text:
BAKUBUSI BALABUZYA
Ino Mbuti Mbondikonzya Kupandulula Nzyondisyoma Kujatikizya Makani Aakoonana?
“Baccu
Kuti kamuyanda kwiingula kuti inzya, sena inga mwayanda kuzyiba mbomukonzya kucita boobo cakusinizya? Cibalo eeci cilamugwasya!
Ino nakalindu muntu uuli buti?
Nakalindu muntu uutanaonana amusankwa naa musimbi.
Nokuba boobo, koonana kucitwa akati kamwaalumi amukaintu taili buyo nenzila yalikke yakoonana. Bamwi bantu balyaamba kuti “mbaanakalindu” akaambo kakuti tabanabuzuba boonana amuntu uumbi
Mucikozyanyo, ibbala lyakuti “koonana” lilakonzya kwaamba kubikka cinswe caumwi kumulomo, kumatako, alimwi akusobanya cinswe caumwi.
Masimpe ngakuti: Muntu wakacita micito yakoonana, iibikkilizya kubikka cinswe caumwi kumulomo, kumatako naa kusobanya cinswe caumwi, takonzyi kwaamba kuti ngunakalindu.
Ino Bbaibbele lyaamba nzi kujatikizya makani aakoonana?
Bbaibbele lyaamba kuti koonana kweelede kucitwa buyo akati kamwaalumi amukaintu ibakwetene. (Tusimpi 5:
Bantu bamwi baamba kuti ncolyaamba Bbaibbele tacicibeleki alimwi buya taceendelani abukkale bwamazuba aano. Pele amuyeeye kuti munyika mazuba aano kuzwide makani aakulekana, mada aamusyokwe, alimwi amalwazi aaboola akaambo kakutalilemeka. Masimpe, bantu munyika mazuba aano tabakonzyi kupa lulayo lujatikizya kulilemeka!
Ikuti mwaayeeyesya makani aaya, lulayo ndolipa Bbaibbele kujatikizya kulilemeka lulagwasya. Mucikozyanyo: Amweezeezye kuti muntu wamupa mali aasika ku $1,000 kacili cipego. Sena mali aayo inga mwaafwusila simweendanzila uuli woonse?
Andinywe muli mubukkale bukozyenye aboobu caboola kumakani aakoonana. Musimbi wazina lyakuti Sierra, uujisi myaka yakuzyalwa iili 14, wakaamba kuti: “Tandiyandi kumana bunakalindu bwangu kumuntu ngonditakayeeyi zina myaka iiboola kumbele.” Tammy, uujisi myaka yakuzyalwa iili 17 awalo ulazuminizya naamba kuti: “Koonana ncipego cilibedelede citeelede kunyonyoonwa.”
Masimpe ngakuti: Bbaibbele likulwaizya bunakalindu alimwi abukkale busalala kulibaabo batanakwata naa kukwatwa.
Ino nywebo musyoma nzi?
Sena musyoma kuti lulayo lwamu Bbaibbele kujatikizya makani aakoonana lulagwasya naa nduyumu kulutobela?
Sena musyoma kuti koonana akati kabantu batakwetene kuli buyo kabotu ikuti kabayandana ncobeni?
Nibakakalanga-langa kaambo aaka, bakubusi banji bakajana kuti kusala kuba nakalindu akuba abukkale busalala nzyeziinda kubota. Tabauside akaambo kakuti bakasala boobo naa kulimvwa kuti kuli ncobaindwa. Amulange-lange ncobakaamba bamwi:
“Ndilikkomene kuti ndili nakalindu! Kunyina cilubide kuti koyanda kweeleba mapenzi aamumizeezo alimwi aamumubili aaboola akaambo kakoonana kotanakwata naa kukwatwa.”
—Emily.
“Ndilikkomene kuti taakwe nondakajatikizyidwe muzisyabo zijatikizya koonana, alimwi cilakkomanisya kuzyiba kuti tandikonzyi naaba asyoonto kujanika abulwazi buboola akaambo kakutalilemeka.”
—Elaine.
“Ndakamvwa basimbi banji bamusela wangu abapati kabaamba kuti baluuside akaambo kakoonana alimwi baamba kuti nibakalindila, aboobo tandiyandi kucita mbobakacita.”
—Vera.
“Ndabona bantu banji bapengede mumizeezo akaambo kakuti bunakalindu bwabo bwakamana naa akaambo kakusyabwa kubantu banji. Mebo ndibona kuti, oobu mbuumi buusisya kapati.”
—Deanne.
Masimpe ngakuti: “Mweelede kuzyiba nzyomusyoma kamutanasunkwa koonana.
Mbuti mbomukonzya kubapandulwida bamwi nzyomusyoma?
Ncinzi ncomweelede kwaamba ikuti muntu umwi wamubuzya nzyomusyoma kujatikizya koonana? Mulakonzya kumwiingula kweelana abukkale.
“Ikuti ndabona kuti muntu ujisi buyo makanze aakundifwubaazya, inga tiindaumuna buyo pe. Inga ndaamba kuti, ‘Aaya makani taakujatikizyi,’ mpoonya akuzwa abusena aawo.”
—Corinne.
“Cuusisya ncakuti, bantu bamwi kucikolo bamvwa kabotu kufwubaazya beenzinyina. Ikuti kabajisi makanze aayo nobandibuzya, tandikonzyi akubaingula.”
—David.
Sena mulizyi? Zimwi ziindi Jesu wakali ‘kuumuna’ buyo nobakali kumubuzya cakumufwubaazya.
Pele ino mbuti kuti muntu uumubuzya ujisi makanze mabotu? Kuti kamuzyi kuti muntu ooyo ulailemeka Bbaibbele, mulakonzya kumutondezya lugwalo mbuli 1 Bakolinto 6:18, ilwaamba kuti muntu uutakwete naa kukwatwa ikuti woonana amuntu uumbi nkokuti ubisizya mubili wakwe mwini naa kuucisa.
Kufwumbwa naa mubelesya Bbaibbele mpoonya-mpoonya naa pe, cilayandika kuti kamwaambaula cakusinizya. Kamuyeeya kuti mweelede kukkomana akaambo kakusala kuba bantu basalala mubukkale.
“Kwiingula cakusinizya kutondezya kuti tamudooneki nzyomusyoma alimwi akuti mucita nzyomucita akaambo kakuti zililuzi, ikutali akaambo kakuti ncomwakaambilwa kucita.”
—Jill.
Masimpe ngakuti: Kuti kamusinizyide akusala kwanu mumakani aakoonana, muyoocikonzya kupandulwida bamwi. Alimwi inga mwagambwa ncobakonzya kucita. Melinda uujisi myaka yakuzyalwa iili 21 waamba kuti: “Babelesima balandilumbaizya akaambo kakuti ndicili nakalindu. Tabaciboni kuba cintu cigambya. Bacibona kuti ncitondezyo cakulilesya alimwi akuti mbobukkale bubotu.”
Muzeezo! Kuti kamuyanda lugwasyo kujatikizya mbomukonzya kwaamba cakusinizya kujatikizya koonana, mulakonzya kukkopa pepa lyakulembela lyakuti “Mbomukonzya Kupandulula Nzyomusyoma Kujatikizya Koonana.” Alimwi mulakonzya kubona bbuku lyakuti Questions Young People Ask
Cibalo 24 muvolyumu 1 cijisi mutwe wakuti “Will Sex Improve Our Relationship?”
Cibalo 5 muvolyumu 2 cijisi mutwe wakuti “Why Stay a Virgin?”
“Ndilakkomana mbwaalembedwe mabbuku aa ‘Young People Ask.’ Mucikozyanyo, apeeji 187 muvolyumu 1 kuli cikozyanyo citondezya koonana kotanakwata naa kukwatwa mbokuli mbuli kupa necklace iidula kakunyina kubbadelwa. Ulalyuubya-ubya. Peeji 117 itondezya koonana kotanakwata naa kukwatwa mbokukozyenye akubweza cintu cipentedwe kabotu akucibelesya mbuli doomati. Pele citondezyo cakandikkomanisya kapati cijanika apeeji 54 muvolyumu 2. Majwi aaliko aamba boobu: ‘Koonana kotanakwata naa kukwatwa cili mbuli kujalula cipego ncotanapegwa.’ Cili buyo mbuli kubba cintu camuntu uumwi, nkokuti ngoyookwatana limwi kumbele.”
—Victoria.


c: text/html

text:
Ino Inga Ndacita Buti Kuti Katuteendelani?
Ncomukonzya kucita
Cakusaanguna, amubazyibe bantu mbomutayanzani kabotu ambabo.
Myaka Yakuzyalwa:
Tandikonzyi kuyanzana . . .
abamusela wangu
bakubusi bapati kulindime
bapati
Nzyobacita:
Tandikonzyi kuyanzana abantu . . .
bacita zisobano zyakuzuza
bajisi cipego cakucita zyintu
basongo
Bube Bwabo:
Tandikonzyi kuyanzana abantu . . .
balisyoma
bazyibidwe kapati
balisala
Cabili, amusale ansi aawa kaambo kapandulula mbomucita kuti kamuli antoomwe abantu baambwa atala aawa.
Ndilasola kulicengeezya mbuli kuti andime nzezyintu nzyondiyanda naa nzyondikonzya kucita.
Tandizibikkili maano nzyobayanda mpoonya inga ndaamba buyo zyangu.
Tandaambauli pe, pele inga ndiyandaula buyo nzila yakuti ndibasiye.
Catatu, amubweze ntaamu! Tamukonzyi kulangila kuti bantu kabamuboolela lyoonse; zimwi ziindi mweelede kubaunkila. (Bafilipi 2:4) Mbuti mbomukonzya kucita oobo?
Amuyandaule bantu batali bamusela wanu. Amuyeeye kaambo aaka: Kaambo nzi ncomuyanda buyo bantu bamusela wanu alimwi akutongooka kuti mwaalilwa kujana balongwe? Eeci inga caba mbuli kuti mulijazya nzala ansumbu yacimpauma kakuli kuti mukkede munsi answi!
““Baama bakali kundikulwaizya kuti kandisola kubandika abantu bapati kulindime. Bakaamba kuti ndiyakugambwa nkaambo ndiyakujana kuti zyintu nzyondiyanda nzezyintu nzyobayanda abalo. Bakaliluzi, alimwi lino ndijisi balongwe banji!”—Helena, 20.
Amucizyibe kubandika. Kutegwa mucikonzye mweelede (1) kuswiilila, (2) kubuzya mibuzyo, alimwi (3) akutondezya kuti mulababikkila maano.—Jakobo 1:19.
“Ndilasola kuba kuswiilila muciindi cakwaambaula. Alimwi ciindi nondaambaula, tandaambi zyintu izindijatikizya naa kwaamba bamwi zyintu zitali kabotu.”—Serena, 18.
“Kuti muntu waamba cintu nconditazyi kabotu, ndilamulomba kuti acipandulule calo cikonzya kupa kuti andaambile zinji.”—Jared, 21.
“Ndimuntu uujisi nsoni, aboobo inga ndilisungilizya buya kubandika. Pele kutegwa mujane balongwe, mweelede kuti kamuseka-seka. Aboobo ndakatalika kwaambaula.”—Leah, 16.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ABACAICE BEPUSHA UKUTI
Kuti Nalondolola Shani Ifyo Nasumina pa fya Bwaume no Bwanakashi?
“Iyee
Nga ulefwaya ukwasuka ati ee, bushe kuti watemwa ukulanda ifyo ukwabula ukumfwa insoni? Ici icipande calakwafwa!
Nacisungu ni nani?
Nacisungu ni ulya uushalalapo no mwaume.
Lelo te kulaala fye no mwaume ukwingalenga umuntu ukukanaba nacisungu. Bamo kuti batila ni banacisungu pa mulandu fye wa kuti tabalaalapo no mwaume nangu ca kutila balacitako ifintu fimbi ifishasanguluka.
Fimo pali ifi kumyanga ifya mfwalo ifya muntu umbi, ukwampana kwa ku matako, e lyo no kwikataula ifya mfwalo ifya muntu umbi mpaka apeema.
Icishinka ca kuti: Abantu abalaalapo na bambi na bacitapo ifishasanguluka ifyo twalandapo, te kuti balande ukuti ni banacisungu.
Finshi Baibolo ilanda pa bwaume no bwanakashi?
Baibolo itila umwame no mwanakashi abaupana e bafwile fye ukupanga icupo. (Amapinda 5:
Bamo balanda ati ifyo Baibolo yalanda fya kale no kuti pali ino nshita tatufwile ukufikonka. Lelo wilaba ukuti muno calo abantu abengi pali nomba balalekana, balapula amafumo no kwambula amalwele yafuma mu bulalelale. Kanshi abantu ba muli cino calo te bafwile ukutweba ifya kucita pa fya bwaume no bwanakashi!
Nga watontonkanyapo sana pa fyo Baibolo ilanda pali ili lyashi, ukamona ukuti fya mano. Ku ca kumwenako: Tutile umuntu akupeela K5,500. Bushe kuti wapoosaika fye ishi indalama mu musebo pa kuti uuli onse uulepita ashitoole?
Kanshi na iwe, te kuti ciwame wapoosa icisunga cobe ku mwaume fye uuli onse. Sierra uuli ne myaka 14 atile: “Te kuti ntemwe umwaume uo nkalaba pa numa fye ya myaka iinono ukundye icisungu.” Tammy uuli ne myaka 17 na o atile: “Ukukumana kwa mwaume no mwanakashi bupe ubusuma ubwafuma kuli Lesa ubo nshingatemwa ukonaula.”
Icishinka ca kuti: Baibolo yeba abashimbe ukuba banacisungu no kukanaipoosa mu mibele imbi iishasanguluka.
Finshi wasumina?
Bushe wasumina ukuti ifyo Baibolo yalanda pa fya bwaume no bwanakashi fyalyafya sana ukukonka?
Bushe wasumina ukuti caliba fye bwino ukulaala no muntu uushili mwina mobe kulila fye mwalitemwana?
Pa numa ya kutontonkanyapo sana, abacaice abengi basanga ukuti ukuba nacisungu no kuba ne mibele yasanguluka kusuma sana. Tabomfwa ububi pa kuba banacisungu kabili tabamona kwati pali ifyo babulisha. Moneni ifyo bambi balandapo:
“Nine nacisungu kabili ndomfwa bwino! Cisuma ukukanaba na malangulushi na mafya yesa pa mulandu wa kulaala no mwaume ilyo taulaupwa.”
—Emily.
“Nshaulunganapo no muntu, kabili ndomfwa bwino pantu te kuti ndwale ubulwele ubuli bonse ubwisa pa mulandu wa bulalelale.”
—Elaine.
“Nalyumfwa abacaice banandi abengi na bakalamba pali ine baleilishanya ukuti balomfwa ububi pali filya balaalapo na baume no kuti nga caliweme abaloleela, kanshi nshifwaya ukucita ifyo bacitile.”
—Vera.
“Nalimona abantu abengi abakwata amalangulushi pa mulandu wa kuti balibalya icisungu nelyo pa mulandu wa kuti balyulunganapo na bantu abengi. Te kuti ntemwe ukuba no bulanda nga bena.”
—Deanne.
Icishinka ca kuti: Ulingile ukwishiba ifyo wasumina ilyo tabalatampa ukukupatikisha ukulaala no mwaume uushili mwina mobe.
Kuti walondololwela shani bambi ifyo wasumina?
Finshi ufwile ukulanda umuntu nga akwipusha nga ca kuti ni we nacisungu? Ulingile ukwasuka ukulingana ne fyo aipusha.
“Umuntu nga alefwaya fye ukuntumfya, teti ndekepo fye. Kuti namweba ati, ‘Ifyo fyandi ne mwine,’ no kufuma nafumapo.”
—Corinne.
“Lelo bamo ku sukulu balomfwa bwino ukucusha abanabo kabili ico nga e co banjipushisha, nalimo te kuti mbasuke no kubabusuka.”
—David.
Ico Ufwile Ukwishiba? Yesu limo taleyasuka nga balemupumya.
Lelo inga nga ca kuti uulekwipusha alefwaya fye ukwishiba? Nga wamona ukuti uyo muntu kuti aumfwa ifyo Baibolo ilanda, kuti wamubelengela amashiwi yaba pali 1 Abena Korinti 6:
Nampo nga wabomfya Baibolo ilyo line bakwipusha nelyo iyo, cilawama ukulanda ukwabula umwenso. Wilaba ukuti ukuba uwasanguluka cintu icisuma ico ufwile ukukwatilapo icilumba.
“Nga uleasuka ukwabula ukumfwa insoni cilanga fye ukuti tautwishika ifyo wasumina no kuti ico ukonkela ifyo Baibolo ilanda ni co walishiba ukuti fyalilungama, te mulandu wa kuti e fyo bakweba ukukonka.”
—Jill.
Icishinka ca kuti: Nga walishininkisha ukuti ifyo wasumina pa fya bwaume no bwanakashi fya cine, tawakulafilwa ukulondolwelako bambi. Kabili kuti wapapa ifyo bengasuka. Melinda, uuli ne myaka 21 atile: “Abo momba nabo balintashishe ilyo nabebele ukuti nine nacisungu. Tabamona kwati nshitontonkanya bwino. Batila nacisungu muntu uwailama sana kabili uwaicindika.”
Icingakwafwa! Nga ulefwaya ukushipa ilyo ulelanda pa fya bwaume no bwanakashi, kopolola apa kulemba apali ifyebo fileti: ““Ifyo Wingalondolola Ifyo Wasumina pa fya Bwaume no bwa Bwanakashi.” Kuti wabelenga ne citabo citila Ifipusho Abacaice Bepusha.
Icipandwa 24 mwi Buuku 1 citila “Bushe nga Nalaala Nankwe E lyo Akantemwa Sana?”
Icipandwa 5 mwi Buuku 2 citila “Mulandu Nshi Cawamina Ukukanapoosa Icisungu?”
“Nalitemwa ifyo ifitabo ifitila ‘Ifipusho Abacaice Bepusha’ filanda. Ku ca kumwenako, pe bula 187 mwi Buuku 1 paliba icilangililo icilanda ukuti ukulaala no muntu ilyo ushilaupwa kwaba kwati kupeela aka mu mukoshi aka mutengo sana icipeelepeele. Uko kuicipisha. Pe bula 177 palanga ukuti ukucita ubulalelale kwaba kwati kubuula icikope icisuma e co wabika pa mwinshi pa kuti mulekuntilapo ulukungu. Lelo icilangililo natemwa sana ni cilya icaba pe buula 54 mwi Buuku 2. Amashiwi yaba pa cikope yatila: ‘Ukulaala no muntu ilyo tamulaupana, caba ngo kwisula ica bupe ilyo umwine talakupeela.’ Ciba kwati uleibila uukaba umwina mobe.”
—Victoria.


text:
Ifyebo na Fimbi
1 YEHOVA
Ishina lya kwa Lesa ni Yehova kabili lipilibula ukuti “Ailenga Ukuba.” Yehova ni Lesa wa maka yonse kabili e wabumbile ifintu fyonse. Alikwata amaka ya kucita ifintu fyonse ifyo alefwaya ukucita.
Mu ciHebere, ishina lya kwa Lesa lyalembelwe mu filembo fine (4). Mu ciNgeleshi ifi filembo bafilemba ukuti YHWH nelyo JHVH. Ishina lya kwa Lesa lyalilembwa imiku nalimo 7,000 mu Baibolo ya kubalilapo iya ciHebere. Abantu abengi mu calo fye conse balumbula ili ishina mu nshila ishapusanapusana ukulingana no lulimi balanda.
2 BAIBOLO “YAFUMA KULI LESA”
Ifyebo fyaba mu Baibolo fya kwa Lesa, lelo pa kulemba abomfeshe abantunse. Kuti caba nga filya shimakwebo engeba umubomfi wakwe ukumulembelako inkalata. Lesa apeele abalelemba Baibolo umupashi wakwe uwa mushilo pa kuti ubafwe ukulemba ifyo alefwaya. Shimo inshita, umupashi waleyafwa abalelemba Baibolo ukumona ifimonwa nelyo ukulota ifiloto kabili ifi fine e fyo balelemba.
3 AMASHIWI YA KWA LESA AYATUTUNGULULA
Amashiwi ya kwa Lesa ayatutungulula cine na masambililo ayatwafwa ukulekanya icisuma ne cibi. Ku ca kumwenako, amashiwi ayatila: “Ukwampana pamo na babi kulonaula imibele isuma” yalatwafwa ukwishiba ukuti ifibusa fyesu kuti fyatusambilisha imisango iibi nelyo imibele iisuma. (1 Abena Korinti 15:33) Kabili amashiwi ya kuti “ico umuntu alebyala, e co akalobolola” yalatwafwa ukwishiba ukuti mu fyo twapingulapo ukucita kuti mwafuma ifisuma nelyo ifibi.—Abena Galatia 6:7.
4 UBUSESEMO
Ubusesemo mashiwi ayafuma kuli Lesa. Kuti yaba bulondoloshi pa kufwaya kwa kwa Lesa, pa mibele iisuma, pa mafunde nelyo pa bupingushi. Na kabili kuti yaba mashiwi ayalelanda pa fikacitika ku ntanshi. Mu Baibolo mwaliba amasesemo ayengi ayafikilishiwa kale.
5 AMASESEMO AYALANDA PALI MESIA
Yesu e wafikilishe amasesemo ayengi aya mu Baibolo ayalanda pali Mesia. Moneni akabokoshi akaleti “ Amasesemo Ayalanda Pali Mesia.”
▸ Icipa. 2, para. 17, ftn.
6 IFYO YEHOVA AFWAYA ISONDE LIBE
Yehova abumbile isonde pantu alefwaya libe paradaise umwakwikala abantu abamutemwa. Na ino ine nshita e fyo afwaya. Kwashala fye panono, Lesa ali no kufumyapo ububifi bonse pa calo kabili akapeela abantu bakwe ubumi bwa muyayaya.
▸ Icipa. 3, para. 1
7 SATANA KASEEBANYA
Satana e malaika uwabalilepo ukupondokela Lesa. Etwa ukuti Satana, e kutila “Uukanya,” pantu alalwisha Yehova. Na kabili etwa ukuti Kaseebanya, e kutila “uwa Lwambo,” pantu alabepesha Lesa kabili alalufya na abantu.
8 BAMALAIKA
Yehova abalilepo ukubumba bamalaika ilyo talabumba isonde. Ababumbile ukuti baleikala ku muulu. Bamalaika bengi nga nshi ukucila pali 100,000,000. (Daniele 7:10) Bamalaika balikwata amashina ne mibele iyalekanalekana, kabili bamalaika aba cishinka baliicefya e lyo tabafwaya ukuti abantu balebapepa. Na kabili baliba mu mabumba ayalekanalekana e lyo balabomba imilimo iyapusanapusana. Babomba imilimo pamo nga ukubombela ku cipuna ca kwa Yehova, ukweba abantu amashiwi ayafuma kuli Lesa, ukucingilila no kutungulula ababomfi ba kwa Lesa pe sonde, ukucita ifyo Yehova apingula no kulatungilila umulimo wa kubila imbila nsuma. (Amalumbo 34:7; Ukusokolola 14:6; 22:8, 9) Ku ntanshi, bakabombela pamo na Yesu ukulwa inkondo ya Armagedone.—Ukusokolola 16:14, 16; 19:14, 15.
9 ULUBEMBU
Ulubembu cipilibula ukutena, e kutila ukumfwa, ukutontonkanya, nelyo ukucita ifintu ifyo Yehova ashifwa. Apo ulubembu lulalenga bucibusa bwesu na Lesa bwaonaika, Lesa alitupela amafunde na mashiwi ya mu Baibolo ayatutungulula pa kuti twilalufyanya ku mufulo fye. Pa kutendeka Yehova abumbile ifintu fyonse ifyapwililika, lelo ilyo Adamu na Efa basalilepo ukumupondokela, balitenene kabili tabatwalilile ukuba abapwililika. Balikotele kabili no kufwa balifwile. Kanshi apo twalipyana ukukanapwililika, na ifwe bene tulakota no kufwa tulafwa.
10 ARMAGEDONE
Armagedone ni nkondo iya kwa Lesa iyakonaula icalo ca kwa Satana no kufumyapo ububifi bonse.
11 UBUFUMU BWA KWA LESA
Ubufumu bwa kwa Lesa buteko ubwa ku muulu ubo Yehova abikako. Yesu Kristu e uleteka muli ubu Bufumu. Ku ntanshi, Ubufumu bwa kwa Yehova bukafumyapo ububifi bonse. Lyena, ubu Ubufumu e bukalateka isonde.
12 YESU KRISTU
Lesa abalilepo ukubumba Yesu ilyo talabumba icintu nangu cimo. Yehova atumine Yesu ukwisa pe sonde no kufwila abantu bonse. Ilyo Yesu bamwipeye, Yehova alimubuushishe. Pali ino nshita, Yesu aleteka ku muulu mu Bufumu bwa kwa Lesa.
13 UBUSESEMO UBULANDA PA MILUNGU AMAKUMI CINELUBALI (70)
Baibolo yalisobele ilyo Mesia ali no kwisa. Ali no kwisa pa mpela ya ciputulwa ca nshita iciitwa ukuti imilungu 69 icatendeke mu 455 B.C.E. kabili capwile mu mwaka wa 29 C.E.
Bushe twaishiba shani ukuti ici iciputulwa catendeke mu 455 B.C.E. no kupwa mu 29 C.E.? Imilungu 69 yatendeke mu mwaka wa 455 B.C.E., ilyo Nehemia afikile mu Yerusalemu no kutendeka ukukuula uyu umusumba cipya cipya. (Daniele 9:25; Nehemia 2:1, 5-8) Ilingi line, nga twaumfwa ishiwi lya kuti “umulungu”, tutontonkanya pa nshiku cinelubali, lelo muli ubu busesemo mwena, ishiwi lya kuti “Umulungu” lilosha ku myaka cinelubali nga filya fine amashiwi ya busesemo yalanda ukuti “ubushiku bumo ku mwaka umo.” (Impendwa 14:34; Esekiele 4:6) Ici cilolele mu kuti umulungu umo upilibula imyaka cinelubali, kanshi imilungu 69 ipilibula imyaka 483 (69 x 7). Nga twapenda imyaka 483 ukufuma mu mwaka wa 455 B.C.E. twalafika mu mwaka wa 29 C.E. Muli uyu wine mwaka e mo Yesu abatishiwe no kuba Mesia!—Luka 3:1, 2, 21, 22.
Ubu busesemo bwalilanda na pa mulungu na umbi, e kutila imyaka na imbi cinelubali. Muli uyu mulungu, Mesia aali no kwipaiwa mu 33 C.E., kabili ukutampa mu 36 C.E., abantu bali no kutendeka ukubila imbila nsuma iya Bufumu bwa kwa Lesa ku bantu aba mu nko shonse, te ku baYuda fye beka.—Daniele 9:24-27.
14 ICISAMBILISHO CA BUFI ICA KUTI MULI LESA UMO MWABA ABENE BATATU
Baibolo isambilisha ukuti Yehova Lesa e Kabumba kabili abalilepo ukubumba Yesu ilyo talabumba icintu nangu cimo. (Abena Kolose 1:15, 16) Yesu te Lesa wa Maka Yonse. Tabalile ailinganya kuli Lesa. Na kuba atile: “Tata mukalamba pali ine.” (Yohane 14:28; 1 Abena Korinti 15:28) Tapaba muli Baibolo apo balemba ukuti “Muli Lesa umo Mwaba Abene Batatu.” Na lyo line, aba mu mipepele imbi bena basambilisha ukuti muli Lesa umo mwaba Tata, Umwana e lyo no mupashi wa mushilo. Ici cisambilisho ca bufi.
Umupashi wa mushilo maka ayashimoneka ayo Yehova abomfya ku kucita ukufwaya kwakwe. Te muntu iyo. Ku ca kumwenako, Abena Kristu ba kubalilapo “baiswilemo umupashi wa mushilo,” kabili Yehova atile: “Nkapongolwela umupashi wandi pa bantunse bonse.”—Imilimo 2:1-4, 17.
15 UMUSALABA
Mulandu nshi Abena Kristu ba cine bashibomfesha umusalaba ilyo balepepa Lesa?
Aba mu mipepele ya bufi balibomfya umusalaba pa myaka iingi. Akale abaleubomfya ni balya abalepepa ifibumbwa e lyo na bashalepepa Lesa wa cine abasuminishe ubulalelale mu kupepa kwabo. Mu myaka 300 iyakonkelepo ukutula apo Yesu afwilile, Abena Kristu tabalepepela Lesa ku musalaba. Lyena pa numa, Imfumu ya bena Roma iyo baleita abati Constantine yalipangile umusalaba ukuti ube icishibilo ca Bena Kristu. Ico batendekele ukubomfya umusalaba ni co balefwaya ukuti Abena Kristu beshibikwe sana. Lelo Yesu Kristu tabamwipaile pa musalaba. Icitabo ca New Catholic Encyclopedia citila: “Abantu abaliko ilyo kushilaba Abena Kristu balebomfya umusalaba kabili abashali Abena Kristu nabo bene baleubomfya.”
Yesu tabamwipaile pa musalaba. Ishiwi lya ciGriki ilyapilibulwa ukuti “umusalaba” lipilibula “icimuti icaololoka” nelyo “umulando.” Baibolo iyo beta ukuti The Companion Bible ilondolola ukuti: “Takwaba amashiwi mu ciGriki [Icipingo Cipya] ayalanga ukuti icimuti ico bapopeelepo Yesu cintu bapindikepo icibiye.” Yesu bamwipaile pa cimuti icaololoka.
Yehova tafwaya ukuti tulemupepela ku fimpashanya nelyo ku filubi.—Ukufuma 20:4, 5; 1 Abena Korinti 10:14.
16 ICIBUKISHO
Yesu alyebele abasambi bakwe ukuti balingile ukulaibukisha imfwa yakwe. Balebukisha imfwa yakwe cila mwaka pa Nisani 14, kabili ubu e bushiku ubo abena Israele balesefya Icakucilila. Pa kwibukisha imfwa ya kwa Yesu balapishamo muli bonse abasangilweko ku Cibukisho umukate e lyo no mwangashi, ifimininako umubili wa kwa Yesu no umulopa wakwe. Abakateka na Yesu ku muulu balalyako umukate kabili balanwako umwangashi. Lelo abakwata isubilo lya kwikala umuyayaya pe sonde bena basangwako fye kabili tabalyako umukate nelyo ukunwako umwangashi.
17 UMWEO
Baibolo bailembele mu ciHebere na mu ciGriki. Ilyo abalembele Baibolo balelemba pa mweo, balebomfya ishiwi lya ne’phesh ilya ciHebere ne shiwi lya psy·khe’ ilya ciGriki. Nga twamona ifyo aya amashiwi yapilibulwa mu Baibolo, kuti twatila balayabomfya ilyo balelanda pa (1) umuntu, (2) inama e lyo na (3) ubumi bwa muntu nelyo ubwa nama. Moneni ifya kumwenako:
Umuntu. “Mu nshiku sha kwa Noa . . . abantu [Mu ciGriki: psy·khe’] abanono fye abaali cinekonsekonse (8) bapusukiile ku menshi.” (1 Petro 3:20) Pali ili lembo, ishiwi “psy·khe’” nelyo umweo lipilibula “abantu” e kutila Noa, umwina mwakwe, abana bakwe batatu e lyo na bena mwabo.
Inama. “Kabili Lesa atile: ‘Mu menshi namube ifya mweo ifingi, ne fyuni nafipupuke pe sonde mu lwelele.’ E lyo Lesa atile: ‘Pe sonde napabe ifya mweo mu misango ya fiko, ifitekwa, e lyo ne fikulika ne nama sha mu mpanga pano isonde mu misango ya shiko.’ Kabili e fyo cali.”—Ukutendeka 1:20, 24.
Ubumi bwa muntu nelyo ubwa nama. Yehova aebele Mose ukuti: “Bonse abalefwaya umweo obe balifwa.” (Ukufuma 4:19) Ilyo Yesu ali pano isonde, atile: “Nine kacema musuma; kacema umusuma atuulila impaanga umweo wakwe.”—Yohane 10:11.
Na kabili, ilyo umuntu acita ifintu no “mweo wakwe onse” ninshi aipeelesha ukucita ico cintu na maka yakwe yonse. (Mateo 22:37; Amalango 6:5) Ishiwi lya kuti “umweo” kuti twalibomfya na lintu tulelondolola ifyo icibumbwa ca mweo cifwaisha. Kanshi kuti twatila icitumbi nelyo umubili wa nama iyafwa, mweo uwafwa.—Impendwa 6:6; Amapinda 23:2; Esaya 56:11; Hagai 2:13.
▸ Icipa. 6, para. 5; Icipa. 15, para. 17
18 UMUPASHI
Amashiwi ya ciHebere ne ciGriki ayapilibulwa “umupashi” muli Baibolo ya Amalebo Ya Calo Cipya kuti yapilibula ifintu ifyalekanalekana. Na lyo line, lyonse ilyo ili shiwi lyabomfiwa lipilibula icintu icishimoneka pamo nga, umwela nelyo umupu wa muntu nelyo uwa nama. Ili ishiwi na kabili kuti lyapilibula ifibumbwa fya mupashi nelyo umupashi wa mushilo uwaba maka ya kwa Lesa. Baibolo isambilisha ukuti takwaba icitwalilila ukuba no mweo umuntu nga afwa.—Ukufuma 35:21; Amalumbo 104:29; Mateo 12:43; Luka 11:13.
GEHENA
Gehena ni ncende imo iyabatama iyaba mupepi no musumba wa Yerusalemu uko baleocela ifisoso. Takwaba ifilangilila ukuti kuli iyi ncende eko baleocela abantu nelyo inama lintu Yesu ali pano calo. Kanshi Gehena te cifulo icishimoneka uko abantu abafwa baya mu kulungulushiwa no kupya umuyayaya. Ilyo Yesu alandile pa bantu abakapooswa mu Gehena, alelanda pa bantu abakonaulwa umupwilapo.—Mateo 5:22; 10:28.
20 IPEPO LYA WE SHIFWE
E pepo ilyo Yesu apepele lintu alesambilisha abasambi bakwe ifya kupepa. Ili pepo balita ukuti We Shifwe nelyo ipepo lya cilangililo. Ku ca kumwenako, Yesu atusambilishe ukulapepa ukuti:
“Ishina lyenu libe ilya mushilo”
Tupepa ukuti Yehova alenge ishina lyakwe libe ilya mushilo, pa kuti bamalaika bonse mu muulu na abantu bonse pe sonde bakacindike ishina lya kwa Lesa.
“Ubufumu bwenu bwise”
Tupepa ukuti ubuteko bwa kwa Lesa bonaule icalo ca kwa Satana icabipa, no kuti buteke isonde, no kulilenga ukuti libe paradaise.
“Ukufwaya kwenu kucitwe pano isonde”
Tupepa ukuti Lesa acite ukufwaya kwakwe pano isonde, pa kuti pe sonde pabe abantu abacumfwila, abapwililika abakekala umuyayaya mu Paradaise, nga fintu Yehova alefwaya ukuti cibe ilyo abumbile abantu.
21 ICILUBULA
Yehova apekenye icilubula pa kuti alubule abantu ku filubo fyabo na ku mfwa. Icilubula e calefwaikwa pa kuti abantu bengakwata ubumi ubwapwililika ubo Adamu alufishe e lyo no kuba ifibusa fya kwa Yehova. Yehova atumine Yesu pano calo pa kuti afwile abantunse abashapwililika. Apo Yesu alitufwilile, fwe bantu bonse twalikwata ishuko lya kwikala umuyayaya no kuba no bumi ubwapwililika.
22 CINSHI UMWAKA WA 1914 WACINDAMINA?
Ubusesemo bwa muli Daniele icipandwa 4, butusambilisha ukuti Lesa ali no kubikako Ubufumu bwakwe mu 1914.
Ubusesemo: Yehova alengele Imfumu Nebukadnesari ukulota iciloto icasobele ifya ku ntanshi icalelanda pa cimuti icikalamba ico batemene. Muli ici ciloto, icimuti cakakilwe ne cela no mukuba pa myaka “inshita cinelubali” pa kuti cilakula. Imyaka cinelubali nga yapwa ici cimuti cali no kukula na kabili.—Daniele 4:1, 10-16.
Ifyo ubu busesemo bupilibula: Icimuti cimininako ubutungulushi bwa kwa Lesa. Pa myaka iingi Yehova alesonta imfumu isha kuteka abena Israele mu Yerusalemu. (1 Imilandu 29:23) Lelo ishi imfumu shalilekele ukuba ne cishinka kuli Yehova, e ico tashatwalilile ukulateka. Mu mwaka wa 607 B.C.E., umusumba wa Yerusalemu walyonawilwe kabili muli uyu wine mwaka e lyo “inshita cinelubali” shatendeke. (2 Ishamfumu 25:1, 8-10; Esekiele 21:25-27) Ilyo Yesu alandile ukuti: “Abena fyalo bakanyantaula Yerusalemu, ikasuke aikumana inshita ya bena fyalo,” alelanda pa “nshita cinelubali.” (Luka 21:24) Kanshi “inshita cinelubali” tayapwile ilyo Yesu ali pano calo. Yehova alilaile ukuti ali no kusonta Imfumu pa kupwa kwa “inshita cinelubali.” Yesu Imfumu iipya, akalenga abantu ba kwa Lesa pe sonde lyonse bakapaalwe umuyayaya.—Luka 1:30-33.
Ubutali bwa “nshita cinelubali”: “Inshita cinelubali” shatendeke mu mwaka wa 607 B.C.E., kabili shapwile mu mwaka wa 1914, e kutila shasendele imyaka 2,520. Muli uyu mwaka wa 1914 e lyo Yehova alengele Yesu uwali Mesia, ukuba Imfumu ya Bufumu bwa kwa Lesa ku muulu.
Twaishiba shani ukuti inshita cinelubali shapwile imyaka 2,520? Baibolo itiila inshita shitatu na hafu cimo cine no kutila inshiku 1,260. (Ukusokolola 12:6, 14) Apo inshita shitatu na hafu ni nshiku 1,260 ninshi “inshita cinelubali” shena ni nshiku 2,520. Kanshi inshiku 2,520 myaka 2,520, pantu amashiwi ya busesemo yatila “ubushiku bumo ku mwaka umo.”—Impendwa 14:34; Esekiele 4:6.
23 MIKAELE MALAIKA MUKALAMBA
Amashiwi ya kuti “malaika mukalamba” yapilibula ukuti “e mukalamba pali bamalaika bonse.” Baibolo yalanda fye pali malaika mukalamba umo, ishina lyakwe ni Mikaele.—Daniele 12:1; Yuda 9.
Mikaele e Mushika we bumba lya bamalaika bacishinka aba kwa Lesa. Pa Ukusokolola 12:7 patila: “Mikaele na bamalaika bakwe balwile ne cing’wena . . . na bamalaika ba ciko.” Mikaele e shina na limbi ilya kwa Yesu, pantu ibuuku lya Ukusokolola litila Mushika wa bamalaika ba kwa Lesa ni Yesu.—Ukusokolola 19:14-16.
24 INSHIKU SHA KULEKELESHA
Inshiku sha kulekelesha shipilibula inshita ilyo kukaba ifintu ifingi ifikalacitika pe sonde ilyo fye Ubufumu bwa kwa Lesa bushilaonaula icalo ca kwa Satana. Baibolo pa kulanda pa busesemo bwa nshiku sha kulekelesha, ibomfya amashiwi pamo nga “icalo cili ku mpela” nelyo ilyo “Umwana wa muntu akabapo.” (Mateo 24:3, 27, 37) “Inshiku sha kulekelesha” shatendeke ilyo Ubufumu bwa kwa Lesa bwatendeke ukuteka mu muulu mu mwaka wa 1914 kabili shikapwa ilyo icalo ca kwa Satana cikonaulwa pa Armagedone.—2 Timote 3:1; 2 Petro 3:3.
25 UKUBUUSHIWA
Lesa nga alenga umuntu uwafwile aba umumi na kabili ninshi amubuusha. Baibolo yalilanda pa bantu 9 ababuushiwe. Eliya, Elisha, Yesu, Petro, na Paulo bonse balibuushishe abafwa. Amaka ya kwa Lesa e yalengele ukuti bacite ifi fipesha mano. Yehova alitulaya ukuti akabuusha abantu ‘abalungama na bashalungama’ abakekala pano isonde. (Imilimo 24:15) Na kabili Baibolo yalilanda na pa bantu abakabuubushiwa no kuyaikala ku muulu. Ababuushiwa no kuya ku muulu bantu abo Lesa asala, nelyo abasubwa no mupashi wakwe, kabili ebaya mu kwikala na Yesu ku muulu.—Yohane 5:28, 29; 11:25; Abena Filipi 3:11; Ukusokolola 20:5, 6.
26 UKUPUPA IFIBANDA (UKUPUPA IMIPASHI)
Ukupupa ifibanda nelyo ukupupa imipashi ni nshila imo iyo abantu balandilamo ne mipashi ibifi, kuti balandila mu muntu umbi pamo nga ing’anga, nelyo umuntu uulanda ne mipashi. Abantu abapupa imipashi basumina mu cisambilisho ca bufi ica kuti umuntu nga afwa umupashi wena taufwa kabili ulaba icibanda ica maka sana. Ifibanda filabeleleka abantu pa kuti baleke ukulaumfwila Lesa. Ukubuka, ukubukila ku ntanda, ukucita ifinjelengwe, no kulowa na fyo kupupa ifibanda. Ukupupa ifibanda kulaba mu fitabo, mu mamagazini, mu mafilimu, pa fipampa, e lyo na mu nyimbo ica kuti abantu bamona kwati ifibanda ne lyo ifinjelengwe tafyabipa. Intambi ishingi isha pa fililo pamo nga, ukwibukisha abafwa cila mwaka, intambi isho bapishamo mukamfwilwa, ukulalika icitubi mu ng’anda na ukupeela abafwa ifya bupe, na fyo fine kupupa ifibanda. Ilingi line, abantu nga balefwaya ukubomfya amaka ya fibanda balanwa imiti.—Abena Galatia 5:20; Ukusokolola 21:8.
27 BUMULOPWE BWA KWA YEHOVA
Yehova ni Lesa wa Maka Yonse, kabili e wabumbile umuulu ne nsonde. (Ukusokolola 15:3) Kanshi e mwine wa fintu fyonse kabili e mulopwe uwakwata amaka pa fyo abumba. (Amalumbo 24:1; Esaya 40:21-23; Ukusokolola 4:11) Alipangila fyonse ifyo abumba amafunde aya kufitungulula. Yehova alikwata na maka ya kusonta bambi ukulateka. E ico nga twatemwa Yehova no kulamumfwila ninshi tuletungilila bumulopwe bwakwe.—1 Imilandu 29:11.
28 UKUPONYA IFUMO
Ukuponya ifumo kwipaya umwana uuli mu mala ku mufulo. Te kuti tutile umuntu naponya ifumo nga ca kuti ifumo lyaonaika pa mulandu wa kuti aciba mu busanso, acilwala nelyo pali fimo ifyacitika mu mubili wa mwanakashi. Lintu fye umwanakashi aimita, umwana uuli mu mala taba ciludwa ca mubili wa kwa nyina, lelo aba fye muntu pa lwakwe.
29 UKUBIKWAMO UMULOPA
Umuntu nga bamubikamo umulopa ninshi abikwamo ifintu fine ifikalamba ifyapanga umulopa nelyo cimo pali ifi fine ifyo bafumishe ku muntu umbi nelyo ku mulopa uo basungila mu fipatala. Ifintu fine ifikalamba ifyapanga umulopa ni, plasma ifyaba nga menshi, insandesande sha kashika ne shabuta e lyo ne nsandesande ishilenga ukuti umulopa utikame.
30 UKUSALAPULA
Muli Baibolo ishiwi lya kuti “ukusalapula” talipilibula ukukanda. Nga batusalapula, ninshi batweba ifya kukonka, batusambilisha kabili batulungika. Pa kusalapula abantu Yehova tabacusha nelyo ukuba no bunkalwe. (Amapinda 4:1, 2) Abafyashi balingile ukusambililako ku fyo Yehova asalapula abantu. Inshila Yehova asalapwilamo abantu isuma sana kabili ilabalenga batemwa ukusalapulwa. (Amapinda 12:1) Yehova alitemwa abantu bakwe kabili alabasambilisha. Alabeba ifya kukonka ifingabalenga basalapo bwino ifya kucita kabili ifingabafwa ukulatontonkanya bwino pa fintu no kucita ifingamusekesha. Ilyo abafyashi balesalapula abana babo balingile ukubafwa ukwishiba ico balingile ukubela ne cumfwila. Kabili balingile ukubafwa ukutemwa Yehova, Icebo cakwe Baibolo, no kubafwa ukwishiba amashiwi ya kwa Lesa ayatutungulula.
31 IFIBANDA
Ifibanda mipashi iibifi iishimoneka iyakwata amaka sana kabili tafimoneka. Ifibanda ni bamalaika abacita ifyabipa. Aba bamalaika batendeke ukucita ifyabipa ilyo bakene ukumfwila Lesa no kuba abalwani bakwe. (Ukutendeka 6:2; Yuda 6) Bapondokele Yehova no kuba ku lubali lwa kwa Satana.—Amalango 32:17; Luka 8:30; Imilimo 16:16; Yakobo 2:19.


text:
ISAMBILILO 8
Nga Acani Cino Leza Walecela Uwuwipe nu Uwuyinvi Ukuya Inkolelo?
1. Ngu uwuwipe watalisile wuli?
Uwuwipe watalisile munsi pano e Satana wawifile uwufi wakutalicila. Akali, Satana walinji amungeli umusililicile, nomba atatwalilizile ukuwa mu cisinka. (Yohani 8:44) Walondanga awantu wapepa weliwe ndi vino wapepanga e Leza. E Satana wawifile uwufi ku mwanaci wakutalicila Eva, nu kumulambilizya ukuti awakwivwila weliwe ukulusya ukwivwila Leza. E Adamu nawe ativwizile Leza ndivyo Eva. Ukusola kwakwe Adamu kwaleta uwuyinvi ni mfwa.—Wazya Intaliko 3:1-6, 19.
Pano Satana wanenile Eva ukuti atakwivwila Leza, yo-o yalinji antaliko yakupondocela uwutunguluzi wakwe Leza, nanti insambu zyakwe Leza e Tengenene, izya kuteka insi yonsi. Awantu awavule waisanzya kwe Satana, wasilonda uwutunguluzi wakwe Leza. Acino, e Satana wawa e kateka wansi.—Wazya Yohani 14:30; 1 Yohani 5:19.
2. Uzye vino Leza welewuzile vitalinji icete?
Imilimo yakwe Leza yonsinye yawa ayisililicile. Awantu na wangeli wano Leza welewuzile walinji na maka yakwivwila Leza ukwasowa ukuluvyanya. (Amasundo 32:4, 5) E Leza watwelewula na maka ya kusola ukucita iviwipe nanti ivizima. Amaka ya-a ayano yakaleka atulanjizya ndi twatemwa Leza.—Wazya Jemusi 1:13-15; 1 Yohani 5:3.
3. Nga acani cino Leza walecela uwuyinvi ukufika ni lelo?
Ukufuma pano e Adamu nu Eva wapondocezile uwutunguluzi wakwe Leza ukufika ni lelo, Yehova waleka ucipondoka wowo ukuwako. Mo cani? Pakuti alanjizye ukuti umuntu atanga aiteke icete ukwasowa weliwe. (Ekawizya 7:29; 8:9) Papita imyaka 6,000 ukufuma pano Leza welewuzile Adamu. Mu myaka yo-o, calolekanye ukuti awantu watanga waiteke. Wakateka wavilwa ukumala inkondo, uwukomi, ulufyengo nanti indwala.—Wazya Jeremiya 10:23; Waroma 9:17.
Uwufumu wakwe Leza wutawa nge awamuntu amuno wano wasuwila mwenemo wakazanamo uwuzima. (Ayizeya 48:17, 18) Nombanye lyo-o, e Yehova alimongolanya amauteko yawantu yonsinye. Munsi mulisyalavye wano walisola uwutunguluzi wakwe Leza.—Ayizeya 11:9.—Wazya Daniel 2:44.
4. Uzye ukutepwa kwakwe Leza kwatupa ulongoci?
E Satana watili kutawa nanti wumwi wino akawombela Yehova apavye, nkandivye nga nawenye akuzana mwenemo cimwi. Uzye ungakunda ukulanjizya ukuti wo-o, awufi? Ungalanjizya! Ukutepwa kwakwe Leza kukatupa ulongo ulwa kulanjizya ndi tukalonda uwutunguluzi wakwe Leza nanti uwa wantu. Ukusola kwitu kukalolecela mu mikalile yitu.—Wazya Job 1:8-12; Imilumbe 27:11.
5. Tungalanjizya wuli ukuti twasola e Leza ukuwa e Kateka witu?
Tungasola e Leza ukuwa e Kateka witu ndi tukulanjizya mu miwele yitu ukuti tukuwonvya vino tukusambilila mwe Baibolo. (Yohani 4:23) Tungalanjizya ukuti twakana Satana ukututeka ndi tusakuyisanzya mu vikanza vya munsi ni nkondo ndivino Yesu atayisanzizyemo.—Wazya Yohani 17:14.
E Satana akawonvya amaka yakwe kukuwomelezya imiwele miwipe. Ndi twakana imiwele miwipe, wamwi pa viwuza vitu na walupwa witunye wangatuseka nanti ukutulesya. (1 Peter 4:3, 4) Acino fwandi tuzipizile ukusola. Uzye twasi tuwasola iviwuza vino vyakunda Leza? Uzye twandi tuwakwivwila amasundo ayazima yano Leza walukundo watupa? Ndi twawomba wo-o, lyo twalanjizya ukuti e Satana wawifile uwufi pano walanzile ukuti umuntu nga kuyimba atangawombele Leza.—Wazya 1 Wakorinte 6:9, 10; 15:33.
Ulukundo luno Leza wawa nalo pa wantu lukasimicizya ukuti fwandi uwuwipe nu wuyinvi vilisila. Wonsi wano imiwele yawo ikalanjizya ukuti wakasuwila vyo-o, waliyitopwa uwumi wa pe munsi.—Wazya Yohani 3:16.


text:
Nanchi Mukwasha Bantu Bafikilwa na bya Malwa Nyi?
Ee, Bakamonyi ba kwa Yehoba javula bakwasha bantu bafikilwa na malwa. Tukwasha Bakamonyi ne bantutu babula bakamonyi kwesakana na byambo biji mu Baibolo pa Ngalatiya 6:10 bya kuba’mba: “Twibobilenga bonse byawama, kikatakata bakwetu ba mu lwitabilo.” Kabiji tutekenesha bafikilwa na malwa ne kwisamba nabo byambo bya Lesa.
Jibumba ja Lesa
Umvwe malwa amweka, bakulumpe mu kipwilo baji mu mpunzha mwamwekela malwa besamba na bonse balongo mu bipwilo kumvwa inge bajitu bulongo nangwa inge kya kuba bakeba bukwasho. Kepo bano bakulumpe babula ofweshi wa musampi wa Bakamonyi ba kwa Yehoba byonse byo bamona nangwa kumvwa.
Umvwe bipwilo byakankalwa kukwasha bonse bafikilwa na malwa, jibumba jitangijila ja Bakamonyi ba kwa Yehoba jinengezha bintu byakajilwa bafikilwa na malwa. Kino kechi kyapusana na byaubile bena Kilishitu batanshi mu kimye kyajingako kipowe ne. Bakwashishe bakwabo. (1 Kolinda 16:
Mali
Bupe bupana bakamonyi ba kwa Yehoba ku ofweshi wa musampi bwingila mingilo yavula ne kukwashishamo bantu bafikilwa na malwa. (Byubilo 11:


text:
Icisimicisyo 45: Ukwabuka Inika ya Jodeni
LOLESYA! abaIsilaeli balukwabuka Inika ya Jodeni! Pano kani amenda alipi? Pakuti imfula iikulu ilaloka pali yenke’yo impindi ya mwaka, inika yacisula makosa mu mpindi iinini lukoso iyapitapo. Pano amenda onse aya! Kabili abaIsilaeli balukwabuka pa musili uumine koti ni filya bacitile pa Cisiba Icikasikile! Kani amenda onse ayapi? Ngatubone.
Ili impindi yafikile iyakweba’ti abaIsilaeli babuke Inika ya Jodeni, ici eci baYehoba babulile Josyua ukubula abantu: ‘Abapapatilisi balukupinta imbokosi ya kulayana ne kuya batutangilile. Ili bakusumpamo amakasa abo mu menda ya Nika ya Jodeni, eli amenda akuleka ukukunka.’
Popele abapapatilisi basuntula imbokosi ya kulayana, ne kuipinta pantangile ya bantu. Ili bafika ku Jodeni, inika ilukukunko’kwakuti kabili ilile apatali pansi. Pano penka palya amakasa abo asumpamo mu menda, amenda atatika ukuleka ukukunka! Cimpelampela! BaYehoba babunganika amenda pamo aalukufuma ku ntulo ya nika. Popele, mu mpindi inini amenda asila mu nika!
Abapapatilisi abapintile imbokosi ya kulayana baya pakati ka nika iyumine. Kani ulukubabona mu cikope? Ili baimakana palya, bonse baenda ukwabuka Inika ya Jodeni pa musili uumine!
Ili uuli onse aabuka, baYehoba babula Josyua ukweba abalalume ba makosa 12 ati: ‘Mwingile mu nika apemakene abapapatilisi ne mbokosi ya kulayana. Mutole amabwe 12, kabili muyatentekanye uku mwakwikala buno busiku. Eli, kuntangile, ili abana benu bakepusya ifi aya mabwe alukwalula, mukababule ati amenda alilekele ukukunka ili imbokosi ya kulayana iya baYehoba yaabukile Jodeni. Amabwe akulukumwanusyeniko palwa cici cimpelampela!’ Josyua naye aimakanika amabwe 12 apaimakene abapapatilisi pakati ka nika.
Mukupelako Josyua abula abapintile imbokosi ya kulayana ati: ‘Kamutuntuka mu Jodeni.’ Kabili penka palya batuntuka, inika yatatikako ukukunka nakabili.
Josyua 3:1-17; 4:1-18.
Ifyakwipusya
- Kani nicisa icimpelampela baYehoba bacita pakweba’ti abaIsilaeli bangabuka Inika ya Jodeni?
- Kani abaIsilaeli balyelelwe ukucite’ndo muli bucicetekelo pakweba’ti baabuke Inika ya Jodeni?
- Mba nindo baYehoba babulila Josyua ukubunganika amabwe aakulu ukufuma pakati ka nika?
- Mba nindo yacitika penka palya abapapatilisi bafumamo mu Jodeni?
Ifyakwipusya na fimbi
- Pendeni Josyua 3:1-17.
Koti nifyefyo ici cisimicisyo calangilila, kani nifindo twelelwe ukucita pakweba’ti baYehoba balukutofwa ne kutusyukisya? (Jos. 3:13, 15; Ifisi. 3:5; Jako. 2:22, 26)
Kani Inika ya Jodeni yali syani ili abaIsilaeli baabukile ukwingila mu Calo Icalailwe, kabili ici calilengele syani ati isina lya baYehoba balilemye? (Jos. 3:15; 4:18; Amasa. 66:5-7)
- Pendeni Josyua 4:1-18.
Amabwe 12 aapintilwe ukufuma mu Jodeni ne kuemakanika pa Giligali alipilibwile’ndo? (Jos. 4:4-7)


text:
ICAPITALA 15
Ukupempela BaLesa mu Nshila Iyelelwe
1. Nibani bangatubuula inshila iyelelwe iya kupempelelamo baLesa?
ABA MAPEMPELO abengi balalabila ati balasambisha bucine pali baLesa. Pano ifyo talipo efi bacita, ni pakuti tabasambishapo bucine pali baLesa ne nshila twelelwe ukubapempelelamo. Tungeshiba shani inshila iyelelwe iya kupempelelamo baLesa? Ni baYawe lukoso e bangatubuula inshila bafwaya ukubapempelelamo.
2. Mungeshiba shani inshila iyelelwe iya kupempelelamo baYawe?
2 BaYawe balitupeele Baibolo pa kweba ati tusambilile inshila iyelelwe iya kubapempelelamo. Popele, mulukusambilila Baibolo kabili baYawe bakamofweniko ukubwenamo muli fyefyo basambisha ni pakuti balimubikileniko akalango.—Yisaya 48:17.
3. Findo baLesa bafwaya fwebo ukucita?
3 Abantu bambi balalabila ati baLesa balapokelela ukupempela konse, pano ifyo talipo efi baYesu basambishe. Kabalabila ati: “Abakulabila kuli nebo ati: ‘BaShikulu! BaShikulu!’ tabali bonse abakenjila mu Bufumu bwa Kwiulu, sombi benka abo abacita koti kufwaya kwa baTata abakwiulu.” Penka tulyelelwe ukusambilila ukufwaya kwa baLesa ne kukucita. Ukucite’fyo kucindeme ni pakuti baYesu baalipalenye abakaana ukumfwila baLesa ku tupondo, ‘abakucite’fisendeme.’—Matayo 7:21-23.
4. Findo baYesu baalabiilepo pa lwa kucita ukufwaya kwa baLesa?
4 BaYesu baalibuulishishe ati kani tulukufwaya ukucita ukufwaya kwa baLesa, tukapita mu fyakwesha. Baalilabiile ati: “Ingileni pa mulyango uuce: pakuti umulyango uukulu ne nshila iikulu iile mukupela ku konalwa; mopele umo emuya ne bantu abengi. Pakuti umulyango uuce ne nshila iice iile mukupela ku mweo, sombi uyo ulabona abace.” (Matayo 7:13, 14) Inshila iice, neli inshila ya kupempelelamo baLesa iyelelwe ilatwala ku mweo wa muyayaya. Inshila iikulu, neli ukupempela baLesa mu nshila iitayelelwepo, kulatwala ku mfwa. Pano baYawe tabafwayapo umuntu uuli onse ukufwa. Balipeele abantu bonse ishuko lya kusambilila pali bo.—2 Petilo 3:9.
UKUPEMPELA BALESA MU NSHILA IYELELWE
5. Mungeshiba shani abapempela baLesa mu nshila iyelelwe?
5 BaYesu baalilabiile ati tungabeshiba abapempela baLesa mu nshila iyelelwe. Tungacite’fyo ukupitila mu kwishiba ifi basumiinemo na fyefyo bacita. Kabalabila ati: “Mukabeshibila ku fisepo fyabo.” Kabalundapo ne kweba ati: “Imiti yonse iiweme ilekata ifisepo ifiweme.” (Matayo 7:16, 17) Ici tacalulapo ati abapempela baLesa mu nshila iyelelwe bawaminine. Pano, lyonse balesha ukulukucita ifilungeme. Lomba nga tusambilile ifingatofwako ukwishiba abapempela baLesa mu nshila iyelelwe.
6, 7. Nindo ukupempela kwa cine kusambishisha ifili mu Baibolo? Kani findo tungasambililako kuli fyefyo baYesu baalukwambula amalembo?
6 Tulyelelwe ukusambisha ifili mu Baibolo. Baibolo ilalabila ati: “Amalembo onse alunjikilwe afumine kuli baLesa alielelwe ukusambisha, ne kucenjesha, ne kulunjika, ne kufunda ukulungeme: ati umuntu wa baLesa akalukuli uwaminine, uukonshiwe lukoso ukulukucite’milimo yonse iiweme.” (2 Timote 3:16, 17) Intangishi Paulu yalilembele ati: “Ili mwapokele kuli fwebo ishiwi lya kumfwa ilya baLesa, mwalilipokelele koti lishiwi lya bantunshi teko, sombi koti nififi ifi lili icine, lishiwi lya baLesa.” (1 AbaTesalonike 2:13) Ukupempela kwa cine kulasambisha lukoso ifi Baibolo isambisha. Takusambishapo ukulanguluka kwa bantunshi, ifyakutantaka, neli fimbi lukoso.
7 Fyonse lukoso ifi baYesu baalukusambisha fyalukufuma mu mashiwi abaLesa. (Pendeni Yoane 17:17.) Impindi ishingi baalukwambula amalembo. (Matayo 4:4, 7, 10) Abapyungishi ba baLesa abacine balalonda icakubwenako ca baYesu, kabili fyonse ifi basambisha filafuma mu Baibolo.
8. Findo baYesu basambishe pa lwa kupempela baYawe?
8 Tulyelelwe ukupempela lukoso baYawe. Pa Amasamo 83:18 palalabila ati: “Mwe muli ne shina lya baYawe, Nimwe Bacilile lukoso na pa calo conse.” BaYesu baalukufwaya abantu ukwishiba baLesa bacine, kabili baalibasambishe ishina lya baLesa. (Pendeni Yoane 17:6.) BaYesu baalilabiile ati: “Ulukucindika ba Shikulu Lesa wobe, kabili ulukubapyungila bo benka!” (Matayo 4:10) Popele fwe bapyungishi ba baLesa tulalonda icakubwenako ca baYesu. Tulapempela lukoso baYawe, tulapyungisha ishina lyabo, kabili tulasambisha bambi ishina lya baLesa eli na fyefyo bakacitila abantunshi.
9, 10. Tulalangisha shani ubutemwe kuli bambi?
9 Tulyelelwe ukutemwanshanya. BaYesu baalifundile abasambile babo ukutemwanshanya. (Pendeni Yoane 13:35.) Pa kulangisha ubutemwe tatwelelwepo ukulanguluka uku umuntu afumine, ifi akulile neli kani mubile neli mupengele. Ubutemwe bulyelelwe ukutwikatanya koti bana bankashi. (AbaKolosai 3:14) Popele tatwelelwepo ukuya ku nkondo ne kwipaya abantu. Baibolo ilalabila ati: “Abana ba baLesa ne bana ba musenseshi balibwenekele muli fifi: ati abantu bonse utaacite’filungeme taali wa kuli baLesa, neli ni woyo utaatemwo’mukwabo.” Nakabili ililabiile ati: ‘Tulyelelwe ukutemwanshanya: ati tekucita koti ni fyefyo ifi acitile Kaini, uwali wa kuli yeyo-mbifi, ne kwipayo’mukwabo.’—1 Yoane 3:10-12; 4:20, 21.
10 Tulapyungisha impindi yesu, amakosa ne maboni, pa kofwako ne kukoselesha bambi. (AbaEbeya 10:24, 25) ‘Tulacite’fiweme ku bantu bonse.’—AbaGalatya 6:10.
11. Nindo twelelwe ukusuminina muli baYesu ati enshila ya kupulukilamo?
11 Tulyelelwe ukumfwila baYesu ni pakuti bo e nshila ya kupulukilamo. Baibolo ilalabila ati: “Mu bantu bambi bonse neli umo tamuli-po ukupuluka; pakuti kabili panshi pano tapali-po ishina limbi iliilikilwe ku bantu ilyelelwe fwebo ukupulukila-mo.” (Ifyacitilwe 4:12) Mu Capitala 5 ica lilino ibuuku, twalisambilile ati baYawe balitumine baYesu mu kufwila abantu abacumfwila. (Matayo 20:28) BaYawe balisalulwile baYesu ukuba imfumu iikekalika icalo conse. E mulandu Baibolo itubuulila ati tulyelelwe ukumfwila baYesu kani tulafwaya ati tukabe ne mweo wa muyayaya.—Pendeni Yoane 3:36.
12. Nindo tatulibikilamo mu fya mapolitiki?
12 Tatwelelwepo ukulibiikamo mu fya mapolitiki. BaYesu tabaalukulibikamo mu mapolitiki. Ili baalukweshiwa baalimubuulile Pilati imfumu ya baLoma ati: “Ubufumu bwanji tabuli bwa mu calo cino ica panshi, koku.” (Pendeni Yoane 18:36.) Tulatuntulula baYesu, pa kupitilisha ukuba aba bucine ku Bufumu bwa baLesa ubwa kwiulu, e mulandu tatulibikilamo mu fya mapolitiki nangaba neko tuli. Nangabe’fyo, Baibolo ilatubuula ukumfwila abekalikishi. (AbaLoma 13:1) Tulomfwila amafunde amu calo twikala. Pano kani amafunde abekalikishi alukutubuula ukucita ifi baLesa bakenye, tulatuntulula ifyalabiile intangishi ati: ‘Tulyelelwe ukumfwila baLesa ukucila ukumfwila abantu.’—Ifyacitilwe 5:29; Mako 12:17.
13. Findo tutulisha pa Bufumu bwa baLesa?
13 Tulicetekele ati Ubufumu bwa baLesa e bukashilisha lukoso amakatasho onse aali mu calo. BaYesu baalilabiile ati “Icebo ici iciweme ica Bufumu,” cikatulishiwa mu calo conse. (Pendeni Matayo 24:14.) Takulipo ubwikalikishi bwa bantunshi ubungacita ifi Ubufumu bwa baLesa bukatucitila. (Amasamo 146:3) BaYesu baalitusambiishe ukutembelela Ubufumu bwa baLesa ili baalabiile ati: “Ubufumu bwenu bwise. Ukufwaya kwenu kucitwe, panshi pano koti ni kwiulu.” (Matayo 6:10) Baibolo ilatubuula ati Ubufumu bwa baLesa bukonaala ubwikalikishi bwa bantunshi ‘nabo ubwine ne kwimakana inshiku shonse ishakulukuyayaya.’—Danyeli 2:44.
14. Mulukulanguka ati ni bani abapempela baLesa mu nshila iyelelwe?
14 Panuma ya kusambilila fyonse ifi, lipusheni ati: ‘Nibani abasambisha ifili mu Baibolo? Nibani abatulisha ishina lya baLesa kuli bambi? Nibani abalangisha ukutemwanshanya kabili abacetekele ati baLesa baalitumine baYesu mu kutupulusha? Nibani aba tabalibikamo mu fya mapolitiki? Nibani abatulisha ati Ubufumu bwa baLesa lukoso e bukashiliisha amakatasho tupitamo?’ Ukwakubula ne kukanika ni Bamboni sha baYawe.—Yisaya 43:10-12.
FINDO MWEBO MUKACITAPO?
15. Findo twelelwe ukucita pakweba ati baLesa bapokelele ukupempela kwesu?
15 Ukucetekela ati baLesa eko bali talipo e cipengelwa lukoso. Ifibanda nafyo filicetekele ati baLesa eko bali, pano tafibomfwilapo. (Jakobo 2:19) Kani tulukufwaya baLesa ukupokelela ukupempela kwesu, tatwelelwepo ukucetekela lukoso ati baLesa eko bali sombi tulyelelwe ne kucita ifi batubuula.
16. Nindo twelelwe ukukaanina ukupempela kwa bufi?
16 Pakweba ati baLesa basumine ukupempela kwesu tulyelelwe ukukaana ukupempela kwa bufi. Uwakushimika Yisaya alilembele ati: “Mufume-mo mukati muli wo; mulisweshe.” (Yisaya 52:11; 2 AbaKolinto 6:17) E mulandu twelelwe ukukaanina fyonse ifikumine ukupempela kwa bufi.
17, 18. Kani “Babiloni Umukulu” cindo, kabili nindo cicindamine ukufumamo bwangu muli ye?
17 Kani ukupempela kwa bufi cindo? Kupempela ukuli konse ukusambisha abantu ukupempela baLesa mu nshila iipusene na fyefyo Baibolo isambisha. Baibolo ileta ukupempela konse ukwa bufi ati “Babiloni Umukulu.” (Ukufisulula 17:5) Nindo kwitilwe’fyo? Panuma ya Bulobe bwa menda ubwa mu mpindi yakwe Noa, ifisambisho ifingi ifya mu kupempela kwa bufi fyalitatikile mu mushi uwalukwitwa ati Babiloni. Ifyo ifisambisho fya bufi, fyalisalangene mu calo conse. Ku cakubwenako, abantu abalukwikala mu mushi wa Babiloni baalukupempela bulesa butatu. Na pali ino mpindi, amapempelo aengi alasambisha ati muli baLesa bamo muli batatu, pano Baibolo ilasambisha apatubile ati kuli lukoso baLesa bacine bamo, baYawe kabili ati baYesu, bana baLesa. (Yoane 17:3) Abaalukwikala mu mushi wa Babiloni baalisumiine ne kwaba ati kani umuntu afwa kulaba cimo ici tacifwapo kabili ati cingapenshiwa mu mulilo. Ifyo talipo fya cine.—Boneni Ifyebo na Fimbi 14, 17, na 18.
18 BaLesa balishimikile ati bukumo lukoso ukupempela kwa bufi konse ku konaalwa. (Ukufisulula 18:8) Kani mwaumfwisha umulandu cicindamine ukufumamo bwangu mu kupempela kwa bufi? BaYawe Lesa balukufwaya ati mufumemo bwangu ili impindi taingashila.—Ukufisulula 18:4.
19. Kani mwasalululapo ukupyungila baYawe, bakamofweniko shani?
19 Ili mwasalululapo ukufuma mu kupempela kwa bufi ne kutatika ukupyungila baYawe, ababyenu ne ba mu cisoolo cenu bambi cipale tekuti bomfwishepo umulandu mwasalulwilapo ukucite’fyo, kabili bangatatika ukumukatesheni. Pano baYawe bakalukuli na mwebo. Mukaba mu cisoolo ca mu calo conse umuli amamilyoni abantu abatemwanshenye mucinenene kabili mukakwata ishuko lya kwikala umuyayaya mu calo ca bukumo ica baLesa. (Mako 10:28-30) Na mukupelako, cipale ifibusa fyenu ne ba mu cisoolo bambi abaalukumukanyeni ukupyungila baYawe, bangatatika ukusambilila Baibolo.
20. Nindo cicindamine ukupempela baLesa mu nshila iyelelwe?
20 Bukumo lukoso, baLesa bakafumyapo bumbifi bonse kabili Ubufumu bwabo bukekalika icalo conse. (2 Petilo 3:9, 13) Mama ifi iyo mpindi ikawama! Bonse bakalupempela baYawe mu nshila baYawe bafwaya. Popele, cicindeme kuli mwebo ukusalululapo lwenka luno ukulukupempela baLesa mu nshila iyelelwe.


text:
ICIPYA 3
Vino Mungacita pa Kumala Intazi
“Kundananji nkaninye amuno ulukundo lukavwimbila amawembuko mavule.”—1 Peter 4:8
Ndi mwatwala nanti mwatwalwa, intazi zikavulilako. Zimwi zingafuma mwi twala linu pa mulandu wakupusana kwa vikwatilwe. Zinji nazyo zingafuma ku wantu wanji na kuvintu vye vinji vino vikacitika.
Ndi mwawa ni ntazi, mutazilewuka amuno e Baibolo ikati mungazimala. (Mateyu 5:23, 24) Uzye mungacita wuuli pa kumala intazi? Mungazicimvya ndi mukukonka ivisinka vya mwe Baibolo.
1 MWALANZYANYA
VINO BAIBOLO IKALANDA: “Kwawa impindi . . .izyakuvwanga” (Ekawizya 3:1, 7) Ndi mwakwata intazi, mwakwikala pansi amulanzyanya. Mwalanda vyonsinye vino vili ku mwezo mpaka ku nsingo akuswepa. Lyonsinye mwalanda ‘icisinka’. (Waefeso 4: 25) Ndi mwafulwa, mwateka umwezo. Amuno ndi mukutolelelana icete mutanga mwapokoota na patuuntu twakulanzyanya vye.—Imilumbe 15:4; 26:20.
Nanti mwapusananye mutasaalulana, mwacindikaana. (Wakolose 4:6) Mwamala wangu intazi swinya kusi kwelezya ukuleka ukuvwanzyanya.—Waefeso 4:26.
IVYAKUCIITA:
Vwambani impindi inzima iyakulanzyanya
Mutacilinganya ndi winji akulanda.
2 MWATEYELEZYA
VINO BAIBOLO IKALANDA: “Kundananji nu lukudo lweneco swinya mwacindikana”. (Waroma 12:10) Ukuteyelezya kwacindama sana. Mwakwivwicisya cino wakwinu akulandapo nu “mwezo wonga swinya nu kuyicefya”. (1 Peter 3:8, Jemusi 1:19) Pakuti mwivwicisye,muzipizile ukuleka vyonsinye vino mukucita. Ndi mupanvizilwe, mungamuwuzya ukuti mulanzyanye impindi yinji. Nga mukulola wakwinu ukuti we ciwuza winu, lelo asamulwani winu, mutaliwamukwatila “icikonko.”—Ekawizya 7:9.
IVYAKUCIITA:
Mwateyelezya nu kuwikako sana amano nanti mutakunzile vino wakwinu akulanda
Mwakwiluka vino akuyivwa. Uzye akuloleka wuli pa minso, nga izwi lyeni, likwivwika wuuli?
3 MWACITA VINO MWALANZYANYA
VINO BAIBOLO IKALANDA: “Wombanga apano ungawa ni cakulya, ikalisyanga uwalandalanda, uliwa we musaluke.” (Imilumbe 14:23) Mwacita vino mwalanzyanya. Ndi musakucita wo wo, cingawa ngati mukuma vye umuuza. Pakumala intazi, cikalondeka ukuwombesya. (Imilumbe 10:4) Ndi mukuwombela ponga, ‘mulizana icilambu icizima.’—Ekawizya 4:9.
IVYAKUCIITA:
Lolani muno cila muntu angawombela pakumala intazi
Mwakwata ni mpindi yakulola muno mukuwomba icete


text:
CIIYO 7
Ino Bwami bwa Leza Ninzi?
1. Ino Bwami bwa Leza Ninzi?
Bwami bwa Leza nimfwulumende yakujulu. Buyoonjila mubusena bwamfwulumende zyoonse alimwi akupa kuti kuyanda kwa Leza kucitwe kujulu aanyika. Makani aajatikizya Bwami bwa Leza, makani mabotu. Ino-ino Bwami bwa Leza buyoozuzikizya cintu ncobayanda bantu, nkokuti mfwulumende yeendelezya kabotu. Buyookamantanya bantu boonse bapona anyika.
Bwami bweelede kuba amwami. Jehova wakasala Mwanaakwe, Jesu Kristo, kuba Mwami wa Bwami bwakwe.
2. Nkaambo nzi Jesu ncali Mwami iweelela?
Mwana wa Leza, Mwami iweelela nkaambo ulaaluzyalo alimwi ulakakatila kubululami. (Johane 1:14) Alimwi ulaanguzu zyakugwasya bantu nkaambo uyoolela nyika kali kujulu. Naakabusyigwa, wakaunka kujulu akukkala kujanza lyalulyo lya Jehova kalindila. (Bahebrayo 10:12, 13) Kumane, Leza wakamupa nguzu zyakuti atalike kulela.
3. Ino mbaani bayoolela a Jesu?
Ikakamu kaitwa kuti “basalali,” kayoolela a Jesu kujulu. (Daniele 7:27) Basalali ibakasaanguna kusalwa mbaapostolo ba Jesu basyomeka. Kusikila lino, Jehova wazumanana kusala baalumi abamakaintu basyomeka kuba basalali. Mbubwenya mbuli Jesu, balabusyigwa amibili yamuuya.
Ino bantu baunka kujulu bali bongaye? Jesu wakabaita kuti “katanga kaniini.” (Luka 12:32) Antoomwe banooli 144,000. Bayoolela nyika antoomwe a Jesu.
4. Ino ncinzi cakacitika Jesu naakatalika kulela?
Bwami bwa Leza bwakatalika kulela mu 1914. * Ntaamu yakusaanguna njaakabweza Jesu naakatalika kulela kali Mwami njakusowela Saatani amadaimona aakwe anyika. Saatani wakakalala kapati alimwi wakatalika kuleta mapenzi nyika yoonse. (Ciyubunuzyo 12:7-10, 12) Kuzwa leelyo, mapenzi ngobajisi bantu avwula kapati. Nkondo, nzala, malwazi, alimwi amizuzumo yanyika, zyoonse eezyi nzibeela ‘zyacitondezyo’ cakuti Bwami bulaafwaafwi kulela nyika.
5. Ino ncinzi ncobuli mukuzuzikizya Bwami bwa Leza?
Kwiinda mumulimo wakukambauka wanyika yoonse, Bwami bwa Leza buli mukukamantanya nkamu mpati yabantu bazwa muzisi zyoonse. Mamiliyoni aabantu babombe myoyo bayaabuba balelwa ba Bwami bwa Leza ansi aabweendelezi bwa Jesu. Bwami bwa Leza buyoobakwabilila bwaakunyonyoona bweende bwazintu oobu bubyaabi anyika. Aboobo, boonse bayanda kugwasyigwa a Bwami bwa Leza beelede kwiiya kuba balelwa ba Jesu ibamvwida.
Mumyaka iili 1,000, Bwami buyoozuzikizya makanze ngaakajisi Leza kumatalikilo kujatikizya bantu. Nyika yoonse iyooba paradaiso. Kumamanino, Jesu uyoobupilusya Bwami kuli Bausyi. (1 Bakorinto 15:24-26) Sena kuli muntu ngomuzyi ngomuyanda kwaambila makani aajatikizya Bwami bwa Leza?
^ munc. 6 Kutegwa muzyibe zinji kujatikizya businsimi bwamu Bbaibbele bwaamba zyamwaka wa 1914, amubone bbuku lyakuti Ino Ncinzi Cini Bbaibbele Ncoliyiisya? mapeeji 215-218.
Amwiiye Zinji
Ino Ncinzi Cini Bbaibbele Ncoliyiisya?
Sena Tupona “Kumazuba Aakumamanino”?
Amubone zintu zicitika mbozitondezya kuti tupona “kumazuba aamamanino” aayo aakasinsimwa mu Bbaibbele.
INO MBAANI BACITA KUYANDA KWA JEHOVA MAZUBA AANO?
Ino Bakamboni ba Jehova Baweendelezya Buti Mulimo Wabo Wakukambauka?
Tutobela cikozyano ncaakasiya Jesu naakali anyika. Ino ninzila nzi zimwi nzyotubelesya mukukambauka?


text:
MWIIPUSHO 7
Ino Inga Ndacita Buyani Na Kabayunga Koonana?
INO INGA WACITA BUYANI?
Yeeya bukalo ubu: Peendabo myeenshi yobilo, kuswa ciindi Heather ndyaakatalika kweenda a Mike, sombi utolinyumfwa anga bakashibana ndikale. Shiindi shiinji balatuminana makani pafooni, kubandika maola aanji, alimwi balakonsha kushiba mubye ncasuni kwaamba nabi kaatana kumanisha! Ono Mike ulisuni ayi ishi shiteelibo mukwaamboshanya, kuli cintu cimwi ncaasuni.
Myeenshi yobilo yainda, Mike a Heather baleelabo mukucatana mumaansa alimwi akufyontana paniinibo. Heather tasuni ayi bacite cintu cimwi kwiinda pasheeshi. Sombi taasuniwo Mike ayi amukake. Taakuwo muntu umusangalasha mbuli bucita Mike. Kwilika pasheeshi ulalyaambila mwiine ayi, ‘Nebo a Mike tulisunene abuumbi . . . ’
Na wakashika kale ciimo cakweebwa alimwi uli mubukalo bwake Heather, ino inga wacita buyani?
IMIKANA AKUYEEYA!
Na wapwaya mulawo weendelesha shilengwa, mbuli mulawo wankusu shikwelela panshi, inga walicisa. Mbocibete na watyola milawo yambotweelete kulilemeka mbuli mulawo waamba ayi: ‘Mulyeelete kutalamuka kubufuule.’—1 Bene Tesalonika 4:3.
Ino ngamapensho ali eenga acitika pamulandu wakutakonkela mulawo uyu? Baibo ilaamba ayi: ‘Uyo ucita bufuule ulabisha mubili wakwe.’ (1 Bene Kolinto 6:18 NWT) Ino nciinshi citotondesha ayi makani aya ngancine?
Bashikulangoola makani bakacana ayi bacanike baanji bakoonana kabatana kweebana balacana mapenshi mbuli:
KULISUKAMA. Bacanike baanji bakatalika koonana kacitana kushikila ciindi cakweebwa nabi kweeba, balaamba ayi nicakaba kabotu nakwiinga tabana kucita boobo.
KUTASHOMEKA. Pesule lya koonana, uli woonse ulatalika kuyeeya ayi, ‘Ino ngaani umwi ngwakoonanakwe?’
KUTYOMPWA. Kuswa panshi lyamoyo, banakashi baanji balisuni muntu weenga wabashitilisha kuteshi wooyo ubasekanyabo akubashiya. Abalo basankwa baanji tabasuni kuba amwanakashi usumina na bamulwita makani akoonana.
Cancine ncakwaamba ayi: Na wasumina koonana amuntu ngotana kweebanakwe nkokwaamba ayi, walisampula alimwi wasowa cintu ciyandika abuumbi. (Bene Loma 1:24) Mubili wako ncintu cicindeme abuumbi alimwi toeelete kuunyonyoola!
Tondesha ayi ulicite nkusu shakulyeendelesha kwiinda ‘mukutalamuka bufuule.’ (1 Bene Tesalonika 4:3) Lyalo na ciindi cakweebwa na kweeba cikashike, ulaakuba acoolwe cakoonana. Alimwi ulaakusangalala cakubula kulisukama, kuba abuumba, alimwi akulinyumfwa kutashitilishikwa uko nkobanyumfwa abo boonana kabatana kweebana.—Tushimpi 7:22, 23; 1 Bene Kolinto 7:3.
INO UTOYEEYA BUYANI?
Sa muntu ukusuni cancinencine inga wabika buumi bwako mumapensho akulengesha ayi upenshekwe mumiyeeyo?
Sa muntu ukubikila maano inga wasuna kubika bushicibusa bwako a Lesa mumapensho?—Bene Ebulu 13:4.


text:
ICAPITALA 18
Kani Ndyelelwe Ukulituula kuli BaLesa ne Kubatishiwa?
1. Findo mwelelwe ukwalakanyapo panuma ya kusambilila lino ibuuku?
MULI lilino ibuuku mulisambilile bucine bwa mu Baibolo ubwingi, mulisambilile pali fyefyo baLesa bamulaileni ukwikala umuyayaya, fyefyo abafwile bali, kabili ne bucetekelo bwa kubuuka kwa bafwile. (Uwakutulisya 9:5; Luku 23:43; Yoane 5:28, 29; Ukufisulula 21:3, 4) Cipale mulitatikile kale ukusangwa ku kubungana kwa Bamboni sha BaYawe ne kubona ati ifi bapempela e bucine. (Yoane 13:35) Cipale mulitatikile ukuba na bucibusa ubupalamishe na baYawe kabili cipale mulafwaya ukubapyungila. Na muli fyefyo mungalipusha ati, ‘Findo njelelwe ukucita pa kupyungila baLesa?’
2. Cindo calengeshe umwalalume umu Etiopia ukufwaya ukubatishiwa?
2 Ifyo efi umu Etiopia uwaliko mu mpindi ya baYesu alangulukile. Pa mpindi imo ninshi baYesu balibuukile baliile na kwiulu, umusambile wa baYesu Filipo, kaatulisha ku mwalalume umu Etiopia. Filipo alyofweleko uyu umwalalume ukushininwa ati baYesu e baMasaya. Ifi uyu mwalalume aumfwile fyalimufikile pa mutima icakweba ati penka’po kaalabila ati: ‘Boneni! Amenda nga; nindo tekuti mbatishiwilwe?’—Ifyacitilwe 8:26-36.
3. (a) Kani ni liisa ifunde baYesu bapeele abasambile babo? (b) Kani umuntu alyelelwe ukubatishiwa shani?
3 Baibolo ilibuulishishe mu kumfwanika ati kani mulukufwaya ukupyungila baYawe, mulyelelwe ukubatishiwa. BaYesu baalibuulile abasambile babo ati: “Mukalukusambisha imishobo yonse ya bantu, ne kubabatisha.” (Matayo 28:19) BaYesu abene baalilangishe icakutuntululako ili babatishiwilwe. Baalibebishe umubili onse mu menda, talipo kubetila lukoso amenda pa mutwi. (Matayo 3:16) Na pali ino mpindi umu Klistu pa kubatishiwa, alyelelwe ukwibishiwa umubili onse mu menda.
4. Kani ukubatishiwa kwenu kulabuulishishe’ndo kuli bambi?
4 Kani mwabatishiwa, ninshi mwalangisha bambi ati mucinenene mulukufwaya ukuba icibusa ca baLesa ne kubapyungila. (Amasamo 40:7, 8) Popele mungalipusha ati, ‘Cindo njelelwe ukucita pakweba ati mbatishiwe?’
UKWISHIBA NE BUCETEKELO
5. (a) Cindo mwelelwe ukutanga ukucita ili tamungabatishiwa? (b) Nindo ukubungana kwa buKlistu kucindamiine?
5 Ili tamungabatishiwa, mulyelelwe ukwishiba baYawe na baYesu. Mulitatikileko kale ukucite’fyo ukupitila mu kusambilila Baibolo. (Pendeni Yoane 17:3.) Pano kuli na fimbi ifipengelwa. Baibolo ilalabila ati “mukesule ukwishibisha” ukufwaya kwa baYawe. (AbaKolosai 1:9) Ukusangwa ku kubungana kwa Bamboni sha BaYawe ku kamofweniko ukukosha bucibusa bwenu na baYawe. Uyo, e mulandu cicindamine kuli mwebo ukusangwa ku kubungana lyonse.—AbaEbeya 10:24, 25.
6. Kani mulyelelwe ukwishiba fyonse pakweba ati mubatishiwe? Buulishisheni.
6 Na cine, talipo ati mulyelelwe ukwishiba fyonse lukoso ifili mu Baibolo pakweba ati mufikepo ukubatishiwa. Fyopele’fyo, talipo ni fyonse umwalalume umu Etiopia aishibile ili tangabatishiwa. (Ifyacitilwe 8:30, 31) Kabili tukapitilisha ukusambilila pali baLesa umuyayaya. (Uwakutulisya 3:11) Pano pakweba ati mubatishiwe, mulyelelwe ukwishiba ne kusumina ifisambisho fya mu Baibolo ifya kutanga.—AbaEbeya 5:12.
7. Kani ukusambilila Baibolo kulimofweleniko shani?
7 Baibolo ilalabila ati: “Apakubulo’kucetekela tapeshiba ukubatemwesha [baLesa].” (AbaEbeya 11:6) Na muli fyefyo, ili tamungabatishiwa mulyelelwe ukuba ne bucetekelo. Baibolo ilatubuula ati, ili bambi abantu mu mushi wa kale uwa Kolinto baumfwile icebo ici abasambile ba baYesu batuliishe, “balicetekele ne kubatishiwa.” (Ifyacitilwe 18:8) Koti ni fyopele’fyo, ukusambilila Baibolo kulimofweleniko ukucetekela imilayi ya baLesa ne makosa amulambu wa baYesu, aangatupulusha ku kubifya ne mfwa.—Josyua 23:14; Ifyacitilwe 4:12; 2 Timote 3:16, 17.
MULUKUBUULAKO BAMBI BUCINE BWA MU BAIBOLO
8. Cindo cingamulengesheni ukubuulako bambi fyefyo musambilile?
8 Ili mulukupitilisha ukusambilila Baibolo ne kubona ifi ingamofweniko mu mweo wenu, ukucetekela kwenu kukakoselako. Mukafwaisha ukubuulako bambi ifi mulukusambilila. (Jelemiya 20:9; 2 AbaKolinto 4:13) Pano ni bani mwelelwe ukubuulako?
9, 10. (a) Ni bani mungatatikilapo ukubuulako ifi mulukusambilila? (b) Mulyelelwe ukucita shani kani mulukufwaya ukulukutulisha pamo ne kelesha?
9 Cipale mungafwaya ukubuulako aba mu cisoolo cenu, ifibusa, aba mwikala nabo apepi, neli aba mupyunga nabo ifi mulukusambilila. Ukucite’fyo kuli bwino, pano mulyelelwe ukucite’fyo mu butemwe ne nkumbu. Mukupita kwa mpindi, mungatatika ukutulisha pamo ne kelesha. Ili mwabona ati mulyelelwe ukucite’fyo, mungabuula Mboni uumusambisheni Baibolo ati mulukufwaya ukulukupyungila pamo ne kelesha mu mulimo wa kutulisha. Kani uumusambisheni abona ati mulilyanshikile kabili ati mulukwikala ukwelelwa ne kufunda kwa mu Baibolo, mwense bobilo mukakumana ne bakulu ba mwi kelesha.
10 Pali kuku ukukumana findo mukambaala? Abakulu ba mwi kelesha bakambaala na mwebo pakweba ati babone kani mulyumfwishishe ne kucetekela ifisambisho fya mu Baibolo ifya kutanga, kani mulekala ukwelelwa ne kufunda kwa mu Baibolo, kabili kani mulukufwaisha ukuba Imboni ya BaYawe. Mulukwanuka ati abakulu ba mwi kelesha balalama aba mwi kelesha bonse, ukubikako na mwebo, na muli fyefyo tamwelelwepo ukutiina ukwambaala nabo. (Ifyacitilwe 20:28; 1 Petilo 5:2, 3) Pa kushila kwa kukumana, abakulu ba mwi kelesha bakamubuuleni kani mungatatika ukutulisha pamo ne kelesha.
11. Nindo cicindamine ukwaluka umulukupengelwa ili tamungatatika ukutulisha pamo ne kelesha?
11 Cipale abakulu ba mwi kelesha bangamubuuleniko umu mwelelwe ukwaluka makosa ili tamungatatika ukutulisha pamo ne kelesha. Nindo cicindamine ukwaluka umulukupengelwa? Ni pakuti ili tulukulabila kuli bambi pali baLesa, tulemakaninako baYawe kabili tulyelelwe ukulukubalemya mu mekalilo esu.—1 AbaKolinto 6:9, 10; AbaGalatya 5:19-21.
LAPILENI NE KWALULUKA
12. Nindo abantu bonse belelwe ukulapila?
12 Kuli na cimbi ici mwelelwe ukucita ili tamungabatishiwa. Intangishi Petilo yalilabiile ati: “Lapileni, mwaluluke, ati ifyakubifya fyenu fishimangane.” (Ifyacitilwe 3:19) Cilaalule’ndo ukulapila? Ukulapila, kumfwa ububi pa fibipile ifi tucitile. Ku cakubwenako, kani mwalukucita ubucencemeshi, mulyelwe ukulapila. Nangaba ati mu mweo wenu onse mulipyungiishe ukulukucita ifilungeme, mulyelelwe ukulapila, ni pakuti fwense tuli bakubifya kabili tulapengela ukulomba baLesa ukutufitulukila.—AbaLoma 3:23; 5:1.
13. Kani ishiwi lya kweba ati ‘ukwaluluka’ lilaalule’ndo?
13 Kani mulyelelwe ukupelela lukoso pa kumfwa ububi pa fibipile mwacitile? Koku. Petilo kalabila na kabili ati mulyelelwe ‘Ukwaluluka.’ Ici cilaalula ati mulyelelwe ukuleka ukucita ifibipile mwalukucita ne kutatika ukucita ifilungeme. Ku cakubwenako, alakanyeni ati mulukuya ku mupunda uku tamungayapo. Ili tamungafika ukutali, mwabona ati mwaluba. Kani mungacita shani? Ukwakubula ukukanika mungaaluluka, ne kupyungisha inshila iilukuya ku mupunda mulukuya. Fyopele’fyo, ili mulukusambilila Baibolo, mungasangana ati muli umu mwelelwe ukwaluka. Litemenweni ‘ukwaluluka’—ekweba ati, ukuleka ukucita ifibipile mwalukucita—ne kutatika ukucita ifilungeme.
LITUULENI MWE BENE
14. Kani mungalituula shani kuli baLesa?
14 Icintu na cimbi icicindeme ici mwelelwe ukucita ili tamungabatishiwa, kulituula kuli baYawe. Kani mwalituula kuli baYawe ninshi mwabalaya mwi tembelo ati, nibo lukoso benka ebo mukalukupempela ne kulukucita ukufwaya kwabo mu mweo wenu onse.—Ndutelonomi 6:15
15, 16. Cindo cingalengesha umuntu ukulituula kuli BaYawe?
15 Ukulaya ukupyungila baYawe cili koti kulaya uumutemenwe ati mukalukuli nakwe umweo wenu onse. Alakanyeni ati umwalalume alukufwaya ukwambisha umwanakashi. Ili aishiba bwino umwanakashi ne kubona ati ali ne mibelo iiweme, umwalalume amutemwa ukwakuti kabili afwaya ne kumuupa. Pakuti amutemwa, angasalululapo ukumuupa nangaba ati ukucite’fyo kulisankenemo ifingi.
16 Ili mulukusambilila pali baYawe, mukabatemwa ukwakuti kabili mukafwaya ukulukubapyungila ne mweo wenu onse. Ukucite’fyo kukamulengesheni ukubabuula mwi tembelo ati mukalukucita ukufwaya kwabo. Baibolo ilalabila ati onse uufwaya ukulonda baYesu alyelelwe ‘ukulikanya.’ (Mako 8:34) Kani ico cilaalule’ndo? Cilaalula ati mu mweo wenu, mulyelelwe ukulukutanga ukucita ifi baYawe bafwaya. Ukucita ukufwaya kwa baYawe kucindeme ukucila na pali fyefyo mufwaya ukucita.—Pendeni 1 Petilo 4:2.
MWILUKULANGULUKA ATI TEKUTI MUKONSHEPO
17. Nindo abantu bambi batiinina ukulituula kuli baYawe?
17 Abantu bambi balatiina ukulituula kuli baYawe, pakuti balalanguluka ati tekuti bakonshepo ukucita ukufwaya kwa baYawe. Nakabili balalanguluka ati bangomfwisha baYawe insoni neli ati kani tabalituulilepo kuli baYawe tekuti babasololweshe ne kubapanika pali fyefyo bacita.
18. Nindo ingamofweniko ukubula ukulanguluka ati tekuti mukonshepo ukulukucita ukufwaya kwa baYawe?
18 Ukutemwa baYawe kukamulengesheni ukulituula kuli bo, ukwa kubula ukutiina. Pakuti mulibatemenwe, mukapyungisha ukulukucita ukufwaya kwabo. (Uwakutulisya 5:4; AbaKolosai 1:10) Tacikalukubonekapo icikateshe ukucita ukufwaya kwa baYawe. Intangishi Yoane kalemba ati: “Pakuti ubutemwe bwa baLesa ni bubu, ati tulukulama’mafunde abo: lomba amafunde abo taalemene, tau.”—1 Yoane 5:3.
19. Nindo tamwelelwepo ukutiina ukulituula kuli baYawe?
19 Talipo ati mulyelelwe ukuba abawaminine pakweba ati mulituule kuli baYawe. Baliishi apa tungapelela kabili tabacetekelapo fwebo ukucita ifi tekuti tukonshepo. (Amasamo 103:14) Bakamofweniko ukucita ifilungeme. (Yisaya 41:10) Kamupemamo muli baYawe ne mutima wenu wonse, kabili ‘bakalukumulangisheni inshila shenu.’—Ifisimpi 3:5, 6.
UKULIFISULULA UKWA KULETA UKUPULUKA
20. Ili mwalituula kuli baYawe, cindo cimbi ici mwelelwe ukucita?
20 Kani mulilyanshikile ukulituula kuli baYawe? Ili mwalituula kuli baYawe, mulyelelwe ukucita icintu na cimbi. Mulyelelwe ukubatishiwa.
21, 22. Kani mungalangisha shani ati mulilituulile kuli baYawe pa bantu abengi?
21 Mulyelelwe ukwishibisha uwa kwikatanya ibumba lya bakulu ba mwi kelesha lyenu ati mulilituulile kuli baYawe, kabili ati mulukufwaya ukubatishiwa. Akanshika abakulu ba mwi kelesha bambi ati bakapitulukemo na mwebo mu fisambisho fya mu Baibolo ifyakutanga. Kani aba abakulu bakasumine ati mwafikapo, bakamubuuleni ati mungabatishiwa pa kubungana ukukulu ukukakonkapo ukwa Bamboni sha BaYawe. Pali kuku ukubungana kukaba ilyashi ilikalukulabila pali fyefyo ukubatishiwa kwaalula. Uukalabila ilyashi akabuula bonse abakaba pa mulongo wa kubatishiwa ukwasuka ifyakwipusha fibili ifipubile. Ukwasuka kwenu kuli fyefyo ifyakwipusha fibili, kukabuulishisha ukucetekela kwenu muli baYawe pa bantu abengi.—(AbaLoma 10:10)
22 Eli pano mukabatishiwa. Mukebishiwa umubili onse mu menda. Ukubatishiwa ekukeshibisha apaswetele ati mulilituulile kuli baYawe kabili pano muli Mboni ya BaYawe.
IFI UKUBATISHIWA KWAALULA
23. Kani cilaalule’ndo ukubatishiwa “mwi shina lya baTata ne lya Mwana ne lya mupashi uswetelele”?
23 BaYesu baalilabiile ati abasambile babo bakalukubatishiwilwa “mwi shina lya baTata ne lya Mwana ne lya mupashi uswetelele.” (Pendeni Matayo 28:19.) Kani ici cilaalule’ndo? Cilaalula ati uulukubatishiwa alyelelwe ukwishiba ubukulu bwa BaYawe ne mulimo baYesu bakwete mu kwanshika kwa baLesa, kabili na fyefyo baLesa bakonsha ukufwaya kwabo ukupyungisha umupashi wabo uuswetelele.—Amasamo 83:18; Matayo 28:18; AbaGalatya 5:22, 23; 2 Petilo 1:21.
24, 25. (a) Kani ulubatisho lulemakaninako indo? (b) Findo tukambaalapo mu capitala cakupelako?
24 Ukubatishiwa kulemakaninako icintu icicindeme. Ukwibishiwa mu menda kulalangisha ati mwafwa kuli fyefyo ifi mwalukucita akale. Ukutumpulwa mu menda, kulalangisha ati pano muli abalabi mu kucita ukufwaya kwa baLesa. Cilalangisha ati ukufuma pa kubatishiwa mukalukupyungila baYawe. Anukeni na kabili ati mulilituulile kuli BaYawe abene, talipo ni ku muntunshi, kwi bumba, neli ku mulimo.
25 Ukulituula kwenu kukamofweniko ukuba na bucibusa ubukosele na baLesa. (Amasamo 25:14) Ici tacalulapo ati kani umuntu abatishiwa ninshi cashila akapuluka. Intangishi Paulu yalilembele ati: “Kamukonsha ukupuluka kwenu mwe bene ne kutiina ne kututuma.” (AbaFilipoi 2:12) Ukubatishiwa citati lukoso. Pano mungakosha shani bucibusa bwenu na baYawe? Icapitala cakupelako muli lilino ibuuku cikaasuka ico icakwipusha.


text:
ICAPITALA 13
Mulukucindika Umweo
1. Ni bani batupeele umweo?
BAYAWE “ni baLesa ba mweo.” (Jelemiya 10:10) E balengeshi besu kabili balitupeele umweo. Baibolo ilalabila ati: “Mwalilengele ifintu fyonse, kabili koti kufwaya kwenu epo fili, fyalilengelwe.” (Ukufisulula 4:11) Fya cine, baYawe baalukufwaya ati fwebo tube ne mweo. Umweo ni mpese iicindeme iitupokelele ukufuma kuli bo.—Pendeni Amasamo 36:9.
2. Tungaba shani ne mekalilo aaweme?
2 BaYawe balatupeela ifilengesha tupitilishe ukuba ne mweo, ifili koti fyakulya ne menda. (Ifyacitilwe 17:28) Ukucila na pali fyefyo, balafwaya tulukulitemwesha mu mweo wesu. (Ifyacitilwe 14:15-17) Pakweba ati amekalilo esu abe bwino, tulyelelwe ukumfwila amafunde aba baLesa.—Yisaya 48:17, 18.
IFI BALESA BABONA UMWEO
3. Findo baYawe baacitile ili Kaini aipeye Ebeli?
3 Baibolo ilalabila ati umweo wesu, ne wa bantu bambi ucindeme kuli baYawe. Ku cakubwenako, ili Kaini umwana wakwe Adama na Efa afitiilwe Ebeli umwanice wakwe, baYawe kabamucenjesha ati taelelwepo ukupitilisha ukufiitwa. Pano Kaini taumfwilepo, alifiitilwe ukwakuti kabili “alimiine umukwabo ne ku mwipaya.” (Ifyakutanga 4:3-8) BaYawe baalipanikile Kaini pali fyefyo aipeye Ebeli umukwabo. (Ifyakutanga 4:9-11) Na muli fyefyo, ukufiitwa ne bupate fibipile ni pakuti fingatulengesha ukuba ne bungwa neli ulukansa. Umuntu wa kube’fyo tekuti abepo ne mweo wa muyayaya. (Pendeni 1 Yoane 3:15.) Pakweba ati tusangalashe baYawe, tulyelelwe ukutemwa abantu bonse.—1 Yoane 3:11, 12.
4. Kani ifunde limo pa mafunde baLesa baapeele abaIshilaeli lilatusambishe’ndo pali fyefyo baLesa babona umweo?
4 Ili paapitile imyaka iyakuti ubwingi, baYawe baalilangiishe ati balicindikile umweo ili bapeele Mose Amafunde 10. Ifunde limo pali yayo lilalabila ati: “Tekwipayo’muntu, koku.” (Ndutelonomi 5:17) Uwaipaya umuntu ku mushikila lukoso, naye baali ne ku mwipaya.
5. Kani baLesa balabona shani ukupulumusha ipafu ku mushikila?
5 Kani baLesa balabona shani ukupulumusha ipafu ku mushikila? Ne mweo wa mwana uutangafyalwa ucindeme kuli baYawe. Mu mafunde baYawe bapeele abaIshilaeli, baalilabiile ati kani umuntu apama umwanakashi uuli ne pafu ica kweba ati ne mwana afwa, uyo muntu aali ne kwipaiwa. (Pendeni Ifyakufuma 21:22, 23; Amasamo 127:3.) Ici cilatusambisha ati ukupulumusha ipafu ku mushikila kubifya.—Boneni Ifyebo na Fimbi 28.
6, 7. Tungalangisha shani kuli baYawe ati tulicindikile umweo?
6 Tungalangisha shani kuli baYawe ati tulicindikile umweo wesu ne wa bambi? Tungacite’fyo pa kubula ukubika umweo wesu neli uwa bambi mwi lofyo. Popele tatwelelwepo ukupeepa fwaka, ulubangula, neli ukupyungisha umuyanda mu nshila iitayelelwepo, ni pakuti fingatwipaya.
7 BaLesa balafwaya fwebo ukupyungisha umweo batupeele mu nshila iingabasangalasha. Penka tulyelwe ukulama bwino umweo wesu. Kani tatulukucitapo ifyo, tukaba abakubulo’kusweta mu menso abaLesa. (AbaLoma 6:19; 12:1; 2 AbaKolinto 7:1) Tekuti tupempelepo baLesa abatupeele umweo kani tuliupufishe. Nangaba ati cingakatasha ukuleka imibelo iibipile, baYawe bakatofwako kani tulukulibikilishako ni pakuti tulabona umweo ati ucindeme.
8. Findo twelelwe ukucita pakweba ati tatubikilepo umweo wesu neli uwa bambi mwi lofyo?
8 Twacisambilila ati umweo ni mpese iicindeme. BaYawe balicetekele ati tukalukwesha apapelele amakosa esu ukubula ukubika umweo wesu neli uwa bambi mwi lofyo. Tungacite’fi ili tulukwensha motoka, incinga neli ifintu fimbi. Tatwelelwepo ukwangala ifyangalo ifingabika umweo wesu mwi lofyo. (Amasamo 11:5) Tulyelelwe ne kubona ati ama ng’anda esu talukuletapo ifyakukatasha. BaYawe baalifundile abaIshilaeli ati: “Pa kuliibakila ing’anda ya bukumo, ukacite icakuciicila [neli, ukwibaka icibumba mu mpelo] pa mutenge, wikesa mukuletela pa ng’anda yobe umulandu wa milopa, kani umbi umuntu apone-po.”—Ndutelonomi 22:8.
9. Kani tulyelelwe ukulama shani inama?
9 BaYawe balafwaya ne kweba ati tulukulama bwino inama. Balisuminishe ukwipaya inama kani ilukuleta ifyakukatasha neli kani tulukufwaya ifyakulya neli ifyakufwala. (Ifyakutanga 3:21; 9:3; Ifyakufuma 21:28) Pano tatwelelwepo ukuba ne lukansa ku nama neli ukushipaya pakuti pa kwangala lukoso.—Ifisimpi 12:10.
MULUKUBONA UMWEO ATI UCINDEME
10. Tuliishi shani ati imilopa ilemakaninako umweo?
10 BaYawe balabona imilopa ati iswetelele ni pakuti ilemakaninako umweo. Panuma ili Kaini aipeye Ebeli, baYawe balimubuulile ati: “Ishiwi lya milopa ya mukwanu lilukundilila mu mushili.” (Ifyakutanga 4:10) Imilopa yakwe Ebeli yalukwimakaninako umweo wakwe, kabili baYawe balipanikile Kaini pakuti pa kwipaya Ebeli. Panuma ya bulobe bwa menda ubwaliko mu mpindi yakwe Noa, baYawe na kabili balilangishe ati imilopa ilemakaninako umweo. BaYawe baalisuminishe Noa ne cisoolo cakwe ukulya inama. Baalilabiile ati: “Ifintu fyonse ifyenda ifya mweo fikalukuli fya kulya fyenu; koti ni mbeu ishilukumena namupeeleni fyonse.” Nangabe’fyo kwali icintu cimo ici baYawe bakeenye ukulya: “Sombi iminefu iili ne mweo waiyo e milopa yaiyo teshi mukailye-po.”—Ifyakutanga 1:29; 9:3, 4.
11. Ni lisa ifunde baYawe bapeele abaIshilaeli ukulosha ku milopa?
11 Ili papitile imyaka 800 baYawe na kabili baalibuulile Noa ukubula ukulya imilopa, baalifundile abantu babo ati: “Lomba abantu bonse lukoso abaIshilaeli kani bensu abalukwikala pamo nenu, uukalonda ne kwikate’nama neli cuni iciliwa, aketulule’milopa ya ciko aishike ne fukutu.” Eli balabiile ati: “Teshi mukalye-po imilopa.” (IfyabaLefai 17:13, 14) Na pali yenka ilya impindi baYawe baalukufwaya ati abantu babo bapitilishe ukubona imilopa ati icindeme. Baalibasuminishe ukulya inama pano imilopa yo baalibakenye. Ili baipaya inama pakweba ati balye, baalyelelwe ukwitulwila imilopa panshi
12. Kani abaKlistu balabona shani imilopa?
12 Ili papitileko imyaka ukufuma apa baYesu bafwilile, intangishi ne bakulu ba mwi kelesha lya buKlistu ilyali mu Jelusalemi, balikumene pa kweba ati babone amafunde aapitilishe ukupyunga na ku baKlistu ukufuma pali yayo baLesa bapeele abaIshilaeli. (Pendeni Ifyacitilwe 15:28, 29; 21:25.) BaYawe baalibofweleko ukumfwisha ati bacibona imilopa ati icindeme kabili ati nabo efi baelelwe ukupitilisha ukuibona. AbaKlistu bakutanga balishibile ati tabaelelwepo ukulya neli ukunwa imilopa neli ukulya inama iibaipaya ukwakubula ukupokomonamo iimilopa. Ukubula ukulonda ifunde lya pa milopa, takwapusenepo ne kupempela icibumbwa bumbwa neli ukucita ubucencemeshi. Ukufuma ilya impindi, abaKlistu baalukukaana ukulya neli ukunwa imilopa. Nga pali ino mpindi? BaYawe balafwaya fwebo ukupitilisha ukubona imilopa ati iswetelele.
13. Nindo abaKlistu bakaanina ukubikwamo imilopa?
13 Kani ici cilukwalula ati abaKlistu balyelelwe ne kukaana ukubikwamo imilopa? Inya. BaYawe balitufundile ati tatwelelwepo ukulya neli ukunwa imilopa. Kani abalaye ba mu cipatela bamukanyeni ukunwa imfaina, kani cingaba lukoso bwino ukulilasa inyeleti umuli imfaina? Koku mwane! Mu nshila intu imo, ifunde ilikaanya ukulya ne kunwa imilopa, lilaalula ati tatwelelwepo ukubikwamo imilopa.—Boneni Ifyebo na Fimbi 29.
14, 15. Nindo cicindamine ku muKlistu ukucindika umweo ne kumfwila baYawe?
14 Mba pano kani abalaye ba mu cipatela batubuula ati tulukufwa kani tukaane ukubikwamo imilopa? Umuntu umo umo alyelelwe ukulisalulwilapo umwine ukumfwila ifunde lya baLesa ililabila pa milopa. AbaKlistu balicindamikile makosa umweo uuli ni mpese ukufuma kuli baLesa, popele, balasalululapo inshila shimbi ishakutendulushiwamo, ukucila ukubikwamo imilopa.
15 Tulabika akalango ku kulama bwino umweo wesu, pano pakuti ucindeme kuli baLesa, tulakaana ukubikwamo imilopa. Cicindeme ukwakuti ukumfwila baYawe ukucila ukubula ukubomfwila pakuti pa kufwaya lukoso ukupulusha umweo wesu. BaYesu baalilabiile ati: “Abantu bonse, uulukufwayo’kupulusho’mweo wakwe, akaulufya: kabili uukaulufya umweo wakwe pakuti pali nebo uyo eukaubona.” (Matayo 16:25) Tulafwaya ukumfwila baYawe pakuti tulibatemenwe. Balishi ifingatuwamina, kabili tulabona umweo ati ucindeme kabili ati uswetelele, fyenka filya baYawe baubona.—AbaEbeya 11:6.
16. Nindo abapyungishi ba baLesa bomfwila baLesa?
16 Abapyungishi ba baLesa aba bucetekelo, balafwaisha ukumfwila ifunde lya baLesa ililabila pa milopa. Balakaana ukulya neli ukunwa imilopa, kabili tabasuminapo ukubikwamo imilopa pakuti pa kufwaya ukupola. * Nangabe’fyo, balasumina inshila shimbi isha kutendulushiwilwamo ni pakuti balicindikile umweo. Balisumiine ati baLesa abalengele umweo ne milopa, baliishi ifingatuwamina. Kani na mwebo mulisumiine ati baLesa baliishi ifingamuwamineni?
INSHILA BAYAWE BAASUMINISHE UKUPYUNGISHAMO IMILOPA
17. Niisa nshila iya kupyungishamo imilopa baYawe baasuminishe abaIshilaeli?
17 Mu Mafunde baLesa baapeele Mose, baalilabiile ku baIshilaeli ati: “Umweo wa munefu ni mu milopa; lomba namupeleni uyo pa conto, mukulamwina [neli, ukufiitulukilwa] pakuti pa mitima yenu; pakuti milopa eilamwina pakuti pa mutima.” (IfyabaLefai 17:11) Kani abaIshilaeli babifya, pakweba ati bafitulukilwe, baalukupeela imilambu ya nama kabili umupapatilishi alukwitulwila imilopa ya nama pa conto icali mwi tempuli. Iyi enshila lukoso iya kupyungishamo imilopa baYawe baasuminishe abaIshilaeli.
18. Kani umulambu wa baYesu ulitupeele ishuko lya kuba shani?
18 Ili baYesu baishile pa calo, balipeele umweo wabo neli imilopa pakweba ati tufitulukilwe ifyakubifya fyesu, kabili umulambu wabo walipyene pa milambu ya nama yeyo abaIshilaeli baalukupeela. (Matayo 20:28; AbaEbeya 10:1) Umweo wa baYesu wali ucindeme makosa icakweba ati ili babuushiwe, baYawe balipyungishe umulambu wa baYesu ukupeela abantunshi ishuko lya kwikala umuyayaya.—Yoane 3:16; AbaEbeya 9:11, 12; 1 Petilo 1:18, 19.
19. Findo twelelwe ukucita pa kubula ukuba ne “kebo aka milopa ya bantu bonse”?
19 Tulatoota kuli baYawe pa kutupeela umweo! Kabili tulafwaya ukubuula abantu ati kani bacetekela muli baYesu, bakaba ne mweo wa muyayaya. Tulitemenwe abantu, kabili tukalukupyunga apapelele amakosa esu ukubasambisha ifi belelwe ukucita pakweba ati bakabe ne mweo wa muyayaya. (Esiceli 3:17-21) Kabili koti ni ntangishi Paulu, na fwebo tukalabila ati: “Nshikwete neli kebo aka milopa ya bantu bonse. Pakuti nshinatinine-po ukumubuuleni amafunde abaLesa onse.” (Ifyacitilwe 20:26, 27) Fya cine, ukubuulako bambi pali baYawe na fyefyo bacindikile umweo enshila tulangilamo ati tulicindikile umweo ne milopa.
^ par. 16 Kani mulukufwaya ifyebo na fimbi pa lwa kubikwamo imilopa, boneni ibuuku lya “Mulukulilama mu Butemwe bwa BaLesa,” amabuula 77-79 Ilitulishiwe na Bamboni sha baYawe.


text:
Baibolo ya pa Intaneti | BAIBOLO—AMALEMBO YA CALO CIPYA
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
Ukufuma 6:1-30
6 E lyo Yehova atile kuli Mose: “Nomba uli no kumona ico nkacita kuli Farao,+ pantu pa mulandu wa kuboko kwandi ukwa maka akabaleka baye kabili pa mulandu wa kuboko kwandi ukwakosa akabapatikisha ukufuma mu calo cakwe.”+2 Kabili Lesa akonkenyepo ukusosa kuli Mose no kutila: “Nine Yehova.+3 Ilyo nalemoneka kuli Abrahamu,+ kuli Isaki+ na kuli Yakobo,+ baishibe ukuti nine Lesa Wa Maka Yonse,+ lelo nshailengele ukwishibikwa+ kuli bena ukuti ishina lyandi nine Yehova.+4 Kabili napangene na bo ukubapeela icalo ca Kanaani, icalo ico baleikalamo.+5 Kabili ning’umfwa ukulilishika kwa bana ba kwa Israele,+ abo abena Egupti bateka ubusha, kabili naibukisha ne cipangano candi.+6 “E ico sosa ku bana ba kwa Israele auti, ‘Nine Yehova, kabili ndi no kumulubula ku kutwikwa ifisendo fya bena Egupti no kumupokolola mu busha bamuteka,+ kabili nkamulubwila ku kuboko kwa maka na ku bupingushi bukalamba.+7 Kabili nkamubuula, mukaba abantu bandi+ na ine nkaba Lesa wenu;+ e lyo mukeshiba ukuti nine Yehova Lesa wenu uulemufumya mu busha bwa bena Egupti.+8 Kabili nkamuleta mu calo ico naimishepo ukuboko kwandi ilyo nalapile+ ukucipeela kuli Abrahamu, na kuli Isaki na kuli Yakobo; kabili nkacipeela kuli imwe ukuba icalo cenu.+ Nine Yehova.’”+9 Pa numa Mose aebele abana ba kwa Israele aya mashiwi, lelo tabamumfwile pa mulandu wa kufuupulwa na pa mulandu wa busha ukukosa.+10 E lyo Yehova asosele kuli Mose, ati:11 “Kabiye kuli Farao, imfumu+ ya Egupti, umwebe ukuti aleke abana ba kwa Israele bafume mu calo cakwe.”+12 Lelo, Mose asosele pa ntanshi ya kwa Yehova ati: “Moneni! Apo abana ba kwa Israele tabang’umfwa,+ bushe Farao ena akakutika shani kuli ine,+ ne ushilanda bwino?”*+13 Lelo Yehova akonkenyepo fye ukusosa kuli Mose na Aarone no kulandila muli bena icipope ku bana ba kwa Israele na kuli Farao, imfumu ya Egupti, ukuti abana ba kwa Israele bafume mu calo ca Egupti.+14 Aba e bakalamba ba mikowa yabo: Abana baume ba kwa Rubene, ibeli+ lya kwa Israele, ni Hanoke na Palu, Hesrone na Karmi.+ Ishi e ndupwa sha kwa Rubene.+15 Kabili abana ba kwa Simeone ni Yemuele na Yamini na Ohadi na Yakini na Sohari na Shauli umwana mwaume wa mwanakashi umwina Kanaani.+ Ishi e ndupwa sha kwa Simeone.+16 Kabili aya e mashina ya bana baume ba kwa Lebi,+ ukulingana ne fyo bakonkene mu kufyalwa:+ Gershone na Kohati na Merari.+ Kabili imyaka Lebi ali no mweo yali umwanda umo na makumi yatatu na cinelubali (137).17 Abana baume ba kwa Gershone ni Libna na Shimei,+ ukulingana ne ndupwa shabo.+18 Kabili abana baume ba kwa Kohati ni Amramu na Isari na Hebrone na Usiele.+ Kabili imyaka Kohati ali no mweo yali umwanda umo na makumi yatatu na itatu (133).19 Kabili abana baume ba kwa Merari ni Maali na Mushi.+Ishi e ndupwa sha bena Lebi, ukulingana ne ntuntuko shabo.+20 Nomba Amramu aupile Yokebede nkashi ya kwa wishi.+ Pa numa afyelemo Aarone na Mose.+ Kabili imyaka Amramu ali no mweo yali umwanda umo na makumi yatatu na cinelubali (137).21 Kabili abana baume ba kwa Isari ni Kora+ na Nefege na Sikri.22 Kabili abana baume ba kwa Usiele ni Mishaele na Elsafani na Sitri.+23 Nomba Aarone aupile Elisheba umwana mwanakashi wa kwa Aminadabu, nkashi ya kwa Naashone.+ Na pa numa, afyelemo Nadabu na Abihu, Eleasari na Itamari.+24 Kabili abana baume ba kwa Kora ni Asiri na Elkana na Abiasafi.+ Ishi e ndupwa sha bena Kora.+25 Kabili Eleasari, umwana mwaume wa kwa Aarone,+ aupile umo pa bana banakashi ba kwa Putiele. Na pa numa, afyelemo Finehasi.+Aba e bakalamba ba mu mukowa wa bena Lebi, ukulingana ne ndupwa shabo.+26 Ulu e lupwa lwa kwa Aarone na Mose abo Yehova aebele ati:+ “Fumyeni abana ba kwa Israele mu calo ca Egupti ukulingana na mabumba yabo.”+27 E balelanda kuli Farao, imfumu ya Egupti, ku kufumya abana ba kwa Israele mu Egupti.+ Aba e Mose na Aarone.28 Nomba mu bushiku Yehova alandile kuli Mose mu calo ca Egupti,+29 e mo Yehova akonkenyepo ukusosa kuli Mose ati: “Nine Yehova.+ Sosa kuli Farao imfumu ya Egupti fyonse ifyo ndesosa kuli iwe.”30 E lyo Mose atile kuli Yehova: “Moneni! Nshilanda bwino, nga kanshi Farao kuti akutika shani kuli ine?”+


text:
LUPUNGU LWA MULINZI—LWA KUSAMBILILAMO Novemba 2016
Mu Lupungu luu muli ivipande vya kusambililamo ukutandika umu mulungu wa Dizemba26, 2016 kufika umu Januwale29, 2017.
Izwi Ilyakweti Sana Upiliulo!
Inzila ci isuma ino Yesu waomvyanga apa kulanda na antu?
“Mwakomelezyanya Manda Onsi”
U mulandu ci uno cacindamila sana ukukomelezya yauze? I vyani vino mungasambilila kuli vino Yeova, Yesu, na Paulo yakomelezyanga yauze? Nupya mungacita uli pakuti mwakomelezya yauze umu nzila isuma?
Izwi Lyakwe Leza Likatwazwa Ukuomba Ningo
Yeova akaomba ningo sana. Uzye aakamupepa nayo asi ali vino yafwile ukuomba?
Uzye Mukacindika Sana Izwi Lyakwe Yeova?
Cikazipa sana ndi cakuti antu yakwe Leza yakwezya na maka ukuuvwila ivyalembwa muli Baibo alino nu kutungilila iuvi lyakwe.
“Umulimo Uukulu”
Mwakwata isyuko lya kutungilila umulimo uu.
Vino Cali Pakuti Yafume Umu Mfinzi
Uzye antu yakwe Leza yasenzilwe umu uzya kuli Babiloni Mukulu umu myaka yakwe ya 200? Cali uli nupya alilaci lino yatandike ukupokelela ivyeo vyakuyazwa?
Yafumile Umu Mipepele ya Ufi
A lilaci lino antu yakwe Leza yafumile umu uzya kuli Babiloni Mukulu nu kuya antungwa?
“Ya Kakosoola ya Wene umu Britain
—Zyukini!!”
Kutaali ukuvulilako kwakwe ya kakosola umu Britain pa myaka 10! I cani icalenzile ivintu visenuke?


text:
Makani 115: Paladaiso Mupya Anyika
LANGA zisamu eezyo zilamfwu, amaluba aataliboteli alimwi amalundu malamfwu. Hena taali abotu aawa? Langa mubabala nkwalya mujanza lyamwana. Langa basyuumbwa balede amahacci aimvwi mubwizu aalya. Hena tokonzyi kukkomana kukkala aŋanda iili mubusena buli boobu?
Leza uyanda kuti upone kukabe akutamani mupaladaiso anyika. Alimwi tayandi kuti kociswa-ciswa mbuli mbobaciswa bantu mazuba aano. Nkooku kusyomezya kwa Bbaibbele kuli baabo baya kukkala mupaladaiso mpya. Lilati: ‘Leza unakuli ambabo. Takukabi kabili lufwu nikuba kulila nikuba kuciswa. Zintu zyakaindi zyamaninina.’
Jesu uya kuyanda kuti kucinca ooku kubotu kwacitika ncobeni. Hena ulizyi nokuya kucitika? Ndileelyo aakumana kugusya bubi boonse abantu babi anyika. Koyeeya Jesu naakali anyika wakaponya bantu bakali kuciswa malwazi aamisyobo-misyobo alimwi wakabusya abafwide. Jesu wakacita eeci ikutondezya kuti uya kucicita nyika yoonse aakuba Mwami wabwami bwa Leza.
Koyeeya buyo mbokuya kubota mupaladaiso mpya anyika! Jesu kubikkilizya abaabo mbaasala, baya kulela anguwe kujulu. Baleli aaba bani kubalela kabotu bantu anyika cakuti boonse bani kukkomenyi. Atubone ncotweelede kucita kutegwa tube masimpe kuti Leza uya kutupa buumi butamani mupaladaiso yakwe mpya.
Ciyubunuzyo 21:3, 4; 5:9, 10; 14:1-3.
Mibuzyo
- Mbuumi buli buti Bbaibbele mbolitondezya kuti mbotuya kupona mu Paladaiso anyika?
- Ncisyomezyo nzi Bbaibbele ncolisyomezya kuli baabo baya kukkala mu Paladaiso?
- Ino ndilili Jesu naya kubona kwaamba kuti kucinca ooku kutaliboteli kwacitika?
- Ncinzi Jesu ncaakacita naakali anyika kutondezya ncaya kucita kali Mwami wa Bwami bwa Leza?
- Ncinzi Jesu abaabo baya kulela anguwe kujulu ncobaya kubona kuti cacitwa ansi bani kulela kujulu?
Mibuzyo aimwi
- Bala Ciyubunuzyo 5:9, 10.
Nkaambo nzi ncotukonzya kuba acamba cakuti aabo baya kulela nyika kwa Myaka iili Cuulu bana kuli bami abapaizi bajisi lubomba? (Ef. 4:20-24; 1 Pita 1:7; 3:8; 5:6-10)
- Bala Ciyubunuzyo 14:1-3.
Ncinzi zina lilembedwe ankumo zyaba 144,000 ncocaamba kwiinda mukwaamba kuti zina lya Taata azina lyamwana aa Mbelele? (1 Kor. 3:23; 2 Timo. 2:19; Ciy. 3:12)


text:
CIIYO 15
Ino Bamanene Balacafwa Buyani Libungano?
Taakuwo Bamanene balipilwa maali mulibunga lyesu. Muciindi cakucita boobo, tulacita bweenka mbocakalinga ciindi libungano lya Bwineklistu ndilyakatalika, tulicite bamanene basalwa kwaamba ayi ‘Beembele kabotu libungano lyakwe Lesa.’ (Milimo ya Batumwi 20:28) Bamanene aba mbamakwesu bayumu lwakumushimu batanjilila akweembela libungano ‘kuteshi cakukakatishikwa, sombi cakukondwa kweelana akuyanda kwakwe Lesa; kuteshi ayi bacane mpindu, sombi cakulibenga.’ (1 Pita 5:1-3) Ino nincito nshi nshebatucitila?
Balatulama akutushitilisha. Bamanene balatanjilila alimwi akushitilisha libungano lwakumushimu. Mukwiinga balicishi ayi Lesa ngowakabapa ncito iyi iyandika, tabalyatilili bantu bakwe Lesa, sombi balabacafwa kwaamba ayi banoosangalala. (2 Bene Kolinto 1:24) Bweenka mbuli mweembeshi mubotu mbwaalama mbelele shakwe yomwi ayomwi, abalo bamanene balelesha kushiba uli woonse mulibungano.—Tushimpi 27:23.
Balatwiisha mbweenga twacita kuyanda kwakwe Lesa. Nsondo ansondo, bamanene balatutanjilila kumabungano kwaamba ayi bayumye lushomo lwesu. (Milimo ya Batumwi 15:32) Basankwa bashomeka aba balatutanjilila muncito yakushimikila, kusebensa andiswe akutwiisha nshila shipusenepusene shakushimikila.
Balayuminisha womwi awomwi mulibungano. Kwaamba ayi batucafwe kuyumya bushicibusa bwesu aLesa, bamanene inga batufwakashila mumaanda esu na kubandika andiswe paŊanda ya Bwaami kwaamba ayi batucafwe akutuyumya kwiinda mukusebensesha Malembo.—Jemusi 5:14, 15.
Bamanene tabasebensibo ncito sha mulibungano, sombi baanji balasebensa ancito shakumubili alimwi balicite mikuli ya mumukwashi njobeelete kusebensa. Tulyeelete kubapa bulemu bamakwesu aba basebensa cankusu.—1 Bene Tesalonika 5:12, 13.
Ino bamanene balicite ncito nshi mulibungano?
Ino bamanene balatondesha buyani kwaamba ayi balabikila maano kuli womwi awomwi mulibungano?