text:
SHAPITA 22
Le “Tunangu Tutūka Mūlu” Twingilanga mu Būmi Bobe?
1-3. (a) Le Solomone wālombwele tunangu twa kutendelwa namani pa kupwija mwanda wa bantu bafwila mwana? (b) Le Yehova i mulaye kwitupa bika, ne i bipangujo’ka byotufwaninwe kwiipangula?
UNO wādi mwanda mukomo—bana-bakaji babidi balwila mwana. Bano bana-bakaji bādi bashikata mu njibo imo, bābutwile bana, kinondanonda’tu. Mwana umo wāfwile, abo bonso kebafwila mwana wāshele mūmi’wa. * Kekwādipo kamoni watenwe pālongekele uno mwanda. Uno mwanda umweka bu wāendele ku tubidye tutyetutye ino twākomenwa kupwa’o. Mfulo mfulō, bāleta mwanda’wa kwa Solomone mulopwe wa Isalela. Le wādi wa kubwanya kusokola bubinebine bwa mwanda?
2 Solomone pa kupwa kuteja bano bana-bakaji bādi bepatanya, wālomba kipete. Na kininga kyonso, wāsoñanya balale mwana’wa pabidi, bebape yeu kipindi mukwabo nandi kipindi. Ponka’po, mwinē mwana wazenza mulopwe bape mwana-mukaji ungi’wa mwana. Ino mwana-mukaji ungi’wa aye amba ponso’nka alalwe pabidi. Pano Solomone wayuka bubinebine. Wādi uyukile inabana mwasanshilwanga mwana wa munda mwandi, penepa wāingidija buyuki’bwa pa kupwa lupata’lwa. Fwatakanya’po mwēimvwanine inabana pa kumona Solomone wamujokejeja mwana, kanena amba: “Ayewa ye inandi.”—1 Balopwe 3:16-27.
3 Mwene tuno i tunangu twa kutendelwa? Bantu pa kwivwana mwāpwijije Solomone uno mwanda bātendela, “mwanda bamwene’mba ñeni ya Leza idi munda mwandi.” Bine, tunangu twa Solomone i kyabuntu kya Leza. Yehova wāmupele “mutyima wa ñeni ne wa kwivwanija.” (1 Balopwe 3:12, 28) Le batwe netu? Le tubwanya kutambula tunangu twa Leza? En-en, mwanda Solomone wālembele ku bukomo bwa mushipiditu amba: “Yehova upananga ñeni.” (Nkindi 2:6) Yehova i mulaye kupāna tunangu—bwino bwa kwingidija buyuki, kwivwanija ne kusansanya—ku boba bikimba’to bya binebine. Le i muswelo’ka otubwanya kutambula tunangu tutūka mūlu? Ne i muswelo’ka otubwanya kwitwingidija mu būmi bwetu?
“Mona Ñeni”—Muswelo’ka?
4-7. Le i bintu’ka biná bisakibwa pa kutambula tunangu?
4 Le tufwaninwe kwikala na lūku nansha kufunda bininge pa kusaka kutambula tunangu twa Leza? Aa. Yehova usakanga kwitupa tunangu pa kubulwa kubanga ntanda nansha masomo etu. (1 Kodinda 1:26-29) Ino tufwaninwe kutabula ditabula dibajinji, mwanda Bible witusoñanya amba “mona ñeni.” (Nkindi 4:7) Muswelo’ka?
5 Umbajinji, tufwaninwe kwakamwa Leza. Nkindi 9:10 inena amba: “Kwakamwa Yehova yo ngalwilo ya ñeni [“ditabula dibajinji ditwala ku tunangu,” The New English Bible].” Kwakamwa Leza kyo kyalwilo kya tunangu twa bine. Mwanda waka? Vuluka amba tunangu i bwino bwa kwingidija buyuki senene. Kwakamwa Leza ke kumukwatwapo moyo mubimubi, ino i kumutyina na bulēme ne kumukulupila. Kuno kwakamwa i kwendele’mo kadi ko kulengeja tumulēmeke. Kwitutononanga twiendeje mungya buyuki botuyukile kiswa-mutyima kya Leza ne mashinda andi. Kekudipo mwiendelejo mukwabo wa tunangu kutabuka uno, mwanda misoñanya ya Yehova ilupulanga nyeke bipa biyampe ku boba beilonda.
6 Wa bubidi, tufwaninwe kwikala betyepeje ne batūkanye. Ketubwanyapo kwikala na tunangu twa Leza shi ketudipo na kwityepeja ne butūkanye. (Nkindi 11:2) Mwanda waka? Mwanda shi twi betyepeje kadi batūkanye tuketabija amba ketuyukilepo myanda yonso, amba milangwe yetu ke myolokepo nyeke ne amba tufwaninwe kuyuka ñeni ya Yehova pa myanda kampanda. Yehova “ulwanga na boba bezunzula,” ino upānanga tunangu ku boba betyepeje mu mutyima.—Yakoba 4:6.
Shi tusaka kumona tunangu, tufwaninwe kulonga bukomo bwa kukola’to
7 Muswelo wa busatu, i kwifunda Kinenwa kya Leza kilembwe. Tunangu twa Yehova i tusokolwe mu Kinenwa kyandi. Shi tusaka kumona tunangu, tufwaninwe kulonga bukomo bwa kukola’to. (Nkindi 2:1-5) Kisakibwa kya buná i milombelo. Shi tulombe Leza tunangu na mutyima umo, uketupa’to na mutyima tō. (Yakoba 1:5) Shi tulombe mushipiditu witukwashe, milombelo yetu ikalondololwa. Kadi mushipiditu wandi ubwanya kwitukwasha tusokole bya bulēme mu Kinenwa kyandi bibwanya kwitukwasha tupwije myanda, twepuke byaka ne kukwata butyibi bwa tunangu.—Luka 11:13.
8. Shi tudi bine na tunangu twa Leza, le tukamweka namani?
8 Monka motwekimwenine mu Shapita 17, tunangu twa Yehova i tufike’po. Ne kadi, shi tubaikala bine na tunangu twa Leza, tukamwekela mu muswelo otwiendeja. Mwanā bwanga Yakoba wātelele bipa bya tunangu twa Leza paāsonekele amba: “Tunangu tutūka mūlu ato dibajinji i tutōka tō, kupwa i twa ndoe, twa mutyima unekena, tukōkela bukidi bonka, tuyule lusa ne bipa biyampe, twampikwa mboloji, ne buzazangi bwine mpika.” (Yakoba 3:17) Po tubandaula ngikadilo ne ngikadilo ya tunangu twa Leza, tufwaninwe kwiipangula amba, ‘Le tunangu tutūka mūlu twingilanga mu būmi bwami?’
“Tutōka tō, Kupwa I twa Ndoe”
9. Le kwikala utōka kushintulula bika, ne mwanda waka i kyendele’mo butōki butelwe bu ngikadilo imbajinji ya tunangu?
9 “Dibajinji i tutōka tō.” Kwikala utōka kushintulula kwikala wampikwa disubi, ke enkapo panja ino i ne munda. Bible utyanga tunangu na mutyima, ino tunangu tutūka mūlu ketubwanyapo kwikala mu mutyima musubijibwe na milangwe, bya kusakasaka ne kukanina kubi kwa mutyima. (Nkindi 2:10; Mateo 15:19, 20) Ino shi mutyima wetu utōka—mungya kubulwa kubwaninina kwetu—nabya ‘tukafunduka mu bubi ne kulonga biyampe.’ (Mitōto 37:27; Nkindi 3:7) Le kekyendele’mopo butōki butelwe bu ngikadilo imbajinji ya tunangu? Ne kadi, shi ketudipo batōka mu mwikadilo ne ku mushipiditu, le tukamwekeja namani ngikadilo mikwabo ya tunangu tutūka mūlu?
10, 11. (a) Mwanda waka i biyampe twikale bantu ba ndoe? (b) Shi ubayuka amba ubasanshija mutōtyi nobe, ukelombola namani amba wi muntu uleta ndoe? (Tala ne kunshi kwa dyani.)
10 “Kupwa i twa ndoe.” Tunangu twa mūlu twitutononanga tulondelonde ndoe, kipa kya mushipiditu. (Ngalatea 5:22) Tufwaninwe kulonga bukomo bwa kwepuka kukutulula “kijimba kya ndoe” kilunga bantu ba Yehova. (Efisesa 4:3) Kadi tuloñanga bukomo bwa kujokeja ndoe shi ibavutakanibwa. Mwanda waka kidi na mvubu? Bible unena mba: “Ikalai nyeke bantu . . . bekele mu ndoe; kadi Leza wa buswe ne wa ndoe ukekala nenu.” (2 Kodinda 13:11) Shi twikale nyeke bantu bekele mu ndoe, Leza wa ndoe ukekala netu. Muswelo otwikele na batōtyi netu, udi na lupusa pa kipwano kyetu na Yehova. Le tukelombola namani amba twi bantu ba kuleta ndoe? Tala kino kimfwa.
11 Le ukalonga namani shi ubayuka amba ubasanshija mutōtyi nobe? Yesu wānene amba: “Shi uleta kyabuntu kyobe ku kisōkelo ino penepa ubavuluka’mba mwanenu udi nobe mwanda, shiya kyabuntu kyobe’nka penepa ku meso a kisōkelo, taluka wende. Dibajinji kapwane bidi na mwanenu, kupwa shi ubajoka, lambula kyabuntu kyobe.” (Mateo 5:23, 24) Ubwanya kwingidija ano madingi na kukwata mulangwe wa kwenda kwa mwanenu. Na kitungo’ka? Mwanda wa ‘kukapwana’ nandi. * Pa kusaka kupwana nandi padi bikulomba kwitabija amba wi mumusanshije pa kyaba kya kutuna. Shi umufwena na kitungo kya kujokeja ndoe ne kulama ino milangwe, padi mubwanya kwiimvwanika, kwisāsa ne kwifwila lusa. Poenda kukapwana na mwanenu, ulombolanga amba uludikwanga na tunangu twa Leza.
“Twa Mutyima Unekena, Tukōkela Bukidi Bonka”
12, 13. (a) Le kishima kyalamwinwe bu “mutyima unekena” mu Yakoba 3:17 kishintulula bika? (b) Le i muswelo’ka otubwanya kulombola amba tudi na mutyima unekena?
12 “Mutyima unekena.” Le kwikala na mutyima unekena kushintulula bika? Kukwatañana na befundi, kishima kibajinjibajinji kya mu Kingidiki kyalamwinwe bu “mutyima unekena” mu Yakoba 3:17 i kikomo kushintulula. Bashintuludi i bengidije bishima pamo bwa “buyampe,” “utūkijija ba mutyima,” ne “uta bakwabo mutyima.” Nshintulwilo ya pa bute pa bute ya kishima kya Kingidiki i “wa kubulwa kaninga-mpo.” Le tukalombola namani amba ino ngikadilo ya tunangu tutūka mūlu ingilanga motudi?
13 Fidipai shapita 4, vese 5 unena amba: “Mutyima wenu unekena uyukane ku bantu bonso.” Tutanga mu bushintuludi bukwabo amba: “Butuukanye bwenu buyukwe ku bantu bonso.” (Myanda Miyampe ku Bonso) Yuka amba ketunenenangapo pano muswelo owimona abe mwine, aa ino i muswelo witumona bakwetu ne obetuyukile. Muntu wa mutyima unekena kaningilangapo’nka kulonda kijila kete ku kete, nansha kulonga bintu mu muswelo wasaka. Ino, witabijanga kuteja bakwabo ne kwitabija milangwe yabo shi i byendele’mo. Wikalanga biyampe, ke kilobopo nansha muntu wa kansontomokela mu muswelo waikele na bakwabo. Ino ngikadilo i ya mvubu mpata ku bene Kidishitu bonso, ino nakampata ku boba bengila bu bakulumpe. Buyampe i ngikadilo ikoka, ilengeja bakulumpe bekale balumbwa. (1 Tesalonika 2:7, 8) I biyampe twiipangule amba, ‘Le ngyukene bu muntu ulangila bakwabo, witabija bya bakwabo ne muyampe?’
14. Le tukalombola namani amba ‘tukōkelanga bukidi bonka?’
14 “Tukōkela bukidi bonka.” Kishima kya Kingidiki kishintulwilwe bu “tukōkela bukidi bonka” kekitanwangapo pakwabo mu Bisonekwa bya Kingidiki. Mungya mwifundi umo, kino kishima “kingidijibwanga divule mu basola.” Kiletanga mulangwe wa “upēla kunekenibwa” ne “kukōkelelela.” Muntu uludikwa na tunangu tutūka mūlu ukōkelelelanga lubilo lonka byobya binena Bisonekwa. Kayukenepo bu muntu wimanina’nka pa butyibi bwa aye mwine ne kupela mulangwe onso mwishile na byandi. Ino, shi abamulombola patōkelela mulangwe wa mu Bisonekwa, aye kejangapo kwitabija amba wetupanga ne amba wadi mulube. Le ye mukuyukile bakwenu?
“Tuyule Lusa ne Bipa Biyampe”
15. Le lusa i bika, ne mwanda waka i kyendele’mo “lusa” ne “bipa biyampe” bitelelwe pamo mu Yakoba 3:17?
15 “Tuyule lusa ne bipa biyampe.” * Lusa i ngikadilo ya mvubu ya tunangu tutūka mūlu, mwanda tuno tunangu tutelwanga bu “tuyule lusa.” Yuka amba “lusa” ne “bipa biyampe” i bitelelwe byonso pamo. I kyendele’mo, mwanda mu Bible, lusa lufunkilanga divule pa ngikadilo ya kulangila bakwabo, lusa lulengeja bilongwa bivule bya kanye. Dibuku dimo dishintulula lusa bu “kwivwanina muntu ususuka bulanda ne kulonga’po kintu.” Ino, tunangu twa Leza ketulālepo mashi, twa mutyima mūmu, nansha twa ku kanwa bitupu. Inoko, tudi na kyanga, twa mutyima unekena, ne tulangila bakwabo. Le i muswelo’ka otubwanya kulombola bu twi bayule lusa?
16, 17. (a) Kutentekela pa buswe botuswele Leza, le i bika biketutonona tusapule, ne mwanda waka? (b) Le i mu miswelo’ka motubwanya kulombola amba twi bayule lusa?
16 Na bubine muswelo muyampe wa kulombola lusa, i kusapula myanda miyampe ya Bulopwe bwa Leza ku bakwetu. Le i kika kitutonona twingile uno mwingilo? Kibajinji, i buswe botuswele Leza. Ino kadi tutononwanga na lusa nansha buswe botuswele bakwetu. (Mateo 22:37-39) Bantu bavule dyalelo basusulwanga “ne kukusankanibwa bwa mikōko yampikwa mukumbi.” (Mateo 9:36) I basūlwe ne kusabibwa meso a ku mushipiditu na bafundiji ba bubela ba bipwilo. O mwanda kebayukilepo buludiki bwa tunangu budi mu Kinenwa kya Leza nansha madyese akaleta Bulopwe bwa Leza pano pa ntanda. Shi tulangulukile pa mutyima wa kusaka kuyuka Leza wa boba betujokolokele, mutyima wetu utononwa na buswe uketutonona tulonge byonso byotubwanya twibasapwile mpango ya Yehova ya buswe.
17 I muswelo’ka mukwabo otubwanya kulombola amba twi bayule lusa? Vuluka kyelekejo kya Yesu kya mwine Samadia wātene mupityeshinda umo ulēle kufula kwa dishinda, mukupilwe ne kuyatwa bintu byonso. Mwine Samadia pa kumwivwanina lusa “wamulongēle bya lusa,” wamukuta bilonda ne kumutala. (Luka 10:29-37) Mwene kino kyelekejo kilombola amba lusa i kukwasha boba bafudilwe? Bible witusapwila amba: “Tulongelei bantu bonso biyampe, ino kutabukidila boba botubutulwa nabo mu lwitabijo.” (Ngalatea 6:10) Tala miswelo imoimo motubwanya kulonga biyampe. Mwanetu mununu ubwanya kusakilwa lupeto lwa kufuta pa kwenda ku kipwilo ne pa kujoka. Mukaji wa kishala mu kipwilo, ubwanya padi kusakilwa bukwashi bwa kulongolwelwa njibo. (Yakoba 1:27) Muntu mutyumukwe mutyima ubwanya padi nandi kusakilwa “mwanda mulumbuluke” wa kumukomeja. (Nkindi 12:25) Shi tulombole lusa mu ino miswelo, nabya tulombolanga amba tunangu tutūka mūlu twingilanga motudi.
“Twampikwa Mboloji, ne Buzazangi Bwine Mpika”
18. Shi tuludikwanga na tunangu tutūka mūlu, i bika byotufwaninwe kutalula mu mityima yetu, ne mwanda waka?
18 “Twampikwa mboloji.” Tunangu twa Leza ketudipo na mboloji ne kwitatwila muzo. Shi tuludikwanga na tuno tunangu tukalonga bukomo bwa kufundula motudi mutyima o-onso wa ntondo. (Yakoba 2:9) Ketulēmekangapo bakwabo pa mwanda wa masomo obafundile, bupeta, nansha biselwa byobadi nabyo mu kipwilo; nansha kuleka kulēmeka banabetu betabije mwanda bamweka bu balanda. Shi Yehova usenswe bano bantu, netu tufwaninwe kwibaswa.
19, 20. (a) Le kishima kya Kingidiki kyalamwinwe bu “buzazangi” i kitambe kwepi? (b) Le tulombolanga namani “kisanso kya bu bana na bana kyampikwa buzazangi,” ne mwanda waka kidi na mvubu?
19 “Ne buzazangi bwine mpika.” Kishima kya Kingidiki kitelwa bu “buzazangi” kibwanya kufunkila pa “muntu ukaya.” Pa kala, bakayi Bangidiki ne bene Loma bādi bavwalanga bifwebe bikatampe shi ke bakaye. O mwanda kishima kya Kingidiki kitelwa bu “buzazangi” kingidijibwanga ku muntu wiinanya. Ino ngikadilo ya tunangu twa Leza ifwaninwe kwituludika mu muswelo otwikele na batōtyi netu ne motwibamwena.
20 Mutumibwa Petelo wānene amba “kikōkeji kyomukōkele bubine” kifwaninwe kwikala kya “kisanso kya bu bana na bana kyampikwa buzazangi.” (1 Petelo 1:22) Bine, buswe botuswele banabetu kebufwaninwepo kwikala bwa kūlukūlu. Ketufwaninwepo kuvwala kifwebe nansha kwiinanya mwanda wa kongola bakwetu. Buswe bwetu bufwaninwe kwikala bwa bine, bwa kyanga. Shi budi nabya, tukakulupilwa na banabetu betabije, mwanda bakayuka amba tudi’nka mobetumwena. Kuno kubulwa buzazangi kushitulanga dishinda dya kupwana na banabetu bene Kidishitu kipwano kya bine kadi kukabijanga kipwilo.
“Lama Ñeni Mituntulu”
21, 22. (a) Le Solomone wākomenwe namani kulama tunangu? (b) I muswelo’ka otubwanya kulama tunangu, ne i muswelo’ka otukamwena’mo shi tulonge namino?
21 Tunangu twa Leza i kyabuntu kya Yehova, kyotufwaninwe kulama. Solomone wānene amba: “Wami mwana, . . . lama ñeni mituntulu ne kulangalangapo.” (Nkindi 3:21) I kya bulanda, mwanda Solomone mwine wākomenwe kulama’yo. Wāikele wa tunangu kitatyi kyaādi na mutyima wa kikōkeji. Inoko ku mfulo, bandi bakaji beni bavule basāsukija mutyima wandi ku mutōtelo utōka wa Yehova. (1 Balopwe 11:1-8) Bintu byātene Solomone bilombola amba buyuki kebudipo na mvubu shi ketwibwingidijepo biyampe.
22 Le i muswelo’ka otubwanya kulama tunangu twa bine. Ketufwaninwepo’nka kutanga Bible ne mabuku esambila pa Bible alupwilwe na “umpika mukōkele ne mudyumuke,” ino tufwaninwe ne kulonga bukomo bwa kwingidija byotwifunda. (Mateo 24:45) Tudi na bubinga bwendele’mo bwa kwingidija tunangu twa Leza. Ko kwikala na būmi bulumbuluke dyalelo. Kwitukwashanga tukwatyije “pototo būmi bwinebwine”—būmi mu ntanda mipya ya Leza. (1 Temote 6:19) Kutabukidila, kutamija tunangu tutūka mūlu, kwitufwenyanga kudi nsulo ya tunangu tonso, ke Yehova Leza kadi.
^ mus. 1 Kukwatañana na 1 Balopwe 3:16, bano bana-bakaji babidi bādi bandumba. Dibuku Étude perspicace des Écritures dinena amba: “Bimweka amba bano bana-bakaji bādi bandumba, ke bandumbapo bakimba lupeto, ino bālongelele busekese, padi bādi bana-bakaji Bayuda nansha babutwidilwe’mo.”—Dilupwilwe na Batumoni ba Yehova.
^ mus. 11 Kishima kya Kingidiki kishintulwilwe bu “kapwane” i kitambe ku kilongwa kishintulula “‘kulongolola, kushinta,’ nansha, ‘kupwana.’” Nanshi kitungo kyobe i kushinta, kutalula manimani mu mutyima wa muntu osanshije shi bibwanika.—Loma 12:18.
^ mus. 15 Bushintuludi bukwabo bushintulula bino bishima bu “tuyule lusa ne bilongwa biyampe.”—MB.
[Kifwatulo pa paje 223]
Shi tusaka kumona tunangu, tufwaninwe kulonga bukomo bwa kukola’to
[Kifwatulo pa paje 227]
Shi tulombole lusa nansha buswe,
nabya tubamwekeja “tunangu tutūka mūlu”


c: text/html

text:
UBUMI BWA BUKRISTU
Ngimba Mubombela Kanunu Utumakadi Twa JW.ORG?
Nkabalilo aka tuli pipi ukwaghana nubumalikisyo bwa kisu, imbombo yitu yakufumusya yilondiwa fiyo. (Mbupi 24:11, 12, 20) Ukuti tubatule abandu, tubaghile ubombela utumakadi ukuti tubalongosye ku masyu gha Kyala na ku webusayiti yitu. Ikadi ili lili na kachidindo aka linga umundu apangile sikani komwighulila ividiyo yakuti Findu Fiki Fikubombiwa Pomanyila iBaibolo? kangi kakuntula ufika pamalo ghakuti, amanye nyingi sya uswe pamo asume umanyila iBaibolo. Abandu bamo batolonda ukwambilila amabuku ghitu loli bighanile uketa pa webusayiti yitu. Mubapeghe mwanakalinga utumakadi utu. Mungabapakagha utumakadi aba bonangisya ukuti batolonda.
Linga mulonda ukuntula umundu yumo ukuti amanye sya Baibolo mubaghile uyoba ukuti: “Ngulonda ngupeko akandu kamo. Akakadi aka kakuya pokulongolela pa webusayiti yitu iyi muli babuke uketelela amavidiyo agha ghali ninkhani syakuleghanaleghana.” (Yoh 4:7) Nongwa yakuti tumakadi utu tunandi, mupimbengeko tumo ukuti mubapeghe abininu linga ulusako lwaghiwe.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Icisimicisyo 112: Ukubundwa ne Bwato pa Nsumbu
LOLESYA! ubwato buli mu kukatasiwa! Buletobaka mu tupimfwa! Kani wababona abantu abatolakila mu menda? Bambi bafika kale ku mutunta. Kani ulya ni Paulu palya? Leka tufwailisye icacitika kuli ye.
Anuka ukweba’ti pa myaka yobilo Paulu aali ni kaili mu Kaisalia. Lomba ye na bakaili babyakwe bababika mu bwato, kabili batatikako ukuya ku Loma. Ili bapita apepi na pa nsumbu ya Cilete, icipuupu icikulu cabapama. Umwela wapuupa uukulu icakweba’ti cabakatasya abalalume ukoba ubwato. Kabili tabalukubonapo akasuba mu mpindi ya kasuba neli ukubona utubangabanga mu mpindi ya busiku. Mukupelako, panuma ya nsiku isingi, bonse abali mu bwato baleka ukucetekela ati bangapuluka.
Eli Paulu angemakana ne kulabila ati: ‘Tapakalukulipo uukalofya umweo wakwe pali mwebo mwense; sombi ubwato bwenka. Pakuti ubusiku ubwafumako inkalamba ya baLesa yalisile kuli nebo ne kulabila ati, “Witina, Paulu! Ulyelelwe webo ukwimakana pa menso akwe Kaisa kateka wa Loma. Kabili baLesa bakapulusya bonse abo aba uli nabo.”’
Koti ni pakati ka busiku, pa busiku ubwa 14 apo icipuupu catatikiile, abobesi babona ati bapalamina ku mutunta! Pakuti pakutina ati bangesa kuposwa mu fibwe mu mpindi ya busiku, balifumisye ifya kwikato’bwato. Ngamailo filya babona icito. Bapingulapo ukobela ubwato kulya ku mutunta.
Ili bapalamina ku mutunta, ubwato bwalipamine mu nsenga ne kwikatwa. Lomba ne mankapa alitatikile ukupamalako, ne bwato kabutatika ukukonaka mu tupimfwa. Icilolo ca fita icalukubalonda cababula ati: ‘Abo bonse abesi ukusamba ngabatatikilepo ukuliposa mu cisiba kabili basambe ukuya ku mutunta. Nakubakusyalapo bambi baliposemo panuma yabo, kabili ne kwikata ku tupimfwa twa bwato.’ Kabili fyopele’fyo efi bacita. Muli yenke’yi insila bonse abantu 276 abaali mu bwato bafika bwino ku mutunta, fyenka filya inkalamba yalaile.
Insumbu iyi iletwa ati ni Melita. Abantu uku bankumbu ukwakuti, baalibapokelele bonse abaali mu bwato. Ili imiceele yabele bwino, Paulu bamubika mu bwato bumbi ne kumutwala ku Loma.
Ifyacitilwe 27:1-44; 28:1-14.
Ifyakwipusya
- Cindo cacitika ku bwato bwalimo Paulu ili bwapalamina pa nsumbu ya Cilete?
- Findo Paulu alabila kuli babo ali nabo mu bwato?
- Ubwato bwatobalwa syani mu tupimfwa?
- Findo icilolo ca fita icalukubekalika cabula abantu ukucita, kabili bantu banga bapulukila ku mutunta?
- Pa nsumbu bafika balapeta syani, kabili findo fyacitika kuli Paulu ili icipuupu caleka?
Ifyakwipusya na fimbi
- Pendeni Ifyacitilwe 27:1-44.
Ili twapenda pa lwendo lwakwe Paulu ulwa ku Loma, ubucetekelo bwesu ubwa kweba’ti Baibolo ilungeme bulakoselako syani? (Cit. 27:16-19, 27-32; Luku 1:3; 2 Tim. 3:16, 17)
- Pendeni Ifyacitilwe 28:1-14.
Filya abalukwikala ku Melita abatabalipo baKlistu bapokelele intangisi Paulu ne baabundile nabo mu bwato ‘ne luse ulukulu ulwa buntu,’ mba abaKlistu balyelelwe ukufwaisya ukucite’ndo kabili bangacita syani’fyo? (Cit. 28:1, 2; Ebeya. 13:1, 2; 1 Pet. 4:9)


text:
Fwijai’ko Yehova Amba Mweselwe
“Fwijaiko Yehova; ke-muntu i muyampe.”—ÑIM. 106:1.
1. Mwanda waka tufwaninwe kufwija’ko Yehova?
YEHOVA, mupāni wa “kyabuntu kyonso kiyampe ne kya kupānwa kyonso kibwaninine,” ye ufwaninwe kufwijibwa’ko. (Yak. 1:17) Byadi mukumbi wetu wa buswe, uvuijanga na kanye bisakibwa byetu bya ku ngitu ne bya ku mushipiditu. (Ñim. 23:1-3) Wilombolanga bu “mpakala yetu ne bukomo bwetu”—nakampata mu bitatyi bya tusua! (Ñim. 46:1) Na bubine tudi na bubinga buvule bwa kwikadila mwa kimo na mutyima wetu onso pamo na kaimba wa mitōto wāsonekele amba: “Fwijaiko Yehova; ke-muntu i muyampe; Ke-luntu lusa lwandi i lwa nyeke.”—Ñim. 106:1.
Kisonekwa kyetu kya mwaka 2015: “Fwijaiko Yehova; ke-muntu i muyampe.”—Ñimbo 106:1
2, 3. (a) Le i byaka’ka bidi mu kupēlula madyese etu? (b) Le i bipangujo’ka byotusa kubandaula mu kino kishinte?
2 Mwanda waka i kya mvubu kotudi tubandaule uno mwanda utala kufwija’ko? Monka mokyalailwe, bantu ba mu ano mafuku a mfulo bendelelanga’nka na kubulwa mutyima wa kufwija’ko. (2 Tm. 3:2) Bantu bavule bapēlulanga madyese abo. Bantu midiyo ne midiyo byobatononwa na ino ntanda ya bya busunga ne bya kusumbija byayo, basakanga kumona bivule pa kyaba kya kusangela byobadi nabyo. Netu tubwanya kutādilwa na uno mushipiditu wa kubulwa kufwija’ko. Pamo’nka na bene Isalela ba kala, netu tubwanya kubulwa mutyima wa kufwija’ko ne kujimija bulēme bwa kipwano kyetu kilēme na Yehova ne madyese aetupele.—Ñim. 106:7, 11-13.
3 Kadi tubandaulei bibwanya kulongeka kitatyi kyotudi mu makambakano makomo. Mu bitatyi bidi namino, tubwanya kulemenenwa bukidibukidi ne kujimija mumweno wetu pa madyese etu. (Ñim. 116:3) Pa kino, le i muswelo’ka otubwanya kutamija mutyima wa kufwija’ko ne kwiulama? Ne i bika biketukwasha twikale nyeke na mumweno muyampe nansha ke kitatyi kyotudi na makambakano makomo? Tutalei.
‘A YEHOVA BILONGIBWA BYOBE BYOWALONGELE I BYA NTANDA NE NTANDA’
4. Le i muswelo’ka otukalama mutyima wetu wa kufwija’ko?
4 Shi tusaka amba tutamije mutyima wa kufwija’ko ne kwiulama, tufwaninwe kuyuka ne kulangulukila na kufwija’ko pa madyese etu etupele Yehova ne kubandaula na katentekeji bilongwa byandi bya buswe bwa binebine. Kitatyi kyālangulukile kaimba wa mitōto pa bino bilongwa, wātengelwe bininge na bilongwa bya kutendelwa byālongele Yehova.—Tanga Ñimbo 40:5; 107:43.
5. Le i ñeni’ka yotuboila kudi mutumibwa Polo pa mwanda utala kutamija mutyima wa kufwija’ko?
5 Tubwanya kuboila ñeni mivule kudi mutumibwa Polo pa mwanda utala kutamija mutyima wa kufwija’ko. Na bubine, wālangulukile pa madyese andi, o mwanda wādi ufwija’ko na mutyima umo kitatyi ne kitatyi. Polo wāyukile senene amba wādi “muntu utuka Leza ne upangapanga bantu bandi ne wa kibengo.” O mwanda wāfwijije’ko amba nansha byaādi pa kala na mwiendelejo wa bubi, ino Leza ne Kidishitu bamufwidile lusa ne kumupa mwingilo. (Tanga 1 Temote 1:12-14.) Kadi Polo wāfwijije’ko bininge banababo bene Kidishitu ne kufwija’ko Yehova bininge pa ngikadilo yabo miyampe ne kikōkeji mu mingilo. (Fid. 1:3-5, 7; 1 Tes. 1:2, 3) Kadi kitatyi Polo kyaātenwe na makambakano, wāfwijije’ko bininge Yehova pa bukwashi bwa pa kitatyi bobāmukweshe kudi banababo ba ku mushipiditu. (Bil. 28:15; 2 Ko. 7:5-7) Nanshi ke kya kutulumukapo, mwanda bilembwa bya Polo bikankamika bene Kidishitu bya amba: “Ne kadi ikalai na mutyima wa kufwija’ko . . . kwikankamika nyeke banwe bene na bene na ñimbo ya mitōto, mitendelo kudi Leza, ñimbo ya ku mushipiditu imbwa na kufwija’ko, mwimbila Yehova mu mityima yenu.”—Kol. 3:15-17.
KULANGULUKA NE MILOMBELO BITUKWASHA TULAME NYEKE MUTYIMA WA KUFWIJA’KO
6. Le i kika kyofwijijanga’ko Yehova nakampata?
6 Le i muswelo’ka otukeula kimfwa kiyampe kya Polo mu kutamija ne kulombola mutyima wa kufwija’ko? Pamo bwa Polo, netu tufwaninwe muntu ne muntu kulangulukila pa byobya bimulongele Yehova. (Ñim. 116:12) Shi abakwipangula amba, ‘Lelo i madyese’ka atamba kudi Yehova omufwijijanga’ko?’ Le ukalondolola’po namani? Le ukatela’mo ne kipwano kilēme kyopwene na Yehova? Nansha kulekelwa kolekelwe pangala pa lwitabijo lobe mu kitapwa kya kinkūlwa kya Kidishitu? Le ukatela majina a batutu ne bakaka bakukwatakenye mu makambakano makomo meshileshile? Na bubine, kukabulwepo kutela’mo mwinē pobe muswe nansha bobe bana. Bine pa kubala byabuyabuya bitamba’mo, mata oma’nka ne mukanwa. Kwitūdila’ko kitatyi kya kulangulukila pa madyese malumbuluke atamba kudi Tata wa buswe, Yehova, kukakukwasha wikale na mutyima wa kufwija’ko ne kukutonona umufwije’ko dyuba dyonso.—Tanga Ñimbo 92:1, 2.
7 Kitatyi kyotulama ndaminine madyese etu mu ñeni ne mu mutyima wetu, tukabwanya kulombela ne kufwija’ko Yehova. (Ñim. 95:2; 100:4, 5) Bantu bavule bamonanga milombelo bu muswelo’tu wa kulomba Leza bintu kete. Inoko, batwe tuyukile’mba Yehova usangalanga kitatyi kyotumufwija’ko pangala pa byobya byotudi nabyo. Mu Bible mudi milombelo ikunka mutyima mivule ya kufwija’ko, kubadila’mo ne milombelo ya ba Hana ne Hezekia. (1 Sa. 2:1-10; Isa. 38:9-20) Nanshi iula bano bengidi ba kikōkeji bālombwele mushipiditu wa kufwija’ko. Bine, fwija’ko Yehova mu milombelo pangala pa madyese odi nao. (1 Tes. 5:17, 18) Kulonga namino kuleta byabuyabuya bingi. Ukakankamana, ukatamija buswe boswele Yehova ne ukafwena pabwipi bininge nandi.—Yak. 4:8.
8. Le i bika bibwanya kwitulengeja tujimije mutyima wa kufwija’ko pa byonso bitulongele Yehova?
8 Mwanda waka tufwaninwe kudyumuka kyaka kidi mu kujimija mutyima wa kufwija’ko pa buyampe bwa Yehova? Mwanda twibapyane ngikadilo ya kuleka kufwija’ko. Tala: Bambutwile betu babajinji, ba Adama ne Eva, bādi mu budimi bwa edena. Bisakibwa byabo byonso byādi bikumbane, kadi bādi na dyese dya kwikala’ko nyeke mu ndoe. (Ngo. 1:28) Inoko bābudilwe mutyima wa kufwija’ko pa madyese abo. Bāsakile bivule na makomwa-meso. Mwapya tunga? Bajimija būmi bwa nyeke. (Ngo. 3:6, 7, 17-19) Byotujokolokelwe na ntanda ya kubulwa kufwija’ko, tubwanya kushilula kujimija mumweno muyampe pa byonso bitupele Yehova. Tubwanya kushilula kukwatyila kipwano kyetu nandi ku nzeinzei. Tubwanya kujimija mutyima wetu wa kufwija’ko pangala pa dyese dyotudi nadyo dya kubadilwa mu bu bana na bana bwa ntanda yonso. Tubwanya kwielela mu bintu bya ino ntanda bine bisa kutalulwa’ko panopano ponka. (1 Yo. 2:15-17) Pa kwepuka ino ngikadila mibi tufwaninwe kulangulukila pa madyese etu ne kufwija’ko Yehova nyeke pangala pa dyese dyotudi nadyo dya kwikala bantu bandi.—Tanga Ñimbo 27:4.
KITATYI KYOTULWA NA MAKAMBAKANO
9. Kitatyi kyotudi mu makambakano makomo, mwanda waka i biyampe kulangulukila pa madyese etu?
9 Kwikala na mutyima wa kufwija’ko kukokeja kwitukwasha tulwe na makambakano makomo. Tubwanya kulemenenwa shi tubaponenwa na kushinta kwa ngikadilo mu kitulumukila, pamo bwa kubulwa kikōkeji kwa mwinē petu, misongo, kufwilwa muntu otusenswe, nansha kuponenwa na kimpengele kya kipangila. Mu bitatyi bidi namino, tukasengibwa ne kukomejibwa shi tulangulukila pa madyese etu. Tubandaulei ino myanda mimweke ya mu būmi.
10. Le Irina wamwenine namani mu kulangulukila pa madyese andi?
10 Irina *, pania wa lonso wa Kungala kwa Amerika, wadi musongwe na mukulumpe welombwele bu wa kubulwa kikōkeji na kwibanyema aye pamo ne bandi bana. Le i kika kyakweshe Irina endelele kwingidila Yehova na kikōkeji? Unena amba: “Mfwijanga’ko Yehova pa kunta kwauntele mutyima. Na kulangulukila pa madyese ami difuku ne difuku, namwene amba i dyese kuyukibwa ne kusanshibwa na Tata wetu mulami wa momwa mūlu. Ndyukile amba kakandekelelapo nansha dimo.” Nansha Irina byaatenwe na makambakano mavule mu būmi bwandi, mutyima wandi wa nsangaji wendelelanga kumukwasha kadi nandi ukakankamikanga bakwabo.
11. Le i bika byakweshe Kyung-sook alwe na misongo ya mpanda-mfwa?
11 Kyung-sook, ushikatanga mu Azia, baingile bu pania pamo na wandi mulume mu bula bwa myaka 20 ne kupita. Na mukitulumukila, bamukwata misongo ya dyaya dya ku mayumba ne kumusapwila’mba kubamushadila’tu myeji isatu kutūla ku isamba ya būmi. Nansha aye ne mulumyandi byobatenwe na makambakano mavule, makatampe ne matyetye, kebatyumukilwepo mutyima pangala pa bukomo bwabo bwa ngitu. Unena amba: “Buno būmi bwa misongo bwa ndemenene bininge—nemwene amba najimija bintu byonso kadi naselele mutyima kūlu.” Le i bika byakweshe Kyung-sook alwe na ano makambakano? Unena amba: “Bufuku bonso kumeso kwa ami kulāla, nadi ñenda mu kyumba kya pangala kya yetu njibo ne kulombela na diwi dikatampe pangala pa bintu bitano bya mu dine difuku’dya. Kupwa natūkijibwa mutyima, ne kutononwa ku mutyima mwanda wa kulombola buswe bwami bonswele Yehova.” Le i muswelo’ka Kyung-sook waamwenine mu ino milombelo yandi ya bufuku? Unena amba: “Naivwanije amba Yehova witukwatakanyanga kitatyi kyotudi mu makambakano ne kadi naivwanije amba tudi na madyese mavule mu būmi bwetu kutabuka makambakano.”
12 Jason, waingile ku bilo ya musambo imo ya mu Afrika, waingile mu mwingilo wa kitatyi kyonso mu bula bwa myaka 30 ne kupita. Usekununa amba: “Pano kepadi myaka isamba-ibidi, na pafwile wami mukaji, kadi nakidi na bulanda’nka ne pano. Shi nadi nangulukila pa byamutene kitatyi kyaadi ulwa na misongo ya dyaya longa bityumunanga mutyima.” Le i bika byakweshe Jason alwe na ano makambakano? Unena amba: “Dibajinji bidi nadi mvuluka kitatyi kya nsangaji kyonapityije na wami mukaji pamo kadi nadi mfwija’ko Yehova mu milombelo pa kino kitatyi kilumbuluke kyotwapityije nandi. Nasengelwe bininge kupwa nashilula kufwija Yehova pangala pa bino bitatyi bya nsangaji. Mutyima wa kufwija’ko waunkweshe bininge nshite mumweno wami. Nakidi na bulanda’nka ne pano, inoko kufwija Yehova pa kwikala konadi ngikele mu busongi buyampe ne pa dyese dya kumwingidila pamo na muntu wadi unsenswe bininge byalumbulwile mumweno wami.”
“Mfwijanga’ko bikatampe mwanda Yehova i Leza wami.”—Sheryl
13. Lelo i bika byakweshe Sheryl alwe na njia ya kujimija kisaka kyandi?
13 Kitatyi kyatetukile kimpumpu kya Typhon Haiyan mu Filipine ku mfulo kwa mwaka wa 2013, Sheryl wadi na myaka 13 kete mu kino kitatyi, wajimije bintu byandi byonso. Unena amba: “Najimije yami njibo pamo ne kisaka kyami.” Shandi ne inandi pamo ne banababo basatu bafwile mu kino kimpumpu kikatampe. Le i bika byakweshe Sheryl anekenye kino kyamalwa kikatampe pampikwa kutyumukwa mutyima? Wadi na mutyima wa kufwija’ko ne waendelele kuyuka’mba udi na madyese ashele nao. “Namwene byalongele batutu ne bakaka mwanda wa kukwasha ne kukankamika boba basakilwa bukwashi. Nayukile’mba banabetu ba ntanda yonso balombelanga pangala pami.” Ubweja’ko amba: “Mfwijanga’ko bikatampe mwanda Yehova i Leza wami. Witupanga nyeke bintu byotusakilwa.” Bine, kuyuka madyese otudi nao i muswelo muyampe wa kunekenya njia. Mutyima wa kufwija’ko witukwashanga twendelele kumeso nansha shi tubatanwa na bikoleja bya muswelo’ka.—Ef. 5:20; tanga Fidipai 4:6, 7.
“AMIWA NANSHI NKASEPELELANGA MUDI YEHOVA”
14. Le i madyese’ka a nsangaji etutengele? (Tala kifwatulo kidi ku ngalwilo.)
14 Mu bula bwa mānga, bantu ba Yehova bādi basepelela mu madyese abo. Kimfwa, bene Isalela pa kupwa kunyongololwa kudi Felo ne bibumbo byandi pa Kalunga Katyila, bālombwele nsangaji yabo na kwimba ñimbo ikunka mityima na mitendelo ne kufwija’ko. (Div. 15:1-21) Dyalelo, mu madyese malēme mubadilwa lukulupilo lwa binebine lwa kunyongololwa ku kintu kyonso kituletela misanshi ne tusua. (Ñim. 37:9-11; Isa. 25:8; 33:24) Langa’po bidi motukeimvwanina kitatyi kikapondakanya Yehova balwana nandi bonso ne kwitutweja mu ntanda impya ya ndoe ne boloke. Bine, dino dikekala difuku dya kufwija’ko!—Kus. 20:1-3; 21:3, 4.
15. Le ubasumininwa kulonga bika mu mwaka wa 2015?
15 Tutengele kutambula madyese akutendelwa a ku mushipiditu atamba kudi Yehova mu mwaka wa 2015. Shako, tubwanya ne kutanwa’mo na makambakano kampanda. Nansha shi tubafikilwa na mwanda’ka, tuyukile’mba Yehova kaketulekelelapo nansha dimo. (Kup. 31:8; Ñim. 9:9, 10) Ukendelela na kwitupa byonso byotusakilwa pa kumwingidila na kikōkeji. Nanshi, tusumininwei kulama mushipiditu na owa wādi na mupolofeto Habakuka, mwine wānene amba: “Mwanda nansha mukuyu keukatōyapo buluba, ehe, Nansha bipa kukekalapo mu miñanza mpika; Mwingilo wa umpafu ukalāla, Kabidi madimi nao kupana bidībwa mpikila; Mikōko ikabulwamo mu kipopole, kekukekalapo bañombe mu bipopole, ehe; Ino amiwa nanshi nkasepelelanga mudi Yehova, Nkasangala mudi Leza wa lupandilo lwami.” (Hab. 3:17, 18) Bine, mu bula bwa mwaka wiya’mo tulangulukilei na nsangaji pa madyese etu kadi tutononwei kulonda madingi adi mu kisonekwa kyetu kya mwaka wa 2015 kya amba: “Fwijaiko Yehova; ke-muntu i muyampe.”—Ñim. 106:1.
^ mus. 10 Majina amo mu kino kishinte i mashintwe.


text:
Bepēne Abo Bene na Mutyima Tō
MU Batumoni bapyasakane bengidila mu matanda musakilwa basapudi bavule ba Bulopwe, mudi ne bakaka bavule bankungakaji. Bamo mobadi ke bengidile mu matanda a bweni mu myaka mivule. I kika kyebakweshe mu bula bwa myaka babwanye kuvilukila mu ntanda-bene? Kwingidila mu ntanda-bene kwebafundije bika? Le būmi bwabo bwaikele namani? Twaipangwile bakaka palapala ba bwino. Shi wi kaka nkungakaji ne udi na mutyima wa kwingila bininge mu mwingilo mu muswelo oloelelwa’mo, tukulupile amba usa kumwena mu malondololo abo. Na bubine, bengidi ba Leza bonso babwanya kumwena mu kubandaula bimfwa byabo.
KUNEKENYA MOYO
Lelo wiipangulanga shi bine wi mwiteakanye senene mwa kwingidila bu pania nkungakaji mu ntanda ya bweni? Anita, kaka wa myaka isenselela ku 75, wadi na moyo amba kadipo na bwino. Watamine mu Angeletele, mwine mwaashilwile bupania na myaka 18. Unena’mba, “Nadi nswele kufundija bantu myanda ya Yehova, ino nkyadipo nanga’mba mbwanya kwingidila mu ntanda ya bweni. Nkyadipo ngyukile ludimi lukwabo kadi nadi mona’mba nkikabwanyapo kukefunda’lo. Pobangityile ku Masomo a Ngileade, natuyukile. Natulumukile pa kumona muntu bitupu bwa ami kwitwa. Ino nanena’mba, ‘Shi Yehova wamone’mba mbwanya’byo, nankyo nsa kutompa.’ Pano ke padi myaka 50 ne kupita. Tamba papo, ñingilanga bu mishonele mu Jampani.” Anita ubweja’ko amba: “Kyaba kivule, nkankamikanga na nsangaji bakaka bankasampe na kwibanena’mba, ‘Selai byombanwa, munonde mu uno mwingilo wa kitatyi kyonso mu ntanda-bene!’ Ngidi na nsangaji ya kwimusapwila’mba bavule i betumpe’mo.”
MWA KUKANKAMENA
Bakaka bavule baingidile mu ntanda-bene badi bidi bekaka pa kwenda’mo. Lelo bamwene namani bukankamane?
Maureen, kaka udi pano na myaka isenselela ku 65 unena’mba, “Ponadi ntama, nadi ngabila kwikala na būmi budi na kitungo kya kukwasha bantu bakwabo.” Paabwenye myaka 20 waendele ku Québec mu Kanada, kwine kwadi kusakilwa bapania bavule. Aye amba, “Mwenda mafuku, naitwa kukafunda Masomo a Ngileade, ino nadi na moyo wa kwenda kuntu konkyafikile kwampikwa balunda nami.” Ubweja’ko amba: “Nadi ntyina kushiya mama ulela tata wadi umbemvu. Mafuku mavule nadi ndila bufuku koku nzenza Yehova pa uno mwanda. Ponalombwele’mo bambutwile, baunenene ngitabije luno lwito. Kadi kipwilo kya mu kyetu kibundi kyadi kikwatakanya bambutwile bami na buswe. Kuvuluka mukwashishanga Yehova kwaunkulupije amba nami ukankwasha. Pene’pa, naitabija kwenda!” Tamba mu 1979, Maureen walongele myaka 30 mu bumishonele mu Afrika wa Kushika. Dyalelo Maureen ukingila bu pania wa pa bula, koku ulela inandi mu Kanada. Pavuluka myaka yapityije wingila mu ntanda ya bweni, unena’mba: “Yehova wadi umpa nyeke bintu byonsakilwa kadi pa kitatyi kyonsakilwa’byo.”
Wendy, kaka udi pano na myaka isenselela ku 65, washilwile bupania mu Ostrali paadi nkasampe. Uvuluka’mba: “Nadi na bumvu bwa kwisamba na bantu bonkiyukilepo. Ino mwingilo wa bupania wamfundije kwisamba na bantu ba miswelo yonso, pene’pa natamija kikulupiji mondi. Kupwa, namona’mba kikulupiji kewakidipo bu mwanda kondi. Bupania bwamfundije kukulupila mudi Yehova, nkyakidipo na moyo wa kukengidila bukila-lui. Kaka umo nkungakaji wadi ke mwingile myaka 30 ne musubu bu mishonele mu Jampani wangita tukengile nandi mu bula bwa myeji isatu. Kwingila nandi kwaakije mutyima wami wa kusaka kukengidila kungi.” Mu myaka isenselela ku 1985, Wendy wavilukīle ku Vanuatu, pa kisanga kyadi ku kintu kya makilometele 1770, kutunduka kwa Ostrali.
Wendy ukidi ne pano mu Vanuatu, mwaingila ku bilo ya bwalamuni. Unena’mba, “Ngidi na nsangaji mikatampe pa kumona bipwilo bibundwa mu bino bifuko bya mufula. Kwela kuboko nansha’tu bityetye ku mwingilo wa Yehova wingilwa mu bino bisanga i dyese dikatampe dikomo ne mwa kunenena.”
Kumiko, kaka udi pano na myaka isenselela ku 65, wadi wingila bu pania wa lonso mu Jampani pamunenene mwingidi nandi bakengidile mu Nepale. Kumiko unena’mba, “Wadi unzenza’nka kunzenza ino ami mpela. Nadi ntyina kukefunda ludimi lweni ne kwibidila ntanda ingi. Kadi nkyadipo na misokwe mwa kuvilukila. Ami nakilwa na ino myanda, nalonga akishida na tukutuku, natwela lupitalo. Mwine’mwa, kenanga’mba: ‘Le i ani uyuka bisa kumfikila? Misongo ibwanya’tu kuninga nabulwa ne kukengila bu pania bukila-lui. Le bine nkomenwe’tu kukengidila mu ntanda-bene nansha’tu mwaka umo?’ Nalombele Yehova na kininga ankwashe nonge’po kintu.” Kumiko pa kutamba mu lupitalo, waenda ku Nepale, kupwa aye ne pania mukwabo bavilukila’ko.
Kumiko, pa kuvuluka myaka kubwipi kwa dikumi yaingila mu Nepale, unena’mba, “Makambakano onadi ntyina akalañene’nka bwa Dijiba Dityila. Ngidi na nsangaji pa kutonga kukengidila kokwa kusakilwa bukwashi. Divule shi twifunda musapu wa mu Bible na kisaka kimo, utulumuka’tu balondakani batano nansha basamba baiya kwivwana. Enka ne bana batyetye badi banomba na bulēme matrakte esambila pa Bible. Kisangaja’po kashā, kwingila mu mwaba wa bantu basangela namino!”
KULWA NA MAKAMBAKANO
Ke kya kutulumukapo, bano bakaka bankungakaji botwaipangwile badi balwa na makambakano. Le banekenye’o namani?
Diane, kaka wa mu Kanada unena’mba, “Dibajinji, nalwile na makambakano a kushiya kisaka kyetu.” Pano udi na myaka 60 ne musubu, waingile bu mishonele mu bula bwa myaka 20 mu Côte d’Ivoire. Aye amba, “Nalombele Yehova ankwashe nsanswe bantu ba mu mwaba wami. Tutu Jack Redford, mwadimu wetu umo wa ku Ngileade, wetushintulwidile amba dibajinji bidi tubwanya kukambakanibwa enka ne kutyumukwa mutyima na ngikadilo yotukatana mu mwaba, nakampata myanda itala misokwe mitatakane. Ino wanena’mba: ‘Kemukatai’ko mutyima. Banwe katalei bantu, mapala ne meso abo. Katalei byobalonga pobevwana bubine bwa mu Bible.’ Ye byonalongele, kadi bine dyadi dyese kondi! Ponadi nsapula musapu wa Bulopwe usenga, nadi mona meso a bantu aputuka!” I kintu’ka kikwabo kyakweshe Diane ebidile kwingidila mu ntanda-bene? Aye’mba, “Napwene bininge na bifundwa byami bya Bible ne kwivwana nsangaji ponadi nebamona ke bengidi ba Yehova ba kikōkeji. Konakengidile’kwa kwadi ke kwetu. Naikele’ko na bamama, batata, batutu ne bakaka ba ku mushipiditu’nka na mwālaile’kyo Yesu.”
Anne, kaka wa myaka isenselela ku 45, wingidilanga mu Azia mu ntanda mukankajibwe mwingilo wetu. Unena’mba: “Myaka yonaingidila mu bifuko palapala bya kungi, twashikete na bakaka palapala ba ngikadilo ne bibidiji bishile kulampe na byami. Kyaba kimo, byadi bilengeja twitupe ku mawi enka ne kwisanshija. Shi bibaikala nabya, nadi ntompa kufwena bekadi-nami mwa kuyukila senene bibidiji byabo. Nalongele bukomo bwa kwibasanswa bininge ne kwikala na mutyima unekena. Ngidi na nsangaji mwanda bukomo bonalongele bwalengeje tupwane nyeke bininge ne kino kyankweshe ñuminine mu mwaba wami.”
Mu 1993, Ute, kaka wa mu Alemanye, udi pano na myaka 50 ne musubu, watuminwe kukengila bu mishonele mu Madagaskar. Unena’mba: “Dibajinji, nalwile na ludimi, mashika, malaria, maamibe, ne na misanda. Inoko nakwashibwe bininge. Bakaka mu kibundi, babo bana, ne botwadi twifunda nabo Bible bankweshe nefunde ludimi. Mishonele otwadi twingidila nandi wadi unkwatakanya na buswe shi nabela. Ino kupityidila, Yehova ye wankweshe bininge. Nadi ngela makambakano ami kwadi mu milombelo kyaba kyonso. Nadi ngilaija na kitūkijetyima alondolole milombelo yami, kyaba kimo mu bula bwa mafuku kampanda nansha myeji. Yehova wadi upwija myanda yonso.” Ute walonga pano myaka 23 wingidila mu Madagaskar.
MADYESE MAVULE
Pamo’nka bwa bakwabo bengidila kokwa kusakilwa bukwashi, bakaka bankungakaji bengidila mu matanda a bweni, banenanga divule amba kwingidila kungi i kwibaletele madyese. Le i madyese’ka amo obemwenine?
Heidi, kaka wa mu Alemanye, udi pano na myaka 70 ne musubu, wingilanga bu mishonele mu Côte d’Ivoire tamba mu 1968. Unena’mba, “Dyese dikatampe dyonemwenine i kumona bami bana ba ku mushipiditu ‘banangila nyeke mu bubine.’ Bamo botwadi twifunda nabo Bible bengilanga bu bapania ne bu bakulumpe mu kipwilo. Bavule mobadi bangitanga bu Mama ne bu nkambo. Mukulumpe umo ne mukajandi pamo ne babo bana bamonanga bu mubutule wabo. Bine Yehova umpele mwana, muko, ne bankana basatu.”
Karen, kaka wa mu Kanada, pano udi na myaka 70 ne musubu, waingile myaka 20 mu Afrika wa Kushika. Unena’mba: “Būmi bwa bu mishonele bwamfundije kwikala na mutyima wa kwipāna, buswe, ne kitūkijetyima. Kadi kwingila na bantu ba mizo mishileshile kwatandabwile mumweno wami. Nefundile amba kudi miswelo mishileshile ya kulonga bintu. Bine, ngidi na dyese dya kwikala na balunda ntanda yonso! Nansha būmi ne mingilo byo bishintyile, ino balunda abo bakishele.”
Margaret, kaka wa mu Angeletele, udi pano na myaka 75 ne kupita, waingile bu mishonele mu Laos. Usekununa’mba: “Kwingidila mu ntanda-bene kwalengeje nemwene muswelo ukokela Yehova bantu ba nkoba ne bibidiji byonso mu bulongolodi bwandi. Kwimwena ino myanda kwakomeje lwitabijo lwami. I kunkulupije amba Yehova wendejanga bulongolodi bwandi ne amba mpango yandi ikafikidila.”
Bine, bakaka bankungakaji bengidila mu ntanda-bene i bashiye mānga ya kutendelwa mu mwingilo wa bwine Kidishitu. Bafwaninwe kufwijibwa’ko mpata. (Batyibi 11:40) Ne kadi, kibalwa kyabo kyendanga kikanda. (Ñimbo ya Mitōto 68:11) Lelo kukokejapo nobe kukwata’ko mpangiko mwanda wa wiule bano bakaka bapyasakane botwaipangula mu kino kishinte? Shi ulonge namino, nabya ‘ubatompa ne ukamona’mba Yehova i muyampe.’


text:
Icisimicisyo 63: Solomoni Imfumu ya Mano
SOLOMONI musankwa ili aba imfumu. Alitemenwe baYehoba, kabili alonda ukupanda amano ukuweme uku Dafidi wisi amupele. BaYehoba basangalala pali Solomoni, popele bumbi busiku balabila kuli ye mu muloto ati: ‘Solomoni, mba nindo ungatemwa ati nebo nkupele?’
Pali cici Solomoni aasuka ati: ‘BaYehoba mwe baLesa wanji, nebo ndi mwanice lukoso kabili nsiisipo ifya kuteka. Kansi lomba mpeleni amano akuteka abantu benu mu nsila iilungeme.’
BaYehoba basangalala pafi Solomoni alomba. Popele balabila ati: ‘Pakuti walomba amano ne kubulo’kulomba umweo uutali neli amaboni, nakukupela amano aengi ukucila ne uli onse uwaikeleko akale. Pano nakukupela nafyefyo ifi tolombele, amaboni ne buleme.’
Ili papita lukoso akapindi akanini abanakasi bobilo baisa kuli Solomoni ne kukatasya ukukosele. Umo umwanakasi pali bo alondolola ati: ‘Uyu mwanakasi na nebo tulekala mu ŋanda intu imo. Kamfyala umwano’mwalalume, kabili panuma ya nsiku sibili uyu mwanakasi naye alifyele umwano’mwalalume. Eli bumbi busiku umwana wakwe alifwile. Pano ili nali ncilele, alisile ne kubika umwana wakwe umufwile apepi na nebo kabili ne kupinta umwana wanji. Lomba ili nabukile ne kulolesya pa mwana umufwile, kambona’ti taalipo wanji.’
Pali cici umwanakasi uyo umbi alabila ati: ‘Tau! Umulabi mwana wanji, kabili umufwile mwana wobe!’ Umwanakasi wa kutanga aasuka ati: ‘Koku! Umufwile mwana wobe, kabili umulabi mwana wanji!’ Ifi efi aba banakasi bapikisyanya. Mba findo Solomoni akucita?
Atuma abakuleta impoko, kabili, ili yaletwa, alabila ati: ‘Pinika umwana umulabi pakati, kabili upele ku banakasi afu afu.’
Nyina wa cinenene alila ati: ‘Koku! Ndukumukombeteleni ati mwimwipaya umwana. Mumupele kuli ye!’ Pano umwanakasi uyo umbi alabila ati: ‘Mwimupela kuuli onse pali fwebo; pitilisyeni ne kumupinika pakati.’
Mukupelako Solomoni alabila ati: ‘Mwimwipaya umwana. Mupeleni ku mwanakasi wa kutanga. Enyina wa cinenene.’ Solomoni aisibe’ci nipakuti nyina wa cinenene alimutemenwe umwana ukwakuti icakweba’ti asumina ukumupela ku mwanakasi uyo umbi pakweba ati umwana bemwipaya. Ili abantu baumfwa ifi Solomoni apikulwile ukukatasya, basangalala pa kukwata imfumu ya mano koti ni yeyo.
Mu mpindi ya kuteka kwakwe Solomoni, baYehoba basyukisya abantu ili balenga umusili ukumesya tiligu iingi na ba bali, ifisepo fya mifaina, imikuyu na fimbi lukoso ifyakulya. Abantu bafwala ifyakufwala ifiweme kabili baikala na mu maŋanda ayaweme. Kuli fintu ifingi ifiweme ukucila ne fingalinga umuntu uuli onse.
1 Imfumu 3:3-28; 4:29-34.
Ifyakwipusya
- Mba findo baYehoba bamwipusya Solomoni, kabili aasuka syani?
- Pakuti basangalala pafi Solomoni alomba, findo baYehoba bamulaya ukumupela?
- Kani nikwisa ukukatasya ukukosele abanakasi babili baleta kuli Solomoni?
- Koti nifyefyo ulukubona mu cikope, Solomoni apwisya syani uko kukatasya?
- Ukuteka kwakwe Solomoni kwa musango syani, kabili nipali wisa mulandu?
Ifyakwipusya na fimbi
- Pendeni 1 Imfumu 3:3-28.
Findo abalalume abapelwe ifyakupyunga mu kwansika ukwa baLesa muli bulelo bangasambililako ku kulabila kwakwe Solomoni ukwakufuma pa mutima ukulembelwe pa 1 Imfumu 3:7? (Amasa. 119:105; Ifisi. 3:5, 6)
Kani ukulomba kwakwe Solomoni kwaba syani cakubwenako iciweme ica fintu ifi twelelwe ukutembelelapo? (1 Imf. 3:9, 11; Ifisi. 30:8, 9; 1 Yoa. 5:14)
Nicisa cicetekelo tukwete mu kuteka kwa kuntangile ukwakwe Solomoni Umukulu, baYesu Klistu, kani twabona ifi Solomoni apwisisye ukukatasya ukwali pa banakasi babili? (1 Imf. 3:28; Yisa. 9:6, 7; 11:2-4)
- Pendeni 1 Imfumu 4:29-34.
Kani baYehoba balyasukile syani ukulomba kwakwe Solomoni ukwa kukwato’mutima uwa milangwe iiweme? (1 Imf. 4:29)
Kani twaalakanya ukupyunga uku abantu bapyungile pakweba’ti bomfwe amano akwe Solomoni, tulyelelwe ukukubona syani ukusambilila Amasiwi abaLesa? (1 Imf. 4:29, 34; Yoa. 17:3; 2 Tim. 3:16)


text:
February 6-12
YISAYA 47-51
Ulwimbo 120 ne Tembelo
Amashiwi Akutatikilapo (3 min. neli ukucepako)
IFICINDEME IFI TUSAMBILILA MU MASHIWI ABALESA
“BaYawe Bakatushukisha Kani Tulukubomfwila”: (10 min.)
Yisa. 48:17—Ukupempela kwa cine kulyeyamine makosa pa kulonda ifi baLesa batusambisha (ip-2-CW 131 pal. 18)
Yisa. 48:18—BaYawe balitutemenwe kabili balafwaya ati tulukwikala bwino (ip-2-CW 131 pal. 19)
Yisa. 48:19—Ukumfwila baLesa kukalengesha tukalitemweshe amashuko amuyayaya (ip-2-CW 132 amapal. 20-21)
-
Ukufwaya-fwaya mu Malembo: (8 min.)
Yisa. 49:6—Ni muli isa nshila baMasaya babelele “kutuba ukwa ku bena fyalo,” nangaba ati ili baali pa calo balituliishe lukoso ku baIshilaeli? (w07-CW 1/15 9 pal. 8)
Yisa. 50:1—Mba nindo baYawe baipushishe abaIshilaeli ati: “Ili kwisa inkalata ya banyinenwe iya kulekaninapo?” (it-1-E 643 amapal. 4-5)
Kani findo ukupenda Baibolo ukwa uno mulungu kwansambisha pali baYawe?
Ni fisa fyebo ukufuma mu kupenda Baibolo ukwa uno mulungu ningapyungisha mu mulimo wa kutulisha?
-
Ukupenda Baibolo: (4 min. neli ukucepako) Yisa. 51:12-23
UKUSAMBILILA IFYA KUTULISHA
Anshikeni Ifya Kulabila pa Kutulisha uno Mwenshi: (15 min.) Ukwambaala. Tambisheni amavidyo aalukulangisha ifi tungalabila pa kutulisha, kabili ambaalenipo.
AMEKALILO ABUKLISTU
Ulwimbo 89
Ifilukupengelwa Penu: (7 min.) Kani mulukufwaya, ambaaleni ifyebo ifili mwi buuku lya Ilyashi Ilya Nte sha kwa Yehova. (yb16-CW 144-145)
Beni Icibusa ca BaYawe—Mulukumfwila BaYawe: (8 min.) Ukwambaala. Tatikilenipo ukutambisha vidyo ya Beni Icibusa ca BaYawe—Mulukumfwila BaYawe (amavidyo ABANA). Panuma, ambaaleni ifi ifyakwipusha: Ni wisa umulandu uukulu tumfwilila baYawe? (Ifisi. 27:11) Ni muli shisa nshila abanice belelwe ukumfwila baYawe? Ni muli shisa nshila abakulu belelwe ukumfwila baYawe?
Ukusambilila Baibolo Ukwa mwi Kelesha: (30 min.) kr-CW icap. 8 amapal. 1-7, akabokoshi pe buula 79
Ukupituluka mu Fyasambililwa ne Fikasambililwapo Umulungu Wakonkapo (3 min.)
Ulwimbo 98 ne Tembelo


text:
Mānga ya 57: Leza Watonge Davida
LELO umwene byalongeka’bi? Mwanuke’u wanyongolola kano kana ka mukōko ku meno a mpumpi. Mpumpi wadi wiya kusela kana ka mukōko mwanda wa kwikadya. Ino uno mwanuke wanyemena’ko lubilo, ne kunyongolola kana ka mukōko mu kyakanwa kya mpumpi. Kadi mpumpi pa kumukidila bwimwa, uno mwanuke wamukwata ne kumwipaididila! Kitatyi kikwabo, wanyongolwele mukōko mu kyakanwa kya ntambo. Mwene uno mwanuke udi na bukomo? Lelo umuyukile i ani?
I nkasampe Davida. Wikalanga mu kibundi kya Betelema. Nkambo wandi i Obeda, mwanā Luta ne Boaza. Lelo ukibavulukile? Shandya Davida i Yese. Davida ukumbanga mikōko ya shandi. Davida wabutwilwe myaka 10 kupwa kwa Solo kutongwa bu mulopwe na Yehova.
Kitatyi kimo Yehova wanena Samwele amba: ‘Yata māni meshile na makwabo wende ku njibo ya Yese mu Betelema. Natonge umo mu bandi bana bu mulopwe.’ Samwele pa kumona Ediabu mwanabute wa Yese, kanena aye mwine mu mutyima’mba: ‘Na bubine, uno’u ye utongelwe na Yehova.’ Ino Yehova wamunena’mba: ‘Kokatala bula ne buya bwandi. Ami nkimutongelepo bu mulopwe.’
Penepo Yese waite wandi mwana Abinadaba, wamufwenya kudi Samwele. Ino Samwele wanena’mba: ‘Ne uno mwine katongelwepo na Yehova.’ Kupwa Yese wapaika wandi mwana Shama. Samwele amba: ‘Uno nandi katongelwepo na Yehova.’ Yese wavuya bana basamba-babidi bana-balume, ino Yehova kutonga’mo nansha umo mpika. Samwele waipangula’mba: ‘Enka bano bo bana-balume bonso?’
Yese wanena’mba: ‘Kubashala’nka mukala kete. Ino ukumbanga mikōko panja.’ Abo pa kutweja Davida, Samwele wamumone bu mwanuke mupopoke. Penepo Yehova wanena’mba: ‘I aye yao. Mupungulwile māni.’ Samwele walongela monka. Kitatyi kya kwikala Davida bu mulopwe wa Isalela kisa kwiya kumeso.
1 Samwele 17:34, 35; 16:1-13.
Bipangujo
- Tela dijina dya mwanuke udi pa kifwatulo, ne tuyukile namani amba i nkanka?
- Davida ushikatanga kwepi, ne shandi i ani ne nkambo wandi i ani?
- Mwanda waka Yehova wanena Samwele ende ku njibo ya Yese mu Betelema?
- Bibaikala namani kitatyi kyaleta Yese bana basamba-babidi ku meso a Samwele?
- Davida pa kuletwa, Yehova walombola Samwele bika?
Bipangujo bikwabo
- Tanga 1 Samwele 17:34, 35.
Ino myanda ilombola namani bukankamane ne kikulupiji kya Davida mudi Yehova? (1 Sam. 17:37)
- Tanga 1 Samwele 16:1-14.
Binenwa bya Yehova bidi mu 1 Samwele 16:7 bitukwasha namani tuleke mboloji ne kufwatakenya bantu pangala pa mumwekelo wabo? (Bil. 10:34, 35; 1 Tem. 2:4)
Kimfwa kya Solo kilombola namani amba shi Yehova watalula mushipiditu sandu wandi mu muntu, mushipiditu umbi ubwanya kwiya kumutwela, ne kumutonona alonge bibi? (1 Sam. 16:14; Mat. 12:43-45; Ngat. 5:16)


text:
SHAPITA 44
Yesu Watalaja Kimpumpu kya Luvula pa Dijiba
MATEO 8:18, 23-27 MAKO 4:35-41 LUKA 8:22-25
YESU WATALAJA KIMPUMPU KYA LUVULA PA DIJIBA DYA NGADILEA
Yesu waingila bininge difuku dyonso. Ke ku kyolwa, wanena bandi bana ba bwanga amba: “Twabukilei bobwa bukila,” ko kunena’mba bukila bwa ntanda ya Kapanama.—Mako 4:35.
Abaenda ku nkula idi ku bukila bwa kutunduka kwa Dijiba dya Ngadilea idi mu ntanda ya Ngenesaleta. Ino ntanda iyukilwe ne bu Dekapodi. Bibundi bya Dekapodi i bibikalwe na bibidiji bya Bangidiki, inoko mudi Bayuda bavule.
Yesu wataluka mu Kapanama bantu bamwene. Kudi ne mato makwabo akimba kukija dijiba. (Mako 4:36) Na bubine, kwendwa ke kulampepo. Dijiba dya Ngadilea i dijiba didi talala nyā, dya kintu kya makilometele 21 mu bula ne 12 mu bunkimbwa. Ino kedidipo na mushike mukata.
Nansha Yesu byadi muntu mubwaninine, i byendele’mo evwane bukōke pa kupwa kwingila bininge. O mwanda abo pa kushikula bwato, walāla kunyuma kwa bwato, watūla mutwe pa musāmo kalēle bukū.
Bandi batumibwa bavule bayukile kuvua bwato, ino luno lwendo kelusapo kwibapēlela. Divule pa Dijiba dya Ngadilea pekalanga kakyanga, mwanda i dijokolokwe na ngulu. Kyaba kimo, kaluvula katalala katūkanga ku lūlu, ketana na kakyanga kadi pa mema, byakolomona kivula kikatampe pa dijiba. Ne uno mwanda o walongeka. Na pano kala mabimbi keateme ku bwato. ‘Bwato bwabo bubashilula kuyula mema, abaikala mu kyaka.’ (Luka 8:23) Yesu papo kashā ulēle!
Bano bamvui kebalu na bwato, abaingidija manwa abo obadi bayukile mwa kutyibulwila kivula. Inoko pano, kutupu muswelo. Abo pa kutyina kufwa abalangula Yesu amba: “A Mfumwetu, witupandije, tubafu!” (Mateo 8:25) Bana ba bwanga abakwatwa moyo amba kebalobela!
Yesu pa kulanguka, wanena batumibwa bandi amba: “I kika kyomuzakela, banwe ba lwitabijo lutyetye?” (Mateo 8:26) Yesu wasoñanya kivula ne dijiba amba: “Shhh! Talala nyā!” (Mako 4:39) Kivula kitomboke kibaketeka ne pa dijiba pabatalala nyā. (ba Mako ne Luka i balembe pa ino myanda itulumukwa, dibajinji na kukomeneja kutalaja kwataleje Yesu kivula mu kingelengele, ne kubulwa lwitabijo kwa bana ba bwanga.)
Fwatakanya’po mweivwanina bana ba bwanga! Abemwena dijiba ditomboke na kivula ditalala nyā. Moyo ungi ubebakwata. Kebenena abo bene na bene amba: “Le bine uno’u i ani? Enka ne kivula ne dijiba dine bimukōkela.” Ebiya bafika senene ku bukila bukwabo bwa dijiba. (Mako 4:41–5:1) Mobimwekela padi mato makwabo adi pa dijiba etolēle ku nkula.
Bine kuyuka’mba Mwanā Leza udi na lupusa pa bintu kuleta kikulupiji! Mu Bulopwe bwandi pakashilula kwendeja ino ntanda yetu, kekukekalapo kimpengele kya kipangila kileta moyo!


text:
Kokaleka Kintu Nansha Kimo Kikubudije Mpalo
“Kekwakikala muntu wa kwimubudija mpalo.”—KOLOSE 2:18.
1, 2. (a) Lelo i mpalo’ka itengēle bengidi ba Leza? (b) I bika bitukwasha tubambile nyeke meso ku mpalo? (Tala kifwatulo ku ngalwilo.)
BENE Kidishitu bashingwe māni badi na lukulupilo lulēme. Batengele kukekala mūlu. Mutumibwa Polo wātelele luno lukulupilo bu “mpalo ya lwito lwa mūlu” lwibetyile Leza. (Fidipai 3:14) Bakaludikanga mūlu na Yesu Kidishitu mu Bulopwe bwandi ne kwingila nandi pamo mwanda wa kukwasha bantu bafikile ku bubwaninine. (Kusokwelwa 20:6) Bine luno i lukulupilo lwa kutendelwa! Mikōko mikwabo itengēle mpalo mishile na ino. Bakulupile kukekala nyeke mu Paladisa pano pa ntanda, kadi luno lukulupilo lwibaletelanga nsangaji ya bine!—2 Petelo 3:13.
2 Polo wāsakile kukwasha banababo bene Kidishitu bashingwe māni bekale nyeke na kikōkeji ne kutambula mpalo. Wēbasapwidile amba: “Tai nyeke mityima ku bintu bya kokwa kūlu.” (Kolose 3:2) Bādi basakilwa kuta mutyima ku lukulupilo lwabo lulēme lwa momwa mūlu. (Kolose 1:4, 5) Kulangulukila pa madyese a Yehova kukwashanga bengidi bonso ba Leza babambile nyeke meso ku mpalo. Ekale boba badi na lukulupilo lwa kwenda mūlu nansha ke boba badi na lukulupilo lwa kwikala pano pa ntanda.—1 Kodinda 9:24.
3. Lelo Polo wādyumwine bene Kidishitu ku bika?
3 Kadi Polo wādyumwine bene Kidishitu ku byaka byādi bibwanya kwibabudija mpalo. Kimfwa, wālembēle bene Kolose myanda itala bene Kidishitu ba bubela, bene bādi bemona bu basangajanga Leza na kulonda Bijila bya Mosesa pa kyaba kya kwitabija mudi Kidishitu. (Kolose 2:16-18) Polo wēsambīle ne pa byaka bidi’ko dyalelo bibwanya netu kwitubudija mpalo. Wāshintulwile muswelo wa kukomena bilokoloko bya busekese ne bintu byotubwanya kulonga shi kubalupuka makambakano mu kisaka nansha shi tubepi myanda na banabetu mu kipwilo. Ano madingi mayampe a Polo abwanya kwitukwasha netu dyalelo. Shi ke pano tubandaulei’ko bidyumu bimobimo bya buswe bitanwa mu mukanda wandi ku bene Kolose.
IPAYAI BILOKOLOKO BYA BUSEKESE
4. Mwanda waka bilokoloko bya busekese bibwanya kuketubudija mpalo?
4 Polo pa kupwa kuvuluja banababo myanda itala lukulupilo lwabo lwa kutendelwa, wālembele amba: “Nanshi, ipayai bya ku ngitu byenu bidi pano panshi mu myanda ya busekese, disubi, bilokoloko bya busekese, kusakasaka kubi, ne makomwa-meso.” (Kolose 3:5) Bilokoloko bya busekese bibwanya kwitutādila bininge ne kwitujimijija kipwano kyetu na Yehova ne lukulupilo lwetu lwa mu mafuku āya kumeso. Tutu umo wetumpile mu busekese ne kwalujibwa mu kipwilo mwenda mafuku, unena’mba bilokoloko byandi byatamine bininge “pa kyaba kya kwibikomena pobyadi bikishilula.”
5. I muswelo’ka otubwanya kwikinga ku ngikadilo ileta kyaka?
5 Tufwaninwe kutadija nakampata potudi mu ngikadilo ibwanya kwitulengeja tuleke kukōkela misoñanya ya Yehova ya mu mwikadilo. Kimfwa, i kya tunangu ku bantu basaka kwisonga betūdile’ko mikalo tamba ku ngalwilo pa myanda itala kwikaila pa ngitu, kwififya, ne kwitolwela kwa bubidi bwabo. (Nkindi 22:3) Tubwanya kutanwa na byaka bikwabo potudi mu ñendo ya bya busunga nansha potwingila na muntu wa ngitu ingi. (Nkindi 2:10-12, 16) Le i bika byobwanya kulonga pa kwikinga? Wiyukanye amba wi Kamoni wa Yehova. Ikala na mwiendelejo muyampe, kadi kokelwa’mba kwiselembeja kutwalanga ku musala. Kadi tufwaninwe kutadija ne kitatyi kyotudi na njia nansha kyotwimona bu tudi bunka. Tubwanya kwabila muntu wa kwitulengeja twimone amba betusenswe. Tubwanya kutyumukwa mutyima bininge, twafula’nka ne kukwitabija kutebwa mutyima na muntu ye-yense. Kino i kyaka. Shi wiivwananga uno muswelo, nabya kokalonga kintu nansha kimo kibwanya kukubudija mpalo. Lomba bukwashi kudi Yehova ne ku batutu ne bakaka.—Tanga Ñimbo ya Mitōto 34:18; Nkindi 13:20.
6. I bika byotufwaninwe kuvuluka potutonga kwipwija mukose?
6 Pa kwipaya bilokoloko bya busekese, tufwaninwe kupela kwipwija mukose kubi. Kwipwija mukose kuvule kudi’ko dyalelo kwituvulujanga bintu byādi bilongeka mu Sodoma ne Ngomola. (Yude 7) Bantu bapunga bya kwipwija nabyo mukose bamwekejanga busekese bu i bwendele’mo. O mwanda tufwaninwe nyeke kwikala badyumuke. Ketufwaninwepo’tu kwitabija kwipwija mukose ko-konso kwa mu ino ntanda. Ino, tufwaninwe kutonga kwipwija mukose kekuketubudijapo mpalo ya būmi.—Nkindi 4:23.
“VWALAI” BUSWE NE KANYE
7. I myanda’ka ibwanya kulupuka mu kipwilo kya bwine Kidishitu?
7 Tudi na nsangaji pa kubadilwa mu kipwilo kya bwine Kidishitu. Twifundanga Kinenwa kya Leza ku kupwila, ne kwikwatakanya na buswe batwe bene na bene. Kino kitukwashanga tubambile nyeke meso ku mpalo. Inoko kyaba kimo kubulwa kumvwañana kubwanya kulengeja twipye myanda na batutu ne bakaka. Shi tuleke kupwija myanda’ya, ibwanya kwitulengeja twikale na kiji.—Tanga 1 Petelo 3:8, 9.
8, 9. (a) I ngikadila’ka itukwasha tukatambule mpalo? (b) I bika bibwanya kwitukwasha tulame ndoe shi mwanetu mwine Kidishitu wetusanshija?
8 Ketufwaninwepo kuleka nansha dimo kiji kitubudije mpalo. Polo wālombwele byobya bifwaninwe kulonga bene Kidishitu amba: “Byomudi batongwe ba Leza, bajila kadi baswedibwe, vwalai kisanso kya mutyima wa lusalusa, kanye, kwityepeja, kutalala, ne kitūkijetyima. Endelelai kwitūkijija mityima banwe bene na bene ne kwilekela na mutyima umo nansha shi kudi udi na mwanda na mukwabo. Monka mwemulekēle Yehova na mutyima umo, nenu mufwaninwe kulongela monka. Ino, kutentekela pa bino byonso’bi, vwalai buswe, mwanda abo i kijimba kibwaninine kya bumo.”—Kolose 3:12-14.
9 Buswe ne kanye bibwanya kwitukwasha tulekele bakwetu. Shi abetunena nansha kwitulonga bintu bisansa, nabya tufwaninwe kuvuluka misunsa yetulekele bakwetu potwebanenene nansha kwibalonga bintu bibafītyija mutyima. Bine twafwijije’ko pa buswe ne kanye byobalombwele kotudi! (Tanga Musapudi 7:21, 22.) Kadi tufwijanga’ko pa muswelo ulungile Kidishitu na kanye batōtyi ba bine. (Kolose 3:15) Batwe bonso tusenswe Leza umo, tusapula musapu umo, ne kwikonda na makambakano mavule a muswelo umo. Shi tudi na kanye ne buswe ne kwilekela batwe bene na bene, nabya kipwilo kikekala bininge mu bumo ne kino kiketukwasha tubambile meso ku mpalo.
10, 11. (a) Mwanda waka mukao uletanga kyaka? (b) I bika byotubwanya kulonga pa kusaka’mba mukao uleke kuketubudija mpalo?
10 Mukao ubwanya kuketubudija mpalo. Bimfwa bya mu Bible bilombola byaka bidi mu kwikala na mukao. Kimfwa, Kaini wākwatyilwe Abele mukao, kupwa wāmwipaya. Kola, Datani, ne Abilama bākwatyilwe Mosesa mukao ne kumutombokela. Mulopwe Solo nandi wākwatyilwe Davida mukao, kakimbe kumwipaya. Byobya binena Kinenwa kya Leza i bya bine, amba: “Kokwa konso kudi mukao ne lupotopoto, ko kudi ne kavutakanya ne bintu byonso bibibibi.”—Yakoba 3:16.
11 Shi tulonga bukomo bwa kwikala na buswe bwa binebine ne kanye, nabya ketukekalapo na mukao. Kinenwa kya Leza kinena’mba: “Buswe budi na kitūkijetyima ne kanye. Buswe kebudipo na mukao.” (1 Kodinda 13:4) Pa kukomena mukao uleke kwitutādila, tufwaninwe kulonga bukomo bwa kumona bintu na mwibimwena Yehova. Tufwaninwe kumona batutu ne bakaka pamo bwa bipindi bya ku umbidi umo onka, ke kipwilo kadi. Bible unena’mba: “Shi kya ku ngitu kimo kitumbijibwe ntumbo, bya ku ngitu byonso bisangalanga pamo nakyo.” (1 Kodinda 12:16-18, 26) Shi mwanetu walongelwa kintu kiyampe, nabya tukasangala nandi pamo, ino kwampikwa kumukwatyilwa mukao. Langulukila pa kimfwa kiyampe kya Yonafane mwanā Mulopwe Solo. Yonafane kākwetwepo mukao pātongelwe Davida kwikala bu mulopwe pa kyaba kya aye. Wākankamikile’nka ne Davida ne kumukwatakanya. (1 Samwele 23:16-18) Lelo ubulwe’po kwikala na buswe ne kanye pamo bwa Yonafane?
KUKATAMBULA MPALO MU KISAKA KYONSO KITUNTULU
12. I madingi’ka a mu Bible akakwasha kisaka kyonso kituntulu kikatambule mpalo?
12 Shi umo ne umo wa mu kisaka wingidija misoñanya ya mu Bible, nabya kisaka kyetu kikekala na ndoe ne nsangaji, kadi kikatambula mpalo. Polo wāpele bisaka ano madingi a tunangu amba: “Banwe bakaji, kōkelai bininge balume benu, monka mokifwaninwe mudi Mfumwetu. Banwe balume, sanswai nyeke bakaji benu kadi kemwakibalobelai bulobo bulula bululu. Banwe bana, kōkelai bambutwile benu mu byonso, mwanda kino’ki kisangajanga Mfumwetu. Banwe bashabo, kemwakikolomonai benu bana, kutyina’mba bakanyoñama pa mityima.” (Kolose 3:18-21) Le ubamone muswelo ubwanya ano madingi kukwasha kyobe kisaka?
13. Le kaka mwine Kidishitu ubwanya kukwasha namani wandi mulume wampikwa kwitabija ekale na mutyima wa kwingidila Yehova?
13 Padi wi kaka udi na mulume kengidilangapo Yehova. Le ukalonga namani shi ubamone amba kakikwendejangapo mobifwaninwe? Padi ubwanya kukalabala ne kwipotomeja nandi, ino le kulonga uno muswelo kukalumbulula myanda? Nansha shi ubamutādila pomwipotomeja, le ukamulengeja ekale na mutyima wa kwingidila Yehova? Nansha dimo. Inoko shi umulēmekele bu mutwe wa kisaka, nabya ubwanya kukwasha kisaka kyobe kikale na ndoe mivule ne kino kikatumbija Yehova. Kyobe kimfwa kiyampe kibwanya’nka ne kulengeja obe mulume ekale na mutyima wa kwingidila Yehova, penepa banwe bonso bubidi mukatambula mpalo.—Tanga 1 Petelo 3:1, 2.
14. Lelo mulume mwine Kidishitu ufwaninwe kulonga bika shi wandi mukaji wampikwa kwitabija kamulēmekelepo?
14 Pakwabo napo wi tutu udi na mukaji kengidilangapo Yehova. Le i bika byobwanya kulonga shi umona’mba kakulēmekelepo? Shi umufunina na kwimwekeja’mba abe ye mutwe, le ukakulēmeka? Nansha dimo! Leza ukusakilanga wikale mulume wa buswe wiula Yesu. (Efisesa 5:23) Yesu, mutwe wa kipwilo, udi nyeke na kitūkijetyima ne buswe. (Luka 9:46-48) Shi wiula Yesu, mwenda mafuku obe mukaji ubwanya kwikala na mutyima wa kwingidila Yehova.
15. Le mulume mwine Kidishitu ukalombola namani amba usenswe wandi mukaji?
15 Yehova udingila balume amba: “Sanswai nyeke bakaji benu kadi kemwakibalobelai bulobo bulula bululu.” (Kolose 3:19) Mulume wa buswe ulēmekanga wandi mukaji. Muswelo’ka? Wivwananga milangwe yandi ne kumulengeja amone amba ukwete na mvubu byanena’bya. (1 Petelo 3:7) Nansha mulume byakabwanyapo nyeke kulonga byonso bimulomba wandi mukaji, kuteja mukaji kubwanya kumukwasha akwate butyibi buyampe. (Nkindi 15:22) Mulume wa buswe kaningilangapo wandi mukaji amulēmeke. Inoko, umulengejanga aye mwine amulēmeke. Shi mulume usenswe wandi mukaji ne bana, nabya bakekala na nsangaji pobengidila Yehova, kadi bakatambula mpalo ya būmi.
A BANKASAMPE—KEMWAKALEKAI KINTU NANSHA KIMO KIMUBUDIJE MPALO!
16, 17. A bankasampe, i muswelo’ka omukepuka kukalela bambutwile benu?
16 Padi wi nkasampe, ne umona’mba bambutwile bobe kebakwivwanangapo, nansha’mba badi na lupusa bininge podi. Kino kibwanya kukulobeja bininge, wafula’nka ne kulanga ya kuleka’byo kwingidila Yehova. Inoko shi uleke kwingidila Yehova, kukatanapo muntu nansha umo mu ino ntanda ukusenswe bininge pamo bwa bambutwile bobe bene Kidishitu ne balunda nobe mu kipwilo.
17 Langulukila pa kino: Shi bambutwile bobe kebadipo bakulemununa, le wadi wa kuyuka namani amba bakutele mutyima bya binebine? (Bahebelu 12:8) Na bubine, byobadi bampikwa kubwaninina, o mwanda kyaba kimo muswelo obakulemununa ubwanya kukulobeja. Inoko kokata mutyima pa kino. Longa bukomo bwa kwivwanija kine kyobanenena ne kulonga nabya. Uba talala, kadi kokakimba kwibingija. Kinenwa kya Leza kinena’mba: “Yewa utyepeja binenwa byandi udi ne kuyukidija: Kadi yewa utalaja wandi mushipiditu i muntu wa kwivwanija.” (Nkindi 17:27) Witungile kitungo kya kwikala muntu mutame mu ñeni, witabija madingi ne kuboila’ko ñeni nansha shi i maletwe muswelo’ka. (Nkindi 1:8) Vuluka nyeke amba kwikala na bambutwile basenswe Yehova i kyabuntu kilēme mpata. Basakanga kukukwasha mwanda wa ukamone būmi bwa nyeke.
18. Mwanda waka wi musumininwe kubambila meso ku mpalo?
18 Ekale tudi na lukulupilo lwa būmi bwa nyeke momwa mūlu nansha mu paladisa pano pa ntanda, batwe bonso tutengele bintu bya kutendelwa mu mafuku āya kumeso. Lukulupilo lwetu i lwa bine. Lwimanine pa milao ya Umpangi wa diulu ne ntanda, mwine unena’mba: “Panopanshi pakayula ne kuyukidija kwa Leza.” (Isaya 11:9) Panopano ponka muntu ense pano pa ntanda ukafundijibwa na Leza. Bine ino i mpalo ya kutendelwa yotufwaninwe kukankamena. Shi ke pano vuluka nyeke milao ikulaile Yehova, kadi kokaleka kintu nansha kimo kikubudije mpalo!


text:
Isambililo 13
Kani Findo Icebo Iciweme Cilabilapo pa Kupempela?
1. Kani ukupempela konse kuli lukoso bwino?
Mu kupempela konse muli abantu abafwaya ukupempela baLesa ne mitima ya bucine. Icebo iciweme ca kweba ati baLesa balababona abantu aba kube’fyo kabili balabalama. Pano icakubombomanika ca kweba ati abantu bambi balapyungisha ukupempela ili balukucita ifibipile. (2 AbaKolinto 4:3, 4; 11:13-15) Koti ni fyefyo ifitulishiwa mu malyashi, kumbi ukupempela kulofweleshako abo abepaya abantu abengi ukwakuti pakuti pa kufutukila ubuteko, kulofweleshako ukwikapaya abantu mu nkondo, kabili kulasuminisha ukulukulala abanice mu kubapatikisha ne kubapensha. Mama ifya kube’fyo ifi fibombomanika abafwaya ukupempela baLesa ne mitima ya bucine!—Pendeni Matayo 24:3-5, 11, 12.
Ukupempela kwa cine kulalemya baLesa, pano ukupempela kwa bufi kulabasomesha. Kulasambisha ifitafisangwapo mu Baibolo, ukubikako ne fisambisho fya bufi pali baLesa na pa bafwile. Pano baLesa balafwaya abantu ukwishiba bucine pali bo.—Pendeni Esiceli 18:4; 1 Timote 2:3-5.
2. Kani findo icebo iciweme cilabilapo pa kupempela?
Icakusangalasha ca kweba ati baLesa tabatumpaikwapo ku kupempela ukucita koti kulibatemenwe, pano mu cinenene ukutemenwe icalo cakwe Satana. (Jakobo 4:4) Amashiwi abaLesa aleta ukupempela kwa bufi ati ‘Babiloni Umukulu.’ Ili ishina lyalifumine ku mushi wa kale kuuko ukwatatikiile ukupempela kwa bufi ili Ubulobe bwa mpindi yakwe Noa bwashilile. Bukumo, baLesa bakaleta ukonala ukukaba lukoso kwa kupwalamucila pa kupempela kwa bufi ukupensha abantu.—Pendeni Ukufisulula 17:1, 2, 5, 16, 17; 18:8.
Kuli na fimbi ifi icebo iciweme cilabilapo. BaYehova tababalubileko abantunshi abo abafwaya ukupempela bo ne mitima ya bucine pano abali mu kupempela kwa bufi ukulekenelekene mu calo conse. Balukubekatanya ukupitila mu kubasambisha bucine.—Pendeni Mika 4:2, 5.
3. Kani findo abantu abafwaya ukupempela baLesa ne mitima ya bucine belelwe ukucita?
BaYehova balalama abantu abatemenwe bucine ne fiweme. Balafwaisha makosa ati bafumemo mu kupempela kwa bufi. Abantu abatemenwe baLesa balalitemenwa ukucita koti ni fyopele’fyo bababuula baLesa pakweba ati babasangalashe.—Pendeni Ukufisulula 18:4.
Mu mpindi ya basambile ba kutanga, abantu abalukufwaya ukupempela baLesa ne mitima ya bucine ili baumfwile icebo iciweme ukufuma ku basambile, balisangalele. Balisambilile amekalilo aaweme ukufuma kuli baYehova, amekalilo aakusangalasha, aamashuko ne bucetekelo. Cakubwenako iciweme kuli fwebo buno bukumo pakuti ili baumfwile icebo iciweme balibikile baYehova pantangiile mu myeo yabo.—Pendeni 1 AbaTesalonike 1:8, 9; 2:13.
BaYehova balabapokelela mu cisoolo cabo abo abafumamo mu kupempela kwa bufi. Kani muketabe ku kwita kwa baYehova, mukaba icibusa cabo, mukasangana icisoolo ca butemwe ica baabo abapempela baYehova, kabili mukekala umuyayaya.—Pendeni Mako 10:29, 30; 2 AbaKolinto 6:17, 18.
4. Kani baLesa bakacita shani pakweba ati abantu bonse mu calo bakasangalale?
Ukusololola ukulukwisa pa kupempela kwa bufi cebo iciweme. Kukashilisha amakatasho mu calo conse. Ukupempela kwa bufi takukatumpaikapo abantu nakabili neli ukubalekanya. Bonse abakalukuliko pali yeyo mpindi bakekatana mu kupempela baLesa bacine bamo lukoso.—Pendeni Ukufisulula 18:20, 21; 21:3, 4.


text:
ICISAMBILILO 10
BaYesu Lyonse Balukumfwila
Kani cipubile lyonse ukumfwila abafyashi bobe?— Shimbi impindi cikosele. Kani uliishi ati baYesu balukumfwila baYehova ne bafyashi babo?— Icakubwenako cabo cingakofwako ukumfwila abafyashi bobe ili ifintu fyakatasha. Nga tusambilile na fimbi pali lili ilyashi.
Ili baYesu tabangesa pa calo, bali na baWishibo, baYehova, kwiulu. Pano baYesu bali ne bafyashi na bambi pano pa calo. Bali ni ba Josefi na ba Maliya. Kani uliishi ifi cali pakweba ati babe abafyashi babo?—
BaYehova balikuushishe umweo wa baYesu ukufuma kwiulu ne kuuleta munda muli ba Maliya pakweba ati baYesu bafyalwe ne kwikala pa calo. Ici cali cakukankamika! BaYesu kabakula munda muli ba Maliya koti ni fyefyo abana bambi bakula munda muli banyinabo. Ili papitile cipale imyenshi 9, baYesu kabafyalwa. Ifi efi cali pakweba ati ba Josefi na ba Maliya babe abafyashi ba baYesu pano pa calo.
Ili baYesu bali ne myaka 12, balicitile ifyalangishe ati balibatemenwe ukwakuti baWishibo, baYehova. Ici calicitikile ili baYesu ne cisoolo cabo baile ku Jelusalemi ku Muciluko. Ili balukubwelela ku ŋanda, ba Josefi na ba Maliya tabababwenepo baYesu. Kani ungeshiba uku baali baYesu?—
Nindo baYesu babelele pe tempuli?
Ba Josefi na ba Maliya kababwelelamo ulubilo ku Jelusalemi mu kufwaya-fwaya baYesu. Balibombomene makosa pakuti tabababwenepo. Ili papitile inshiku shitatu, kababasanga mwi tempuli! Kani ungeshiba umulandu baYesu babelele pe tempuli?— Pakuti epo bali ne kusambilila pali baWishibo, baYehova. BaYesu balitemenwe baYehova kabili balukufwaya ukusambilila ifya kubasangalasha. Na lyelyo bakulile, baYesu lyonse lukoso balukumfwila baYehova. BaYesu balukumfwila nangaba ati cali icikateshe ne kubalenga bo ukupenga. Kani baYesu balukubomfwila ba Josefi na ba Maliya?— Inya, Baibolo efi ilabila.
Findo ungasambililako kuli baYesu?— Nangaba ati ifintu fikatashe shani, ulyelelwe ukumfwila abafyashi bobe. Kani ukalukucite’fyo?—


text:
AMEKALILO ABUKLISTU
Kani Mungeshako pa Mwaka Umo?
Ukweshako indo? Bupainiya bwa mpindi shonse! Mama amashuko ubwingi mukalitemwesha!—Ifisi. 10:22.
KANI MWABA BAPAINIYA . . .
mukaba abakutulisha abeshi bwino ukusambisha kabili mukalukulitemwesha ukutulisha
bucibusa bwenu na baYawe bukakoselako. Ukutulisha pali baYawe ku bantu abengi, kukamulengesheni ukulukwalakanya makosa pa mibelo ya baYawe iyakuti ubune
mukaba abasangalele pakuti pa kubika ifya Bufumu pantangiile mu mweo wenu na pakuti pa kupyungila bambi.—Mat. 6:33; Ifyacit. 20:35
mukalukusangwako ku kukumana kwa bapainiya ukubako ili umupyungishi wa luteta afakashisha ikelesha, ukukumana ukulibelele ukubako mu mulungu we bungano lya luteta, eli na kwi Sukuulu lya Bapainiya
mukakwata amasambililo a Baibolo aengi
impindi iikulu mukalukuba pamo ne bakutulisha babyenu, kabili mukalukulitemwesha ukukoseleshanya.—Loma 1:11, 12


text:
Lekai “Buswe Bwenu bwa bu Bana na Bana Bwendeende”!
“Buswe bwenu bwa bu bana na bana bwendeende.”—BAHEBELU 13:1.
ÑIMBO: 72, 119
1, 2. Mwanda waka Polo wāsonekēle bene Kidishitu Bahebelu mukanda?
MU MWAKA wa 61, bipwilo bya mu Isalela byādi mu ndoe ya kakitatyi katyetye. Nansha mutumibwa Polo byaādi mukutwe mu Loma, wādi ukulupile kukutululwa. Mwendi-nandi Temote wādi ukitamba mu kukutululwa, kadi abo bonso bādi bakukulupile kukapempula banababo mu Yudea. (Bahebelu 13:23) Ino mu bula bwa myaka itano, bene Kidishitu ba mu Yudea, nakampata bashikete mu Yelusalema bādi bafwaninwe kulonga’po kintu na kampeja-bukidi. Mwanda waka? Mafuku kunyuma, Yesu wāsapwidile balondi bandi amba pobakamona’tu basola abajokoloka Yelusalema, bafwaninwe kunyema.—Luka 21:20-24.
2 Uno mwanda wālongekele myaka 28 pa kupita’po na pādyumwine Yesu balondi bandi. Mu ino myaka yonso’i, bene Kidishitu mu Isalela bālamine kikōkeji nansha byokwādi kupangwapangwa kukatampe ne matompo mavule. (Bahebelu 10:32-34) Inoko Polo wādi usaka kwibateakanya ku byādi bya kwibafikila mu mafuku a kumeso. Bādi ba kutanwa na ditompo dikatampe mu lwitabijo. (Mateo 24:20, 21; Bahebelu 12:4) Pa kukōkela musoñanya wa Yesu wa kunyema, byādi bibalomba kūminina ne lwitabijo lukatampe mpata, mwanda kunyema ko kupanda kwabo. (Tanga Bahebelu 10:36-39.) O mwanda Yehova wāpele Polo bukomo bwa mushipiditu asonekele bano batutu ne bakaka baswe. Mukanda’wa, witwa bu Bahebelu, wāsonekelwe pa mwanda wa kwibakankamika ku byobya bisa kufika.
3. Mwanda waka tufwaninwe kuta mutyima ku mukanda wātumīnwe Bahebelu?
3 Byotudi bantu ba Leza dyalelo, tufwaninwe kuta mutyima bininge ku mukanda wātumīnwe Bahebelu. Mwanda waka? Mwanda ngikadilo yotudi’mo idi pamo bwa yoya yādi’mo bene Kidishitu mu Yudea. Tudi mu “bitatyi bya makambakano bikomo ne mwa kulongela,” kadi bavule i bōminine na kikōkeji matompo ne kupangwapangwa kukatampe. (2 Temote 3:1, 12) Ino bavule motudi badi mu ndoe, kupangwapangwa kwa patōkelela mpika. Inoko, tufwaninwe kudyumuka pamo bwa bene Kidishitu ba mu mafuku a Polo. Mwanda? Panopano ponka tusa kutanwa na ditompo dikatampe mu lwitabijo!—Tanga Luka 21:34-36.
4. Le kisonekwa kya mwaka wa 2016 i kisonekwa’ka, ne mwanda waka i kifwaninwe?
4 Le i bika biketukwasha twiteakanye ku kinkumenkume kīya kumeso? Polo wātelele bintu bivule mu mukanda ku Bahebelu bibwanya kwitukwasha tukomeje lwitabijo lwetu. Mwanda umo wa mvubu nakampata i owa udi mu Bahebelu 13:1. Witusoñanya’mba: “Buswe bwenu bwa bu bana na bana bwendeende.” Uno vese i mutongwe kwikala bu kisonekwa kya mwaka wa 2016.
Kisonekwa kyetu kya mwaka wa 2016: “Buswe bwenu bwa bu bana na bana bwendeende.” —Bahebelu 13:1
BUSWE BWA BU BANA NA BANA I BIKA?
5. Le buswe bwa bu bana na bana i bika?
5 Le buswe bwa bu bana na bana i bika? Kishima kya Kingidiki kibajinjibajinji kingidije Polo mu Kingidiki kishintulula’mba “kisanso kya bana na bana.” Buswe bwa bu bana na bana i mwiimvwanino mukomo, wa nsangaji pa bukata bwa bantu ba kisaka kimo nansha balunda ba pa mutyima. (Yoano 11:36) Ketwifwatakanyangapo bu batutu ne bakaka. Ino tudi batutu ne bakaka. (Mateo 23:8) Polo unena’mba: “Mu buswe bwa bu bana na bana mwisanswei banwe bene na bene kisanso kya ku mutyima. Mu kwilēmeka banwe bene na bene namo ikalai babajinji.” (Loma 12:10) Bino binenwa bilombola mubaile kisanso kya bu bana na bana. Buno buswe bwa bu bana na bana ne buswe bwimanine pa misoñanya ya bwine Kidishitu, bikwashanga bantu ba Leza bekale mu bulunda bwa pa mutyima ne mu bumo.
6. Le bene Kidishitu ba bine bashintululanga namani buswe bwa bu bana na bana?
6 Bishima “buswe bwa bu bana na bana” bitanwa divule mu mabuku a bwine Kidishitu. Ku Bayuda ba pa kala kishima “mwanetu” divule kyādi kifunkila pa mubutule ne kyaba kimo pa muntu wa mu kisaka kingi. Ino kekyādipo kifunkila pa muntu wampikwa kwikala Muyuda. Inoko ku batwe bene Kidishitu ba bine, “mwanetu” i mwine Kidishitu e-ense wa bine, nansha shi i wa mu ntanda’ka. (Loma 10:12) Yehova i mwitufundije kwiswa batwe bonso bu bana na bana. (1 Tesalonika 4:9) Ino mwanda waka i kya kamweno twilombole nyeke buswe bwa bu bana na bana?
MWANDA WAKA I KYA KAMWENO TWILOMBOLE NYEKE BUSWE BWA BU BANA NA BANA?
7. (a) Le i bubinga’ka bukatampe bwa kwilombwela buswe bwa bu bana na bana? (b) Leta bubinga bukwabo bulombola kamweno ka kuningija kisanso motudi.
7 Bubinga bukatampe bwa kwilombwela buswe bwa bu bana na bana i mwanda Yehova witulomba’bo. Ketubwanyapo na bubine kusanswa Yehova shi ketusenswepo banabetu. (1 Yoano 4:7, 20, 21) Bubinga bukwabo i mwanda bubidi butabukile umo, nakampata mu bitatyi bya makambakano. Pāsonekele Polo mukanda wandi ku bene Kidishitu Bahebelu, wāyukile amba panopano ponka bamo basa kushiya mobo ne bintu byabo. Yesu wālombwele mukakolela bitatyi’bya. (Mako 13:14-18; Luka 21:21-23) O mwanda kumeso kwa bino bitatyi kufika, bano bene Kidishitu bādi basakilwa kuningija buswe bwa kwiswa abo bene na bene.—Loma 12:9.
8. I bika byotufwaninwe kulonga pano kumeso kwa kyamalwa kikatampe kushilula?
8 Kyamalwa kikatampe kupita byonso mu mānga ya muntu aki kīya. (Mako 13:19; Kusokwelwa 7:1-3) Tukasakilwa kukōkela uno musoñanya wa amba: “Iyai bami bantu, twela mu tudimbwa tobe, ne kushita binjilo byobe modi; wifye abe mwine kakyaba katyetye’tu poso’nka bukalabale bupite.” (Isaya 26:20) Tuno “tudimbwa” tukokeja kufunkila pa bipwilo byetu, mwine motutōtanga Yehova na batutu ne bakaka. Ino tufwaninwe kulonga bivule kupita’ko’tu kwibungila pamo kitatyi ne kitatyi. Polo wāvulwije bene Kidishitu Bahebelu amba bafwaninwe kwikankamika abo bonso mwa kwilombwela buswe ne kwilongela bintu biyampe. (Bahebelu 10:24, 25) Tufwaninwe kuningija buswe bwetu bwa bu bana na bana tamba’nka pano, mwanda bo buketukwasha tūminine matompo o-onso aketutana kumeso.
9. (a) Le i mikenga’ka yotudi nayo dyalelo ya kwilombola buswe bwa bu bana na bana? (b) Leta bimfwa bya mwilombwela bantu ba Yehova buswe bwa bu bana na bana.
9 Dyalelo tudi na mikenga mivule ya kwilombola buswe bwa bu bana na bana kumeso kwa kyamalwa kikatampe kushilula. Banabetu bavule basusukanga na bitenshi, malobe, bimpumpu, tsunami, ne na bimpengele bikwabo bya kipangila. Banabetu bakwabo i bōminine kupangwapangwa. (Mateo 24:6-9) Kadi kukoma kwa misokwe mu ino ntanda mibole ke kwa difuku ne difuku. (Kusokwelwa 6:5, 6) Nansha nabya, kuvula kwa makambakano mu banabetu kubetupe mikenga ya kulombola motwibaswidile mpata. Nansha mu ino ntanda byokemudipo buswe, batwe tufwaninwe kwilombola nyeke buswe bwa bu bana na bana. (Mateo 24:12) [1]—Tala bilembwa bya mfulo.
LE TUKALEKA NAMANI BUSWE BWA BU BANA NA BANA BWENDEENDE?
10. I bika byotusa kubandaula?
10 Nansha byokudi makambakano, le tukalonga namani pa kusaka twendelele kulombola buswe bwa bu bana na bana? Le tukalombola namani amba tudi na kino kisanso ku banabetu? Mutumibwa Polo pa kupwa kunena’mba, “buswe bwenu bwa bu bana na bana bwendeende,” wātelele ne miswelo mivule ya bifwaninwe kulonga bene Kidishitu. Tubandaulei’ko isamba.
11, 12. Lelo kulombola kizaji ko kunena namani? (Tala kifwatulo ku ngalwilo.)
11 “Kemwakīlwai kizaji.” (Tanga Bahebelu 13:2.) Lelo “kizaji” kishintulula bika? Kino kishima kingidije Polo kishintulula pa bute pa bute “kanye ku mweni.” Padi kino kibetuvuluja Abalahama ne Lota. Bano bana-balume babidi bālombwele kanye ku beni bokebādipo bayukile. Kyaba kityetye, ba Abalahama ne Lota bāyuka’mba beni’ba badi bamwikeulu. (Ngalwilo 18:2-5; 19:1-3) Bino bimfwa byākankamikile bene Kidishitu Bahebelu balombole buswe bwa bu bana na bana na kwikala na kizaji.
12 Le tukalombola namani kizaji ku bantu bakwabo? Tukokeja kwita batutu ne bakaka kwetu mwanda wa kudya bidibwa ne kwikankamika. Nansha padi byoketuyukilepo biyampe mutadi wetu wa kipindi ne wandi mukaji, tubwanya kwibeta kitatyi kyobapempula kipwilo kyetu. (3 Yoano 5-8) Kebitulombepo kutēka bya pwilai kuno nansha kujimija lupeto luvule. Kitungo kyetu i kya kukankamika banabetu, ke kya kwibatulumujapo na bintu byotudi nabyo. Kadi ketufwaninwepo kwita enka boba baketwalwija mu muswelo kampanda. (Luka 10:42; 14:12-14) Ne kya mvubu kutabuka, ketusakilepo kubulwa kitatyi kya kulombola kizaji!
13, 14. I muswelo’ka otubwanya kuvuluka “nyeke boba bakutyilwe mu kifungo”?
13 “Vulukai nyeke boba bakutyilwe mu kifungo.” (Tanga Bahebelu 13:3.) Pālembele Polo namino, wādi uvuluka banababo bākutyilwe pa mwanda wa lwitabijo lwabo. Polo wāfwijije’ko kipwilo mwanda kyētūdile “pa kyaba kya boba badi mu kifungo.” (Bahebelu 10:34) Banababo bamo bākweshe Polo mu myaka iná yaādi mukutwe, ino bakwabo bādi kulampe. Le bādi ba kukwasha Polo namani? I na kulombela bininge pangala pandi.—Fidipai 1:12-14; Bahebelu 13:18, 19.
14 Dyalelo Batumoni bavule i bakutwe pa mwanda wa lwitabijo. Batutu ne bakaka ba kubwipi babwanya kwibakwasha mu bisakibwa kampanda. Ino bavule motudi badi kulampe nabo. Le tukebakwasha namani ne kuleka kwibelwa? Buswe bwa bu bana na bana buketutonona tulombele bininge pangala pabo. Kimfwa, tubwanya kulombela pangala pa batutu ne bakaka nansha ke bana bakutyilwe mu Eritré, kubadila’mo ne ba Paulos Eyassu, Isaac Mogos, ne Negede Teklemariam, bakidi mu buloko pano ke myaka 20.
15. I muswelo’ka otukokeja kulēmeka busongi?
15 “Busongi bulēmekibwe na bonsololo.” (Tanga Bahebelu 13:4.) Tukokeja kulombola buswe bwa bu bana na bana na kwikala batōka mu mwikadilo. (1 Temote 5:1, 2) Kimfwa, shi tulonge busekese na tutu nansha kaka, tubamulubila aye ne kisaka kyandi. Kwikulupila kotwikulupile nabo kubavutakana. (1 Tesalonika 4:3-8) Kadi langa mobibwanya kusanshila mukaji shi wayuka’mba mulume wandi utalanga porno. Le ulanga ukamona’mba mulume wandi umusenswe ne kulēmeka busongi?—Mateo 5:28.
16. Lelo kuloelelwa kwitukwasha namani tulombole buswe bwa bu bana na bana?
16 Loelelwai mu “bintu byomudi nabyo pano.” (Tanga Bahebelu 13:5.) Kukulupila Yehova kuketukwasha tuloelelwe nansha kusangela byotudi nabyo. Le kino kitukwasha namani tulombole buswe bwa bu bana na bana? Shi tuloelelwa namino, ketukelwapo amba batutu ne bakaka bene Kidishitu badi na mvubu kutabuka lupeto nansha bintu. (1 Temote 6:6-8) Ketuketompwejapo pangala pa ngikadilo idi’mo banabetu nansha yotudi’mo batwe bene. Kadi ketukakwatyilwapo bakwabo mukao nansha kwibakomwa meso. Inoko kuloelelwa kuketulengeja twikale na buntu.—1 Temote 6:17-19.
17. Le “bukankamane bukatampe” buketukwasha namani tulombole buswe bwa bu bana na bana?
17 Ikala na “bukankamane bukatampe.” (Tanga Bahebelu 13:6.) Kukulupila Yehova kwitupanga bukankamane bwa kūminina matompo makatampe. Buno bukankamane nabo bwitukwasha tulame mumweno muyampe. Mumweno muyampe nao uketukwasha tulombole buswe bwa bu bana na bana na kukankamika ne kusenga batutu ne bakaka. (1 Tesalonika 5:14, 15) Enka ne mu kitatyi kya kyamalwa kikatampe, tukabwanya kulama bukankamane pa kuyuka’mba kunyongololwa kwetu kubafwena.—Luka 21:25-28.
18. I muswelo’ka otukaningija buswe bwa bu bana na bana ku bakulumpe?
18 “Vulukai boba bemutangidile kumeso.” (Tanga Bahebelu 13:7, 17.) Bakulumpe mu kipwilo bengidijanga kitatyi kyabo mwanda wa kwitwingidila bininge. Shi tulangulukile pa byonso byobalonga, tukatamija buswe ne kufwija’ko pobadi. Ketusakilepo kwibajimijija nsangaji yabo pa mwanda wa kintu kampanda kyotwalonga. Ino, tukōkelanga na mutyima umo. Mu uno muswelo, twibapanga “bulēme bukatampe mpata mu buswe pa mwanda wa mwingilo wabo.”—1 Tesalonika 5:13.
ENDELELAI KULONGA NAMINO PAKATAMPE PENE
19, 20. Le tukendelela namani kulombola buswe bwa bu bana na bana mu muswelo mukatampe?
19 Bantu ba Yehova bayukenanga ku buswe bwa bu bana na bana. Ye mo byādi bikadile ne mu mafuku a Polo. Ino Polo wākankamikile banababo balombole buswe mu muswelo mukatampe. Wānene’mba: “Endelelai kulonga namino pakatampe pene.” (1 Tesalonika 4:9, 10) Nanshi, kudi nyeke muswelo wa kwilumbulula!
20 Ponso potwela meso mu Njibo ya Bulopwe pa kisonekwa kyetu kya uno mwaka, tulangulukilei pa bino bipangujo: Le mbulwe’po kwikala na kizaji kutabuka? I muswelo’ka ombwanya kukwasha banabetu bakutyilwe? Le ndemekele mpangiko ya Leza ya busongi? Le i kika kikankwasha ngikale na kuloelelwa kwa binebine? I muswelo’ka ombwanya kukulupila bininge Yehova? I muswelo’ka ombwanya kukōkela bininge boba betutangidile? Shi tulonge bukomo bwa kwilumbulula mu ino myanda isamba, nabya kisonekwa kya mwaka kekikekalapo’tu bu kilembwa kya ku lubumbu; ino kikekala kivulujo kituvuluja kukōkela binenwa bya Polo bya amba: “Buswe bwenu bwa bu bana na bana bwendeende.”—Bahebelu 13:1.
^ [1] (musango 9) Pa kutana bimfwa bya mwilombwela Batumoni ba Yehova buswe bwa bu bana na bana mu bitatyi bya bimpengele, tala Kiteba kya Mulami kya 15 Kweji 7, 2002, mu Falanse, paje 8-9, ne Les Témoins de Jéhovah: Prédicateurs du Royaume de Dieu, shapita 19.


text:
Yehova Ukakutala
“Yehova ukamutalanga pa butanda bwa misongo.”—ÑIMBO 41:3.
ÑIMBO: 23, 138
1, 2. Lelo Leza wādi ulonga bika mu kitatyi kyāsonekelwe Bible, ne i bika bifwatakanyanga bamo dyalelo shi ababela?
SHI UBELA bininge, ubwanya kwiipangula amba, ‘Le nsa kukoma?’ Pakwabo, mubutule nansha mulunda nobe ubela ubwanya kwiipangula shi usa kwivwana biyampe. I kyendele’mo abe ne bantu bosenswe kukimba kwikala na bukomo bwa ngitu buyampe. Mu Bible, tutanga’mo mānga ya bantu bādi babela basakile kubeluka. Kimfwa, Mulopwe Ahazia, mwanā ba Ahaba ne Yezebele wādi wiipangula shi usa kupwibwa ku luba lwandi. Ebiya mwenda mafuku, Mulopwe Bene-hadada wa Shidea wābela kaeipangula shi ubwanya kukoma.—2 Balopwe 1:2; 8:7, 8.
2 Kadi Bible witulombola amba pa kala, Yehova wādi ubelula bantu kyaba kimo mu kingelengele, kadi wāpele bapolofeto bandi bukomo bwa kusangula bafwile. (1 Balopwe 17:17-24; 2 Balopwe 4:17-20, 32-35) Dyalelo, bantu bamo babela beipangulanga shi Leza ubwanya kwibabelula nabo mu muswelo kampanda.
3-5. Lelo ba Yehova ne Yesu babwanya kulonga bika, ne i bipangujo’ka byotusa kwisambila’po?
3 Yehova ubwanya kushinta bukomo bwa ngitu bwa bantu. Wāpele bantu bamo mfuto na kwibabeleka misongo, kimfwa Felo mu kitatyi kya Abalahama ne Midiamu kaka wa Mosesa. (Ngalwilo 12:17; Umbadilo 12:9, 10; 2 Samwele 24:15) Kadi wāpele bene Isalela mfuto ya “luba . . . ne kinzengele” kitatyi kyōbamutombokēle. (Kupituluka 28:58-61) Mu bitatyi bikwabo, Yehova wādi ukinga bantu bandi ku misongo. (Divilu 23:25; Kupituluka 7:15) Kadi wāundapile’mo ne bamo mu bukata mwabo. Kimfwa, wāundapile Yoba kitatyi kyaādi mu misongo ya mpanda-mfwa.—Yoba 2:7; 3:11-13; 42:10, 16.
4 Tukulupile’mba Yehova udi na bukomo bwa kubelula babela. Yesu nandi ubwanya kubelula misongo. Yesu paādi pano pa ntanda, wābelwile boba bādi babela misongo pamo bwa makopo nansha kifwafwa. Wāputwile meso a bampofu ne kukomeja ba bulebe. (Tanga Mateo 4:23, 24; Yoano 9:1-7) Bino bingelengele bitukwasha tumone bintu bya kutendelwa bikalonga Yesu mu ntanda mipya. Mu kine kitatyi’kya, “mwikadi kakanenapo’mba: Nabela.”—Isaya 33:24.
5 Penepa, shi tubabela, le tukatengela ba Yehova ne Yesu betundape mu kingelengele kiponka na ponka? Ne i bika byotufwaninwe kuvuluka potutonga bundapi?
KULUPILA YEHOVA POBELA
6. Lelo Bible unena bika pa bingelengele byālongele bene Kidishitu ba mu myaka katwa kabajinji?
6 Mu myaka katwa kabajinji, Yehova wāshingile bene Kidishitu māni na mushipiditu ujila ne kupa bamobamo bukomo bwa kulonga bingelengele. (Bilongwa 3:2-7; 9:36-42) Kimfwa, bābelwile bantu ne kwisamba mu ndimi mishileshile. (1 Kodinda 12:4-11) Ino mwenda mafuku bino bingelengele byāfudile, enka na munene’kyo Bible. (1 Kodinda 13:8) Nanshi dyalelo ketukatengelapo Leza etundape batwe ne baswe betu mu kingelengele.
7. Le Ñimbo 41:3 itukankamika namani?
7 Nanshi shi ubela, Yehova ukakusenga ne kukutala na mwaālongele ku bengidi bandi ba pa kala. Mulopwe Davida wālembele amba: “Keye wa katōkwe kandi, shandi! yewa ulanga balanda. Yehova ukamunyongololanga mu difuku dya bubi. Yehova ukamulelanga, ne kumulamina būmi.” (Ñimbo 41:1, 2) Na bubine, Davida kādipo usaka kunena’mba muntu muyampe utala balanda kabwanyapo kufwa nansha dimo. Penepa le i muswelo’ka Yehova wakwashanga uno muntu muyampe? Davida ushintulula amba: “Yehova ukamutalanga pa butanda bwa misongo; ukamwadila butanda bwandi mu luba lwandi.” (Ñimbo 41:3) Yehova uyukile biyampe masusu a bengidi bandi kadi kebedilwepo. Ukokeja kwibakankamika ne kwibapa tunangu. Kadi Yehova i mulonge ngitu mu muswelo oibwanya kwijokejeja bukomo ayo mine.
8. Kukwatañana na Ñimbo 41:4, le Davida wālombele Yehova amulongele bika paādi ubela?
8 Mu Ñimbo 41, kadi Davida ulombola’mo mwāivwanine buzoze ne kuzumbija mutyima kitatyi kyaābelele bininge. Bimweka bu mu kino kitatyi, wandi mwana Abisalome wādi usaka kumusompola bulopwe. Davida byaādi ubela wākomenwe kukankaja Abisalome. Wādi uyukile amba makambakano a mu kyandi kisaka atambile ku bubi bwandi na Bafesheba. (2 Samwele 12:7-14) Penepa wālonga’po namani? Wālombele amba: “Abe Yehova, mfwileko lusa; ñundape muya wami; mwanda ami nakupi mambo.” (Ñimbo 41:4) Davida wāyukile amba Yehova i mumulekele bubi bwandi kadi wādi ukulupile amba Leza usa kumukwasha mu misongo. Lelo Davida wākimbile Yehova alonge’po kingelengele?
9. (a) Lelo Yehova wālongēle Mulopwe Hezekia bika? (b) Lelo Davida wākimbile Yehova amulongele bika?
9 Bine, kyaba kimokimo Leza wādi ubelula bantu. Kimfwa, Mulopwe Hezekia pa kubela ke lufu lonka, ino Yehova wāmubelula. Hezekia wāikala mūmi mu bula bwa myaka 15 ne musubu. (2 Balopwe 20:1-6) Inoko Davida aye kākimbilepo bingelengele. Shako, wākimbile bukwashi bwa Leza mu muswelo Leza wakokeja kukwasha “yewa ulanga balanda.” Davida wādi mu kipwano kiyampe na Yehova, o mwanda wālombele Yehova amusenge ne kumuta mutyima paādi mu misongo. Kadi wāmulombele akomeje umbidi wandi ne kumundapa. Netu tubwanya kulomba Yehova etukwashe mu uno muswelo.—Ñimbo 103:3.
10. Lelo i bika byātene ba Tofimusa ne Epafolodetusa ne kino kitufundija bika?
10 Mu myaka katwa kabajinji, ke bene Kidishitupo bonso bābelwilwe mu kingelengele nansha byādi bibela mutumibwa Polo ne bantu bakwabo. (Tanga Bilongwa 14:8-10.) Mutumibwa Polo wābelwile shandya Pubyusa wādi mukabwe ngitu ne misongo mikwabo mikomo. Polo wālombela, kupwa “wamutenteka makasa, penepo wamubelula.” (Bilongwa 28:8) Inoko Polo kābelwilepo muntu ye-yense waādi uyukile. Mulunda nandi umo Tofimusa, wādi wenda na Polo mu lwendo lwandi lwa bu mishonele. (Bilongwa 20:3-5, 22; 21:29) Pābelele Tofimusa Polo kāmubelwilepo. O mwanda byālengeje Tofimusa akomenwe kwenda na Polo ino ashale mu Miletusa akome bidi. (2 Temote 4:20) Mulunda na Polo mukwabo i Epafolodetusa wābelele wākadikila ku milomo ya kina kya lufu. Inoko i kutupu panena Bible amba Polo wāmubelwile.—Fidipai 2:25-27, 30.
LELO I MADINGI’KA OFWANINWE KWITABIJA?
11, 12. Lelo i bika byotuyukile padi Luka, ne wākweshe Polo muswelo’ka?
11 Luka wādi muñanga kadi bādi benda na Polo. (Bilongwa 16:10-12; 20:5, 6; Kolose 4:14) Padi wādi undapa Polo ne bakwabo pobādi babela mu ñendo ya bu mishonele. (Ngalatea 4:13) Monka mwēkinenene Yesu, “boba babela” bo bakimbanga muñanga.—Luka 5:31.
12 Luka kādipo’tu nyeke muntu uleta madingi a bundapi. Wāfundile masomo a kiñanga. Bible katelelepo kwine kwāfundile kwine kwaāfundile kiñanga. Inoko Bible unena’mba Polo wāfikije lwimu lwa Luka ku bene Kolose. Nanshi bikokejika padi Luka wāfundile ku masomo a kiñanga a mu Laodesea kibundi kidi kubwipi na Kolose. Kadi Luka paāsonekele Evanjile ne mukanda wa Bilongwa, wādi utelelela bishima bya kiñanga. Byaādi muñanga, o mwanda wēsambile myanda mivule ya kubelula kwābelwile Yesu bantu.
13. Lelo i bika byotufwaninwe kuvuluka kumeso kwa kupāna nansha kwitabija madingi a bundapi?
13 Dyalelo i kutupu mwanetu witundapanga mu kingelengele. Bantu bamo badi na mutyima wa kwitukwasha bakasaka kwitupa madingi oketwibalombelepo. Shako, amo ke mabipo. Kimfwa, Polo wāpele Temote mulangwe wa kutoma’mo tuvinyu. Temote wādi ubela kifu, padi i mwanda wātomene mema a butyafu. * (Tala kunshi kwa dyani.) (Tanga 1 Temote 5:23.) Inoko tufwaninwe kutadija. Kimfwa, mwanetu ubwanya kwituningila kutoma lawa kampanda, miji, kudya nansha kuleka kudya kintu kankenge. Ubwanya kwitulombola’mba byakweshe muntu umo wa mu kyami kisaka wadi na misongo na yobe’yo. Ino kino kekilombolapo amba bibwanya nobe kukukwasha. Tufwaninwe kuvuluka amba lawa nansha bundapi kampanda bibwanya kuleta makambakano, nansha shi bantu bavule bengidijanga’byo.—Tanga Nkindi 27:12.
IKALA NA ÑENI MIBWANE
14, 15. (a) Lelo i bantu ba muswelo’ka bofwaninwe kwepuka? (b) Lelo Nkindi 14:15 itufundija bika?
14 Batwe bonso tusakanga kwikala na bukomo bwa ngitu buyampe pa kwikala na nsangaji mu būmi ne kwingidila Yehova bininge. Inoko, twi ba kubulwa kubwaninina, o mwanda ketubwanyapo kwepuka misongo yonso. Shi tubabela, kudi myundapilo mishileshile ne tufwaninwe kukwata butyibi bwa kya kulonga. Inoko, bantu bamo ne masosiete banena amba i basokole bundapi bubwanya kupwa misongo yetu yonso. Baloñanga namino mwanda wa kumona lupeto luvule. Babwanya kunena’mba bantu bavule ke bakome na buno bundapi. Kadi shi tubela, twikalanga tusaka bundapi bo-bonso mwanda wa tukome ne kulepeja’ko būmi. Inoko, ketufwaninwepo kwilwa madingi a mu Kinenwa kya Leza a amba: “Mwendalale witabija binenwa byonso: Ino muntu mukosoke aye utadija biyampe matabula andi.”—Nkindi 14:15.
15 Shi twi bakosoke, nansha tudi na ñeni, tukata mutyima nakampata ku byotukulupile shi muntu witupa madingi keafwaninwepo. Twiipangule amba: ‘Byaanenanga’mba ino lawa, miji, nansha bidibwa kampanda ke bikwashe bantu bavule, lelo ndyukile na bubine amba byebakweshe? Nansha shi byakweshe bantu bakwabo, nayuka namani amba bikankwasha? Lelo mbwanya kulonga bukimbi buvule ne kwipangula bamuñanga pa bundapi bwami?’—Kupituluka 17:6.
16. Lelo i bika byotufwaninwe kubandaula potukimba bundapi?
16 Potukwata butyibi bwa kulonda kipimo nansha bundapi kampanda, tusakilwa kwikala na “ñeni mibwane” nansha kwikala na bujalale. (Tetusa 2:12) Kino i kya mvubu mpata shi kipimo nansha bundapi kabidye ke bumweka bingi. Lelo muntu witupima nansha witundapa i mwitushintulwile mobingidila? Lelo ino nshintulwilo i myeni? Lelo bamuñanga bavule betabije amba bino bipimo ne mundapilo bikomejanga bantu? (Nkindi 22:29) Padi kudi muntu kabidye wetusapwidile amba kudi mundapilo mupya wasokwelwe shi kwepi shi kwepi ne bamiñanga bene kebayukile’o. Ino le kudi bintu bilombola amba i mundapilo wa bine? Bamo baletanga mundapilo udi’mo tubintu tufyame nansha twa bukomo bwampikwa kuyukana. Kino kibwanya kuleta byaka. Yuka’mba, Leza witudyumuna tuleke kwingidija maleñanya ne byamajende.—Kupituluka 18:10-12; Isaya 1:13.
“SHALAI’PO!”
17. Lelo i masakila’ka mayampe otwikalanga nao?
17 Kitango kyendeji kya mu myaka katwa kabajinji kyātumīne banabetu mukanda mu bipwilo wa kwibalombola bintu bya kwepuka. Kitango kyendeji kyālemba ku mfulo kwa mukanda amba: “Shi mwilame senene ku bino bintu, mukekala biyampe. Shalai’po!” (Bilongwa 15:29) Nansha bino binenwa bityetye bya mfulo byo byādi’tu bya kushadika, ino bituvuluja’tu amba, kukimba bukomo bwa ngitu i kwendele’mo.
18, 19. Lelo i bika byotutengele mu ntanda mipya?
18 Byotudi ba kubulwa kubwaninina, ketubwanyapo kwepuka misongo yonso. Kadi shi tubabela, ketufwaninwepo kutengela Yehova etubelule mu kingelengele. Inoko tukokeja kutengela kitatyi kya kumeso kiketubelula Leza misongo yonso. Mu Kusokwelwa 22:1, 2, mutumibwa Yoano wisambila pa “mema a būmi” ne “mityi ya būmi” ikondapa bantu bonso. Kino kekifunkilapo pa mityi mimene’i yotutoma dyalelo nansha ya mu ntanda mipya amba yo iketundapa, mhm. Ino ifunkila pa byobya byonso bikalonga ba Yehova ne Yesu mwanda wa tukekale’ko nyeke.—Isaya 35:5, 6.
19 Tutengele kino kitatyi kya kutendelwa. Inoko pano, tuyukile amba Yehova witusenswe batwe bonso ne kadi uyukile muswelo otwiivwananga shi tususuka. Pamo bwa Davida, tukulupilei amba nansha shi tubabela, Yehova kaketwelapo. Ukakwatakanya boba bamukōkele.—Ñimbo 41:12.
^ mus. 13 Dibuku Nsulo ne Mānga ya Kala Itala pa Vinyu, (Angele) dinena amba befundi ba sianse basokwele amba bīshi bya typhoïde ne bīshi bya misongo mikwabo ileta lufu kebijangapo kufwa shi bibaelwa mu vinyu.


text:
BUYUMI BWETU BWACIKILISITU
Mobacitwanike
—Nkamutacelwanga Kwingila “Pacishinga Cinene”
Capuba kuyeyeti masubetu abutwanike napitilishe mbuli ncabele kayi nteti tukakumane ‘nemapensho’ akute kwisa mulandu wabucekulu mucishi ca Satana cino. (Mla. 12:1) Ito njamwe wacitwanike, sena ingamuyeyeti mukute cindi cinene cakwinsa bintu binji byakumushimu mbuli kwinsako mulimo wacindi conse?
“Bintu bishikwinshika cakutayeyela” bikute kutwinshikila twense, kubikapo nebacitwanike. (Mla. 9:11) “Nkamucinshi buyumi bwenu nceshi bukabe lilo.” (Yak. 4:14) Neco, aikona kubwelela munyuma pakwinsa bintu byakumushimu pabula mulandu wanyumfwika. Ingilani “pacishinga cinene muli byakwinsa binji” kacicili camucalukila. (1 Akor. 16:9) Nkeshi mukalipe mulandu.
Mbyomwela kulibikila byakuyanda kwinsa kuntangu:
Kulalikila mucishobo cimbi
Bupainiya
Kuyako kumasukulu abulesa
Mulimo wamayake
Mulimo wapa Beteli
Mulimo wamulubasu