c: text/html

text:
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
EeAwe
Baibolo pa Intaneti
BAIBOLO—AMALEMBO YA CALO CIPYA
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
EeAwe
Amapinda 21:1-31
21 Umutima wa mfumu waba nge milonga ya menshi mu minwe ya kwa Yehova.+ Aulosha konse uko alefwaya.+2 Imibele yonse iya muntu yalilungama mu menso yakwe,+ lelo uuceeceeta imitima ni Yehova.+3 Ukucita ifyalungama no kuba no mulinganya e fyo Yehova atemwa ukucila ilambo.+4 Amenso ya cilumba no mutima+ uuitutumuna ni nyali ya babifi, kabili fyonse fi lubembu.+5 Amapange ya wacincila yamulenga ukubomba bwino,+ lelo onse uususwa ukucita ifintu alola ku kubulwa.+6 Ukunonka ifyuma mu bucenjeshi kwaba ngo mwela,+ kabili kutungulula ku mfwa.+7 Ukusampa ifyuma ukwa babifi kukabaletelela,+ pantu tabafwaya ukucita ifyalungama.+8 Inshila ya babifi yalinyongana;+ lelo uwasanguluka, imicitile yakwe yalilungama.+9 Cawama ukwikala pa koona pa mutenge+ ukucila ukwikala ing’anda imo ine no mukashi wa lubuli.+10 Umutima wa mubifi ufwaisha ukucita ifyabipa;+ mu menso yakwe talangulukila umunankwe nangu panono.+11 Uupumya nga bamulipilisha, imbulwa mano ilasambililako;+ lelo uwa mano nga afundwa, alalundako ukwishiba.+12 Uwalungama alabebeta ing’anda ya mubifi,+ awisha ababifi pa kuti bacule.+13 Onse uushumfwa ku kuilishanya kwa mulanda,+ na o akabilikisha no kumwasuka iyo.+14 Ica bupe ca kupeela mu bumfisolo cinasha ubukali;+ ne fisakanwa lya mu ca kufwala ca pa cifuba+ linasha icipyu.15 Umulungami alasekelela ukucita icalungama,+ lelo ifyabipa fikaponena incitatubi ku ntanshi.+16 Umuntu uufuma mu nshila ya mano,+ akatuusha mu lukuta lwa bafwa.+17 Uwatemwa umusamwe akabulwa;+ uwatemwa umwangashi na mafuta takanonke ifyuma.+18 Umubifi e ca kulubwilako umulungami;+ kabili incenjeshi ipyana apaali umulungami.+19 Cawama ukwikala mu matololo ukucila ukwikala no mukashi wa lubuli uufiisha ku mutima.+20 Mu bwikalo bwa wa mano mwaba icuma icisuma na mafuta,+ lelo uwatumpa akafyonaula.+21 Uukonkelela ubulungami+ ne cikuuku akasanga umweo, ubulungami no bukata.+22 Uwa mano nanina ilinga lya musumba wa mpalume, pa kuti awishe icakosa ico batetekelamo.+23 Uulama akanwa kakwe no lulimi lwakwe acingilila umweo wakwe ku bulanda.+24 Umuntu uukalipa cilumba cilumba aketwa uwa cilumba, uwa mataki kabili uuyumfwa.+25 Ico umunang’ani afwaisha e cikamwipaya, pantu iminwe yakwe taifwaya kubomba.+26 Akasuba konse afuluka fye ifyo afwaisha, lelo umulungami alapeela kabili tatana nangu cimo.+27 Ilambo lya babifi ca bunani.+ Pali bufi nga lyapeelwa no muntu uwailekelesha.+28 Inte ya bufi ikafwa,+ nomba uumfwa ena akekala umuyayaya.+29 Umubifi alipama,+ lelo umulungami alalungika imibele yakwe.+30 Takwaba amano, nangu kwishiba, nangu kupanda amano ifyacila amano ya kwa Yehova.+31 Kabalwe bamupekanishisha ubushiku bwa nkondo,+ lelo uupususha ni Yehova.+

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mbomukonzya Kuzumanana Kuzilanga Kabotu Zintu
“Na muntu woongola, asekelele mumyaka yakwe yoonse.”—MUK. 11:8.
1. Nzilongezyo nzi kuzwa kuli Jehova izikonzya kutugwasya kukkomana?
JEHOVA uyanda kuti katukkomene, alimwi ulatupa zilongezyo zinji izyeelede kutupa kukkomana. Nkakaambo kaako ncotuli baumi. Aboobo, tulakonzya kubelesya buumi bwesu kutembaula Leza, mbwaanga watukwela kubukombi bwakasimpe. (Int. 144:15; Joh. 6:44) Jehova utusyomezya luyando lwakwe alimwi akutugwasya kuliyumya notumubelekela. (Jer. 31:3; 2 Ko. 4:16) Tulakkomana kuba muparadaiso yakumuuya, mwalo motujana cakulya cakumuuya cinji alimwi aluyando lwabunyina. Kuyungizya waawo, tulijisi bulangizi bubotu bwakumbele.
2. Ncinzi ncobalwana babelesi ba Leza basyomeka bamwi?
2 Nokuba kuti kuli twaambo ootu tupa kukkomana, babelesi ba Leza bamwi basyomeka balwana mizeezo iitaluzi iijatikizya mbabo beni. Balakonzya kulimvwa kuti lwabo beni naa mulimo wabo kuli Jehova taujisi mpindu pe. Kuli baabo bazumanana kulimvwa boobo, muzeezo “wakoongola” akukkomana ulibonya mbuli kuti nkuciindizya buyo. Buumi bulakonzya kulibonya kuba mulongo wamazuba aamapenzi.—Muk. 11:8.
3. Ncinzi cikonzya kutupa kulimvwa bubi?
3 Kubakwesu abacizyi ibali boobo, kulimvwa bubi kulakonzya kuboola akaambo kakutyompwa, kuciswa naa kwaalilwa kucita zintu zimwi akaambo kakucembaala. (Int. 71:9; Tus. 13:12; Muk. 7:7) Kuyungizya waawo, Munakristo umwi aumwi weelede kuzyiba kaambo kamasimpe kakuti, moyo uleena alimwi ulakonzya kutupa mulandu nokuba kuti Leza ulakonzya kuti kakkomene anzyotucita. (Jer. 17:9; 1 Jo. 3:20) Diabolosi ulababejekezya babelesi ba Leza. Alimwi aabo ibayeeya mbuli Saatani balakonzya kusola kutupa kuyeeya mbuli mbwaakaamba Elifazi watakajisi lusyomo—kuti tatujisi mulimo kuli Leza. Ooko kwakali kubeja mumazuba aa Jobu mbubwenya mbocibede amazuba aano.—Job. 4:18, 19.
4. Ncinzi ncotutiilange-lange mucibalo eeci?
4 Jehova ulacisalazya mu Magwalo kuti unooli abaabo ‘beenda mumumpata walufu uusia mbi.’ (Int. 23:4) Nzila imwi njabelesya kuba andiswe nkwiinda mu Jwi lyakwe. Bbaibbele ‘ninguzu kwiinda muli Leza kutegwa tumwaye zintu zyoonse ziyumu nta’ kubikkilizya amizeezo iitaluzi alimwi iipa kulimvwa bubi. (2 Ko. 10:4, 5) Aboobo, lino atulange-lange mbotukonzya kulibelesya Bbaibbele kutegwa litugwasye kuzilanga kabotu zintu alimwi akuzumanana kucita boobo. Mulakonzya kugwasyigwa mumakani aaya alimwi akujana nzila mbomukonzya kuyumya-yumya bamwi.
AMUBELESYE BBAIBBELE KUTEGWA KAMUZILANGA KABOTU ZINTU
5. Nkulilingula kuli buti ikukonzya kutugwasya kuzilanga kabotu zintu?
5 Mwaapostolo Paulo wakapandulula zintu zimwi izikonzya kutugwasya kuzilanga kabotu zintu. Wakaambila mbungano yaku Korinto kuti: “Amuzumanane kulilingula kutegwa muzyibe naa muli mulusyomo.” (2 Ko. 13:5) “Mulusyomo” caamba zintu zyoonse zisyomwa a Banakristo iziyubunudwe mu Bbaibbele. Kuti majwi eesu alimwi amilimo yesu kazyeendelana azisyomwa eezyo, nkokuti tulazwidilila mukulilingula akutondezya kuti tuli “mulusyomo.” Nokuba boobo, alimwi tweelede kweezyanisya buumi bwesu anjiisyo zyoonse zya Bunakristo. Tatweelede kusala zibeela nzyotuyanda kutobela.—Jak. 2:10, 11.
6. Nkaambo nzi ncotweelede kulilingula kutegwa tuzyibe ‘naa tuli mulusyomo’? (Amubone cifwanikiso icili kumatalikilo aacibalo.)
6 Mulakonzya kuwayawaya kulilingula kwaambisya ikuti kamulimvwa kuti tamukonzyi kuzwidilila. Pele, mbwatubona Jehova nceciyandika kapati kwiinda mbotulibona, alimwi kuyeeya kwakwe kulisumpukide kwiinda kuyeeya kwesu. (Is. 55:8, 9) Ulabalingula bakombi bakwe, kutali kuti abape mulandu, pele kutegwa ajane bube bubotu mbobajisi alimwi akubagwasya. Ciindi nomubelesya Jwi lya Leza kulilingula kutegwa “muzyibe naa muli mulusyomo,” muyakucikonzya kulibona mbuli mbwamubona Leza. Eeci ciyakumugwasya kugwisya muzeezo uuli woonse wakuti tamujisi mulimo kuli Leza kwiinda mukubelesya cisyomezyo camu Bbaibbele cakuti: Mulayandika mumeso aa Jehova. Icikonzya kucitika cili mbuli kuvwumbula mulembo waawindo kutegwa mumuni wazuba unjile muŋanda imuli mudima.
7. Ino inga twagwasyigwa buti kuzikozyanyo zyamu Bbaibbele izitondezya kusyomeka?
7 Nzila iigwasya mukulilingula ooku tobeni nkwiinda mukuzinzibala kuyeeya zikozyanyo zyabantu basyomeka ibaambidwe mu Bbaibbele. Amweezyanisye bukkale bwabo naa kulimvwa kwabo abukkale bwanu ambomulimvwa, mpoonya amubone mbomwakali kukonzya kucita mubukkale bwabo. Atulange-lange zikozyanyo zyotatwe izitondezya mbomukonzya kubelesya Bbaibbele kutegwa musinizye kuti muli “mulusyomo” alimwi akulibona munzila iili kabotu.
MUKAMUFWU MUCETE
8, 9. (a) Ino mukamufwu mucete wakali mubukkale buli buti? (b) Kulangilwa kuti nkulimvwa kubyaabi kuli buti mukamufwu nkwaakajisi?
8 Kali kutempele mu Jerusalemu, Jesu wakabona mukamufwu mucete. Cikozyanyo cakwe cilakonzya kutugwasya kuzumanana kuzilanga kabotu zintu nokuba kuti tulalezya. (Amubale Luka 21:1-4.) Atulange-lange bukkale bwamukamufwu. Wakali kuliyumya kubuumba bwakufwidwa mulumi alimwi akubukombi bwakanyongene akaambo kabasololi ibakali ‘kusaala maanda aabamukabafwu’ muciindi cakugwasya bapengede ibali boobo. (Lk. 20:47) Wakali mucete kapati cakuti kutempele wakali kukonzya buyo kupa mweelwe wamali ngaakali kukonzya kuvwola mubelesi kwiinda mukubeleka maminiti buyo masyoonto.
9 Amusole kuyeeya mbwaakalimvwide mukamufwu naakanjila mulubuwa lwatempele kajisi tukkobili tobilo. Sena wakali kuyeeya kuceya kwamweelwe wamali ngaakali kuyanda kupa kwiinda mukweezyanisya amali ngaakali kukonzya kupa ciindi mulumaakwe naakali kupona? Sena wakafwide nsoni kubona mweelwe wamali mupati ngobakali kuyanda kupa aabo ibakali kumbele lyakwe, ambweni kayeeya kuti cipego cakwe cinyina mpindu? Nokuba kuti wakali kulimvwa boobo, wakacita ncaakali kukonzya kutegwa agwasyilizye bukombi bwakasimpe.
10. Ino Jesu wakatondezya buti kuti mukamufwu wakali kuyandika kapati kuli Leza?
10 Jesu wakatondezya kuti mukamufwu alimwi acipego cakwe zyakali ampindu kuli Jehova. Wakaamba kuti mukamufwu ‘wakabikka mali manji kwiinda bavwubi boonse.’ Nokuba kuti cipego cakwe cakavwelana azipego zyabamwi, pele Jesu wakalumbaizya buyo nguwe alikke. Babelesi bakuzibikkilo zyamali nobakajana tukkobili ooto tobilo ambweni tiibakabona mbotwakali kuyandika alimwi amuntu wakapa cipego mbwaakali kuyandika kuli Jehova. Mbubwenya buyo, mbwazilanga zintu Leza ncecakali kuyandika kapati, kutali nzyobakali kuyeeya bantu bambi naa mbwaakali kulibona mukamufwu lwakwe. Sena mulakonzya kubelesya cibalo eeci kutegwa muzyibe naa muli mulusyomo?
11. Ncinzi ncomukonzya kwiiya kucibalo caamba zyamukamufwu?
11 Bukkale bwanu bulakonzya kucijatikizya ncomukonzya kupa kuli Jehova. Akaambo kakucembaala naa kuciswa-ciswa, ciindi ncobakonzya kutola mumulimo wakukambauka makani mabotu bamwi cilakonzya kuceya kapati. Sena cililuzi kudooneka mulimo wabo akuubona kuti taweeleli kulembwa? Nokuba kuti mulaangulukide kapati, mulakonzya kulimvwa kuti kusoleka kwanu kwiiminina buyo kabeela kasyoonto kamawoola woonse babelesi ba Leza ngobabeleka mwaka amwaka mukumukomba. Mbubwenya buyo, mucibalo camukamufwu mucete twiiya kuti Jehova ulabona alimwi ulauyanda mulimo umwi aumwi uucitilwa nguwe kwaambisya ciindi noucitwa mubukkale bukatazya. Amuyeeye mbobwabede bukombi bwanu kuli Jehova mumwaka wainda. Sena kuli woola lyomwe ndyomwakapa kulinguwe kwiinda mukulyaaba ncobeni? Kuti kacili boobo, amusyome kuti nzyomwakamucitila muwoola eelyo zyakalijisi mpindu kulinguwe. Ciindi nomucita zyoonse nzyomukonzya mumulimo wa Jehova mbuli mbwaakacita mukamufwu mucete, mulijisi kaambo kamvwika kakusyoma kuti muli “mulusyomo.”
“KONDINYANZYA BUUMI BWANGU”
12-14. (a) Ino Eliya kwakamujatikizya buti kulimvwa bubi? (b) Ncinzi cakapa kuti Eliya alimvwe boobo?
12 Musinsimi Eliya wakali kusyomeka kuli Jehova alimwi wakali alusyomo luyumu kapati. Pele aciindi cimwi wakalimvwa kutyompwa kapati cakuti wakalomba Jehova kuti amujaye naakamba kuti: “Cazulila. Kondinyanzya buumi bwangu, O Jehova.” (1 Bam. 19:4) Bamwi batanalimvwa kutyompwa boobu balakonzya kusunkwa kwaamba kuti mupailo wa Eliya ‘wakaambwa cakutayeeya.’ (Job. 6:3) Nokuba boobo, oobu mbwaakalimvwide ncobeni. Pele amubone kuti muciindi cakumunyemena Eliya akaambo kakulombozya kufwa, Jehova wakamugwasya.
13 Ncinzi cakapa kuti Eliya alimvwe boobu? Kacitanacitika eeci, ngowakeendelezya musunko iwakali kuyandika kapati mu Israyeli iwakatondezya kuti Jehova ngu Leza wakasimpe akupa kuti basinsimi ba Baala ibali 450 bajaigwe. (1 Bam. 18:37-40) Kulangilwa kuti, Eliya wakalijisi bulangizi bwakuti bantu ba Leza balajokela kubukombi busalala alimwi, pele eeci tiicakacitika pe. Namalelo mubyaabi Jezebeli wakatuma mulumbe kuli Eliya wakuti wakali kuyanda kumujaya. Akaambo kakuyanda kufwutula buumi bwakwe, Eliya wakatija kutozya kumusanza akwiinda mu Judaya kuya munkanda, mucimpayuma alimwi musyokwe.—1 Bam. 19:2-4.
14 Kali alikke, Eliya wakatalika kuyeeya kuti mulimo wakwe wabusinsimi wakanyina mpindu. Wakaambila Jehova kuti: “Nsili mubotu kwiinda bamatata.” Ncaakali kwaamba aawa ncakuti wakalimvwa kubula mpindu mbuli mafwuwa abamausyi bakafwide kale. Aboobo, wakalilingula kubelesya zyeelelo zyakwe mwini alimwi wakalimvwa kuti waalilwa akuti wakanyina mpindu iili yoonse kuli Jehova akumuntu uuli woonse.
15. Mbuti Leza mbwaakasyomezya Eliya kuti wakacili ampindu kulinguwe?
15 Pele Singuzuzyoonse wakamubona munzila iindene Eliya. Eliya wakacili kuyandika mumeso a Leza, alimwi Jehova wakamutondezya kuti aaya akali masimpe munzila ziindene-indene. Leza wakatuma mungelo kuti amuyumye-yumye Eliya. Alimwi Jehova wakamupa cakulya ameenda Eliya kutegwa azumanane kupona mulweendo lwakwe lwamazuba aali 40 kuya kumusanza ku Cilundu ca Horebu. Kuyungizya waawo, caluzyalo Leza wakalulamika muzeezo wa Eliya iwakalubide wakuti kwakanyina bana Israyeli ibambi ibakacili kusyomeka kuli Jehova. Kwiinda zyoonse, Leza wakamupa mulimo mupya Eliya walo ngwaakatambula. Eliya wakagwasyigwa alugwasyo ndwaakamupa Jehova alimwi wakajokela kumulimo wakwe wabusinsimi kajisi nguzu.—1 Bam. 19:5-8, 15-19.
16. Muunzila nzi zimwi Leza mwaatondezya kuti ulamulanganya?
16 Icakacitikila Eliya cilakonzya kutugwasya kubona naa tuli mulusyomo alimwi akutupa kuzilanga kabotu zintu. Cakusaanguna, amuyeeye nzila Jehova nzyaatondezya kuti ulamulanganya. Sena kuli mubelesi wa Leza, ambweni mwaalu naa Munakristo uusimide iwakamugwasya ciindi cimwi nomwakali kuyandika lugwasyo? (Gal. 6:2) Sena mwagwasyigwa a Bbaibbele, mabbuku eesu aa Bunakristo alimwi amiswaangano yesu yambungano munzila yakumuuya? Ciindi citobela mwaakugwasyigwa munzila imwi akati kanzila eezyi, amukasole kuzyiba kwini nkolwazyila lugwasyo oolo alimwi akupaila kulumba Leza.—Int. 121:1, 2.
17. Ncinzi Jehova ncakkomanina mubabelesi bakwe?
17 Cabili, amuzyibe kuti kutazilanga kabotu zintu kulakonzya kutweena. Ciyandika kapati nkuzyiba Leza mbwatubona. (Amubale Baloma 14:4.) Jehova ulakukkomanina kulyaaba akusyomeka kwesu kulinguwe; tatulangi kweelana azintu nzyotwazuzikizya. Masimpe, cilakonzya kuba mbuli mbocakabede kuli Eliya, mulakonzya kuti mwazuzikizya zintu zinji mumulimo wa Jehova kwiinda mbomuyeeya. Cakutadooneka, inga kakuli bamwi ibagwasyigwa akaambo kabubotu bwanu alimwi abamwi mucilawo canu ibakazyiba kasimpe akaambo kakusoleka kwanu.
18. Ino mulimo ngwamupede Jehova utondezya nzi?
18 Camamanino, mulimo uliwoonse Jehova ngwaamupa amuubone kuba citondezyo cakuti ulaandinywe. (Jer. 20:11) Mbubwenya mbuli Eliya, mulakonzya kutyompwa akaambo kakulimvwa kuti taakwe ncomucita mumulimo wanu naa kulimvwa kuti mbaakani zyanu zimwi zyakumuuya zilibonya kuti tazikonzyi kuzuzikizyigwa. Pele mulijisi coolwe cimwi momukonzya kutola lubazu—kukambauka makani mabotu alimwi akwiitwa azina lya Leza. Amuzumanane kusyomeka. Eelyo majwi aa Jesu aamucikozyanyo cimwi alakonzya kwaambwa kulindinywe kuti: “Konjila ukondwe antoomwe asimalelo wako.”—Mt. 25:23.
“CIKOMBYO CAMUNTU UUPENGEDE”
19. Ino mulembi wa Intembauzyo 102 wakali mubukkale buli buti?
19 Mulembi wa Intembauzyo 102 wakalipengede mumoyo. ‘Wakalipengede,’ kumubili alimwi amumizeezo alimwi wakabula nguzu zyakulwana mapenzi. (Int. 102, katwe kamakani) Mumajwi aakwe tujana kuti wakaluuside kapati akaambo kakuciswa, kulendelelwa, alimwi ambwaakali kulimvwa. (Int. 102:3, 4, 6, 11) Wakalimvwa kuti Jehova wakali kuyanda kumusowa.—Int. 102:10.
20. Mbuti mupailo mboukonzya kugwasya muntu uulwana mizeezo mibyaabi?
20 Nokuba boobo, sintembauzyo wakacili kukonzya kubelesya buumi bwakwe kutembaula Jehova. (Amubale Intembauzyo 102:19-21.) Mbubwenya mbotwabona mu Intembauzyo 102, nobaba baabo ibajisi lusyomo balakonzya kuba mumacise alimwi akusola kubikkila maano kuzintu zimbi. Sintembauzyo wakalimvwa “mbuli kayuni kakede akalike ansumpa yaŋanda,” mbuli kuti mapenzi ngowakali mweenzinyina. (Int. 102:7) Ikuti naa mbomulimvwa oobo, amupaile camoyo woonse kuli Jehova mbuli mbwaakacita sintembauzyo. Mipailo yamuntu uupengede—mipailo yanu—ilakonzya kumugwasya kulwana mizeezo mibyaabi. Jehova usyomezya kuti ‘uyooswiilila cikombyo cabasweekede, takasampauli cikombyo cabo.’ (Int. 102:17) Amucisyome cisyomezyo eeco.
21. Mbuti mbwakonzya kutalika kuzilanga kabotu zintu muntu uulwana penzi lyakulimvwa bubi?
21 Intembauzyo 102 alimwi ilatondezya mbotukonzya kuzilanga kabotu zintu. Sintembauzyo wakacita oobo kwiinda mukucinca akubikkila maano kucilongwe cakwe a Jehova. (Int. 102:12, 27) Wakaumbulizyigwa kuzyiba kuti lyoonse Jehova unooliko kutegwa alanganye bantu bakwe mumasunko aabo. Aboobo, ikuti kwaciindi cisyoonto kulimvwa bubi kumupa kuyaansi mumulimo wanu kuli Leza kwiinda mbomuyanda, amwaapailile makani aaya. Amumulombe Leza kuti aumvwe mupailo wanu kutali buyo kuti amuumbulizye mupenzi lyanu pele kutegwa “bantu baluule izina lya-Jehova.”—Int. 102:20, 21.
22. Mbuti umwi aumwi wesu mbwakonzya kumukkomanisya Jehova?
22 Masimpe, tulakonzya kubelesya Bbaibbele kubona naa tuli mulusyomo alimwi akuti tulayandika kuli Jehova. Mubwini, mubweende bwazintu oobu tatukonzyi kukumana kulimvwa bubi alimwi akutyompwa. Nokuba boobo, umwi aumwi wesu ulakonzya kumukkomanisya Jehova alimwi akujana lufwutuko kwiinda mukuliyumya cakusyomeka mumulimo wakwe.—Mt. 24:13.


text:
SHAPITA WA DIKUMI NE BUSATU
Mona Būmi Mwibumwena Leza
Leza umwene būmi muswelo’ka?
Leza umwene namani kupulumuna dimi?
Tukalombola muswelo’ka amba tulēmekele būmi?
“YEHOVA i Leza wa binebine,” mo munenena mupolofeto Yelemia. “Ayewa i Leza mūmi.” (Yelemia 10:10) Ne kadi, Yehova Leza ye Umpangi wa bintu byonso byūmi. Bipangwa bya mūlu byāmunene’mba: “I abe wapangile bintu byonso! I ku kiswamutyima kyobe ko byapangilwe ne ko bikadile’ko.” (Kusokwelwa 4:11, MB) Mulopwe Davida nandi wāimbīle Leza lwimbo lwa mitendelo amba: “Nsulo ya būmi īdi kōdi.” (Mitōto 36:9) Nanshi būmi i kyabuntu kya Leza.
2 Kadi Yehova ye ukwatakanya būmi bwetu. (Bilongwa 17:28) Witupanga bidibwa byotudya, mema otutoma, luvula lotwesa, ne ntanda mine yotushikete’po. (Bilongwa 14:15-17) Kadi Yehova ulongele byonso bino mwanda wa būmi bwikale butobala. Ino pa kuloelelwa bino bintu ne pa mfulo, tufwaninwe kwifunda bijila bya Leza ne kwibikōkela.—Isaya 48:17, 18.
TULĒMEKEI BŪMI
3 Leza usaka tulēmeke būmi—bwetu ne bwa bakwabo bwine. Kimfwa mu myaka ya ba Adama ne Eva, wabo mwana Kena wālobēle mwanabo Abele bulobo bukatampe. Penepa Yehova wādyumuna Kena amba bulobo bwandi bukamufikija ku bubi bukatampe. Ino Kena wāpumpunya kidyumu’kya. “Watalukila mwanabo Abele ne kumwipaya wamwipaya.” (Ngalwilo 4:3-8) Yehova wāpa Kena mfuto mwanda wāipaile mwanabo.—Ngalwilo 4:9-11.
4 Tununu twa myaka pa kupita’po, Yehova wāpa bene Isalela bijila mwanda wa bamwingidile mwasakila. Bino bijila byāletelwe kupityila kudi mupolofeto Mosesa, o mwanda bitelwanga kyaba kimo bu Bijila bya Mosesa. Kijila kimo kya Mosesa kyādi kinena’mba: “Kokakolwapo kwipaya muntu.” (Kupituluka 5:17) Kino kyālombwele bene Isalela amba Leza umwene būmi bwa muntu amba budi na mvubu, ne amba bantu nabo bafwaninwe kumona būmi bwa bakwabo uno muswelo.
5 Le būmi bwa mwana kabutwilwe nabo le? Eyo, mungya Bijila bya Mosesa, kyādi kibi kwipaya būmi bwa mwana ukidi mu ndá ya inandi. Mwanda ne buno būmi bwine i bulēme ku meso a Yehova. (Divilu 21:22, 23; Mitōto 127:3) Ko kunena amba i bibi mpata kupulumuna dimi.
6 Kulēmeka būmi i ne kwikala biyampe na bakwetu. Bible unena’mba: “Yewa ushikilwe mwanabo i ntapani; kadi muyūkile’mba, kekudipo ntapani, nansha umo, udi ne būmi bwa nyeke bwikele mudi aye, mhm.” (1 Yoano 3:15) Shi tusaka kukamona būmi bwa nyeke, tufwaninwe kujula miji ya mushikwa o-onso mu mityima yetu, mwanda kushikwa mukwetu ko kashilushilu ka butapani bo-bonso. (1 Yoano 3:11, 12) Bine, i kipite buya twifunde kwiswa batwe bene na bene.
TULOMBOLANGA AMBA TULĒMEKELE BŪMI
- potupela kupulumuna mwana udi mu dimi
- potwijiba ku bibidiji byonso bya disubi
- potufundula mu mityima yetu mushikwa o-onso wa kushikwa mukwetu
7 Le kulēmeka būmi bwetu batwe bene nako le? Na bubine bantu kebasakangapo kufwa, ino bamo bakayanga na lufu mobakimba’tu kwisangaja. Kimfwa, bavule batomanga mfwanka, dyamba nansha bintu bikwabo bileta lunjingwe mwanda’tu wa kwitalula’ko milangwe. Ino bino bintu byonanga umbidi ne divule bipayanga batoma’byo. Muntu wibidile kutoma bino bintu kamwenepo amba būmi i bujila. Mwanda bino bilongwa i bya disubi ku meso a Leza. (Loma 6:19; 12:1; 2 Kodinda 7:1) Shi tusaka kwingidila Leza mwasakila, tunenwe kuleka bino bilongwa. Shako kuleka’byo kukokeja padi kukoma, ino Yehova ukokeja kwitukwasha. Kadi utendelanga bukomo botulonga mwanda wa kumona būmi bwetu bu kyabuntu kilēme kyaetupele.
8 Shi tulēmekele būmi, tukata nyeke mutyima ku byaka. Ketukekalapo na kalengwa ne kwitūla mu byaka pa mwanda’tu wa kukimba maloa ne nsangaji. Tukepuka kwendeja motoka nansha nkinga bibi ne kukaya makayo mabi aleta kyaka. (Mitōto 11:5) Bijila byāpēne Leza ku bene Isalela ba kala byānene amba: “Poshimika njibo mipya [idi na musaka mupatalale], ponkapo ukalonga kalupango ka makuta [nansha kalubumbu kēpi] pa musaka’mba wakaletelela mashi pa njibo yobe, shi muntu apone’po.” (Kupituluka 22:8) Mungya uno musoñanya wa mu bijila, longolola senene bintu pamo bwa lukala lwa njibo yobe, kutyina amba muntu wakakunkulumuka’po wapona ne kwisanshija bibibibi. Shi udi na motoka, tadija shi udi biyampe kumeso kwa kwendeja’o. Kokaleka njibo yobe, motoka nansha nkinga yobe ikale kyaka kodi ne ku bantu bakwabo.
9 Le būmi bwa nyema nabo le? Nabo i bujila ku meso a Umpangi. Leza uletele kishima kya kwipaya banyema mwanda wa kumona bidibwa ne bivwalwa nansha mwanda wa kwikinga ku byaka. (Ngalwilo 3:21; 9:3; Divilu 21:28) Inoko, kususula banyema nansha kwibepaya pa mwanda’tu wa makayo i bibi kadi i kufutulula mpata buujila bwa būmi.—Nkindi 12:10.
TULĒMEKEI MASHI
10 Kena pa kupwa kwipaya mwanabo Abele, Yehova wamunene amba: “Diwi dya mashi a mwanenu ke dindidilanga panshi.” (Ngalwilo 4:10) Leza wātelele mashi a Abele pa kwisambila pa būmi bwa Abele. Nanshi Kena wāfudije būmi bwa Abele, o mwanda wādi ufwaninwe kupebwa mfuto. Mashi a Abele, ke būmi bwandi kadi, ādi pamo bwa ao adidila Yehova aluje kinongo. Kadi kukwatañana kukwatañene būmi na mashi kwālombwelwe monka patōka kupwa kwa Dilobe mu mafuku a Noa. Kumeso kwa Dilobe, bantu bādi badya bipa, munamuna, miseke, ne ntole kubapu. Dilobe pa kupwa, Yehova wānena Noa ne bandi bana amba: “Byonso byumi byenda byo bikekala bidibwa byenu, mo nemupela byonso pamo bwa munamuna imbishi.” Ino Leza wāleta kino kijila amba: “Nanshi mwita ne bumi bwao ko kunena’mba i mashi ao kadi, i kijila kudya’o banwe.” (Ngalwilo 1:29; 9:3, 4) I kimweke patōka amba Yehova ukwatañenye mpata būmi ne mashi a kipangwa.
11 Tulombolanga amba tulēmekele mashi shi tuleka kudya’o. Mu Bijila byāpēne Yehova ku bene Isalela, wēbasoñenye amba: “Muntu ense…kupoya upoyanga nyema, nansha kyoni, shi nyema ka, shi kyoni ka, bidībwanga, ukasūmija mashi akyo, ukatumbila’o ne luvumbi…. Po ponka po nanenena bāna ba Isalela na’mba: Kemukadyapo mashi, nansha [a] muswelo ka wa ngitu.” (Levi 17:13, 14) Kijila kya Leza, kya kuleka kudya mashi, kyāpelwe dibajinji Noa myaka 800 kunyuma, kyādi kikilondwa. Mumweno wa Yehova wādi patōka: Bengidi bandi bādi bakokeja kudya mwita wa nyema ino kebādipo bafwaninwe kudya mashi. Bādi bafwaninwe kupungulwila mashi panshi—ko kunena’mba kujokeja būmi bwa kipangwa’kya kudi Leza.
12 Kino kijila kikitala ne bene Kidishitu bene. Batumibwa ne bana-balume bakwabo bādi batangidile kumeso mu balondi ba Yesu mu myaka katwa kabajinji bēbungile pamo mwa kutyibila mbila ya kuyuka bijila bifwaninwe kulondwa na bonso badi mu kipwilo kya bwine Kidishitu. Kya mfulo kyobānene i kino, amba: “Kibamunengelela Mushipiditu Sandu, ne ku bātwe bene kumo’mba, ketukemutwika kiselwa kitabukile bino’bi mwanda bino abyo i byendele monka. Mwilamei ku byakutūlwa pa bakishi, ne mashi, ne ku byampikwa kutyiba midibu [mwita wambulwa kusumija mashi], ne ku busekese.” (Bilongwa 15:28, 29; 21:25) Nanshi tufwaninwe ‘kwilama ku mashi.’ Ku meso a Leza, kwilama ku mashi i pamo ponka bwa kwilama ku kutōta bankishi ne ku busekese.
13 Le kijila kya kwilama ku mashi kitala ne pa kwelwa mashi? I amo. Tulete kimfwa: Langa shi muñanga wakunena amba wilame ku malwa. Le ko kunena amba ukaleka kutoma malwa inoko wiela’o mu mijilo yobe na nshinge? Na bubine, ke amopo! Ne kwilama ku mashi nako mo monka, i kuleka kwela’o mu ngitu yetu mu miswelo yo-yonso. Nanshi, kijila kya kwilama ku mashi kitulomba kupela muntu ye-yense kwitwela mashi mu mijilo.
14 Le bikekala namani shi mwine Kidishitu wetape bilonda bikatampe nansha usa kupasulwa lupasulo lukomo? Langa’po shi bamuñanga abamulombola amba ufwaninwe kwelwa mashi shi bitupu usa kufwa. Bine, mwine Kidishitu kakasakepo kufwa. Ino byasaka kulama kyabuntu kilēme kya būmi kimupele Leza, uketabija bundapi bo-bonso kebulombepo kwingidija mashi bibi. Pa kino, ukakimba mundapilo muyampe shi udi’ko ne kwitabija lawa yonso ikokeja kupingakena pa mashi.
15 Le mwine Kidishitu ukajilula kijila kya Leza mwanda’tu wa kulepeja’ko būmi mu ino ngikadilo ya bintu? Yesu wānene amba: “Yewa usaka kwipandija muya wandi [ko kunena’mba būmi], nabya ukamujimina. Kadi yewa wakwijimija muya wandi, pa mwanda wa amiwa, nankyo ukeumonanga monka.” (Mateo 16:25) Ketusakilepo kufwa. Ino shi tukimba kupandija būmi botudi nabo dyalelo na kujilula kijila kya Leza, nabya twitūlanga mu kyaka kya kujimija būmi bwa nyeke ne nyeke. Nanshi i kipite buya kukulupila mu boloke bwa kijila kya Leza, koku tukulupile bya binebine amba nansha shi tubafu, shi pa kika shi pa kika, Mwinē upāna būmi uketuvuluka ku lusangukilo ne kwitujokejeja kyabuntu kilēme kya būmi.—Yoano 5:28, 29; Bahebelu 11:6.
16 Dyalelo, bengidi ba kikōkeji ba Leza i basumininwe kulonda buludiki bwandi butala pa mashi. I bapele kudya mashi mu muswelo o-onso. Kadi kebetabijangapo mashi mu bundapi, ehe.* Bakulupile amba Umpangi wa mashi mwine uyukile byobya bilumbuluke kobadi. Le nobe ukulupile uno muswelo?
MWINGIDIJO MUYAMPE UMO KETE WA MASHI
17 Mu Bijila bya Mosesa i batele’mo mwingidijo muyampe umo kete wa mashi. Yehova wānene pa mwanda utala butōtyi bwa bene Isalela ba kala amba: “Bumi bwa ngitu budi mu mashi; ino kadi amiwa nakupe’o pa madabahu akwimulongela kipwanyo.” (Levi 17:11) Bene Isalela pobādi balonga bubi, bādi babwanya kulekelwa shi abaela nyema bu kitapwa ne kukusa mashi andi amo ku madabahu a tabenakulo nansha a tempelo yāubakilwe mwenda myaka. Bitapwa bino o wādi mwingidijo muyampe umo kete wa mashi.
18 Bene Kidishitu ba bine kebakidipo munshi mwa Bijila bya Mosesa, o mwanda kebelangapo bitapwa bya banyema ne kukusa mashi a banyema ku madabahu. (Bahebelu 10:1) Inoko, kwingidijibwa kwa mashi pa madabahu mu myaka ya Isalela wa kala kwādi kufunkila pa kitapwa kilēme kya Yesu Kidishitu Mwanā Leza. Monka motwefundile’kyo mu Shapita wa 5 wa dino dibuku, Yesu wāpēne būmi bwandi bwa bu muntu pangala petu na kumwanga mashi andi bu kitapwa. Kupwa wākanda mūlu ne kulambula kudi Leza dimo kete kupwididile mvubu ya mashi andi āmwangikile. (Bahebelu 9:11, 12) Kino kyāadile kyalwilo kya kulekelwa kwa bubi bwetu ne kwitushitwila dishinda dya kukamona būmi bwa nyeke. (Mateo 20:28; Yoano 3:16) Bine, uno o mwingidijo wa mashi wa kamweno kupita yonso! (1 Petelo 1:18, 19) Tukokeja kupanda enka shi twitabije mvubu ya mashi āmwangile Yesu.
19 Tukokeja nanshi kufwija’ko Yehova Leza pa kino kyabuntu kya būmi kyaitupele na buswe! Ne kadi mwene kino kifwaninwe kwitutonona tusapwile bakwetu nabo bayuke mukenga witupelwe wa kukamona būmi bwa nyeke pa kwitabija kitapwa kya Yesu? Bine, shi tudi na mumweno wa Leza wa kuta mutyima ku būmi bwa bakwetu nankyo tukebasapwila na kampeja-bukidi ne na bupyasakane. (Ezekyele 3:17-21) Wivwane tuvuije kino kiselwa kyetu na kininga, nabya tukanena mwānenene mutumibwa Polo amba: “Nabinga ku mashi a bantu bonso. Ke-ne-muntu ami nkyatyininepo kwimusapwididila ñeni yonsololo ya Leza.” (Bilongwa 20:26, 27) Kusapwila bantu myanda itala padi Leza ne pa mpango yandi o muswelo mulumbuluke wa kulombola amba tulēmekele būmi ne mashi bulēme bukatampe.
BYOBYA BIFUNDIJA BIBLE
- Būmi i kyabuntu kya Leza.—Mitōto 36:9; Kusokwelwa 4:11.
- I bibi kupulumuna dimi, mwanda būmi bwa mwana kabutwilwe i bulēme ku meso a Leza.—Divilu 21:22, 23; Mitōto 127:3.
- Tulombolanga amba tulēmekele būmi shi tuleka kwibutūla mu kyaka ne kuleka kudya mashi.—Kupituluka 5:17; Bilongwa 15:28, 29.
* Shi usaka kuyukila’ko lawa ya kupingakenya pa mashi, tala boloshile Comment le sang peut-il vous sauver la vie ? paje 13-17 ulupwilwe na Batumoni ba Yehova.
Bipangujo bya Kifundwa
1. I ani wāpangile bintu byonso byūmi?
2. I bika bilongele Leza mwanda wa kukwatakanya būmi bwetu?
3. I muswelo’ka wāmwene Leza kwipaibwa kwa Abele?
4. Mu Bijila bya Mosesa, lelo Leza wānene ukoma namani mumweno muyampe wa kumona būmi?
5. Le tufwaninwe kumona namani kupulumuna dimi?
6. Mwanda waka ketufwaninwepo kushikwa mukwetu?
7. I bilongwa’ka bimo bya kubulwa kulēmeka būmi bilonga bantu?
8. Mwanda waka tufwaninwe kuta nyeke mutyima ku byaka?
9. I muswelo’ka otukekala na banyema shi bine tulēmekele būmi?
10. Lelo Leza wālombwele namani amba būmi ne mashi i bikwatañane?
11. Leza wāpeleje kwingidija mashi namani tamba mu mafuku a Noa?
12. I kijila’ka kitala pa mashi kyāletele mushipiditu sandu mu myaka katwa kabajinji ino kikingila ne dyalelo?
13. Leta kimfwa kilombola amba kijila kya kwilama ku mashi kitala ne pa kwelwa’o mu ngitu.
14, 15. Shi bamuñanga abanena amba mwine Kidishitu ufwaninwe kwelwa mashi, le aye ukalonga’po namani, ne mwanda waka?
16. Lelo bengidi ba Leza basumininwe kulonga bika pa mwanda utala mashi?
17. Mu Isalela wa kala, i mwingidijo’ka umo kete wa mashi wādi mwitabijibwe na Yehova Leza?
18. I byabuyabuya’ka ne i madyese’ka otukokeja kumwena mu kumwanga kwāmwangile Yesu mashi andi?
19. I bika byotufwaninwe kulonga pa kusaka ‘kubinga ku mashi a bantu bonso’?


text:
Nanchi Lusanguko lo lu Ka?
Baibolo waamba’mba
Kyambo kyatuntululwa mu Baibolo amba “lusanguko” kyafuma ku kyambo kya Kingiliki kya a·na′sta·sis, kilumbulula “kubwela” nangwa’mba “kwikalako jibiji.” Muntu yebasangula bamubwezha kufuma ku bafu ne kwikala ke mumi jibiji byonka byoajinga kala. —1 Kolinda 15: 12, 13.
Lufunjisho lwa kuba’mba bantu bafwa bakasanguka luji monka mu Binembelo bya Kihebelu bitelwa’mba Lulayañano lwa kala nangwa kya kuba kyambo kine kya kuba’mba “lusanguko” kifwamo. Lesa walayile kupichila mwi ngauzhi Hosea amba: “Nkebapokolola ku bulume bwa Kalunga ka bafu ne kwibakula ku lufu!” —Hoseya 13:14; Yoba 14: 13- 15; Isaya 26:19; Danyela 12: 2, 13.
Nanchi bakasangulwa bakekalanga pi? Bamo bakasangulwa kuya mwiulu na kukekala bamfumu bakalamanga pamo na Kilishitu. (2 Kolinda 5:1; Lumwekesho 5: 9, 10) Baibolo wilutela’mba “lusanguko lutanshi.” Kino kibena kulumbulula’mba kuji lusanguko lukwabo. (Lumwekesho 20:6; Filipai 3: 11) Aba bakalondelapo kusangulwa bakavula kabiji bakekalanga pano ponka pa ntanda. —Salamo 37:29.
Bantu bakasangulwa byepi? Lesa wapa Yesu bulume bwa kusangula bafwa. (Yoano 11:25) Yesu ukabwezha ku bumi “bonse baji mu bilende.” Ukebasangulatu byonka byo bamwekanga ne na byubilo byabo ne kuvulukatu bulongo bintu. (Yoano 5: 28, 29) Bakaya mwiulu bakasangulwa na mibiji ya bumupashi. Bakekala ponka pano pa ntanda bakasangulwa na mibiji ya mashi ya kubula kukolwa. —Isaya 33:24; 35: 5, 6; 1 Kolinda 15: 42- 44, 50.
Bañanyi bakasangulwa? Baibolo waamba’mba “kukekala lusanguko lwa baoloka ne babula koloka.” (Byubilo 24:15) Nowa, Sala ne Abalahama bo bantu bamo baoloka kabiji bakishinka bo bakasangula. (Ntendekelo 6:9; Bahebelu 11:11; Yakoba 2: 21) Babula koloka ke bantu bakankelwe kulondela mizhilo ya Lesa. Bakankelwe kwiilondela na mambo a kubula wa kwibafunjisha.
Bino umvwe bantu saka boba bubi kyanshiji ne kwibuleka ne, kechi bakasangulwa ne. Lufu yo mpelo ya bano bantu, kechi bakekala bomi jibiji ne. —Mateo 23:33; Bahebelu 10: 26, 27.
Lusanguko lukekalako ñanyi kimye? Baibolo witubula lusanguko lwa bakaya mwiulu lwatatwile mu kimye kyakwikalapo kwakwa Kilishitu mu 1914. (1 Kolinda 15: 21- 23) Ba pano pa ntanda bakasangulwa mu Bukalama bwa kwa Yesu Kilishitu bwa Myaka Kiumbi, kimye ntanda kyo bakeyalula ke paladisa. —Luka 23:43; Lumwekesho 20: 6, 12, 13.
Mambo ka kyo twafwainwa kwitabila’mba lusanguko lukekalako? Baibolo witulumbulwila bantu batanu na bana bo basangwile. Bantu bashinkilwepo bashimuna kine amba bano bantu basangwilwe. (1 Bamfumu 17: 17- 24; 2 Bamfumu 4: 32- 37; 13: 20, 21; Luka 7: 11- 17; 8: 40- 56; Yoano 11: 38- 44; Byubilo 9: 36- 42; Byu. 20: 7- 12; 1 Kolinda 15: 3-6) Kikatakata kusangulwa kwakwa Lazalasa kwayukanyikwa bingi. Papichile moba ana kufuma pafwijile Lazalasa bino Yesu wamusangwile bantu bavula saka batalapo. (Yoano 11: 39, 42) Nangwatu boba bamukatezhenga Yesu baitabile’mba Lazalasa wasangwilwe. Na mambo a kino baumvwañene amba bepaye Yesu ne Lazalasa. —Yoano 11: 47, 53; 12: 9- 11.
Baibolo witubula’mba Lesa uji na bulume bwa kusangula bafwa kabiji usakisha kwikyuba. Ukengijisha bulume bwanji bukatampe kusangula bonse bantu bo akabula kulubamo. (Yoba 37:23; Mateo 10:30; Luka 20: 37, 38) Lesa uji na bulume bwa kusangula bafwa, kabiji usakisha kwikyuba! Baibolo walumbulula lusanguko lukekalako byo aamba pe Lesa amba: “Mwingilo wa maboko enu mukamukebeshanga bingi.” —Yoba 14: 15, NW.
Lusanguko mo beluyukila bavula
Bayuka’mba: Lusanguko lulumbulula kubwezhezha muntu mweo wanji.
Kishinka: Baibolo witufunjisha’mba muntu ye mweo kabiji amba mweo ufwa. Kechi ufumamo inge muntu wafwa ne. (Ntendekelo 2:7; Ezikyo 18:4) Muntu ye basangula kechi bamubwezhezha mweo wanji ne; bamusangula kwikala mweo mumi.
Bayuka’mba: Bantu bamo basangulwa bino inge bebasangula bebonaunatu ponkapo.
Kishinka: Baibolo waamba’mba “baubilenga byatama bakasangukila ku kije.” (Yoano 5: 29) Bino kechi bebatotolwesha na mambo a bintu byo baubile saka bakyangye kufwa ne, ke mambo a bintu byo bakoba inge basangulwa. Yesu waambile’mba: “Bafu bakomvwa jiwi ja Mwana Lesa ne boba bamumvwijile bakekala na bumi.” (Yoano 5: 25) Aba ‘bakomvwa,’ nangwa’mba bakakokela bintu byo bakafunda saka basangulwa kala mazhina abo akanembwa mu “buku wa bumi.” —Lumwekesho 20: 12, 13.
Bayuka’mba: Umvwe muntu wasangulwa, mubiji wanji ukekalatu suka byonka byo ajinga saka akyangye kufwa.
Kishinka: Umvwe muntu wafwa mubiji wanji wonaika, waluka ke malobatu. —Musapwishi 3: 19, 20.


text:
Bushe muli Bena Kristu?
Ee, tuli Bena Kristu. Moneni umulandu twasosela ifi:
● Tulakonka sana ifyo Yesu Kristu afundile kabili tulesha ukumupashanya.—1 Petro 2:21.
● Twasumina ukuti Yesu e pusukilo lyesu, ukuti “tamwaba ipusukilo mu muntu umbi iyo, pantu takwaba ishina limbi mwi samba lya muulu ilyapeelwa na Lesa mu bantu, umo tufwile ukupusukila.”—Imilimo 4:12.
● Abasanguka Inte sha kwa Yehova, bababatishisha mwi shina lya kwa Yesu.—Mateo 28:18, 19.
● Nga tulepepa amapepo, tupitila mwi shina lya kwa Yesu.—Yohane 15:16.
● Twasumina ukuti Yesu e Mutwe wa mwaume, nelyo e o Lesa apeela amaka pa mwaume onse.—1 Korinti 11:3.
Lelo, mu fintu ifingi twalipusanako ne mipepele iingi iya batila Bena Kristu. Natulangilile, twasumina ukuti Baibolo isambilisha ukuti Yesu Mwana wa kwa Lesa, taba mu Bene Batatu. (Marko 12:29) Tatwasumina ukuti umweo taufwa, kabili tatwasumina ukuti Lesa alalungulusha abantu mu mulilo pantu Baibolo tayalandapo ifya musango yu, nelyo ukuti abatungulula ifya mapepo bafwile ukupeelwa amalumbo ayalanga ukuti balicindama sana ukucila abantu bambi.—Lukala Milandu 9:5; Esekiele 18:4; Mateo 23:8-10.


text:
Sena Basyaazibwene Balasyoma Kuti Jesu Wakaliko Ncobeni?
Basyaazibwene balijisi twaambo tubapa kusyoma kuti Jesu wakaliko ncobeni. Kujatikizya mabbuku aakalembwa abasyaazibwene mumakani aakaindi bamumwaanda wamyaka wakusaanguna awabili kujatikizya Jesu alimwi a Banakristo bakusaanguna, Encyclopædia Britannica, 2002 Edition, yaamba kuti: “
Zibalo eezyi zisinizya kuti mumazuba aakaindi nobaba basikukazya Bunakristo tiibakaadooneka makani aakuti Jesu wakaliko ncobeni, alo aakatalika kukazyigwa ciindi cakusaanguna kakunyina twaambo tuyakomoonga kumamanino aamwaanda wamyaka wa 18, mumwaanda wamyaka wa 19, alimwi akumatalikilo aamwaanda wamyaka wa 20.”
Mu 2006, bbuku lyakuti Jesus and Archaeology lyakaamba kuti: “
Mazuba aano kunyina syaazibwene uudooneka kuti muntu mu Juda uutegwa Jesu mwana wa Josefa wakaliko ncobeni; banji balazumina kuti lino kuli makani ngobazyi kujatikizya milimo yakwe alimwi anzyaakali kuyiisya.”
Bbaibbele lyaamba kuti Jesu wakali muntu wini-wini. Lilaamba mazyina aabamasyanyinakulu alimwi abamukwasyi wakwe. (Matayo 1:1; 13:55) Alimwi lilaamba amazyina aabeendelezi bakajisi mpuwo ibakali kupona ciindi ncaakali kupona Jesu. (Luka 3:1, 2) Twaambo ootu tugwasya basikuvwuntauzya kusinizya mboziluzi zibalo zyamu Bbaibbele.


text:
KITANGO 11
Mambo ka Lesa o Aswishisha Buyanji?
Nanchi Lesa ye walengela buyanji buji panopantanda nyi?
Ñanyi mambo akolomwenwe mu bujimi bwa Edena?
Lesa ukafumyapo byepi buyanji bo babena kupitamo bantu?
PANYUMA ya nkondo yajingako mu kyalo kimo, banabakazhi ne baana bavula baipaiwe be bazhikiletu mu lukimbo umo mukatampe babwela bazhokoloshako ne tumisalabu. Pa tuno tumisalabu panembelwe’mba: “Mambo ka?” Kimye kimo buno bo bwipuzho bukozha bingi ku muchima. Bantu bebwipuzha na bulanda umvwe nkondo, malwa, bikola, nangwa bambanzhi baipaya batemwe babo kya nshijitu, kwibonawina mazubo abo, nangwa kwibaletela malwa akabotoka mu mashinda akwabo. Bakeba kuyuka ene mambo bino bya malwa o bibaponena.
2 Mambo ka Lesa o aswishisha buyanji? Umvwe Yehoba Lesa wa bulume bonse, wa butemwe, maana, ne wa bololoke, mambo ka panopantanda o pavujila lupato ne nshiji? Abya mwakilangulukapo kala pa bino bintu nyi?
3 Nanchi kyatama kwipuzha ene mambo Lesa o aswishisha buyanji nyi? Bamo bakamwa’mba kwipuzha buno bwipuzho kilumbulula’mba kechi baji na lwitabilo lwantaka ne, nangwa kuba’mba babena kumwesha kubula mushingi kwi Lesa. Nangwa byonkabyo, umvwe ke mutange Baibolo, mukatana’mba bantu bakishinka bajinga na moyo wa kwakamwa Lesa nabo baipuzhanga ano onka mepuzho. Kya kumwenako, ngauzhi Habakuka waipwizhe Yehoba amba: “Mambo ka o mwaswila’mba mmone bintu byatama, anweba kasa mutalapotu pa bya malwa? Bono ne bukapondo bo bonka bo mbenakumona; kujitu mapata ne kutoboka.”—Habakuka 1:3.
4 Nanchi Yehoba wamukajipijile ngauzhi wakishinka Habakuka pa kwipuzha buno bwipuzho nyi? Ine. Mu kifulo kya kumukajipila, Lesa wabikile bino byambo bya kishinka bya kwa Habakuka mu Baibolo wanembeshiwa na mupashi. Kabiji Lesa wamukwashishe kumvwisha bintu byo byajinga ne kwikala na lwitabilo lukatampe. Yehoba ukeba kuba kintutu kimo kwi anweba. Vulukai kuba’mba, Baibolo ufunjisha’mba “aye wimuta muchima.” (1 Petelo 5:7) Lesa washikwa bubi ne buyanji bufumamo kukila ne bibushikwa muntu uji yense. (Isaya 55:8, 9) Pano nga mambo ka buyanji o bwavujila bibye panopantanda?
MAMBO KA BUYANJI O BWAVUJILA BIBYE?
5 Bantu ba mu bupopweshi bwapusana pusana baya ku bantangi ne bafunjishi babo ba bupopweshi na kwipuzha ene mambo buyanji o bwavujila. Javula, mukumbu wikala wa kuba’mba buyanji kyo kyaswa muchima wa Lesa kabiji ne kuba’mba kala kene wanengezhejile jimo byonse bikamwekana kuvwangakotu ne bya malwa. Bavula bebabula’mba mashinda a Lesa ashupa bingi nangwa kuba’mba ye wipaya bantu ne baana babacheche kumo kuba’mba akekale nabo mwiulu. Pano bino kwesakana na byo mwafunda, Yehoba Lesa kechi ye ulengela byatama nangwa pachechetu ne. Baibolo waamba’mba: “Lesa kechi uba bubi nangwa pachechetu ne, aye Wa bulume bonse kechi uba byatama nangwa pachechetu ne.”—Yoba 34:10.
6 Nanchi mwayuka ene mambo bantu o balubankenya pa kumupamo Lesa mambo na mambo a buyanji bonse buji panopantanda nyi? Javula bapamo mambo Lesa Wa bulume bonse mambo balanguluka’mba ye mwine kalama wa panopantanda. Kechi bayuka bukine bwanema bufunjisha Baibolo ne. Mwafunjile buno bukine mu Kitango 3 kya uno buku. Kalama mwine wa ino ntanda ke Satana Diabola.
7 Baibolo waambatu patoka amba: “Byonse bya panopantanda biji mu bulume bwa kwa aye mubi.” (1 Yoano 5:19) Umvwe mwalangulukapo pa kino, nanchi kechi kyayilamo ne nyi? Ino ntanda imwesha byubilo bya kilengwa kya mupashi kibula kumweka kibena ‘kujimbaika ba panopantanda ponse.’ (Lumwekesho 12:9) Satana watama, wa bujimbijimbi, kabiji wakanama. O ene mambo ntanda iji mu bulume bwanji kyo yavujila lupato, bujimbijimbi, ne kukanama. Kino kyo kishinka kimo kyalengela buyanji kuvula.
8 Kishinka kya bubiji kyalengela buyanji kuvula ke kya kuba’mba, bantu baikala bambulwakoloka ne bandengamambo kufumatu kimye kya bunsatuki mu bujimi bwa Edena byonka byo twafunjile mu Kitango 3. Bantu bandengamambo bakeba bukalama, mu kuba kino mo mufuma makondo, lumanamo, ne buyanji. (Musapwishi 4:1; 8:9) Kishinka kya busatu kilengela buyanji ke ‘bimye ne bintu bisolomokatu.’ (Musapwishi 9:11) Mu ntanda Yehoba mo abula kwikala Kalama wa kuzhikijila, bantu bakonsha kuyanda na mambo kutanyiwa pa mpunzha yabula kufwainwa pa kimye kyatama.
9 Kitutekenesha bingi kuyuka’mba Lesa kechi ye ulengela kuyanda ne. Kechi ye ulengela makondo, bumbanzhi, lumanamo, nangwatu bya malwa biponakotu bine bilengela bantu kuyanda ne. Nangwa kiji byonkabyo, tukeba kuyuka kino, Mambo ka Yehoba o aswishisha buyanji bonse bwe? Umvwe ye Wa bulume bonse, ko kuba’mba uji na bulume bwa kwibupwisha. Pano nga mambo ka o abena kutajilapotu? Lesa wa butemwe ye twayuka wafwainwa ujipo na kishinka kimo kyawama.—1 Yoano 4:8.
MAMBO AKATAMPE AKOLOMWENWE
10 Pa kuba’mba tuyuke ene mambo Lesa o aswishisha buyanji, twafwainwa kuvuluka kimye kyatendekele buyanji. Satana byo alengejile ba Adama ne Evwa kusatukila Yehoba, kwabukile luzhinauko lukatampe bingi. Satana kechi wazhinaukile bulume bwa Yehoba ne. Mambo wayuka’mba bulume bwa Yehoba kechi bupela ne. Satana wazhinaukileko lūsa lwa Yehoba lwa kulama. Pa kutela Lesa amba wabubela utana bangikazhi banji byawama, Satana wapelengamo Yehoba mambo amba kalama watama. (Ntendekelo 3:2-5) Satana wikitazhizhenga mu kuba’mba bantu bakonsha kwikala bingi bulongo kwa kubula bukalama bwa Lesa. Kuno kwajinga kulengulula bumfumu bwa Yehoba, lūsa lwanji lwa kulama.
11 Ba Adama ne Evwa basatukijile Yehoba. Kiji nobe baambile’mba: “Kechi tukeba Yehoba kwikala Kalama wetu ne. Twakonsha kwifuukwila atwe bene kyawama ne kyatama.” Nga Yehoba wakonsheshe byepi kupwisha ano mambo? Wakonsheshe byepi kufunjisha bilengwa byonse bya maana amba aba bansatuki batamishe kabiji ne kuba’mba jishinda janji kine jo jawamisha? Muntu wakonsha kwamba’mba Lesa inge waipayiletu boba bansatuki walengelapo ne bantu bangi. Bino Yehoba waambile’mba ukeba ntanda kuyula na baana ba ba Adama ne Evwa, kabiji wakebelenga’mba bekale mu paladisa panopantanda. (Ntendekelo 1:28) Yehoba kimye kyonse ufikizha nkebelo yanji. (Isaya 55:10, 11) Kabiji kununga pa kino, konauna boba bansatuki mu Edena inge kechi kwafumishepo luzhinauko lwazhinaukilwe pa mambo a lūsa lwa Yehoba lwa kulama ne.
12 Twayai twambe kya kumwenako. Fwanyikizhai’mba mufunjishi ubena kubula baana banji ba sukulu bya kutana nsamushi. Mwana wa sukulu umo ujitu bulongo na maana pano bino sa aji nsatuki waamba’mba uno mufunjishi jishinda jo abena kutainamo uno lusamushi kechi ijo ne. Pa kuba’mba amweshe’mba mufunjishi waluba, uno nsatuki wakosako ne kukosako na kwamba’mba aye ye wayuka jishinda jawama kutainamo yewo lusamushi. Baana basukulu bamo balanguluka’mba awo mukwabo ubena kwamba kine, kabiji ne abo nabo basatukila kumo. Pano mufunjishi wafwainwa kuba byepi? Umvwe wauba’mba apange boba bansatuki mu kalasi, nga baana basukulu bakwabo basa kwikimona’mba ka? Nanchi kechi bakonsha kwitaba’mba awo mukwabo mwana wa sukulu ne boba bakwabo bakwatankana nanji babena kwamba kya kine ne nyi? Baana ba sukulu bakwabo bashala mu kalasi bakonsha kumulengulula mufunjishi, ke balanguluke’mba wachina kumwambila’mba waluba. Pano ibyepi umvwe mufunjishi waleka yewo nsatuki amba amweshe bakwabo mukalasi byo akonsha kutana yewo lusamushi.
13 Yehoba wauba kintutu kimo kyakonsha kubapo yewo mufunjishi. Vulukai kuba’mba aba bansatuki ba mu Edena kechi bo bonka bajingapo ne. Bamalaika bavula bamwenengako. (Yoba 38:7; Danyela 7:10) Yehoba mo afwainwe kubila na bobwa bunsatuki kyakonsheshe kulamata aba bamalaika bonse bamwenengako kabiji mu kuya kwa moba inge kyalamachile ne bilengwa byonse bya maana. Pano Yehoba waubapo ka? Wamuleka Satana amba amweshe byo akonsha kulama bantu. Kabiji Lesa waleka ne bantu kwilama abo bene mu buntangi bwa kwa Satana.
14 Mufunjishi waambiwapo mu kya kumwenako kyetu wayuka’mba uno nsatuki ne baana ba sukulu bakwabo baji ku lubaji lwanji batamisha. Pano bino wayuka ne kuba’mba kwibaswisha’mba beseke kumwesha kyo bakeba kuba kusa kukakwasha bakwabo bonse baji mu kalasi. Umvwe bano bansatuki bakankalwa, aba bonse baana basukulu bakishinka basa kumona’mba mufunjishi ye yenka wafwainwa kutangijila bonse mu kalasi. Kufumatu ponkapo bakayukanga ene mambo mufunjishi o akapangilanga bonse bakasatukanga mu kalasi. Ne Yehoba naye wayuka’mba bantu bonse bamichima yakishinka ne bamalaika bakayuka kuba’mba Satana ne bakwabo bansatuki bakankalwa kabiji ne kuba’mba bantu kechi bakonsha kwilama abo bene ne. Byonka byajinga Yelemiya kala, bakayuka buno bukine bwanema bwa kuba’mba: ‘Anweba Yehoba, nayuka namba muntu mwine na maana anji kechi wakonsha kusalulula jishinda jawama kuyamo ne, aye mwine muntu kechi uji na bulume bwa kwenda monka mwafwainwa ne.’—Yelemiya 10:23.
MAMBO KA YEHOBA O ASWISHISHA BUYANJI PA KIMYE KYABAYA?
15 Pano nga mambo ka Yehoba o aswishisha buyanji pa kimye kyabaya bibye? Kabiji mambo ka o abujila kukanya bintu byatama kubiwa? Akilangulukai pa bintu bibiji mufunjishi wa mu kya kumwenako kyetu byo akonsha kubula kuba. Kitanshi, kuba wakanya yewa mwana wa sukulu nsatuki kumwesha jishinda jo abena kukeba kutainamo yewo lusamushi ne. Kya bubiji, mufunjishi kuba wakwasha uno nsatuki kuba kyo abena kukeba kuba ne. Po pamotu, akilangulukai pa bintu bibiji byo akebesha kubula kuba Yehoba. Kitanshi, kechi wamukanya Satana ne boba baji ku lubaji lwanji kumwesha’mba bajitu bulongo ne. Onkao mambo pakebewenga’mba papite kimye. Pa myaka yavula yapitapo, bantu baesekaeseka mashinda onse nangwa’mba makafulumende a kwilaminamo abo bene. Bantu bailako bingi palutwe mu bya sayansi ne mu bintutu bikwabo, pano bino nshiji, buyanji, bumbanzhi, ne nkondo bibena kuya na kuvujilakotu. Bukalama bwa bantu bwamweshiwa amba bwakankalwa.
16 Kya bubiji, Yehoba kechi wamukwashako Satana kulama ino ntanda ne. Kya kumwenako, umvwe Lesa waji ukanya bumbanzhi kubula kubiwa, nanchi inge kechi kiji nobe ubena kukwasha boba bansatuki amba bajitu bulongo ne nyi? Abya Lesa inge kechi ulengela bantu kulanguluka’mba kampe bakonsha kwilama abo bene kwakubula bya malwa byakonsha kufumamo ne nyi? Umvwe Yehoba byobyo aubanga, inge naye waitabizhe bobwa bubela. Pano bino, ‘Lesa kechi wayuka kubepa ne.’—Bahebelu 6:18.
17 Pano nga ibyepi pa bintu byatama byaubiwa pa kimye kikatampe kya bunsatuki kwi Lesa? Twafwainwa kuvuluka’mba Yehoba ye wa bulume bonse. Onkao mambo, wakonsha kufumyapo kabiji ukafumyapo buyanji bo babena kupitamo bantu. Byonka byo twafunda kala, ntanda yetu yaonaunwa ikawamishiwa kimye kyo ikalulwa ke Paladisa. Bundengamambo bukafumishiwapo kupichila mu lwitabilo bantu lo baitabila mu kitapisho kya bukuzhi bwa kwa Yesu, kabiji lufu lukafumishiwapo kupichila mu lusanguko. Ko kuba’mba Lesa ukengijisha Yesu ‘konauna mingilo ya Diabola.’ (1 Yoano 3:8) Yehoba ukafikizha bino byonse pa kimye kyafwainwa. Twatemwa bingi kuba’mba kechi wafumyapo byonse bye bukiji bukiji ne, mambo butekanye bwanji bwitupa kimye kya kufunda bukine ne kumwingijila. (2 Petelo 3:9, 10) Kino kimye Lesa ukikeba bapopweshi bakishinka ne kwibakwasha kuchinchika buyanji buji bonse bwakonsha kwibafikila mu ino ntanda ya malwa.—Yoano 4:23; 1 Kolinda 10:13.
18 Bamo bakonsha kwipuzha’mba, Nanchi buyanji bonse bwe inge kechi bufwako umvwe kya kuba Lesa walengele ba Adama ne Evwa mu jishinda ja kubula kusatuka ne nyi? Pa kuba’mba mukumbule buno bwipuzho, mwafwainwa kuvuluka bupe bwanema bo emupa Yehoba.
MWINGIJISHANGA BYEPI BUPE BWAFUMA KWI LESA?
19 Byonka byo twafunjile mu Kitango 5, bantu balengelwe na lūsa lwa kwifuukwila bintu. Nanchi mwayuka buno bupe byo bwanema nyi? Lesa walenga banyama ba kukankalwa kubala bendatu na maana a kisemwa. (Byambo bya Mana 30:24) Nanchi twakonsha kutemwa umvwe Lesa witulengele nobe bano banyama nyi? Ine, twatemwa bingi pa kwikala na bwana bwa bene bwa kwifuukwila byo tukeba kwikala, mutundu wa bwikalo, balunda bo tukeba kwikala nabo, ne bikwabotu. Bantu batemwa bingi kwikala na bwana bwa bene kabiji bino byobyo akeba Lesa amba twikale.
20 Yehoba kechi ukeba mingilo ya kwingila kya kwikanjikizha ne. (2 Kolinda 9:7) Kya kumwenako: Kyepi kyakonsha kusangajika nsemi kukilamo, mwana kusanta kufuma panshi ya muchima wanji nyi, inyi bansemi kumwambila’mba sa usanta? Onkao mambo, bwipuzho ke bwa kuba’mba, Mukengijisha byepi bwana bwa bene bwenu bo emupa Yehoba? Satana, Adama, ne Evwa baingijishe kutama bwana bwa bene bwabo. Bamukaine Yehoba Lesa. Nga anweba musa kubapo ka?
21 Muji na jishuko ja kwingijisha bulongo bupe bwawama bwa bwana bwa bene. Mwakonsha kwinunga ku bantu bavula baji ku lubaji lwa Yehoba. Basangajika muchima wa Lesa mambo bamushinawina Satana amba wa bubela kabiji kalama wakankalwa kulama. (Byambo bya Mana 27:11) Ne anweba mwakonsha kuba byonkabyo kupichila mu kusala jishinda jawama kwikelamo. Kino kikalondololwa mu kitango kyalondelapo.
BAIBOLO BYO AFUNJISHA
- Lesa kechi ye ulengela bintu byatama panopantanda ne.—Yoba 34:10.
- Pa kutela Lesa amba wabubela kabiji utana bangikazhi banji byawama, Satana wazhinaukile lūsa lwa Yehoba lwa kulama.—Ntendekelo 3:2-5.
- Yehoba ukengijisha Mwananji, Kalama wa Bufumu bwa Bumesiasa, kufumyapo buyanji bonse bo babena kupitamo bantu ne kufumyapo byonse bifumamo.—1 Yoano 3:8.
Mepuzho a Lufunjisho
1, 2. Buyanji bwa mutundu ka bantu bo bapitamo lelo jino, kabiji kino kilengela bavula kwipuzha ñanyi mepuzho?
3, 4. (a) Ki ka kimwesha’mba kechi kyatama kwipuzha ene mambo Lesa o aswishisha buyanji ne? (b) Yehoba umona byepi bubi ne buyanji?
5. Ñanyi bishinka bimo byambiwa kulondolwelamo buyanji bo babena kupitamo bantu, bino Baibolo ufunjisha’mba ka?
6. Mambo ka bantu bavula o balubankenya pa kupamo Lesa mambo na mambo a buyanji buji panopantanda?
7, 8. (a) Ntanda imwesha byepi byubilo bya kalama wayo? (b) Nga bumbulwakoloka bwa bantu ne ‘bimye ne bintu bisolomokatu’ byaleta byepi buyanji?
9. Mambo ka o twafwainwa kushiinwa’mba Yehoba uji na kishinka kyawama kya byo aswishisha buyanji kutwajijila?
10. Satana wazhinaukile ka, kabiji wazhinaukile byepi?
11. Mambo ka Yehoba o abujiletu konauna boba bansatuki mu Edena?
12, 13. Ambai kya kumwenako kya ene mambo Yehoba o aswishisha Satana kwikala kalama wa panopantanda kabiji ne ene mambo Lesa o aswishisha bantu kwilama abo bene.
14. Ñanyi mfweto ikafuma mu kufuukula kwa Yehoba kwa kuswisha bantu kwilama abo bene?
15, 16. (a) Mambo ka Yehoba o aswishisha buyanji kutwajijila pa kimye kyabaya bibye? (b) Mambo ka Yehoba o abujila kukanya bintu nabiji bumbanzhi kubiwa?
17, 18. Yehoba ukobapo ka pa bintu byatama bifuma mu bukalama bwa bantu ne byubilo bya kwa Satana?
19. Ñanyi bupe bwanema Yehoba bo etupa, kabiji mambo ka o twafwainwa kwibunemekela?
20, 21. Twakonsha kwingijisha byepi bulongo bupe bwa bwana bwa bene, kabiji mambo ka o twafwainwa kukebela kuba kino?


text:
Byo Mwakonsha Kutwajijila Kwikala na Muchima wa Kwipana
“Umvwe muntu ukeba kundondela, ekane mwine.”—MAT. 16:24.
1. Yesu witushijile byepi kya kumwenako kyawama kya kwipana?
YESU byo ajinga pano pa ntanda, witushijile kya kumwenako kyawama kya kwipana. Pa kuba’mba obe kyaswa muchima wa Lesa, wasankijilepo bintu byawama ne byo akebanga kuba. (Yoa. 5:30) Byo atwajijile kwikala wakishinka kufika ne ku lufu pa kichi kya lumanamo, wamwesheshe kuba’mba kwipana kwanji kechi kwajinga na pa kupelela ne.—Fili. 2:8.
2. Twakonsha kumwesha byepi muchima wa kwipana, kabiji mambo ka o twafwainwa kubila bino?
2 Byo tulondela Yesu, twafwainwa kumweshanga muchima wa kwipana. Kwikala na muchima wa kwipana kulumbulula ka? Kulumbulula’mba muntu wipana kusha bintu byo atemwa pa kuba’mba akwashenga bantu. Mu jishinda jikwabo kulumbulula kubula kwitemwatu obewa mwine. (Tangai Mateo 16:24) Muchima wa kwipana wakonsha kwitukwasha kutangizhako bikeba bakwetu. (Fili. 2:3, 4) O ene mambo,Yesu o afunjishe kuba’mba muchima wa kwipana po paimena mpopwelo yetu. Mu ñanyi jishinda? Butemwe bwa bwina Kilishitu bwitulengela kwikala na muchima wa kwipana, ko kayukilo ka baana ba bwanga bakine ba kwa Yesu. (Yoa. 13:34, 35) Akilangulukai pa bintu byawama byo twiyowa na mambo a kuba balongo betu mwaya ntanda yonse bamwesha muchima wa kwipana.
3. Ki ka kyakonsha kwitulengela kubula kwikala na muchima wa kwipana?
3 Nangwa byonkabyo, kuji mulwanyi ubula kumweka wakonsha kwitulengela kubula kwikala na muchima wa kwipana. Uno mulwanyi ke muteeto wetu wa kwitemwatu atweba bene. Akivulukai Adama ne Evwa byo bamwesheshe muchima wa kwitemwatu abo bene. Uno muchima ye walengejile Evwa kukeba kwikala nobe Lesa. Mwatawanji naye wamwesheshe muchima wa kwitemwa mambo wakebelengatu kutokesha mukazhanji ku muchima. (Nte. 3:5, 6) Byo afumishe Adama ne Evwa ku mpopwelo ya kine, Diabola watwajijile kulengela bantu kwikala na muchima wa kwitemwatu abo bene. Waubile bino ne kimye kyo aesekele Yesu. (Mat. 4:1-9) Mu ano moba, Satana waongola bantu bavula ne kwibalengela kumwesha kuba’mba betemwatu abo bene mu mashinda avula. Twafwainwa kujimuka ne kumona kuba’mba kechi twaikala na uno muteeto wa kwitemwatu atweba bene ne. Efi. 2:2.
4. (a) Nanchi pa kino kimye twakonsha kusankilapo miteeto imwesha’mba twitemwatu atweba bene nyi? Lumbululai. (b) Ñanyi mepuzho o tusakwisambapo?
4 Kwitemwatu atweba bene, twakonsha kwikwesakanya ku kyela kya kapotwe byo kitendeka kubundwa. Inge kyela kya kapotwe mwikilekatu na kunokwa kitendeka kuba kabuwa. Bino kyakilamo kutama, ke kulekatu kyela na kubundwa na kabuwa kya kuba kyaonaika ne konaika. Po pamotu ne atweba, nangwa kya kuba pa kino kimye kechi twakonsha kusankilapo miteeto imwesha’mba twitemwatu atweba bene ne, bino twafwainwa kuyuka bintu byatama bifumamo ne kuchinuzhuka kwikala na ino miteeto. (1 Ko. 9:26, 27) Twakonsha kuyuka byepi kuba’mba twitemwatu atweba bene? Kabiji twakonsha kwikala byepi na muchima wa kwipana?
INGIJISHAINGA BAIBOLO PA KUMONA INGE MWITEMWATU ANWEBA BENE
5. (a) Baibolo uji byepi nobe kimbonyi? (Monai kipikichala kitanshi.) (b) Ñanyi bintu byo twafwainwa kuchinuzhuka pa kuba’mba tumone inge tuji na muchima wa kwitemwatu atweba bene?
5 Byonkatu byo twingijisha kimbonyi pa kumona byo tubena kumweka, byobyo twafwainwa ne kwingijishanga Baibolo pa kuba’mba tumone bumuntu bwetu bwa mukachi ne kuwamisha bilubo byo twamona. (Tangai Yakoba 1:22-25.) Nangwa byonkabyo, pa kuba’mba tumone bulongo byo tubena kumweka, twafwainwa kwingijisha bulongo kimbonyi. Inge mwitalatu mu kimbonyi kya bukiji bukiji kechi mukamona po mwafwainwa kuwamisha ne. Nangwa inge mwaimena pa kabeya pa kutala mu kimbonyi, kechi mukemona ne, mukamonangatu bakwenu. Kyo kimotu, pa kuba’mba Baibolo etukwashe kumona miteeto nabiji wa kwitemwatu atweba bene, kechi twafwainwa kumutangangatu kya lubilo lubilo nangwa kumwingijisha kumona bilubo bya bakwetu ne.
6. ‘Tutwajijila’ byepi kwikela mwayila muzhilo walumbuluka?
6 Kya kumwenako, nangwa kya kuba tutanga Mambo a Lesa pa juba pa juba, kimo kimye twakonsha kukankalwa kumona kuba’mba twatendeka kwikala na muteeto wa kwitemwatu atweba bene. Kyakonsha kwikala byepi bino? Akilangulukai pa kino: Mu kya kumwenako kyaingijishe Yakoba kya kimbonyi, muntu ye ambilepo watajiletu bulongo mu kimbonyi. Yakoba wanembele’mba uno muntu “witala mwine.” Kino kyambo kya Kingiliki kyaingijishe Yakoba kilumbulula kwitalatala bulongo. Pano byo kiji bino, ñanyi lukatazho lwajinga na uno muntu? Yakoba watwajijila’mba: “Bino pa kufumako, ponkapotu wilubamo byo abena kumweka.” Uno muntu ufuma ku kimbonyi kwa kubula kwiwamisha po a kumona amba patama. Kupusanako na uno muntu, muntu uba bulongo aye ‘utajisha mu mizhilo yalumbuluka’ ne “kutwajijila kwiilondela.” Kechi ubula kulondela muzhilo walumbuluka wa mu Mambo a Lesa ne, aye ulondela mafunjisho ajimo. Yesu walumbulwile kino kishinka amba: “Umvwe saka mulama byambo byami, mukekala baana bami ba bwanga.”—Yoa. 8:31.
7. Twakonsha kwingijishanga byepi Baibolo pa kuba’mba tuyuke umvwe tuji na miteeto ya kwitemwa?
7 Onkao mambo, pa kuba’mba mushinde muteeto wa kwitemwatu anweba bene, patanshi mwafwainwa kutanganga Mambo a Lesa bulongo. Kino kikemukwasha kuyuka mbaji imo mo mwafwainwa kuwamisha. Pano bino, kechi mwafwainwa kupelelatu mu kuba bino ne. Mwafwainwa kupesa pesapo bulongo. Inge mwaumvwisha mashimikila a mu Baibolo, mwafwainwa kufwanyikizhanga kuba’mba mwajingako, ne kwiipuzha mepuzho nabiji a kuba’mba: ‘Inge amiwa, inge naubile byepi? Nanchi inge naubijile mu jishinda jawama nyi?’ Kyakilapo kunema, umvwe mwalanguluka pa byo mwatanga ibikishaingako kwibilondela. (Mat. 7:24, 25) Twayai twisambe pa jishimikila ja Mfumu Saulo ne ja kwa mutumwa Petelo ne kumona ano mashimikila byo akonsha kwitukwasha kutwajijila kwikala na muchima wa kwipana.
FUNJILAIKO KU KYAMWEKEJILE MFUMU SAULO
8. Saulo byo atendekele kulama wajinga na muchima wa mutundu ka, kabiji wamwesheshe byepi uno muchima?
8 Kyamwekejile Saulo, Mfumu wa bena Isalela kitujimunako kuba’mba kwitemwatu atweba bene kwakonsha kwitulengela kuleka kwikala na muchima wa kwipana. Saulo byo atendekele kulama wikepeshe bingi. (1 Sam. 9:21) Wakaine kukambula bena Isalela balengulwilenga bukalama bwanji, nangwa kya kuba balengulwilenga luusa lwamupele Lesa. (1 Sam. 10:27) Mfumu Saulo walondejile lutangijilo lwa mupashi wa Lesa pa kutangijila bena Isalela mu nkondo yo bashinjile bena Amonyi. Panyuma ya bino, wipelwile ne kutakaika Yehoba pa byo ebakwashishe kushinda nkondo.—1 Sam. 11:6, 11-13.
9. Saulo watendekele byepi kwikala na muchima wa kwitemwatu aye mwine?
9 Pano bino, mu kuya kwa moba Saulo watendekele kwitemwatu aye mwine ne kwitota, kabiji walekele ino milanguluko kukoma mu muchima wanji byonkatu kyela byo kibundwa na kabuwa. Byo ashinjile bena Amaleki mu nkondo, wanemekeleko byo akebelenga kukila kukokela Yehoba. Lunkumbwa lwalengejile Saulo kusenda bipukulwa, mu kifulo kya kwibyonauna byonka byo bamukambizhe kwi Lesa. Kabiji na mambo a bwitote Saulo wiimikijile ne jibwe ja kiyukilo. (1 Sam. 15:3, 9, 12) Ngauzhi Samwela byo amubujile’mba wafichisha Lesa ku muchima, Saulo watendekele kwikangaizha kupichila mu kwamba pa mikambizho ya Lesa imo yo akokejile ne kupamo bakwabo mambo. (1 Sam. 15:16-21) Kabiji bwitote bwamulengejile ne kukeba kuwama ku bantu kukila kutokesha Lesa ku muchima. (1 Sam. 15:30) Twakonsha kwingijisha byepi jishimikila ja kwa Saulo nobe kimbonyi pa kuba’mba jitukwashe kutwajijila kwikala na muchima wa kwipana?
10, 11. (a) Kyamwekejile Saulo kitufunjishapo ka pa kutwajijila kwikala na muchima wa kwipana? (b) Twakonsha kuchinuzhuka byepi kuba byatama byaubilepo Saulo?
10 Kitanshi, kyamwekejile Saulo kimwesha kuba’mba kechi twafwainwa kukizhamo kwiketekela ne kumona nobe kyapela kutwajijila kwikala na muchima wa kwipana ne. (1 Timo. 4:10) Vulukai kuba’mba, kuntendekelo Saulo waubile bingi bulongo ne kwiyowa mapesho a Lesa, pano bino wakankelwe kuleka byubilo bya kwitemwa byo atendekele kwikala nabyo. Kyafuminemo, Yehoba wamukaine Saulo na mambo a kubula lukokelo.
11 Kya bubiji, kechi twafwainwa kutatu muchima pa bintu byo tubena kuba bulongo ne kulubako bintu byo twafwainwa kwingijilapo ne. Kuba bino kuji nobe kutatu muchima ku kivwalo kyakatataka pa kutala mu kimbonyi kwa kubula kufumya biko biji ku meso. Nangwa kya kuba kechi twitota nangwa kukizhamo kwiketekela byonka byajinga Saulo ne, twafwainwa kwibikako kushinda miteeto yakonsha kwitulengela kuba byatama byo aubile. Inge betufundako twafwainwa kuchinuzhuka kwikangaizha, kumona nobe kechi twatamisha ne, nangwa kupamo bakwetu mambo. Mu kifulo kya kuba byonka byaubile Saulo, kyawama bingi kuswa byo betufundako.—Tangai Salamo 141:5.
12. Muchima wa kwipana wakonsha kwitukwasha byepi umvwe twalenga mambo akatampe?
12 Pano ibyepi inge twalenga mambo akatampe? Saulo wakebelenga kutalwa bulongo ku bantu, kino kyamulengejile kubula kuwamisha bulunda bwanji ne Yehoba. Pakuba muchima wa kwipana wakonsha kwitukwasha kubula kuba bumvu ne kuswa inge betufundako. (Mana 28:13; Yako. 5:14-16) Kya kumwenako, mulongo umo watendekele kutamba bya mulekese saka aji na myaka 12, kabiji watwajijile kuba bino mu bumfyamfya pa myaka yavula. Waambile’mba: “Kyakatezhe bingi kubuula bena kwami ne bakulumpe mu kipwilo byo naubanga. Pano byo nebabujile, naumvwinetu nobe natulapo kipe kikatampe kyanemejile. Byo bamfumishe pa bunkwansho balunda nami bamo kibafichile bingi ku muchima, kyajingatu nobe nebalengesha bumvu. Nangwa byonkabyo, nayuka kuba’mba luno Yehoba umvwa bingi bulongo pa byo namwingijila kukila byo namwingijilanga aku sakantamba bya mulekese. Kabiji nayuka kuba’mba kutalwa bulongo kwi aye kyo kintu kyanema bingi.”
PETELO WASHINJILE MUTEETO WA KWITEMWATU AYE MWINE
13, 14. Petelo wamwesheshe byepi muchima wa kwitemwa?
13 Mutumwa Petelo wamwesheshe muchima wa kwipana kimye kyo bamufunjishenga kwi Yesu. (Luka 5:3-11) Nangwa byonkabyo, wafwainwe kushinda muteeto wa kwitemwatu aye mwine. Kya kumwenako, wazhingijile bingi kimye mutumwa Yakoba ne Yoano kyo balombele Yesu kuba’mba akebape bifulo bikatampe mu Bufumu bwa Lesa. Kampe Petelo walangulukilenga kuba’mba ye ye bafwainwe kupa kino kifulo, mambo Yesu waambijile jimo kuba’mba Petelo ye ukengila mwingilo mukatampe. (Mat. 16:18, 19) Yesu wajimwineko Yakoba, Yoano, ne Petelo ne batumwa bakwabo kuba’mba bafwainwa kuchinuzhuka muchima wa kwitemwa wa kukeba ‘kubila bunkambo’ bakwabo.—Mako 10:35-45.
14 Nangwa kya kuba Petelo bamufunjileko kwi Yesu pa ino ndangulukilo, bino Petelo watwajijile kumwesha muchima wa kwitemwa. Yesu byo aambijile batumwa kuba’mba bakamunyema, Petelo walengulwile bakwabo ne kwamba’mba aye ukekala wakishinka. (Mat. 26:31-33) Petelo kechi wafwainwe kukizhamo kwiketekela ne, mambo pa jonka ja juba bufuku wakankelwe kumwesha muchima wa kwipana. Na mambo a kukeba kwizhikijila, Petelo wakaine Yesu bimye bisatu.—Mat. 26:69-75.
15. Mambo ka Petelo o aikela wa kumwenako wawama?
15 Petelo ke wakumwenako wawama bingi nangwa kya kuba pa bimye bimo waubile bino bilubo. Kwibikako ne bukwasho bwa mupashi wazhila wa Lesa kwalengejile Petelo kushinda muteeto wa kwitemwa, ne kumwesha kwikanya ne butemwe. (Nga. 5:22, 23) Petelo wachinchikile meseko akatampe o akonsheshe kubula kuchinchika patanshi. Wamwesheshe kwipelula kimye mutumwa Paulo kyo amusanzhilemo pavula bantu. (Nga. 2:11-14) Panyuma ya kumusanzamo, Petelo kechi wamufijile mfika Paulo byo amufunjileko pavula bantu ne. Petelo watwajijile kutemwa Paulo. (2 Pe. 3:15) Kya kumwenako kya kwa Petelo kyakonsha kwitukwasha kwikala na muchima wa kwipana.
16. Twakonsha kumwesha byepi muchima wa kwipana mu bimye byakatazha?
16 Akilangulukai pa byo muba inge mwaikala na lukatazho. Kimye Petelo ne batumwa kyo bebakashile mu kaleya ne kwibazhipaula bikote na mambo a kusapwila, basekejile “mambo Lesa wibanemekele pa kwibanena na mambo a jizhina ja Yesu.” (Byu. 5:41) Ne anweba bimye bya lumanano mwakonsha kwibimona kuba’mba ke bimye bya kuba byaubile Petelo ne kulondela mu ngayo ya kwa Yesu kupichila mu kumwesha muchima wa kwipana. (Tangai 1 Petelo 2:20, 21.) Ino mweno yakonsha ne kwitukwasha umvwe bakulumpe betufundako. Mu kifulo kya kuzhingila, londelai byaubile Petelo.—Sapwi. 7:9.
17, 18. (a) Ñanyi bwipuzho bo twafwainwa kwiipuzha pa bikokwanyi bya kwingijila Lesa? (b) Twakonsha kuba byepi inge twamwamona kuba’mba tuji na muchima wa kwitemwa?
17 Kabiji mwakonsha ne kufunjilako kwi Petelo pa mambo a kwibikila bikonkwanyi bya kwingijila Lesa. Mwafwainwa kwibikako kufikizha bino bikonkwanyi na muchima wa kwipana. Jimukai kuchina’mba bikonkwanyi byo mwibikila kechi bya kukebatu kutumbalala ne. Mwafwainwa kwiipuzha anweba bene amba, ‘Nanchi mbena kukeba kuwamishako busendwe bwami nangwa kwingilako pakatampe mu mwingilo wa Yehoba na mambo a kukebatu kutumbalala ne kwikala na luusa, byonka byaubile Yakoba ne Yoano kimye kyo balombele Yesu kwibapa bifulo bikatampe nyi?’
18 Inge mwamona kuba’mba muji na muchima wa kwitemwa, lombai Yehoba kwimukwasha kwalula ndangulukilo yenu; apa bino mwaingila na ngovu ne kuta muchima pa kutumbijika Lesa, kechi anweba bene ne. (Sala. 86:11) Kabiji mwafwainwa ne kwibikila bikonkwanyi byakonsha kwimulengela kubula kuta muchima pa kutumbalala. Kya kumwenako, mwakonsha kwibikako kwikala na kyubilo kya mupashi kyo mumona amba kimukatazha kwikala nakyo. Nangwa kampe munengezha bulongo mbaji yonse ya kupwila, pano bino kechi mwatemwa kuwamisha Nzubo ya Bufumu ne, mwakonsha kwibikila kikonkwanyi kya kulondela lujimuno luji mu Loma 12:16.—Tangai.
19. Twakonsha kuba byepi pa kuba’mba tubule kulefulwa na mambo a byo tumona mu kimbonyi kya Mambo a Lesa?
19 Kimo kimye pa kutala mu kimbonyi kya Mambo a Lesa twakonsha kulefulwa inge twamona bilubo byetu ne miteeto imwesha kuba’mba twitemwatu atweba bene. Inge kino kimumwekela, mwafwainwa kuvuluka muntu uba bulongo waambilepo Yakoba mu kya kumwenako kyanji. Yakoba kechi waambile’mba uno muntu wiwamishe bukiji nangwa amba wawamishe ponse patama ne, bino Yakoba waambile’mba uno muntu ‘utwajijila kwiilondela mizhilo yalumbuluka.’ (Yako. 1:25) Uno muntu wavulukile byo amwene mu kimbonyi ne kutwajijila kwingijilapo. Onkao mambo, kechi mwafwainwa kulefulwa ne, vulukainga kuba’mba bonse twibambulwa kulumbuluka. (Tangai Musapwishi 7:19.) Yehoba winengezha kwimukwasha byonka byo akwasha balongo benu bavula. Inge mwalondela mafunjisho a mu Baibolo ne kutwajijila kwikala na muchima wa kwipana, mukatalwa bulongo kwi Lesa kabiji ukemupesha.


text:
Kani ni Bani Batatikile Ukupempela Kwenu?
Ukwanshika kwa bukumo ukwa Bamboni sha baYawe kwalitatikile kukushila kwa ba1900. Pali ilya impindi, ibumba ilinini ilya Basambile ba Baibolo abalukwikala apepi na mu Pittsburgh, Pennsylvania, mu United States, balitatikile ukusalala Baibolo. Bakulukupalanya fyefyo amapempelo alukusambisha na fyefyo Baibolo isambisha mu cinenene. Ifi balukusambilila balitatikile ukufilemba mu mabuuku, inyunshipepela, na makashini iitwa bukumo ati Ulupungu lwa kwa Kalinda—Ulusabankanya Ubufumu bwa kwa Yehova.
Pali liliya ibumba pali umwalalume uwalukwitwa ati Charles Taze Russell. Nangaba’ti Russell pali ilya mpindi ewalukutangilila umulimo wa kutulisha kabili ewali umulembeshi wa kutanga uwa Ulupungu lwa kwa Kalinda, talipo ewatatikile uku kupempela. Ici Russell ne basambile ba Baibolo bambi balukufwaisha, calishibikilwe bwino, kukusha ubusambishi bwa ba Yesu Klistu ne kulonda ifi abaKlistu bakutanga balukucita. Pakuti baYesu e batatikile ubuKlistu, penka tulababona ati e batatikile ukupempela kwesu.—AbaKolosai 1:18-20.


text:
Bushe Mulafwa Abaponenwa na Masanso?
Ee, ilingi line Inte sha kwa Yehova balaafwa abantu nga kwaba amasanso. Tulafwilisha bonse fye, ba Nte banensu e lyo na bashili ba Nte, nga filya fine Baibolo pa Abena Galatia 6:10 ilanda ukuti: “Tucite ifisuma kuli bonse, lelo maka maka ku batetekela banensu.” E lyo tulasansamusha abaponenwa na masanso no kubafwilisha mu fya kwa Lesa.
Ifyo Tucita
Nga kwaba amasanso, baeluda ababa mu filonganino fyabela ku ncende kuponene akayofi balalanda na bonse ababa muli ifyo filonganino pa kuti beshibe nga bali bwino nelyo nga balekabila ubwafwilisho. Lyena balatuma lipoti ku maofeshi ya Nte sha kwa Yehova pa fyo basangile na pa fyo bacitilepo ku kwafwa abasanshilwe.
Nga ca kuti ifilekabilwa ku kwafwa abasanshilwe fyafula ukucila ifyo ifilonganino fyabela kuli iyo ncende fingapekanya, Ibumba Litungulula ilya Nte sha kwa Yehova lilapekanya ifilekabilwa. Ifi fine e fyo na Abena Kristu ba kubalilapo balecita pa kusakamana Abena Kristu banabo nga kwaba icipowe. (1 Abena Korinti 16:
Indalama
Inshila imo iyo babomfeshamo indalama abantu basangula no kutuma ku maofeshi ya Nte sha kwa Yehova, kwafwilisha abaponenwa na masanso. (Imilimo 11:


text:
Ni Bani Bacita Ifyo Yehova Afwaya Muno Nshiku?
Inte sha kwa Yehova baba mu fyalo ifyalekanalekana kabili bantu bakulila mu mitundu ne ntambi shalekanalekana. Cinshi calenga aba bantu ba mitundu ne ntambi shalekanalekana ukuba abaikatana
Cinshi Lesa Afwaya?
Lesa afwaya bonse mu calo baishiba ifyo afwaya. Cinshi afwaya, kabili ni bani basambilisha abantu ifyo Lesa afwaya?
Bushe Inte sha kwa Yehova Bantu ba Musango Nshi?
Ni nte sha kwa Yehova banga mwaishiba? Finshi mwaishiba sana sana pali ifwe?
Mulandu Nshi Twitilwa ati Inte sha kwa Yehova?
Moneni ifintu fitatu ifyalenga tusale ukulaitwa ili ishina.
Bushe Icine ca mu Baibolo Caishibikwe Shani na Kabili?
Kuti twaishiba shani ukuti ifyo twasuminamo e fyo Baibolo isambilisha?
Cinshi Twapilibwila Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya?
Cinshi calenga iyi Baibolo ukupusanako na maBaibolo yambi?
Busuma Nshi Mukasanga mu Kulongana na Ifwe?
Tulalongana capamo ku kusambilila Baibolo no kukoseleshanya. Bakamupokelela bwino sana
Bushe Ukulongana na Bena Kristu Banensu Kutwafwa Shani?
Baibolo itukoselesha ukulalongana na Bena Kristu banensu. Sambilileni pa busuma mwingasanga mu kulongana.
Bushe Ukulongana Kwesu Kuba Shani?
Bushe mwalitontonkanyapo pa fyo ukulongana kwesu kuba? Mukasambilila ifintu ifisuma ukufuma mu Baibolo ifyo mukatemwa.
Mulandu Nshi Tufwalila Bwino mu Kulongana?
Bushe Lesa alafwaya ukuti tulefwala bwino? Sambilileni ifyo Baibolo yalandapo pa mifwalile ne mimonekele ifyo tufwile ukukonka.
Kuti Twapekanya Shani Bwino Ifya mu Kulongana?
Nga mwapekanishisha limo ukulongana e lyo mukanonkelamo sana.
Bushe Amapepo ya Lupwa Yaba Shani?
Ishibeni ifyo amapepo ya lupwa yengamwafwa ukupalama kuli Lesa no kulenga mwaikatana mu lupwa.
Mulandu Nshi Twila ku Kulongana Kukalamba?
Cila mwaka tulakwata ukulongana kukalamba kutatu. Bushe kuti mwanonkelamo shani muli uku kulongana?
Bushe Umulimo Wesu uwa Kushimikila Ubombwa Shani?
Tulakonka ifyo Yesu alecita ilyo ali pano calo. Ni nshila nshi tubomfya pa kushimikila?
Bapainiya ni Bani?
Ba Nte bamo balashimikila ama-awala 30 nelyo 50 no kucilapo, cila mweshi. Cinshi cilenga balebomba ifyo?
Bushe Bamishonari Babomba Mulimo Nshi?
Finshi fifwaikwa pa kuba mishonari? Fintu nshi ifyacindama ifyo basambilila?
Milimo Nshi Baeluda Babomba mu Cilonganino?
Baeluda Bena Kristu bafikapo abatungulula icilonganino. Milimo nshi babomba iitwafwa?
Milimo Nshi Ababomfi Batumikila Babomba?
Ababomfi batumikila balabomba imilimo iilenga ukulongana kule-enda bwino. Sambilileni ifyo imilimo babomba yafwa abasangwa ku kulongana.
Bushe Bakangalila Benda Batwafwa Shani?
Cinshi bakangalila benda batandalila ifilonganino? Bushe batwafwa shani nga batandalila icilonganino cesu?
Twafwa Shani Bamunyinefwe nga Kwaba Akayofi?
Nga kwaba akayofi, ilyo line fye tulafwilisha abali mu bwafya pa kubapeela ifyo balekabila e lyo no kubakoselesha ku malembo. Tubafwa shani?
Bushe Umusha wa Cishinka Kabili Uwashilimuka ni Nani?
Yesu alandile ukuti aali no kusala umusha uwali no kupeela abasambi bakwe ifya kulya mu nshita yalinga. Bushe umusha apeela shani abasambi ifya kulya?
Milimo Nshi Ibumba Litungulula Libomba Muno Nshiku?
Mu nshita ya Bena Kristu bakubalilapo, abakalamba na batumwa abali fye abanono, e bali mwi bumba litungulula mu cilonganino ca Bwina Kristu. Bushe ifi e fyo caba na muno nshiku?
Bushe Bethel Cinshi?
Bethel cifulo icaibela apo babomba imilimo iyacindama sana. Ishibilenipo na fimbi pa babombela pa Bethel.
Milimo Nshi Ibombwa pa Bethel?
Abalefwaya ukutandala pa maofeshi yesu ukuli konse tulabapokelela no kubatandasha. Tulemwita ukuti mukatandale.
Bushe Ifitabo Fyesu na Magazini Filembwa Shani no Kupilibulwa?
Tulapilibula ifitabo na magazini mu fitundu ukucila pali 600. Cinshi tubombela uyu umulimo uukalamba?
Ni kwi Kufuma Indalama Tubomfya mu Mulimo wa mwi Sonde Lyonse?
Ifyo tusanga indalama tubomfya fyalenga twapusana shani ne mipepele imbi?
Cinshi Tukuulila Amayanda ya Bufumu Kabili Tuyakuula Shani?
Mulandu nshi twitila ififulo fyesu ifya kupepelamo ati, Amayanda ya Bufumu? Sambilileni pa busuma ifilonganino fisanga mu kukwata ifi ififulo fyalinga ukulonganinamo.
Finshi Tufwile Ukulacita pa Kuti Ing’anda ya Bufumu Ilemoneka Bwino?
Ing’anda ya Bufumu iya busaka kabili iyo basunga bwino ilalenga Lesa ukucindikwa. Finshi cila cilonganino cifwile ukulacita pa kuti Ing’anda ya Bufumu ilemoneka bwino?
Bushe Laibrari Yaba pa Ng’anda ya Bufumu Kuti Yatwafwa Shani?
Bushe kuti mwatemwa ukufwailisha ifyebo pa kuti mwishibilepo na fimbi pa fya mu Baibolo? Laibrari yaba pa Ng’anda ya Bufumu kuti yamwafwa.
Finshi Tubika pa Intaneti?
Kuti mwasambilila ifingi pali ifwe ne fyo twasuminamo kabili kuti mwasanga ne fyasuko ku mepusho ya mu Baibolo mwingakwata.
Bushe Mwakulacita Ifyo Yehova Afwaya?
Yehova Lesa alimutemwa sana. Finshi mufwile ukulacita pa kulanga ukuti mwalimutemwa?


text:
Ifyo Mwingafika pa Mitima ya Balupwa Abashili ba Nte
YESU KRISTU amwebele ati: “Kabiye ku ng’anda kuli balupwa lobe, no kubashimikila fyonse ifyo Yehova akucitila ne fyo akubelela uluse.” Pali iyi nshita Yesu ali ku Gadara, lwa ku kapinda ka ku kulyo aka Bemba wa Galili, alelanda no mwaume umo uwalefwaya ukuba umusambi wakwe. Amashiwi Yesu alandile yalanga ukuti alishibe ukuti abantu balafwaya ukwebako balupwa lwabo ifintu ifisuma ne fyo balemona ukuti fyalicindama.—Marko 5:19.
Na muno nshiku mwine ifya musango yu filacitika, e lyo mu ncende shimo filacitika sana. E ico, umuntu nga atendeka ukupepa Lesa wa cine Yehova, alafwaya ukwebako balupwa pa fintu alesambilila. Nomba kuti acita shani pa kuti afike pa mutima wa balupwa lwakwe abapepa kumbi nelyo abashipepa? Baibolo yalitweba ifya kucita.
“NATUSANGA MESIA”
Mu nshita ya kwa Yesu, Andrea ali pa bantu babalilepo ukwishiba ukuti Yesu e Mesia. Bushe ni bani abalilepo ukweba ili lyashi? “Ica kubalilapo acitile kuyafwaya munyina Simone, no kumweba ati: ‘Natusanga Mesia’ (icalola mu kuti, Kristu).” Andrea atwele Petro kuli Yesu, ici calengele ukuti Petro na o abe umusambi wa kwa Yesu.—Yoh. 1:35-42.
Ilyo Petro aleikala mu Yopa, ninshi palipita ne myaka nalimo 6 ukutula apo abelele umusambi, bamwebele ukuti aye ku Kaisarea ku ng’anda ya kwa Korneli umukalamba wa bashilika. Ni bani Petro asangile mu ng’anda ya kwa Korneli? Baibolo itila, ‘Korneli na o, alepembela Petro na bo ali nabo, kabili alilongenye na balupwa lwakwe ne fibusa fyakwe ifya pa mutima.’ E ico Korneli alengele balupwa lwakwe ukukutika ku fyo Petro alelanda no kupingulapo abene pa fyo baumfwile.—Imil. 10:22-33.
Finshi twingasambilila ku fyo Andrea na Korneli bacitile?
Andrea na Korneli balicitilepo fimo. Andrea atwele Petro kuli Yesu, Korneli na o alilonganike balupwa lwakwe pa kuti bakutike kuli Petro. Lelo Andrea na Korneli tabapatikishe balupwa lwabo nelyo ukubasembeleka pa kuti basanguke abasambi ba kwa Kristu. Finshi tulesambililako? Tulesambililako ukuti filya fine fyacitile Andrea na Korneli na ifwe e fyo tufwile ukucita. Kuti twalanshanyako fimo na balupwa pa kuti baishibako fimo ifya mu Baibolo no kulenga baishibana na bamunyinefwe. Na lyo line, tulacindika insambu bakwata isha kuipingwila ifya kucita kabili tatubapatikisha ukusumina mu fyo tulebeba. Pa kuti twishibe ifyo twingafwa balupwa lwesu, natumone ifyacitile ba Jürgen na ba Petra, abena Germany abaupana.
Ba Petra balesambilila Baibolo na ba Nte kabili mu kuya kwa nshita balibatishiwe. Abena mwabo ba Jürgen, bali bakalamba ba bashilika. Pa kubala, ba Jürgen tabatemenwe ilyo abena mwabo batendeke ukusambilila Baibolo. Lelo mu kuya kwa nshita, baishileiluka ukuti ba Nte balasambilisha icine ca mu Baibolo. Nabo bali-ipeele kuli Yehova, kabili ino inshita ni baeluda. Bushe ba Jürgen batila finshi twingacita pa kufika pa mutima wa balupwa abashili ba Nte?
Ba Jürgen batile: “Tatufwile ukupatikisha balupwa nelyo ukulabeba ifintu ifingi pa fya kwa Lesa. Ukucita ifi, kuti kwalenga fye ukuti balekaana ukumfwa. Kanshi kuti cawama ukulabebako fye ifyebo ifinono mu nshita mu nshita. Na kabili cisuma ukuleka balupwa lwesu ukwishibana na ba bwananyina abo balingana nabo umushinku kabili abatemwa ifyo batemwa. Ukucita ifi kuti kwabafwa.”
Umutumwa Petro na balupwa ba kwa Korneli balicitilepo cimo bwangu bwangu ilyo baumfwile imbila nsuma ya mu Baibolo. Lelo bamo, palepita inshita iikalamba pa kuti bapingulepo ukulabombela Lesa.
BUSHE CALI SHANI KULI BAMUNYINA BA KWA YESU?
Ilyo Yesu ali pano calo, balupwa lwakwe bamo balimutetekele. Ku ca kumwenako, cimoneka kwati Yakobo na Yohane bali ni bamunyina ba kwa Yesu pantu Salome nyinabo ali ni nkashi nankwe na Maria, nyina wa kwa Yesu. Salome afwile ali pa ‘banakashi bambi abengi, abaleyafwilisha Yesu na batumwa ukubomfya ifintu fyabo.’—Luka 8:1-3.
Lelo balupwa lwa kwa Yesu bamo tabamutetekele lilya line. Ku ca kumwenako, ilyo papitile umwaka umo ukutula apo Yesu abatishiwilwe, amabumba yalongene mu ng’anda ku kukutika kuli ena. “Lelo ilyo balupwa lwakwe baumfwile, baile ku kumwikata, pantu baletila: ‘Napena.’” Inshita imo, ilyo bamunyina ba kwa Yesu bamwipushe ifyo ali no kwenda pa kuya ku mutebeto, Yesu tabaswike mu kulungatika. Mulandu nshi? Pantu “bamunyina tabalemutetekela.”—Marko 3:21; Yoh. 7:5.
Finshi twingasambilila ku fyo Yesu acitile kuli balupwa lwakwe? Takalipe ilyo bamo balemweba ati napena. Na pa numa ya mfwa yakwe no kubuushiwa, Yesu alikoseleshe balupwa ilyo amoneke kuli Yakobo munyina. Ifi Yesu amonekele kuli balupwa lwakwe calengele ukuti Yakobo na bamunyina bambi aba kwa Yesu basumine ukuti cine cine ali ni Mesia. E calengele ukuti babe pamo na batumwa e lyo na bantu bambi mu muputule wa pa muulu mu Yerusalemu no kupokelela umupashi wa mushilo. Mu kupita kwa nshita, Yakobo na Yuda, bandume nankwe bambi aba kwa Yesu balibombele imilimo iingi iisuma.—Imil. 1:12-14; 2:1-4; 1 Kor. 15:7.
PALAPITA INSHITA IIKALAMBA PA KUTI BAMO BASAMBILILE ICINE
Nga filya cali mu nshita ya kwa Yesu, na muno nshiku mwine palapita inshita iikalamba pa kuti balupwa bamo basambilile icine. Ku ca kumwenako, natulande pali ba Roswitha. Ilyo abalume babo babatishiwe mu 1978 no kuba Inte ya kwa Yehova, bena bali abakosa sana mu Katolika. Pa mulandu ne fyo batemenwe imipepele yabo, pa kubala ba Roswitha balekaanya abena mwabo. Lelo mu kuya kwa nshita balilekele ukubakaanya kabili balimwene ukuti ifyo ba Nte basambilisha fya cine. Mu 2003 ba Roswitha balibatishiwe. Cinshi calengele ukuti baluke? Abalume babo tabalekalipa pa fyo abakashi babo balebakanya, balekele ukuti ba Roswitha abene bakaaluke mu fyo balemona ifintu. Bushe ba Roswitha batile mibele nshi iikabilwa? Batile: “Mu kuba uwatekanya mulafuma ifisuma ifingi, kanshi ukutekanya kwalicindama sana.”
Ba Monika babatishiwe mu 1974, e lyo abana babo babili abaume baishileba ba Nte ilyo papitile imyaka 10. Nangu ca kuti abena mwabo ba Hans tabalebakaanya, palikokwele pa kuti babatishiwe, babatishiwe mu 2006. Apo nomba ba Hans balisambilila icine, cinshi balupwa balandile ukuti e cingamwafwa pa kwafwa balupwa lwenu ukusambilila icine? Batile: “Twalilileni ukulabombela Yehova, te kwesha ukunenuka bambi nga batwishika ifyo mwasuminamo.” Lyonse balupwa bale-eba ba Hans ukuti balibatemwa pantu balishibe ukuti calicindama ukucita ifi. Kabili tabalekele ukusuubila ukuti kasuba kamo bakasambilila icine.
ICINE CABA NGA MENSHI AYAPEMBESULA
Yesu atile icine caba nga menshi ayapeela umweo wa muyayaya. (Yoh. 4:13, 14) Tulafwaya balupwa lwesu ukunwa amenshi ayatalala bwino ayapembesula, e kutila ukwishiba icine. Tatufwile ukubeba ifyebo ifingi pa muku fye umo nelyo ukubapatikisha ukumfwa icine. Ifyo tulanda na balupwa lwesu pa fyo twasuminamo kuti fyalenga baumfwa bwino nelyo iyo. Baibolo itila “umutima wa mulungami ulatontonkanya pa kwasuka,” kabili “umutima wa wa mano ulenga akanwa kakwe ukushilimuka, kabili ulenga abantu ukukutika.” Bushe kuti twabomfya shani uku kufunda?—Amapi. 15:28; 16:23.
Umukashi kuti afwaya ukulondolwelako umwina mwakwe ifyo asuminamo. Nga abala ‘atontonkanya pa kwasuka,’ akasala bwino amashiwi ya kulanda kabili takalande ukwabula ukutontonkanya pa fyo alalanda. Tafwile ukulanda mu nshila ya kuti camoneka kwati alilungama nelyo kwati alicila umwina mwakwe. Imilandile yakwe iisuma ikalenga umwina mwakwe ukumfwa bwino no kulenga bakaleikala umutende. Bushe ni lilali abena mwakwe bashikwata ifingi ifya kucita kabili ilyo canguka ukulanda nabo? Malyashi nshi batemwa ukulandapo nelyo ukubelenga? Bushe batemwa ifya sayansi, ifikansa fya calo, nelyo amangalo? Bushe umukashi kuti acita shani pa kuti umulume wakwe afwaye ukusambilila Baibolo kabili pa nshita imo ine no kucindika ifyo umwina mwakwe omfwa ne fyo amona ifintu? Ukutontonkanya pali ifi kuti kwamwafwa ukwishiba ifya kulanda no kuba uwashilimuka.
Ukulondolwela balupwa lwesu abashili ba Nte ifyo twasuminamo te kwingalenga fye ukuti tubafike pa mitima. Tufwile no kuba ne mibele iisuma.
MULEBA NE MIBELE IISUMA
Ba Jürgen abo tulandilepo kale batile: “Cila bushiku mulecita ifyo musambilila. Iyi ni nshila iisuma iingalenga balupwa ukusambilila icine nangu ca kutila te kuti bamwebe ukuti e calenga basambilile.” Ba Hans ababatishiwe ninshi palipita ne myaka 30 ukutula apo abena mwabo babatishiwilwe balisumine ukuti ici ca cine. Balandile ukuti: “Ukuba ne mibele iisuma iya Bwina Kristu kwalicindama sana, kulalenga balupwa bamona ukuti icine e calenga twaba abantu abasuma.” Balupwa bafwile ukumona ifyo icine calenga twapusanako na bantu bambi, ukuti calitulenga ukuba abantu abasuma te bantu babipa iyo.
Umutumwa Petro afundile abanakashi abaupwa ku baume abashasumina ukuti: “Mulenakila abalume benu, pa kutila na balya abakaana ukumfwila icebo ca kwa Lesa, banashiwe apabula ishiwi nangu limo ilyo balemona imibele isuma iya bakashi babo, pantu abene bakulaimwena imyendele yenu iisuma e lyo ne fyo mwabakwatila akatiina. Kabili mwilabika amano ku kuluka umushishi no kufwala ifya kuisaamika ifya golde atemwa ku kufwala ifya kufwala ifisuma, lelo mulebika amano ku buntu bwa mu kati na ku fya kufwala fya buko ifishingonaika, e kutila umutima uwaikala tondolo kabili uwafuuka, uwauma umutengo mu menso ya kwa Lesa.”—1 Pet. 3:1-4.
Petro alandile ukuti umwaume kuti asambilila icine nga amona imibele iisuma iya mukashi wakwe. Nkanshi umo uwe shina lya Christa alakonka sana ifi Baibolo ilanda. Ukutula apo abatishiwilwe mu 1972, alesha na maka ukunashanasha abalume bakwe ku mibele yakwe iisuma. Nangu ca kuti pa nshita imo abalume balesambilila Baibolo na ba Nte, tabaleka icine ukulabatungulula. Limo limo balasangwako ku kulongana kabili balomfwana na ba bwananyina mu cilonganino. Aba bwananyina nabo balicindika insambu isho ba muka ba Christa bakwata isha kuipingwila ifya kucita. Finshi ba Christa bacita pa kwesha ukufika pa mutima wa bena mwabo?
“Lyonse mfwaya ukulacita ifyo Yehova afwaya. Kabili mfwaya ukunashanasha abena mwandi ‘ukwabula ishiwi.’ Nga ca kuti balefwaya ukuti ncite fimo ifishipusene ne fyo Baibolo ilanda, ndacita ifyo balefwaya. Na kabili, nalishiba ukuti balikwata insambu sha kuisalila ifya kucita kabili nashiila fyonse muli Yehova.”
Ifi ba Christa bacita filanga ukuti tabapampamina pa cintu cimo cine. Balibika amano ku kuisambilisha, balalongana lyonse kabili balashimikila sana ne mbila nsuma. Lelo balishiba no kuti abena mwabo balakabila ukubatemwa, ukuba nabo no kubabikako amano. Abakwata balupwa abashili ba Nte balingile ukwesha na maka ukukanapampamina fye pa co balefwaya. Baibolo itila: “Icintu conse calikwata inshita ya ciko.” Kwaba inshita ya kuba pamo no lupwa, maka maka ukuba pamo na bena mwenu abashili ba Nte. Ukuba pamo kulalenga ukuti mulelanshanya. Ifyacitika filanga ukuti ukulanshanya bwino kulalenga abaupana ukukanatalalilwa, ukukanamona kwati tabababikako amano, nelyo ukukanaba no bufuba.—Luk. Mil. 3:1.
MWINENUKA
Bawishi ba ba Holger babatishiwe ninshi palipita ne myaka 20 ukutula apo aba mu lupwa lwabo babatishiwilwe. Ba Holger batile: “Calicindama ukulenga lupwa ukwishiba ukuti twalimutemwa no kuti tulamupepelako.” Ba Christa nabo batile, ‘tabakaleke ukusubila ukuti abena mwabo kasuba kamo bakasambilila icine no kuba Inte ya kwa Yehova.’ Tufwile ukutwalilila ukusubila ukuti balupwa lwesu abashili ba Nte bakasambilila icine.
Tufwile ukutwalilila ukulaumfwana na balupwa lwesu, ukubatekanishisha, no kulenga ifyebo fya mu Baibolo ukubafika pa mutima. Kabili muli fyonse ifyo tulecita, tufwile ukuba “no mutima uwafuuka na katiina.”—1 Pet. 3:15.


text:
Bushe Satana Ekala Kwi?
Icasuko ca mu Baibolo
Apo Satana ni malaika, te kuti tumone uko ekala. Lelo kwena, tekela ukwaba umulilo wa pe, uko alungulusha ababifi, nge fyo bamulengele mu cikope cili muli cino cipande.
“Inkondo mu muulu”
Kwali inshita imo ilyo Satana Kaseebanya bamulekele ukulaendauka mu muulu umwaba ifibumbwa fya mipashi, kabili aleya na pa ntanshi ya kwa Lesa pamo na bamalaika ba cishinka. (Yobo 1 :6) Lelo Baibolo yasobele ukuti kwali no kubuuka “inkondo mu muulu,” kabili Satana bali no ku mutamfyamo ‘no kumupoosa pe sonde.’ (Ukusokolola 12:
Bushe ici calola mu kuti Satana alikwata icifulo cimo pano calo uko ekala? Ku ca kumwenako, Baibolo yatila mu musumba wa kale uwa Pergamo e mo ‘Satana akwatiile icipuna cakwe ica bufumu’ kabili e ‘kwaleikala Satana.’ (Ukusokolola 2:13) Aya mashiwi yafwile yapilibula ukuti muli uyu musumba, e mwafulile sana abalepapa Satana. Baibolo itila, Satana e uteka “amabufumu yonse aya bantu ba pe sonde,” kanshi takwaba icifulo ca mu kulungatika uko ekala, lelo balimupoosa pano isonde.


text:
Cinshi Inte Nte sha kwa Yehova Bashisefesha Krisimasi?
Ifyo Abengi Batontonkanya
Ubufi: Ico Inte sha kwa Yehova bashisefesha Krisimasi ni co tabasumina muli Yesu.
Icishinka: Tuli Bena Kristu. Twalisumina ukuti ipusukilo likabako fye muli Yesu Kristu.
Ubufi: Mulaleta amalekano mu ndupwa pantu musambilisha ukuti abantu tabafwile ukulasefya Krisimasi.
Icishinka: Twalibika sana amano ku ndupwa, kabili tubomfya Baibolo ku kwafwa abantu ukukosha indupwa shabo.
Ubufi: Imwe tamucitako ifyo abantu bambi bacita mu nshita ya Krisimasi pamo nga ukupeelana ifya bupe, ukuba pa mutende na bambi, no kutemwana.
Icishinka: Lyonse fye tulesha ukuba bakapekape kabili aba mutende. (Amapinda 11:25; Abena Roma 12:18) Ku ca kumwenako, ilyo tulongana ne lyo tushimikila, tukonka amashiwi Yesu alandile, aya kuti: “
Mwapeelwe fye ubupe, na imwe mulepeela fye.” (Mateo 10:8) Na kabili, twacetekela ukuti Ubufumu bwa kwa Lesa fye e bukaleta umutende pano calo.
Cinshi Inte sha kwa Yehova bashisefesha Krisimasi?
Yesu tatwebele ukulasefya ukufyalwa kwakwe, lelo atwebele ukulasefya imfwa yakwe.
—Luka 22: 19, 20.
Abatumwa ba kwa Yesu na Bena Kristu aba kubalilapo tabalesefya Krisimasi. Icitabo ca New Catholic Encyclopedia citila “
abantu batendeke ukusefya Krisimasi pa numa ya mwaka wa 243 C.E,” ninshi palipita ne myaka ukucila pali 100 ukutula apo umutumwa wa kulekelesha afwilile.
Takwaba ubushininkisho ubulanga ukuti Yesu afyelwe pa 25 December; Baibolo tayalanda ubushiku afyelwe.
Twasumina ukuti Lesa tafwaya Abena Kristu balesefya Krisimasi pantu ifyo bakonka pa Krisimasi fyafuma mu mipepele ya bufi.
—2 Korinti 6:17.
Mulandu nshi wingafwaila abantu ukukupata pa mulandu fye wa kukanasefya Krisimasi?
Abengi balitwalilila ukusefya Krisimasi nangu ca kuti balishiba ukuti yafuma ku mipepele ya bufi kabili Baibolo tayalandapo ukuti tulesefya. Aba bantu batontonkanya ukuti: Mulandu nshi Abena Kristu bengafwaila abantu ukubapata pa mulandu fye wa kukanalasefya Krisimasi?
Baibolo yatila tufwile ukulatontonkanya, ukulabomfya ‘
amaka yesu aya kupelulula.’ (Abena Roma 12:
Nangu ca kuti ifwe tatusefya Krisimasi, twalicindika abasefya. Tatubapatikisha ukuleka ukusefya.