text:
ICIPANDE ICIKALAMBA
Bushe ca Cine Yesu e ko Aali?
YESU taali umukankaala kabili takwete fye nangu ni ng’anda. Na lyo line, ifyo alesambilisha filafwa sana abantu abengi. Bushe ca cine Yesu Kristu e ko aali? Finshi abantu abaaliko kale e lyo na ba muno nshiku balandapo?
Ba Michael Grant, abasambilila ilyashi lya kale batile: “Nga tulemona Icipingo Cipya filya tumona ifitabo fimbi ifilanda pa malyashi ya kale, te kuti tuletwishika filya cilanda ukuti Yesu e ko aali nga filya fine tushitwishika ukuti abantu bamo abo ifitabo fya kale fimo fyalandapo e ko baali.”
Ba Rudolf Bultmann, abasambilila sana Icipingo Cipya batile: “Takwaba imilandu ine ine iyo umuntu engalandila ukuti Yesu taaliko. Umuntu uutontonkanya fye bwino te kuti alande ukuti Yesu te watendeke icilonganino [ca Bena Kristu] icatendekeele ku fyalo fya ku Palestine.”
Ba Will Durant, abasambilila sana ilyashi lya kale, abalelemba ifitabo, kabili abasambilile sana amano ya bantunse, batile: “Nga ca kuti abantu yaweyawe abalembele amabuuku ya Mbila Nsuma kuti balemba ilyashi lya kwelenga fye pa muntu uwakwete imibele iisuma, uwa kuti na bantu bonse balafwaya ukumupashanya, ninshi ifyo balembele kuti fyaba cipesha amano ukucila fye ne fipesha amano fyonse ifyalembwa mu mabuuku ya Mbila Nsuma.
Ba Albert Einstein, abaYuda abafyalilwe mu German kabili abasambilile ifya sayansi batile: “Ndi muYuda nomba ndomfwa bwino ukubelenga pa mwina Nasarete.” Ilyo babepwishe nga ca kuti balisumina ukuti Yesu e ko aali batile: “Ukwabula no kutwishika e ko aali. Takwaba uwingabelenga amabuuku ya Mbila Nsuma ukwabula ukwishiba ukuti Yesu e ko aali. Tulamona imibele yakwe mu fyalembwa mu Baibolo. Takwaba ilyashi lya bufi ilingalanda pa muntu wa musango uyu.”
“Takwaba uwingabelenga amabuuku ya Mbila Nsuma ukwabula ukwishiba ukuti Yesu e ko aali.”—Albert Einstein
FINSHI ABANTU ABALIKO KALE BALANDA?
Mu mabuuku ya Mbila Nsuma, e mo balondolola bwino sana pali Yesu. Aya amabuuku ya mu Baibolo yainikwa amashina ya bayalembele, e kutila, Mateo, Marko, Luka, na Yohane. Na kabili kwaliba ne fitabo fimbi ifyo abantu abashali Bena Kristu balembele ifyalanda pali Yesu.
TACITUS
(Uwaliko nalimo mu 56-120 C.E) Tacitus aba pa bantu abalelemba ilyashi lya kale abaleikala mu Roma abali abalumbuka sana. Alembele pa fyalecitika mu buteko bwa bena Roma ukufuma mu 14 C.E. ukufika mu 68 C.E. (Yesu afwile mu 33 C.E) Tacitus alembele ukuti ilyo kwali umulilo uukalamba mu Roma mu 64 C.E., abantu baletila ni Mfumu Nero yalengele kube uyu umulilo. Na lyo line, Tacitus atile “pa kuti abantu baleke ukutunganya Nero,” abepeshe Abena Kristu. Lyena Tacitus alembele no kuti: “Kristu, ukwafuma ishiwi lya kuti [Abena Kristu], balimupingwilile ukufwa ilyo Tiberi aleteka, kabili uwamupingwile ni Ponti Pilato.”—Annals, XV, 44.
SUETONIUS
(Uwaliko nalimo mu 69–122 C.E) Uyu umwina Roma uwasambilile sana ilyashi lya kale, alembele mu citabo citila Lives of the Caesars, pa fyalecitika ilyo imfumu sha kubalilapo 11 shaleteka Roma. Ilyo alelanda pa fyalecitika ilyo Claudius aleteka, alembele ukuti kwali inshita ilyo abaYuda abali mu Roma batendeke ukuumanina pali Yesu. (Imilimo 18:2) Suetonius alembele ukuti: “Apo abaYuda baleumanina sana pali Chrestus [Kristu], Claudius alibatamfishe mu Roma.” (The Deified Claudius, XXV, 4) Nangu ca kuti Suetonius alibepeshe Yesu ukuti e walelenga kuleba ifimfulunganya, taletwishika ukuti Yesu e ko aali.
PLINY THE YOUNGER
(Uwaliko nalimo mu 61-113 C.E.) Uyu kalemba umwina Roma kabili umulashi wa ku Bitunia (uko beta nomba ati ku Turkey) alembeele kalata Trajan, Kateka umwina Roma, iyalelanda pa fyo alingile ukulacita ku Bena Kristu abaleikala muli cilya citungu. Pliny alembele pa fyo alepatikisha Abena Kristu ukulanda ukuti nabaleka ukuba Abena Kristu, na pa fyo baleipaya abalekaana. Alembele ukuti: “Bonse . . . abalekonkamo ilyo nalepepa kuli balesa [abasenshi], kabili abatemenwe balesa, no kupeela umwangashi ne fyanunkila ku cimpashanya cenu . . e lyo no kutipwila Kristu . . . , nalibalekele baya.”—Pliny—Letters, Book X, XCVI
FLAVIUS JOSEPHUS
(Uwaliko nalimo mu 37-100 C.E.) Uyu shimapepo umuYuda kabili uwasambilile sana ilyashi lya kale alembele ukuti: Anasi, shimapepo mukalamba umuYuda uwaleongola sana abantu, “alonganike aba mu cilye ca Sanhedrini [Icilye cikalamba ica baYuda] kabili baletele Yakobo, ndume nankwe wa kwa Yesu uo baleita ukuti Kristu.”—Jewish Antiquities, XX, 200.
ICITABO CA TALMUD
Muli ici icitabo mwaba ifyo abalesambilisha ifya mapepo abaYuda balembele ukufuma muli ba 200 C.E. ukufika muli ba 500 C.E., kabili ifyabamo filanga ukuti na balwani ba kwa Yesu balisumiine ukuti e ko aali. Muli ici icitabo mwaliba amashiwi ayatila: “Pa bushiku bwa Ca Kucilila, Yeshu [Yesu] umwina Nasarete balimwipeye,” kabili aya amashiwi ya cine. (Babylonian Talmud, Sanhedrin 43a, Munich Codex; belengeni Yohane 19:14-16.) Amashiwi yambi yatila: “Twikakwata umwana nelyo umusambi uukaiseebanya pa cintubwingi nga umwina Nasarete,” ishiwi ilyo babomfya sana nga balelanda pali Yesu.—Babylonian Talmud, Berakoth 17b, footnote, Munich Codex; belengeni Luka 18:37.
IFYO BAIBOLO ILANDA
Amabuuku ya Mbila Nsuma yalilondolola bwino pali Yesu, pa bantu, incende, ne fifulo fya cine e lyo ne nshita ifintu fimo fyalecitika, kabili ifi e fyo beshibilako nga ca kuti ilyashi lya kale lya cine. Ku ca kumwenako pali Luka 3:1, 2, paliba ifyebo ifitwafwa ukwishiba ilyo Yohane Kabatisha uwatangilile Yesu, atendeke ukubomba umulimo wakwe.
Luka alembele ukuti: “Mu mwaka walenga 15 ukutula apo Tiberi Kaisare atendekeele ukuteka, ilyo Ponti Pilato ali umulashi wa ku Yudea, na Herode ali kateka wa ku citungu ca Galili, kabili Filipi munyina ali kateka wa ku citungu ca Iturea na Trakoniti, e lyo Lusani ali kateka wa ku citungu ca Abilene, mu nshiku sha kwa Anasi shimapepo mukalamba na Kayafa, amashiwi ya kwa Lesa yaishile kuli Yohane mwana Sekaria mu matololo.” Ifi batantawila pali ili ilembo filalenga twaishiba ukuti “amashiwi ya kwa Lesa yaishile kuli Yohane” mu 29 C.E.
Abantu 7 abo Luka alandapo muli ici icikomo, balishibikwa sana ku basambilila ilyashi lya kale. Pa nshita imo, kwali abaletwishika nga ca cine abantu pamo nga Ponti Pilato na Lusani e ko baali. Nomba balandile ilyo tabalaishiba ifishinka. Kwaliba ifyo bashulile mu mushili apaba amashina ya aba abalashi babili ifilanga fye ukuti ifyo Luka alembele fya cine. *
CINSHI TULINGILE UKUBIKILAKO AMANO KULI ILI LYASHI?
Calicindama ukwishiba nga ca kuti Yesu e ko aali, pantu ifyo alesambilisha fyalicindama. Ku ca kumwenako, Yesu alisambilishe pa fyo tulingile ukulacita pa kuba ne nsansa. * Alilandile na pa nshita ilyo abantu bakekala mu mutende, ilyo bakekatana, kabili ilyo kukaba fye ubuteko bumo mwi sonde lyonse ubo beta ukuti: “Ubufumu bwa kwa Lesa.”—Luka 4:43.
Icalenga ukuti balebwita ukuti “Ubufumu bwa kwa Lesa,” ni co bukalenga cikeshibikwe ukuti Lesa e walinga ukuteka isonde lyonse. (Ukusokolola 11:15) Yesu alilandile pali ici icishinka mwi pepo lyakwe ilya cilangililo ukuti: “Shifwe wa mu muulu, . . . Ubufumu bwenu bwise. Ukufwaya kwenu kucitwe pano isonde.” (Mateo 6:9, 10) Finshi Ubufumu bukacitila abantu? Lekeni tulande pali fimo:
Inkondo ne fimfulunganya fikapwa.—Amalumbo 46:8-11.
Ifyabipa pamo nga ubufunushi na mafisakanwa, fikapwila pamo na bantu abaficita.—Amalumbo 37:10, 11.
Abakaba muli ubu Ubufumu bakalabomba imilimo iisuma iikalabaletela insansa.—Esaya 65:21, 22.
Isonde likawama na kabili, kabili mukaba sana ifya kulya.—Amalumbo 72:16; Esaya 11:9.
Abantu bamo kuti batila ifi tafyakacitike. Nomba bushe kuti twacetekela ukuti abantu e bakawamya ifintu? Ku ca kumwenako: Nangu ca kuti abantu nabasambilila sana kabili nabeshiba ifingi pali sayansi ne fya kupangapanga, abengi balasakamana pa fikabacitikila. Na kabili, cila bushiku tulamona uko abantu batitikisha abanabo mu fya makwebo, mu mitekele, mu fya mapepo, ne fyo abengi babomfya amafisakanwa ne fyo baba no bufunushi. Kanshi icishinka ca kuti abantu balifilwa ukuiteka.—Lukala Milandu 8:9.
Twamona ukuti calicindama sana ukwishiba nga ca kuti cishinka Yesu e ko aali. * Pali 2 Abena Korinti 1:19, 20 patila: “Pantu amalayo ya kwa Lesa nelyo yafula shani, yaisaba Ee muli [Kristu].”
^ par. 23 Kwaliba ico bashula apaba ishina lya kwa “kateka wa citungu” uo baleita ati Lusani. (Luka 3:1) Aleteka icitungu ca Abilene, pa nshita ilya ine Luka alandilepo.
^ par. 25 Ifyebo fimo ifyo Yesu alandile fyaba mu lyashi beta ukuti Ilyashi lya pa Lupili ilyalembwa pali Mateo icipandwa 5 ukufika ku 7.
^ par. 32 Nga mulefwaya ukwishibilapo na fimbi pali Yesu na pa fyo alesambilisha, kabiyeni pa www.jw.org/bem e lyo muleya apo balemba ukuti AMASAMBILISHO YA MU BAIBOLO > AMASUKO KU MEPUSHO YA MU BAIBOLO.
ISHIBILENIPO NA FIMBI
Bushe Baibolo Cebo ca kwa Lesa?
Nga ca kuti Lesa e walengele Baibolo ilembwe, ninshi ifwile ukucila ifitabo fimbi ifyabako.
Bushe ca Cine Yesu Alibuukile?
Cinshi twingalandila ukuti ifyo amabuuku ya Mbila Nsuma yalanda pa kubuuka kwa kwa Yesu fya cine?


c: text/html

text:
ICIPANDWA 8
Uzye Imfwa Yakwe Yesu Ikasula Cani kwe Wewe?
E Yesu wafwile pa kuti tuwe nu wumi. Yohani 3:16
Pa nsizi ya manda yatatu po Yesu wafwile, awanaci waile mu kulola mu nkungwe awazana musi. E Yehova wazyulupuzile e Yesu.
E Yesu wizile aloleka ku wasambilizi wakwe.
Nakauzyenye, e Yehova wazyulupuzile e Yesu ukuwa amungeli wa maka wino atanga afwe. Awasambilizi wakwe wamuweni pano wayanga kwi yulu.
E Leza Wayulupuzile e Yesu nu kumuwika pa Wufumu wakwe. Daniel 7:13, 14
E Yesu watayile uwumi wakwe ukuti apususye awavule. (Mateyu 20:28) Pa mulandu wa kuti e Yesu watayile uwumi, e Leza walenga ukuti twize twikale ku ciyayaya.
E Yehova wasozile Yesu ukuwa Imfumu iya kuteka insi. Aliwateka na wa 144,000 awalungamane wano walizyulupucila ku pela. E Yesu na wa 144,000 wapanga uwuteko uwulungamane mwi yulu, akuli ukuti Uwufumu Wakwe Leza.—Ukuwumbulika 14:1-3.
Uwufumu Wakwe Leza wulilenga insi yonsi ukuwa paradaise. Inkondo, uwupondo, uwuyinvi, ni nzala vilisila. Awantu walisecelela nkaninye.—Amalumbo 145:16.
Sambililani Navinji
ILYASI ILIZIMA LINO E LEZA AKUTUNENA!
Uzye E Yesu Klistu Weweni?
Sambililani umulandu wuno Yesu wafwizile, vino iciluwula cikapiliwula, navino e Yesu akucita pampindi yo-o.
ILYASI ILIZIMA LINO E LEZA AKUTUNENA!
Uzye Uwufumu Wakwe Leza Acani?
Uzye weweni Imfumu ya Wufumu wakwe Leza, swinya avyani vino Uwufumu wulicita?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
BAKUBUSI BALABUZYA
Sena Kutondezya Bube Bubotu Kulagwasya?
‘Bantu tabandijulili mulyango; nkaambo nzi ncondeelede kubajulila balo?’
‘Sena kunyina zintu ziyandika kapati nzyotweelede kulibilika kunze aakwaamba kuti “ndalomba,” alimwi “andalumba”?’
‘Tandeelede kutondezya bube ibuli kabotu kubanabokwesu. Tuli mukwasyi omwe.’
Sena kuli nomukonzya kwaamba majwi aaya? Ikuti kacili boobo, nkokuti mwiindwa bubotu buboola akaambo kakutondezya bube bubotu!
Ncomweelede kuzyiba kujatikizya kutondezya bube bubotu
Kutondezya bube bubotu kulakonzya kumugwasya mumbazu zyotatwe zitobela zyabuumi bwanu:
Mpuwo yanu. Mbomubeendelezya bantu kulakonzya kupa kuti kabamubona kuti muli bantu bali kabotu naa babi. Ikuti kamutondezya bubotu, bantu balalangilwa kumubona kuti mulisimide alimwi mulakonzya kusyomwa
—banoomulemeka. Ikuti kamuli basilunya, bantu balakonzya kwaamba kuti mulibikkila buyo maano nobeni, alimwi cilakonzya kumupa kwiindwa coolwe cakujana mulimo alimwi azyoolwe zimbi. Kweelana a Bbaibbele mbolyaamba, “silunya uliletela masampu.” —Tusimpi 11:17; majwi aamunsi.
Balongwe banu. Bbaibbele lyaamba kuti: “Amulisamike luyando, nkaambo ncecaanzyo calukamantano cilondokede.” (Bakolose 3:
14) Oobu mbocibede caboola kubalongwe. Bantu balabakkomanina aabo ibatondezya bubotu alimwi ibabalemeka. Alimwi buya nguni uunga wayanda kumvwana amuntu silunya naa mubyaabi?
Mbobamulanganya bantu. Mukubusi umwi wazina lya Jennifer wakaamba kuti: “Ikuti lyoonse kamuli babombe, mukuya kwaciindi mulakonzya kubona kucinca bantu mbobaingula kulindinywe nobaba basilunya kapati.” Pele ikuti kamuli basilunya, balakonzya kumwiingula cabukali. Bbaibbele lyaamba kuti: “Cipimyo ncomubelesya kupimina bamwi, ncobayoobelesya kumupimina andinywe.”
—Matayo 7:2.
Masimpe ngakuti: Abuzuba tulaswaangana abantu. Mbotubalanganya bantu kulakonzya kujatikizya mbobatubona alimwi ambobatweendelezya. Munzila imwi, kutondezya bube bubotu kulayandika!
Mbomukonzya kucita kabotu
Amulange-lange bube mbomutondezya. Amulibuzye mibuzyo mbuli yakuti: ‘Sena bapati ndilabalemeka? Sena mabala aakuti “ndalumba” naa “ndalomba” ndilaabelesya-belesya? Sena ndilanyonganizyigwa ciindi nondaambaula abamwi
—ambweni kwiinda mukubala akwiingula tugwalo twaafooni? Sena bazyali bangu abanabokwesu ndilabalemeka, naa ndilacita kufwumbwa mbondiyanda akaambo buyo kakuti “mbamukwasyi wangu”?’
Bbaibbele lyaamba kuti: “Mumakani aakulemekana, amube ndinywe nomuli kumbele kulemeka bamwi.”
—Baroma 12:10.
Amulibikkile mbaakani. Amulembe mbazu zyotatwe momweelede kucita kabotu. Mucikozyanyo, Allison uujisi myaka iili 15 waamba kuti uyandika “kuba muswiilizi mubotu muciindi cakwaambaula kapati.” David, uujisi myaka iili 19 waamba kuti weelede kuleka kulemba tugwalo twaafooni ciindi nali abamukwasyi naa balongwe. Waamba kuti: “Tacitondezyi bulemu. Citondezya kuti toyandi kwaambaula ambabo pele uyanda kwaambaula amuntu uumbi.” Edward, uujisi myaka iili 17, waamba kuti weelede kuleka cilengwa cakutyokezya mubandi ciindi bamwi nobaambaula. Mpoonya Jennifer, iwaambwa kale, ukanzide kuzumanana kubatondezya bube bubotu bapati. Waamba kuti: “Ndakali kubaanzya cakufwambaana kuti ‘kamwaamba’ mpoonya akubasiya kutegwa nduunke kubeenzuma bana-bana. Pele lino ndasolekesya kubazyiba. Candigwasya kapati kutondezya bube buli kabotu.”
Bbaibbele lyaamba kuti: “Mutabikkili buyo maano kuzintu nzyomuyanda nywebo zilikke, pele akuzintu nzyobayanda bamwi.”
—Bafilipi 2:4.
Amulingule mbomuyaambele. Kwamwezi, amubikkile maano mbomwaambaula naa mbomulilemeka mumbazu eezyo nzyomuyanda kucita kabotu. Kumamanino aamwezi, amulibuzye kuti: ‘Sena kutondezya bube bubotu kwandipa kuba muntu uuli kabotu? Muumbazu nzi mondiciyandika kucita kabotu?’ Amulibikkile mbaakani zipya.
Bbaibbele lyaamba kuti: “Mbubonya mbomuyanda kuti bantu bamucitile, andinywe amubacitile mbubonya.”
—Luka 6:31.


text:
ISAMBILILO 11
Busuma Nshi Tusanga mu Mafunde ya kwa Lesa?
1. Mulandu nshi tulingile ukulatungulwilwa na Lesa?
Kabumba wesu alikwatisha amano ukutucila. Apo ni Shifwe uwatutemwa nga nshi, alatusakamana. Na kabili tatupangile ukuti tuleitungulula. (Yeremia 10:23) E ico, bonse tufwile ukulatungululwa na Lesa nga filya fine umwana atungululwa na bafyashi bakwe. (Esaya 48:17, 18) Amafunde ya mu Baibolo yalatutungulula kabili yaba bupe ubwafuma kuli Lesa.—Belengeni 2 Timote 3:16.
Amafunde ya kwa Yehova yalatusambilisha inshila ishisuma kabili yalatulanga ifyo tufwile ukulacita pa kuti tukapokelele umweo wa muyayaya ku ntanshi. Apo Lesa e watupangile, tufwile ukulamumfwila ilyo aletutungulula.—Belengeni Amalumbo 19:7, 11; Ukusokolola 4:11.
2. Bushe Icebo ca kwa Lesa citutungulula shani?
Mu Cebo ca kwa Lesa mwaba ifyebo ifingatwafwa mu nshila ishalekanalekana. Kabili mwaba na mafunde ayatweba ifyo tufwile ukucita ne fyo tushifwile ukucita. (Amalango 22:8) Pa kwishiba ifyo Icebo ca kwa Lesa cingatutungulula ilyo tuli no bwafya tufwile ukulalingulula. (Amapinda 2:10-12) Ku ca kumwenako, Baibolo isambilisha ukuti ubumi bupe ubo Lesa atupeela. Nga twaishiba ukuti ubumi bupe, tatwakalecita ifingonaula ubumi bwesu ilyo tuli ku ncito, pa ng’anda, na lintu tuli pa lwendo.—Belengeni Imilimo 17:28.
3. Mafunde nshi yabili ayacindama?
Yesu alandile pa mafunde yabili ayacindama. Ilya kubalilapo litweba umulandu Lesa apangile abantu. Lesa apangile abantu ukuti bamwishibe, bamutemwe, no kulamubombela no mweo onse. Tufwile ukulatontonkanya pali ili funde muli fyonse ifyo tulefwaya ukucita. (Amapinda 3:6) Abakonka ili funde balaba ifibusa fya kwa Lesa, balaba ne nsansa, kabili bakaba no mweo wa muyayaya.—Belengeni Mateo 22:36-38.
Ifunde lya bubili kuti lyalenga tuleumfwana na bambi. (1 Abena Korinti 13:4-7) Nga tulekonka ili funde tukalamona abantu nge fyo Lesa abamona.—Belengeni Mateo 7:12; 22:39, 40.
4. Busuma nshi tusanga mu mafunde ya kwa Lesa?
Aba mu lupwa nga balekonka amafunde ya kwa Lesa balatemwana no kwikatana. (Abena Kolose 3:12-14) Na kabili balacingililwa nga balekonka ifunde na limbi ilyaba mu Cebo ca kwa Lesa ilitila icupo tacifwile ukupwa.—Belengeni Ukutendeka 2:24.
Nga tulekonka ifyo Baibolo isambilisha ifintu fikatuwamina kabili tatwakalesakamikwa. Ku ca kumwenako, abengisha incito abengi basalapo ukwingisha abantu abakonka amafunde ya mu Baibolo ayalanda pa kubombesha na pa kuba ne cishinka. (Amapinda 10:4, 26; AbaHebere 13:18) Na kabili Icebo ca kwa Lesa citusambilisha ukuteka imitima ku fintu fye ifyo tukabila no kucindamika bucibusa bwesu na Lesa ukucila ifyuma.—Belengeni Mateo 6:24, 25, 33; 1 Timote 6:8-10.
Nga tulekonka amafunde yaba mu Baibolo kuti twacingilila no bumi bwesu. (Amapinda 14:30; 22:24, 25) Ku ca kumwenako, ilyo tuleumfwila ifunde lya kwa Lesa ilyalesha ukukolwa te kuti tulelwala amalwele yabipisha kabili kuti twaicingilila na ku masanso. (Amapinda 23:20) Yehova alatusuminisha ukunwa ubwalwa mu kulinga. (Amalumbo 104:15; 1 Abena Korinti 6:10) Ubusuma bumbi ubo tusanga mu mafunde ya kwa Lesa bwa kuti yalatusambilisha ukuilama mu fyo tucita na mu fyo tutontonkanya. (Amalumbo 119:97-100) Abena Kristu ba cine tabakonka amafunde ya kwa Lesa pa kutila ifintu filebawamina, lelo icilenga ni co bafwaya ukucindika Yehova.—Belengeni Mateo 5:14-16.
ISHIBILENIPO NA FIMBI
Lombeni Ukuti Mulesambilila Baibolo
Sambilileni Baibolo apa fye pa nshita ne cifulo ifyo mutemenwe mwe bene.


text:
Mazwi ya Kusyalikizya
Uzye mukatala imwiusyako insita imwi lino cazipanga ukuya capamwi na antu yakwe Yeova—uku kulongana kumwi ukwa pa cilongano ukwamukomelizye, ukongano wa citungu usuma cuze, ivisuma ivyacitiike lino mwasimikilanga, nanti sile ivyeo vimwi visuma vino mwalanzyanyizye na kapepa muzo? Asi kuti mwilila Yeova foo, nupya nawe kwene atamwilila. Wene acili akaiusya imilimo ino mwaombanga. Nupya akalondesya sana ukumwavwa pakuti muwele kuli aliwe.
Yeova walanda ukuti: “Nemo ne Yeova nkumunena ndi vino nene kwene ndalonda imfwele zyane, nupya nene kwene ndazisunga. Ndazisunga ndi vivi kwene vino kacema akasunga imfwele zyakwe zino zyasalangine pakutandika. Ndazikolonganika monsi muno zyasalanganile.”—Ezekelo 34:11, 12.


text:
Mepuzho a mu Baibolo Akumbulwa
Ñanyi bintu bilengela muntu kwikala nsemi wawama?
Inge bansemi betemwa ne kwipa mushingi, baana babo bakoma bingi bulongo. (Kolose 3:14, 19) Bansemi bawama batemwa baana babo kabiji bebatakaika, byonkatu Yehoba Lesa byo atakaikile Mwananji.—Tangai Mateo 3:17.
Shetu wa mwiulu uteleka ku bakalume banji, kabiji uta bingi muchima ku byo babena kumvwa. Bansemi nabo bafwainwa kufunjila kwi aye ne kuteleka ku byamba baana babo. (Yakoba 1:19) Bafwainwa kuyuka bibena kulanguluka baana babo, nangwa inge kechi byayilamo ne.—Tangai Kubala 11:11, 15.
Mwakonsha kukomesha byepi baana benu bulongo?
Byo muji bansemi, muji na luusa lwa kubikila baana benu mizhilo ya kulondela. (Efisesa 6:1) Funjilai kwi Lesa byo oba. Umwesha byo atemwa baana banji pa kwibabikila mizhilo ya kulondela ne kwibabuula bintu byatama byakonsha kufumamo inge babula kwiilondela. (Ntendekelo 3:3) Aye kechi ukanjikizha bantu kumukookela ne, bino wibafunjisha byo bakonsha kumwenamo mu kuba byawama.—Tangai Isaya 48:18, 19.
Ibikilai kikonkwanyi kya kukwasha baana benu kutemwa Lesa. Inge mwauba bino, baana benu bakobanga bintu byawama nangwatu inge baji kwa bunke. Byonkatu Lesa byo afunjisha bantu kupichila mu byawama byo oba, ne anweba funjishainga baana benu kutemwa Lesa kupichila mu kumona byubilo byenu byawama.—Tangai Mpitulukilo ya mu Mizhilo 6:5-7; Efisesa 4:32; 5:1.
Fundai ne Bikwabo
Kisemi Kyenu Kyakonsha Kwikala Byepi na Lusekelo?
Yehoba, Lesa wa lusekelo ukeba bisemi kwikala na lusekelo. Tangai muyuke mafunde a mu Baibolo byo akwasha bamulume ne mukazhi, bansemi, ne baana.
Baana byo Bapimpula Masongola
Nanchi kwikala na mwana kwakonsha kukosesha masongola enu nyi?


text:
Imbila Nsuma Ukufuma Kuli Lesa!
Ni mbila nsuma nshi iyafuma kuli Lesa? Cinshi tulingile ukucetekela iyi imbila nsuma? Iyi broshuwa ilasuka amepusho ya mu Baibolo ayo abantu bepusha sana.
Ifya Kubomfya aka Katabo:
Kano katabo kakalenga mukatemwe ukusambilila Icebo ca kwa Lesa, Baibolo. Moneni ifyo mwingafwaya amalembo babikile mu katabo muli Baibolo yenu.
Ni Mbila Nsuma Nshi Iyi Ine?
Ishibeni imbila nsuma iyafuma kuli Lesa, umulandu tufwile ukumfwila iyi imbila nsuma ne fyo tufwile ukucita nga twayumfwa.
Bushe Lesa Mwamwishiba Shani?
Bushe Lesa alikwata ishina kabili bushe alatusakamana?
Bushe iyi Mbila Nsuma ca Cine Yafuma Kuli Lesa?
Kuti twaishiba shani ukuti amashiwi ayaba mu Baibolo ya cine?
Bushe Yesu Kristu Mwamwishiba Shani?
Sambilila ico Yesu afwilile, ifyo icilubula caba e lyo ne fyo Yesu alecita pali ino nshita.
Bushe Afwaya Icalo Ukuba Shani?
Baibolo yalilanda ico Lesa apangiile icalo, ilyo ukucula kukapwa, e lyo na pa bakekala muli paradaise.
Bushe Abafwa Bakabuuka?
Finshi ficitika umuntu nga afwa? Bushe tukamonapo abafwa na kabili?
Bushe Mwalibwishiba Ubufumu bwa kwa Lesa?
Bushe Imfumu ya Bufumu bwa kwa Lesa ni nani, kabili finshi ubufumu bukacita?
Mulandu Nshi Lesa Alekela Amacushi ne Fyabipa Ukulacitika?
Bushe ububifi bwatendeke shani, kabili cinshi Lesa alekela ukuti butwalilile? Bushe amacushi ne fyabipa fikapwa?
Finshi Mufwile Ukucita pa Kuti mu Lupwa Lwenu Muleba Insansa?
Yehova, Lesa wa nsansa, afwaya indupwa ne nsansa. Sambilileni ifingafwa abalume, abakashi na bana bengacita pa kuti baleba ne nsansa.
Kuti Mwaishiba Shani Ukupepa kwa Cine?
Bushe kwaba fye imipepele ya cine imo fye? Moneni ifintu 5 ifishibisha bakapepa ba cine.
Busuma Nshi Tusanga mu Mafunde ya kwa Lesa?
Yesu alilondolwele ico tukabila uwa kututungulula e lyo alilandile na pa mafunde ya mu Baibolo ayacindama.
Kuti Mwapalama Shani Kuli Lesa?
Ishibeni nga Lesa alakutika ku mapepo yonse, ifyo tufwile ukucita pa kupepa ne fyo tufwile ukucita pa kupalama kuli Lesa
Ni Mbila Nsuma Nshi Iyakuma Amacalici?
Bushe kukabako inshita ilyo abantu bonse bakalapepa fye Lesa uwa cine?
Mulandu Nshi Lesa Akwatila Abantu Abo Atungulula?
Baibolo ilalanda ifyo Lesa atungulula Abena Kristu ne co abatungululwila.
Mulandu Nshi Mufwile Ukutwalilila Ukusambilia Baibolo?
Bushe ifi mwaishiba Lesa, mukacitapo shani? Bushe cibusa ca musango nshi mukakwata na Lesa?


text:
Kani Mulikwete Intangishi Ishilipilwa?
Pakuti tulalonda icakubwenako ca baKlistu bakutanga, fwe Bamboni sha baYawe tatukwetepo babo tungeta ati intangishi. Bonse mwesu ababatishiwilwe bapyungishi abanshikilwe ukupyunga umulimo wakutulisha ne kusambisha. Amakelesha alyanshikilwe kabili mwi kelesha limo limo mulaba Bamboni apepi na 100. Abalalume abeshi bwino ifya mu Malembo balapeelwa umulimo wa kuba “
abakulu” ba mwi kelesha. (Tito 1:5) Balapyunga uyu mulimo apakubula ukubalipila.
Sambilileni na Fimbi
IFYAKWIPUSHA IFIPUSHIWA MAKOSA
Kani Bamboni sha baYawe Indalama Bapyungisha Shilafuma Kwisa?
Ishibeni icilengeshe umulimo wakutulisha ukwenda bwino mu calo conse nangaba ati tabalombaishapo umutuulo neli ukupeela ica pe kumi.


text:
ISAMBILILO 9
Finshi Mufwile Ukucita pa Kuti mu Lupwa Lwenu Muleba Insansa?
1. Mulandu nshi ukuupana ukulingana ne funde kwacindamina pa kuti mu lupwa muleba insansa?
Imbila nsuma ifuma kuli Yehova, Lesa wa nsansa, uufwaya aba mu lupwa ukuba ne nsansa. (1 Timote 1:11) E wabikako icupo. Ukuupana ukulingana ne funde kwalicindama pantu kulacingilila abana e lyo na baupana. Abena Kristu bafwile ukukonka amafunde ya kulembesha icupo aya ku ncende bekala—Belengeni Luka 2:1, 4, 5
Bushe Lesa amona shani icupo? Afwaya ukuti abaupana baleikala pamo ukwabula ukulekana. Yehova afwaya abalume na bakashi ukuba ne cishinka ku bena mwabo. (AbaHebere 13:4) Alipata ukulekana. (Malaki 2:16) Alasuminisha Abena Kristu ukulekana nga umo acita ubucende kabili kuti baupa nelyo ukuupwa na kabili.—Belengeni Mateo 19:3-6, 9.
2. Bushe umulume no mukashi bafwile ukulaikala shani?
Yehova apangile abaume na banakashi ukulaba ifibusa ku bena mwabo. (Ukutendeka 2:18) Apo umulume e mutwe wa lupwa, e wakwata umulimo wa kulapekanishisha ulupwa lwakwe ifyo lukabila no kulabasambilisha pali Lesa. Afwile ukutemwa umukashi wakwe no mweo wakwe onse. Abalume na bakashi bafwile ukutemwana no kulacindikana. Apo bonse abalume na bakashi babembu, icingalenga baba ne nsansa mu cupo kulaelelana.—Belengeni Abena Efese 4:31, 32; 5:22-25, 33; 1 Petro 3:7.
3. Bushe mufwile ukufuma ku bena mwenu nga mu cupo tamuli insansa?
Nga muli na mafya mu cupo, bonse babili mufwile ukulaesha na maka ukulanga icitemwiko ku bena mwenu. (1 Abena Korinti 13:4, 5) Icebo ca kwa Lesa tacisuminisha abantu ukupatukana nga bali na mafya ayo abaupana bambi nabo bakwatako.—Belengeni 1 Abena Korinti 7:10-13.
4. Mwe bana, bushe Lesa afwaya mube shani?
Yehova afwaya ukuti mube ne nsansa. Alamupanda amano ayasuma pa fyo mufwile ukucita pa kuti muleba ne nsansa. Afwaya ukuti muleumfwila abafyashi benu pa kuti mukakule bwino. (Abena Kolose 3:20) Na kabili Yehova afwaya muleba ne nsansa ishaba mu kulacita ifyo Kabumba wenu no Mwana wakwe bafwaya.—Belengeni Lukala Milandu 11:9–12:1; Mateo 19:13-15; 21:15, 16.
5. Mwe bafyashi, bushe kuti mwacita shani pa kuti abana benu babe ne nsansa?
Mufwile ukulabombesha pa kuti mulepekanisha abana benu ifya kulya, umwa kwikala, ne fya kufwala. (1 Timote 5:8) Lelo pa kuti abana benu babe ne nsansa, mufwile no kubasambilisha ukutemwa Lesa no kulasambilila kuli ena. (Abena Efese 6:4) Nga mwatemwa Lesa, abana benu nabo bakamutemwa. Nga mulebomfya Icebo ca kwa Lesa pa kubafunda, bakakula bwino.—Belengeni Amalango 6:4-7; Amapinda 22:6.
Abana balakula bwino nga mulebakoselesha no kulabatasha. Na kabili balakabila ukubalungika no kubasalapula. Ukubasambilisha muli uyu musango kukalenga ukuti bekacita ifingabaletela ubulanda. (Amapinda 22:15) Lelo tamufwile ukulabasalapula bukali bukali.—Belengeni Abena Kolose 3:21.
Inte sha kwa Yehova balilemba ifitabo ifingi ifya kwafwa abafyashi na bana. Muli ifi fitabo mwaba amashiwi ya mu Baibolo.—Belengeni Amalumbo 19:7, 11.
ISHIBILENIPO NA FIMBI
Lesa Kuti Amwafwa Ukukwata Insansa mu Cupo Cenu
Ukuyipusha ifi ifipusho fibili kuti kwamwafwa ukuba ne nsansa mu cupo cenu.
Ifya Kupwisha Amafya
Ukwishiba ifya kucita nga mwaba na mafya kuti kwalenga icupo ukuba icakosa kabili ica nsansa nelyo icishakosa kabili ica mafya.


text:
Amazwi Yakutalicila
E Leza wawa nge mukwasi wa lukundo. 1 Petro 5:6, 7
E Leza we Kelewula witu, swinya akatusakamala. Ndi vino umukwasi wino wakunda awana wakwe akawasunda, e Leza akasambilizya awantu insi yonsi vino wangikala icete.
E Leza akatuuzya icisinka cino cikatuletela icimwemwe ni suwilo.
Ndi mwivwila Leza, alimitungulula nu kumicinjilila nu kumwavwa ivya kuomba ni ntazi.
Avivule vino Leza alimicitila—muliikala pe na pe!
E Leza akati: ‘Zanji kwenene, njivwilani, apo muliwa nu wumi.’ Ayizeya 55:3
Sambililani Navinji
ILYASI ILIZIMA LINO E LEZA AKUTUNENA!
Uzye E Leza Wacisinka Weweni?
Uzye e Leza wakwata izina swinya uzye akatusakamala?


text:
Isambililo 9
Uzye Mungacita Uli Pakuti Muye ni Nsansa Umu Lupwa?
1. U mulandu ci uno ukutwalana ningo kukaletela insansa?
Ilyasi lisuma likafuma kuli Yeova, Leza wa luzango, aakalonda kuti indupwa zyonsi zyaikala ningo. (1 Timoti 1:11) Aaliwe wapekinye kuti kuye utwazi. Utwazi wa mwi sunde ukalondeka sana pa kuti ulupwa luye nu luzango; pano icupo ca musango uwo cikaya icicingililwe ningo, umwakukuzizya ana.
Uzye Leza akalonda kuti utwazi uye uli? Akalonda kuti umonsi ndi watwala mama ala yalemana casila yatalatala yataane. Aina Klistu yonsi yalinzile ukukonka amasunde a kuno ikala pa kutwalana. (Luka 2:1, 4, 5) Yeova akalonda kuti iya nu muci yatemwana nu kuya acumi. (Ayebulai 13:4) Wapata ukutaana. (Malaki 2:16) Nomba wazumilizya Aina Klistu ukuti ndi umuci nanti iya wacita ucende, uwakwe angamuta nu kuyatwala muze, nanti kuyatwalwa kuli muze.—Welengini Mateo 19:3-6, 9.
2. Uzye iya nu umuci yalinzile ukulasungana uli?
Yeova waumvile aonsi na anaci pa kuti cila muntu ace aazwilizya umunze. (Utandiko 2:18) Iya ali mutwe wa lupwa; aaliwe alinzile ukukomapo sana pa kupeela ulupwa ivyakulya na vyunze vino yakalonda, alino nu kulayasambilizya pali Leza. Alinzile ukutemwa umuci kuluta na vino waitemwa. Ya iya yonsi na aci yalinzile ukutemwana nu kucindikana. Antu yonsi atwalana yatamalilika, fwandi iya nu umuci yalinzile ukulaelelana lino umuze waluvyanya. Ndi yacita vii, yalaikala ningo mu cupo.—Welengini Efeso 4:31, 32; 5:22-25, 33; 1 Petulo 3:7.
3. Uzye umuntu nga atakwikala ningo mu cupo, alinzile ukuutuka uwakwe?
Ndi mwazana intazi mu cupo, mwemo mwaezya sile ukukomyako icitemwiko cinu. (1 Kolinto 13:4, 5) Izwi lyakwe Leza lisitunena ukuti nga twazana intazi zya mu cupo tufwile ukupalukana.—Welengini 1 Kolinto 7:10-13.
4. Mwe yana, uzye Leza akalonda kuti mwaikala uli?
Yeova akalonda kuti mwaikala ningo. Akamupandako na mano pa kuti mwe yalumendo na akazyana mwaipakizya uumi. Akalonda kuti mwaumvwila avyazi inu pano aliyo yamanya ivintu vingi. (Kolose 3:20) Nakapya, Yeova akalonda kuti mwamuombela nu kuvwila Umwanakwe pa kuti mwazanga cuze.—Welengini Lukala Milandu 11:9–12:1; Mateo 19:13-15; 21:15, 16.
5. Mwe yavyazi, ivyani vino mulinzile ukucita pa kuti ana inu yaya ni nsansa?
Mulinzile ukuombesya pa kuti mwapeela ana inu ivyakulya, mwakwikala ni vyakuzwala. (1 Timoti 5:8) Nomba, nga mukulonda kuti ana inu yazanga sana, mufwile ukulayasambizya vino yangatemwa Leza nu kulakonka vino akuyasunda. (Efeso 6:4) Ndi yakulola vino mwemo mwatemwa Leza, nayo yalaacita vivyo kwene. Mwaomvya Baibolo pa kusunda ana; alino yalakula ningo.—Welengini Malango 6:4-7; Mapinda 22:6.
Ana yakatemwa sana nga mukuyakomelezya nu kulayataizya pali vino yakucita. Nomba ndi yaluvyanya, mufwile ukuyalungika nu kuyasunda ningo. Ndi mwayasambilizya umunzila iyo, yalasenka nu kumiyele iipe ino ingayonona. (Mapinda 22:15) Nomba lino mukusunda ana, mutacilamo ukukalipa.—Welengini Kolose 3:21.
Ya Nte Yakwe Yeova yakalemba mabuku iingi yano avyazi na ana yangaomvya pa kuti yamanye ivyakucita umu lupwa. Mabuku yayo yakalanda pa masunde ya muli Baibolo.—Welengini Masamu 19:7, 11.
Sambililini na Vyunze
Mwaleenga Leza Pakuti Aamwazwa Ukuya ni Nsansa Umu Cupo
Cingamwavwa ukuzifya ivintu mu cupo cinu ndi mukuomvya amauzyo yaili angupale.
Vya Kucimvya Intazi
Vino mwasoolola ukucita lino mwaya ni ntazi, vingalenga ukuti icupo cinu ciye icikome nupya ica nsansa nanti ukuya iciteke icantazi zitupu.


text:
Icitendekelo 1
Ukutendeka
1Pa citendekelo Lesa abumbile umulu ne sonde. 2Isonde lyalifye icimfulumfulu, kabili tamwali kantu nelyo kamo. Imfifi yakupile pali bemba uwashika no mupashia wakwa Lesa waleshinguluka pa mulu wa menshi. 3-Elyo Lesa atile, “Nakube ulubuuto,” awe no kubuuta kwabuuta. 4Lesa amona nokuti ulubuuto lwawama. Elyo Lesa alekanya ulubuuto ne mfifi. 5Lesa ainika ulubuuto, “Akasuba,” imfifi yena ainika, “Ubushiku.” Kabili bwaila elyo bwaisaca, e bushiku bwakubalilapo.
6-Kabili Lesa atile, “Nakube ulwelele ulwakulekanya amenshi pakati, pakuti yapatulukane pabili.” 7Lesa apanga ulwelele ulwakulekanya amenshi, yamo yaba pesamba, yambi pa mulu wa lwelele. Kanshi efyo cali. 8Lesa ainika ulwelele “Umulu.” Kabili bwaila, elyo bwaisaca, e bushiku bwalenga shibili.
9Kabili Lesa atile, “Amenshi ya mwisamba lya mulu nayalongane mu ncende imo, pakuti kube umushili uwauma.” Kanshi efyo cali. 10Lesa ainike umushili uwauma ati, “Umulundu.” Elyo amenshi ayalongene mu ncende imo ati, “Bemba.” Lesa amona nokuti naciwama. 11Kabili Lesa atile, “Umulundu naupuuke ifimena ifya misango yonse, ifilimwa ifitwala imbuto mu misango yafiko, ne miti ya pesonde iyitwala ifitwalo fya mikoli mu misango yafiko.” Kanshi efyo cali. 12Elyo pa mulundu papuuka ifimena ifya misango yonse, ifilimwa ifitwala imbuto mu misango yafiko, elyo ne miti ya pesonde iyitwala ifitwalo fya mikoli mu misango yafiko. Elyo Lesa amona nokuti naciwama. 13Kabili bwaila, elyo bwaisaca, e bushiku bwalenga shitatu.
14Kabili Lesa atile, “Mu mulu namube ifisaniko ifyakulekanya akasuba no bushiku, fibe ifyakwishibilako imyaka, inshita shalekana lekana mu myaka, elyo ne nshiku, 15kabili fibe ifisaniko mu mulu ifyakuleta ulubuuto pesonde.” Kanshi efyo cali. 16Lesa epakupanga ifisaniko fibili ifikalamba. Icisaniko cakulilepo cakuteeka akasuba, elyo icacepelepo cakuteeka ubushiku. Elyo apanga ne ntanda. 17Ifisaniko Lesa afibika mu mulu pakuti fileleta ulubuuto pesonde, 18fileteeka akasuba no bushiku, kabili filelekanya ulubuuto ne mfifi. Elyo Lesa amona ukuti naciwama. 19Kabili bwaila, elyo bwaisaca, e bushiku bwalenga shine.
20Kabili Lesa atile, “Mu menshi namulesenya ifibumbwa fyabumi, ne fyuni nafilepupuka mu lwelele pa mulu we sonde.” 21Kanshi Lesa epakubumba ifibumbwa ifyabumi ifikalamba nganshi ifyaba muli bemba, ne fyabumi ifya misango yonse ifikala mu menshi ne fyuni ifya misango yonse. Elyo Lesa amona nokuti naciwama. 22Lesa afipaala, asosa ati, “Fyalaneni, mufule, mwisule bemba, ne fyuni nafisande fifule pesonde.” 23Kabili bwaila, elyo bwaisaca, e bushiku bwalenga shisano.
24Kabili Lesa atile, “Pesonde napabe ifibumbwa fyabumi mu misango yafiko, ifitekwa, ifikulaika pa mushili ne nama sha mpanga imisango yonse.” Kanshi efyo cali. 25Lesa epakupanga inama sha mpanga mu misango yashiko, ifitekwa nafyo mu misango yafiko, elyo na fyonse ifikulaika pa mushili mu misango yafiko. Elyo Lesa amona nokuti naciwama.
26-Elyo Lesa atile, “Natupange umuntu mu cata cesu, uwakupalana na ifwe. Baleteeka isabi lya mu menshi, ifyuni fya mu lwelele, ifitekwa,b elyo ne fikulaika pa mushili fyonse.”
27-Kanshi Lesa epakubumba umuntu mu cata cakwe.
Amubumba mu cata cakwe.
Ababumba umwaume no mwanakashi.
28Lesa abapaala, elyo asosa ati, “Fyalaneni, mufule, mwisule pesonde no kupanasha. Muleteeka isabi lya mu menshi, ifyuni fya mu lwelele ne fyabumi fyonse ifyenda pa mushili.” 29Elyo Lesa atile, “Namupeela ifilimwa fya mbuto fyonse pano isonde ne miti yonse iya fitwalo umwaba inseke, efili nokuba ifyakulya fyenu. 30Kabili ku finama fya mpanga fyonse ifya pano isonde, ifyuni fya mu lwelele fyonse, ifikulaika pa mushili ne fyaba no bumi fyonse, nafipeela ifyani na mabula ya miti efyo fyakulalya.” Kanshi efyo cali. 31Lesa amona ifintu fyonse ifyo apangile ukuti nafiwama nganshi. Kabili bwaila, elyo bwaisaca, e bushiku bwalenga mutanda.


text:
ABACAICE BEPUSHA UKUTI
Bushe Ningile Ukulembwa Inembo pa Mubili?
Cinshi cilenga bamo balelembwa inembo pa mubili?
Ryan atile: “Imona kwati inembo shilamoneka bwino.”
Ifyo umuntu amona ukulembwa inembo pa mubili e filenga afwaya ukulembwa nelyo iyo. Ku ca kumwenako, Jillian, atile: “Ilyo umukashana twalesambilila nankwe aali umwaice, banyina balifwile. E ico ilyo akulileko, aliilembele ishina lya banyina kwi koshi. Imona kwati ukulembwa inembo sha musango uyo kusuma.”
Nampo nga walikwata imilandu iine iine iyo ufwaila ukulembwa inembo nelyo iyo, ulingile ukutontonkanyapo sana ilyo ushilapingulapo ukukulemba inembo. Finshi ulingile ukutontonkanyapo ilyo ushilalembwa inembo? Malembo nshi ayengakwafwa ukupingulapo bwino?
Finshi ulingile ukutontonkanyapo ilyo ushilalembwa inembo?
Bubi nshi bwaba mu kulembwa inembo? Pa webusaiti ya ba Mayo Clinic balondolola ukuti: “Apo kulaba ukucenwa ilyo umuntu balemulemba inembo, uo balelemba inembo nalimo kuti alwala ubulwele bwa pa nkanda nelyo amalwele yambi. Limo umuntu kuti akwata ifipumba apo bamulembele inembo. Ukulembwa inembo kuti kwalenga no muntu afimba uluni. Na kabili nga ca kuti ico bakulembelako inembo balicibomfeshe ku muntu wakwata ubulwele bumo, na iwe kuti wayambula ubo ubulwele.”
Bushe abantu bambi kuti balakumona shani nga wailemba inembo? Ifyo umuntu amoneka filalanga ifyo aba. Filalanga nga ca kuti alikula mu mano nelyo iyo, kabili filalanga nga ca kutila kuti acetekelwa nelyo iyo. Samantha atile: “Nga namona umuntu nalembwa inembo pa mubili, imona kwati ninshi alitemwa sana ukunwa ubwalwa e lyo no kwangala.”
Melanie, uuli ne myaka 18 na o atile: “Ine imona kwati ukulembwa inembo pa mubili kulafisa ubusuma bwa muntu. Umuntu nga ailemba inembo pa mubili ciba kwati talefwaya mumumone ifyo amoneka.”
Bushe ukatwalilila ukutemwa inembo ulefwaya? Mu kupita kwa nshita, inembo umuntu alembelwe kuti shaleka ukumoneka bwino nga ca kuti aina nelyo akulilako. Joseph atile: “Inembo tashimoneka bwino nga papita imyaka iingi.”
Allen uuli ne myaka 22 atile: “Nga papita imyaka, abantu balaluuka mu fyo bamona inembo bailembele. Ifyo batemenwe imyaka iyapita nalimo te kuti bafitemwe mu kupita kwa nshita.”
Ifyo Allen alandile fya cine. Icishinka ca kuti ilyo umuntu alekula, ifyo amona ifintu, ifyo afwaya ne fyo atemwa filaaluka, lelo inembo isho ailembeele tashaluka. Teresa alandile ukuti: “Te kuti ntemwe ukukwata inembo ishikalanjibukisha fye ifyo nali na mano ya bwaice.”
Malembo nshi ayengakwafwa?
Umuntu wa mano alatala atontonkanya sana ilyo talapingulapo ukucita fimo. (Amapinda 21:5; AbaHebere 5:14) Mona ifyo amalembo yakonkapo yengakwafwa pa lyashi lya kuilemba inembo.
Abena Kolose 3:20: “Mwe bana, muleumfwila abafyashi benu muli fyonse, pantu ukucita ifi e cawama mu menso ya kwa Shikulu.”
Mafya nshi wingakwata nga wikala na bafyashi bobe lelo taubomfwila?
1 Petro 3:3, 4: “Mwilabika amano ku kuluka umushishi no kufwala ifya kuisaamika ifya golde atemwa ku kufwala ifya kufwala ifisuma, lelo mulebika amano ku buntu bwa mu kati na ku fya kufwala fya buko ifishingonaika, e kutila umutima uwaikala tondolo kabili uwafuuka.”
Cinshi ulemona ukuti e calenga Baibolo ilande sana pa kubika amano ku “buntu bwa mu kati”?
1 Timote 2:9: “Abanakashi baleisakamana.”—Ukulingana na Baibele wa Mushilo
Bushe ishiwi lya kuti “baleisakamana” lyalola mwi? Mulandu nshi ukuisakamana kwawamina ukucila ukuilemba inembo pa mubili?
Abena Roma 12:1: “Mutuule imibili yenu nge lambo ilituntulu, ilyasanguluka, ilingapokelelwa kuli Lesa, e kutila ukubombela Lesa na maka yenu aya kupelulula.”
Mulandu nshi Lesa abikila amano ku fyo usunga umubili obe?
Pa mulandu wa ifi twalandapo, abantu abengi balisalapo ukukanailemba inembo pa mibili yabo. Na kuba balisanga icacila pa kuilemba inembo. Teresa, uo tulandilepo kale atile: “Nga ca kuti kwaliba amashiwi yamo nelyo umuntu uo watemwa, kuti cawama ukulakonka ifyo ayo amashiwi yalanda nelyo ukweba uyo umuntu ukuti walimutemwa, ukucila ukuilemba ayo amashiwi nelyo ukuilemba uyo umuntu pa mubili.”


text:
Baibolo Waambapo’mba ka pa Banabalume Nangwa Banabakazhi Besongola Mulwabo?
MU BYALO byavula, bakipachika pa mulanguluko wa kuswisha banabalume nangwa banabakazhi kwisongola mulwabo. Bino mu 2015, Kochi Mukatampe mu United States waswishishe banabalume ne banabakazhi kwisongola mulwabo. Onkao mambo, bantu bavula batendekele kwipuzha’mba, “Nga Baibolo waambapo’mba ka pa babalume nangwa babakazhi besongola mulwabo?”
Mu Baibolo kechi muji muzhilo waamba pa masongola a banabalume nangwa banabakazhi bonka bonka ne. Pano bino twakonsha kwipuzha’mba, Nanchi Baibolo waambapo’mba ka pa banabalume belaala mulwabo, ne banabakazhi belaala mulwabo?
Bavula bakumbula buno bwipuzho kwa kubula ne kumona byaambapo Baibolo. Bino bakumbula byapusana pusana. Bamo bamba’mba Baibolo wakanya banabalume nangwa banabakazhi kwilaala bonka bonka. Bakwabo bamba’mba muzhilo wa mu Baibolo wa kuba’mba “wafwainwa kutemwa mukwenu” waswisha bantu kwilaala mulwabo.—Loma 13:9.
BAIBOLO WAAMBAPO’MBA KA?
Pa bino byambo byalondelapo, byepi byo mwamona’mba bya kine?
Baibolo wakanya banabalume nangwa banabakazhi kwilaala bonka bonka.
Baibolo waswisha banabalume nangwa banabakazhi kwilaala bonka bonka.
Baibolo utundaika bantu kushikwa banabalume nangwa banabakazhi belaala bonka bonka.
MIKUMBU:
KYA KINE. Baibolo waamba’mba: “Banabalume belaala na banabalume bakwabo . . . kechi bakaswana Bufumu bwa Lesa ne.” (1 Kolinda 6:9, 10) Kyo kimotu ne banabakazhi.—Loma 1:26.
BUBELA. Baibolo waamba’mba mwanamulume ne mwanamukazhi besongola bo bonkatu bafwainwa kulaala pamo.—Ntendekelo 1:27, 28; Byambo bya Maana 5:18, 19.
BUBELA. Nangwa kya kuba Baibolo wakanya banabalume nangwa banabakazhi kwilaala bonka bonka, bino kechi utundaika bantu kushikwa ne kumanyika boba besongola bonka bonka ne.—Loma 12:18. [1]
Bakamonyi ba kwa Yehoba Baitabila’mba Ka?
Bakamonyi ba kwa Yehoba balondela mizhilo ya mu Baibolo mambo baitabila’mba ino mizhilo ibakwasha kwikala bwikalo bwawama. (Isaya 48:17) [2] Kino kyalumbulula’mba Bakamonyi ba kwa Yehoba bakanatu nsalansala byubilo byonse bya bulalelale, kubikapotu ne kisela kya banabalume nangwa banabakazhi kwilaala mulwabo. (1 Kolinda 6:18) [3] Bakamonyi basalapo kulondela ino mizhilo mu bwikalo bwabo, kabiji baji na luusa lwa kuba bino.
Bakamonyi ba kwa Yehoba bebikako kulondela muzhilo wibakambizha kubila bantu bintu byo bakeba’mba nabo bebobile
Pano bino, Bakamonyi ba kwa Yehoba bebikako bingi “kwikala mu mutende na bantu bonse.” (Bahebelu 12:14) Nangwa kya kuba bakana kisela kya banabalume nangwa banabakazhi kwilaala bonka bonka, bino kechi bakanjikizha bakwabo kulondela byo baitabilamo ne. Kabiji kechi boba nshiji bantu belaala bonka bonka nangwa kusangalala inge baumvwa bantu na kwibamanyika ne. Bakamonyi ba kwa Yehoba bebikako kulondela muzhilo wibakambizha kubila bantu bintu byo bakeba’mba nabo bebobile.—Mateo 7:12.
Nanchi Baibolo Utundaika Misalululo Nyi?
Bamo baamba’mba Baibolo utundaika bantu kushikwa banabalume nangwa banabakazhi belaala mulwabo, ne kuba’mba aba balondela byaamba Baibolo baji na misalululo. Bamba’mba: ‘Baibolo bamunembele kala, kimye bantu kyo babujile kuyuka byavula. Pano luno tunemeka bantu ba mitundu yonsetu, kubikapotu ne boba belaala bonka bonka.’ Bantu bamba bino balanguluka’mba kukanya kisela kya banabalume nangwa banabakazhi kwisongola mulwabo kujitu pamo na kushikwa bantu ba mushobo ungi. Nanchi byo ibyo nyi? Ine. Mambo ka?
Mambo kukana kisela kya banabalume nangwa banabakazhi kwisongola bonka bonka kechi kulumbulula’mba mwashikwa bene bantu ne. Baibolo wakambizha bena Kilishitu kunemeka bantu bonse. (1 Petelo 2:17) [4] Bino kino kechi kyalumbulula’mba bena Kilishitu bafwainwa kuswisha bisela bya bantu byonsetu ne.
Fwanyikizhai kino: Twambe’mba mumona kupeepa fwanka amba kwatama bingi. Pano kyakonsha kwikala byepi umvwe muntu ye mwingila nanji upeepa fwanka? Nanchi wakonsha kwamba’mba muji misalululo na mambotu a kuba mumona kupeepa fwanka amba kwatama bingi nyi? Aye byo apeepa fwanka bino anweba kechi mupeepa ne, nanchi kyalumbulula’mba muji na misalululo nyi? Inge uno muntu keemukanjikizhe kuleka kushikwa fwanka, nanchi kechi twakonsha kwamba’mba aye ye ubula kunemeka bakwabo nenyi?
Bakamonyi ba kwa Yehoba balondela mafunde a mu Baibolo. Kechi boba bintu byakanya Baibolo ne. Nangwa byonkabyo, kechi balengulula bantu boba bintu byo bakana kuba abo ne.
Nanchi Mikambizho ya mu Baibolo Yakatazha Nyi?
Pano kiji byepi ku boba bamba’mba basemekelwetu na mulanguluko wa kukeba kwilaala na banabalume bakwabo nangwa na banabakazhi bakwabo? Inge twibakanya kuba kyo basemekelwetu nakyo, nanchi kechi ko kuba’mba twiboba nshiji nenyi?
Nangwa kya kuba Baibolo kechi waambapo pa byalengwa mibiji ya bantu baji na kino kisela ne, bino waamba’mba miteeto imo yakatazha bingi kuleka. Pano bino, Baibolo waamba’mba byubilo bimo, nabiji kisela kya banabalume nangwa banabakazhi kwilaala bonka bonka, twafwainwa kwibikanatu nsalansala inge tukeba kutokesha Lesa ku muchima.—2 Kolinda 10:4, 5.
Bamo bakonsha kwamba’mba, byaamba Baibolo byakatazha bingi. Bamba bino mambo balanguluka’mba bantu bafwainwa kuba byonse bisakasaka mibiji yabo, nangwa amba kyakatazha bingi kwikanya inge kilaka kya kwilaala kyaiya. Bino Lesa wanemeka bingi bantu. Mambo Baibolo waamba’mba bantu bakonsha kwikanya. Kupusanako na banyama, bantu bakonsha kusalapo bene bintu bya kuba.—Kolose 3:5. [5]
Akilangulukai pa kino: Bashayuka bamo bamba’mba byubilo bimo, nabiji kukanama muchima, bantu bebiswana ku ba mu kisemi. Baibolo kechi waambapo’mba tusemwa na muchima wakanama nangwa kumuswana ne, bino waamba’mba bantu bamo baji bingi na “bukaji” kabiji ‘bazhingilazhingila.’ (Byambo bya Maana 22:24; 29:22) Kabiji Baibolo waamba ne kuba’mba: “Kange uzhingile nangwa kubuuka bukaji ne.”—Salamo 37:8; Efisesa 4:31.
Bantu bachechetu bo bakonsha kukana luno lujimuno ne kwamba’mba byaamba Baibolo byakatazha. Bashayuka bamba’mba bantu bamo basemwatu na bukaji. Pano bino bebikako kukwasha bano bantu kuyuka bya kufwomona bukaji bwabo.
Bakamonyi ba kwa Yehoba nabo bebikako kukwasha bantu kuleka byubilo byakanya Baibolo, nabiji kwilaala kwa wamulume ne wamukazhi babula kwisongola. Pa bino byonse, Baibolo waamba’mba: “Muntu yense mwi anweba wafwainwa kuyuka bya kukanya mubiji wanji pa kuba’mba ekale wazhila ne kunemekwa, kechi kwikala na lunkumbwa, ne milanguluko yatama ibindakanya muchima [ne].”—1 Tesalonika 4:4, 5.
“Bamo Mwajinga Byonka Bino”
Aba bakebelenga kwikala bena Kilishitu mu myaka kitota kitanshi bajinga na nkomeno yapusana pusana, kabiji bamo bapimpwile bwikalo bwabo pa kuba’mba bekale bena Kilishitu. Baibolo waamba pa “ba bulalelale, bapopwela bankishi, bankende, [ne] banabalume baswisha banabalume bakwabo kwibalaala.” Kabiji wanungapo’mba: “Bamo mwajinga byonka bino.”—1 Kolinda 6:9-11.
Byambo bya kuba’mba, “bamo mwajinga byonka bino,” nanchi byalumbulula’mba aba balekele kisela kya kwilaala banabalume nangwa banabakazhi bonka bonka kechi baumvwinepo jibiji lweseko lwa kubwela ku kisela kyabo kya kala nenyi? Ine, mambo Baibolo wakambizha’mba: “Endainga monka mwayila lutangijilo lwa mupashi kabiji kechi mukoba bisakasaka mubiji ne.”—Ngalatiya 5:16.
Baibolo kechi waamba’mba mwina Kilishitu kechi ukekalapo na mulanguluko wa kuba bisakasaka mubiji byatama ne. Bino, waamba’mba mwina Kilishitu wafwainwa kusalapo kubula kuba bisakasaka mubiji. Bena Kilishitu bakonsha kwikanya abo bene inge kebabule kuswisha milanguluko yatama mu muchima.—Yakoba 1:14, 15. [6]
Baibolo waamba’mba kwikala na mulanguluko wa kukeba kuba kintu kwapusana bingi na kuba kintu. (Loma 7:16-25) Muntu ukeba kulaala na wamulume mukwabo nangwa na wamukazhi mukwabo wakonsha kuleka kulangulukapo, byonkatu byo akonsha kuba na bintu nabiji bukaji, bukende ne lwiso.—1 Kolinda 9:27; 2 Petelo 2:14, 15.
Nangwa kya kuba Bakamonyi ba kwa Yehoba bayuka’mba mizhilo ya mu Baibolo yawama, bino, kechi bakanjikizha bantu kulondela byo baitabilamo ne. Kabiji kechi balengulula mizhilo yaswisha bantu kwikala bwikalo bwabo monse mo bakebela ne. Bakamonyi ba kwa Yehoba basapwila byambo bya lutundaiko ku bonse bakeba kuteleka.—Byubilo 20:20.
^ 1. Loma 12:18: “Ikalainga mu mutende na bantu bonse.”
^ 2. Isaya 48:17: “Amiwa yami Yehoba Lesa wenu, yenka wimufunjisha kuba’mba mumwenemo.”
^ 3. 1 Kolinda 6:18: “Chinai bulalelale!”
^ 4. 1 Petelo 2:17: “Nemekainga bantu bonse.”
^ 5. Kolose 3:5: “Onkao mambo, ipayai binungwa bya mibiji yenu bya pano pa ntanda, na mambo a bulalelale, bubipisho, milanguluko yatama ibindankanya muchima.”
^ 6. Yakoba 1:14, 15: “Muntu yense wesekwa kupichila mu kumukoka ne kumujimbaika ku bya kusakasaka byanji mwine. Kabiji umvwe bya kusakasaka byaimita, bisema bundengamambo.”


text:
Nkaambo Nzi Ncomutaunkili Kunkondo?
Bakamboni ba Jehova tabaunki kunkondo akaambo katwaambo ootu tutobela:
Kumvwida Leza. Bbaibbele lyaamba kuti babelesi ba Leza “bayoofula mapanga aabo abe maamba aakulimya” alimwi “tabakooyooiya inkondo limbi pe.”
—Isaya 2:4.
Kumvwida Jesu. Jesu wakaambila mwaapostolo Petro kuti: “Pilusya panga lyako muciyobwedo calyo, nkaambo boonse aabo babweza panga bayoofwa kupanga.” (Matayo 26:52) Aboobo, Jesu wakatondezya kuti basikumutobela tabakanyamuni zilwanyo zyankondo.
Basikwiiya ba Jesu batobela mulawo wakwe ‘wakutaba banyika’ kwiinda mukutatola lubazu mumapolitikisi. (Johane 17:16) Tabatalisyi manyongwe kuti kwabuka nkondo naaba kukazya baabo babeleka milimo yabusikalumamba.
Luyando ndobajisi kubantu. Jesu wakalailila basikwiiya bakwe kuti ‘kabayandana.’ (Johane 13:
34, 35) Aboobo, bakali kuyooba mukwasyi omwe wanyika yoonse alimwi kunyina wakali kunoolwana munyina. —1 Johane 3: 10-12.
Cikozyanyo ca Banakristo bakusaanguna. Bbuku litegwa The Encyclopedia of Religion and War lyaamba kuti: “Basikutobela Jesu bakusaanguna tiibakali kuunka kunkondo nokuba kucita mulimo wabusikalumamba.” Micito eeyi bakali kwiibona kuti “tayeendelani aluyando ndwaakaamba Jesu alimwi akuti koyanda sinkondonyoko.” Mbubwenya buyo, awalo sikwiiya makani aa Leza waku German, Peter Meinhold wakaamba boobu kujatikizya basikwiiya ba Jesu bakusaanguna: “Tiicakali kuzumizyigwa kuba Munakristo akuba sikalumamba aciindi nciconya.”
Kugwasya banamaleya
Bakamboni ba Jehova balagwasya kapati alimwi tabanyonganyi bukwabilizi bwacisi mobakkala. Tulabulemeka bweendelezi bwamfwulumende, kweelana amilawo yamu Bbaibbele iitobela:
‘Kamulibombya kubeendelezi.’
—Baloma 13:1.
“Aboobo, amupe Kaisala zyintu zya Kaisala, pele zyintu zya Leza amupe Leza.”
—Matayo 22:21.
Aboobo, tulautobela mulawo, tulatela mitelo, alimwi akubelekelaamwi amfwulumende mukupa zyintu ziyandika kubuleya.


text:
Mali o Mwingijisha mu Mwingilo Wenu Afuma Pi?
Mwingilo wetu wa kusapwila utundaikwa kikatakata na mibingu ya kwitemenwa ifuma ku Bakamonyi ba kwa Yehoba. Pa kupwila kwetu kafwako upitamo na kutambula mali ne, kabiji kechi betukanjikizha kupana bya bujikumi ne. (Mateo 10:
Mwingilo wetu wingilwa bulongo mambo kechi tuji na bantangi botupa mali ne. Kabiji Bakamonyi ba kwa Yehoba kechi batambula mfweto pa kuya ku nzubo ku nzubo ne, kabiji mapunzha etu a kupopwelamo akilamo mutengo ne.
Mibingu yo batuma ku ofweshi wa musampi wa Bakamonyi ba kwa Yehoba bakwashishamo baponenwa na bya malwa biponakotu bine, kukwasha bamishonale ne bakalama benda, kushimika mazubo a kupwijilamo a mu byalo byayanda, kupulinta ne kutwala ma Baibolo ne mabuku akwabo a bwina Kilishitu.
Muntu mwine ye wafwainwa kufuukula kupana ku bibena kukebewa pa kipwilo ne ku mwingilo wa ntanda yonse nangwa ku byonse bibiji. Kipwilo kibulañana sawakya wa mali ajipo pa kuba’mba bonse mu kipwilo bayuke.


text:
CIIYO 7
Ino Bwami bwa Leza Ninzi?
1. Ino Bwami bwa Leza Ninzi?
Bwami bwa Leza nimfwulumende yakujulu. Buyoonjila mubusena bwamfwulumende zyoonse alimwi akupa kuti kuyanda kwa Leza kucitwe kujulu aanyika. Makani aajatikizya Bwami bwa Leza, makani mabotu. Ino-ino Bwami bwa Leza buyoozuzikizya cintu ncobayanda bantu, nkokuti mfwulumende yeendelezya kabotu. Buyookamantanya bantu boonse bapona anyika.
Bwami bweelede kuba amwami. Jehova wakasala Mwanaakwe, Jesu Kristo, kuba Mwami wa Bwami bwakwe.
2. Nkaambo nzi Jesu ncali Mwami iweelela?
Mwana wa Leza, Mwami iweelela nkaambo ulaaluzyalo alimwi ulakakatila kubululami. (Johane 1:14) Alimwi ulaanguzu zyakugwasya bantu nkaambo uyoolela nyika kali kujulu. Naakabusyigwa, wakaunka kujulu akukkala kujanza lyalulyo lya Jehova kalindila. (Bahebrayo 10:12, 13) Kumane, Leza wakamupa nguzu zyakuti atalike kulela.
3. Ino mbaani bayoolela a Jesu?
Ikakamu kaitwa kuti “basalali,” kayoolela a Jesu kujulu. (Daniele 7:27) Basalali ibakasaanguna kusalwa mbaapostolo ba Jesu basyomeka. Kusikila lino, Jehova wazumanana kusala baalumi abamakaintu basyomeka kuba basalali. Mbubwenya mbuli Jesu, balabusyigwa amibili yamuuya.
Ino bantu baunka kujulu bali bongaye? Jesu wakabaita kuti “katanga kaniini.” (Luka 12:32) Antoomwe banooli 144,000. Bayoolela nyika antoomwe a Jesu.
4. Ino ncinzi cakacitika Jesu naakatalika kulela?
Bwami bwa Leza bwakatalika kulela mu 1914. * Ntaamu yakusaanguna njaakabweza Jesu naakatalika kulela kali Mwami njakusowela Saatani amadaimona aakwe anyika. Saatani wakakalala kapati alimwi wakatalika kuleta mapenzi nyika yoonse. (Ciyubunuzyo 12:7-10, 12) Kuzwa leelyo, mapenzi ngobajisi bantu avwula kapati. Nkondo, nzala, malwazi, alimwi amizuzumo yanyika, zyoonse eezyi nzibeela ‘zyacitondezyo’ cakuti Bwami bulaafwaafwi kulela nyika.
5. Ino ncinzi ncobuli mukuzuzikizya Bwami bwa Leza?
Kwiinda mumulimo wakukambauka wanyika yoonse, Bwami bwa Leza buli mukukamantanya nkamu mpati yabantu bazwa muzisi zyoonse. Mamiliyoni aabantu babombe myoyo bayaabuba balelwa ba Bwami bwa Leza ansi aabweendelezi bwa Jesu. Bwami bwa Leza buyoobakwabilila bwaakunyonyoona bweende bwazintu oobu bubyaabi anyika. Aboobo, boonse bayanda kugwasyigwa a Bwami bwa Leza beelede kwiiya kuba balelwa ba Jesu ibamvwida.
Mumyaka iili 1,000, Bwami buyoozuzikizya makanze ngaakajisi Leza kumatalikilo kujatikizya bantu. Nyika yoonse iyooba paradaiso. Kumamanino, Jesu uyoobupilusya Bwami kuli Bausyi. (1 Bakorinto 15:24-26) Sena kuli muntu ngomuzyi ngomuyanda kwaambila makani aajatikizya Bwami bwa Leza?
^ munc. 6 Kutegwa muzyibe zinji kujatikizya businsimi bwamu Bbaibbele bwaamba zyamwaka wa 1914, amubone bbuku lyakuti Ino Ncinzi Cini Bbaibbele Ncoliyiisya? mapeeji 215-218.
Amwiiye Zinji
Ino Ncinzi Cini Bbaibbele Ncoliyiisya?
Sena Tupona “Kumazuba Aakumamanino”?
Amubone zintu zicitika mbozitondezya kuti tupona “kumazuba aamamanino” aayo aakasinsimwa mu Bbaibbele.
INO MBAANI BACITA KUYANDA KWA JEHOVA MAZUBA AANO?
Ino Bakamboni ba Jehova Baweendelezya Buti Mulimo Wabo Wakukambauka?
Tutobela cikozyano ncaakasiya Jesu naakali anyika. Ino ninzila nzi zimwi nzyotubelesya mukukambauka?


text:
ISAMBILILO 7
Bushe Mwalibwishiba Ubufumu bwa kwa Lesa?
1. Bushe mwalibwishiba Ubufumu bwa kwa Lesa?
Ubufumu bwa kwa Lesa buteko ubwaba ku muulu. E bukatendeka ukuteka icalo conse kabili bukalenga ifyo Lesa afwaya fikacitike mu muulu na pano calo. Iyi ni mbila nsuma! Nomba line Ubufumu bwa kwa Lesa buli no kucitila abantu ifyo bakabila. Bukalenga abantu bonse ukwikatana.—Belengeni Daniele 2:44; Mateo 6:9, 10; 24:14.
Mu bufumu bonse mulaba imfumu. Yehova asala Umwana wakwe, Yesu Kristu, ukuba Imfumu ya Bufumu bwakwe.—Belengeni Ukusokolola 11:15.
2. Mulandu nshi Yesu alingila ukuba Imfumu?
Umwana wa kwa Lesa alilinga ukuba Imfumu pantu wa cikuuku, kabili alitemwa ifyalungama. (Yohane 1:14) E lyo alikwata na maka aya kwafwa abantu pantu akaba kulya kwine ku muulu ilyo akalateka icalo. Ilyo bamubuushishe, aile ku muulu no kwikala ku kwa kulyo kwa kwa Yehova alelolela ukuti bakamupeele amaka. (AbaHebere 10:12, 13) Awe Lesa asukile amupeela amaka aya kutendeka ukuteka.—Belengeni Daniele 7:13, 14.
3. Ni bani abakalateka pamo na Yesu?
Ibumba lya bantu abetwa ati “abantu ba mushilo” bakalateka pamo na Yesu kabili nabo bakalaikala ku muulu. (Daniele 7:27) Abo babalilepo ukusala pa bantu ba mushilo, batumwa ba kwa Yesu abali ne cishinka kuli ena. Ukufika na ino nshita Yehova alitwalilila ukusala abaume na banakashi aba cishinka aba kuba mwi bumba lya bantu aba mushilo. Nga filya cali kuli Yesu, nabo bababuusha no mubili uwa ku muulu.—Belengeni Yohane 14:1-3; 1 Abena Korinti 15:42-44.
Bantu banga abakaya ku muulu? Yesu abetile ukuti “umukuni unono.” (Luka 12:32) Bonse pamo bakaba 144,000. Bakalateka icalo pamo na Yesu.—Belengeni Ukusokolola 14:1.
4. Cinshi cacitike ilyo Yesu atendeke ukuteka?
Ubufumu bwa kwa Lesa bwatampile ukuteka mu 1914. * Ilyo Yesu atendeke ukuteka, ico abalilepo ukucita kupoosa Satana ne fibanda pano calo. Satana alikalipe no kuleta icimfulunganya pa calo. (Ukusokolola 12:7-10, 12) Ukutula lilya, ifyabipa ificitikila abantu fyalifula. Inkondo, ifipowe, ifikuko, ne finkukuma fyonse fyaba mu “cishibilo” icilanga ukuti Ubufumu bwa kwa Lesa buli mupepi kabili bukapwisha ifyabipa pa calo.—Belengeni Luka 21:7, 10, 11, 31.
5. Finshi Ubufumu bwa kwa Lesa bulecita pali ino nshita?
Ukupitila mu mulimo wa kushimikila, Ubufumu bwa kwa Lesa bulelenga ibumba likalamba ilya bantu abafuma mu fyalo fyalekanalekana ukuba abaikatana. Abantu abafuuka abengi nga nshi balesanguka abatekwa ba kwa Yesu. Ubufumu bwa kwa Lesa bukabacingilila ilyo bukonaula abantu babipa pano calo. Kanshi bonse abafwaya ifisuma ifyo Ubufumu bwa kwa Lesa bukacita bafwile ukulanakila Yesu.—Belengeni Ukusokolola 7:9, 14, 16, 17.
Mu myaka 1,000, ubu Ubufumu bukalenga filya Lesa alefwaya abantu baleikala fikacitike. Icalo conse cikaba paradaise. Kabili ifi nga fyacitika, Yesu akalubwila Ubufumu kuli Wishi. (1 Abena Korinti 15:24-26) Bushe kuliko abo mwingafwaya ukushimikilako pa Bufumu bwa kwa Lesa?—Belengeni Amalumbo 37:10, 11, 29.
^ par.6 Nga mulefwaya ukwishibilapo na fimbi pa fyo Baibolo yasobele pa mwaka wa 1914, belengeni amabula 215-218 mu citabo citila Bushe Cinshi Baibolo Isambilisha?
ISHIBILENIPO NA FIMBI
Bushe Cinshi Baibolo Isambilisha?
Bushe Tuleikala mu “Nshiku sha Kulekelesha”?
NI BANI BACITA IFYO YEHOVA AFWAYA MUNO NSHIKU?
Bushe Inte sha kwa Yehova Babomba Shani Umulimo wa Kushimikila?
Tulakonka ifyo Yesu alecita ilyo ali pano calo. Ni nshila nshi tubomfya pa kushimikila?


text:
Findo Baibolo Ilabilapo?
Kani Ubufumu bwa baLesa cindo?
BAMBI ABANTU BALISUMIINE ati bulemakaninako ukwikalika kwa baLesa ukuli mu mutima wa muntu; eli bambi balalanguluka ati ni fyefyo abantunshi besha ne makosa abo onse ukulengesha abantu ukuba abekatene kabili aba mutende mu calo conse. Mulukulangulukapo shani?
IFI BAIBOLO ILABILAPO
“BaLesa ba kwiulu bakemika ubufumu, ubutabukonalwa ne nshiku pee, koku; . . . sombi bukapalaishisha ne konala ubu-bufumu [bwa bantunshi] bonse.” (Danyeli 2:44) Kanshi Ubufumu bwa baLesa buteko bwa cinenene.
FIMBI IFI TUSAMBILILAMO MU BAIBOLO
Ubufumu bwa baLesa bulekalika kwiulu.—Matayo 10:7; Luku 10:9.
BaLesa balapyungisha Ubufumu ku kukonsha ukufwaya kwabo kwiulu na pa calo.—Matayo 6:10.
Ni lwisa Ubufumu bwa baLesa bukesa?
MUNGALABILAPO SHANI?
Tapalipo abeshi
Bukumo
Tabukesapo
IFI BAIBOLO ILABILAPO
“Icebo ici iciweme ica Bufumu cikatulika monse mu calo ca panshi, koti ni bumboni ku mikoka yonse ya bantu, elyo kukesa ukushila.” (Matayo 24:14) Ili icebo iciweme cikatulishiwa ukwelelwa ne kufwaya kwa baLesa, Ubufumu bukesa ne konaala cino icalo ca bumbifi.
FIMBI IFI TUSAMBILILAMO MU BAIBOLO
Tapalipo neli umo pa calo uwishi akasuba neli impindi ili Ubufumu bwa baLesa bukesa.—Matayo 24:36.
Ukushimika kwa mu Baibolo kulalangisha ati Ubufumu bukesa bukumo lukoso.—Matayo 24:3, 7, 12.


text:
Ilyasi Ilizima Lino e Leza Akutunena!
Ali lyasi ci ilizima lino Leza akutunena? Amulandu ci uwakuzumilila? Yo-o e broshuwa ikakwasuka iviwuzyo vya mu Baibolo.
Vino Ungacita Pakuti Akabuku ka-a Kakwavwe
Yo-o e broshuwa yilimyamwa ukusambilila ukufuma mwi izwi lyakwe Leza, e Baibolo. Lolani vino mungazana amawaliko ni vyakulozyako amawaliko mu Baibolo winu.
Ilyasi Lizima Alyasici?
Sambililani nu kumanya ilyasi ilizima lino e Leza akutunena, umulandu wuno cacindamila, navino mungacita.
Uzye E Leza Wacisinka Weweni?
Uzye e Leza wakwata izina swinya uzye akatusakamala?
Uzye Acisinka Ukuti Ilyasi Lizima Likafuma kwe Leza?
Uzye tungacita wuli pakuti tumanye ukuti vino vyawa mu Baibolo avya cisinka?
Uzye E Yesu Klistu Weweni?
Sambililani umulandu wuno Yesu wafwizile, vino iciluwula cikapiliwula, navino e Yesu akucita pampindi yo-o.
Uzye Leza Walondanga Ukuti Insi Yiwe Wuli?
E Baibolo ikalondolola cino Leza welewulizile insi, impindi yino ukucula kulisila, vino vilicitika munsi kunkolelo na wano waliikala munsi.
Alisuwiloci Lino Twawa Nalyo pa Wafwe?
Uzye acani cikacitika nga twafwa? Uzye tulitela tulone nawakundwe witu wano wafwa?
Uzye Uwufumu Wakwe Leza Acani?
Uzye weweni Imfumu ya Wufumu wakwe Leza, swinya avyani vino Uwufumu wulicita?
Nga Acani Cino Leza Walecela Uwuwipe nu Uwuyinvi Ukuya Inkolelo?
Uzye uwuwipe watalisile wuli, swinya amulandu wuno e Leza wazumilizizya ukuti wutwalilile?
Uzye Ungacita Wuli Pakuti Mulupwa Lwako Muwe Icimwemwe?
E Yehova, e Leza wa nsansa akalonda indupwa ukuwa izya cimwemwe. Sambililani vino e Baibolo ikalanda pa walume, awaci, awakwasi, na pa wana.
Uzye Ungamanya Wuli Ukupepa Kwacisinka?
Uzye kwawa vye ukupepa kwa cisinka konganye nsu? Lolani ivintu 5 vino wakapepa wa cisinka wakacita.
Uzye Amasundo Yakwe Leza Yakatwavwa mu Nzilaci?
E Yesu walondolozile umulandu wuno tukalondela uwavwilizyo na masundo yawili yano yakatutungulula aya mu Baibolo ayacindame sana.
Uzye Ungacita Wuli Pakuti Upalamile kwe Leza?
Vwambilizyani mumanye nga cakuti e Leza akateyelezya ku mapepo yonsinye, vino tuzipizile ukupepa, navinji vino tungacita pakuti tupalamile kwe Leza.
Acani Cino Cilicitika ku Mipepele?
Uzye kulitela kuwe impindi yino awantu wonsinye walilemana mu kupepa e Leza wa cisinka wenganye nsu?
Acani Cino Leza Wawela ni Wumba lya Wantu Lino Akatungulula?
E Baibolo ikatunena umulandu navino awina Klistu wawateyanya.
Acani Cino Muzipizile Ukutwalilila?
Uzye vino mwasambilila pe Leza na pi Izwi lwakwe kungavwilizya wuli wanji? Uzye awuciwuza wamusango ci wuno mungaitopwa nu Leza?


text:
LYASI LYAKUTANDIKILAKO | UZYE A WENI ANGAMUTEEKEZYA?
Swensi Tukalondekwa Uwa Kututeekezya
Uzye mungiusya uwanda uno mwaponyile ala mucili ance? Limwi mwaponyile imucisika nu kucisika. Uzye mungiusya vino ya mayo inu yacisile pakuti yamumyalalike? Limwi yamufuliile icilonda iikapo nu mulembo. Mwalizile, lelo amazwi yano ya mayo iinu yaomvizye akumuteekezya nu kumikumbatila yalenzile muvwe ningo. Apa nsita iiya, mwaweni kwati ukuteekeziwa kutaatala.
Nomba lino tukukula ivintu vikasenuka. Intazi zikavulilako sile, nupya cikatala sana pakuti tuteekeziwe. Ca ulanda i cakuti amavya ya ikolo yene yataaya wa mavya ya yana anono aakasila sile zuwa. Lekini tusambilile pali vino vyacitikila yamwi.
Uzye yatala yamuzingapo incito? Ya Julian aasakamiile sana lino yayazinzile incito, yalanzile iyati, ‘Ndasunga uli ulupwa? U mulandu ci uno yanzingila incito lino nayaombela pa myaka ingi vii?’
Limwi namwe kwene mukasakamala sana pa mulandu wakuti icupo casila. Ya Raquel yalanzile iyati: “Nuvwile uyi sana lino papisile imyezi 18 kufuma pano ya wane yansiilile. Naweni kwati insi yansilila, pasi vino ningacita. Nuvwanga uyi sana.”
Limwi mukalwalilila icakuti mukalola nu kuti mutalapola. Limwi nsita zimwi mukaelenganya wakwe vino Yobo welenganyanga uwalanzile ukuti: “Nemo napata umi wane, nsilonda ukwikalilila pano nsi.” (Yobo 7:16) Limwi namwe kwene mwakolana na ya Luis, aali ni myaka kucila pali 80, yailandile ukuti, “Insita zimwi nkayuvwa kwati nkuloleela sile imfwa.”
Nanti limwi ukufwilwa u kukalenga ukuti mwalondesya sana ukuteekeziwa. Ya Robert nayo yalanzile iyati: “Lino umwanane umonsi wafwile umu uzanzo wa mu ndeke, ntasininkizye. Lyene alino nizile nuvwa uyi sana, uyi uno Baibo ikakolanya ku lupanga lukali, ulukacisa umu mwenzo.”—Luka 2:35.
Ya Robert, ya Luis, ya Raquel, na ya Julian, yazanyile uwa kuyateekezya. Yazanyile Leza wa Maka Yonsi uwa kuyateekezya umu cumi. Uzye Leza akateekezya uli? Uzye angamuteekezya namwe kwene?


text:
Miswaangano Yambungano yaBakamboni baJehova
Yiya atalaa miswaangano yesu. Ziba nkutuswaaninana kufwifwi ankokkala.
Niinzi Cicitika Kumiswaangano Yesu?
Bakamboni baJehova babaa miswaangano yabuKristo tubili mumviki. (BaHebrayo 10:24, 25) Kumiswaangano eeyi yaangunukide kumuntu woonse, tulanga-langa nzyambwaa Bbaibbele ambotukonzya kubelesya njiisyo nzitujana mumo mubuumi bwesu.
Zintu zicitika kumiswaangano yesu ziswaanizya kutola lubazu kwabaswiilizi, mbuuli kwaambuzyanya kucitika mukkilasi kucikolo. Miswaangano italika alwiimbo ankombyo alimwi imana alwiimbo ankombyo.
Tazyaambi kuti weelede kuba umwi waBakamboni baJehova kuti unjile miswaangano yesu. Tutamba bantu boonse kuti basike. Takubbadalwi pe kuti unjile. Taakwe nitweendelezya ndido yamali pe.
Yiiya Zyiingi
Miswaangano yaBakamboni BaJehova Icitwa Biyeni?
Wakali wayeeyela na kuti niinzi cicitika kumiswaangano yesu? uyoojana kubotelwa nkutayeeyeli pe kwalwiiyo luzwa muBbaibbele


text:
Bushe Tulingile Ukupepa Ifilubi?
Icasuko ca mu Baibolo
Awe, tatufwile ukupepa ifilubi. Icitabo ca New Catholic Encyclopedia cilanda pa mafunde Lesa apeele abena Israele aciti: “Ukulingana na Malembo, twalisanga ukuti Abena Kristu ba cine tabalebomfya utulubi.” Tontonkanyeni pali aya amalembo ya mu Baibolo:
“Wilabasa icimpashanya nelyo conse icapala ica mu muulu ku muulu nelyo ica pe sonde pa nshi nelyo ica mu menshi mwi samba lya calo. Wilafikontamina nelyo ukutunkwa ukufibombela, pantu ne Yehova Lesa obe ndi Lesa uufwaya ukupepwa fye neka.” (Ukufuma 20:
4, 5) Apo Lesa afwaya ‘ukupepwa fye eka,’ tatemwa nga tulelumbanya nelyo ukupepa ifilubi, ifikope, ifipasho, ifimpashanya nelyo ifintu fimbi.
“Nshakapeele ubukata bwandi kuli umbi, nangu amalumbo yandi ku fimpashanya ifyabaswa.” (Esaya 42:8) Lesa tafwaya aba mupepa ukupitila mu kubomfya ifilubi. Ilyo abena Israele batampile ukupepa Lesa ukubomfya umwana wa ng’ombe, Lesa abebele ukuti balicitile “ulubembu ulwabipisha.”
—Ukufuma 32: 7-9, Easy-to-Read Version.
“Tatufwile ukumona ukuti Lesa aba nga golde atemwa silfere atemwa ilibwe, nge cabaswa ku bantu abacenjela mu fya kupangapanga kabili ku mano ya bantunse.” (Imilimo 17:29) Ukupusanako na bashipepa Lesa wa cine, abo ilingi line babomfya ifilubi “ifyabaswa ku bantu abacenjela mu fya kupangapanga kabili ku mano ya bantunse,” Baibolo itila Abena Kristu balingile “ukwendela mu kutetekela, te mu kumona.”
—2 Abena Korinti 5:7.
“Mwe twana, muletaluka ku tulubi.” (1 Yohane 5:21) Mu mafunde ayo Lesa apeele abena Israele na Bena Kristu, monse Baibolo ilanga ukuti icisambilisho ca kuti Lesa alasuminisha ukubomfya ifilubi ne fimpashanya ca bufi.
ISHIBILENIPO NA FIMBI
Bushe Yesu Afwilile pa Musalaba?
Abengi bamona umusalaba ukuti e wishibisha abantu ukuti Bena Kristu. Bushe tufwile ukubomfya umusalaba pa kupepa?


text:
KIFUNDWA 7
Lelo Bulopwe bwa Leza I Bika?
1. Lelo Bulopwe bwa Leza i bika?
Bulopwe bwa Leza i umbikalo wa mūlu. Bukapingakana imbikalo yonso ne kulengeja kiswa-mutyima kya Leza kilongeke mūlu ne pano pa ntanda. Myanda itala Bulopwe bwa Leza i miyampe. Panopano ponka Bulopwe bwa Leza bukavuija kisakibwa kya muntu kya kukimba umbikalo muyampe. Bukakutyila umbumo bantu bonso badi pano pa ntanda.
Bulopwe bonso bufwaninwe kwikala na mulopwe. Yehova i mutonge wandi Mwana, Yesu Kidishitu ekale Mulopwe wa Bulopwe bwandi.
2. Mwanda waka Yesu i Mulopwe mufwaninwe?
Mwanā Leza i Mulopwe mufwaninwe mwanda udi na kanye kadi ulamete ku byobya byoloke. (Yoano 1:14) Kadi monka, udi na bukomo bubwanya kukwasha bantu, mwanda ukaludika ntanda yonso aye’ko mūlu. Pa kupwa kusanguka wākandile mūlu kukashikata ku lundyo lwa Yehova kakungile. (Bahebelu 10:12, 13) Ku mfulo Leza wamupele lupusa lwa kushilula kuludika.
3. I bāni bakaludika na Yesu?
Bantu betwa bu “bapandulwemo” bakaludika na Yesu mūlu. (Danyele 7:27) “Bapandulwemo” babajinji kutongwa i batumibwa ba Yesu ba kikōkeji. Yehova i mwendelele na kutonga kufika ne dyalelo bana-balume ne bana-bakaji ba kikōkeji bu bapandulwe’mo. Basangulwanga na ngitu ya ku mushipiditu pamo bwa Yesu.
I bantu banga ba kwenda mūlu? Yesu wibatela bu “kaluombe katyetye.” (Luka 12:32) Kibalwa kyabo kine i bantu 144 000. Bakaludika ntanda pamo na Yesu.
4. I bika byalongekele pashilwile Yesu kuludika?
Bulopwe bwa Leza bwashilwile kuludika mu 1914. * Kilongwa kibajinji kyālongele Yesu bu Mulopwe i kya kwela Satana ne bandemona bandi pano pa ntanda. Satana wakalabele ne kushilula kuleta kavutakanya pano pa ntanda. (Kusokwelwa 12:7-10, 12) Tamba pene’pa, malwa a bantu i mavudile’ko. Mavita, nzala, bipupo bya mbá, ne bintenshi, byonso bino bibadilwa mu ‘kiyukeno’ kilombola’mba panopano ponka Bulopwe busa kuludika ntanda yonso.
5. I bika bilonga Bulopwe bwa Leza dyalelo?
Kupityila ku mwingilo wa busapudi wingilwa ntanda yonso, Bulopwe bwa Leza ke bukongakanye kibumbo kikatampe kya bantu batambile mu mizo yonso. Midiyo ne midiyo ya bantu ba kikōkeji i betabije kubikalwa na Yesu. Bulopwe bwa Leza bukebakinga pobukonakanya ino ngikadilo mibi ya bintu pano pa ntanda. O mwanda bonso basaka kumwena mu Bulopwe bwa Leza bafwaninwe kwifunda kwikala bu babikalwa ba kikōkeji ba Yesu.
Mu bula bwa myaka 1 000, buno Bulopwe bukafikidija mpango imbajinjibajinji ya Leza itala muzo wa muntu. Ntanda yonso ikalamuka ke paladisa. Mfulo mfulō, Yesu ukajokejeja Shandi Bulopwe. (1 Kodinda 15:24-26) Le uyukile muntu kampanda okokeja kusapwila myanda itala Bulopwe bwa Leza?
^ mus. 6 Shi usaka kuyukila’ko bivule bya mwālaile bupolofeto bwa Bible mwaka wa 1914, tala dibuku Lelo I Bika Bine Bifundija Bible? paje 215-218.
Yukila'ko Bikwabo
Lelo I Bika Bine Bifundija Bible?
Lelo Tudi mu “Mafuku a Mfulo”?
Tala bilongwa ne ngikadilo itujokolokele mobilombwela’mba bine tudi mu “mafuku a mfulo” ālaile Bible.
LE I BĀNI BALONGA KISWA-MUTYIMA KYA YEHOVA DYALELO?
Le Mwingilo wa Kusapula Bulopwe wa Batumoni ba Yehova I Mulongololwe Namani?
Tulondanga kimfwa kya Yesu kyāwashile paadi pano pa ntanda. Le i manwa’ka amoamo awāshile?


text:
ISAMBILILO 4
Bushe Yesu Kristu Mwamwishiba Shani?
1. Bushe Yesu aishilebako shani?
Yesu alipusanako na bantu bonse pantu ilyo ashilafyalwa pano calo, ali ku muulu. (Yohane 8:23) Yesu e o Lesa abalilepo ukupanga e lyo alyafwileko Lesa ukupanga ifintu fyonse. Baibolo ita Yesu ati Umwana wa kwa Lesa “uwafyalwa eka” pantu e o Yehova aipangiile umwine. (Yohane 1:14) Kabili Baibolo ita Yesu ati “Cebo” pantu e o Lesa alelandilamo.—Belengeni Amapinda 8:22, 23, 30; Abena Kolose 1:15, 16.
2. Mulandu nshi Yesu aishile pano calo?
Lesa atumine Umwana wakwe pa calo uwaishilefyalilwa muli nacisungu umuYuda, Maria. Kanshi Yesu takwete wishi umuntunse. (Luka 1:30-35) Yesu aishile pa calo (1) mu kusambilisha abantu icine pali Lesa, (2) mu kutulanga ifya kucita ukufwaya kwa kwa Lesa na lintu tuli na mafya, na (3) mu kupeela umweo wakwe uwapwililika pa kuti ube “icilubula.”—Belengeni Mateo 20:28.
3. Mulandu nshi tufwaila icilubula?
Icilubula cintu ico balipila pa kulubula umuntu uo balefwaya ukwipaya. (Ukufuma 21:29, 30) Ilyo Lesa apangile abantu, talefwaya ukuti balekota no kufwa. Twaishiba shani? Lesa aebele umuntu wa kubalilapo, Adamu, ukuti nga acita ico Baibolo ita ati “ulubembu,” ali no kufwa. Adamu nga tabembwike, nga tafwile. (Ukutendeka 2:16, 17; 5:5) Baibolo itila imfwa “yaingilile” muli Adamu pano calo. Ifi e fyo Adamu ayambukishe abana bakwe bonse ulubembu ne mfwa. E co tufwaila icilubula pa kuti twingalubulwa ku mfwa iyo twapyana kuli Adamu.—Belengeni Abena Roma 5:12; 6:23.
Ni nani ali no kulipila icilubula pa kutulubula ku mfwa? Nga twafwa, tulipila fye pa membu shesu epela. Takwaba umuntu umubembu uwingalipililako abanankwe pa membu shabo.—Belengeni Amalumbo 49:7-9.
4. Mulandu nshi Yesu afwilile?
Yesu tali umubembu nga ifwe. E co talingile ukufwa pantu tatalile acitapo ulubembu. Lelo afwilile pa membu shesu. Lesa alilangile ifyo atutemwa ilyo atumine Umwana wakwe ukwisatufwila. Yesu na o alilangile ifyo atutemwa lintu aumfwilile Wishi no kutuula umweo wakwe pa membu shesu.—Belengeni Yohane 3:16; Abena Roma 5:18, 19.
5. Finshi Yesu acita pali ino nshita?
Ilyo Yesu ali pano calo, aleposha abalwele, ukubuusha abafwa, no kwafwa abantu abali na mafya. Ifi fyonse fyalelanga ifyo akacitila abantu bonse abacumfwila. (Mateo 15:30, 31; Yohane 5:28) Ilyo Yesu afwile, Lesa alimubuushishe no mubili wa ku muulu. (1 Petro 3:18) Kabili Yesu aileikala ku kwa kulyo kwa kwa Yehova alelolela mpaka Yehova amupeela amaka ya kuba Imfumu pa calo conse. (AbaHebere 10:12, 13) Pali ino nshita Yesu ni Mfumu mu muulu, kabili abasambi bakwe balebila iyi mbila nsuma mu calo conse.—Belengeni Daniele 7:13, 14; Mateo 24:14.
Nomba line, Yesu ali no kubomfya amaka Lesa amupeela ukufumyapo ukucula no konaula bonse abacita ifyabipa. Bonse abatetekela Yesu kabili abamumfwila bakekala bwino muli paradaise pe sonde.—Belengeni Amalumbo 37:9-11.
ISHIBILENIPO NA FIMBI
Bushe Cinshi Baibolo Isambilisha?


text:
Ino Babuloni Mupati Nguni?
Bwiinguzi bwamu Bbaibbele
Babuloni Mupati waambidwe mubbuku lya Ciyubunuzyo, nzikombelo zyoonse zyakubeja zyamunyika Leza nzyatayandi. * (Ciyubunuzyo 14:8; 17:5; 18:21) Nokuba kuti zikombelo eezyi ziliindene muzintu zinji, munzila imwi zyoonse buyo zitantamuna bantu kukukomba Leza wakasimpe, Jehova.
Mbomukonzya Kumuzyiba Babuloni Mupati
Babuloni Mupati ncitondezyo. Bbaibbele limwaamba kuti “mukaintu” alimwi “muvwuule imupati,” uujisi “zina lyamaseseke lyakuti: ‘Babuloni Mupati.’” (Ciyubunuzyo 17:
1, 3, 5) Bbuku lya Ciyubunuzyo lilembedwe “muzitondezyo,” aboobo cileelela kwaamba kuti Babuloni Mupati ncitondezyo buyo, kutali mukaintu wini. (Ciyubunuzyo 1:1) Kuyungizya waawo, “ukkala atala aamaanzi manji,” alo aayiminina “mikowa yabantu, makamu aabantu, masi alimwi amilaka.” (Ciyubunuzyo 17: 1, 15) Mukaintu wini takonzyi kucita oobo pe.
Babuloni Mupati wiiminina mbunga yamunyika yoonse. Wiitwa kuti “munzi mupati ooyo uujisi bwami bweendelezya bami bamunyika.” (Ciyubunuzyo 17:18) Aboobo ulijisi nguzu zyakweendelezya zintu zicitika munyika yoonse.
Babuloni Mupati nimbunga yazikombelo, kutali mbunga yamapolitikisi naa yamakwebo. Mu Babuloni yansiku bantu bakali kukomba alimwi munzi ooyu wakalizyibidwe kapati akaambo kakubelesya “ziposo” alimwi “abulozi.” (Isaya 47:
1, 12, 13; Jeremiya 50: 1, 2, 38) Alimwi bukombi bwakubeja ibukazya Leza wakasimpe Jehova, bwakali kucitwa ooko. (Matalikilo 10: 8, 9; 11: 2-4, 8) Beendelezi baku Babuloni bakali kulibikka atala kwiinda Jehova abukombi bwakwe. (Isaya 14: 4, 13, 14; Daniele 5: 2-4, 23) Mbubwenya buyo, Babuloni Mupati awalo ulizyibidwe akaambo ‘kamicito yakwe yakusyoma mizimo.’ Eeci citondezya kuti nimbunga yacikombelo. —Ciyubunuzyo 18:23.
Babuloni Mupati takonzyi kuba mbunga yamapolitikisi nkaambo “bami bamunyika” bayoomulila aakunyonyoonwa. (Ciyubunuzyo 17:
1, 2; 18:9) Alimwi takonzyi kuba mbunga yamakwebo akaambo kakuti Bbaibbele lilamwaandaanya ‘kubasambazi bamunyika.’ —Ciyubunuzyo 18:11, 15.
Babuloni Mupati uleelela kuba bukombi bwakubeja. Muciindi cakuyiisya bantu mbobakonzya kuba acilongwe a Leza wakasimpe Jehova, bukombi bwakubeja mubwini bubasololela kukukomba baleza bambi. Bbaibbele lyaamba kuti kucita boobo ‘nkuvwuula kwakumuuya.” (Levitiko 20:6; Kulonga 34:15, 16) Njiisyo mbuli ya Butatu alimwi akuti kuli cibeela cizumanana kupona muntu afwa, kubelesya zitondezyo mubukombi zyakatalikila ku Babuloni wansiku alimwi zyazumanana mubukombi bwakubeja. Alimwi zikombelo eezyi zilasanganya bukombi bwanzizyo akutola lubazu muzintu zyanyika. Bbaibbele lyaamba kutasyomeka kuli boobu kuti mbumambe bwakumuuya.
—Jakobo 4:4.
Lubono alimwi amambonwa aabukombi bwakubeja zileendelana ancolyaamba Bbaibbele kujatikizya Babuloni Mupati, walo ‘wakasamide zisani zyacisombo alimwi zisalala pyu’ alimwi “wakalisakatizya angolida, mabwe mayandisi alimwi angale.” (Ciyubunuzyo 17:4) Kuli Babuloni Mupati nkokuzwa “zintu zisesemya zyamunyika,” naa njiisyo amicito iitamulemeki Leza. (Ciyubunuzyo 17:5) Bantu bamubukombi bwakubeja “mikowa yabantu, makamu aabantu, masi alimwi amilaka” ibamukkomanina Babuloni Mupati.
—Ciyubunuzyo 17:15.
Babuloni Mupati ulijisi mulandu akaambo ‘kabantu boonse ibakajaigwa anyika.’ (Ciyubunuzyo 18:24) Kuzwa kaindi, bukombi bwakubeja mbobwali kutalisya nkondo akusosela micito yabugwebenga pele alimwi bwaalilwa kuyiisya bantu kasimpe kujatikizya Jehova, Leza waluyando. (1 Johane 4:8) Eeci capa kuti bantu banji bajaigwe. Aboobo aabo ibayanda kumukkomanisya Leza beelede ‘kuzwa mulinguwe,’ akulyaandaanya kubukombi bwakubeja.
^ munc. 3 Amubone cibalo cijisi mutwe wakuti “Ino Inga Ndacijana Buti Cikombelo Cakasimpe?”
Amwiiye Zinji
Ino Inga Ndacijana Buti Cikombelo Cakasimpe?
Sena ciyeeme ambondilimvwa mumoyo kujatikizya ncico?
Ncinzi Cikonzya Kumugwasya Kumvwisya Ncolyaamba Bbaibbele?
Tacikwe makani abukkale bwanu, mulakonzya kuumvwisya mulumbe uuli mu Magwalo Aasalala.


text:
Abaketi ba Jihoba—Uswe Jouswe Bani?
Uswe tuli bandu ukufuma munjobelo pasima-pasima, loli tuli ni nyinogono simosyene. Kuli syosa tukulonda ukuntufya Jihoba, Kyala ugwa Ibangili, Umpeli ugwa fyosa. Tukwijula ukunkongesya Jesu Kilisiti nuswe tukwaga kandu ka pamwanya ukukoleligwa ukuja Bakilisiti. Kukuti Kukuti Nketi gwa Jihoba ikubatula abandu ukumanyila Ibangili ni sya Bunyafyale bwa Kyala. Kunongwa ja kuti tukujoba na bandu isya tulibaketi apa tukujoba na abandu isya Jihoba Kyala nu Bunyafyale bwake, tukukoleligwa Baketi ba Jihoba.
Keta mu tovuti jitu. Bala Ibangili mu tovuti. Usimanye nyingi isya ulwitiko lwitu.


text:
Ino Bwami bwa Leza Ninzi?
Ino Bwami bwa Leza Ninzi?
BANTU BAMWI BASYOMA KUTI caamba bulelo bwa Leza mumoyo wamuntu; bamwi bayeeya kuti ncintu cicitika akaambo kakusolekesya kwabantu kuleta luumuno alukamantano. Ino nywebo muyeeya buti?
BBAIBBELE NCOLYAAMBA
“Leza wakujulu uyoobikka bwami ibutakanyonyoonwi pe. . . . Buyoopwayaula akumanizya mami aaya [aabantu] oonse.” (Daniele 2:44) Bwami bwa Leza nimfwulumende iini-iini.
ACIMBI NCOTWIIYA KUZWA MU BBAIBBELE
Bwami bwa Leza bulalela kujulu. —Matayo 10:7; Luka 10:9.
Leza ubelesya Bwami oobu kuzuzikizya kuyanda kwakwe kujulu alimwi aanyika.—Matayo 6:10.
Ino Bwami bwa Leza buyooboola lili?
INO INGA MWAINGULA BUTI?
Kunyina uuzyi
Ino-ino
Tabukabooli
BBAIBBELE NCOLYAAMBA
“Makani mabotu aa Bwami aaya ayookambaukwa munyika yoonse kuti bukabe bumboni kumasi oonse, mpoonya mamanino ayoosika.” (Matayo 24:14) Kufwumbwa buyo kuti makani mabotu akambaukwa cakulomya, Bwami buyooboola kunyonyoona bweende bwazintu oobu bubyaabi.
ACIMBI NCOTWIIYA KUZWA MU BBAIBBELE
Anyika kunyina uuzyi ciindi cini Bwami bwa Leza nobuyooboola.—Matayo 24:36.
Businsimi bwamu Bbaibbele butondezya kuti Bwami buyooboola ino-ino.—Matayo 24:3, 7, 12.


text:
CIIYO 9
Inga Mwasangalala Buyani A Beshikamukowa?
1. Kweebana kweelana a milawo inga kwacafwa buyani beshikamukowa kusangalala?
Makani abotu alaswa kuli Yehova, Lesa usangalete, uyanda beshikamukowa kusangalala. (1 Timoti 1:11) Lesa ngo wakatalika cikwati. Kweebana kweelana a milawo kulacafwa beshikamukowa kusangalala mukwiinga shintu mu maanda shilaba kabotu a baana balakula kabotu.Bene Klistu balyeelete kukonkela milawo ya cikwati kweelana ankobakalila.—Amubelenge Luka 2:1, 4, 5
Ino Lesa ulisuni cikwati kuba buyani? Ulisuni ayi musankwa a mwanakashi na beebana tabeelete kulekana. Lesa ulisuni basankwa a bamakaabo kunoshomeka kuli womwi awomwi. (Bene Ebulu 13:4) Lesa ulipatite kulekana. (Malaki 2:16) Ono ulasuminisha bene Klistu kulekana a kweeba alimwi na womwi wacita bulale.—Amubelenge Mateyo 19:3-6, 9.
2. Ino beebene balyeelete kucita nshi kwaamba ayi banonyumfwana?
Yehova wakalenga musankwa a mwanakashi kwaamba ayi banocafwana mu cikwati. (Matalikilo 2:18) Mukwiinga musankwa ngocite nkusu pa mwanakashi, ngo weelete kubambila bashikamukowa shoonse nshobayanda a kubeisha shakwe Lesa. Ulyeelete kutondesha lusuno ku mukaakwe kwakubula kukakatishikwa. Beebene balyeelete kunolemekana a kusunana. Mukwiinga beebene tabamaninitewo, balyeelete kunolekelelana kwaamba ayi banosangalala mu cikwati.—Amubelenge Bene Efeso 4:31, 32; 5:22-25, 33; 1 Pita 3:7.
3. Sa na tamutosangalala mulyeelete kuswaako ku cikwati?
Na tamutonyumfwana mu cikwati canu, noonse nobilo mulyeelete kweelesha cankusu kunotondesha lusuno. (1 Bene Kolinto 13:4, 5) Maswi akwe Lesa tayuminishi kuswa ku cikwati ayi njo nshila ya kumanishishamo kutanyumfwana.—Amubelenge 1 Bene Kolinto 7:10-13.
4. Ino nobaana, Lesa ulayanda ayi mube buyani?
Yehova ulisuni ayi munosangalala. Ulamwaambila nshenga shamucafwa kunokala kabotu mu bwanike bwanu. Ulisuni ayi munonyumfwila bashali banu kwaamba ayi bamucafwe mukwiinga balishi shintu shiinji kwiinda ndimwe alimwi balicite maano. (Bene Kolose 3:20) Yehova ulisuni ayi mukashibe bubotu bucanika mukucita nshayanda Mulengi wanu a Mwanaakwe.—Amubelenge Shikushimikila 11:9–12:1; Mateyo 19:13-15; 21:15, 16.
5. Nobashali, inga mwacita nshi kwaamba ayi bana banu banosangalala?
Mulyeelete kusebensa cankusu kwaamba ayi munobambila bana banu shakulya, mwakukala a shakufwala. (1 Timoti 5:8) Ono kwaamba ayi bana banu banosangalala, cimwi nco mweleete kucita nkubeisha kusuna Lesa a kwiiya kuli nguwe. (Bene Efeso 6:4) Na nobashali mulatondesha lusuno kuli Lesa, inga mwacafwa bana banu kusuna Lesa. Nsho mwaambila bana banu kucita na kashiswa mu Maswi akwe Lesa, inga mwacafwa bana banu kunoyeeya shiluleme.—Amubelenge Dutolonomi 6:4-7; Tushimpi 22:6.
Tulacafwa baana na tutobayuminisha a kubalumba na bacita shibotu. Cimwi ciindi balayandika kubakalalila a kubalulika. Na kamubeisha mu mushobo uyo, mulaakubafuna ku kucita shintu nshenga shabaletela mapenshi. (Tushimpi 22:15) Ono ndi mutobalulika tamweelete kwiindilisha nabi kubacisa.—Amubelenge Bene Kolose 3:21.
Bakamboni bakwe Yehova balalemba mabuku ashiyeneshiyene enga acafwa bashali a baana. Shilembwa mu mabuku aya shilaswa mu Baibo.—Amubelenge Kulumbaisha 19:7, 11.
AMWIILEWO ASHIMWI
Amushome Lesa kwaamba ayi Musangalale Mucikwati
Na mwasebensesha miipusho yobilo cikwati canu inga cayuma.
Mbweenga Mwamanisha Mapensho
Mbomumanisha mapensho mucikwati cilabonesha na cikwati canu nciyumu nabi teshi ciyumu.


text:
Sena Ulayanda Kuziba Nsandulo Zyakasimpe Kumibuzyo Ilaansi Awa?
Eeyi njimwi yamibuzyo iyandika loko bantu biingi njobabuzya. Amwi anduwe ngawasikilwa mibuzyo ili mbuli yeeyi mumizeezo yako:
Sena Leza ulandaba andiswe ncobeni?
Inkondo amapenzi zizoomana na?
Nkookuli nkotuya kuti twafwa?
Tulabulangilizi na bwakuti bafwide bayoobusigwa?
Kujana ndakomba biyeni kuti Leza kandimvwa?
Ndilakujana biyeni kubotelwa mubuumi?
Nkookuli nkunga ulajana nsandulo zyamibuzyo eeyi? Wayinka mumaanda alondola mabbuku, naa muzintoolo muuzigwa mabbuku, ulakonzya kujana zyuulu zyamabbuku atii alakonzya kupa nsandulo. Nokuba boobo, kiingi-kiingi alakazyanya. Amwi alakonzya kubonekaanga alabeleka kwaciindi eco, pesi nokwayinda ciindi nga tacibeleki pe. Balakonzya kwaalembulula naa kulemba aambi.
Pesi, kuli bbuku lyomwe buyo lijisi nsandulo zigwasya loko. Elyo bbuku talibeji pe. Jesu Kristo kakomba kuli Leza wakati: “Ijwi lyako mbobwini.” (Johane 17:17) Mazuba ano elyo jwi litegwa ndiBbaibbele lisalala. Lyo Bbaibbele lijisi nsandulo zimvwisisika zyakasimpe zyamibuzyo ilaajulu. Mumapeji atobela, ulajana buce buyo bwa nsandulo eezyo.
Sena Leza Ulandaba Andiswe Ncobeni?
CIPA KUTI BANTU BABUZYE MUBUZYO OYU: Tupona munyika izwide lunya akutalulamika. Zimwi zikombelo ziyiisya kuti mapenzi ngotuswaana nkuyanda kwa Leza.
NZYOLIYIISYA BBAIBBELE: Leza taciti zibi. Lugwalo lwa Jobu 34:10 lwamba kuti: “Kacili kule aLeza kuti acite bubi, AkuliSinguzuzyonse kuti alubizye.” Akambo kaluyando lwakwe, Leza ulamabambe mabotu kujatikizya bantu. Nkakaambo kaako Jesu wakatuyiisya kukomba kuti: “Taateesu ooli kujulu, . . . Abuze Bwami bwako, Alucitwe luyando lwako, Ansi ano mbubonya mbuli kujulu.” (Matayo 6:9, 10) Leza ulandaba andiswe loko izyakuti wakacita kufumbwa zyoonse nzyakonzya kuti mabambe aakwe azuzikizigwe.
Bala lubo Matalikilo 1:26-28; Jakobo 1:13; a 1 Petro 5:6, 7.
Inkondo Amapenzi Zizoomana Na?
CIPA KUTI BANTU BABUZYE MUBUZYO OYU: Bantu biingi balokufwa akaambo kankondo zitamani. Alimwi toonse tulajatikizigwa mumapenzi ngobaswaana bantu.
NZYOLIYIISYA BBAIBBELE: Leza wakaambilizya ciindi nayoyeta luumuno munyika yoonse mbiizulwa. MuBwami bwakwe, oobo buli mfulumende yakujulu, bantu “tabakooyooyiya inkondo limbi pe.” Pesi, “bayoofula mapanga aabo abe maamba aakulimya.” (Isaya 2:4) Leza uyaa kumaninsya kutalulamisya koonse amapenzi oonse. IBbaibbele lisyomezya kuti: “[Leza] uyoosindula misozi yoonse kumeso aabo, takukooyooba limbi lufu, nikuba kuomoka nikuba kulila nikuba kuciswa, nkaambo zintu zyakale [zibikkilizya kutalulamika amapenzi aliko sunu] zyamaninina.”
Bala lubo Intembauzyo 37:10, 11; 46:9; a Mika 4:1-4.
Nkookuli Nkotuya Kuti Twafwa?
CIPA KUTI BANTU BABUZYE MUBUZYO OYU: Zikombelo ziingi munyika ziyiisya kuti muntu nafwa muuya wakwe taufwi pe, ulendelela kaupona. Bamwi basyoma kuti bantu bakafwa balakonzya kucisa baumi. Alubo basyoma kuti Leza weempya bantu babi akutamani kabawalila mumulilo waku gehena.
NZYOLIYIISYA BBAIBBELE: Ikuti muntu wafwa ngataciwo pe. Lugwalo lwa Mukambausi 9:5 lwaamba kuti: “Bafwide tabezi cintu niciba comwe.” Mbukunga bafwide takwe ncibazi, naakumvwa, nikuba kucita cimwi cintu mubuumi, tabakonzyi kucisa baumi naakubagwasya.
Bala lubo Matalikilo 3:19 a Mukambausi 9:6, 10.
Tulabulangilizi Na Bwakuti Bafwide Bayoobusigwa?
CIPA KUTI BANTU BABUZYE MUBUZYO OYU: Tuyanda kupona katubotelwa mubuumi antoomwe ababo mbituyanda. Ikweelana ambutwakazyalwa, tulangilila kubona lubo bayandwa besu bakafwa.
NZYOLIYIISYA BBAIBBELE: Bantu biingi bakafwa bayoobusigwa. Jesu wakasyomezya kuti: “Abo boonse ibali muzyuumbwe bayoomvwa ijwi lyakwe akuzwa mulinzizyo.” (Johane 5:28, 29) Ikweelana amabambe aLeza akumatalikilo, aabo bayoobusigwa bayooba acoolwe cakupona munyika iliparadaiso. (Luka 23:43) Ezi zisyomezyo ziswanizya kuzoba amibili itakwe malwazi alimwi abuumi butamani kuli boonse baswiilila. IBbaibbele lyamba kuti: “Balulami bayookona nyika, Bayookala alinjiyo lyoonse.”
Bala lubo Jobu14:14, 15; Luka 7:11-17; a Incito 24:15.
Kujana Ndakomba Biyeni Kuti Leza Kandimvwa?
CIPA KUTI BANTU BABUZYE MUBUZYO OYU: Bantu muzikombelo zyoonse balakomba. Pesi biingi babona kuti inkombyo zyabo tazisandulwi pe.
NZYOLIYIISYA BBAIBBELE: Jesu wakatuyiisya kuti tutanoindululi inkombyo zilembedwe, naa kuzijata amutwe buyo. Wakamba kuti: “Mukukomba kwanu mutaindululi.” (Matayo 6:7) Ikuti katuyanda kuti Leza aswiilile nkombyo zyesu, tweelede kukomba munzila itambulika kulinguwe. Ikuti tukonzye kucita oobo, tweelede kwiiya nzyayanda Leza, akukomba kweendelana anzinzyo. Lugwalo lwa 1 Johane 5:14 lupandulula obu: “Na twakumbila kufumbwa cintu cili buti cili mbuli makanze [naa kuti mabambe] aakwe, ulatumvwa.”
Bala lubo Intembauzyo 65:2; Johane 14:6, 14; a 1 Johane 3:22.
Ndilakujana Biyeni Kubotelwa Mubuumi?
CIPA KUTI BANTU BABUZYE MUBUZYO OYU: Bantu biingi basyoma kuti mali, mpuwo, naa kubota zipa kuti babotelwe. Mpawo nibayandula akuzijana zintu eezi, babona kuti kubotelwa tebakujana pe.
NZYOLIYIISYA BBAIBBELE: Jesu wakaamba cinga cilatugwasya kujana kubotelwa nakatii: “Balikkomene aabo bazi kuti bayandika zintu zyakumuuya.” (Matayo 5:3, Busanduluzi bwa Nyika Mpya) Ikuti tujane kubotelwa kwacoonzyo tweelede kucita cintu ciyandikana loko mubuumi. Cintu eco nkwiiya kasimpe atala aLeza amabambe akwe kulindiswe. Kasimpe ako kajanika muBbaibbele. Kukaziba kutugwasya kuziba zintu ziyandikana loko azitayandikani loko. Ikuti twatobelezya coonzyo camuBbaibbele notusaluzya zyakucita, tulabotelwa loko mubuumi.
Bala lubo Tusimpi 3:5, 6, 13-18 a 1 Timoteo 6:9, 10.
Mubufwiifwi twalanga-langa nsandulo zice buyo zyamu Bbaibbele zyamibuzyo iilimusanu aumwi. Ulayanda na kuziba ziingi? Ikuti kuluumwi wabantu “bayandika zintu zyakumuuya” tusyoma kuti ulayanda kuziba ziingi. Amwi anduwe ngawayeeya mibuzyo iilimbuli eeyi: ‘Ikuti Leza kalaandaba andiswe, nkaambonzi ncaazumizya bubi amafwabi kuzwa ciindi? Kujana ndacita biyeni kuti impuli yangu ibotelwe loko?’ IBbaibbele lipa nsandulo zizwide azijata moyo kumibuzyo eeyi aimwi.
Pesi biingi balayowa kubala Bbaibbele. Balibona kalili bbuku pati loko alimwi jumu kulimvwisisisya. Sena ulayanda lugwasyo lwakujana nsandulo mu Bbaibbele? Bakamboni baJehova balakonzya kukupa zibelesyo zyobilwe zinga zilakugwasya.
Cibelesyo cakutanguna ndibbuku litegwa, IBbayibbele Nga Lilatuyiisyaanzi? Lyakalembwa munzila iipa kuti ligwasye nikuba abaabo bajatikene kuti balangisisye nsandulo zimvwisisika zyamibuzyo iyandika loko. Cibelesyo cabili mabambe atabbadalwi aakwiiya Bbaibbele kumaanda. Umwi waBakamboni baJehova wakulubazu nkukkala, ulakonzya kukuswaya kun’anda yako na kulibumwi busena nkujanika. Munoyizya makani amuBbaibbele kwacindi cifwifwi buyo mviki imwi aimwi. Aaya mabambe agwasya mamiliyoni abantu munyika yoonse. Ibiingi kababoteledwe bakati: “Ndakajana kasimpe!”
Takwe lumwi lubono ndotukonzya kujana ilwiinda kasimpe kamuBbaibbele. Kalatwangununa kukusyoma zintu zyamizimu, kunjisyo zinyonganya akukuyowa zintu zitawo. Katupa bulangilizi, mabambe mubuumi alimwi akubotelwa. Jesu wakati: “Alimwi muyooziba bwini, abwalo bwini buyomunununa.”
Yiiya Zyiingi
Nkamboonzi Nitweelede Kwiiya Bbayibbele?
Munyika yoonse, bantu biingi.baliikuzijana muBbaibbele nsandulo zyamibuzyo iikatazya loko mubuumi. Ulayanda na kuti ayebo ube umwi wabaabo?


text:
ABACAICE BEPUSHA UKUTI
Bushe Nininga Ukutampa Ukwishishanya?
Bushe ukwishishanya e kuti shani?
Nga uli mukashana e lyo libili libili uleba no mulumendo umo ifi, bushe ninshi muleishishanya?
Nga mwalitemwana no yo mulumendo, e lyo cila bushiku mulatumishanya amameseji no kulanda sana nankwe pa foni, bushe ninshi muleishishanya?
Nga lyonse ilyo muli ne fibusa, imwe mwalitemwa ukuipaatula ku banenu mwaikala babili, bushe ninshi muleishishanya?
Ukwabula no kutwishika, tacacikukosela ukwasuka icipusho ca kubalilapo. Lelo nalimo, tawacasuka apo pene fye icipusho calenga bubili na butatu. Bushe ukwishishanya e kuti shani?
Nga ca kuti umulumendo no mukashana nabatemwana e lyo baleba na pamo, ninshi baleishishanya.
Kanshi icasuko kuli yalya mepusho yatatu ni ee. Nga umulumendo no mukashana nabatemwana e lyo balelanshanya libili libili, nampo nga ni pa foni nelyo pa kanwa nkati, pa cintubwingi nelyo mu bumfisolo, ninshi baleishishanya.
Mulandu nshi kubela ukwishishanya?
Ukwishishanya kulalenga umulumendo no mukashana baishiba nga kuti baupana. Uyu e mulandu kubela ukwishishanya.
Ca cine ukuti abanobe bamo tabacindika ukwishishanya. Nalimo bomfwa fye bwino ukupanga icibusa no mulumendo nelyo umukashana, lelo tabatontonkanya pa kuupana. Bamo kuti nalimo bafwaya fye ukulamonekela ku cintubwingi no yo muntu pa kuti fye balemoneka kwati balicindama.
Lelo ilingi line, icibusa ca musango yu tacikokola. Heather atile: “Abengi abatampa ukwishishanya ninshi bali abaice balafipwisha pa numa fye ya mulungu umo nelyo ibili. Bamona kwati ukwishishanya kwangala fye, kabili ici kuti calenga ifyupo fikalepwa ku ntanshi.”
Ukwishishanya kulakuma sana umuntu, nga kwapwila pa kati kulakalifya umutima. Kanshi ilyo taulatendeka, ulingile ukushininkisha ukuti nawishiba bwino ico ulecita.
Tala tontonkanya pali ici cipusho: Bushe kuti watemwa umuntu ukulakwangasha fye kwati ni filya abaice bangasha icintu ico bengapoosa inshita iili yonse? Nga te kuti utemwe, ninshi na iwe taulingile ukucita ifyo ku banobe! Baibolo itile mu kutemwa “tamwaba ukucita ifishayana.”
Chelsea atile: “Limo limo ntontonkanya ukuti ukwishishanya kwangala fye, lelo te fyo caba pantu umunobe ena kuti aletontonkanya ukuti mukopana.”
Ifyo wingacita: Nga ulefwaya ukuipekanya bwino ilyo taulatendeka ukwishishanya, belenga 2 Petro 1:
Bushe ninkula uwa kuti ntampe ukwishishanya?
Bushe uletontonkanya ukuti abantu balingile ukuba ne myaka inga pa kuti atendeke ukwishishanya?
Nomba ipusha abafyashi bobe ici cine cipusho.
Kwena, imyaka uletontonkanya nalimo kuti yapusana ne yalanda abafyashi bobe. Nelyo limbi kuti yaba imo ine! Nalimo na iwe waba pa bacaice aba amano, abashifwaya ukutampa bwangu ukwishishanya ukufikila bakula.
Ifi e fyo Danielle, uwa myaka 17 acitile. Atile: “Ifyo ntontonkanya pa fyo umwaume ningatemwa ukulaishishanya nankwe alingile ukuba, fyalipusana sana ne fyo naletontonkanya imyaka ibili iyapita. Nangu fye ni pali ino nshita, imona kwati nshilingile ukutampa ukwishishanya. Nga papitako imyaka, namona bwino bwino ukuti nomba ninkula, e lyo nkatampa ukwishishanya.”
Kwaliba umulandu na umbi cawamina ukulolela. Ilyo Baibolo ilanda pa nshita abacaice baba sana no lunkumbwa ulwa banakashi nangu abaume, ibomfya amashiwi ya kuti “umushinku wa bwaice.” (1 Korinti 7:36) Nga ca kuti uli mu mushinku wa bwaice e lyo watampa ukwishishanya, insuna kuti yalenga wacita ubulalelale.
Abanobe kuti bamona kwati ukucite fi takwalubana. Abengi kuti bafwaya ukulaalapo no mwaume nelyo umwanakashi. Nomba iwe taulingile ukutontonkanya ifyo! (Abena Roma 12:2) Na kuba, Baibolo ikufunda ukuti ufwile ‘ukufulumuka ubulalelale.’ (1 Abena Korinti 6:18) Nga walolela e lyo wafika na pa mushinku wa bukalamba, kuti ‘watalusha ububi ku mubili obe.’
Mulandu nshi ningile ukulolelako?
Ukukupatikisha ukutendeka ukwishishanya kuti twakupashanya ku kukupatikisha ukulemba amashindano aya cisambililo ico ushaishiba bwino. Ukwabula no kutwishika ico te kuti ciwame! Ulingile ukupoosa inshita iikalamba ukubelenga ico cisambililo pa kuti wingapaasa amashindano.
E fyo no kwishishanya kwaba.
Ukwishishanya te kwangala fye. Kanshi ilyo ushilatendeka ukwishisha, ulingile ukusambilila ifya kupanga no kusunga ifibusa kwati ni filya wingabelenga icisambililo ilyo ushilatampa ukulemba amashindano. Ukusambilila ifya kupanga no kusunga ifibusa kwalicindama sana.
Ku ntanshi, ukasanga umuntu uo ukatemwa, uukaba cibusa obe uwa cine cine. Na kuba, pa kuti abantu bakabe ne nsansa mu cupo bafwile ukuba ifibusa.
Ukulolela mpaka wakula takwakakupoke ubuntungwa. Lelo kukalenga ukabe no buntungwa bwa ‘kusekelela ilyo ucili umulumendo.’ (Lukala Milandu 11:9) Kabili ukakwata ne nshita ya kuwamyako imibele yobe, e lyo ne cacindamisha, bucibusa bobe na Lesa bukakoselako.
Lelo, ilyo ulelolela ukuti ukulileko, kuti uleipakisha ukwangalila capamo na balumendo nelyo abakashana. Nomba kuti wacita shani pa kuti uleangalila capamo bwino nabo? Kuti muleangalila capamo nga pali ilyo ibumba pali na bakalamba. Tammy atile: “Ukwangala kwa musango yu kulawama sana. Cisuma ukukwata abanobe abengi.” Monica na o atile: “Ukwangalila capamo mwi bumba kulawama sana pantu kulenga waishiba bwino ifyo abantu abengi baaba.”
Nomba nangu ni lintu uli pe bumba e lyo walabika fye amano ku muntu umo ukwabula ukutekanya, nalimo kuti wailetela amalangulushi ku ntanshi. Kanshi ulingile ukulolela wakulako, pa kuti wasambilila ne fya kupanga no kusunga ifibusa. Ku ntanshi nga wafwaya ukutendeka ukwishishanya, ukaishiba bwino kabili ukeshiba ne fyo wingatemwa umuntu wingopana nankwe alingile ukuba.


text:
Isambililo 9
Kani Findo Mungacita Pakweba ati mu Cisoolo Cenu Mulukuli Ukusangalala?
1. Mba nindo ukuupana kwa mwi funde kucindamine kani mulukufwaya ukulukuli abasangalele mu cisoolo?
Icebo iciweme cilafuma kuli baYehova, “baLesa bakusangalala,” abafwaya ifisoolo fyonse ukulukuli ifisangalele. (1 Timote 1:11, NW) Ebatatikile ne cupo. Ukuupana kwa mwi funde kucindeme kani tulukufwaya mu cupo ukweba ati mulukuli ukusangalala ni pakuti kulalenga abafyashi ne bana ukuba abasangalele kabili ne butemwe.
Kani baLesa balabona shani icupo? Umwalalume ne mwanakashi kani baupana, baLesa balafwaya ukweba ati balukwikele pamo umuyayaya. AbaKlistu balyelelwe ukulonda amafunde akuuko bekala aalabila pa kuupa neli ukuupwa kwa mwi funde. (Luku 2:1, 4, 5) BaYehova balafwaya umulume ne mukashi ukuba aba bucine kuli bamukakwabo. (AbaEbeya 13:4) BaLesa balafitilwa ukulekana. (Malaci 2:16) Pano balasuminisha abaKlistu ukulekana kani bamukakwabo bacita ubucende kabili koti baupa neli ukuupwa kumbi.—Pendeni Matayo 19:3-6, 9.
2. Kani abalume ne bakashi balyelelwe ukulukulilama shani?
BaYehova baalilengele umwalalume ne mwanakashi ukuba ifibusa fya kofwana mu cupo. (Ifyakutaŋga 2:18) Pakuti umulume e mutwi wa cisoolo, ewelelwe ukulukuteyanishisha icisoolo cakwe ifi balukufwaya ne kubasambisha pali baLesa. Alyelelwe ukutemwa abakashi bakwe ne mweo wakwe onse. Abalume ne bakashi balyelelwe ukutemwana ne kupeelana ubuleme. Pakuti bonse bobilo tabawamininepo, ukulukufitulukilana e cintu icikulu icingabalengesha ukulukuli ne kusangalala mu cupo cabo.—Pendeni AbaEfesa 4:31, 32; 5:22-25, 33; 1 Petilo 3:7.
3. Kani mulyelelwe ukushilisha icupo cenu kani tamulipo ukusangalala?
Kani muli amakatasho mu cupo cenu, bonse bobilo mulyelelwe ukwesha ne makosa enu ukulangisha ubutemwe kuli bamukakwenu. (1 AbaKolinto 13:4, 5) Amashiwi abaLesa taasuminishapo ukupusana ukwa kufuma ku cupo ati e nshila ya kushilishishamo amakatasho amu cupo.—Pendeni 1 AbaKolinto 7:10-13.
4. Mwe bana, kani baLesa balafwaya ati mulukuli shani?
BaYehova balafwaya ukweba ati mulukuli abasangalele. Balafunda ukufunda kwa mano pali fyefyo mwebo mwelelwe ukuba pakuti mulukuli abasangalele mu bwanice bwenu. Balafwaya ukweba ati mulukubomfwisha abafyashi benu pakuti mungashukilamo mu mano abo na muli fyefyo beshi. (AbaKolosai 3:20) BaYehova kabili balafwaya ukweba ati mulukuli ne kusangalala uko ukuli mu kulonda fyefyo Abalengeshi benu ne Mwana wabo bafwaya.—Pendeni Uwakutulisya 11:9–12:1; Matayo 19:13-15; 21:15, 16.
5. Mwe bafyashi, findo abana benu bafwaya pakweba ati balukuli abasangalele?
Mulyelelwe ukupyungisha pakweba ati mulukuteyanishisha abana benu ifyakulya, umwakwikala, ne fyakufwala. (1 Timote 5:8) Pano pakuti abana benu balukuli ne kusangalala, mulyelelwe ukubasambisha ukutemwa baLesa ne kulukusambilila kuli bo. (AbaEfesa 6:4) Kani mwe bafyashi mulukulangisha ukweba ati mulibatemenwe baLesa, abana nabo bakalukumutuntululeni ne mitima yabo yonse. Kani mulukupyungisha Amashiwi abaLesa pa kufunda abana benu, mukabofwa ukulukulanguluka bwino.—Pendeni Ndutelonomi 6:4-7; Ifisimpi 22:6.
Abana balakula abaweme kani mulukubakosha ne kubatota. Kabili balyelelwe ukubalunjika ne kubacenjesha. Ukubasambisha muli yeyo inshila koti kwalenga bo ukubula ukucita ifingabaletela ukubombomana. (Ifisimpi 22:15) Pano tamwelelwepo ukulukubacenjesha mu nshila ya lukansa.—Pendeni AbaKolosai 3:21.
Bamboni sha BaYehova balilembele amabuuku aengi aalabila makosa pa fya kofwelesha abafyashi ne bana. Kabili muli enka aya amabuuku muli amafunde amu Baibolo.—Pendeni Amasamo 19:7, 11.
Sambilileni na Fimbi
Mulukutangililwa na BaLesa Pakuti Mube Abasangalele mu Cupo Cenu
Ukupyungisha ifyakwipusha fibili kungamofweniko ukuwamya icupo cenu.
Ifyakushilisha Amakatasho
Ukwishiba ifyakushilisha amakatasho kungamofweniko ukukosha icupo ne kuba abasangalele ukucila ukulenga icupo ukunaka ne kubombomana.
Ifimungacita Pakweba ati Icisooolo Cenu Cibe Icisangalele
Abalume, abakashi, ne bana bangatuntululako icakubweneko iciweme ceco baYesu balangishe ukulosha ku butemwe. Findo tusambililako kuli bo?


text:
Sena Bakamboni ba Jehova Bajisi Bbaibbele Lyabo?
Bakamboni ba Jehova balabelesya busanduluzi bwama Bbaibbele bwiindene-indene nobaiya Bbaibbele. Nokuba boobo, mumyaambo molijanika Bbaibbele lya Busanduluzi bwa Nyika Mpya, tulakkomana kubelesya ndilyo akaambo kakuti lilijisi zina lya Leza, lyakasandululwa buluzi alimwi lilaamba twaambo cakusalazya.
Kubelesya zina lya Leza. Basikumwaya ma Bbaibbele bamwi baalilwa kumulemeka Sikwaanza Bbaibbele. Mucikozyanyo, busanduluzi bumwi bwa Bbaibbele bulijisi mazina ainda ku 70 aabantu bakagwasyilizya mumulimo. Nokuba boobo, mu Bbaibbele ndilyonya eeli, taakwe zina lya Sikulyaanza
—Jehova Leza.
Mukwiimpana, Bbaibbele lya Busanduluzi bwa Nyika Mpya lyakapilusya zina lya Leza mumasena manji molyakabede kweelana amwaambo wakusaanguna, alimwi bamukkomiti yabusanduluzi oobu tabazyibidwe pe.
Lililuzi. Taali ma Bbaibbele oonse aapandulula munzila iiluzi mulumbe wamu Bbaibbele wakusaanguna. Mucikozyano, Bbaibbele limwi lyaamba boobu kujatikizya lugwalo lwa Matayo 7:
13: “Amunjile mumulyango uusyanikide, nkaambo mulyango uutola kuhelo ulikwazeme alimwi nzila iitola nkuko njuubauba.” Nokuba boobo, mwaambo wakusaanguna ubelesya bbala lyakuti “lunyonyooko” kutali “helo.” Ambweni basanduluzi bakabelesya bbala lyakuti “helo” akaambo kakusyoma kuti basizibi bayoopenzegwa kukabe kutamani mumulilo wahelo. Pele Bbaibbele taluuzuminizyi muzeezo ooyu. Aboobo Bbaibbele lya Busanduluzi bwa Nyika Mpya lyaamba munzila iiluzi: “Amunjile mumulyango uusyanikide nkaambo nzila iitola kulunyonyooko ilikwazeme alimwi nimpati.”
Lilaamba cakusalazya. Busanduluzi bubotu tabweelede buyo kwamba twaambo munzila iiluzi, pele bweelede kuti kabusalazya twaambo, kabutakatazyi kumvwa. Amulange lange cikozyanyo eeci. Mulugwalo lwa Baloma 12:11, mwaapostolo Paulo wakabelesya bbala lyaamba “kubila kwamuuya.” Mbwaanga bbala eeli talikasalazyi kabotu kaambo mumwaambo wamazuba aano, Bbaibbele lya Busanduluzi bwa Nyika Mpya lilaamba munzila iitakatazyi kumvwa. Lyaamba kuti Banakristo beelede ‘kupya moyo akaambo kamuuya.’
Kunze lyakuba azina lya Leza, kwaamba twaambo munzila iiluzi alimwi akusalazya twaambo, Bbaibbele lya Busanduluzi bwa Nyika Mpya liliindene kapati ama Bbaibbele aambi: Talisambalwi. Akaambo kaceeci mamiliyoni aabantu balakonzya kubala Bbaibbele mumwaambo wabo
Amwiiye Zinji
INO MBAANI BACITA KUYANDA KWA JEHOVA MAZUBA AANO?
Nkaambo Nzi Bakamboni ba Jehova Ncobakamwaila Bbaibbele lya Busanduluzi Bwanyika Mpya?
Ncinzi cipa kuti busanduluzi oobu bwa Jwi lya Leza kabulibedelede?