text:
Tandilimvwi Kabotu Kujatikizya Buumi Bwangu—Sena Ndilakonzya Kugwasyigwa Abukombi, Leza, naa Bbaibbele?
Bwiinguzi bwamu Bbaibbele
Inzya. Bbaibbele, ibbuku lyakaindi lijisi busongo, lilapa bwiinguzi kumibuzyo iikatazya mubuumi alimwi lilakonzya kumugwasya kuti mulimvwe kabotu. Amulange-lange mibuzyo imwi njoliingula.
Sena kuli Mulengi? Bbaibbele lyaamba kuti Leza “wakalenga zyintu zyoonse.” (Ciyubunuzyo 4:11) Mbwaanga ngo Mulengi wesu, Leza ulizyi nzyotuyandika kutegwa katulimvwa kabotu akujana lukkomano mubuumi.
Sena Leza ulandibikkila maano? Bbaibbele talitondezyi kuti Leza tababikkili maano bantu, pele lyaamba kuti: “Tali kulamfwu kuli umwi aumwi wesu.” (Milimo 17:27) Ulabikkila maano kuzyintu zimucitikila alimwi uyanda kumugwasya kuti muzwidilile mubuumi.—Isaya 48:17, 18; 1 Petulo 5:7.
Ino kuzyiba Leza inga kwandigwasya buti kuti ndilimvwe kabotu? Leza wakatulenga katujisi luyandisisyo lwazyintu zyakumuuya, akuyanda kuzyiba ncotuponena. (Matayo 5:3) Luyandisisyo lwesu lulabikkilizya akuyanda kuzyiba Mulengi wesu alimwi akuba acilongwe anguwe. Leza uyookkomana akaambo kakuti muyanda kumuzyiba, nkaambo Bbaibbele lyaamba kuti: “Amuswene kuli Leza, eelyo awalo uyooswena kulindinywe.”—Jakobo 4:8.
Bantu banji bajana kuti kuba acilongwe a Leza kwasumpula buumi bwabo alimwi kwabapa kuti kabalimvwa kabotu kujatikizya buumi bwabo. Nokuba kuti kuzyiba Leza takukonzyi kupa kuti kamutajani mapenzi, busongo bwakwe buli mu Bbaibbele bulakonzya kumugwasya
Kuba alukkomano mumukwasyi.
Kuba muluumuno abantu.
Kulwana mapenzi mbuli kulimvwa kutyompwa, kulibilika kujatikizya mali alimwi amalwazi aataponi.
Zikombelo zinji izibelesya Bbaibbele tazitobeli ncoliyiisya. Mukwiimpana, cikombelo cakasimpe, icitobela ncolyaamba Bbaibbele, ciyoomugwasya kumuzyiba Leza.


c: text/html

text:
BAKUBUSI BALABUZYA
Ino Inga Ndacita Buti Kuti Muntu Umwi Kandicitila Luta?
Amwiiye kuzwa kutwaambo ntobakaamba bakubusinyoko alimwi amwiiyi umwi kujatikizya kucita luta, alimwi amwiingule mibuzyo yesu iijatikizya kucita luta..
Makani aajatikizya luta ayelede kubikkilwa maano. Kweelana akwaambilizya ikwakacitwa mulisikapepele, buvwuntauzi bwaku cisi ca Britain bwakatondezya kuti 40 pesenti yabakubusi ibalijaya, balalijaya akaambo kakucitilwa luta.
Ino luta nzi?
Ikucita luta tacaambi buyo kuuma muntu, pele cilabikkilizya azyintu eezyi zitobela.
Kwaambila muntu majwi mabi. Celine, musimbi uujisi myaka yakuzyalwa iili 20 wakaamba kuti: “
Basimbi balakonzya kubelesya majwi mabi. Tandikalubi mazyina ngobakali kundiita naa zyintu nzyobakali kundaamba. Bakandipa kulimvwa kubula mpindu, kutayandika, alimwi akuti ndili muntu wabuyo. Nicakabota buyo kuumwa.”
Kutantamukwa abeenzinyoko. Haley uujisi myaka yakuzyalwa iili 18 wakaamba kuti: “
Basicikoloma bakatalika kunditantamuka.Bakali kucita zyintu zyakali kutondezya mbuli kuti tiikwakali busena bwakuti ndikkale akulya ambabo cakulya camasyikati. Mwaka woonse ndakali kulya endikke alimwi ndakali kulila.”
Kucita luta kwiinda mukubelesya Intaneti. Daniel uujisi myaka yakuzyalwa iili 14 wakaamba kuti: “
Kwiinda mukulemba buyo majwi masyoonto akkompyuta, ulakonzya kunyonyoona mpuwo yamuntu naa buumi bwakwe. Cilimvwisya mbuli kuti nkubeja pesi cilakonzya kucitika!” Kucita luta kwiinda mukubelesya nzila eeyi kulabikkilizya akutuma zifwanikiso zibyaabi naa tugwalo tubyaabi kwiinda mukubelesya fooni.
Nkaambo nzi bantu bamwi ncobacitila luta?
Ntootu twaambo tumwi kanji-kanji itupa kuti bantu bamwi kabacita luta.
Abalo bakacitilwa luta. Mukubusi umwi uutegwa Antonio wakaamba kuti: “
Ndakasika mpondicimwa akaambo kakupenzyegwa abakubusima cakuti andime ndakatalika kucitila bamwi luta kutegwa bakubusima batalike kundiyanda. Mukuya kwaciindi ndakaliyeeya alimwi ndakabona mbocakali cibi kucitila bamwi luta.”
Tabajisi zikozyanyo zibotu zyakutobela. Mubbuku lyabo litegwa Life Strategies for Dealing With Bullies, ba Jay McGraw bakalemba kuti: “
Bunji bwaziindi bakubusi bacitila bantu bamwi luta. . . kweelana ambobabona bazyali babo, banabokwabo, naa banamukwasyi bamwi mbobeendelezya bantu.”
Bacita mbuli kuti mbaasicamba kakuli mbakandu. Mubbuku lyabo litegwa The Bully, the Bullied, and the Bystander, ba Barbara Coloroso bakalemba kuti: “
Bana ibacitila beenzinyina luta kanji-kanji basisa buumba mbobajisi akulitenga.”
Nguni uulangilwa kucitilwa luta?
Balendeledwe. Ibakubusi bamwi ibatakonzyi kuyanzana kabotu abamwi balalizandula kubantu alimwi eeci cipa kuti kabapenzyegwa abasiluta.
Bakubusi ibabonwa kuti bali bumbi. Eeci cilakonzya kucitika akaambo kambobaboneka, musyobo wabo, cikombelo cabo, naa ambweni akaambo kakuti mbalema
—kufwumbwa ncakonzya kusala muntu siluta.
Bakubusi ibalitenga. Ibacitila beenzinyina luta balakonzya kubazyiba bantu ibalitenga. Kanji-kanji aaba balitenga mbebatakatazyi kupenzya nkaambo tabakonzyi kulikwabilila.
Ncinzi ncomukonzya kucita kuti bamwi kabamucitila luta?
Mutanyemi. Mukaintu umwi uucili mwana uutegwa Kylie wakaamba kuti: “
Makanze aabasiluta ngakuyanda kuti munyeme alimwi bamvwa kabotu kuti bamunyemya. Ikuti tiimwanyema balaleka kumucitila luta.”Ibbaibbele lyaamba kuti: “
Musongo ulabukasya [bukali] akubutontozya.”
—Tusimpi 29:11.
Mutajoleli. Kujolela kulakonzya kupa kuti penzi likomene, ikutali kumana. Ibbaibbele lyaamba kuti: “
Mutapilusizyi muntu uuli woonse bubi.”
—Baloma 12:17; Tusimpi 24:19.
Mutalibikki muntenda. Kweelana ambomukonzya, amubatantamuke bantu alimwi abukkale bukonzya kupa kuti mucitilwe luta.
—Tusimpi 22:3.
Amusole kwiingula munzila njobatayeeyeli. Ibbaibbele lyaamba kuti: “
Kuvuwa kabotu kulalesya bukali.”
—Tusimpi 15:1.
Kamuseka-seka. Mucikozyanyo, ikuti siluta waamba kuti mwaindila kuneneya, mulakonzya kwaamba buyo kuti: “
Inga ndayanda kukoka asyoonto!”
Amuzwe abusena aawo. Nora, uujisi myaka yakuzyalwa iili 19 wakaamba kuti: “
Kuumuna buyo kutondezya kuti mulisimide alimwi akuti mulaanguzu kwiinda muntu uumucitila luta.Kutondezya kuti mulalilesya, ibube mbwatajisi muntu ooyo.”
Mutanoolitengi. Musimbi uutegwa Rita wakaamba kuti: “
Bantu bacita luta balazyiba ciindi nomuyoowede, alimwi balakonzya kumulya coolwe kutegwa mwiindile kulitenga.”
Amwaambile muntu umwi. Kweelana abuvwuntauzi bumwi, bantu bainda kucisela cabantu ibacitilwa luta kwiinda mukubelesya Intaneti tabaambi zibacitikila ambweni akaambo kansoni, (kwaambisya basankwa) naa akaambo kakuyoowa kucitilwa luta alimwi. Pele kamuyeeya kuti, basiluta balazumanana kuti tiimwabalipoota. Kwaamba zimucitikila inga camugwasya kumana penzi lyakucitilwa luta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
BYA KULUMBULULA
Nanchi Twafwainwa Kusekelela Moba a Kukokoloka Nyi?
MU BAIBOLO kechi mwanembwapo moba a kukokoloka a bupopweshi ne a ku kyalo asekelelwa mu mapunzha avula mwaya ntanda lelo jino ne. Pano nga ano moba a kukokoloka afumine pi? Umvwe kya kuba mwaya na kupesa pesa ku laibulale, mwakonsha kwiumvwina anwe bene mabuku byo aamba pa mambo a moba a kukokoloka asekelelwa ku mpunzha ko muji. Akimonai bya kumwenako bicheche.
Ishita. Buku wa The Encyclopædia Britannica waamba’mba: “mu Lulayañano Lupya kafwamo panembwa kusekelela Ishita ne.” Pano nga Ishita yatendekele byepi? Yatendekelwe na bantu bantunshi. Nangwa kya kuba bamba’mba jino jo juba ja kusekelela lusanguko lwa Yesu, bisho byubiwa mu kimye kya Ishita kechi bya bwina Kilishitu ne. Kya kumwenako, pa mambo a “tululu to bengijisha pa Ishita,” buku wa The Catholic Encyclopedia waamba’mba: “kalulu ke kiyukilo kya bantunshi kabiji kingijishiwa kwimenako lusemo.”
Kusekelela Mwaka Mupya. Juba ne bisho byubiwa pa juba ja Mwaka Mupya byaenda kupusana pusana mu byalo. Pa mambo a byatendekele kusekelelwa jino juba, buku wa The World Book Encyclopedia waamba’mba: “Ndamakyalo wa bena Loma aye Julyasi Kesala waikajikile juba ja January 1 amba jo Juba ja Mwaka Mupya mu 46 B.C. Bena Loma baingijishanga jino juba kunemekelamo Janusi, lesa wa bibelo, binzhilo, ne ntendekelo. Ñondo wa January watumbilwe jino jizhina kumwesha mushingi kwi Janusi wajinga na bilungi bibiji, kimo kyatajile kulutwe kikwabo kyatajile kunyuma.” Onkao mambo, kusekelela Juba ja Mwaka Mupya kwafumine ku bisho bya bantunshi.
Halloween. Buku wa The Encyclopedia Americana waamba’mba: “Bisho bya Halloween byafumine ku kusekelela Druid [buñanga bwa bantu batelwa’mba bena Celt ba ku kala] kimye kya kala bwina Kilishitu saka bukyangye kutendeka. Bena Celt bajinga na bijiilo bya balesa babiji bakatampe—lesa wa juba ne lesa wa bafu (watelwanga’mba Samaini), kino kisela kya kusekelela lesa wa bafu kyaubiwanga pa November 1, ku ntendekelo ya Mwaka Mupya wa bena Celt. Mu kuya kwa moba kijiilo kya bafu kyabikilwe ne mu bisho bya bwina Kilishitu.”
Moba Akwabo a Kukokoloka. Kechi kyakonsheka kwamba pa moba onse a kukokoloka obiwa mwaya ntanda yonse ne. Nangwa byonkabyo, moba a kukokoloka atumbijika bantu nangwa bipanyi bya bantu kechi aitabizhiwa kwi Yehoba ne. (Yelemiya 17:5-7; Byubilo 10:25, 26) Kabiji yukai kuba’mba ntendekelo ya kusekelela moba a bupopweshi kyo kiyukilo kya kuyukilako kana ano moba asangajika Lesa nyi nangwa ne. (Isaya 52:11; Lumwekesho 18:4) Mafunde a mu Baibolo atongolwa mu Kitango 16 kya uno buku akemukwasha kuyuka Lesa byo amona boba bevwanga mu kusekelela moba a kukokoloka a ku kyalo.


text:
LUGWASYO KUMUKWASYI | LUKWATANO
Mbomukonzya Kutaciindizya Kuula Zintu
BUYUMUYUMU
Ikuti mwalanga masitetimenti aanu aakubbanki alimwi amapepa aatondezya zikwelete nzyomujisi, atondezya kuti mali aanu aile kumana mbubwenya mbuli musenga uuli mujanza mboukonzya kwiinda akati kaminwe yanu. Ambweni mwakakwatana caino-ino, pele mwakatalika kale kuciindizya kuula zintu. Sena mweelede kupa mulandu ngomukwetene limwi? Mutafwambaani kucita boobo! Amubelekele antoomwe, alimwi akulanga-langa zintu zipa kuti nyoonse nyobilo mulijane mubukkale buli boobu. *
NKAAMBO NZI NCOCICITIKA
Kucinca. Ikuti mwakali kukkala abazyali banu kamutanakwata naa kukwatwa, ambweni tamunazibila kubbadelela zintu alimwi akwaabanya mali ngomweelede kubelesya. Alimwi ambweni nywebo angomukwetene limwi, mali mwaabona munzila iisiyene. Mucikozyanyo, umwi ulakonzya kayandisya kuula buyo zintu kakuli umwi ulayandisya kuyobola mali. Inga cilatola ciindi kuti banabukwetene bacince alimwi akutalika kubelesya mali munzila njobakamvwana.
Mutawayiwayi. Ba Jim, ibakazwidilila mumakwebo balazumina kuti ciindi nobakazwa akukwata, kutazyeendelezya kabotu zintu kwaakabaletela mapenzi. Baamba kuti: “Akaambo kakuti ndakali kumuka kubbadela zikwelete, mebo abakaintu bangu twakasweekelwa mali manji kapati. Mali akatumanina!”
Kakole Kakubelesya Mali Ngomutabwene. Ncuubauba kuciindizya kuula zintu ikuti kamutaabwene mali kaazwa munkomo. Cilakonzya kuba boobo ikuti bunji bwazintu nzyomuula, mubelesya tukkaadi twakubbanki, Intaneti naa tuncini tumbi. Akaambo kakuti balakonzya kukweleta mali kakunyina buyumuyumu, banabukwetene bapya balakonzya kuyungwa kuciindizya kuula zintu.
Kufwumbwa naa ncinzi cimupa kuciindizya kuula zintu, makani aajatikizya mali alakonzya kumuletela buyumuyumu mulukwatano lwanu. Ibbuku limwi lyaamba kuti, “Banabukwetene banji baamba kuti mali ndepenzi lipati, nokuba kuti inga kabajisi mapenzi manji buti. Kanji-kanji mali ngaapa kuti kube mazwanga.”
NCOMUKONZYA KUCITA
Amube amakanze aakubelekela aantoomwe. Muciindi cakupa mweenzinyoko mulandu, amubelekele antoomwe kutegwa muleke kuciindizya kuula zintu. Kumatalikilo aamubandi wanu, amumvwane kuti kunyina nomuyoozumizya makani aaya kumwaandaanya.—Mpoijanika njiisyo eeyi mu Bbaibbele: Baefeso 4:32.
Amulembe mulongo wazintu ziyandika. Mumwezi omwe, amulembe zintu zyoonse nzyomuula noziceya buti. Kucita boobo ciyoomugwasya kuzyiba zintu zimumanina mali alimwi akubona zintu zitayandiki kapati. Ba Jim, ibaambwa kale mucibalo eeci baamba kuti, “Mweelede kucikazya ciyanza cakuciindizya kuula zintu.”
Amulembe mulongo wazintu ziyandika, amubikkilizye zintu mbuli zyakulya, zisani, mali aaleenti, mali aabelesyegwa kumootokala, alimwi azimwi zili boobo. Mpoonya amulembe amuulo wazintu eezyo, kutondezya mali ngomuyeeyela kuti ngaakonzya kubelesyegwa kubbadelela cintu eeco muciindi cipedwe, atwaambe ambweni mumwezi omwe.—Mpoijanika njiisyo eeyi mu Bbaibbele: Luka 14:28.
“Sizikoloto ngumuzike wasikukolotya.”—Tusimpi 22:7
Mwezi amwezi, amubikke mali ambali aakuula zintu eezyo (zintu mbuli cakulya, mali aaleenti, mungwimba, azimwi buyo). Bamwi balacita oobo kwiinda mukubikka mali mumvwulupu, mali aakuula cintu eeco ciyandika mumvwulupu yomwe. * Ikuti mali akuula cintu eeco amana mumvwulupu, nkokuti balaleka kucuula cintu eeco naa balabweza mali kuzwa mumvwulupu iimbi.
Amuzinzibale kuyeeya mbomuzibona zintu zyakumubili. Lukkomano taluzwi kuzintu zidula nzyajisi muntu. Kayi Jesu wakaamba kuti: “Nokuba kuti muntu kajisi zyintu zinji buti, ibuumi bwakwe tabuzwi kuzyintu eezyo nzyajisi.” (Luka 12:15) Kanji-kanji, mbomuula zintu cilatondezya kuti naa mulaasyoma majwi aaya naa pe.—Mpoijanika njiisyo eeyi mu Bbaibbele: 1 Timoteyo 6:8.
Amucince. Ba Aaron, ibakakwata myaka yobilo yainda baamba kuti: “Kumatalikilo zintu mbuli TV iidula alimwi akuyoolida kubusena bumbi, inga kazili buyo kabotu, pele mukuya kwaciindi zilakonzya kumumanina mali. Twakaiya kutacita zintu zimwi kutegwa tutaciindizyi kuula zintu.”


text:
Nkaambo Nzi Ncomutasekeleli Kkilisimasi?
Mizeezo iitaluzi iidumide
Makani Aakubeja: Ikaambo Bakamboni ba Jehova ncobatasekeleli Kkilisimasi nkakuti tabasyomi muli Jesu.
Makani Aamasimpe: Tuli Banakristo. Tulasyoma kuti lufwutuko luboola buyo kwiinda muli Jesu Kristo.
Makani Aakubeja: Mwaandaanya mikwasyi kwiinda mukuyiisya banamukwasyi kuti kabatasekeleli Kkilisimasi.
Makani Aamasimpe: Tulaubikkila maano kapati mukwasyi, alimwi tubelesya Bbaibbele kutegwa tube aamikwasyi miyumu.
Makani Aakubeja: Mwiindwa “muuya wa Kkilisimasi” wabwaabi, luumuno anyika, alimwi azileleko kubantu.
Makani Aamasimpe: Tulasolekesya kutondezya bwaabi alimwi akuba basiluumuno buzuba abuzuba. (Tusimpi 11:25; Baloma 12:18) Mucikozyanyo, miswaangano yesu mboyeendelezyegwa alimwi ambotukambauka zileendelana amalailile aa Jesu aakuti: “
Mwakapegwa cabuyo, amupe cabuyo.” (Matayo 10:8) Kunze lyaboobo, tulijisi bulangizi bwini-bwini bwakuti Bwami bwa Leza bulikke mbobuyooleta luumuno anyika.
Nkaambo Nzi Bakamboni ba Jehova Ncobatasekeleli Kkilisimasi?
Jesu wakalailila kuti katwiibaluka lufwu lwakwe kutali kuzyalwa kwakwe.
—Luka 22: 19, 20.
Baapostolo ba Jesu alimwi abasikwiiya bakusaanguna tiibakali kusekelela Kkilisimasi. Ibbuku lyakuti New Catholic Encyclopedia lyaamba kuti “
pobwe lyakusekelela kuzyalwa kwa Jesu lyakatalika kawiindide kale mwaka wa 243 [C.E.],” kakwiindide myaka iinda ku 100 kuzwa ciindi naakafwa mwaapostolo wamamanino.
Taakwe bumboni butondezya kuti Jesu wakazyalwa mu December 25; buzuba mbwaakazyalwa tabulembedwe pe mu Bbaibbele.
Tusyoma kuti Kkilisimasi taizumizyidwe a Leza nkaambo iyeeme azilengwa zyabantu batakali kukomba Leza.
—2 Bakolinto 6:17.
Nkaambo nzi ncomunga mwayanda kusulaikwa abantu akaambo kakutasekelela Kkilisimasi?
Bantu banji bacisekelela Kkilisimasi nokuba kuti balizyi kuti iyeeme azilengwa zyabantu batakali kukomba Leza, alimwi akuti Bbaibbele talitulailili kusekelela Kkilisimasi. Bantu bali boobu beelede kulibuzya kuti: Nkaambo nzi Banakristo balakakatila kumuzeezo ngobasulaika bantu banji? Nkaambo nzi ncomunga mwayanda kusulaikwa abantu akaambo kakutasekelela Kkilisimasi?
Ibbaibbele litukulwaizya ‘
kubelesya maano.’ (Baloma 12:
Nokuba kuti swebo tatusekeleli Kkilisimasi, tulakulemeka kusala nkobacita bantu mumakani aaya. Alimwi tatubanyonganyi nobasekelela Kkilisimasi.


text:
Bushe Lesa Alikwata Ishina?
Icasuko ca mu Baibolo
Abantu bonse balikwata amashina. Bushe Lesa ena e ushingakwata ishina? Umuntu onse afwile ukukwata ishina ilyo ifibusa fyakwe fifwile ukulabomfya. Kanshi na Lesa afwile ukukwata ishina ilyo tufwile ukulabomfya fwe fibusa fyakwe.
Lesa alilanda mu Baibolo ati: “
Nine Yehova. Ilyo e shina lyandi.” (Esaya 42:8) Nangu ca kuti balamwita no kuti “
Lesa Wa Maka Yonse,” “
Shikulu Mulopwe,” na “
Kabumba,” alicindika bakapepa bakwe pa kubeba ukuti balemwita ishina lyakwe.—Ukutendeka 17:1; Imilimo 4:24; 1 Petro 4:19.
Mu maBaibolo ayengi mwaliba ishina lya kwa Lesa pa lembo lya Ukufuma 6:3. Pali ili ilembo patila: “
Ilyo nalemoneka kuli Abrahamu, kuli Isaki na kuli Yakobo, baishibe ukuti nine Lesa Wa Maka Yonse, lelo nshailengele ukwishibikwa kuli bena ukuti ishina lyandi nine Yehova.”
Mu Cibemba ishina lya kwa Lesa lyapilibulwa ati Yehova kabili lyalibomfiwa pa myaka iingi. Nangu ca kuti abengi batemwa ukumwita ati “Yahweh,” ishina lya kuti Yehova e lyaishibikwa sana. Iciputulwa ca kubalilapo ica mu Baibolo calembelwe mu ciHebere. Pa kubelenga iciHebere, batendekela ku kulyo no kuya ku kuso. Mu ciHebere, ishina lya kwa Lesa balilemba mu filembo ifi 4, יהוה. Ifi ifilembo e fyapilibulwa ati YHWH.


text:
Isambililo 11
U Mulandu Ci Uno Tukaila Uku Kukongana Kukalamba?
Uzye mumanyile cino antu yaa yayeliile ni nsansa vii? Yali apa ukongano ukalamba. Vivi kwene vino aomvi yakwe Leza aaliko mpiti yayanenyile ukuti yakongana maila yatatu cila-mwaka, a vino nafwe kwene tukakongana. (Amalango 16:16) Cila-mwaka tukakwata maukongano yatatu: Kwaya ukongano wa wanda onga, ukongano wa manda yaili alino nu ukongano wa manda yatatu. Uzye mumanyile ivisuma vino tukazana ndi twaya uku kukongana kuu?
Kukatwazwa ukutemwana sana na yano tukapepa nayo. Vivi kwene vino aina Izlaeli yazanganga ndi yakulumbanya Yeova umwiumba, a vino nafwe kwene tukaipakizya lino tukupepa Leza pa maukongano asuma cuze. (Masamu 26:12; 111:1) Kukongana kuu, kukalenga itulolana, nu kulonganila pamwi na ya Nte aku vilongano vyunze nanti sile aku mpanga zyuze. Pa nsita ya kupuza, umusanya, tukaaliila pamwi na anji icakulya apa cifulo kwene pano tukulonganila, na cii, cikatuzanzya wakwe cimwi. (Milimo 2:42) Pa kukongana kuu, a pano tukailolela vino twatemwana na ina itu, i caleenga ukuti tulemane swensi kwene umu nsi yonsi.—1 Petulo 2:17.
Yakatwavwa ukulunduluka muli ukapepa. Na cuze cino aina Izlaeli yatemilwe i cakuti ‘yuvwikisye amazwi’ amu Malembelo yano yayalondolwelile. (Nehemia 8:8, 12) Nafwe kwene tukauvwa ningo sana vino yakatusunda ivya mu Baibolo nga tuli apa maukongano. Lyasi lyonga na lyonga lino yakalanda likafuma umu Malembelo. Malyasi akulandwa nu muntu wenga, na malyasi ambali zingi, alino ni vilangililo vya kutulanga vino yamwi yasimikiile, vyonsi vii vikatusambilizya vino tungaacita ukulonda kwakwe Leza. Aina itu nga yakulanda pali vino yaapitamo nu kutwalilila ukusimikila umu nsi itale, tukakomeleziwa sana. Pa ukongano wa manda yatatu pakaaya ivyangalo vya muli Baibolo ivikatwavwa ukwiusya antu aalembwa muli Baibolo na vino yacitanga, nupya vikatwazwa ukuya ni miyele isuma. Pa maukongano, ali pano yonsi aakulonda ukulangilila vino yaipeela kuli Leza yakawatiziwa.
U mulandu ci uno maukongano yakaletela insansa?
I visuma ci vino mungazana ndi mwaya uku ukongano?


text:
IFYEBO NA FIMBI
1914—Umwaka Wacindama mu Kusesema Kwalembwa mu Baibolo
IMYAKA iyingi ilyo 1914 tailafika abasambi ba Baibolo babilishe ukutila kwali no kucitika ifyacindama muli uyu mwaka. Finshi fyali no kucitika, kabili fishinka nshi filanga ukutila 1914 wali mwaka wacindama?
Nga filya calembwa pali Luka 21:24, Yesu atile: “Yerusalemu akaba uwanyantaulwa ku bena fyalo, shikasuke ashifishiwapo inshita shasontwa isha bena fyalo [“inshita ya bena fyalo,” Baibolo wa Cibemba uwa 1956.] Yerusalemu wali e musumba ukalamba uwa luko lwa baYuda—uko ishamfumu shatuntwike mu Mfumu Davidi shaletekela. (Amalumbo 48:1, 2) Ishi shamfumu shena tashali nge ntungulushi sha nko shimbi. Shaleikala “pa cipuna ca kwa Yehova” ku kuba inkombe sha kwa Lesa. (1 Imilandu 29:23) E ico Yerusalemu aleimininako ukuteka kwa kwa Yehova.
Nomba cali shani pa kuti ukuteka kwa kwa Lesa ‘kunyantaulwe ku bena fyalo,’ kabili ni lilali ici cacitike? Ici cacitike mu 607 B.C.E. ilyo Yerusalemu acimfiwe ku bena Babiloni. Tapaali umuntu uwaikele pa “cipuna ca bufumu ica kwa Yehova,” kabili ishamfumu shaleteka tashalefuma mu lupwa lwa kwa Davidi. (2 Ishamfumu 25:1-26) Bushe uku ‘kunyantaulwa’ kwali no kutwalilila ku ciyayaya? Iyo pantu ukusesema kwa kwa Esekiele ukwalelanda pa mfumu Sidekia, iyalekelesheko mu Yerusalemu, kwatile: “Fumye citebo, no kufuule cilongwe…. Tacakaleke ukube fi, akasuke esa uo bucibinda bwakwe; kabili nkacipeela kuli wene.” (Esekiele 21:26, 27) “Uo bucibinda bwakwe” nelyo uwalinga ukufwala icilongwe ca kwa Davidi ni Kristu Yesu. (Luka 1:32, 33) E ico ‘ukunyantaulwa’ kwali no kupwa ilyo Yesu aba Imfumu.
Bushe ici icintu cishaikulila cali no kucitika lilali? Yesu alondololwele ukutila Abena Fyalo bali no kuteka pa nshita bapiminwe. Ilyashi lyalembwa muli Daniele icipandwa 4 e lyalanda icingatwafwa ukwishiba inshita yali no kupitapo. Mwaba iciloto ca Mfumu Nebukadnesari iya ku Babiloni, icalesobela ifya ku ntanshi. Amwene umuti uukalamba nautemwa. Icishiki ica mishila ya uko tacalelemba pantu cakakilwe ne cela no mukuba. Malaika abilikishe ati: “Imyaka cinelubali ipite pali wene.”—Daniele 4:10-16.
Mu Baibolo imiti, limo limo imininako ukuteka. (Esekiele 17:22-24; 31:2-5) E ico ukutema umuti wa mampalanya cilangililo ca fyo ukuteka kwa kwa Lesa, ukwaleimininwako ne shamfumu mu Yerusalemu, kwali no kuputuka. Lelo icimonwa calangilile ukutila ‘ukunyantaulwa kwa Yerusalemu’ kwali no kubako pa nshita yapimwa, e kutila, imyaka cinelubali. Bushe iyi “myaka cinelubali” [nelyo inshita cinelubali] myaka inga?
Ukusokolola 12:6, 14 kulangililo ukutila “inshita shitatu na hafu” [nelyo imyaka itatu na hafu] ni “nshiku ikana limo ne myanda ibili na makumi mutanda (1,260).” Kanshi “imyaka cinelubali” ifwile ukuba inshiku 1,260 ukufushiwa imiku ibili, ne shi, ni nshiku 2,520. Nomba Abena fyalo tabalekele ‘ukunyantaula’ pa kuteka kwa Lesa mu nshiku fye 2,520 pa numa ya konaula Yerusalemu. Kanshi inshita yalandwapo muli uku kusesema ikalamba ukucila pa nshiku 2,520. Ukubomfya filya fyalembwa pa Impendwa 14:34 na Esekiele 4:6 apaba “ubushiku bumo ku mwaka umo,” ninshi “imyaka cinelubali” myaka 2,520.
Imyaka 2,520 yatendeke mu October 607 B.C.E., ilyo Yerusalemu yacimfiwe ku bena Babiloni ne shamfumu sha mu lupwa lwa kwa Davidi ishali no kuteka shaliputukilwe. Iyi myaka yapwile mu October 1914. Pali ilya nshita, “inshita shasontwa isha bena fyalo” shalipwile, kabili Yesu Kristu abikilwe pa cipuna ca Bufumu bwa kwa Lesa ubwa mu muulu.*—Amalumbo 2:1-6; Daniele 7:13, 14.
Nga filya fine Yesu asobele, ‘ukubapo kwakwe’ nge Mfumu mu muulu kwaishibikilwa ku filecitika muno calo ifyapala inkondo, ifipowe, ifinkukuma, ifikuko. (Mateo 24:3-8; Luka 21:11) Ifi, filalanga bwino bwino ukuti mu 1914 e lyo Ubufumu bwa kwa Lesa ubwa mu muulu bwatendeke ukuteka kabili e yali ntendekelo ya “nshiku sha kulekelesha” isha buno bwikashi bwabipa.
* Ukufuma mu October 607 B.C.E. ukufika mu October 1 B.C.E. pali imyaka 606. Apo takwaba umwaka uwa 0, ukufuma mu October 1 B.C.E. ukufika mu October 1914 C.E. pali imyaka 1,914. Nga twasansha imyaka 606 ne myaka 1,914, ninshi imyaka yaba 2,520. Nga mulefwaya ifyebo na fimbi pa kucimfiwa kwa Yerusalemu mu 607 B.C.E., moneni muli Insight on the Scriptures, pa mutwe utila “Chronology” nelyo mu citabo ca Amalembo Yonse Yantu Yapuutwamo Kuli Lesa ibula 285, ifyasabankanishiwa ne Nte sha kwa Yehova.


text:
SHAPITA WA MWANDA
Bulopwe bwa Leza I Bika?
Bible witulombola bika pa mwanda utala Bulopwe bwa Leza?
Bulopwe bwa Leza bukalonga bika?
Bulopwe bukalongeja kiswa-mutyima kya Leza pano pa ntanda kitatyi’ka?
BANTU midiyo ne midiyo kujokoloka ntanda yonso bayukile lulombelo lutelwa na bavule bu lwa Tata Wetu, nansha bu Lulombelo lwa Mfumwetu. Ino mītyilo yonso ibidi ifunkila pa lulombelo lwa kulondela’po lutumbe pi na pi lwālombwele Yesu mwine. I lulombelo ludi na buluji bukatampe, ne shi tubandaule myanda isatu imbajinji, na bubine ukayuka bivule bine bifundija Bible.
2 Ku ngalwilo’tu kwa lulombelo lwandi lwa kulondela’po, Yesu wāfundije bemvwaniki bandi amba: “Mwikale kulombela’nka namino’mba: Abe Tata wetu wa mūlu, dijina dyobe dijile kijila. Bulopwe bobe bufike. Muswidile mutyima obe mūlu ne panopantanda pene i monka.” (Mateo 6:9-13) Le kulomba bino bintu bisatu kushintulula bika?
3 Ketudi kala befunde bivule bitala pa dijina dya Leza, Yehova. Kadi ketudi besambile bivule pa kiswa-mutyima kya Leza—byakadi mulonge ne byobya byasa kulongela bantu. Ino le Yesu wādi wisambila pa bika, kitatyi kyaētunene tulombe amba: “Bulopwe bobe bufike”? Bulopwe bwa Leza i bika? Ne kwiya kwabo kukayukanya namani buujila bwa dijina dya Leza, nansha kwidiyukanya bu dikola? Kwiya kwa Bulopwe i kukwatañane namani na kulongeka kwa kiswa-mutyima kya Leza?
BULUJI BWA BULOPWE BWA LEZA
4 Bulopwe bwa Leza i umbikalo ushimikilwe na Yehova Leza, ubikelwe na Mulopwe watongele. Mulopwe wa Bulopwe bwa Leza i ani? I Yesu Kidishitu. Yesu byadi Mulopwe, nanshi i mukatampe kutabuka bantu bonso babikele, o mwanda utelwa bu “Mulopwe wa balopwe, Mfumwandya bamfumu.” (1 Temote 6:15) Udi na bukomo bwa kulonga bilumbuluke kupita muludiki ye-yense, nansha boba batelwa bu baludiki bayampe bene.
5 Bulopwe bwa Leza bukaludikila kwepi? Tutale, le i kwepi kudi Yesu? Vuluka, twefundile amba wāipailwe ku mutyi wa masusu, kupwa wāsangulwa. Mafuku matyetye kupita’po, wākanda mūlu. (Bilongwa 2:33) Nanshi Bulopwe bwa Leza budi mūlu. O mwanda Bible wibutela bu ‘bulopwe bwa mūlu.’ (2 Temote 4:18) Ino nansha byobudi mūlu, bukaludika ntanda yonso.—Kusokwelwa 11:15.
6 I bika bilengeje Yesu ekale Mulopwe utendelwa? Dibajinji bidi, kakafupo nansha dimo. Bible udingakanya Yesu na balopwe babikala dyalelo na kumutela’mba “aye kasuku kafupo, aye wikele mu mwinya keukokejapo muntu kufika’mo.” (1 Temote 6:16, MB) Ko kunena’mba biyampe byonso bikalonga Yesu bikalādila nyeke. Ne kadi ukalonga bintu bikatakata kadi bilumbuluke.
7 Ivwana buno bupolofeto bwa Bible butala padi Yesu: “Mushipiditu wa Yehova ukekala pādi, mushipiditu wa bwino ne wa kwivwanija, mushipiditu wa kukala ñeni ne wa bukomokomo, mushipiditu wa kuyukidija ne wa kwakamwa Yehova; ebiyampe nsangaji yandi ikekalanga mu kwakamwa Yehova, ino kakatyibilapo mwendele kutala kwa meso andi, nansha kutopeka mwendele kūmvwana kwa matwi andi; ino nanshi ukatyibila balanda ne boloke, ne kutopeka ne buluji bakōkekōke ba panopanshi.” (Isaya 11:2-4) Bino binenwa bilombola amba Yesu ukekala Mulopwe moloke, wivwanina bantu ba pano pa ntanda lusa. Mwene nobe usakanga kwikala na mulopwe wa uno muswelo?
8 Bubinebine bukwabo butala pa Bulopwe bwa Leza i buno: Yesu kakabikalapo bunka bwandi. Ukekala na baludiki nandi. Kimfwa, mutumibwa Polo wālombwele Temote amba: “Shi tukankamanine monka, nabya tukabikalanga nandi pamo.” (2 Temote 2:12) I amo, Polo, Temote, ne bakwabo ba kikōkeji basañwinwe na Leza bakabikalanga pamo na Yesu mu Bulopwe bwa mūlu. Lelo i banga bakapebwa ano madyese?
9 Monka mwalombwelanga Shapita wa 7 wa dino dibuku, mutumibwa Yoano wāpelwe kimonwa kya “Kāna-kamukōko [Yesu Kidishitu] kēmene pa lūlu lwa Ziona [pa kitenta kyandi kya bulopwe bwa momwa mūlu], kwadi tununu katwa, pādi ne tununumo makumi aná ne tuná twa ba dijina dyandi ne dijina dya Shandi malembwe pa mapala abo.” Le bano bantu 144000 i bāni? Yoano mwine witulombola’mba: “Bo boba bakulonda Kāna-ka-mukōko konso kwaēnda. Bakūdilwe umbukata mwa bantu ke byakulakisha bya Leza, ne bya Kāna-ka-mukōko.” (Kusokwelwa 14:1, 4) Bine, i balondi ba kikōkeji ba Yesu Kidishitu basañwinwe nakampata mwanda wa kukabikala nandi pamo mūlu. Shi abapu kusangulwa ke bōmi mūlu, ‘bakabikala bu balopwe pa ntanda’ pamo na Yesu. (Kusokwelwa 5:10) Tamba mu mafuku a batumibwa, Leza utoñanga bene Kidishitu ba kikōkeji ba kubwanya kibalwa kya bantu 144000.
10 Mpangiko ya kusaka Yesu ne ba 144000 babikale pa bantu i mpangiko ya buswe. Dibajinji bidi, Yesu uyukile mwikadile muntu ne kususuka mokusanshila. Polo wānene amba ke muntupo “wakubulwa kwivwana, ne kuyūka mwikadile bukōkekōke bwetu, mhm, nanshi aye wadi utompibwa kala monsomonso pamo ne muno mo ke tudi bātwe, ino bubi kudi aye mpika.” (Bahebelu 4:15; 5:8) Boba bakabikala nandi nabo i bantu bekele bidi kususuka ne kūminina. Kadi i balwe na kubulwa kubwaninina ne kwikonda na misongo ya miswelo ne miswelo. Bine, bakevwanija makambakano ekonda na muzo wa muntu!
BULOPWE BWA LEZA BUKALONGA BIKA?
11 Pānene Yesu amba bandi bana ba bwanga bafwaninwe kulomba Bulopwe bwa Leza bufike, wānene kadi amba bafwaninwe ne kulomba kiswa-mutyima kya Leza kilongeke “mūlu ne panopantanda pene.” (Mateo 6:10) Leza udi mūlu, kadi kiswa-mutyima kyandi kiloñwanga’mo na bamwikeulu bandi ba kikōkeji. Inoko, mu Shapita wa 3 wa dino dibuku, twamwene amba mwikeulu umbi wālekele kulonga kiswa-mutyima kya Leza ebiya wālongeja ba Adama ne Eva bubi. Mu Shapita wa 10 namo, tusa kwifunda’mo myanda mivule ilombola Bible pa uno mwikeulu umbi, otuyukile bu Satana Dyabola. Satana ne bamwikeulu bakwabo, bipangwa bya ku mushipiditu—batelwa bu bademona—bālondele Satana, bālekelwe bidi kwikala kitatyi kampanda momwa mūlu. Nanshi ke bonsopo bādi balonga kiswa-mutyima kya Leza momwa mūlu. Ino Bulopwe bwa Leza pa kushilula kubikala, bintu byādi bya kushinta. Mulopwe umpya ubikikilwe, Yesu Kidishitu, wādi wa kutamba Satana divita.—Kusokwelwa 12:7-9.
12 Bino binenwa bya bupolofeto bilonda’ko bilombola mwadi mwa kupityila myanda: “Naivwene diwi dikatampe mūlu amba: Pano kubaiya lupandilo, ne bukomo, ne bulopwe bwa Leza wetu, ne lupusa lwa Kidishitu wandi, ke-muntu [Satana] mujinguludi wa bāna betu waelwa panshi, wakwibajingulula mu kifuko kya Leza dyuba ne bufuku.” (Kusokwelwa 12:10) Le ubamone myanda ibidi mikatampe ilombwelwe mu uno vese wa mu Bible? Umbajinji unena amba Bulopwe bwa Leza bupelwe Yesu Kidishitu bubashilula kubikala. Wa bubidi unena amba Satana wapangwa momwa mūlu ne kwelwa panshi.
13 Lelo ino myanda mikatampe ibidi i milete bika? Tutanga byobya byālongekele mūlu amba: “Sepelelai pa uno mwanda uno mānwe madiulu, ne bonso bēkele monka.” (Kusokwelwa 12:12) I amo, bamwikeulu ba kikōkeji badi mūlu bafwaninwe kusepelela mwanda Satana ne bademona bandi ke mutupu’bo, yense ushele mūlu i mukōkele kudi Yehova Leza. Pano mūlu mudi ndoe ne bumo ngalwilo ne mfulo, kadi bya lonso. Bine, pano kiswa-mutyima kya Leza kilongekanga momwa mūlu.
14 Ino le pano pa ntanda napo le? Bible unena’mba: “Yō! Yō! malwa obe, abe panopanshi, ne abe mema mwine; mwanda dyabola watūkila po mudi ne bukalabale bukatampe bwine, pa kuyūka’mba: Ngidi ne kakitatyi katyutyu.” (Kusokwelwa 12:12) Satana i mukalabale mwanda wa kupanga kobamupangile momwa mūlu ne kakitatyi katyetye kamushadila’ko. Bulobo bwandi i bulete musala, “malwa” pano panshi. Tusa kuyuka ano “malwa” mene mu shapita ulonda’ko. Ino byotwayuka kino, tukokeja kwiipangula amba, Bulopwe bukalonga namani pa kusaka amba kiswa-mutyima kya Leza kilongeke pano panshi?
15 Vuluka bidi kiswa-mutyima kya Leza kitala ino ntanda. Wafundile’kyo kala mu Shapita wa 3. Leza wālombwele mu Edena amba kiswa-mutyima kyandi i kino amba ntanda ikale paladisa idi’po muzo wa muntu keufu kadi moloke. Ino Satana wālongeja ba Adama ne Eva bubi, o mwanda kiswa-mutyima kya Leza pano panshi kibaije kufikidila mpika, inoko kekishintyilepo. Yehova ukidi na ino mpango amba “boloke bakapyananga ntanda, ne kwikala monka nyeke.” (Mitōto 37:29) Bine, Bulopwe bwa Leza bukafikidija’kyo. Namani?
16 Ivwana pano bupolofeto butanwa mu Danyele 2:44. Tutanga’mo amba: “Mu mafuku a boba balopwe Leza wa mūlu ukemika bulopwe kebukonakanibwapo nansha patyetye, nansha bulopwe bwine bwabo kupityila ku bantu bangi, ehe; ino bukatyumuna bipindibipindi ne kukubija malopwe ano’a onsololo, kadi bukemananga nyeke.” Le kino kitufundija bika pa Bulopwe bwa Leza?
17 Dibajinji kitulombola amba Bulopwe bwa Leza bukashimikwa mu “mafuku a boba balopwe,” ko kunena’mba pakidi’ko malopwe makwabo. Dya bubidi kitulombola amba Bulopwe bukekala’ko nyeke. Kebukashindwepo nansha kupingakanibwa na umbikalo mukwabo. Dya busatu, tumona amba kukekala divita pa bukata bwa Bulopwe bwa Leza na malopwe a ino ntanda. Ino Bulopwe bwa Leza bo bukanekenya. Kya mfulo, abo bo bukekala umbikalo umo kete ukabikadila bantu. Papo bantu bakaloelelwa mu buludiki buyampe’po kashā.
18 Bible wisambila bivule pa divita dya mfulo dikekala pa bukata bwa Bulopwe bwa Leza na ino imbikalo ya ntanda. Kimfwa, ufundija amba mfulo pa kwenda ifwena, mishipiditu imbi ikasambakanya bubela bwa kongola nabo “balopwe ba panopantanda ponsololo.” Mwanda waka? Mwanda wa “kwibakongakenya [ku] divita dya difuku dikatakata dya Leza, Mwinebukomobonso.” Balopwe ba ntanda bakekongela pamo “kuntu kwa kutelwa mu ki-Hebelu, dya bu-Amakedona.” (Kusokwelwa 16:14, 16) Mungya binenwe mu ano mavese abidi, bulwi bwa mfulo bukalwa imbikalo ya bantu na Bulopwe bwa Leza butelwanga bu divita dya Halamakedona nansha Amakedona.
19 Le Bulopwe bwa Leza bukalonga bika kupityila ku Amakedona? Ela monka milafwe ku kiswa-mutyima kya Leza pa mwanda utala pano panshi. Yehova Leza wādi usaka amba ntanda ikale’po bantu boloke, babwaninine ne bamwingidila mu Paladisa. Le i bika bikalakenye kino kileke kufikidila kufika ne ku dyalelo? Dibajinji, twi ba bubi, tubelanga ne kufwa. Inoko twefundile mu Shapita wa 5 amba Yesu wētufwidile mwanda wa twikale’ko nyeke. Padi ubavuluka binenwa bisonekelwe mu Evanjile ya Yoano amba: “Leza byāsenswe bapanopantanda nenki, wapana Mwana wandi wa bunka’mba, bonso bakumwitabija nankyo kebakonekapo, ehe, poso batambule būmi bwa kulādila monka nyeke ne nyeke.”—Yoano 3:16.
20 Kintu kikwabo kikalakanya i kino: bantu bavule baloñanga bibi. Babepa, beba, ne kulonga busekese. Kebasakepo kulonga kiswa-mutyima kya Leza. Bantu balonga bibi bakonakanibwa ku divita dya Leza dya Amakedona. (Mitōto 37:10) Kadi kintu kikwabo kekilongekelapo kiswa-mutyima kya Leza pano pa ntanda i kino: imbikalo keikankamikangapo bantu kwikilonga. Imbikalo mivule i mizoze, ya kasusu, kadi i mibole. Bible unena na bubine amba: “Muntu wabikala muntu na kumusanshija.”—Musapudi 8:9, NW.
21 Pa kupwa kwa Amakedona, bantu bakekala mu umbikalo umo kete, ke Bulopwe bwa Leza kadi. Buno Bulopwe bukalonga kiswa-mutyima kya Leza ne kuleta byabuyabuya bya kutendelwa. Kimfwa, bukafundula’ko Satana ne bademona bandi. (Kusokwelwa 20:1-3) Bukomo bwa kitapwa kya Yesu bukengidijibwa mwanda wa bantu bonso ba kikōkeji baleke kubela misongo ne kufwa. Ino bakekala na būmi bwa nyeke ne nyeke mu buludiki bwa Bulopwe. (Kusokwelwa 22:1-3) Ntanda ikekala ke paladisa. O mwanda Bulopwe bukalongeja kiswa-mutyima kya Leza pano pa ntanda ne bukayukanya buujila bwa dijina dya Leza. Le ko kunena amba namani? Ko kunena amba mu Bulopwe bwa Leza muntu yense mūmi ukapa dijina dya Yehova bulēme.
BULOPWE BWA LEZA BUKALONGA’BYO KITATYI’KA?
22 Yesu paālombwele balondi bandi balombe amba “bulopwe bobe bufike,” i kimweke patōka amba Bulopwe bwādi kebwaile mu kine kitatyi’kya. Le bwāfikile pākandile Yesu mūlu? Mhm, mwanda ba Petelo ne Polo bānene amba Yesu pa kupwa kusangulwa, bupolofeto bwa Mitōto 110:1 bwāfikidile padi aye, bunena’mba: “Yehova unena Mfumwami, amba shikata kuno ku kuboko kwami kwa lundyo, poso bidi ngalamune bakushikilwe ke kitūlo-kya-maulu obe.” (Bilongwa 2:32-34; Bahebelu 10:12, 13) Nanshi wādi unenwe bidi kwilaija’ko.
23 Kwilaija myaka inga? Mu myaka ya katwa ka 19, befundi ba binebine ba Bible bāpikwile kino kitatyi kya kwilaija amba kyādi kya kupwa mu 1914. (Pa kuyuka uno mwaka, tala Mbwejo.) Binkumenkume bya ntanda byāshilwilwe mu 1914 bibingija amba kuno kupikula kwa befundi ba binebine ba Bible i kwa bine. Kufikidila kwa bupolofeto bwa Bible kulombola amba Kidishitu wābikele bu Mulopwe mu 1914, penepo Bulopwe bwa Leza bwāshilula kubikala. Nanshi pano tudi mu “kakitatyi katyutyu” kashadile’ko Satana. (Kusokwelwa 12:12; Mitōto 110:2) Tukokeja kadi kunena pampikwa kwitupa amba panopano ponka, Bulopwe bwa Leza busa kwikwata’ko na kulongeja kiswa-mutyima kya Leza pano pa ntanda. Le kumwenepo amba uno i mwanda usangaja bininge? Le ukulupile amba i wa bine? Shapita ulonda’ko ukakukwasha umone amba bine Bible ufundija bino bintu.
BYOBYA BIFUNDIJA BIBLE
- Bulopwe bwa Leza i umbikalo wa mūlu, Yesu Kidishitu ye Mulopwe, kadi kudi bantu 144000 batongelwe kukabikala nandi pamo.—Kusokwelwa 14:1, 4.
- Bulopwe bwāshilwile kubikala mu 1914, ne tamba penepa Satana i mupangwe mūlu ne kwelwa pano panshi.—Kusokwelwa 12:9.
- Bulopwe bwa Leza busa konakanya imbikalo ya bantu, ne ntanda ikālamuka ke paladisa.—Kusokwelwa 16:14, 16.
Bipangujo bya Kifundwa
1. I lulombelo’ka lutumbe pi na pi lotusa kubandaula?
2. I bintu’ka bisatu byāfundije Yesu bandi bana ba bwanga kulomba?
3. I bika byotufwaninwe kuyuka pa mwanda utala Bulopwe bwa Leza?
4. Bulopwe bwa Leza i bika, ne Mulopwe wabo i ani?
5. I kwepi kukaludikila Bulopwe bwa Leza, ne bukaludika bika?
6, 7. I bika bilengeje Yesu ekale Mulopwe utendelwa?
8. I bāni bakabikala na Yesu?
9. Le i bantu banga bakabikala na Yesu, ne Leza wāshilwile kwibatonga tamba kitatyi’ka?
10. Mwanda waka mpangiko ya kusaka Yesu ne ba 144000 babikale pa bantu i mpangiko ya buswe?
11. Mwanda waka Yesu wānene amba bandi bana ba bwanga bafwaninwe kulomba amba kiswa-mutyima kya Leza kilongeke mūlu?
12. I myanda’ka ibidi mikatampe ilombwelwe mu Kusokwelwa 12:10?
13. Kupangwa kupangilwe Satana momwa mūlu i kulengeje bika?
14. I bika bifikile pano panshi mwanda wa Satana welelwe’po?
15. Le kiswa-mutyima kya Leza kitala pano panshi i kiswa-mutyima’ka?
16, 17. Le Danyele 2:44 witulombola bika pa mwanda utala Bulopwe bwa Leza?
18. Le bulwi bwa mfulo bukalwa Bulopwe bwa Leza na imbikalo ya ino ntanda budi na dijina’ka?
19, 20. I bika bikalakanya kiswa-mutyima kya Leza kileke kulongeka dyalelo pano pa ntanda?
21. Bulopwe bwa Leza bukalongeja kiswa-mutyima kya Leza pano pa ntanda muswelo’ka?
22. Tuyukile namani amba Bulopwe bwa Leza kebwāfikilepo pādi Yesu pano panshi nansha kinondanonda na kusanguka kwandi?
23. (a) Bulopwe bwa Leza bwāshilwile kubikala mwaka’ka? (b) I bika byotukesambila’po mu shapita ulonda’ko?


text:
Sena Mukute Kunyamfwilisha Kwenshika Masoka?
Ee, Bakamboni ba Yehova tunkanda twinji bakute kunyamfwilisha kwenshika masoka. Tukute kunyamfwilisha bantu bonse, Bakamboni ba Yehova nebabula kuba Bakamboni ba Yehova kwelana nencoikute kwamba Baibolo pa Agalatiya 6:10 eti: “Tiyeni twinshile bantu bonse bintu byaina, koma maka maka abo mbotwekatana nabo mulushomo.” Kayi tukute kwelekesha kubanyamfwilisha pabintu byonse bikute kuyandika pacindi ico, kumubili kayi nekumushimu.
Likoto
Ito kulenshiki masoka, bamakulene bakumusenya uyo bakute kubalangaula bantu bonse bamumabungano amumusenya uyo kubona ito na kuli bilayandikinga. Bamakulene aba bapwisha kulanga-langa bilayandikinga bakute kwambila baku ofesi yamusampi ya Bakamboni ba Yehova yakumusenya uyo.
Ito mabungano amumusenya uyo nkaela kucikonsha kunyamfwilisha, Likoto Lishikutangunina lya Bakamboni ba Yehova likute kubika bubambo bwakupa lunyamfwo lulayandikinga. Iyi enshila njobali kusebensesha Bakilisitu bakutanguna mpobali kunyamfwilishana cindi cansala. (1 Akorinto 16:
Mali
Nshila imo mwakute kusebensa mali akute kutumwa kumusampi wa Bakamboni ba Yehova nikunyamfwilisha abo bali mumasoka. (Machitidwe 11:


text:
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
EeAwe
Baibolo pa Intaneti
BAIBOLO--AMALEMBO YA CALO CIPYA
CABA MULI
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
EeAwe
Ukutendeka 38:1-30
38 Nomba mu nshita ilya, ilyo Yuda afumine pali bamunyina ailetanika itenti lyakwe mupepi no mwina Adulamu,+ ne shina lyakwe ni Hira.2 Kabili kulya e ko Yuda amwene umwana mwanakashi wa mwina Kanaani,+ ne shina lyakwe ni Shua. Awe alimubuulile no kusendama nankwe.3 Na o alimiite. Pa numa afyele umwana mwaume no kumwinika ati Ere.+4 Na kabili alimiite. Na pa numa afyele umwana mwaume no kumwinika ati Onani.5 Na kabili afyele umwana mwaume no kumwinika ati Shela. Nomba pa nshita amufyele ninshi bekala mu Aksibu.+6 E lyo Yuda afwaile Ere ibeli lyakwe umukashi, ne shina lyakwe ni Tamari.+7 Lelo Ere, ali umubi mu menso ya kwa Yehova;+ e ico Yehova alimwipeye.+8 Ni pali ici Yuda asoseele kuli Onani ati: “Sendama na muka munonko kabili umuupe icupo ca pali bumulamu pa kuti ufyalile munonko abana.”+9 Lelo Onani alishibe ukuti aba bana tabakabe bakwe;+ e ico ilyo lyonse asendama no mukashi wa kwa munyina aleonawila amalumina yakwe pa nshi pa kuti efyalila munyina abana.+10 Nomba ico alecita calibipile mu menso ya kwa Yehova;+ e ico na o wine alimwipeye.+11 E lyo Yuda atile kuli Tamari nafyala: “Akwikala bumukamfwilwa mu ng’anda ya kwa wiso mpaka Shela umwana wandi umwaume akakule.”+ Pantu mu mutima aleti: “Epali na o wine afwa nga bamunyina.”+ Na o Tamari aileikala mu ng’anda ya kwa wishi.+12 Ilyo papitile inshiku ishingi umwana mwanakashi wa kwa Shua, umukashi wa kwa Yuda,+ alifwile; na Yuda afishishepo inshiku sha kuloosha.+ Pa numa aile ku Timuna+ ku balebeya impaanga shakwe, pamo no munankwe Hira umwina Adulamu.+13 E lyo baebele Tamari ukuti: “Mona sofyala aleya ku Timuna ku kubeya impaanga shakwe.”+14 Awe afuulile ifya kufwala fya bumukamfwilwa, aikubenye insalu afimbana na ku menso no kuyaikala apa kwingilila mu Enaimu, mu mbali ya musebo wa ku Timuna. Pantu amwene ukuti Shela nakula ukwabula kuti bamuufye kuli Shela ukuti abe umukashi wakwe.+15 Ilyo Yuda amumwene, apo pene atontonkenye ukuti ni cilende,+ pantu alifimbene ku menso.+16 E ico aile kuli ena mu mbali ya musebo no kumweba ati: “Leka nsendame nobe.”+ Pantu taishibe ukuti ni nafyala.+ Lelo, nafyala atile: “Cinshi mukampeela nga mwasendama na ine?”+17 E lyo atile: “Ine nkatuma akana ka mbushi ukufuma mu mukuni.” Lelo umwanakashi atile: “Bushe mwalampeela iciikatilo mukasuke amutuma akana ka mbushi?”+18 Kabili akonkenyepo ati: “Ciikatilo nshi ico ulefwaya?” na o atile: “Inindaminwe+ yenu iya kufwatikilako no mwando wenu ne nkonto yenu iili mu minwe yenu.” E lyo amupeele no kusendama nankwe, na o alimiite.19 E lyo aimine no kuya kabili afuulile icifimbo no kufwala ifya kufwala fya bumukamfwilwa.+20 Kabili Yuda atumine umunankwe umwina Adulamu+ ukumutwalilako akana ka mbushi pa kuti ayepoka iciikatilo cilya ku mwanakashi ulya, lelo tamusangile.21 Awe aile aleipusha ku bantu ba palya pantu apafumine umwanakashi, ati: “Ali kwi ulya cilende+ wa pe tempele uwa mu Enaimu uwabela mu musebo?” Na bo bayaswike abati: “Muno muntu tamwatala amuba cilende wa pe tempele.”22 Asukile abwelela kuli Yuda no kutila: “Nshimusangile kabili, na bantu ba muli ilya ncende batile, ‘Muno tamwatala amuba cilende wa pe tempele.’”23 E ico Yuda atile: “Leka afisende fibe fyakwe, ukuti twiseebana.+ Lelo te mulandu, apo ine nintuma akana ka mbushi aka, ni co fye taumusangile.”24 Lelo, pa numa ya myeshi itatu e lyo baebele Yuda abati: “Tamari nokofyala aicitile cilende,+ kabili moneni naimita pa mulandu wa bucilende bwakwe.”+ Na o Yuda atile: “Mufumisheni pa nse no kumoca.”+25 Nomba ilyo balemufumya atumine amashiwi kuli wishifyala, ati: “Umwine wa ifi fintu e wampeele ifumo.”+ Kabili alundilepo no kuti: “Lolekesheni,+ mumone umwine wa ifi fintu, inindaminwe no mwando ne nkonto.”+26 Awe Yuda alifilolekeshe no kutila:+ “Alilungama ukuncila,+ pantu nshamupeele kuli Shela umwana wandi umwaume.”+ E ico tabwekeshepo ukusendama nankwe.+27 Nomba pa kupaapa, moneni, mwi fumo lyakwe mwali bampundu.28 Kabili, ilyo alepaapa umo apushishe ukuboko, e lyo apo pene nacimbusa abuulile ubushishi bwakashika no kumukaka ku kuboko, ati: “Uyu e wabalilapo ukufuma.”29 Nomba ilyo fye abweseshe ukuboko kwakwe, moneni, munyina nomba e wafuma, ica kuti nacimbusa atile: “Cinshi ici wacita ica kuti waipangila inshila pa kuti ufume?” E ico ishina lyakwe lyainikwe Perese.+30 Na pa numa munyina uwali no bushishi bwakashika ku kuboko alifumine kabili bamwinike ati Sera.+