text:
ICAPITALA 6
Findo Ficitika Kani Twafwa?
1-3. Findo abantu bepusha kani umuntu afwa, pano abamapempelo ambi balaasuka shani?
BAIBOLO ilitulaile ati kambi kasuba “tapakalukuli imfwa libili.” (Ukufisulula 21:4) Mu Capitala 5, twalisambilile ati umulubulo ukalengesha fwebo ukukwata umweo wa muyayaya. Pano abantu bacifwa. (Uwakutulisya 9:5) Popele tungepusha ati: Findo ficitika kani twafwa?
2 Tulafwaisha ukwishiba icasuko kuli ceco icakwipusha makosa makosa ili umukwabesu afwa. Tungalanguluka ati: ‘Findo fyacitika ku mukwabesu uwafwa? Kani alukutubona? Kani angatofwako? Kani tukamubonapo libili?’
3 Abamapempelo balasuka ifyo ifyakwipusha mu nshila ishipusene-pusene. Bambi balasambisha ati abacita ifiweme, bakaya kwiulu eli abacita ifibipile bakaya mukupya mu mulilo. Bambi nabo balasambisha ati kani umuntu afwa alaba mupashi kabili alaya mu kwikala pamo ne bakwabo abafwile akale. Eli bambi nabo balasambisha ati kani umuntu afwa, panuma ya kusolololwa alafyalilwa mu cintu cimbi neli ukwaluka umuntu umbi, cipale ukufyalilwa mu cinama.
4. Kani cindo abamapempelo bonse basambisha pa mfwa?
4 Ifi abamapempelo basambisha filaboneka ukuba ifipusene-pusene. Pano bonse balalabila lukoso pa cintu cimo. Bonse balasambisha ati, kulaba cimo icitacifwapo kani umuntu afwa. Kani ifyo fyacine?
TULABA SHANI KANI TWAFWA?
5, 6. Kani umuntu alaba shani ili afwa?
5 BaYawe balishi bwino ifi tuba kani twafwa, kabili balitubuulile ati kani umuntu afwa, umweo wakwe ulashila. Imfwa kubula ukuba ne mweo. Popele kani umuntu afwa, ukulanguluka kwakwe ne mibelo fyonse filashila, tapitilishapo ukuba ne mweo kumbi. * Kani umuntu afwa tabonapo, ukumfwa, neli kulanguluka icili conse.
6 Imfumu Solomoni yalilembele ati “abafwile tabeshi neli kantu.” Umuntu umufwile tekuti atemwepo neli ukupata umuntu, kabili “tapali-po neli milimo, neli cakwesha, neli kwishiba, neli mano mu Sheoli.” (Pendeni Uwakutulisya 9:5, 6, 10.) Kabili, pa Amasamo 146:4, Baibolo ilatubuula ati, “ukulanguluka kwakwe” kulafwa.
IFI BAYESU BALABIILEPO PA MFWA
7. Findo baYesu balabiilepo pa mfwa?
7 Ili Lasalo icibusa ca baYesu afwile, baYesu kabalabila ati: “Lasalo, icibusa cesu, aliile mutulo.” Pano baYesu tabalukwalulapo ati Lasalo alilele lukoso. Kababuulishisha ati: “Lasalo alifwile.” (Yoane 11:11-14) Namuli fyefyo baYesu balipalenye imfwa ku kulaala utulo. Tabaalabilepo ati Lasalo ali kwiulu neli ati ali ne bakwabo abafwile akale. Kabili tabalabiilepo ati Lasalo aliile mu kupya mu mulilo neli ati alifyalilwe mu muntu umbi neli mu cinama. Cali lukoso koti Lasalo aalilele mutulo utukulu. Amalembo ambi nao alapalanya imfwa ku tulo utukulu. Baibolo ililabiile ati ili Stefano bamwipeye, “aliile mutulo.” (Ifyacitilwe 7:60) Intangishi Paulu naye aalilembele ati abaKlistu bambi “baliile mutulo twa mfwa.”—1 AbaKolinto 15:6.
8. Tulishi shani ati baLesa tabaalukufwayapo ati tulukufwa?
8 Kani baLesa balilengele Adama na Efa ati bakafwe mukupelako? Koku! BaYawe balibalengele ati bakalukulitemwesha umweo uuwaminine ne kwikala umuyayaya. BaYawe balilengele abantunshi ne kufwaya kwa kwikala umuyayaya. (Uwakutulisya 3:11) Abafyashi tabafwayapo abana babo ukucekula ne kufwa, fyopele’fyo efi na baYawe bomfwa pali fwebo. Pano kani baLesa balafwaya fwebo ati tulukwikala umuyayaya, nindo tufwila?
NINDO TUFWILA?
9. Nindo ifunde baYawe bapeele Adama na Efa lyabelele lipubile ukulonda?
9 Mwi bala lya Edeni, BaYawe balibuulile Adama ati: “Ku miti yonse iya mwi bala ukulya ukalukulyako. Sombi ku muti uwa kwishibisha ifiweme ne fibipile, teshi ukalukulyako pakuti akasuba ako ukalyako ukafwa icine.” (Ifyakutanga 2:9, 16, 17) Ili funde talyalipo likateshe ukulonda, kabili baYawe baalikwete amakosa akubuula Adama na Efa iciweme ne cibipile. Ukumfwila baYawe, kwali ne kulangisha ati balicindikile ukwikalika kwabo. Kabili baalyelelwe ukulangisha ukutoota pali fyonse ifiweme ifi baYawe ba bapeele.
10, 11. (a) Kani Satana alitumpaikile shani Adama na Efa? (b) Nindo Adama na Efa tabaalipo ne kulipokolwela pali fyefyo bacitile?
10 Ku cakubombomanika, Adama na Efa baalisalulwilepo ukubula ukumfwila baYawe. Satana alilabile kuli Efa ati: “Kani cine balabile baLesa ati teshi mulyeko ku miti yonse iya mwi bala?” Efa alyasukile ati “Tulishi ukulye’fisepo ifya ku miti ya mwi bala. Sombi ifya fisepo ifya ku muti uuli pakati ke bala, baLesa balilabile ti ‘teshi mukalyeko neli kukumako mwikafwa!’”—Ifyakutanga 3:1-3.
11 Eli Satana alabiile ati: “Tamukafwe’cine. Pakuti baLesa balishi ati akasuba ako mukalyako, elyo amenso enu akashibuka, na mwe mukalukuli koti ni baLesa, aba kwishibisha ifiweme ne fibipile.” (Ifyakutanga 3:4-6) Satana aalukufwaya Efa ukulukulanguluka ati angalisalulwilapo umwine iciweme ne cibipile. Pa mpindi intu imo, alibepele ubufi pali fyefyo ifyali ne kubacitikila kani balya ku cisepo. Satana kalabila ati Efa takafwapo, na muli fyefyo Efa alilile icisepo kabili alipeeleko ne mulume wakwe. Adama na Efa balishibile ati baYawe balibakenye ukulya icisepo. Ili baliile, balisalulwilepo ukubula ukumfwila ifunde lya baLesa ili talyakateshepo ukulonda. Ukulye cisepo kwalilangishe ati tabacindikilepo baYawe, baWishibo ba butemwe. Tabaalipo ne kulipokolola pali fyefyo bacitile!
12. Nindo tungabombomanina pa kwishiba ati Adama na Efa balikeene ukumfwila baYawe?
12 Cakubombomanika ukwishiba ati abafyashi besu abakutanga tabaalangishepo ukutoota ku Balengeshi babo. Mungomfwa shani kani umwana afilwa ukumumfwileni ne kulangisha ati tamucindikilenipo, panuma ya kupyungisha ukumukusha? Kani ico tekuti cimusomeshenipo umutima?
13. Ili baYawe balabiile kuli Adama ati “ukabwelela na kwi fukutu” balukwalule’ndo?
13 Pakuti balikeene ukumfwila baYawe, Adama na Efa balipulwishe ishuko lya kwikala umuyayaya. BaYawe balimubuulile Adama ati: “Pakuti webo ewe fukutu kabili ukabwelela na kwi fukutu.” (Pendeni Ifyakutanga 3:19.) Ico calukwalula ati Adama aali ne kuba ifukutu fyenka filya aali ili tangalengwa. (Ifyakutanga 2:7) Ili Adama abifishe, alifwile kabili alilekele ukubako.
14. Nindo tufwila?
14 Ukumfwila baLesa kwali ne kulengesha Adama na Efa ukupitilisha ukuba ne mweo. Pano ili bakeene ukumfwila baLesa, balibifishe, mukupelako balifwile. Ukubifya kuli koti bulwashi ububipile ubu tupyene ku bafyashi besu aba kutanga. Fwense tuli bakubifya, eci tufwila. (AbaLoma 5:12) Pano ifyo talipo efi baLesa balukufwaya. BaLesa tabalukufwayapo abantunshi ukulukufwa, kabili Baibolo ileta imfwa ati “akapondo.”—1 AbaKolinto 15:26.
BUCINE BULITUKAKULWILE
15. Kani ukwishiba bucine pa mfwa kulatukakulula shani?
15 Ukwishiba bucine pa mfwa kulitukakulwile ku fya bufi ifi abantu balabila. Baibolo ilatusambisha ati abafwile tabasomenwapo neli ukubombomana. Tekuti tulabilepo kuli bo, kabili tekuti balabilepo kuli fwebo. Tekuti tubofwepo, kabili tekuti batofwepo. Tekuti batusomeshepo, popele tatwelelwepo ukubatiina. Nangabe’fyo aba mapemepelo abengi balalabila ati abafwile bali ku mupunda umbi kabili tungabofwako kani twalipila amaboni ku ntangishi sha mapempelo neli kuli babo beta ati abalungeme. Pano pakuti tulishi bucine pa mfwa, tatutumpaikwapo ku bufi bwabo.
16. Kani nibwisa bufi aba mapempelo basambisha pa bafwile?
16 Satana alapyungisha amapempelo abufi ku kututumpaika ukusumina ati abafwile bacili balabi. Ku cakubwenako, aba mapempelo bambi balasambisha ati kani twafwa, kulaba icintu cimo muli fwebo icipitilisha ukuba icilabi kumbi. Kani uku mupempela efi basambisha ifyo, neli balasambisha ifi Baibolo ilabila pa bafwile? Satana alapyungisha ubufi pa kufumya abantu kuli baYawe.
17. Nindo tungalabilila ati icisambisho ca kupya mu mulilo cilapufya baYawe?
17 Ifi aba mapempelo basambisha fibipile makosa. Ku cakubwenako, bambi balasambisha ati abantu ababipile balaya mu kupya mu mulilo umuyayaya. Ukusambisha kwa kube’fyo kulapufya baYawe. BaYawe tekuti bapenshepo abantu muli yeyo inshila! (Pendeni 1 Yoane 4:8.) Mungomfwa shani kani umuntu apanika umwana wakwe pa kumoca amaboko mu mulilo? Umuntu wa kube’fyo mungalanguluka ati wakubule’nkumbu. Tekuti mufwayepo ne kumwishiba. Fyopele’fyo efi Satana afwaya fwebo ukulukulanguluka pali baYawe!
18. Nindo tatwelelwepo ukutiinina abafwile?
18 Aba mapempelo bambi balasambisha ati kani abantu bafwa, balaba mipashi. Balafwaya fwebo ukusumina ati tulyelelwe ukutiina iyo mipashi pakuti ingaba fibusa fyesu ifya makosa neli abapate besu. Abengi balasumina ubufi bwakube’fyo. Balatiina abafwile, penka balabapempela pa mupunda wa kupempela baYawe. Anukeni ati abafwile tekuti beshibepo icili conse, popele tatwelelwepo ukubatiina. BaYawe e Balengeshi besu. E baLesa bacine, kabili ebo twelelwe ukupempela.—Ukufisulula 4:11.
19. Kani ukwishiba bucine pa bafwile kulatofwako shani?
19 Ukwishiba bucine pa bafwile, kulatulengesha ukubula ukutumpaikwa ku bufi aba mapempelo basambisha. Kabili ubu bucine bulatofwako ukumfwisha ifiweme fyefyo baYawe batulaile kutangiile.
20. Findo tukasambililapo mu capitala cakonkapo?
20 Ku mpindi ya kunuma, umupyungishi wa baLesa Jobo alipwishe ati: “Kani umuntu afwe, akaba ne mweo libili?” (Jobo 14:14) Kani fingacitika umuntu uufwile ukubuuka? Ifi baLesa batubuulile mu Baibolo filatusangalasha ukwakuti. Mu capitala cakonkapo tukalabila umulandu twalabilile’fyo.
^ par. 5 Abantu bambi balisumine ati kani umuntu afwa umupashi neli umweo taufwapo. Kani mulukufwaya ukwishibilapo na fimbi, boneni Ifyebo na Fimbi 17 na 18


c: text/html

text:
Icisimicisyo 36: Umwana wa Ŋombe uwe Golide
ELEE, mama! Mba pano nifindo abantu balukucita? Balukutembela ku mwana wa ŋombe uwe golide! Mba nindo balukucitile’ci?
Ili Mose aikala ku lupili pa mpindi iitali, abantu balabila ati: ‘Tatwisibilepo ifyacitika kuli Mose. Popele ngatubumbe kalesa akakututungulula ukufuma mu calo cino.’
Aloni umukwabo Mose alabila ati: ‘Ciweme. Fuleni amasikiyo enu aye golide, muyalete kuli nebo.’ Ili abantu bacite’fi, Aloni afisungulula ne kubumba umwana wa ŋombe uwe golide. Kabili abantu balabila ati: ‘Aba e baLesa wesu, abatufumisye mu Ijipiti!’ Eli abaIsilaeli bakwato’kusefya ukukulu, ne kutembela umwana wa ŋombe uwe golide.
Ili baYehoba babone’ci, bakalipa makosa. Popele balabila kuli Mose ati: ‘Endesya ne kuya pansi. Abantu balukucite’fibipile makosa. Balubako ku mafunde anji kabili balukwinamisya pansi ku mwana wa ŋombe uwe golide.’
Mose aendesyo’kuselukila pansi ya lupili. Kabili ili apalamina, ifi efi abona. Abantu balukwimba ne kulukusyana ukusinguluka umwana wa ŋombe uwe golide! Mose akalipa ukwakuti icakweba’ti aposa pansi amaseleti aebwe yobilo apali amafunde, kabili atobaika mu tuputusya utwingi. Eli abula umwana wa ŋombe uwe golide ne kuusungulula. Eli aupelesya ukuba koti bunga.
Abantu bacita icakubifya icikulu. Popele Mose abula bamo bamo abalalume ukupinte’mpoko syabo. Mose alabila ati: ‘Abantu bakubifya abatembele umwana wa ŋombe uwe golide nga bafwe.’ Kabili abalalume baipaya abantu 3,000! Kani ici tacilukulanga ati tulyelelwe ukulama ukupempela baYehoba benka, tesi tulesa utwa bufi tumbi?
Ifyakufuma 32:1-35.
Ifyakwipusya
- Mu cikope, kani nifindo abantu balukucita, kabili nindo balukucitile’fyo?
- Mba nindo baYehoba bakalipila, kabili nifindo Mose acita ili abona ifi abantu balukucita?
- Kani Mose aeba bamo bamo abantu ukucite’ndo?
- Kani nicindo tungasambililako kuli cici icisimicisyo?
Ifyakwipusya na fimbi
- Pendeni Ifyakufuma 32:1-35.
Kani ili lyasi lilalangisya syani ifi baYehoba babona ukusankanya ukupempela kwa bufi ne kwa cine? (Fum. 32:4-6, 10; 1 Kol. 10:7, 11)
Kani abaKlistu balyelelwe syani ukucenjela pa kusala ifintu ifili koti ni inyimbo ne kusyana, ifya kubasangalasya? (Fum. 32:18, 19; Efes. 5:15, 16; 1 Yoa. 2:15-17)
Kani icikoto ca baLefai cilatupela syani icakubwenako iciweme icakutwalilila ukuba abalungeme? (Fum. 32:25-28; Amasa. 18:25)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“Sanswa Mukwenu Mowisanshilwe Abe Mwine”
“[Mbila] ya bubidi, i ino: ‘Sanswa mukwenu mowisanshilwe abe mwine.’” —MAT. 22:39.
1, 2. (a) Le Yesu wānene amba mbila ya bubidi itabukile bukatampe mu Bijila i mbila’ka? (b) Le i bipangujo’ka byotusa kubandaula pano?
PA KUTOMPA Yesu, Mufadiseo umo wāmwipangwile amba: “A Mufundiji, lelo i mbila’ka itabukile bukatampe mu Bijila?” Monka mokilombwedilwe mu kishinte kishele kunyuma, Yesu wāmulondolwele amba, “mbila itabukile bukatampe kadi yo imbajinji” i ya amba: “Sanswa Yehova Leza obe na mutyima obe onso ne na muya obe onso ne na ñeni yobe yonso.” Yesu wābweja’ko amba: “Ya bubidi, iifwene nayo, i ino: ‘Sanswa mukwenu mowisanshilwe abe mwine.’”—Mat. 22:34-39.
2 Yesu wānene amba tufwaninwe kusanswa bakwetu motwisanshilwe batwe bene. Mu uno muswelo, i biyampe twiipangule amba: Lelo mukwetu mwine i ani? I muswelo’ka otukokeja kulombola amba tusenswe mukwetu?
LELO MUKWETU MWINE I ANI?
3, 4. (a) Le Yesu wālondolwele na kyelekejo’ka ku kipangujo kya amba: “Lelo mukwetu mwine i ani”? (b) Le mwine Samadia wākweshe muntu obāibile, obākupile ne wāshele mupungile namani? (Tala kifwatulo kidi ku ngalwilo.)
3 Tubwanya kulanga’mba mukwetu i muntu udi kubwipi netu, mulunda wa pabwipi kadi witukwashanga. (Nki. 27:10) Ino, tubandaulei byānene Yesu kitatyi kyāmwipangwile muntu umo wādi wimwene bu moloke amba: “Lelo mukwetu mwine i ani?” Yesu pa kumulondolola, wāmupele kyelekejo kya mwine Samadia muyampe. (Tanga Luka 10:29-37.) Tukokeja padi kulanga’mba, mwine Isalela ne mwine Levi bādi bakulonga bintu pamo bwa balondakani bayampe kitatyi kyobāmwene muntu obāibile, obākupile ne wāshele mupungile. Inoko, bāmupityile pakubulwa kumulongela kintu nansha kimo. Uno muntu wākwashibwe na mwine Samadia—wa ku bantu bādi balēmekele Mukanda wa Bijila wa Mosesa mwine wāpelelwe na Bayuda.—Yoa. 4:9.
4 Pa kulonga bukomo bwa kumundapa, mwine Samadia muyampe wāmutūtyile māni ne mvinyu pa bilonda. Kwāshele ndenadi ibidi yakupa wa kumulama, mfutwa yādi ifutwa muntu ku mwingilo wa mafuku abidi. (Mat. 20:2) Nanshi i bipēla kuyuka i ani wēlombwele bu mukwabo mwine wa uno muntu mutapwe bilonda. Na bubine, kyelekejo kya Yesu kitufundija kulombola bakwetu lusa ne buswe.
5 Divule dine, i bikomo kutana bantu ba lusa pamo bwa mwine Samadia muyampe. Bidi uno muswelo nakampata mu ano “mafuku a mfulo,” mudi bantu bavule bampikwa kisanso kya bu muntu, ba bukalabale bwa malwa ne bampikwa kusanswa buyampe. (2 Tm. 3:1-3) Kimfwa, kukokeja kwikala ngikadilo mibi mu kitatyi kya kimpengele kya kipangila. Tulangulukilei bidi pa byalongekele kitatyi kyapukumine Kimpumpu kya Musenga mu New York City ku mfulo kwa Kweji 10, 2012. Mu kipindi kimo mokyapukumine bininge mu kino kibundi, bangivi bakebile bekadi badi kala basusuka na kubulwa mudilo wa shinga, na kyanga ne na bisakibwa bikwabo. Mu kino kifuko kimo kyonka, Batumoni ba Yehova bateakenye’ko mpangiko yebalengeje bekwashe abo bene na bene ne kukwasha bantu bakwabo. Bene Kidishitu balongele bino bintu mwanda wa buswe bobaswele bakwabo. Le i miswelo’ka mikwabo yotukalombola’mba tusenswe bakwetu?
MUSWELO OTUBWANYA KULOMBOLA AMBA TUSENSWE MUKWETU
6. Le mwingilo wetu wa busapudi ulombola namani amba twi balunda bayampe?
6 Kwasha bantu ku mushipiditu. Tuloñanga namino na kulonga bukomo bwa kukokela milangwe yabo pa ‘kusengibwa bikunka mutyima na Bisonekwa.’ (Loma 15:4) Na bubine, twikalanga balunda bayampe kitatyi kyotusapwila bakwetu bubinebine bwa mu Bible mu mwingilo wetu wa busapudi. (Mat. 24:14) Dino bine i dyese dyotudi nadyo dya kusapula musapu wa Bulopwe utamba kudi “Leza uleta lukulupilo”!—Loma 15:13.
7. Lelo Kijila Kitabukile Bulēme i kijila’ka, ne tweselwanga namani mwanda wa kwikilonda?
7 Londa Kijila Kitabukile Bulēme. Kino kijila ikilombolwe mu binenwa byānene Yesu mu Busapudi bwandi bwa ku Lūlu amba: “Bintu byonso byomusaka bantu bemulongele, banwe nenu mufwaninwe kwibalongela’byo. Na bubine, e momushintulwila Bijila ne Bapolofeto.” (Mat. 7:12) Shi tumona bakwetu na mwādingidile Yesu, tukalonga bintu kukwatañana na mulangwe ufyeme mu “Bijila” (Ngalwilo kutūla ku Kupituluka mu Bijila) ne mu “Bapolofeto” (mikanda ya bupolofeto ya Bisonekwa bya Kihebelu). Bibamweka patōka kupityila ku bino bilembwa amba, Leza weselanga boba balombola bakwabo buswe. Kimfwa, Yehova wānene kupityila kudi Isaya amba: “Lamai mundudi ne kulonga boloke . . . Ye wadyese yewa muntu ulonga kine kino’ki.” (Isa. 56:1, 2) Na bubine, tweselwanga mwanda tulongelanga bakwetu bintu mu muswelo wa buswe ne boloke.
8. Mwanda waka tufwaninwe kusanswa balwana netu, ne bikekala namani shi tubebasanswa?
8 Sanswa balwana nobe. Yesu wānene amba: “Mwaivwene mokyānenenwe amba: ‘Sanswa mukwenu, shikwa walwana nobe.’ Ino ami nemunena’mba: Sanswai nyeke balwana nenu ne kulombelela boba bemupangapanga, amba mwikale bana ba Shenu udi mūlu.” (Mat. 5:43-45) Mutumibwa Polo wālombwele mwanda wa uno muswelo paāsonekele amba: “Shi walwana nobe udi na nzala, mupe byakudya; shi udi na kyumwa, mupe byakutoma.” (Loma 12:20; Nki. 25:21) Kukwatañana na Mukanda wa Bijila wa Mosesa, muntu wādi unenenwe kukwasha walwana nandi panyongolola nyema wandi wakomenwa kiselwa. (Div. 23:5) Pa kwingidila pamo uno muswelo, balwana ba kala bādi babwanya kwikala balunda bayampe. Batwe bene Kidishitu byotulombolanga buswe, balwana netu bavule betunekeninyanga mutyima. Shi tulombola’mba tusenswe balwana netu—enka ne balwana bamalwa—tukekala na nsangaji pa kumona bamo mu bukata mwabo betabija kutwela mu bwine Kidishitu bwa bine!
9. Le Yesu wānene bika pa mwanda utala kwikala mu ndoe na banabetu?
9 “Londalondai ndoe na bantu bonso.” (Bah. 12:14) Na bubine, mu bano bantu mubadilwa ne banabetu, mwanda Yesu wānene amba: “Shi uleta kyabuntu kyobe ku kisōkelo ino penepa ubavuluka’mba mwanenu udi nobe mwanda, shiya kyabuntu kyobe’nka penepa ku meso a kisōkelo, taluka wende. Dibajinji kapwane bidi na mwanenu, kupwa shi ubajoka, lambula kyabuntu kyobe.” (Mat. 5:23, 24) Shi tusenswe banabetu ne kulonga nabo ndoe bukidibukidi, Leza uketwesela.
10. Mwanda waka ketufwaninwepo kwikala bantu baboya bilubo bya bakwetu?
10 Kokekala muntu uboya bilubo bya bakwenu. Yesu wānene amba: “Lekai kutyibila ba mambo kutyina’mba nenu mwakatyibilwa mambo, mwanda butyibi bomutyibila bakwenu nenu mukatyibilwa’bo, kadi kipimo kyomupimina bakwenu nenu bakemupimina’kyo. Le penepo, i kika kyotadila kayombo mu diso dya mwanenu ino kuta mutyima ku mulamba mu diso dyobe mpika? Ne kadi le ukokeja namani kunena mwanenu amba, ‘Leka nkutalule kayombo kadi mu diso dyobe,’ inoko abe mwine na mulamba mu diso dyobe? Abe nzazangi! Talula bidi mulamba udi mu diso dyobe, penepa komone biyampe mwa kutalwila kayombo kadi mu diso dya mwanenu.” (Mat. 7:1-5) Bine, uno i muswelo muyampe wa kwitulombola tuleke kufutulula tubilubo tutyetye twa bakwetu, ino padi batwe koku na bilubo bikatampe!
MUSWELO WA PA BULA WA KULOMBOLA’MBA TUSENSWE MUKWETU
11, 12. Le tulombolanga’mba tusenswe bakwetu mu muswelo’ka wa pa bula?
11 Tusakanga kulombola’mba tusenswe mukwetu mu muswelo wa pa bula. Pamo bwa Yesu, tusapulanga myanda miyampe ya Bulopwe. (Luka 8:1) Yesu wāpele balondi bandi mwingilo wa kulonga “bana ba bwanga mu bantu ba ku mizo yonso.” (Mat. 28:19, 20) Pa kulonga bukomo bwa kuvuija uno mwingilo, twikankilanga’ko kukwasha bakwetu batambe mu dishinda dikatampe ditwala ku konakanibwa ne kutwela mu kashinda katyetye katwala ku būmi. (Mat. 7:13, 14) Ne kutatana kwine mpika, Yehova weselanga buno bukomo botulonga.
12 Pamo bwa Yesu, tukwashanga bantu befunde myanda ya Leza. (Mat. 5:3) Ku boba betabija musapu biyampe, tudi na mwingilo wa kuvuija bisakibwa byabo na kwibasapwila “myanda miyampe ya Leza.” (Loma 1:1) Boba bonso betabija musapu wa Bulopwe, bapwananga na Leza kupityila kudi Yesu Kidishitu. (2 Ko. 5:18, 19) Nanshi tulombolanga na bubine’mba, tusenswe bakwetu mu muswelo wa mvubu mpata na kusapula myanda miyampe.
13. Le umonanga mwingilo wetu wa bu basapudi ba Bulopwe namani?
13 Kupityila ku kujokela’mo ne ku kufundija bantu Bible ku mobo, tudi na nsangaji ya kukwasha bantu balonde misoñanya myoloke ya Leza. Kino kine kibwanya kukwasha muntu wifunda Bible ashinte mu būmi bwandi. (1 Ko. 6:9-11) Na bubine, i kya nsangaji’po kashā pa kuyuka muswelo ukwasha Leza boba “badi na mutyima muyampe wa kukamona būmi bwa nyeke,” amba bashinte ne kupwana nandi kipwano kya mpwaninine. (Bil. 13:48) Ku bantu bavule, nsangaji ipingakenanga pa kutyumukwa mutyima, kukulupila mudi Tata wetu wa mūlu nako pa kuzumbija mutyima kwampikwa kwendela’mo. Bine, i biyampe’po kumona bapya bendelela ku mushipiditu! Lelo kwitabijepo amba, kulombola bakwetu buswe mu muswelo wa pa bula pamo bwa basapudi ba Bulopwe i dyese?
KILOMBOJI KYA BUSWE KYA KU BUKOMO BWA MUSHIPIDITU
14. Lombola mu byobe bishima ngikadilo imoimo ya buswe ilombwelwe mu 1 Kodinda 13:4-8.
14 Kitatyi kyotwikele na bakwetu, kwingidija byobya byāsonekele Polo pa mwanda utala buswe kubwanya kukankaja myanda mivule, kutwala ku nsangaji ne kwituletela madyese a Leza. (Tanga 1 Kodinda 13:4-8.) Tubandaulei bidi mu kīpi byobya byānene Polo pa mwanda utala buswe, ne kumona muswelo otubwanya kwingidija binenwa byandi mu kipwano kyotupwene na bakwetu.
15. (a) Mwanda waka tufwaninwe kwikala na kitūkijetyima ne kanye? (b) Le i bubinga’ka botufwaninwe kwepukila mukao ne kwianya?
15 “Buswe budi na kitūkijetyima ne kanye.” Leza byalombolanga kitūkijetyima ne kanye mu muswelo waikele na bantu bakubulwa kubwaninina, netu tufwaninwe kwikala na kitūkijetyima kitatyi kilonga bakwetu bilubo ne kulonga bintu pampikwa kulanga nansha na kibengo. “Buswe kebudipo na mukao,” o mwanda buswe bwa bine kebwitulengejangapo twabile bintu bya mukwetu nansha madyese andi mu kipwilo. Kadi shi tudi na buswe, ketukeanyapo nansha kwitatula. Ne kadi, “meso a kibengo ne mutyima wa kwitatula, . . . kinanu [kine] kya babi i bubi.”—Nki. 21:4.
16, 17. Le i muswelo’ka otukalonga bintu kukwatañana na 1 Kodinda 13:5, 6?
16 Buswe buketulengeja twiendeje na bakwetu mu muswelo muyampe. Ketukebabepelapo, kwibela, nansha kulonga kintu kyo-kyonso kikwabo kikajilula bijila bya Yehova ne misoñanya yandi. Kadi, buswe buketukankaja tuleke kukimba’nka tumweno twa batwe bene pa kyaba kya kuta mutyima ku tumweno twa bakwetu.—Fid. 2:4.
17 Buswe bwa bine kebukelwangapo bulobo kadi “kebubalangapo bibi bilongelwe,” nansha shi muntu wetulongela bintu pakubulwa buswe ketulobengapo bukidibukidi. (1 Te. 5:15) Kitatyi kyotufītwa bininge, ketukasangajapo Leza, kadi bine tukatompa kwakija mudilo ubwanya kulakuka lubimbi ne kwitusanshija batwe bene ne bakwetu. (Levi 19:18) Buswe bwitulengejanga tusangele bubinebine, ino kebuketulengejapo ‘tusangele bukondame,’ nansha shi muntu witushikilwe ususuka na bukondame.—Tanga Nkindi 24:17, 18.
18. Lelo buswe butelelwe mu 1 Kodinda 13:7, 8 bwitufundija bika?
18 Tulangulukilei bidi pa shintulwilo mikwabo ishintulwilwe buswe na Pollo. Wānene amba buswe “butyumwinanga byonso mu manwi.” Shi muntu wetulubila ino walombe kufwilwa lusa, buswe buketutonona tumulekele. Buswe “bwitabijanga byonso” bidi mu Kinenwa kya Leza ne kwitulengeja tufwije’ko pangala pa byakudya bya ku mushipiditu byobetupa. Buswe “bukulupilanga byonso” bisonekelwe mu Bible ne kwitutonona tulombole bakwetu bubinga botwikadile na lukulupilo. (1 Pe. 3:15) Kadi tulombelanga ne kukulupila bipa biyampe bikalupuka ku ngikadilo ya matompo. Buswe “būmininanga byonso,” ekale bubi bobetulubile, kupangwapangwa nansha ke matompo makwabo. Kadi “buswe kebukankalwangapo.” Bukalombolwa na bantu ba kikōkeji mu bula bwa myaka yonso nyeke.
SANSWA MUKWENU NYEKE NA MOWISANSHILWE
19, 20. Le i madingi’ka a mu Bisonekwa afwaninwe kwitutonona tulombole nyeke buswe ku mukwetu?
19 Tubwanya kwendelela kulombola bakwetu buswe shi twingidija madingi a mu Bible. Bantu bonso bafwaninwe kulombolwa buno buswe, ke’nkapo bantu ba ketu kabila. Kadi tufwaninwe kuvuluka byānene Yesu amba: “Sanswa mukwenu mowisanshilwe abe mwine.” (Mat. 22:39) Ba Leza ne Kidishitu betusakilanga tusanswe bakwetu. Shi ketuyukilepo bya kulonga mu mwanda kampanda wa mukwetu, tulombei Yehova etuludike kupityila ku mushipiditu ujila. Kulonga namino kuketulengeja tweselwe na Yehova kadi kuketukwasha tulonge bintu na buswe.—Loma 8:26, 27.
20 Musoñanya wa kusanswa bakwetu na motwisanswilwe, witwanga bu “kijila kya bulopwe.” (Yak. 2:8) Polo pa kupwa kwisambila pa mbila imoimo ya mu Mukanda wa Bijila wa Mosesa, wānene amba: “Nansha shi kwikale mbila’ka, yonso i mikongelwe pamo mu bino binenwa’mba: ‘Sanswa mukwenu mowisanshilwe abe mwine.’ Buswe kebuloñangapo mukwabo bibi; nanshi buswe ko kufikidila kwa bijila.” (Loma 13:8-10) Nanshi, tufwaninwe kulombola nyeke buswe ku bakwetu.
21, 22. Mwanda waka tufwaninwe kusanswa Leza ne mukwetu?
21 Kitatyi kyotulangulukila pa kine kyotufwaninwe kulombwela bakwetu buswe, i biyampe kulangulukila pa binenwa bya Yesu bya amba, Shandi “utambijanga dyuba dyandi ku babi ne ku bayampe kadi unokejanga mvula ku boloke ne ku bakondame bene.” (Mat. 5:43-45) Tufwaninwe kulombola mukwetu buswe, ekale moloke nansha wampikwa koloka. Monka motwanenanga ku ngalwilo, muswelo muyampe wa kulombola buno buswe i wa kumusapwila musapu wa Bulopwe. Bine, kudi madyese abikīlwe mukwetu shi asangele myanda miyampe bya binebine!
22 Tudi na bubinga buvule bwa kuswila Yehova pampikwa kwilea. Kudi kadi miswelo mivule yotukokeja kulombola buswe botuswele mukwetu. Shi tulombola buswe botuswele Leza ne mukwetu, tulombolanga’mba tulēmekele byobya byānene Yesu pa ino myanda ya mvubu. Kadi, tusangajanga Yehova Tata wetu wa buswe udi mūlu.


text:
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA | KULUMBAISHA 34-37
Cinka manungo muli Yehova akucita shintu shibotu
‘Utakumbwi . . . camunyono abo bacita shibiibi’
37:1, 2
Mutasuminishi kuswitilila kwakaciindi kwabamucita shibiibi kwaamba ayi kunyonyonganye kusebensela kwanu Yehova. Amubikile maano shoolwe shakumushimu alimwi ashintu nshemusuni kusa mukucita kunembo
‘Cinka manungo muli Yehova akucita shintu shibotu’
37:3
Amube alushomo ayi Yehova ulaakumucafwa kulwana kulisukama kuli koonse. Ulaakumucafwa kushomeka lyoonse
Amube ashiinji shakucita kwiinda mukushimikila makani abotu aBwaami bwakwe Lesa
‘Kosangalala muli Yehova’
37:4
Amucane ciindi cakubelenga Maswi akwe Lesa akuyeeyawo kwaamba ayi mumushibe kabotu Yehova
‘Lyaabe mumaansaakwe Yehova’
37:5, 6
Amushome cakumaninina ayi Yehova ulaakumucafwa kumana mapensho ali woonse
Amucite shintu shibotu nabi ndyebatomupikisha, kumupensha, na kumubekesha
‘Kokalika caamba pameenso akwe Yehova akulindila lucafwo lwakwe’
37:7-9
Mutacicili kucita shintu sheenga shalengesha ayi musowe lusangalalo alushitilisho lwakumushimu
“Balibombya balaakwikala mucishi”
37:10, 11
Amube bantu balibombya, akuliceesha kulindila Yehova kukusha mapensho oonse ngomutokwiindaamo
Amucafwe bashominyinanu, akuyuminisha batyompwetwe acishomesho cakwe Yehova ca cishi cipya, cili pafwaafwi


text:
BUUMI BWA BWINEKLISTU
“Ibaye Ulishibikitwe Abuumbi Kumwinjililo wa Ndabala”
Mwanakashi weelete ulaleta mpuwo ibotu kubeebaye. Munshiku shakwe Mwaami Lemwelo, musankwa wakalinga kucite mwanakashi weelete wakalinga ‘kushibikitwe abuumbi kumwinjililo wa ndabala.’ (Tusi. 31:23) Munshiku shino, basankwa balemekwa balasebensa mbuli bamanene alimwi abasebenshi bacafwilisha. Na balyeebete, kucita kwabo kabotu kulemikana pa mibo ibotu alimwi alucafwo kuswa kubamakaabo. (1 Tim. 3:4, 11) Banakashi bamushobo uyu balalumbwa abuumbi, kuteshibo abeebaabo sombi alibungano alyalo.
Mwanakashi weelete ulacafwa ibaye kusebensela Lesa kwiinda . . .
mukumuyuminisha amaswi abotu.—Tusi. 31:26
mukumupa ciindi cakusebensela libungano.—1Tesa. 2:7, 8
mukukala buumi bwakutalila shiinji.—1 Timo. 6:8
mukutepusha ibaye makani abushishi akulibungano.—1 Timo. 2:11, 12; 1 Pita 4:15


text:
ILYASI 103
Umu Muputule Ufungeko
LINO Petulo na Yoane yaafumile ukwilindi kuno Yesu waziisilwe, Maliya wene wasiile kuuku kwene. Watandike ukulila. Lyene winiime kuti alolekesye umwilindi, wakwe vino twaweni apa cikope icafumako. Umwilindi wawenimo angeli yaili! Yaamuuzizye yati: ‘I cani cino ukulilila?’
Nawe Maliya waswike ati: ‘Yati-yasenda umwene wane, ntamanyile na kuno yamwisile.’ Lyene Maliya waselewike, alola nu monsi umwi aimi. Umonsi wamuuzizye ati: ‘A weni wino ukulonda?’
Maliya welenginye ukuti limwi umonsi wiiya wali u mulimi, nu kuti manye aaliwe uwasenzile umwili wakwe Yesu. Acino, walanzile ati: ‘Nga a wewe watumusenda, uunene kuno umwisile.’ Nomba, umonsi wino Maliya wavwanzyanga wali ali Yesu kwene. Yesu wali mu mwili upusaneko icakuti Maliya ataamumanyile. Nomba lino Yesu wamwamile umwiziina, Maliya wilwike ukuti fwandi umonsi wiya wali a Yesu. Lilyokwene sile wasimwile nu kuyaneena asambi ati: ‘Nalola Umwene!’
Lyene uwanda kwene uuwa, asambi yamwi yaili yapitanga yakuya uku muzi wa Emausi, lyene umonsi umwi wayalondiile. Asambi yaali sana nu ulanda pano Yesu wafwile. Nomba lino yaapitanga, umonsi uwayalondelanga wayasimikiile ivintu ivingi ivya muli Baibo icakuti yuvwile ningo sana. Lino imiliile pamwi kuti yalyeko utwakulya, a lino asambi iilwike ukuti fwandi umonsi wiya wali a Yesu. Nomba papokwene sile Yesu watiile ukuloleka, nayo asambi kwene yaayo yaili yaasimwile ulwilo ukuswilila uku Yelusalemu kuti yakaneene atumwa pali vino yaaweeni Yesu.
Lino ivintu vii vyacitikanga, Yesu walolekiile kuli Petulo. Antu yaatemilwe sana lino yuvwile ukuti Yesu waloliike. Awe, a vino asambi yaili yaaya yaafisile uku Yelusalemu nu kuzaana atumwa. Nayo yaasimiike vino Yesu waloliike kuli aliyo ala yali apa lwendo. Lyene lino yatali-yamale nu kusimika, uzye watuumanya icintu ca kuzungusya icacitiike?
Lola apa cikope. Yesu waloliike umu muputule ala icisaasa icifungwa. Asambi yaali ni nsansa cuze! Uwanda uuwa yaazanzile sana, asi avivyo vwile? Uzye ungapenda imiku ino Yesu walolekiile uku yalondezi yakwe? Uzye wapenda wati imiku 5?
Umutumwa Tomasi wene ataalimo lino Yesu walolekiile umu muputule. Lyene asambi yaamusimikiile yati: ‘Itulola Umwene.’ Nomba Tomasi wakaanyile ukuzumila, watiile suka alole Yesu nga alino azumile. Mukwai, paapisile amanda 8 na asambi yaakolongiine nupya umu muputule ala iyafungako nu kufunga, na Tomasi kwene amuno wali. Awe, umu kupumikizya sile, avino Yesu waloliike mumu kwene. Nga alino Tomasi wazumiile.
Yoane 20:11-29; Luka 24:13-43.


text:
Isambililo 26
Tungacita Uli Pakuti Twa-azwilizyako Ukusakamala Ing’anda ya Wene?
Pa ma Ng’anda ya Wene aa Nte Zyakwe Yeova paya izina lyakwe Leza ilya muzilo. Fwandi, tukalola ukuti ukuziifya icikulwa cicii pakuti caloleka ningo, kwaziipa, pano ndi tukucita vivyo, ala tukupepa Leza. Antu yonsi yangaombako umulimo uu.
Ndi twamala ukulongana, namwe mungaaziifyako umu nganda ya wene. Lyonsi lino twamala ukulongana aina na ya nkazi yakaitemelwa ukuziifyako umu Ng’anda ya Wene patali-patali. Umuku onga cila-mulungu kukaaya ukuziifya sana umukasi nu kunzi. Eluda nanti umuomvi wa pa cilongano akaangalila umulimo nu kusininkizya ukuti imilimo yonsi yaombwa. Kulingana na kuno mwayela, kwaya imilimo iili wa kupyela, ukukolopa, ukupukuta ivintu, ukutantika ningo ivilimba, kuzifya umu vimbusu, kuzifya mawindo, kusumba ivikoona, nanti ukuzifya ukunzi na pa musolo. Lyene, cila mwaka kukaaya uwanda wa kuziifya vyonsi ivyaya apa Ng’anda ya Wene. Nga tukusendako na ana itu kuti yakaombeko utumilimo tumwi ala tukuyasambilizya ukucindika Ing’anda ya Wene.—Lukala Milandu 5:1.
Mwaazwilizyako ukuombela pano pakulondekwa ukuziifya. Cila-mwaka kukaaya ukuceeceta Ing’anda ya Wene mukasi nu kunzi. Ndi yazana ukuti pali pamwi apononeke, yakazifyapo pakuti ing’anda yaloleka ningo, na cii cika-avwa ukukanasumba impiya izingi kuvya kuziifya. (2 Imilandu 24:13; 34:10) Ing’anda ya Wene ino yakasakamala, yaziipa ukupepelapo Leza witu. Lyonsi lino tukuombako umulimo wa kuziifya Ing’anda ya Wene, ala tukulanga vino twatemwa Yeova, na vino twacindika icifulo ca kupepelapo. (Masamu 122:1) Lyene aikala-muzi nayo yakamanya ukuti fwandi tukapepa Leza wa cumi.—2 Kolinto 6:3.
U mulandu ci uno tutafwile ukutazyela icifulo ca kupepelapo?
I vyani vino tukacita pa kuti Ing’anda ya Wene iyaaya iyausaka lyonsi?


text:
Icisimicisyo 103: Mu Cipinda Icikomenwe
PANUMA ili Petilo na Yoane bafuma ku cilende ukwabikilwe umubili wa baYesu, Maliya bamusya kulya enka lukoso. Atatiko’kulila. Ainama ne kulolesya mukati mu cilende, koti nififilya twacibona mu cikope cacisyalikisyako. Mulya abonamo inkalamba syobilo! Syamwipusya ati: ‘Mba nindo ulukulila?’
Maliya aasuka ati: ‘Babapinta baSikulu, kabili nsisibilepo uku bababika.’ Eli Maliya asyoloka ne kubona umwalalume. Kabili amwipusya ati: ‘Mba ninani ulukufwaya?’
Maliya alanguluka ati umwalalume mulimi, kabili ati pambi e wapinta umubili wa baYesu. Popele alabila ati: ‘Kani niwe wabapinta, mbule uku wababika.’ Pano, muli bucine, uyu mwalalume ni baYesu. Bali mu mubili woyo Maliya tekuti esibepo. Pano ili bamwita mwi sina, Maliya aisiba ati ni baYesu. Abutuka kabili abula ne basambile ati: ‘Nababona baSikulu!’
Panuma mu mpindi ya kasuba, ili abasambile bobilo balukwenda ku musi wa Emau, umwalalume aendela pamo nabo. Abasambile babombomana nipakuti baYesu balipailwe. Pano ili balukwenda, umwalalume alukubabulisisya ifyebo ifingi ukufuma mu Baibolo ifyabalenga ukumfwa bwino. Mukupelako, ili baimakana ati balyeko, abasambile babesiba ati ni baYesu. Pano baYesu bakumbuluka ne kuleka ukuboneka, kabili aba abasambile bobilo baendesya ukubwelela ku Jelusalemi mu kubula intangisi pali bo.
Ili ici cilukucitika, baYesu babonekela na kuli Petilo. Bambi basangalala ili baumfwe’fi. Aba abasambile bobilo baya ku Jelusalemi ne kusangane’ntangisi. Basibula ifi baYesu bacibonekela kuli bo mu nsila. Kabili ili balukusilondele’fi, kani waisiba ica kukankamanika icacitika?
Lolesya pa cikope. BaYesu babonekela mwenka mulya mu cipinda, nangaba’ti iciibi cilikomenwe. Ifi basangalala abasambile babo! Mba kani tali kasuba ka kusangalala? Kani koti wapenda imiku baYesu babonekela pano ku basambile babo? Kani wapenda imiku isanu?
Intangisi Tomasi talipo nabo ili baYesu babonekela. Pano abasambile bamubula ati: ‘Twababona baSikulu!’ Pano Tomasi alabila ati sombi ababone baYesu eli akucetekela. Panuma ya nsiku sisanu na sitatu abasambile babungana pamo nakabili mu cipinda icikomenwe, ino’mpindi Tomasi ali nabo. Koti nififi, baYesu babonekela mwenka mulya mu cipinda. Pano Tomasi acetekela.
Yoane 20:11-29; Luku 24:13-43.
Ifyakwipusya
- Maliya alabile’ndo ku mwalalume alukubona koti mulimi, pano cindo calengele ye ukukutuluka ati uyo muntu ni baYesu?
- Cindo cacitika ku basambile bobilo abalukuya ku musi wa Emau?
- Nicisa cimpelampela cacitika ili abasambile bobilo balukubula intangisi pa fibacibona baYesu?
- Mba niinge’miku baYesu babonekela ku basambile babo?
- Findo Tomasi alabila ili abasambile bamubula ati bacibona baSikulu, pano cindo cacitika ili papita insiku sisanu na sitatu?
Ifyakwipusya na fimbi
- Pendeni Yoane 20:11-29.
Mba baYesu balilabile pali Yoane 20:23 ati abantunsi balipelwe amakosa akufitulukila ifyakubifya? Londolola. (Amasa. 49:2, 7; Yisa. 55:7; 1 Tim. 2:5, 6; 1 Yoa. 2:1, 2)
- Pendeni Luku 24:13-43.
Kani koti twaliteyanya syani pakuti umutima wesu upokelele icine ca mu Baibolo? (Luku 24:32, 33; Esila 7:10; Mat. 5:3; Cit. 16:14; Ebeya. 5:11-14)


text:
ILYASI PA UMI WAO
Vino Nazanyile Insansa Izyaya Umu Kupeela
LINO nali ni myaka 12, nizile imanya ukuti nakweti icintu cimwi cisuma sana icakupeela yauze. Apa ukongano umwi, umwina wanguzizye ndi ningatemwa ukusimikila. Nazumile nanti icakuti ala ntatala nasimikilapo. Twaile uku cifulo ca kusimikilako nupya wampeezile utumabuku utwalandanga apa Wene Wakwe Leza. Umwina wanenyile ati: “Ukasimikile antu uku lusansa luulu ulwa museo nani namasimikila uku lusansa luu.” Natandike ukuya uku ng’anda ni ng’anda ala inuvwa intete, nupya canzungwisye ukuti umu nsita inono sile napeezile antu utumabuku tonsi tuno nakweti. Ukwaula nu kutwisika, antu aingi yalondanga vino nali nu kuyapeela.
Navilwe umu 1923 uku Chatham, Kent, England, nupya kuno nakuliile ivintu vyatazile sana. Umu myaka iiya ala Inkondo iya mu nsi yonsi yasila, antu yelenganyanga ukuti ivintu lyene vyali nu kuzipa. Avyazi yane nayo yatatemilwe ya simapepo aku Baptist alolekanga ukuti yatemilwe sana ulonsi. Lino nali ni myaka 9, ya mayo yatandike ukuya uku kulongana uku cikuulwa ca Yasambi Yakwe Baibo, muno antu aizile yatandika ukwamwa ukuti ya Nte Yakwe Yeova “yalonganilanga.” Nkazi umwi watusambilizyanga amasambililo ya muli Baibo ayance alino na amwi buku lyakuti The Harp of God. Natemilwe sana vino nasambililanga.
KUSAMBILILA UKU INA ACIKALAMBA
Lino nali umwance, natemilwe ukwazwa antu ukuomvya Baibo. Nanti icakuti ilingi naombanga nenga uku ng’anda ni ng’anda, nasambilile na vyuze lino naombanga pamwi na yauze. Wanda umwi lino twayanga uku kusimikila nu umwina wa cikalamba ala tuli ni njinga, twazanyile simapepo umu nzila indanda inti, “Imbuzi aiyo.” Umwina wimike injinga nu kunena ukuti twikale pansi. Walanzile ati: “A weni uwakupeela insambu zya kupingula ndi cakuti umuntu imbuzi? Leka twanena sile antu ilandwe lisuma nu kuleka Yeova ayapingula.” Nizile insambilila nu kumanya insansa izyaya umu kupeela.—Mate. 25:31-33; Mili. 20:35.
Umwina muze uwa cikalamba wansambilizye ukuti pa kuya ni nsansa izyaya umu kupeela, insita zimwi tulinzile ukuzizimizya ala ituteeka umwenzo. Mamakwe atatemwilwe ya Nte. Wanda umwi wanenyile ukuti tuye uku ng’anda ukwakwe ukuya lyako tumwi. Mamakwe wasosile sana pa mulandu wakuti umwina waile umu kusimikila nupya watandike ukututama na masamba. Umwina wii atasosile nupya waswilizye amasamba muno ikalanga. Lino papisile imyaka, umwina wii walambwilwe lino mamakwe wawatiziwe nu kuya Inte Yakwe Yeova.
Natwalilile ukulondesya ukwazwa antu ukuya sana nu utailo wa vintu ivilacitika uku nkoleelo, nupya ya mayo nani twawatiziwe uku Dover umu Maaci umwaka wakwe 1940. Aku mpanga ya Britain yatandike ukulwa inkondo na ina Germany umu Sepetemba umwaka wakwe 1939 ala indi ni myaka 16. Umu Juni umwaka wakwe 1940, nalolanga kuno yakupisya asilika apuswike umu nkondo muli ya motoka ala njimi apa mulyango wa ng’anda itu. Asilika yaayo yapuswike uku Nkondo iyali uku Dunkirk. Naweni ukuti yataali nu upaalilo wa vintu ivilacitika uku nkoleelo, nupya nalondesyanga ukuyasimikila pa Wene Wakwe Leza. Uku mpela ya mwaka kwene uuwa, aina Germany yatandike ukusumba ama bomu umu Britain. Cila wanda usiku aina German asumbanga amabomu yapapukanga ni indeke uku ncende ya ku mwitu. Tuvwanga kuno amabomu yuvwikanga kwati umuluvi ala yakupona, calenzile twauvwa sana intete. Ndi twafuma apanzi akatondo, twazananga kuno amang’anda yatiyononeka. Natandike ukwelenganya sana ukuti Uwene Wakwe Leza sile uwali nu kuzifya ivintu uku nkoleelo.
KUTANDIKA UMI WA KUPEELA
Umu 1941, natandike umulimo wa nsita yonsi uwalenga kuti inje sana ni nsansa. Paa ala nkaomba uku Royal Dockyard umu Chatham kuno nasambililanga umulimo wa kupanga amato, uu wali u mulimo uno antu yalondanga sana nupya mwali umuzano. Pa nsita iiya ala aomvi yakwe Yeova yamanya ukuti Aina Klistu yatalinzile ukulwako inkondo, kuli kuti umutundu ukukatukila umutundu uze. Lino umwaka wakwe 1941 wafisile, twizile tumanya ukuti tutalinzile ukuombako imilimo yakupanga ivyanzo. (Yoa. 18:36) Vino apakusungila amato yapangilangapo amato ya nkondo, napingwilepo ukuta incito nu kutandika umulimo wa nsita yonsi. Yatandikilepo uku ntuma uku Cirencester, itauni ilisuma sana ilyayela uku Cotswolds .
Lino nafisiizye imyaka 18 iya kuvyalwa, yanjalile umu cifungo pano nakanyile ukuombako umulimo wa usilika. Nuvwile uyi sana lino yanjalile umu cifungo nu kunsya nenga. Alinzi na afungwa yatandike ukunguzya umulandu uno yandetiile umu cifungo, nupya nuvwile ningo ukuyalondolwela vino nazumiilemo.
Lino nafumile, yanenyile ukuti inje umu kuombela pamwi na ya Leonard Smith * umu kusimikila uku mpanga ya ku mwitu iya Kent. Pakuti indeke zyakwe ya Nazi ziye uku kusumba amabomu uku London, zyapitanga apa Kent. Ukutandika umu 1944, yasumvile amabomu yano yamanga ukuti doodlebugs ukucila pali 1000 umu Kent, nupya indeke kwene zii mutayanga antu mwayanga sile utupata. Tuvwanga sana intete, pano ndi tuvwa indeke yata ukulila, twamanyanga ukuti pamapita sile akasita akanono ale indeke yapona nu kupuulika. Twatandike ukusambilizya Baibo amu lupwa lumwi aali 5. Insita zimwi, twikalanga umwisika lyakwe tebulo wa cela wino yapanzile ukuti ulupwa lungacingililwa ndi ng’anda yaongoloka. Yonsi amu lupwa luulu izile yawatiziwa.
UKUSIMIKILA ILANDWE LISUMA UKU MPANGA ZYUZYE
Lino inkondo yasizile, naomvile upainiya uku southern Ireland pa myaka iili. Tutamanyile upusano uwali pa mpanga ya Ireland ni mpanga ya England. Twayanga uku ng’anda ni ng’anda ala tukulonda umwakwikala, ala tukunena antu ukuti sweswe ya misyonali, nupya twapeelanga antu ya magazini umu museo. Aingi yelenganyanga ukuti “citalimo amano” ukwelenganya ukuti antu yanguvwa nu kusenuka umu mpanga kwene iiya umwali ya Katolika aingi. Limo umonsi umwi watutinyizye, naile injilizyanya kuli kapokola, uwalanzile ati, “Lyene icani cino ukwenekela?” Tutamanyile ukuti ya simapepo yakweti sana amaka. Yazinganga antu incito aapokanga amabuku itu, nupya yatuzinganga muno twikalanga.
Twizile itwiluka ukuti ndi twafika uku cifulo cino tutamanya, calondekwanga itucova injinga ituya ukutali na kuno tukwikalanga, ala tukusimikila ukwaya simapepo muze. Lyene twasyalikizyanga ukutandalila apiipi. Umu Kilkenny, twasambililanga imiku itatu umu mulungu nu mulumendo umwi nanti icakuti amaumba ya yantu yatutinyanga. Nuvwanga ningo sana umulimo wa kusambilizya Baibo icakuti napingwilepo ukuuzya ukuya ukwi Sukulu lya Baibo ilya Gilyadi.
Pa cisila ca kusambilila imyezi 5 uku New York, yatutumile swemuno twali 4 ukuya uku vilila ivyaya pali yemba wa Caribbean. Umu Novemba umu mwaka wakwe 1948, twafumile umu musumba wa New York ukuomvya uwato unono uwali amamita 18 uno yamanga yakuti Sibia. Pa nsita ii ala ntatala napitapo pa manzi, fwandi nazanzile sana. Wenga pali sweswe, umwina Gust Maki, wamanyile sana ukupisya amato. Watusambilizyeko vimwi ivya kucita pa kupisya uwato, wakwe ivya kusimuzya nanti ukuwezyako umusenselo wa wato, ivya kuomvya kampasi, ni vya kupisya uwato ndi kuli icimuza. Umwina Gust watupisizye pa manda 30 umu maimbi aipisye itusuka itufika uku Bahamas.
MWASIMIKILA UMU VILILA
Lino papisile imyezi inono ala tukasimikila apa vilila ivinono ivyaya uku Bahamas, twakatwike itutandika ukuya uku vilila vya ku Leeward na Windward, apaaya intamfu ya makilomita 800 ukufuma uku vilila vya Virgin apiipi na Puerto Rico nu kuya fika apiipi na Trinidad. Pa myaka 5 twasimikilanga apa vilila ivyaya ukutali ukutaali ya Nte. Insita zimwi papitanga imilungu ala tutaatala twatuma nanti ukupokelela amakalata. Nomba twali sana ni nsansa ukulanda pali Yeova umu vilila!—Yele. 31:10.
Ndi twimilila umu nkumba yakwe yemba, antu aingi izanga ukufuma umu mizi, pakuti ize yalole aali umu wato. Yamwi ala yataatala yalolapo uwato uukaloleka wa wato uno twaomvyanga nupya ala yataatala yalolapo umuzungu. Aikazi ya mu vilila yali na ucuza nupya yatemilwe sana Baibo pano yali aakapepa. Ilingi yatupeelanga inswi, makotapela, alino ni mbalala. Uwato witu wakweti sile incende inono apaakulala, apaakwelekela, nanti apaakufulila ivizwalo, nomba twakwanisyanga.
Twapitanga umulongo umu nkumba yakwe yemba ala tukutandalila antu uwanda onsi. Twayanenanga ukuti kumaya ilyasi lya Baibo. Lyene amanguzi twalizyanga inyenjele ya mu wato. Twatemwanga sana ukulola kuno antu aingi yakwiza. Amalampi yano izanga nayo yalolekanga wa ntanda umu mbali ya myamba. Insita zimwi kwizanga antu 100, nupya ikalanga mpaka amanguzi sana ala yakuuzya ivyuzyo. Yaipakizyanga ukwimba, fwandi twataipanga inyimbo zya Wene nu kuyapeela. Lino swe yali 4 twezyanga sana na maka ukwimba ningo, antu yatukonkangamo, nupya amazwi yao yuvwikanga ningo sana. Twazanganga sana!
Ndi twatungulula isambililo lya Baibo, asambi yamwi yatukonkanga uku ndupwa zyuze iyaya yazanwapo nupya lino tukusambilizya. Nanti cakuti uku ncende zimwi twafumangako ndi twaombelako sile umulungu onga, ilingi twanenanga aatemwanga sana vino twasambilizyanga ukutwalilila ukusambilila na yauze ukufikila lino twaswililako. Catuzanzyanga sana ukulola vino yamwi yaombesyanga.
Ndakai, ivilila ivingi vino twasimikilangamo lyene kukaya antu aakafuma uku mpanga zyuze aakaya umu kutandala, nomba pa nsita iiya kutaayanga sana antu nupya kwali sile umucanga ni myale. Ilingi twapitanga usiku pa kuya uku vilila vyuze. Iviswi vino yakaama ukut Amadofini vyowanga apiipi nu wato, nupya tuvwanga sile icilulumo ca wato witu ala kuli mya. Umwezi ndi wawala kwalolekanga ningo sana.
Lino papisile imyaka 5 ala tukasimikila pa vilila, twaile uku Puerto Rico pakuti tukakauzye uwato tutole uwakweti injini. Lino twafisile, naile ntemwa Maxine Boyd, nkazi misyonali uwali umuyembe cuze. Wali a kasimikila wi landwe lisuma umucincile sana ukufuma uku wance wakwe. Mukuya kwa nsita, waile umu kuomba umisyonali uku Dominican Republic ukufika lino uteeko wakwe ya Katolika wamuzinzile umu mwaka wakwe 1950. Vino nene napisyanga uwato, nakweti ivitupa vya kunzumilizya ukwikala umu Puerto Rico pa mwezi onga sile. Nali nu kuya uku vilila vyuze nu kuombelako imyaka inono. Lyene naivwanzizye inti, ‘Ronald, ndi cakuti ukulonda umukazyana wii, ufwile ukucitapo cimwi zuwa sana.’ Lino papisile imilungu itatu namulanzizye, nupya lino papisile imilungu 6 nafumalile. Maxine nani yatutumile uku Puerto Rico, fwandi nemo ntaomvizyeko uwato upya.
Umu 1956 twatandike umulimo wa kutandalila ivilongano. Aina itu aingi yali apina, nomba twatemilwe sana ukuyatandalila. Umu muzi wa Potala Pastillo, mwali indupwa ziili zyakwe ya Nte aakweti ana aingi sana, nupya nayalizizyanga icinanda. Nuzizye umukazyana uwizina lyakuti Hilda ndi cakuti angatemwa ukuti aye umu kusimikila pamwi naswe. Walanzile ati: “Ningatemwa, nomba ntangampite namwe. Ntakweti insapato.” Twamukaliile insapato nupya watukonsile itutandika ukusimikila pamwi nawe. Lino papisile imyaka ingi ala Maxine nani tukutandala uku Betele uku Brooklyn umu 1972, nkazi umwi uwamazile sile Isukulu lya Gilyadi wizile kuli sweswe. Wali pa lwendo lwa kuya kuno yamutumile uku Ecuador, walanzile ati: “Uzye mwatimumanya? Nene mukazyana uwa ku Pastillo aatakweti insapato.” Wali a Hilda! Twatemilwe sana icakuti twalizile nu kulila!
Umu 1960 yatutumile ukuti tukaombele uku musambo wa Puerto Rico, uwali apa ng’anda iya ntunti ziili umu Santurce, San Juan. Pa kutandika,umwina Lennart Johnson nani sweswe twaombanga imilimo ingi. Umwina Lennart Johnson na mamakwe aliyo yali ya Nte Yakwe Yeova akutandikilapo umu Dominican Republic, nupya yafisile uku Puerto Rico umu 1957. Lino papisile insita, Maxine watandike ukupekanya amasabusikilipusyoni yakwe yaayo alembesyanga ya magazini, wapekanyanga amasabusikilipusyoni ukucila pali 1000 pa mulungu. Waipakizyanga ukuomba umulimo kwene uu pano welenganyanga pa yantu apokelelanga ya magazini kwene yaayo.
Nkaipakizya ukuombela pa Betele, pano umulimo ukaombwa u wakwazwa antu yauze. Nomba pa kuomba umulimo uu insita zimwi kukaya ni intazi. Lino kwali ukongano wa kutandikilako uwa mpanga izingi uku Puerto Rico umu 1967, nakweti imilimo ingi cuze. Umwina Nathan Knorr, uwatungululanga iuvi lyakwe ya Nte Yakwe Yeova pa nsita iiya, wizile uku Puerto Rico. Welenginye ukuti limwi ntasumvile amano uku kupekanya imipitile yako ya misyonali aizile uku ukongano, nanti icakuti ala natinjapekanyizizya ningo. Wizile ankalipila nu kunena ukuti ataatemilwe imiombele yane. Ntalondanga ukumupaazya, nomba nayuvwile ukuti wamfyenzile nupya nasosile pa kasita kanono. Nomba lino Maxine nani twizile tulolana nu Mwina Knorr nupya, watwamile uku muputule wakwe nu kutwelekela ivyakulya.
Lino twali uku Puerto Rico, twatandalilanga ulupwa lwane uku England imiku ingi. Ya tata yene yatazumile icumi lino ya mayo nani twasambililanga. Nomba lino ya kalanda ya malyasi yatutangalilanga ukufuma uku Betele, ya mayo yayapokelelanga ukumwitu. Ya tata yailolile vino angalizi kwene yaa aafumanga uku Betele yaicefizye ukupusanako na ya simapepo aayasosyanga imyaka ya kucisila. Lyene umu 1962 ya tata yawatiziwe nu kuya Inte Yakwe Yeova.
Mamane Maxine, wafwile umu 2011. Nkalondesya ukwiza mulola nupya lino kulaya ukututuluka kwa yantu afwa. Nkazanga sana ukwelenganya pali cii! Pa myaka 58 ino twali pamwi, Maxine nani twaweni kuno antu yakwe Yeova umu Puerto Rico yakuvulilako ukufuma pali ya Nte 650 ukufika kuli 26,000! Lyene umu 2013 umusambo wa ku Puerto Rico yauminkinye nu musambo wa ku United States, nupya yantumile ukuya umu kuombela apa Wallkill, uku New York. Pa cisila ca kuomba imyaka 60 apa cilila, nayuvwile kwati a kacula ka ku Puerto Rico akakalila amanguzi kakuti ko-kee, ko-kee. Nomba natwalilile ukuomba.
“LEZA WATEMWA MUNTU WINO AKAPEELA NI NSANSA”
Ncili nkaipakizya ukuombela Leza apa Betele. Lyene paa indi ni myaka 90, nupya nakwata umulimo wa kukomelezya aomvi aaya umu lupwa lwa pa Betele. Yanena ukuti natandalila ali 600 pano niziile uku Wallkill. Yamwi akaiza kuli nene yakalonda itulanzyanya pa ntazi zya pa lwao nanti intazi zya mu lupwa. Yauze nayo yakalonda ukumanya vino yangacita pakuti yaomba ningo umulimo wa pa Betele. Lyene kukaya na yauze akuti alino yatwaline aakalonda ukuyapandako amano pa cupo. Yamwi yayatuma umu mulimo wa kusimikila. Nkasumbako sana amano lino yonsi yakuneena vimwi, nupya ndi calinga nkayanena inti: “‘Leza watemwa muntu wino akapeela ni nsansa.’ Fwandi mwaomba nu luzango. A Yeova wino mukuombela.”—2 Kol. 9:7.
Ndi mukulonda ukuya ni nsansa apa Betele nanti kuuze kuno mukuombela: Mulinzile ukwelenganya sana pali vino umulimo uno mukuomba wacindama sana. Imilimo yonsi ino tukaomba pa Betele i yakwe Leza. Tukaazwilizya “umuomvi mutailwe uwa mano” ukupeela aina umu nsi yonsi ivyakulya vino Leza akapeela. (Mate. 24:45) Konsi kuno tukuombela, twakwata isyuko lya kulumbanya Yeova. Lekini twaipakizya ukuomba vyonsi vino watunena ukucita, pano “Leza watemwa muntu wino akapeela ni nsansa.”
^ par. 13 Ilyasi lyakwe ya Leonard Smith yalilemvile umu Lupungu Lwa Mulinzi lwa Ciyemba lwakwe Epulelo 15, 2012.


text:
BIBLE USHINTANGA BŪMI
Būmi Bwami Bwādi bwa Kwisakila
MUBUTULWE MU 1951
NTANDA YABO ALEMANYE
PA KALA: MITATULO, MUSHIPIDITU WA BWANAPABO
BYONADI:
Mu myaka mityetye mibajinji ya būmi bwami, kyami kisaka kyadi kishikete kubwipi na Leipzig, Kutunduka kwa Alemanye, kubwipi na Czech ne na mikalo ya Polonye. Ponadi na myaka isamba, twaenda mu ntanda ya bweni mwanda wa kaji ka tata—dibajinji mu Brezile kupwa ke mu Ekwatere.
Ami pa kubwanya myaka 14, bauntuma kukafundila ku entelena mu Alemanye. Bambutwile bami byobadi kulampe mu Amerika wa Kunshi, nadi nenwe kwisasaketa ami mwine. Naikala na mushipiditu wa bwanapabo. Nkyadipo ntele mutyima bininge pa muswelo wadi na bilongwa byami na lupusa pa bakwetu.
Ami pa kubwanya myaka 17, bambutwile bami bajokela ku Alemanye. Dibajinji nadi nshikata mu yabo njibo. Ino mushipiditu wami wa bwanapabo waunengeja nkomenwe kwiivwana biyampe mu kisaka. Ami pa kubwanya myaka 18, nataluka ku njibo.
Pa kukimba kitungo kya būmi bwami, natunya kitatyi kya kukōkolokwa. Pa kupwa kumona būmi bwa bantu ne malongolodi a miswelo palapala, nayuka’mba kintu kiyampe kyonadi mbwanya kulonga na bwami būmi i kwibwingidija mwanda wa kunanga mu uno umbuo muyampe kumeso kwa bantu bwionakanya.
Natamba ku Alemanye, napota tukutuku kupwa naenda mu Afrika. Ino ne kwija mpika, najokela mu Bulaya mwanda wa kulongolweja tukutuku wami. Kitatyi kityetye pa kupita’po, naenda ku kyabu kya mu Portigale. Nakwata butyibi bwa kushiya tukutuku ne kwenda na kyombo.
Natwela mu kisumpi kya bansongwa badi beteakanya kwenda bukila bwa Kalunga ka Atalantike. Mu bukata mwabo namona’mo Laurie mukaji wa kusonga. Dibajinji twaenda pa bisanga bya Caribbean. Kupwa, pa kupwa kushikata bityetye mu Porto Riko, twajokela mu Bulaya. Twadi tukulupile kukasokola kyombo kyotubwanya kwalamuna bu kyombo kya kushikata’mo. Ino pa kupwa kukimba bityetye mu myeji’tu isatu, mwingilo wafula mu kitulumukila. Bauntweja mu busola bwa Alemanye.
Napityija myeji 15 mu byombo bya bulwi bya Alemanye. Mu bula bwa kino kitatyi, ami ne Laurie twesonga ne kwiteakanya mwanda wa kwendelela na lwendo lwetu lwa mu būmi. Kitatyi kityetye kumeso kwa mwingilo wami wa busola, twapotele kyalo kya kyombo. Ponadi ñingila kaji ka bu sola, twaalamuna bityebitye kino kyalo ke kakyombo katyetye. Twadi na kitungo kya kushikata’mo ne kwendelela kunanga mu uno umbuo muyampe. I mu kino kitatyi—kupwa kwa kaji kami ka busola inoko kumeso kwa kupwa kakyombo—motwetene na Batumoni ba Yehova ne kushilula kwifunda Bible.
MUSWELO WASHINTYILE BIBLE BŪMI BWAMI:
Dibajinji, nkyadipo mwene kine kyonadi mfwaninwe kushintyila būmi bwami. Nasongele mukaji onadi nshikete nandi, kadi nkendi kala muleke kutoma mfwanka. (Efisesa 5:5) Byotwadi na mpango ya kunanga mu ntanda, nadi nanga’mba kupāna būmi bwetu mu kubandila bupangi bwa Leza bwa kutendelwa kwadi kulomba kulonga bukomo bwa binebine.
Inoko na bubine, nadi nsaka kushinta—nakampata bumuntu bwami. Byonadi muntu witatula kadi wikulupile bipitepite, nadi nkulupile bininge mu bwino bwami ne mu bintu byonadi nonga. Būmi bwami bwadi bwa kwisakila.
Difuku dimo, natanga Busapudi bwa Yesu butumbe bwa ku Lūlu. (Mateo, shapita 5-7) Dibajinji, navutakanibwe ñeni na byānene Yesu pa mwanda utala kwikala na nsangaji. Kimfwa, wānene amba boba banzala ne kyumwa badi na katōkwe. (Mateo 5:6) Nadi neipangula muswelo ubwanya muntu usakilwa bukwashi kwikala na katōkwe. Ami pa kwendelela kwifunda, najingulula’mba batwe bonso tusakilwa kwifunda myanda ya Leza, ino kadi amba tufwaninwe kuyuka na kwityepeja’mba bisakibwa byetu bibwanya kuvuijibwa. Bidi pamo bwa Yesu wānene amba: “Ba katōkwe i boba bayukile amba bafwaninwe kwifunda myanda ya Leza.”—Mateo 5:3.
Pa kupwa kushilula kifundwa kyetu kya Bible mu Alemanye, ami ne Laurie twavilukila mu Franse, kupwa ke mu Itadi mwenda mafuku. Konso kotwadi twenda, twadi tutana Batumoni ba Yehova. Nadi ntengwa bininge na buswe bwabo bwa binebine bobeswele abo bene na bene pamo ne bumo bwabo. Namwene amba Batumoni badi bine mu bu bana na bana bwa ntanda yonso. (Yoano 13:34, 35) Mwenda mafuku, ami ne Laurie twabatyijibwa ketudi Batumoni ba Yehova.
Pa kupwa kubatyijibwa, naendelela kushinta bumuntu bwami. Ami ne Laurie twakwata butyibi bwa kwenda ku mukunkujo wa Afrika ne kutyibulula Kalunga ka Atalantike, twaenda mu États-Unis. I pa kano kalunga—potwadi tulele batwe bubidi mu kakyombo katyetye ku tununu na tununu twa makilometele—ponayukile’mba Umpangi wetu wa ntumbo udi na mvubu kumpita. Byonadi na kitatyi kivule (kekwadipo bivule bya kulonga pa bukata bwa kalunga), nadi mpityija kitatyi kilampe mu kutanga Bible. Natengelwe nakampata na nsekununi ya būmi bwa Yesu bwa pano panshi. Wādi muntu mubwaninine wādi na bukomo butabukile kintu kyo-kyonso kyonadi nanga, ino kādipo wisakila. Būmi bwandi kebwādipo bwa kwisakila, ino bwādi bwimanine padi Shandi wa mūlu.
Namwene’mba nsakilwa kutūla Bulopwe bwa Leza pa kifuko kibajinji mu būmi bwami
Ami pa kulangulukila pa kimfwa kya Yesu, namona’mba nsakilwa kutūla Bulopwe bwa Leza pa kifuko kibajinji mu būmi bwami pa kyaba kya kutangidija bintu palapala byonadi nsaka kulonga. (Mateo 6:33) Ami ne Laurie pa kufika mu ntanda ya États-Unis, twakwata butyibi bwa kushikata’mo ne kuta mutyima ku butōtyi bwetu.
MUSWELO ONAMWENINE’MO:
Ponadi na būmi bwa kala bwa kwisakila, nadi nkomenwe kukwata butyibi. Inoko, pano natana nsulo ya tunangu tuyampe twa kundudika. (Isaya 48:17, 18) Kadi ngidi na kitungo mu būmi kyonkyadipo nakyo dibajinji—kya kutōta Leza ne kukwasha bakwetu befunde yandi myanda.
Ami ne Laurie twaningishe busongi bwetu na kwingidija misoñanya ya mu Bible. Kadi twibeselwe pa kubutula wetu mwana mwana-mukaji muyampe, mwine uyukile pano Yehova ne kumusanswa.
Ke kunenapo amba būmi bwetu budi pamo na būmi botwadi nabo potwadi twendakana. Inoko, na bukwashi bwa Yehova twi basumininwe kubulwa kuleka mwingilo wetu nansha kuleka kukulupila mwadi.—Nkindi 3:5, 6.


text:
“Ukulukufilanguluka Ifya ku Mupashi Mweo ne Butende”
“Abo abekala koti mupashi, balalanguluka ifintu ifya ku mupashi.”—LOMA 8:5.
INYIMBO: 57, 52
1, 2. Nindo ifyebo ifili mu capitala 8 ice buuku lya AbaLoma ficindamine ku baKlistu abasufishiwe?
KANI mulingapendepo ilembo lya AbaLoma 8:15-17 ili mulukwalakanya pa kwanuka imfwa ya baYesu ukubako umwaka ne mwaka? Cipale. Ili ilembo lilabuulishisha ifi umupashi ucitila bumboni ne mupashi wa baKlistu bambi pakweba’ti beshibe ati balisufishiwe. Kabili apakupenda pa 1 muli cici icapitala palalabila pali baabo “abali muli baKlistu Yesu.” Pano, kani ifyebo ifili mu capitala 8 ice buuku lya AbaLoma fingapyunga lukoso ku baKlistu abasufishiwe? Neli fingapyunga na ku baKlistu abali ne bucetekelo bwa kwikala pa calo umuyayaya?
2 Icapitala 8 ice buuku lya AbaLoma calilembeelwe abaKlistu abasufishiwe. Balapokelela ‘umupashi’ ne ‘kupembelela ukukonshiwa kwa kupyanikwa kwabo, ukulubuka kwa mibili yabo.’ (Loma 8:23) Kuntangiile bakaba bana ba baLesa kwiulu. Ifi fingakonshiwa ni pakuti balibatishiwe, kabili baLesa baalipyungishe umulubulo pali bo, baalibafitulukiile ifyakubifya fyabo, kabili balibalengele ukuba abana babo aba ku mupashi abalungeme.—Loma 3:23-26; 4:25; 8:30.
3. Nindo tungalabilila ati ifyebo ifili mu capitala 8 ice buuku lya AbaLoma fingapyunga na ku bakwete ubucetekelo bwa kwikala pa calo?
3 Nangabe’fyo, ifyebo ifili muli cici icapitala ficindeme na ku baKlistu abali ne bucetekelo bwa kwikala pa calo ni pakuti baLesa balababona ati balungeme. Ifi filibwenekele muli fyefyo Paulu alabiilepo muli yenke’yi inkalata. Mu capitala 4 aalilabiile pali Ablaamu. Uyu umwalalume wa bucetekelo aali pa calo ili baYawe tabangapeela abaIshilaeli Ifunde kabili ili baYesu tabangesa mu kutufwila. Nangabe’fyo, baYawe baalibwene ukucetekela kwakwe Ablaamu ukulibelele ne kubona ati mulungeme. (Pendeni AbaLoma 4:20-22.) Na ino mpindi, baYawe balabona abaKlistu ba bucetekelo abakekala pa calo ati balungeme. Penka, tungalabila ati ifyebo ifili mu capitala 8 ice buuku lya AbaLoma fingapyunga na ku bakwete ubucetekelo bwa kwikala pa calo umuyayaya.
4. Ni cisa cakwipusha twelelwe ukulipusha ili twapenda ilembo lya AbaLoma 8:21?
4 Ilembo lya AbaLoma 8:21 lilatofwako ukubulo’kukanika ati icalo ca bukumo cikesa. Ili ilembo lilitulaile ati “ifilengelwe ifine nafyo fikakakululwa kuli bukalume bwe boshi ne kwinjila mu bwana bwa bene ubwa buleme bwa bana ba baLesa.” Pakuti baLesa bakalambula abantunshi ba bucetekelo, tungepusha ati: Kani na mwebo mulicetekele ati mukabako? Ukusambilila ifili mu capitala 8 ice buuku lya AbaLoma kungamofweniko ukucite’fyo.
“UKULUKULANGULUKA IFYA KU MUNEFU”
5. Findo Paulu aalukulabilapo pa AbaLoma 8:4-13?
5 Pendeni AbaLoma 8:4-13. Icapitala 8 cilalabila pali baabo abenda ku “munefu” mu kupusanako na baabo abenda ku “mupashi.” Bambi bangalanguluka ati ili ilembo lilapusanya abasambilile bucine ku batabasambililepo bucine, neli ati lilapusanya abaKlistu ku batabalipo baKlistu. Nangabe’fyo, Paulu alilembele iyi inkalata kuli baabo “bonse aba mu Loma, abatemiwe kuli baLesa, abetilwe ukulukwikele balungeme.” (Loma 1:7) Popele, Paulu alukupusanya abaKlistu abaalukwenda ku munefu ku baKlistu abaalukwenda ku mupashi. Kani ni findo aba abaKlistu baapusenemo?
6, 7. (a) Ni muli shisa nshila Baibolo ipyungisha ishiwi lya kweba’ti ‘umunefu’? (b) Ni mwisa Paulu aalukulosha ili apyungishe ishiwi ‘umunefu’ pe lembo lya AbaLoma 8:4-13?
6 Langulukeni lukoso pe shiwi ‘umunefu.’ Findo Paulu aalukuloshako pa kupyungisha ili ishiwi? Baibolo ilapyungisha ishiwi ‘umunefu’ mu nshila ishilekenelekene. Shimbi impindi, ilapyungisha ili ishiwi kani ilukulabila pa mibili yesu. (Loma 2:28; 1 Koli. 15:39, 50) Nakabili ili ishiwi lingalosha na ku cisoolo umuntu afuminemo. Ku cakubwenako, Juda alilabiile ku bakwabo ukulosha kuli Josefi ati: “Iminwe yesu iba ne mulandu pali ye; pakuti mukwasu, munefu untu umo na fwebo.”—Ifyakuta. 37:27.
7 Nangabe’fyo, ifili mu capitala 7 filatofwako ukwishiba umu Paulu aalukulosha pa kupyungisha ishiwi ‘umunefu’ pe lembo lya AbaLoma 8:4-13. Alibuulishishe ati ili baali mu “munefu” baali ne ‘kukumbwa kwa kubifya’ ukwalukupyunga ‘mu fileba fya mibili yabo.’ (Loma 7:5) Ici cilatofwako ukwishiba umu amashiwi akweba’ti “abo abekala koti munefu” alosha. Aba e baabo Paulu alabiilepo ati “balalanguluka ifintu ifya ku munefu.” Aalukulosha ku bantu abaatontomekele makosa pali fyefyo imibili yabo iya kubulo’kuwaminina yalukufwaisha. Aba ni baabo abalondaisha ukukumbwa kwabo, kungaba kwa kucita ubucencemeshi neli ifintu fimbi lukoso.
8. Nindo cabelele icelelwe ukucenjesha ne baKlistu abasufishiwe ukulosha ku kwenda ‘ku munefu’?
8 Pano mungalanguluka pa mulandu Paulu aalukulabilila ku baKlistu abasufishiwe pa fibipile ififuma mu ‘kwikala koti munefu.’ Kabili, kani ifipalileko fingacitika na ku baKlistu ba ino mpindi abali fibusa fya baLesa kabili baabo babona ati balungeme? Ica kubombomanika cakweba’ti, umuKlistu uuli onse angatatika ukulukwikala koti munefu wa kubifya. Ku cakubwenako, Paulu alilembele pa baKlistu bambi aba mu Loma abaali ne kukumbwa ukubipile. Cipale aba abaKlistu baali ne kukumbwa kwa kucita ubucencemeshi, ukuliisha, ukunwa imfaina ishingi, neli ukwa fintu fimbi lukoso. Bambi ‘baalukutumpaika ne bakubulo’kucenjela.’ (Loma 16:17, 18; Filip. 3:18, 19; Juda 4, 8, 12) Nakabili, anukeni ati pa mpindi imo, umuKlistu umo umwalalume mu Kolinto “aliupile umukashi wa bawishi.” (1 Koli. 5:1) E mulandu kanshi baLesa bapyungishishe Paulu ukucenjesha abaKlistu pa ‘kulukulanguluka ifya ku munefu.’—Loma 8:5, 6.
9. Ni kuli findo ukucenjesha ukuli pa AbaLoma 8:6 takuloshapo?
9 Uko ukucenjesha kucindeme na ino mpindi. Panuma ya kupyungila baLesa pa myaka iingi, umuKlistu angatatika ukulukulanguluka pa fintu fya ku munefu. Ici tacilukuloshapo ku muKlistu uulanguluka shimbi impindi pa fyakulya, incito, ifyakulisangalashishamo, neli pa butemwe ububa pa mwalalume ne mwanakashi. Ifi, fintu ifi abapyungishi ba baLesa abengi balangulukapo. BaYesu baalukulitemwesha ukulya ifyakulya, kabili baaliliishishe ne bantu bambi. Nakabili baalukulitemwesha ukucita ifyakulisangalashishamo. Paulu alibuulishishe ati cili icelelwe kuli baabo aboopile neli ukuupwa ukulukulangisha ubutemwe kuli bamukakwabo.
10. Kani ishiwi ilili pa AbaLoma 8:5, 6 ilya kweba’ti “balalanguluka” lilaalule’ndo?
10 Pano, findo Paulu aalukulabilapo ili alabiile pa ‘kulukulanguluka ifya ku munefu’? Ishiwi lya ciGiliki Paulu apyungishe lilaalula “ukubika ilangulushi neli umutima pa cintu cimo, ukucilangulukapo makosa ne kwanshikila limo, pakuti ifyo efi umuntu alukufwaisha ukucita.” Abo abekala koti munefu balacita ifintu ifi imibili yabo iya kubulo’kuwaminina ifwaisha. Uusambilila ifya mu Baibolo umo aalilabiile pa mashiwi aali pa AbaLoma 8:5 ati: “Balalanguluka pa fya ku munefu, e kweba’ti balifitemenwe makosa, efi balabilapo makosa, kabili balalitemwesha ukuficita.”
11. Findo fingaba ificindeme makosa kuli fwebo kani tatucenjele?
11 Cali icelelwe ku baKlistu abaali mu Loma ukulisalaala ne kubona ifi baabikileko akalango mu mweo wabo. Kani baalibikile makosa akalango ku “fintu ifya ku munefu”? Kabili cili icelelwe na kuli fwebo ukulisalaala mu mweo wesu. Findo tubikileko makosa akalango, kabili findo tulabilapo makosa? Findo tufwaisha inshiku shonse? Bambi bangasangana ati mu mweo wabo balibikile makosa akalango ku kunwa imfaina ishilekenekelene, ukuwamya ing’anda yabo, ukushita ifyakufwala fya bukumo, ukulama indalama ishingi, ukufakashisha imipunda ishilekenekelene, na fimbi ifipalileko. Ifi ifintu tafibipilepo, fintu ifi tungalangulukapo mu mweo wesu. Ku cakubwenako, baYesu impindi imo baalipangile imfaina, kabili Paulu alibuulile Timote ukunwa “utufaina tunini.” (1 Tim. 5:23; Yoa. 2:3-11) Pano, kani baYesu na Paulu lyonse baalukulabila pa mfaina ne kulitemwesha makosa ukushinwa? Kani eshi baatemenwe makosa, ne kulukushilabilapo lyonse? Neli panini! Nga pano fwebo? Findo tubikileko akalango mu mweo wesu?
12, 13. Nindo ukwishiba ifi tulangulukapo kucindamine?
12 Ukulisalaala kucindeme kuli fwebo fwense. Nindo twalabilile’fyo? Paulu alilembele ati: “Ukulukufilanguluka ifya ku munefu ni mfwa.” (Loma 8:6) Ici icebo cicindeme ni pakuti tungafwa mu fya baLesa ino mpindi eli ne kufwa kwa cinenene kuntangiile. Nangabe’fyo, Paulu taalukulabilapo ati umuntu uwatatika ‘ukulanguluka ifya ku munefu’ ninshi cashila kufwa lukoso tapalipo ifi angacita. Uyu umuntu angaaluka. Langulukeni pa mwalalume wa mu Kolinto uwatatikile ukucita “ifya ku munefu” kabili alitamfiwilwe. Aalikwete ishuko lya kwaluka kabili fyopele’fyo efi acitile. Aalilekele ukucita ifya ku munefu ne kutatika ukucita ifintu ifiweme.—2 Koli. 2:6-8.
13 Kani umwalalume wa mu Kolinto aalikonseshe ukwaluka, ninshi ne muKlistu pali ino mpindi angaaluka, makosa makosa uutacitilepo ifya ku munefu ifingalingana na fyefyo umwalalume wa mu Kolinto aacitile. Mu cinenene, ukucenjesha kwakwe Paulu pa fingafumamo kani umuntu atatika ‘ukulanguluka ifya ku munefu’ kulyelelwe ukulengesha abaKlistu bonse ukuwamyako umulukupengelwa!
“UKULUKUFILANGULUKA IFYA KU MUPASHI”
14, 15. (a) Findo twelelwe ukulukulangulukapo pa mupunda wa ‘kulanguluka pa fya ku munefu’? (b) Findo ‘ukulanguluka pa fya ku mupashi’ takwalulapo?
14 Panuma ili Paulu acenjeshe abaKlistu babyakwe pa ‘kulanguluka pa fya ku munefu,’ aalilabiile amashiwi akukoselesha ati: “Ukulukufilanguluka ifya ku mupashi mweo ne butende.” Mu cinenene, umweo ne mutende ififuma mu kulanguluka pa fya ku mupashi fiweme ukwakuti! Kani tungapokelela shani aya amashuko?
15 Umuntu ‘uulanguluka pa fya ku mupashi’ talipo ati ninshi tekuti alangulukepo pa fintu fimbi. Telelwepo ukulukulanguluka lukoso ne kulabila pali Baibolo neli pali fyefyo atemenwe baLesa ne bucetekelo bwakwe ubwa kuntangiile. Tulyelelwe ukwanuka ati Paulu na bambi abaaliko mu mpindi ya basambile abaalukusangalasha baLesa, amekalilo abo aali lukoso koti abantu bambi. Baalukulya ne kunwa. Abengi baalyupile ne kuupwa kabili baalukulitemwesha ukuba pamo ne fisoolo fyabo. Nakabili baalukupyunga pakweba’ti bakwate ifi baalukupengela mu mweo wabo.—Mako 6:3; 1 Tesa. 2:9.
16. Findo Paulu abikileko makosa akalango nangaba’ti alukulangulukapo na pali fyefyo alukupengela mu mweo wakwe?
16 Nangabe’fyo, abapyungishi ba baLesa tababikapo lukoso akalango ku fintu ifi bapengela mu mweo wabo. Panuma ya kubuulishisha ati Paulu aalukupanga amasema, Baibolo ilibuulishishe ifi abikileko makosa akalango mu mweo wakwe. Ilalabila ati aalibikile makosa akalango ku mulimo wa kutulisha ne kusambisha, woyo abaKlistu belelwe ukupyunga. (Pendeni Ifyacitilwe 18:2-4; 20:20, 21, 34, 35.) Kabili iyi e milimo yeyo akoseleshe abaKlistu babyakwe mu Loma ukupyunga. Mu cinenene, Paulu aalibikile makosa akalango ku kupyunga imilimo ya baLesa. AbaLoma baalyelelwe ukumutenteka, kabili na fwebo tulyelelwe ukumutenteka.—Loma 15:15, 16.
17. Kani ‘tulukulanguluka pa fya ku mupashi,’ ifintu fikaba shani mu mweo wesu?
17 Findo fingafumamo kani ‘tulukulanguluka pa fya ku mupashi’? Baibolo ilyasukile pa AbaLoma 8:6 ati: “Ukulukufilanguluka ifya ku mupashi mweo ne butende.” Ici cilukwalula ati umupashi uswetelele e ukalukutangilila ukulanguluka kwesu, pakuti ifi tulukulanguluka filukusuminanshanya na fyefyo baLesa balangulukapo. Tungacetekela ati kani tulukutangililwa ne “mupashi,” tukaba abasangalele mu mweo wesu. Kabili icikafumamo cakweba’ti tukaba ne mweo wa muyayaya, kani tukaba kwiulu neli pa calo.
18. Kani ‘ukulanguluka pa fya ku mupashi’ kulatofwako shani ukuba ne mutende?
18 Nga tulanguluke lukoso pa mashiwi akweba’ti “ukulukufilanguluka ifya ku mupashi . . . butende.” Abantu abengi tababapo ne mutende wa mwi langulushi. Ili aba bantu balukufwaya-fwaya umutende, fwebo tulalitemwesha umutende wa mwi langulushi. Cimo icilengesha fwebo ukulitemwesha uyu umutende cakweba’ti tulapyungisha ukuba pa mutende ne ba mu cisoolo cesu ne bakwabesu mwi kelesha. Lyonse tulaanuka ati fwebo kumo ne bakwabesu bonse tatuwamininepo. Pakuti pali ceco icebo, shimbi impindi kungaba amakatasho, kabili kani kwaba amakatasho, tulalonda ukufunda kwa baYesu ukwa kweba’ti: “Ukatanje ukakumankane [ukupanga umutende, NWT] ne mukwanu.” (Mat. 5:24) Tulakonsha ukucite’fi kani twaanuka ati uyo naye umukwabesu neli nkashi alapyungila “baLesa ba butende.”—Loma 15:33; 16:20.
19. Kani ifi tulangulukapo fingatulengesha ukuba na wisa umutende uulibelele?
19 Kuli na umbi umutende uulibelele woyo tungalitemwesha. Kani ‘tulukulanguluka pa fya ku mupashi,’ tulaba pa mutende ne Balengeshi besu. Yisaya alilembele amashiwi aakonshiwe ili aali ne mweo kabili aakonshiwa na bubuno bukumo, alilembele ati: “Mukalukumulama mu butende ubuwaminine uyo ubikile umutima wakwe pali mwebo, pakuti alukumucetekeleni.”—Yisa. 26:3; Pendeni AbaLoma 5:1.
20. Nindo imulengesheni ukutoota pa kufunda ukulembelwe mu capitala 8 ice buuku lya AbaLoma?
20 Kanshi twabona ati nangaba’ti tuli ne bucetekelo bwa kwikala kwiulu neli mu Paladaiso pa calo, tungatoota pa kufunda kwa baLesa ukulembelwe mu capitala 8 ice buuku lya AbaLoma. Tulatoota ukwakuti pa kufunda kwa kweba’ti tatwelelwepo ukutontomeka makosa pa “fintu ifya ku munefu” mu mweo wesu! Tulibwene ubune ubuli mu kulonda amashiwi abaLesa aakweba’ti “ukulukufilanguluka ifya ku mupashi mweo ne butende.” Kani twacite’fyo tukalitemwesha amashuko amuyayaya ao Paulu alabiilepo ili alembele ati: “Ukulambulwa kwa kubifya ni mfwa; sombi impese ya baLesa iya kupa lukoso mweo wa muyayaya muli baKlistu Yesu baShikulu besu.”—Loma 6:23.


text:
Ifi BaLesa Baalukubona Inkondo Akale
Abantu baalukupenshiwa. Impindi ne mpindi baalukutembela kuli baLesa ati babofweko, pano baLesa tababaasukilepo penka’po lukoso. Aba abantu baali baIshilaeli, abantu ba kale aba baLesa. Abaalukubapensha baIjipiti. (Ifyakufuma 1:13, 14) Pa myaka iyakuti ubwingi, abaIshilaeli baalukupembelela ati baLesa babapulushe ku baIjipiti. Mu kupelako, impindi ya baLesa iya kucitapo fimo yalifikile. (Ifyakufuma 3:7-10) Baibolo ilabuulishisha ati baLesa abene balilwile inkondo ne baIjipiti. Baaliletele ifincinsha pa baIjipiti, kabili balyonawile Imfumu ya baIjipiti ne fita fyaiyo mu Cishiba Icikashikile. (Amasamo 136:15) BaYawe Lesa balililangishe abene ati “bantu ba nkondo,” abangalwilako abantu babo.—Ifyakufuma 15:3, 4.
Bucine bwakweba’ti baLesa abene balilwile inkondo ne baIjipiti bulalangisha ati shimbi inkondo baLesa balashisuminisha. Shimbi impindi, baalukubuula abaIshilaeli ukulwe’nkondo. Ku cakubwenako, balibabuulile ukulwe’nkondo ne bantu imbifi aba mu Kanani. (Ndutelonomi 9:5; 20:17, 18) Nakabili, balibuulile Imfumu ya baIshilaeli, Dafidi, ukulwe’nkondo ne baFilisiti. Ukulunda pali fyefyo, baLesa balibuulile Dafidi ifi aelelwe ukucita pakweba’ti acimfye.—2 Samweli 5:17-25.
Aya amalyashi amu Baibolo alalangisha ati kani kuli abalukuleta bumbifi neli ukutatiko’kupensha abaIshilaeli, baLesa baalukusuminisha inkondo pakweba’ti balame abantu babo ne kulama ukupempela kwa cine. Pano boneni ifintu fitatu ifilukulabila pa nkondo ishi baLesa baalukusuminisha.
NI BALESA LUKOSO ABALUKUSALULULA ABAELELWE UKULWA INKONDO. Pa mpindi imo, baLesa balibuulile abaIshilaeli ati: “Tacikafwaikwa kuli mwebo ukulwa muli yiyi [inkondo].” Nindo bababuulile’fyo? Nipakuti baLesa abene ebali ne kubalwilako. (2 Ifyebo 20:17; 32:7, 8) Balicitile’fi pa mpindi ishingi, koti ni fyefyo ifilabilwepo pa kutatika kwa cicino iciputusha. Shimbi impindi, baLesa balukubuula abantu babo ukulwe’nkondo ishi basuminishe, makosa makosa shesho baalukulwila Icalo Icalailwe.—Ndutelonomi 7:1, 2; Josyua 10:40.
NI BALESA LUKOSO ABALUKULABILA ILI KWAELELWE UKUBA INKONDO. Abapyungishi ba baLesa baalyelelwe ukupembelela impindi ili baLesa baali ne kubabuula ukulwa ne bantu abalukubapensha neli mbifi abaali apepi nabo. Kani tabababuulilepo tabaelelwepo ukulwe’nkondo. Kani balwa, baLesa tabaalukubashukishapo. Tanje cine, Baibolo ilalangisha ati impindi ili abaIshilaeli baalukulwe’nkondo ukwakubula baLesa ukubasuminisha, ifyalukufumamo fyalukubipa ukwakuti. *
BALESA TABASEMBELAPO MUMFWA YA BANTU, UKUBIKAKO NE MBIFI. BaYawe Kantupuntupu ka mweo kabili e Balengeshi ba bantunshi. (Amasamo 36:9) Popele, tabasembapo kani babona abantu balukufwa. Ku cakubombomanika, kuli abantu imbifi abafwaya ukupensha ne kwipaya bambi. (Amasamo 37:12, 14) Pakweba’ti baLesa baciicile ubu bumbifi, shimbi impindi balukusuminisha ukonaala imbifi mu nkondo. Nangabe’fyo, imyaka yonse ili baalukusuminisha abaIshilaeli ukulwe’nkondo, baali ne ‘nkumbu’ kabili “abakokolo’kukalipa” kuli babo abaalukupensha abaIshilaeli. (Amasamo 86:15) Ku cakubwenako, balilabiile ati ili abaIshilaeli tabangonaala umushi, baalyelelwe “ukutulisha kuli wo ubutende.” Ici calukupeela abalukwikala muli woyo umushi ishuko lya kwaluka pakweba’ti kwikabapo inkondo. (Ndutelonomi 20:10-13) Ici caalukulangisha ati baLesa ‘tabasembelamo mu kufwa kwa bakubifya; sombi balafwaya’ti uwakubifya aaluluke ku nshila yakwe, ekale ne mweo.’—Esiceli 33:11, 14-16. *
Muli fifi twalabilapo, twabona ati akale, baLesa baalukubona inkondo ati ni nshila ya kushilishishamo bumbifi ne konaala abalukupensha abantu babo. Nakabili, ni baLesa lukoso, talipo bantunshi abaalukulabila ili kwaelelwe ukuba inkondo ne baelelwe ukulwako. Kani baLesa baalukulwa inkondo pakweba’ti bonaale lukoso abantu? Koku mwane. Balipatile ulukansa. (Amasamo 11:5) Kani ifi baLesa babona inkondo fyalyalukile ili Umwana wabo, baYesu Klistu, baishile pa calo?
^ par. 6 Ku cakubwenako, pa mpindi imo, ili abaIshilaeli baalwile ne baAmaleki ne baKanani, abaIshilaeli baalibacimfishe ni pakuti baalilwile inkondo yeyo baLesa babakenye ukulwa. (Ifyakupenda 14:41-45) Ili papitile imyaka iyakuti ubwingi, Imfumu ya bucetekelo Josaya yalilwile inkondo yeyo baLesa tabasuminishepo, pakuti pali fyefyo iyi imfumu yalifwile.—2 Ifyebo 35:20-24.
^ par. 7 AbaIshilaeli tabatulishepo ubutende ili tabangatatika ukulwa ne baKanani. Mba nindo? Ni pakuti abaKanani balipeelwe imyaka 400 iya kuleko’kucita ifibipile. Pa mpindi ili abaIshilaeli baishile mu kulwe’nkondo, ninshi abaKanani bonse baalukucita bumbifi. (Ifyakutanga 15:13-16) Ecalengeshe ati babonaale. Nangabe’fyo, abaKanani abanini abalekele ukucite’fibipile baalipulukile.—Josyua 6:25; 9:3-27.


text:
AMEKALILO ABUKLISTU
“BaLesa E Bakungofwako”
Amasamo 52-59 alabuulishisha ukulabila kwakwe Dafidi pa mpindi alukupita mu makatasho. Muli iyi mpindi ya makatasho, aalicetekele muli baYawe. (Amasa. 54:4; 55:22) Kabili kaalemya baYawe pakuti pa mashiwi abo. (Amasa. 56:10) Kani tuli ne kucetekela kuntu kumo muli baLesa wesu? Kani tulatangililwa ne amashiwi abaLesa ili tuli ne makatasho? (Ifisi. 2:6) Ni lisa ilembo ilya mu Baibolo ilyamofweleniko ili . . .
mwanakile mu mutima?
mwalwele?
bambi bamusomesheni?
bamupensesheni?


text:
MUTU 13
Timoti Alondagha Ukubatula Abandu
Timoti ali ndumyana uyu ahobokagha ukubatula abandu. Alyendile amalo amingi ukubatula abandu. Yo nongwa umwene ali walusekelo. Ngimba kulonda uyimanye inkhani ya Timoti?—
Timoti amanyisiwe isya Yehova na mbuya wake Loi pamopene na mama wake Yunike
Timoti akulile mu tawuni ya Listra. Bo mwana amanyisiwe isya Yehova na mbuya wake Loi pamopene na mama wake Yunike. Bo akulile, Timoti alondagha ukubatula abandu umanyila isya Yehova.
Bo Timoti ndumyana, Pauli alinsumile ukuti babuke pamopene ku mbombo yakufumusya. Timoti alitike ukubuka. Syo alondagha umwene.
Timoti abukile na Pauli ku tawuni ya Tesalonike, ku Makedoniya. Ukuti bakafike, balondiwagha ukwenda pasi ubulendo ubutali mpaka kuno bakwelagha iboti. Bo bafikile, babatulile abandu bingi ukumanyila isya Yehova. Loli abandu bamo bali bakali kangi balondagha ukubafulasya. Pauli na Timoti balyandile ufumusya ku malo aghangi.
Bo imyesi ghikindilepo, Pauli alinsumile Timoti ukuti aghomokele ku Tesalonike ukuti akabakete abakamu nukubatula. Ubukifu bwalondiwagha ukuti Timoti abuke ku tawuni ya bandu abakali bala! Loli Timoti abukile papo abapakisyagha abakamu aba baliko. Bo isile kwa Pauli, ayobile inkhani inunu isya bakamu ba ku Tesalonike ukuti babombagha kanunu!
Timoti abombile pamopene na Pauli ifinja fingi. Akabalilo kamo Pauli ayobile ukuti Timoti ali nsubiliwa ukutula ifipanga. Timoti ali walughano kwa Yehova na bandu.
Ngimba uli nulughano ku bandu? Ngimba kulonda ukubatula ukuti bamanye isya Yehova?— Linga uli nulughano kangi kubatula, ubaghile ukuya walusekelo ngati yo Timoti!


text:
SHAPITA 15
Walonga Kingelengele Kyandi Kibajinji
YOANO 2:1-12
MASOBO A BUTUNDAILE MU KANA
YESU WAALAMUNA MEMA KE VINYU
Pano ke mafuku tamba Natanela wikala mu bana ba bwanga babajinji ba Yesu. Yesu ne bana ba bwanga bamo babajinji abaenda kungala ku kipindi kya ntanda ya Ngadilea, kwabo. Kobenda i ku kibundi kya Kana, ku ba Natanela. Kibundi kya Kana kidi mu ngulu ya kungala kwa Nazala, kwine kwatamine Yesu. I betwe ku masobo a butundaile mu Kana.
Inandya Yesu nandi i mwiye’ko. Byadi mulunda na kisaka kya boba basa kwisonga, Madia i mwiele bininge mu kukwasha’ko ku beni. Na pano kala wamone amba kudi byatyepa, wakasapwila Yesu amba: “Kebadipo na vinyu.”—Yoano 2:3.
Na bubine, Madia walombe Yesu alonge’po kintu pa vinyu yapwa. Yesu waingidija lukindi pa kupela amba: “A mwana-mukaji, le bitutala namani abe ne ami? Nsá yami keyafikile?” (Yoano 2:4) Yesu byadi Mulopwe mutongwe na Leza, mwingilo wandi i owa umunena kulonga Shandi wa mūlu, ke ba kisakapo nansha balunda. Madia na tunangu, washila wandi mwana mwanda’wa, wasapwila’tu boba bengila amba: “Longai byonso byakemulombola.”—Yoano 2:5.
Kwadi milondo ya mabwe isamba, mulondo ne mulondo ubwanya kutweja malitele 40. Yesu wasoñanya bengidi amba: “Dingai mema mu milondo.” Kupwa Yesu webanena’mba: “Tapulai’mo mukape mutangidiji wa masobo.”—Yoano 2:7, 8.
Mutangidiji wa masobo watulumuka ino vinyu milumbuluke aye kuyuka mpika amba ibalupulwa mu kingelengele. Waita musoñañani kamunena’mba: “Muntu ense ulupulanga bidi vinyu milumbuluke, ebiya shi bantu abakolwe, kalupula yoya miyampe bityetye. Abe ukilamine vinyu milumbuluke kufika ne pano.”—Yoano 2:10.
Kino i kingelengele kibajinji kyalonga Yesu. Bandi bana ba bwanga bapya pa kumona kino kingelengele, abakomeja lwitabijo lwabo mwadi. Kupwa, Yesu, inandi, ne bamwanabo abaenda ku Kapanama kibundi kidi pa bukata bwa kungala ne kushika kwa Dijiba dya Ngadilea.


text:
UBUMI BWITU BWABUKRISTU
Muyeghe Nutuyilo Utu Yehova Ikuhoboka Nato
Yehova atupele indaghilo isya muno twe bandu tubaghile ukwikalila. Ikifwanikisyo, atulaghile ukuti ubweghi butikulondiwa ukuti bumalikeghe kangi bo bukamu bwa bwila na bwila pakati pa nnyambala nu nkikulu. (Mt 19:4-6, 9) Akanisye utuyilo tosa utwabunyali utwakughonana. (1Ko 6:9, 10) Atupele kangi ifundo isi sikututula pa muno tufwalileghe nukwimoghesyela, isi sikutupaghula ku bandu aba nkisu iki.—Kuk 22:5; 1Ti 2:9, 10.
Nkabalilo kalino, abandu bingi batikukonga indaghilo isya Yehova. (Ro 1:18-32) Bikwendela isya binabo pa fundo iya kafwalilo nukwitendekesya kangi bikubomba ifi bikulonda. Abandu bingi bikubomba imbibi kangi bikuswigha linga tukindene nabo.—1Pe 4:3, 4.
Panongwa yakuti tuli Baketi ba Yehova, tukulondiwa ukubomba innunu. (Ro 12:9) Ngimba tubaghile ukubomba bulebule? Tumanyeghe iki kyakwitikisiwa kumyake. Tukulondiwa kangi ukukindilila ukuya nu utuyilo utununu pa bumi bwitu. Ikifwanikisyo, linga tukusala amasitayelo gha myenda na ghakwimoghesyela twilalusyeghe ukuti: ‘Ngimba ifi ngusala fikunangisya ukuti ngukonga indaghilo isya Yehova, pamo muno bandu bikulondela? Ngimba ifyakufwala fyangu na muno ngwimoghesyela, fikunangisya ukuti nguntila Kyala?’ Kangi linga tukusala ipulogilamu pamo ividiyo ukuti tuketelele, twilalusyeghe ukuti: ‘Ngimba Yehova abaghile ukwitikisya ipulogilamu iyi? Ngimba ipulogilamu iyi yikupala fiyo isyafiki? Ngimba ifi nsalile ukuti ngetelele, fikuya pakupalamasya bulebule utuyilo twangu? (Sa 101:3) Ngimba fikuya pakubapalamasya bulebule aba mu mbumba yangu na bangi?’—1Ko 10:31-33.
Nongwa yafiki tukulondiwa ukukonga isi Yehova ikulonda? Mwalululu Yesu ikuya pakonanga ikisu na babombambibi bosa. (Eze 9:4-7) Bene aba bikubomba ubwighane bwa Kyala bo bisa kupona. (1Yo 2:15-17) Uswe tukulondiwa ukuya bakalyoto bakubomba isi Yehova ikulonda ukuti aba bikuketa imbombo inunu isi tukubomba bangindikeghe Kyala.—1Pe 2:11, 12.
MUKETELELE IVIDIYO IYAKUTI MUYEGHE BAMANYANI BA YEHOVA—UNNYAMBALA YUMOYWENE, UNKIKULU YUMOYWENE, KANGI PABUMALILO MWAMULE AMALALUSYO AGHA:
Nongwa yafiki kwakulondiwa fiyo ukubomba isi Yehova ikulonda?
Nongwa yafiki abapapi bikulondiwa ukubamanyisya abanabo utuyilo utununu bo bakali bakeke?
Ngimba abatubwa na bakusi babaghile ukubatula bulebule abandu ukuti babumanye ubununu bwa Kyala?


text:
Ngimba Abaketi ba Yehova Bikusubila Ukuti Kyala Apelile Ifindu Fyosa mu Masiku 6?
Hayi. Twe Baketi ba Yehova tukusubila ukuti Kyala apelile ifindu fyosa. Loli tukukana ukuti apelile ifindu mu masiku 6. Nongwa yafiki? Nongwa yakuti inyinong’ono isya bandu aba bikusubila ukuti Kyala apelile ifindu mu masiku 6 sitikukolelana na isi Ibaibolo likuyoba. Keta ififwanikisyo fibili ifi:
Amasiku 6 aghakupela ifindu. Inyinong’ono isya bandu bamo syo syakuti amasiku 6 aghakupela ifindu ghali gha maawala 24 pisiku. Loli ilisyu lyakuti “ilisiku” mu Baibolo likwimila akabalilo akatali.—Ubwandilo 2:4; Salimo 90:4.
Ngimba ikisu kyapeliwe ndili? Abandu bamo bikusubila ukuti ikisu kyapeliwe ifyinja amasauzandi manandi. Loli ukufwana ni Baibolo, ikisu kyaliko bo amasiku 6 aghakupela ghakali ukwanda. (Ubwandilo 1:1) Pa nongwa iyi, Abaketi ba Yehova batikukana isi abasayansi basyaghile isyakuti ikisu kyapeliwe ifyinja amabiliyoni mingi.
Nalinga Abaketi ba Yehova bikusubila ukuti Kyala apelile ifindu fyosa, loli batikubasusya abasayansi. Tukusubila ukuti isayansi iyabwanaloli yikukolelana na isi Ibaibolo likuyoba.


text:
Iciputusya 8: Ifi Baibolo Isimika Filaba ni Bucine
Baibolo tailabilapo lukoso pa fisimicisyo fya cine ifyacitikile akale pano nakabili ilalabila na pa fikacitika kuntangile. Abantunsi tekuti babulisisye ifya kuntangile. Uyo e mulandu twisibile ati Baibolo ilifumine kuli baLesa. Mba findo Baibolo ilabila pa fya kuntangile?
Ilatubula pa nkondo ya baLesa iikulu. Muli iyi inkondo baLesa bakafumyapo pa calo konse ukubifya ne bantu imbifi, pano bakalama abo ababapyungila. Imfumu ya baLesa, baYesu Klistu, bakasininkisya ukweba’ti abapyungisi ba baLesa balitemwesya ubutende ne kusangalala, kabili nekweba’ti tabakalwalapo nakabili neli ukufwa.
Tungasangalala ati baLesa bakalenga paladaiso ya bukumo pa calo, tali e fyenka? Pano tulyelelwe ukucitapo fimo kani tuli ne kwikalamo muli paladaiso uyu. Mu cisimicisyo cakupelako ica lilino ibuku tulasambililamo ifi twelelwe ukucita pa kulitemwesya ifintu ifiweme baLesa babakwatile abo ababapyungila. Kansi penda ICIPUTUSYA 8 ne kusangana ifi Baibolo isimika pa fya kuntangile.


text:
Mwa Kuvūdila Bumuntu bwa Kala ne Kwibwela Kulampe
“Vūlai bumuntu bwa kala ne bilongwa byabo.”—KOLOSE 3:9.
ÑIMBO: 83, 129
1, 2. Le i myanda’ka imwenine bantu mu bukata bwa Batumoni ba Yehova?
BANTU bavule i bemwene amba Batumoni ba Yehova badi mu bumo. Kimfwa, mulembi umo witwa bu Anton Gill, watendele ngikadila ya Batumoni mu kitatyi kya Nazi mu Alemanye. Walembele amba: “Batumoni ba Yehova baūmine mushikwa mukatampe mu kitatyi kya Nazi. . . . Mu 1939 kwadi Batumoni 6 000 baselēlwe mu [makomponi a masusu].” Ubweja’ko amba nansha Batumoni byobasuswilwe bininge, inoko badi bayukane bu bantu bampikwa budimbidimbi, batūkanye mu kupangwapangwa, bakōkēle Leza wabo, kadi belunge mu bumo.
2 Mu ano mafuku, bantu ba mu Afrika wa Kunshi nabo bemwenine mwanda wa pa bula walongekele mu bukata bwa Batumoni ba Yehova. Kitatyi kimo, Batumoni ba nkoba mishileshile badi bapelejibwe kwibungila pamo mu ino ntanda. Inoko, mu Dya Yenga 18 Kweji 12, 2011, kintu kya Batumoni 78 000 ba nkoba mishileshile ba mu Afrika wa Kunshi ne ba mu matanda a pabwipi bebungidile pamo mwanda wa kulonda mpangiko ya pa bula mu kiwanza kikatampe kya mu Johannesburg. Kapita umo wa ku kiwanza wanenene amba: “Bine bano bantu badi na ngikala miyampe yonkyamwene kashā mu kino kiwanza. Bonso bavwele senene. Kadi abo bonso bakundwile kiwanza biyampe. Inoko kintu kitulumuja mpata, i mwanda abo bonso kebadipo na lukoba lumo.”
3. I bika bilengeje bubana na bana bwetu bwikale bwa pa bula?
3 Nansha boba ke Batumonipo babwanya kwimwena patōkelela’mba bubana na bana bwetu bwa ntanda yonso i bwa pa bula. (1 Petelo 5:9) Mwanda waka twi beshile na malongolodi makwabo onso? I mwanda tuloñanga bukomo bwetu bonso bwa kuleka kintu kyo-kyonso kekisangajapo Yehova kupityila ku bukwashi bwa Bible ne bwa mushipiditu ujila wa Leza. Tuvūlanga “bumuntu bwa kala,” ne kuvwala “bumuntu bupya.”—Kolose 3:9, 10.
4. Lelo i bika byotusa kwisambila’po mu kino kishinte? Ne mwanda waka?
4 Pa kupwa kuvūla bumuntu bwa kala, tufwaninwe kadi ne kwibwela kulampe. Mu kino kishinte, tusa bidi kwisambila’mo pa muswelo otubwanya kuvūla bumuntu bwa kala, ne mwanda waka kwibuvūla kudi na mvubu. Kadi tusa kumona’mo amba nansha shi muntu wadi uloñanga bibi muswelo’ka, ubwanya kushinta. Kupwa tusa kwisambila ne pa muswelo ubwanya boba ke beje mu bubine kwela kulampe bumuntu bwa kala. Mwanda waka twisambile’po? I kya bulanda, mwanda bantu bamo badi bengidila Yehova balabikilwe. Bashilwile kulanga ne kulonga bintu byobadi baloñanga pobadi kebayukile Yehova. Batwe bonso tufwaninwe kuvuluka kino kidyumu kya’mba: “Yewa ulanga’mba wimene atadije kutyina’mba wakapona.”—1 Kodinda 10:12.
FUNDWILA KULAMPE BILOKOLOKO BYONSO BYA BUSEKESE
5. (a) Leta kimfwa kilombola mwanda waka i biyampe kuvūla bukidibukidi bumuntu bwa kala. (Tala kifwatulo ku ngalwilo.) (b) I bilongwa’ka bibadilwa mu bumuntu bwa kala bitelelwe mu Kolose 3:5-9?
5 Le ukalonga namani shi ubamone amba bivwalwa byobe bibafīta kadi kebinunka? Ukavula’byo bukidibukidi bonka. Mu muswelo umo onka, shi tubajingulula’mba tubaanza kulonga bintu bishikilwe Yehova, i biyampe tushinte bukidibukidi bonka. Polo pa kwisambila pa bino bilongwa bibi, wānenene amba: “Mufwaninwe kwibifundwila byonso kulampe nenu.” Nanshi tubandaulei’ko bibidi: busekese ne disubi.—Tanga Kolose 3:5-9.
6, 7. (a) Le binenwa bya Polo bilombola namani amba bilomba kulonga bukomo pa kuvūla bumuntu bwa kala? (b) Lelo Sakura wadi na būmi bwa muswelo’ka? I bika byamukweshe ashinte?
6 Busekese. Mu Bible, kishima “busekese” kifunkilanga pa kusambakena pamo kwa bantu bampikwa kwisonga mungya bijila. Polo wānenene amba bene Kidishitu bafwaninwe ‘kwipaya’ bya ‘ku ngitu byabo’ pa mwanda utala kulonga busekese. Kino kishintulula’mba tufwaninwe kulonga bukomo bwa kufundwila kulampe bilokoloko bibi. Kulonga namino kubwanya kumweka bu kukomo, inoko tubwanya kunekenya!
7 Kino i kimweke kupityila ku kimfwa kya kaka umo wa mu Jampani witwa bu Sakura. * (Tala kunshi kwa dyani.) Sakura paadi utama, wadi wimona bu udi bunka ne kwimona bule. Pa kusaka kwitalula’ko milangwe, washilwile kulonga busekese aye papo ukidi’tu na myaka 15. Sakura wadi ulonga busekese na bantu palapala kadi wapulumwine mēmi asatu. Wanenene amba: “Ku ngalwilo, nadi ngivwana biyampe shi nalonga busekese, na kulanga’mba ngabilwanga na bantu kadi ne muswedibwe. Inoko ami pa kwendelela na kulonga busekese bininge, po pene naanza kwimona’byo bule.” Sakura waendelele na uno mwikadila kufika ne byaabwenye myaka 23. Kupwa washilula kwifunda Bible na Batumoni ba Yehova, ne kusanswa byaadi wifunda. Yehova wamukweshe aleke busekese ne kuleka kwitopeka bipitepite nansha ke kwivwana bumvu. Dyalelo, Sakura wingilanga bu pania wa lonso, kadi kakiivwanangapo nansha dimo bu udi bunka. Unena’mba: “Ngidi na nsangaji mwanda difuku ne difuku nemwenanga buswe bwa Yehova.”
MWA KULEKELA BILONGWA BYA DISUBI
8. Lelo i bilongwa’ka bimobimo bibwanya kulengeja Leza etumone bu ba disubi?
8 Disubi. Mungya Bible, mu kishima “disubi” mubadilwa bintu bivule ke enkapo busekese kete. Mubadilwa ne kutoma mfwanka, ne mizaulo mibi. (2 Kodinda 7:1; Efisesa 5:3, 4) Kibwanya kadi kufunkila ne pa bintu bibi biloñanga bantu mu bufyafya, kimfwa kutanga mabuku alangula bilokoloko bya busekese nansha kutala porno. Bino bilongwa bibwanya kufikija muntu ku kilongwa kya disubi kya kwikaila ku ngitu ya bumvu. (Kolose 3:5) *—Tala kunshi kwa dyani.
9. I bika bibwanya kulongeka shi muntu watamija “bilokoloko bya busekese”?
9 Bantu batala porno kitatyi kyonso batamijanga “bilokoloko bya busekese” kadi babwanya kumunwa na bulādi. Bakimbi i bajingulule amba kumunwa na porno kudi pamo bwa kumunwa na mālwa nansha na dyamba. Ne kutatana kwine mpika, kibidiji kya kutala porno kifikijanga bantu kubi. Kimfwa kwivwana bumvu bipitepite, kwikala muzoze ku kaji, kujimija nsangaji mu kisaka, kwilubula, enka ne kwiyoa. Mwana-mulume umo wamuninwe na porno mu bula bwa mwaka mutuntulu wanenene pa kupwa kwinyongolola’mo amba pano ne mwilēmeke.
10. Le Ribeiro wenyongolwele namani mu bupika bwa porno?
10 Ku bantu bavule, bibalombanga bulwi pa kwinyongolola ku porno. Inoko buno bulwi bubwanya kunekenibwa. Tala bidi kimfwa kya Ribeiro wa mu Brezile. Paakidi nkasampe, watalukile kwabo, waenda kukengila ku tyapu imo yadi ilupula dipya mapapye ku bimapapye byoneke. Ye kwaatadile ne porno pa majulunale. Ribeiro wanenene amba: “Nashilwile kumunwa bityebitye. Nadi kentale’nka ne mavideo a porno ne kishinka kyonadi nshikata nakyo ponka.” Difuku dimo ku kaji, Ribeiro pa kutala pa mulwi wa mabuku moneke adi a kulupulwa dipya, wamona’po dibuku Lufungulo lwa Būmi Bwansangaji mu Kisaka. Weditekuna’po kaeditange. Byaatangile’mo byamulengeje ashilule kwifunda Bible na Batumoni ba Yehova. Inoko byalombele Ribeiro kitatyi pa kwinyongolola mu bupika bwa porno. I bika byamukweshe? Washintulwile amba: “Kupityila ku milombelo, kwifunda Bible, kulangulukila pa byonadi nefunda, ne kutamija mutyima wa kufwija’ko pa ngikadila ya Leza, byanengeje nsanswe Yehova bininge kutabuka bilokoloko byami bya kutala porno.” Na bukwashi bwa Bible ne mushipiditu ujila wa Leza, Ribeiro washintyile ne kubatyijibwa, kadi pano wingilanga bu mukulumpe pa kipwilo.
11. I bika bibwanya kukwasha muntu enyongolole mu bupika bwa porno?
11 Yuka’mba Ribeiro byamulombele kulonga bivule pa kwinyongolola mu bupika bwa porno, ke’nkapo’tu kwifunda Bible kete. Wadi ulangulukila bininge ne pa byobya byaadi utanga mu Bible ne kwibitweja mu mutyima wandi. Wadi ulomba Yehova, ne kumuzenza amukwashe. Bino bintu byakweshe Ribeiro atamije buswe baswele Yehova, ne kino kyamukweshe anekenye kilokoloko kyandi kya kutala porno. Pa kwinyongolola mu bupika bwa porno, tufwaninwe kusanswa Yehova bya binebine ne kushikwa bintu bibi.—Tanga Ñimbo ya Mitōto 97:10.
FUNDULA BULOBO, BINENWA BYA MUTONKO, NE BUBELA
12. I bika byakweshe Stephen afundule bulobo ne binenwa bya mutonko?
12 Bantu bamo kebejengapo kuloba ne kunena bakwabo binenwa bisansa ne bya mutonko. Kitatyi kilongeka bino bintu, kisaka kituntulu kisusukanga. Shabana umo wa mu Ostrali witwa bu Stephen wadi ufunakana bininge kadi keje kuloba pa kanda’tu katyetye. Unena’mba: “Twesansenye na wami mukaji misunsa isatu, kadi twadi ketulanga ne ya kwilubula.” Kupwa bashilula kwifunda Bible na Batumoni, kadi Stephen waanza kulonga bukomo bwa kwingidija byaadi wifunda’bya. Unena’mba kumeso kwa aye kuyuka Yehova, wadi uloba pa kintu kyo-kyonso kimusansa pamo’nka bwa bombe ukimba kuladika. Inoko Stephen pa kwanza kulonda madingi a mu Bible, bintu byalumbuluka. Unena’mba: “Būmi bwa kyetu kisaka bwalumbulukile’nka na mu kukopa kwa diso. Na bukwashi bwa Yehova, pano ngidi na ndoe ne butūkanye.” Dyalelo, Stephen wingilanga bu mwingidi wa mingilo, kadi wandi mukaji nandi waingile bu pania wa lonso mu myaka mivule. Bakulumpe ba mu kipwilo kidi’mo Stephen banenene amba: “Stephen i kijiba-ntalela, tutu nkanka, kadi mwityepeje.” Kadi babweja’ko amba kebamumwene mulobe. Stephen keanyangapo amba washintyile bumuntu bwandi na bukomo bwa aye mwine. Unena’mba: “Nkyadipo wa kumona ano madyese onso’a malumbuluke, shi nkyaitabijepo Yehova ankwashe nshinte bumuntu bwami ne pa mfulo.”
13. Mwanda waka bulobo buletanga kyaka? Le Bible unena’po bika?
13 Bible witudyumuna tufundule bulobo, binenwa bya mutonko, ne kwela mabila. (Efisesa 4:31) Divule bino bintu bitwalanga ku buñumauma. Dyalelo, bantu bavule kujokoloka ntanda yonso balañanga’mba bulobo ne buñumauma i byendele’mo. Inoko na bubine uno mwikadila ufutulwijanga Mupangi wetu. Banabetu bavule byadi bibalomba kulonga bukamo pa kushinta mwiendelejo wabo ne kuvwala bumuntu bupya.—Tanga Ñimbo ya Mitōto 37:8-11.
14. Lelo bikokejika muntu ñumauma ekale ke mwityepeje?
14 Tutu umo witwa bu Hans wingilanga bu mukulumpe mu kipwilo kimo kya mu Otrishe. Mukwatakani wa kitango kya bakulumpe wa mu kyabo kipwilo wanenene’mba: “Hans i tutu umo mwityepeje bininge.” Inoko dibajinji Hans kadipo mwityepeje. Paakidi nkansampe, washilwile kutoma bininge mālwa ne kwikala ñumauma. Difuku dimo paakolelwe bininge, waipaya kyandi kishinka mu nsungu. Hans watungwa buloko bwa myaka 20, nansha ke buloko bwine kebwashintyilepo bumuntu bwandi. Kupwa inandi wanena mukulumpe umo akamupempule, penepa Hans washilula kwifunda Bible. Aye mwine wanenene amba: “Kuvūla bumuntu bwa kala bwadi bulwi bukatampe kondi. Bisonekwa byaunkweshe i Isaya 55:7, mwine unena’mba: ‘Mupupakane azobolole dishinda dyandi,’ ne 1 Kodinda 6:11, mwine wisambila pa boba bālekele bilongwa bibi amba: ‘E mo mwadi mwikadile ne bamobamo umbukata mwenu.’ Mu bula bwa myaka mivule, Yehova waunkweshe na kitūkijetyima kupityila ku mushipiditu wandi ujila mvwale bumuntu bupya.” Hans wabatyijibwe ukidi mu buloko, aye pa kulonga’mo myaka 17 ne kipindi, wakutululwa. Wanenene amba: “Mfwijanga’ko Yehova pa lusa lwandi lukatampe ne pa lulekelo lwandi.”
15. I ngikadila’ka mikwabo ibadilwa mu bumuntu bwa kala? Ne i bika binena’po Bible?
15 Bubela nabo bubadilwanga mu bumuntu bwa kala. Kimfwa, bantu bavule babepanga mwanda wa kutyina kufuta bitanshi nansha kutyina kupebwa mfuto pa bilubo byabo. Inoko Yehova i “Leza wa binebine.” (Ñimbo ya Mitōto 31:5) O mwanda ulomba batōtyi bandi bonso banene “bya bine” ne kuleka “bubela.” (Efisesa 4:25; Kolose 3:9) Bine, tufwaninwe kunena bya bine nansha shi bimweka bu bileta bumvu ne bikomo kunena.—Nkindi 6:16-19.
MUSWELO OBANEKENYE
16. I bika biketukwasha tuvūle bumuntu bwa kala?
16 Ketukokejapo kuvūla bumuntu bwa kala na bukomo bwa batwe bene. Sakura, Ribeiro, Stephen, ne Hans abo bonso balwile bininge pa kushinta mwikadila wabo wa kala. Inoko bakwashibwe na bukomo bwa Kinenwa kya Leza ne na mushipiditu ujila wa Leza. (Luka 11:13; Bahebelu 4:12) Pa kumwena mu buno bukomo, tufwaninwe kutanga Bible difuku ne difuku, kulangulukila’po, ne kulomba kitatyi ne kitatyi tunangu ne bukomo amba twingidije byotwifunda. (Yoshua 1:8; Ñimbo ya Mitōto 119:97; 1 Tesalonika 5:17) Kadi tumwenanga mu Kinenwa kya Leza ne mushipiditu wandi ujila shi tuteakanya kupwila ne kutanwa’ko. (Bahebelu 10:24, 25) Tufwaninwe ne kwingidija bingidilwa bikwabo bitupa bulongolodi bwa Yehova, kimfwa mapepala, Televijo ya JW, JW Library, ne jw.org.—Luka 12:42.
17. I bika byotukesambila’po mu kishinte kilonda’ko?
17 Mu kino kishinte, tubesambila’mo pa ngikadila mibi palapala ifwaninwe bene Kidishitu kuvūla ne kwiyela kulampe pa kusangaja Yehova. Inoko kukidi bivule byotusakilwa kulonga. Tusakilwa kuvwala bumuntu bupya ne kwibulama mu būmi bwetu bonso. Mu kishinte kilonda’ko, tukesambila’mo pa muswelo otubwanya kulonga kino.


text:
AMEKALILO ABUKILISTU
Ukwishiba Bucine Kulashilisha Umusalululo
BaYawe tabakwetepo umusalululo. (Ifyacit. 10:34, 35) Balapokelela abantu “abafumine ku mishobo yonse na ku bena bonse na ku mikoka yonse na ku milaka yonse.” (Ukufisulula 7:9) Na muli fyefyo, mwi kelesha lya buKlistu tamwelelwepo ukuba umusalululo neli panini. (Jako. 2:1-4) Tulatoota baYawe pakuti pa kutusambisha bucine, ubulengeshe tulukulitemwesha paladaiso ya kupalanya umuli abantu abalwile imibelo yabo. (Yisa. 11:6-9) Ili tulukwesha ukufumya umusalululo mu mutima wesu, tulalangisha ati tulukutenteka baLesa.—Efesa 5:1, 2.
TAMBENI VIDYO YA KWEBA ATI BA JOHNY NA BA GIDEON: TABALUKUMFWANAPO PANO INO MPINDI BANA BANKASHI. PANUMA ASUKENI IFI IFYAKWIPUSHA:
Nindo ukusambilila bucine kuciliile pa kupyungisha kwa bantunshi ukwa kufumyapo umusalululo?
Findo ifimusangalasheni pa bukwasu bwa mu calo conse?
Kani baYawe balalemiwa shani pakuti pa kwikatana kwa baKlistu?


text:
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA | MATEYO 6-7
Amwiindilishe Citaanshi Kulangoola Bwaami
Mumupailo wacakubonenaako, Yesu wakatondesha ayi makani akuma kuyanda kwakwe Yehova a Bwaami nshoshintu nshotweelete kubika panembo mumupailo.
6:9-13
Liina lyakwe Lesa
Bwaami bwakwe Lesa
Kuyanda kwakwe Lesa
Cakulya ca bushiku abushiku
Kulekelelwa shibiibi
Kutufuuna kuswa kumasunko
Shintu shimwi shikuma bwaami nsheenga ndapaililawo:
Kuya panembo kwa ncito yakushimikila
Kupailila mushimu usalashi wakwe Lesa kwaamba ayi ucafwe baabo batopenshekwa.
Kupailila shoolwe ncito sha kuyaka shakwe Lesa na kushimikila kulibetele
Kupailila busongo bwakwe Lesa ankusu kwaamba ayi shicafwe baabo batotanjilila
Shimwi


text:
LUPUNGU LWA MULINZI—LWA KUSAMBILILAMO Sepetemba 2015
Muli Magazini yii muli na malyasi ya kusambililamo ukutandika pa Okotoba 26 kufika Novemba 29, 2015.
Uzye Mukakolanya Sana Klistu?
Pa myaka ili yonsi ino twaombela Yeova tungatwalilila ukulunduluka muli ukapepa.
Uzye Kampingu Winu Akamutungulula Ningo?
Mwalola vino kampingu angamwazwa ukupingula ningo pa milwazizye, pa kulezya icitendwe, na pa kusimikila.
‘Komelekini Umu Utailo’
I cani cino tungasambililako kuli petulo vino wapisile apa manzi?
Uzye Yeova Akaalanga Uli Ukuti Watutemwa?
Uzye cikamutalila sana ukwelenganya nanti ukuzumila ukuti Yeova wamutemwa?
Tungalanga Uli Ukuti Twatemwa Yeova?
Tulinzile ukulanga ukuti twakwata ukutemwa muli vino tukacita ukuluta sile ukulayuvwa umu mwenzo.


text:
CIIYO 15
Ino Bamanene Balacafwa Buyani Libungano?
Taakuwo Bamanene balipilwa maali mulibunga lyesu. Muciindi cakucita boobo, tulacita bweenka mbocakalinga ciindi libungano lya Bwineklistu ndilyakatalika, tulicite bamanene basalwa kwaamba ayi ‘Beembele kabotu libungano lyakwe Lesa.’ (Milimo ya Batumwi 20:28) Bamanene aba mbamakwesu bayumu lwakumushimu batanjilila akweembela libungano ‘kuteshi cakukakatishikwa, sombi cakukondwa kweelana akuyanda kwakwe Lesa; kuteshi ayi bacane mpindu, sombi cakulibenga.’ (1 Pita 5:1-3) Ino nincito nshi nshebatucitila?
Balatulama akutushitilisha. Bamanene balatanjilila alimwi akushitilisha libungano lwakumushimu. Mukwiinga balicishi ayi Lesa ngowakabapa ncito iyi iyandika, tabalyatilili bantu bakwe Lesa, sombi balabacafwa kwaamba ayi banoosangalala. (2 Bene Kolinto 1:24) Bweenka mbuli mweembeshi mubotu mbwaalama mbelele shakwe yomwi ayomwi, abalo bamanene balelesha kushiba uli woonse mulibungano.—Tushimpi 27:23.
Balatwiisha mbweenga twacita kuyanda kwakwe Lesa. Nsondo ansondo, bamanene balatutanjilila kumabungano kwaamba ayi bayumye lushomo lwesu. (Milimo ya Batumwi 15:32) Basankwa bashomeka aba balatutanjilila muncito yakushimikila, kusebensa andiswe akutwiisha nshila shipusenepusene shakushimikila.
Balayuminisha womwi awomwi mulibungano. Kwaamba ayi batucafwe kuyumya bushicibusa bwesu aLesa, bamanene inga batufwakashila mumaanda esu na kubandika andiswe paŊanda ya Bwaami kwaamba ayi batucafwe akutuyumya kwiinda mukusebensesha Malembo.—Jemusi 5:14, 15.
Bamanene tabasebensibo ncito sha mulibungano, sombi baanji balasebensa ancito shakumubili alimwi balicite mikuli ya mumukwashi njobeelete kusebensa. Tulyeelete kubapa bulemu bamakwesu aba basebensa cankusu.—1 Bene Tesalonika 5:12, 13.
Ino bamanene balicite ncito nshi mulibungano?
Ino bamanene balatondesha buyani kwaamba ayi balabikila maano kuli womwi awomwi mulibungano?