text:
Lelo Mukulupile’mba Mudi na Bubinebine? Mwanda Waka?
“Mujingulule banwe bene kiswa-mutyima kya Leza kiyampe, kitabijibwe ne kibwaninine.”—LOMA 12:2.
1. Lelo bendeji ba bipwilo bya kine Kidishitu balongele bika mu kitatyi kya divita?
LELO kiswa-mutyima kya Leza i kya amba, bene Kidishitu ba bine bende ku divita ne kwipaya bantu ba mizo mikwabo? Mu myaka 100 ishele kunyuma, bantu bavule badi betela bu bene Kidishitu balongele uno muswelo. Babitobo ba Katolika bemanine mavita badi besela bibumbo bya bulwi ne byabulwi byabo mu mavita a kulwa na bene Katolika ba mizo ya lwana. Kino kyo kyalongele ne bendeji ba bipwilo bya Mishoni. Divita II dya ntanda i divita diyukene dyatwele ku butapani.
2, 3. Lelo Batumoni ba Yehova baikele na mwimanino’ka mu Divita II dya Ntanda ne mwenda mafuku, ne mwanda waka?
2 Lelo Batumoni ba Yehova balongele bika mu kino kitatyi kya divita? Nsekununi ya mānga ilombola’mba, balamine mwimanino wabo wa bwine Kidishitu wa kubulwa kwikuja mu myanda ya ntanda. Lelo mwimanino wabo wadi wimanine pa bika? Dibajinji, wadi wimanine pa kimfwa kya Yesu ne pa bufundiji bwandi. Wānene amba: “Pa kino e pakayukila bonso amba mwi bami bana ba bwanga, shi mudi na buswe umbukata mwenu.” (Yoa. 13:35) Badi batele ne mutyima ku kwingidija milangwe yālombwele mutumibwa Polo paāsonekēle bene Kidishitu ba mu Kodinda.—Tanga 2 Kodinda 10:3, 4.
3 Nanshi, bene Kidishitu ba bine badi na mutyima wa mundamunda mufundijibwe na Bible, kebefundengapo bulwi nansha kulwa divita. Pa kulamata ku uno mwimanino wa bwine Kidishitu, tununu na tununu twa Batumoni, banuke ne batame, bana-balume ne bana-bakaji, bapangilwepangilwe. Bavule basusukile mu makomponi a twaji twa ku bukomo ne mu bifungo. Mu kitatyi kya Nazi mu Alemanye, bamo baipailwe. Nansha byobapangilwepangilwe bisansa mutyima mu Bulaya, Batumoni kebaidilwepo nansha dimo mwingilo wabo wa kusapula myanda miyampe ya Bulopwe bwa Yehova. Basapwile na kikōkeji—mu bifungo, mu makomponi a masusu, ne mu bu misungi. * Mwenda mafuku, Batumoni kebekujijepo mu divita dya kwitapa kwa mizo mu Rwanda mu 1994. Kadi kebekujijepo mu kumwangwa kwa mashi amwangilwe panopano mu kavutakanya ka mu Balkan mu bitatyi bya kwilalulula kwa mu Yugoslavi wa kala.
4. Lelo kubulwa kwikuja kwa Batumoni ba Yehova mu myanda ya ntanda kuteñanga bantu bebatala namani?
4 Kusumininwa kwa Batumoni ba Yehova kwa kubulwa kwikuja mu myanda ya ntanda, i kukulupije tununu ne tununu twa bantu bebatala kujokoloka ntanda yonso amba, Batumoni basenswe Leza ne bakwabo bya binebine. Mu muneneno mukwabo, i bene Kidishitu ba bine. Inoko, kudi bintu bikwabo mu butōtyi bwetu bikulupija bavule amba kitatyi kyobamona Batumoni ba Yehova, bamonanga bene Kidishitu ba bine.
MWINGILO MUKATAKATA WA BUFUNDIJI MU MĀNGA
5. Lelo i kushinta’ka kwēmwenine balondi babajinji ba Kidishitu?
5 Ku ngalwilo kwa mwingilo wandi, Yesu wālombwele mvubu idi mu kusapula myanda miyampe ya Bulopwe bwa Leza. Wātongele bana ba bwanga 12 ba kushimika kyalwilo kya mwingilo wa ntanda yonso; kupwa wāfundija kibumbo kya bana ba bwanga 70. (Luka 6:13; 10:1) Bano bantu bāteakanibwe mwanda wa kusapwila bakwabo myanda miyampe, dibajinji ku Bayuda. Ebiya kwaikala mwanda utulumukwa! Bana ba bwanga ba Yesu bādi ba kukasapwila’yo bantu ba mizo bakubulwa kutwejibwa kwisao. Kuno bine kwādi kushinta kukatampe ku bana ba bwanga Bayuda bapyasakane!—Bil. 1:8.
6. Lelo i bika byāfudije Petelo ku kujingulula’mba Yehova kadipo na mboloji?
6 Mutumibwa Petelo wātuminwe ku njibo ya Konilusa, Mujentaila wampikwa kutwejibwa kwisao. Ebiya Petelo wājingulula amba Leza kadipo na mboloji. Konilusa ne ba mu kipango kyandi bābatyijibwa. Bwine Kidishitu bwātandabukile mu mwaba mupya mukatampe wa busapudi; bantu ba mu mizo yonso bāivwene bubinebine ne kwibwitabija. (Bil. 10:9-48) Pano, uno mwaba wa busapudi wādi wa ntanda yonso.
7, 8. Le i mpangiko’ka yatūdile’ko bulongolodi bwa Yehova? (Tala kifwatulo kidi ku ngalwilo.)
7 Mu mānga ya Batumoni ba Yehova ba mu ano etu mafuku, boba batangidile mwingilo na bupyasakane bendelejanga mwingilo wa busapudi ne wa kufundija myanda miyampe kujokoloka ntanda yonso. Bine, dyalelo Batumoni bapyasakane midiyo mwanda ne musubu, baloñanga bukomo bwa kusambakanya musapu wa Kidishitu mu ndimi 600 ne kupita, kadi ndimi mivule mikwabo ikilonda’ko! Batumoni ba Yehova i bayukane biyampe kupityila ku busapudi bwa ku njibo ne njibo, bwa mu bipito kadi bengidijanga kyaba kimo mameza ne tumatempa twa mabuku.
8 Balamuni 2900 ne kupita bafundijibwanga mu muswelo wa pa bula mwanda wa kwalamuna Bible ne mabuku esambila pa Bible. Na bubine, kebalamunangapo’nka mu ndimi yobamona bu mikatampe. Baloñanga ne bukomo bwa kwalamuna mu ndimi tutwa na tutwa keiyukilwepo na bantu bavule, ino isambwa na midiyo ne midiyo ya bantu. Kimfwa mu Eshipanye, midiyo ne midiyo ya bene Katalan besambanga difuku ne difuku Kikatalan, ludimi lwabo lwa kibutwila. Nakampata mu bitatyi bya panopano kwazunzwilwe ludimi lwa Kikatalan ne kwishila kwalo mu Andora, Alicante, Bisanga bya Balearic, ne mu Valencia. Pano Batumoni ba Yehova balupulanga mabuku esambila pa Bible mu Kikatalan ne kupityija kupwila kwa bwine Kidishitu mu ludimi lutenga mityima ya bene Katalan.
9, 10. Lelo i bika bilombola’mba bulongolodi bwa Yehova butele mutyima ku bisakibwa bya ku mushipiditu bya bantu bonso?
9 Uno mwalamwino ne mufundijijo uloñwanga mu bibidiji bivule. Meksike i ntanda isambwa’mo Kieshipanyole, ino mudi bisumpi bivule bya bene kibundi besamba ndimi mikwabo. Mu bino bisumpi mudi ne kisumpi kya bantu besamba ludimi lwa Maya. Musambo wa mu Meksike watumine kisumpi kyalamuna ludimi lwa Maya ku kifuko kya mu ino ntanda, kobabwanya kwisamba ne kwivwana luno ludimi difuku ne difuku. Kimfwa kikwabo i kya ludimi lwa Nepali, lubadilwa mu ndimi isambwa mu Nepale, ntanda idi na bantu midiyo 29 ne kupita. Mu ino ntanda mwisambwanga kintu kya ndimi 120, inoko bantu midiyo dikumi ne kupita besambanga ludimi lwa Nepali, kadi bantu bakwabo bavule besambanga’lo bu ludimi lwabo lwa bubidi. Kadi mabuku etu esambila pa Bible alupulwanga mu luno ludimi.
10 Bulongolodi bwa Yehova bukwete na mutyika mwingilo wa kusapula ntanda yonso myanda miyampe ya Bulopwe, monka mulombwela’kyo kukwatakanya kukwatakenye bisumpi bivule bya bwalamuni uno mwingilo kujokoloka ntanda yonso. Midiyo ne midiyo ya matrakte, maboloshile ne mapepala abanibwanga ku bitupu mu kampanye kalongwa kujokoloka ntanda yonso. Bifutyilwanga kupityila ku byabuntu bya kwilanga bya Batumoni ba Yehova, bene balonda bulombodi bwa Yesu bwa amba: “Mubatambula ku bitupu, nenu pānai ku bitupu.”—Mat. 10:8.
11 Batumoni ba Yehova byobadi basapudi ne bafundiji bene Kidishitu bepāne, bakulupile’mba i basokole bubinebine bwine bobepānina bininge mwanda wa kusapwila bantu ba mizo ne tubila tukwabo. Bavule i bapēleje būmi bwabo, befunda ndimi mikwabo, ne kulonda bibidiji bikwabo mwanda wa kwingila uno mwingilo wa bwine Kidishitu wa mvubu. Uno mwingilo wa ntanda yonso wa kusapula ne kufundija, i kintu kikwabo kikulupija bantu bavule amba Batumoni ba Yehova i balondi ba bine ba Kidishitu Yesu.
11, 12. Lelo mwingilo wa busapudi wa ntanda yonso wingila Batumoni ba Yehova udi na lupusa’ka luyampe pa bantu bakwabo?
12 Batumoni baloñanga bino byonso mwanda bakulupile’mba i basokole bubinebine. Ino le i bika bikwabo bikulupijanga midiyo ne midiyo ya bantu amba, Batumoni ba Yehova badi na bubinebine?—Tanga Loma 14:17, 18.
KINE KYOBAKULUPIDILE
13. Lelo Batumoni balamanga bulongolodi bwikale butōka namani?
13 Tubwanya kumwena mu bintu binene bene Kidishitu bepāne ba mu kino kyetu kitatyi, bene bakulupile amba badi na bubinebine. Mwingidi umo wa Yehova wa tamba kala ulombola milangwe yandi amba: “Bukomo bonso buloñwanga mwanda wa bulongolodi bwa Yehova bwikale nyeke butōka mu mwikadilo kadi bwampikwa disubi, nansha byokudi badingilwanga ne kutopekwa.” Lelo tufikilanga pa uno musoñanya wa peulu wa mu mwikadilo namani? I na kulonda misoñanya idi mu Kinenwa kya Leza ne kimfwa kyāshile Yesu ne bandi bana ba bwanga. O mwanda, mu mānga ya dyalelo ya Batumoni ba Yehova, i batyetye kete bapañwanga mu bukata mwa batōtyi-nabo bene Kidishitu mwanda wa kubulwa kulonda misoñanya ya Leza. Bavule bene—kubadila’mo ne bamo bādi beendeja pa kala mu muswelo wampikwa kwitabijibwa na Leza ino bashintyile—badi nyeke na mwiendelejo utōka kadi uleta kimfwa.—Tanga 1 Kodinda 6:9-11.
14. Le bantu bavule bapangwe baloñanga bika, ne bifulanga namani?
14 Pa mwanda utala kukōkela ku bulombodi bwa Bisonekwa, lelo tukanena namani pa boba bapangwa mu kipwilo? Bantu tununu ne tununu besāsanga bilongwa byabo bibi ne kujokela mu kipwilo. (Tanga 2 Kodinda 2:6-8.) Kulonda mbila ya peulu ya mu Bible itala pa mwiendelejo, kutwalanga ku kutōkeja Kipwilo kya bwine Kidishitu ne kuleta kikulupiji pamo ne lukulupilo. Kulamata kulamete Batumoni ba Yehova ku misoñanya ya Leza—kwishila na kilomonyeka kivudile kumweka mu bipwilo bivule—kukulupijanga bantu bavule amba i bantu ba bubinebine.
15. Le i bika byakulupije tutu umo amba wadi na bubinebine?
15 Mwanda waka Batumoni bakwabo ba bwino bakulupile amba i basokole bubinebine? Tutu umo wa myaka 50 ne musubu unena amba: “Nadi nkulupile tamba pa bwanuke amba lwitabijo lwami lwimanine pa bintu bisatu bikatampe: (1) amba Leza udi’ko; (2) amba wāsonekeje Bible ku bukomo bwa mushipiditu; ne (3) amba wingidijanga ne kwesela kipwilo kya bwine Kidishitu kya Batumoni ba Yehova dyalelo. Byonefundile myaka mivule, nadi ntompa nyeke bino bintu ne kwiipangula shi byādi na kyalwilo kya binebine. Bubinga bulombola’mba byadi na kyalwilo, bwadi bwilundila’ko mwaka ne mwaka, buningija lwitabijo lwami ne kutamija kikulupiji kyami mu byotulonga’mba tudi na bubinebine.”
16. Le i bika byatengele kaka umo pa mwanda utala bubinebine?
16 Kaka umo musongwe wingidilanga ku kité kya ntanda mu New York, wesambīle pa bulongolodi bwa Batumoni ba Yehova amba: “I bulongolodi bumo kete busapula dijina dya Yehova kitatyi ne kitatyi. Bine, i byendele’mo tuvuluke amba dijina dya Leza ditanwa mu Bible kintu kya misunsa 7000! Nsangelanga binenwa bikankamika bidi mu 2 Bilongwa 16:9 bya amba: ‘Meso a Yehova akeñenya kusambakanya ntanda yonsololo, konsokonso pi na pi, kwilomboja mukomo wa boba ba mutyima mubwaninine kwadi.’ Ubweja’ko amba: “Bubinebine bwanombwele muswelo wa kwikala na mutyima mubwaninine amba Yehova ubwanya kunombola bukomo bwandi. Kipwano kyami na Yehova i kintu kilēme mpata kondi. Kadi nsangelanga mwingilo wingila Yesu wa kuleta buyuki bwa Leza bwine bunkomeja.”
17. Lelo muntu umo utuna kwikala’ko kwa Leza wakulupile bika, ne mwanda waka?
17 Muntu umo wa kala utuna kwikala’ko kwa Leza unena amba: “Bupangi bunkulupijanga amba Leza usakanga muzo wa muntu usangele būmi ne kadi kakalekapo masusu endelela nyeke. Kadi pano penda patokena ntanda mu bumpikwa bwine Leza, bantu ba Yehova batamijanga lwitabijo, bupyasakane ne buswe. I enka mushipiditu wa Yehova ubwanya kulonga kino kingelengele mu ano etu mafuku.”—Tanga 1 Petelo 4:1-4.
18. Le umona namani muswelo weivwene bano batutu babidi?
18 Kamoni mukwabo wa kala uleta bubinga bwa kukulupidila bubinebine botusapula amba: “Kwifunda konefundile myaka mivule i kunkulupije amba, Batumoni baloñanga bukomo bininge mwanda wa kulonda kimfwa kya bene Kidishitu ba mu myaka katwa kabajinji. Nemwenine ami mwine bumo bwa Batumoni ba Yehova ba ntanda yonso kitatyi kyonadi ñendakana ntanda yonso. Bubinebine bwa mu Bible bwaumpele kuloelelwa ne nsangaji.” Kitatyi kyobaipangwile tutu umo wa myaka 60 ne kupita kine kyaadi ukulupidile’mba wasokola bubinebine, washintulwile na kwimanina pa kimfwa kya Yesu Kidishitu amba: “Twefundile na katentekeji būmi ne mwingilo wa Yesu ne kufula ku kusangela kimfwa kyandi. Twashintyile būmi bwetu mwanda wa kufwena pabwipi na Leza kupityila kudi Kidishitu Yesu. Twajingulwile amba kitapwa kya kinkūlwa kya Kidishitu po pemanine lupandilo. Kadi tuyule amba wāsangwilwe mu bafwe. Pa uno mwanda tudi na bukamoni bwa Batumoni bakulupilwe bemwenine na meso.—Tanga 1 Kodinda 15:3-8.
LE I BIKA BYOTUFWANINWE KULONGA NA BUBINEBINE?
19, 20. (a) Lelo i kiselwa’ka kyākomeneje Polo ku kipwilo kya mu Loma? (b) Lelo tudi na dyese’ka byotudi bene Kidishitu bepāne?
19 Byotudi bene Kidishitu basenswe bakwetu, ketukelaminapo buyuki bwetu bulēme bwa bubinebine batwe bene. Polo wālangulukile na banababo ba mu kipwilo kya mu Loma amba: “Shi unene patōkelela kyokya ‘kinenwa monka mu kyakanwa kyobe,’ amba Yesu i Mfumwami, ne kulombola lwitabijo mu mutyima obe amba Leza wamusangwile mu bafwe nabya ukapandanga. Mwanda ku mutyima ko kulombolanga muntu lwitabijo mwanda wa boloke, ino ku kyakanwa ko kunenanga muntu patōkelela mwanda wa lupandilo.”—Loma 10:9, 10.
20 Byotudi Batumoni ba Yehova bepāne, tukulupile’mba tudi na bubinebine ne kadi tuyukile dyese dyotudi nadyo dya kufundija bakwetu myanda miyampe itala buludiki bwa Bulopwe bwa Leza. Kitatyi kyotwenda mu mwingilo wetu wa busapudi, bantu bakwabo kebafwaninwepo kutengwa’nka na byotwibasapwila mu Bible, ino i ne na kikulupiji kyetu kya kutendelwa.
^ mus. 3 Tala dibuku Les Témoins de Jéhovah: Proclamateurs du Royaume de Dieu, paje 191-198, 448-454.


c: text/html

text:
Icisimicisyo 97: BaYesu Baisa Koti ni Mfumu
ILI papita akapindi akanini panuma ya kuposya impofu sibili isyalukulombaisya, baYesu baisa ku musi uunini apepi na Jelusalemi. Babula abasambile babo ati: ‘Kamuya mu musi kabili mwakusangana imbongolo iyanice. Muikakulule ne kuileta kuli nebo.’
Ili imbongolo yaletwa kuli bo, baYesu baikalapo. Eli baya ku Jelusalemi apali akatalamukila filya. Ili bapalamina mu musi, ibumba lya bantu ilikulu lyabacinsya. Abengi bafuula ifyakufwala fyabo ne kufyansika mu nsila. Bambi batema ifisako ku fiti fya tumbili. Ifi nafyo bafisansika mu nsila, kabili babilikisya ati: ‘BaLesa ngabasyukisye imfumu iilukwisa mwi sina lya baYehoba!’
Akale mu Isilaeli imfumu sya bukumo syalukwingila mu Jelusalemi ili sininine pa mbongolo iyanice pakweba’ti sililangisye ku bantu. Ifi efi baYesu balukucita. Kabili aba bantu balukulanga ati balukufwaya baYesu ukube’mfumu yabo. Pano talipo ni bonse abantu abalukubafwaya. Tungabone’ci ku fyacitika ili baYesu baya kwi tempuli.
Pe tempuli baposya impofu ne balema. Ili abana abanice babone’ci, babilikisya ukulemya baYesu. Pano ici calenga abapapatilisi ukukalipa, kabili babula baYesu ati: ‘Kani mulukumfwe’fi ifi abanice balukulabila?’
BaYesu baasuka ati: ‘Inya, naumfwa. Kani tamwapendelepo mu Baibolo apalabila ati: “Mutunwa twa twanice emo baLesa bakafumya ubuleme?”’ Popele abanice batwalilila ukulemya imfumu ya baLesa.
Tulukufwaya ukuba koti ni babo abanice, tali e fyenka? Bambi abantu pambi bangesya ukutucicila ukulabila pa bufumu bwa baLesa. Pano tukatwalilila ukubulako bambi pa fintu ifiweme ifi baYesu bakacitila abantu.
Tayalipo ni mpindi yakweba’ti baYesu batatike ukuteka pa bufumu ili baali pa calo. Mba nilwisa iyi mpindi ikesa? Abasambile ba baYesu balukufwayo’kwisiba. Twakupenda pali cici pantangile.
Matayo 21:1-17; Yoane 12:12-16.
Ifyakwipusya
- Ili baYesu baisa ku musi unini apepi na Jelusalemi, findo babula abasambile babo ukucita?
- Mu cikope, findo fyacitika ili baYesu bapalamina mu musi wa Jelusalemi?
- Kani findo abanice bacita ili babona baYesu balukuposya impofu ne balema?
- Mba findo baYesu balabila ku bapapatilisi abakalipa?
- Kani fwebo tungaba syani koti banice abapeela ubuleme kuli baYesu?
- Mba findo abasambile balukufwayo’kwisiba?
Ifyakwipusya na fimbi
- Pendeni Matayo 21:1-17.
Kani ukwingila kwa baYesu mu Jelusalemi koti ni Mfumu kwapusana syani ne filolo fya fita ifyalukucimfya mu mpindi sya baLoma? (Mat. 21:4, 5; Saka. 9:9; Filip. 2:5-8; Kolo. 2:15)
Mba cindo abanice bangasambililako ku baIsilaeli abasankwa abaambwile Amasamo 118 ili baYesu baingile mwi tempuli? (Mat. 21:9, 15; Amasa. 118:25, 26; 2 Tim. 3:15; 2 Pet. 3:18)
- Pendeni Yoane 12:12-16.
Kani filya ifisako fya tumbili abantu balukupyungisya ili balukulemya baYesu filapilibule’ndo? (Yoa. 12:13; Filip. 2:10; Fisu. 7:9, 10)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kani Ubufumu bwa BaLesa Cindo?
Kani mulalanguluka ati . . .
cintu icili mu mutima wa muntu?
nindabililo ya bantu lukoso?
bufumu bwa kwiulu?
IFI BAIBOLO ILABILA
“BaLesa ba kwiulu bakemika ubufumu, ubutabukonalwapo.”—Danyeli 2:44.
‘Twapelwa umwana umwalalume; lomba ne bufumu bukalukuli pa cifushi cakwe.’—Yisaya 9:6.
IFI UKUCETEKELA AYA AMASHIWI KUNGAMOFWENIKO
Mungeshiba ukwikalika ukulungeme ukungamulengeni mwebo ukushukilamo palwenu.—Yisaya 48:17, 18.
Kungamofweniko ukwishiba ati mu calo ca bukumo icilukwisa, abantu bakaba ne mweo uuwaminine kabili abasangalele. —Ukufisulula 21:3, 4.
KANI MU CINENENE TUNGACETEKELA IFI BAIBOLO ILABILA?
Inya, ni pakuti:
BaYesu balilangiishe ifi Ubufumu bwa baLesa bukashilisha ku ntangiile. BaYesu balibulile abasambile babo ukutembelela Ubufumu bwa baLesa ukweba ati bwise ne kufwaya kwa baLesa ati kucitwe pa calo. (Matayo 6:9, 10) BaYesu balilangile ifi lilya itembelo likaasukwa.
Ili baali pa calo, baYesu balilishishe abaali ne nsala, baliposeshe abalwashi, balibushishe ne bafwile! (Matayo 15:29-38; Yoane 11:38-44) Pakuba abekalikishi ba Bufumu bwa baLesa aba kuntangiile, BaYesu balicitile ifiweme ifi Ubufumu bwa baLesa bukacitila abantu bukalukwikalika.—Ukufisulula 11:15.
Ifilukucitika mu calo filukulangisha lukoso ukweba ati Ubufumu bwa baLesa bwapalamina. BaYesu balilabiile ati ili Ubufumu tabungaleta ubutende pa calo, mu calo mukaba inkondo, insala, ne fitulika.—Matayo 24:3, 7.
Tulafibone’fyo filukucitika ino myaka. Popele tungacetekela ukweba ati Ubufumu bwa baLesa bukumo lukoso bukashiliisha amakatasho tulukupitamo.
IFYAKWALAKANYAPO
Kani ubwikashi bukaba shani ili Ubufumu bwa baLesa bukatatika ukwikalika icalo?
Baibolo ilaasuka ico icakwipusha pa AMASAMO 37:29 na YISAYA 65:21-23.


text:
Baalitilwe Ukufuma mu Mfinshi
“[BaYawe] abamwitileni mu mfinshi ati mwinjile mu kutuba kwabo ukwa kukankamana.”
INYIMBO: 95, 74
1. Buulishisheni ifyacitikile ili Jelusalemi yalukonaalwa?
MU 607 B.C.E., ifita fya baBabiloni ifyalukutangililwa ne Mfumu Nebukadinesa iya bubili fyaalile mu konaala umushi wa Jelusalemi. Ukulosha kuli fyefyo abaBabiloni baonawile Jelusalemi, Baibolo ilalabila ati Nebukadinesa alipeye “ku mpoko abasankwa babo mu ng’anda ya mulenda wabo uswetelele; ne kubulo’kubomfwile’nkumbu shonse abasankwa neli ni bamoye, neli bacekulu neli bamfwi. . . . Popele baliyocele ing’anda ya baLesa ne kutobala icibumba ica kuJelusalemi, ne kutoca ututanino tonse utwa kuko ku mulilo, ne kufyonala ifinkolonkolo ifiweme ifya kuko fyonse.”
2. Ni kwisa kucenjesha baYawe bapeele ukulosha ku konaalwa kwa Jelusalemi, kabili findo fyali ne kucitikila abaJuda?
2 Abalukwikala mu Jelusalemi tabaelelwepo ukukankamana pa kubona abaBabiloni baisa mu konaala umushi. Pa myaka iingi, abakushimika ba baLesa baalicenjeshe abaJuda ati kani bapitilisha ukubulo’kulonda Ifunde lya baLesa, baali ne kubapeela mu minwe ya baBabiloni. AbaJuda abengi baali ne kwipaiwa ku mpoko, kabili abaapulukile imfwa baali ne kwikala umweo wabo onse mu busha ku Babiloni. (Jele. 15:2) Kani amekalilo abasha aali shani? Kani kwaliko ifili fyonse ifyacitikile mu mpindi ya baKlistu ifyapalene na fifilya abaJuda babapintile mu busha ku Babiloni? Kani eko fyali, ninshi fyalicitikile lwisa?
IFI AMEKALILO AALI MU BUSHA
3. Kani ubusha mu Babiloni bwalipusene shani ne busha abaIshialeli baalimo mu Ijipiti?
3 Ifi abakushimika bashimikile fyalikonshiwilwe. Ukupitila muli Jelemiya, baYawe baalibuulile abaJuda ati kani babapinta mu busha baalyelelwe ukucipokelela lukoso ne kulukupyungisha. Balilabiile ati: “Kamwibaka’mang’anda [mu Babiloni], mulukwikalamo; mubyale amabala, mulukulye’fisepo ifya kuko; kabili mukafwaishe ubutende bwa mushi, uyo nalengeshe ati mutwalweko muli bukaili, mulukuutembelela kuli baYawe; pakuti ni mu butende bwauko emo mukalukuli ne butende.” (Jele. 29:
4. Ukulunda pa baIshilaeli abatabaalukumfwilapo baLesa, ni bani bambi abo bapintile ku Babiloni mu busha, kabili ni bwisa bukatasho baakwete ukulosha ku kupempela baLesa?
4 Nangaba’ti abaJuda baalikwete fyonse ifya ku munefu ifi baalukupengela, caali icikateshe kuli bo ukulukupempela baYawe mu nshila iyelelwe. Itempuli lya baYawe kumo ne conto fyalyonawilwe, kabili abapapatilishi tabaalukupyungapo ukwelelwa na fyefyo baelelwe ukulukupyunga. Pa basha paali ne bapyungishi ba baLesa aba bucine abatabaelelwepo ne kupanikwa, pano baalukupengela pamo ne baJuda bonse. Nangabe’fyo, baalukupyungisha apapelele amakosa abo ukulonda Ifunde lya baLesa. Ku cakubwenako, ili Danyeli ne babyakwe batatu, Shadilaci, Meshaci, na Abedinego baali mu Babiloni, tabaalukulyako ifyakulya ifi abaJuda tabaelelwepo ukulya. Kabili tuliishi ati Danyeli talekelepo ukulukutembela lyonse kuli baLesa. (Dan. 1:8; 6:10) Nangabe’fyo, pakuti baalukutangililwa ku bantu abatabalukupempelapo baLesa bacine, calikateshe kuli bo ukulukucita fyonse lukoso ifyalembelwe mwi Funde lya baLesa.
5. Ni bwisa bucetekelo baYawe baapeele abantu babo, kani nindo uku ukulaya kwabelele kwa kukankamika?
5 Kani abaIshilaeli baali ne kukwatapo ishuko nakabili ilya kupempela baLesa mu nshila iyelelwe? Pali yeyo impindi, calukuboneka koti ifyo tafikacitikapo. AbaBabiloni tabaalukubalekapo abasha babo. Nangabe’fyo, ico tacaalipo bukatasho kuli baYawe. Baalilaile ati abantu babo baali ne kufuma mu busha, kabili fyopele’fyo efyacitikile. Fyonse lukoso ifi baLesa balaya filakonshiwa.
KANI ABAKLISTU BA INO MPINDI BALIPITILEKO MU FIPALENEKO?
6, 7. Nindo cabeela icelelwe kuli fwebo ukwalukako muli fyefyo twalukubuulishisha ukulosha ku mwaka ili abantu ba baLesa aba ino mpindi babeele abasha kuli Babiloni?
6 Kani abaKlistu balipitilepo mu fipaleneko na fifilya abaJuda baapitilemo ili baali mu busha ku Babiloni? Pa myaka iingi, makashini ya Akatambo ka Wakulama yalibuulishishe ati abantu ba baLesa aba ino mpindi baalibeele mu busha kuli Babiloni mu 1918 kabili baalifumine mu busha mu 1919. Nangabe’fyo, pakuti pali fyefyo twakulabilapo muli cicino iciputusha ne cakonkapo, calibwenekele ati cili icelelwe ukwalukako mu kubuulishisha kwa lili ilyashi.
7 Langulukeni pali cici: Babiloni Umukulu kupempela konse ukwa bufi. Penka, pakweba’ti abantu ba baLesa babe mu busha kuli Babiloni mu 1918, ninshi mu nshila imbi baalyelelwe ukuba mu busha ku kupempela kwa bufi pali yopele ilye’mpindi. Nangabe’fyo, bucine bwa kweba’ti muli yeyo impindi ili Inkondo ya Calo iya Kutanga taingatatika, abapyungishi ba baLesa abasufishiwe baalitatikile ukufumamo muli Babiloni Umukulu. Nangaba’ti abasufishiwe baalukubapensha ili kwali inkondo ya calo, impindi ishingi abaalukubapensha bekalikishi, talipo ni Babiloni Umukulu. Popele tungalabila ati abantu ba baYawe tababeelepo mu busha kuli Babiloni Umukulu mu 1918.
NI LWISA ABAKLISTU BABEELE MU BUSHA KULI BABILONI?
8. Buulishisheni ifi ubuKlistu bwa cinenene bwashilile. (Boneni icikope icili pe buula 22.)
8 Pa Pentekosite mu 33 C.E., abaJuda abakuti ubwingi na baabo abaalukile baJuda baalisufishiwe ne mupashi uswetelele. Aba abaKlistu ba bukumo baalibeele “mukoka wa bantu usalulwilwe, bupapatilishi ubwa bufumu, mushobo uswetelele, bantu abakaba maboni abaLesa.” (Pendeni 1 Petilo 2:
9. Buulishisheni ifi ubuteko bwa baLoma bwaofweleko ubuKlistu bwa bufi ne fyafuminemo.
9 Mu 313 C.E., umwikalikishi wa baLoma Constantine alisuminishe ati ubu ubuKlistu bwa bufi e bwelelwe ukulukucitwa. Ukufuma pali yeyo impindi, aba mwi calici ne ba mu buteko baalitatikile ukupyungila pamo. Ku cakubwenako, panuma ili intangishi sha mu Nicaea shakumene, Constantine, uwaliko kuli kuku ukukumana, alilabiile ati Arius umupapatilishi bamupinte mu busha ni pakuti Arius aliikene ubusambishi bwa kweba’ti baYesu ni baLesa. Panuma, mu mpindi ili Theodosius wa kutanga alukwikalika (379-395 C.E.), ubuKlistu bwa bufi ubu batatikile ukwita ati Icalici lya Katolika, e bwabeele buKlistu bwa mu Bufumu bwa baLoma. Abalemba ilyashi lya kale balalabila ati abaali mu kupempela kwa bufi ukwatatikile mu Loma baalukuliita ati baKlistu. Pano, bucine bwa kweba’ti pali ilye’mpindi abaKlistu abaafutukiile baLesa baalitatikile ukupempela pamo ne mapempelo aali mu Bufumu bwa baLoma ne kupanga Babiloni Umukulu. Nangabe’fyo, abaKlistu abasufishiwe abaali lukoso abanini baalukupyungisha apapelele amakosa abo ukulukupempela baLesa, pano tabakwetepo ishuko lya kubuulako bambi bucine. (Pendeni Matayo 13:
10. Findo fyalengeshe bambi abantu ukutatika ukukanika ifi baalukusambisha mu calici?
10 Nangabe’fyo, mu myanda ya myaka iya kutanga panuma ya baKlistu, kwali abantu abengi abaalukupenda Baibolo mu mulaka wa ciGiliki neli mu ciLatin. Baali ne shuko lya kupalanya ifi Amashiwi abaLesa asambisha na fyefyo aba mu ma calici baalukusambisha. Pakuti pali fyefyo baalukupenda muli Baibolo, bambi baalikeene ifi aba mu calici baalukusambisha ifitafyalipo fya mu malembo, pano ukulabila apaswetele ati ifi baalukusambisha fyali fya bufi kwali ne kubaletela amakatasho aakulu.
11. Kani intangishi sha mapempelo shaalicitile shani pakweba’ti abantu bonse belukupenda Baibolo?
11 Mu kupita kwa mpindi, abantu abengi baalukufilwa ukupenda Baibolo mu milaka yalembelwemo pali yeyo impindi, kabili aba mu calici baalukukanya ukwalula Amashiwi abaLesa mu milaka abantu bangomfwa. Pakuti pali fyefyo, intangishi sha mwi calici ne bantu bamo bamo abaasambilile makosa e baalukupenda Baibolo, nangaba’ti talipo ni ntangishi sha mu mapempelo shonse ishaishi bwino ukupenda ne kulemba. Uuli onse uwakana ifi baalukusambisha mu calici aali ne kupanikwa ukwakuti. Abapyungishi ba baLesa aba cine baalukukumana lukoso mu tumabumba tunini tunini mu bumfiso. Koti ni fyefyo caali ku baIshilaeli abaali mu busha ku Babiloni, ‘ubupapatilishi’ bwa basufishiwe tabwalukupyungapo mu nshila iyelelwe. Babiloni Umukulu aalibikile abantu mu mfinshi ya cinenene!
UKUTUBA KWATATIKA UKUBONEKA
12, 13. Findo fibili ifyalengeshe abantu ukutatika ukufuma mu kupempela kwa bufi panini panini? Buulishisheni.
12 Kani abaKlistu baali ne kukwatapo ishuko nakabili ilya kupempela baLesa mu nshila iyelelwe? Inya! Ukutuba kwalitatikile ukuboneka. Ifintu fibili ificindeme e fyalengeshe ati uku ukutuba kutatike ukuboneka. Ica kutanga cali kupangwa kwa fimashini fya kupulintilako pakati ka myaka ya ba 1400 C.E. Ili fimashini fya kupulintilako tafingapangwa mu fyalo fya ku Yulopu na ku America, baalukukopolola Baibolo ku maboko lukoso. AmaBaibolo ali lukoso aanini kabili aali ne mutengo. Cilisangilwe ati paalukupita imyenshi 10 pakweba’ti umulembeshi uwishi bwino ukukopolola ashile ukukopolola Baibolo yonse! Ukulunda pali fyefyo, ifi baalukulembapo (ifiseba) fyaali ne mutengo ukwakuti. Mu kupusanako, ukupyungisha fimashini ne mapepala, uwishi bwino ukupulinta angapulinta amabuula 1,300 pa kasuba kamo!
13 Ica bubili icaofweleko ni fyefyo abalalume bamo abaali ne lupata basalulwilepo ukucita ku kutatika kwa myaka ya ba 1500 C.E. Balisalulwilepo ukwalula Amashiwi abaLesa mu milaka abantu abengi bangomfwa. Abakwalula abengi baalukupyungako uyu umulimo nangaba’ti ukucite’fyo kwaalukubika umweo wabo mwi lofyo. Aba mu calici baalikalipile. Intangishi sha mapempelo shalukuba ne mwenso ni pakuti shaalishi ati umuntu uwakwete Baibolo aali ne shuko lya kulangisha ati shalukutumpaika abantu! Kabili pakuti Baibolo yalukwalulwa mu milaka iingi, abantu baalukuipenda. Ili baalukupenda, baalukwipusha ati: Ni pesa mu Mashiwi abaLesa apa balabiile pa mulimo wa helo? apa balabiile ati umuntu alyelelwe ukupeela umupapatilishi indalama pakweba’ti apempele pa cililo? apa balabiile pali bapopu? Ici calilengeshe intangishi sha mapempelo ukukalipa. Aba abantu baalukukanika intangishi sha mu calici! Aba mu calici tabaikelepo lukoso. Abalalume ne banakashi baalibapeele umulandu wa kufutukila icalici ni pakuti baalikene ifyalukusambishiwa mu calici, ifili koti ni fyefyo Aristotle and Plato baalukusambisha, abalalume abaaliko ili na baYesu tabangafyalwa. Aba mu calici baalukubapeela umulandu wa kubepailapo, kabili ubuteko e bwalukubepaya. Ici baalukufwaya kulengesha abantu ukuleka ukupenda Baibolo ne kuleka ukukanika intangishi sha mu calici. Ifi fyalipyungile ku bengi. Pano, abanini abaali ne lupata baalikene ukutumpaikwa kuli Babiloni Umukulu. Pakuti baalishibileko ifinini ifya mu Mashiwi abaLesa, baalukufwaisha ukwishibilapo na fimbi! Uku e kwali ukutatika kwa bantu ba baLesa ukufumamo mu kupempela kwa bufi.
14. (a) Findo fyaofweleko abantu ba baLesa ukumfwisha bucine bwa mu Baibolo ku kushila kwa myaka ya ba 1800? (b) Buulishisheni ifi Umukwabesu Russell apyungishe pakweba’ti eshibe bwino bucine.
14 Abengi abaalukufwaisha ukwishiba bucine bwa mu Baibolo baalibutukiile ku fyalo uku aba mu calici tabaalukukatashapo makosa abantu. Baalukufwaya ukulukupenda Baibolo ne kulukwambaalapo na bambi ukwakubula uuli onse ukubakatasha. Mu calo ca kube’fyo, mu United States, emo ba Charles Taze Russell ne babyabo batatikile ukusambilila makosa Baibolo ku kushila kwa myaka ya ba 1800. Pa kutatika lukoso, ici Umukwabesu Russell alukufwaisha kwishiba ukupempela ukwalukusambisha bucine. Alukupalanya makosa ifi baalukusambisha mu mapempelo aengi, ukubikako na ayo aataalipo abuKlistu, kuli fyefyo Baibolo ilabila. Mu kupelako alikutulukile ati tapaalipo ukupempela ukuli konse ukwalukulonda fyonse ifyabuulishishiwe mu Mashiwi abaLesa. Pa mpindi imo, aalikumenepo ne ntangishi shimo isha mapempelo ni pakuti aalukulanguluka ati aba abalalume bangasuminishako kuli fyefyo Umukwabesu Russell ne babyakwe basambilile ifya mu Baibolo pa kweba’ti bo balukufisambisha mu makelesha abo. Ishi intangishi sha mapempelo shalikeene. Abasambile ba Baibolo baali ne kusumina lukoso bucine bwa kweba’ti: Tekuti bapyungilepo pamo na baabo abaalukufwaya lukoso ukwikalilila mu kupempela kwa bufi.
15. (a) Ni lwisa abaKlistu babeele mu busha kuli Babiloni Umukulu? (b) Ni fisa fyakwipusha tukambaalapo mu ciputusha cakonkapo?
15 Ukufika pano twabona ati abaKlistu ba cine baalibeele mu busha kuli Babiloni panuma lukoso ili intangishi shonse shafwile. Nangabe’fyo, kuli ifyakwipusha ifyelelwe ukwasukwa: Findo fimbi ifilangisha ati mu myaka ili umwaka wa 1914 taungafika abasufishiwe baalukufumamo muli Babiloni Umukulu? Kani fya cine ati baYawe baalilekele ukushukisha abapyungishi babo ili kwali Inkondo ya Calo iya Kutanga pakuti baalilekele ukupyungisha mu mulimo wa kutulisha? Kani abakwabesu bamo pali ilye’mpindi baalukulibikamo mu fyakupikishanya fya calo popele ne kusoomesha baYawe? Na mu kupelako, abaKlistu nga baalibeele mu busha kuli Babiloni umukulu panuma ya mwaka wa 100 C.E., ninshi ni lwisa bafuminemo? Ifi mu cinenene fyakwipusha ificindeme. Fikaasukwa mu ciputusha cakonkapo.


text:
KIPINDI 6
Muswelo Ushintanga Bana Busongi
“Bāna e bipyanwa bya Yehova.”—Ñimbo 127:3
Kubutula mwana kuletelanga ba mulume ne mukaji nsangaji kadi ne kulēmenenwa. Byomukidi bambutwile bangiya, musa kutulumuka kitatyi kyenu kilampe ne bukomo bwenu bipityila’nka ku kukwatakanya mwana. Kukesha, pamo ne kushinta miivwanino kubwanya kutūla kipwano kyenu pa ditompo. Bimulomba abe ne mwinē pobe kushinta ngikadilo yenu mwa kukwatakenya mwana ne kulama busongi bwenu. Le madingi a Bible abwanya kwimukwasha namani munekenye ano makambakano?
1 IMVWANIJAI MUSWELO USA KUSHINTA MWANA BŪMI BWENU
BINENA BIBLE: “Buswe budi na kitūkijetyima ne kanye.” Kadi buswe “kebukimbangapo tumweno twa abo bwine, kebukelwangapo bulobo.” (1 Kodinda 13:4, 5) Byokidi inabana ngiya, i kyendele’mo kuta mutyima nakampata obe mwana. Inoko, obe mulume ubwanya kwimona bu ubamusula, nanshi kokavulaminwa’ko amba ufwaninwe kwibata mutyima abo bonso. Ubwanya kumukwasha na kitūkijetyima ne kanye eimvwane amba udi na mvubu kadi i mwipāne mu kukwatakanya wenu mwana.
“Banwe balume nenu, ikalai nabo nyeke . . . mwendele buyuki.” (1 Petelo 3:7) Yuka’mba obe mukaji ukapwila bukomo bwandi buvule ku wenu mwana. Pano kadi na biselwa bipya, ubwanya kwikala na njia, mpungiji, nansha kutyumukwa mutyima. Kitatyi kimo, ukokeja ne kukukalēla, ino ikala nyeke mutūkije mutyima, mwanda “yewa wijanga pa kufuna bulobo utabukile būya muntu mukomokomo.” (Nkindi 16:32) Ikala na nangu, umukwashe bukwashi bumufwaninwe.—Nkindi 14:29.
BYOMUKOKEJA KULONGA:
Bashabana: Kwasha obe mukaji akwatakanye mwana, nansha ke bufuku. Tyepeja’ko kitatyi kyoloñanga bintu bikwabo mwa kushikatyila kitatyi kivule pamo na obe mukaji ne obe mwana
Bainabana: Shi obe mulume usaka kukukwasha ku mwana, itabija. Nansha shi walongakanya’byo, kokamufutulula, abe mulombole na kanye mwa kulongela
2 NINGIJAI KIPWANO KYENU
BINENA BIBLE: ‘Bakekala ke ngitu imo.’ (Ngalwilo 2:24) Nansha shi mubaikala na wa mu kisaka mupya, vuluka amba abe ne mwinē pobe mwi “ngitu imo.” Longai bukomo bwenu bonso bwa kuningija kipwano kyenu.
Banwe bakaji, fwijai’ko benu balume bemukwashanga ne kwimwela’ko kuboko. Binenwa byenu bya kufwija’ko biletanga “bukomo.” (Nkindi 12:18) Banwe balume, sapwilwai benu bakaji amba mwibaswele kadi mwibakwete na mutyika. Mwibatendelei pa muswelo obakwatakanya kisaka.—Nkindi 31:10, 28.
“Nanshi muntu ne muntu kakikimba kamweno ka aye mwine, ino akimbe nyeke kamweno ka mukwabo.” (1 Kodinda 10:24) Longela nyeke mwinē pobe byobya bilumbuluke kutabuka. Byomudi ba mulume ne mukaji, mwisambilei pamo, mwifwija’ko ne kwiteja banwe bonso. Ikalai bambulwa kwisakila mu myanda itala kusambakena pamo. Vuluka bisakibwa bya mwinē pobe. Bible unena’mba: “Kemwakīsuminwai banwe bene na bene, poso mweivwanika banwe bonso.” (1 Kodinda 7:3-5) Nanshi mwisambei pa bubidi bwenu uno mwanda pampikwa kwifyamina. Kitūkijetyima ne kwivwanija kwenu kukaningija kipwano kyenu.
BYOMUKOKEJA KULONGA:
Kemwakilwai kushikatyila pamo pa bubidi bwenu
Longela mwinē pobe tubintu tutyetutye tumwivwanija amba umuswele, kimfwa kumutumina kamusapu nansha kumupa kakyabuntu
3 FUNDIJAI WENU MWANA
BINENA BIBLE: “Tamba ku bwanuke uyukile bilembwa bijila, bikokeja kukwalamuna kodi wa tunangu mwanda wa lupandilo.” (2 Temote 3:15) Tūla mpangiko ya kufundija obe mwana. Udi na ñeni ibezemukwa ya kufunda, nansha shi kabutwilwe. Mwana ukokeja, aye ukidi munda, kuyuka diwi dyobe ne kubezemuka ku byolonga. Mutangile pakidi mwanuke, nansha shi kevwanijapo byotanga. Bikamushila kibidiji kya kusangela kutanga pakatama.
Obe mwana ke kibudyebudyepo kikomenwa kukwivwana wisamba myanda ya Leza. Mufwenye akwivwane polombela kudi Yehova. (Kupituluka 11:19) Ne pomukaya kya pamo, nena myanda ya bintu bilongele Leza. (Ñimbo 78:3, 4) Penda patama obe mwana, ukatengwa pa mutyima na bobe buswe boswele Yehova, nandi ukafunda kumuswa.
BYOMUKOKEJA KULONGA:
Lombela ulomba tunangu mwa kutamijija obe mwana
Pituluka mu milangwe ne bishima bikatampe kudi obe mwana, nandi alwile’ko kala kufunda’byo


text:
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA | NEHEMIAH 12-13
Shiiyo Shicafwa Kuswa kuli Neyemiya
Neyemiya wakashitilisha kulambila kwancine camoyo woonse
13:4-9, 15-21, 23-27
Eliyashibu Mupailishi munene wakasuminisha Tobiya, uteshi mushomi alimwi wakalinga shikupikisha, kumuyungoola kucita shintu shibiibi.
Eliyashibu wakapa Tobiya cipinda ca mulubansa lwa ŋanda yakwe Lesa.
Neyemiya wakasowa shintu shakwe Tobiya shoonse pansengwe, akusalasha cipinda, akutalika kucisebensesha munshila yeelete.
Neyemiya wakatolelela kukusha shintu shibiibi mu Jelusalemu.


text:
March 27–April 2
JELEMIYA 12-16
Lwiimbo 128 alimwi Amupailo
Maswi Akutalikila (Mami. 3 na kuceyawo)
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA
“Bene Isilaeli Bakaluba Yehova”: (Mami. 10)
Jele. 13:1-5—Nabi kwaamba ayi tacakalinga cuubu, Jelemiya wakanyumfwila Lesa akuya mukushisa laamba wa nsalu iteshimite (jr-CN p. 51 pala. 17)
Jele. 13:6, 7—Jelemiya ndyakeenda mushinso ulaamfu kuya mukubwesa laamba alimwi, wakacana wanyonyooka (jr-CN p. 52 pala. 18)
Jele 13:8-11—Yehova wakalinga kusuni kutondesha ayi bushicibusa bubotu mbwakalinga kucite abene Isilaeli bulaakunyonyooka ceebo ca kutanyumfwila kwabo (jr-CN p. 52 mapa. 19-20; it-1-E 1121 pala. 2)
-
Kulangoola Buboni Bwakumushimu: (Mami. 8)
Jele. 12:1, 2, 14—Ino Jelemiya wakeepusha mwiipusho nshi, alimwi ino Yehova wakakumbula buyani? (jr-CN p. 118 pala. 11)
Jele. 15:17—Ino Jelemiya wakaabona buyani makani akusekana abamwi, alimwi ino inga twamukonkela buyani? (w04-CG 5/1 p. 22 pala. 16)
Ino ntokwiiyanshi pali Yehova kuswa kukubelenga Baibo kwa nsondo iino?
Ino ngamakani ali kuswa kukubelenga Baibo kwa nsondo iino ngeenga ndasebensesha muncito yakushimikila?
-
Kubelenga Baibo: (Mami. 4 na kuceyawo) Jele. 13:15-27
AMWIIYE NSHEENGA MWACITA MUNCITO YAKUSHIMIKILA
Ciindi Cakutaanguna: (Mami. 2 na kuceyawo) Kapepa Kakwiita bantu kuciibalusho alimwi avidyo—Amwaambe nsheshi mukabandike na mukabooleleeko.
Kuboolelaako: (Mami. 4 na kuceyawo) Amwaabile kapepa kakwiita bantu kuciibalusho alimwi avidyo—Amwaambe nsheshi mukabandike na mukabooleleeko.
Likani: (Mami. 6) w16-CG.03 29—Mutwi: Ino Ndilili Bantu Bakwe Lesa Ndyebakalinga Basha mu Babiloni Munene?
BUUMI BWA BWINEKLISTU
Lwiimbo 139
“Amucafwe Mukwashi Wanu Kwiibaluka Yehova”: (Mami. 15) Kubandikishanya. Ndyemutotalika amutondeshe vidyo ya “Maswi Aya . . . Alyeelete kuba Mumyoyo Yanu”—Kwiipusha Mukwashi (patocanika vidyo FAMILY).
Ciiyo ca Baibo Calibungano: (Mami. 30) kr-CG mutwi. 10 mapa. 8-11, kabokosi katokwaamba ayi “Kkilisimasi, Mboyakatalika Alimwi Ancoyakatalikila” alimwi a “Kuyubununa Zilengwa Zyakubamba Mazuba Aakulyookezya Amazuba Aakusekelela” (kucipiko)
Amwiindulukeemo, Akwaamba Nsheshi Tukeeye Nsondo Itoosa (Mami. 3)
Lwiimbo 48 alimwi Amupailo


text:
Icisimicisyo 75: Abasankwa Bane mu Babiloni
IMFUMU Nebukadinesa apinta bonse abaIsilaeli abasambilile ukucilapo ku Babiloni. Panuma yafyefyo imfumu yasalululapo pali bo abasankwa abacililepo ubulombe kabili abacenjele. Bane pali bo ni baba abasankwa wabona apa. Umo ni Danyeli, kabili bambi abo batatu abaBabiloni balibelicile ati Syadilaci, Mesyaci na Abedinego.
Nebukadinesa ateyanya ukusambisya abasankwa abanice pakweba’ti bangapyunga mu cipango cakwe. Panuma ya myaka itatu iya kubasambisya akasalululamo lukoso abacenjele ati balukumofwako ukupikulula amakatasyo. Imfumu ilukufwaya abasankwa ukuba abamakosa kabili abakubula neli bulwasi ili balukubasambisya. Popele yafunda abapyugisi baiko ati balyelelwe ukubapela bonse lukoso ifyakulya fya mutundu umo wenka ifinonene ne mfaina ifi yo ne lupwa lwaiko bapoka.
Lolesya umusankwa Danyeli. Kani waisiba ifi alukulabila kuli Asipenasi icilolo ca bapyungisi bakwe Nebukadinesa? Danyeli alukumubula ati ye talukufwayapo ukulya ifintu ifinonene ukufuma kwi tebulu lya mfumu. Pano Asipenasi abombomana. Alabila ati: ‘Imfumu yapingulapo kale ifi mwebo mwakulukulya. Kabili kani tamubonekele koti ni babo bambi abasankwa, imfumu pambi ikanjipaya nebo.’
Popele Danyeli aya ku mpemba yeyo Asipenasi aikalikile pali Danyeli na pa babyakwe batatu. Alabila ati: ‘Ndukumukombeteleni ati mutwesye pa nsiku 10. Mulukutupela umusalu wa kulya ne menda akunwa. Eli mukatulinganye fwebo ne basankwa abo bambi abalukulya ifyakulya fya mfumu, ne kubona abakaboneka bwino.’
Impemba yasuminisya ukucite’fi. Kabili ili insiku 10 syasila, Danyeli ne babyakwe batatu baboneka abakosele ukucila na bonse abo bambi abasankwa abanice. Popele impemba yabaleka ati batwalilile ukulya umusalu pe punda lya fyakulya imfumu ipeela.
Panuma ili imyaka itatu yasila bonse abasankwa batwalwa kuli Nebukadinesa. Panuma ya kwambala nabo bonse, imfumu yasangana’ti Danyeli ne babyakwe batatu bacilapo ukucenjela. Popele yabalama pakweba’ti balukuyofwako mu cipango. Kabili yonse mpindi ili imfumu yaipusya ifyakwipusya kuli Danyeli, Syadilaci, Mesyaci na Abedinego neli ukubapela amakatasyo aakosele, balisi ukucilapo imiku 10 pa bapapatilisi neli abamano bakwe abalalume.
Danyeli 1:1-21.
Ifyakwipusya
- Mba nibani abasankwa bane abali mu cikope, kabili nindo babelele mu Babiloni?
- Nikwisa kwansika Nebukadinesa abakwatile abasankwa bane, kabili findo afunda abapyungisi bakwe?
- Nifisa fyakulya ne fyakunwa Danyeli alomba ati balukumupela ye ne babyakwe batatu?
- Panuma yakulya umusalu pa nsiku ikumi, Danyeli ne babyakwe batatu bapusanako syani ku basankwa bambi?
- Cindo calengele ukweba’ti Danyeli ne babyakwe batatu babe mu cipango ca mfumu, kabili nimuli yisa’nsila bacililapo pa bapapatilisi ne balalume bamano?
Ifyakwipusya na fimbi
- Pendeni Danyeli 1:1-21.
Findo twelelwe ukucita kani tulukufwayo’kucicila ukwesiwa ne kulikanya ku kucite’fibipile? (Dan. 1:8; Taŋ. 39:7, 10; Gal. 6:9)
Kani nimuli sisa’nsila abanice muli bulelo bangatunkwa neli ukupangilisiwa ukulibikamo mu fintu ifi bamo babona ati ‘fyakulya ifinonene’? (Dan. 1:8; Ifisi.20:1; 2 Kol. 6:17-7:1)
Kani icisimicisyo ca mu Baibolo icilabila pa basankwa bane abaEbeya cilatofwa ukubona syani amasambililo amu calo? (Dan. 1:20; Yisa. 54:13; 1 Kol. 3:18-20)


text:
ILYASI 57
Leza Wasoolola Davidi
UZYE watuulola ivyati-vicitika paa? Umulumendo wii watapususya akana ka mfwele kuli ci beele. Ci beele cali-casenda akamwana ka mfwele kuti cikalye. Nomba umulumendo wali wacizinganya mpaka waya wacipoka akana ka mfwele. Lyene lino ci beele cali-cakatuka kuti cimulume, umulumendo wii wali wacilema nu kucifwanta pansi mpaka cafwa! Kwali nu uwanda umwi lino wapuswisye akana ka mfwele kuli cisama. Mulumendo wii wasipa sana, asi avivyo? Uzye watumumanya umulumendo wii?
Iziina lyakwe a Davidi. Akaikala umu muzi wa Betelemu. Sikulu wakwe waali a Obedi mwana Luti na Boazi. Uzye waiusya antu yaayo? Isi wakwe Davidi wali a Yese. Davidi wacemanga imfwele zyakwe isi. Davidi wavilwe ala papita imyaka 10 ukufuma pano Yeova wasoolwile Saulo ukuya umwene.
Lyene uwanda umwi Yeova waneenyile Samueli ukuti: ‘Senda amafuta asuma cuze uye uku ng’anda yakwe Yese uku Betelemu. Nati-nsoolola umwanakwe umonsi ukuti aliwe aye umwene.’ Lyene lino Samueli waile alola iyeli lyakwe Yese, Eliabu, welenginye ati: ‘I cumicumi wi kwene wii ali wino Yeova watasoolola.’ Nomba Yeova wamuneenyile ati: ‘Wemo utalola sile vino umonsi wii watalimpa nu kuyemba. Asi ali wino nsoolwile ukuti aye umwene.’
Lyene Yese wamile umwanakwe namuze, Abinadabu. Nomba Samueli watiile: ‘Awe, na wi kwene Yeova atamusoolwile.’ Kufuma papo, Yese wamile umwanakwe namuze kwene, Syama. Nomba Samueli watiile: ‘Awe cumi, na wi kwene Yeova atamusoolwile.’ Yonsi kwene ana 7 yano Yese waleesile kuli Samueli, pataali nanti umwi wino Yeova wasoolwile. Nga alino Samueli uzizye Yese ati: ‘Uzye yakwene sile ali yana yako aonsi?’
Nawe Yese aasuka ati: ‘Kwasyala sile kasuli. Nomba, wataya umu kucema imfwele.’ Lyene lino yaile yama Davidi, Samueli waweni ukuti Davidi wali umusuma sana. Nga alino Yeova walanzile ati: ‘Ali wikwene. Mwitile amafuta pa mutwe.’ Nawe Samueli avino wacisile. Insita yali nu kwiza lino Davidi wali nu kuya umwene wa ina Izlaeli.
1 Samueli 17:34, 35; 16:1-13.


text:
Po unkasí gwake alyandíle ukusulumania nu kundalusya undume ukuti: "Kutwala ji nyama ndupu. Utwamúnda tulikugu?" Undume alinkumwamula alinkuti: "Gwe nkasí gwangu. Apa ngutegela untego gwangu pampiki mmwanya lilimo íbole lyoili likuti: 'Twangu utwamúnda." Unkasí akanikaga. Po kilabo unkasí abukíle kuno! Kutega unnyambala untego. Bo ikwenda íkola mntego. Po alyandíle ukukúúta ingúúto po undume apilike. Alinkubopa ukwakuntatula. Po íbole mmwanya lyatíle: "Twangu utwamúnda." Unnyambala alinkulisuma íbole alinkuti: "Uju nkasí gwangu nsikumbuuta íkolíle kisíta kumanya. Íbole lyakaníle. Po alinkufíka mwangalamú. Unnyambala jula ampangila isi símwagíle. Jope alinkuti kyangu ikyima. Mwakindíngo atíle gwangu imifupa. Mwangwina ati gwangu untu. Kila kinyamana iki kyafíkíle pala kyalisalííle ifyake. Pammalikisyo alinkufíka Kalulu. Atíle bagwitu! Inyama iji nyafú fíjo. Po ubunúnú bwake tubuke tasí tukalye jila kula. Po iji twíse twisasulege ítolo.
Boosa balinkwitika nu kusokapo pamo pene nu múndu jula. Po bo bikwenda munjila Kalulu alyandiileko nu kumwabula unkííkulu jula. Nu kumbuula ukuti abopege mbimbibi ukubuka kukaja. Jope Kalulu alinkubabopela abaníne. Ukufíka kula inyama bakajagíle. Kalulu atíle po ulu tukajaga tubuke tukasasule jilajila. Batíle lilino ulu tubopege kila múndu akeegege akaake. Po íbole lyalilyakwanda, ukufíka ítolo pantego líkola. Ifínyamana ifíngí bo fífíkíle fílinkwanda ukwísalila inyama ja mwaíbole nu kulya. Po íbole ili lyalyaga utwamúnda balinkulilya ilyene.
Ukufuma pala pala íbole ilugu lya fínyamana kangi ilugu lya ntego mpaka numwísyu ugu.


text:
Misapwilo ya Kulondela’po
RÉVEILLEZ-VOUS !
Kipangujo: Mwanda waka i biyampe kwiteakanya ku bimpengele?
Kisonekwa: Nki 27:12
Pāna: Dino dipepala dilombola byotubwanya kulonga kumeso kwa kimpengele, pokilongeka ne shi kibapu.
FUNDIJA BUBINE
Kipangujo: Le tulombolanga namani amba tusenswe Leza?
Kisonekwa: 1Yo 5:3
Bubine: Tulombolanga’mba tusenswe Leza na kukōkela mbila yandi.
LE BANTU BAFWE BABWANYA BINE KWIKALA MONKA BŌMI? (T-35)
Kipangujo: Mwaka ne mwaka, bantu bavule ba ntanda yonso bavulukanga ne kulēmeka bafwile. Le tubwanya kukemona monka na baswe betu bafwile?
Kisonekwa: Bil 24:15
Pāna: Uno trakte ulombola mvubu ya lukulupilo lwa lusangukilo kodi. [Shi bibwanika, mutadije video Le Bafwe Bakasanguka?]
TEAKANYA MUSAPWILO OBE
Londa misapwilo ibadikile pa kuteakanya musapwilo obe wa mu mwingilo wa busapudi.


text:
SHAPITA WA BUBIDI
“Wadi Unanga na Leza”
1, 2. Le Noa ne kyandi kisaka bādi bengila mwingilo’ka, ne i makambakano’ka amoamo ēbatene?
NOA wiolola muongo ne bidyoma bimusansa. Mumone’po bidi mu ñeni pashikete pa mulamba mukatampe wa mutyi, ukōkolokwa ku mingilo yandi, koku utala kyūbakwa kikatampe kya safini. Waivwana luvumba lwa bunange mu luvula ne lunwa lukatampe lwa bingidilwa biteta mityi. Pashikete, Noa wādi ubwanya kumona bandi bana bengila bininge mingilo palapala ya lūbako lukatampe. Bandi bana, babo bakaji, ne wandi mukaji waswele, abo bonso bāingile nandi uno mwingilo mu makumi na makumi a myaka. Bapwile’ko kipindi kya mwingilo wa kūbaka safini, ino kwādi kukidi bivule bya kulonga pa kupwa’yo!
2 Bantu ba mu kibundi bālangile amba bano bantu ababela bulubi. Safini pa kwenda imana, bantu nabo po pene kebebasepa pa mulangwe wa’mba kusa kwikala dilobe disa kulobeja ntanda yonso. Kyamalwa kyādi kibadyumuna Noa kyādi kimweka bu kikomo kwitabija, kya bubela! Kebāivwanijepo mwanda waka muntu ubwanya kujimija bwandi būmi
3. Le Noa wānangile na Leza wa bine mu buluji’ka?
3 Kinenwa kya Leza kinena amba: “Noa wadi unanga ne Leza.” (Tanga Ngalwilo 6:9.) Le bino binenwa bishintulula bika? Kebishintululapo amba, Leza wāile pano panshi nansha amba Noa wāendele mūlu. Ino, Noa wākōkele Leza wandi bya binebine ne kumusanswa bininge pamo’nka na aye wānangile na Yehova, pamo bwa mulunda nandi. Tununu na tununu twa myaka pa kupita’po, Bible wanena padi Noa amba: “Pa lwitabijo [lwandi] waponeje ba pano pa ntanda.” (Bah. 11:7, Dibuku Dijila) Le wēbaponeje namani? Le i ñeni’ka yotubwanya kuboila ku lwitabijo lwandi dyalelo?
Muntu Wakubulwa Kakoba mu Ntanda Mibi
4, 5. Le i muswelo’ka wādi wenda ubipila’ko ntanda mu mafuku a Noa?
4 Noa wātamīne mu ntanda yādi yenda ibipila’ko bya mwiko. Yādi mibi ne mu mafuku a nkambulula wandi Enoke, muntu mukwabo moloke wānangile na Leza. Enoke wālaile amba, difuku dya butyibi dyādi dya kufikila bantu ba ntanda ba kubulwa bwine-Leza. Ino, kubulwa bwine-Leza kwāvudile’ko mu mafuku a Noa. Na bubine, mungya mumweno wa Yehova ntanda yāonekele, mwanda yāyudile butapani. (Ngal. 5:22; 6:11; Yude 14, 15) Le i bika byālengeje bintu bibipile’ko?
5 Kinkumbulu kya malwa kyālongekele umbukata mwa bamwikeulu, bana ba Leza ba ku mushipiditu. Mwikeulu umo wātombokele kala Yehova ne kwikala Satana Dyabola na kubepela Leza bubela ne kutonona ba Adama ne Eva bajilule. Mu mafuku a Noa, bamwikeulu bakwabo bāshilwile kutombokela buludiki boloke bwa Yehova. Bashiya kyepelo kyēbapele Leza momwa mūlu, baiya pano panshi, bavwala ngitu ya bu muntu ne kusonga bana-bakaji bapopoke. Bano bamwikeulu bantomboki ne ba mitatulo bāikele na lupusa lubi pa bantu.
6. Le Banefilimi bādi na lupusa’ka pa ngikadilo ya ntanda, ne Yehova wāsumininwe kulonga bika?
6 Kadi, ano masongi a kubulwa kwendela’mo ēsongele bamwikeulu bāvwele ngitu ya bu muntu na bana-bakaji ālengeje kubutulwa kwa bana ba nsanga ibidi, bakampangala kadi ba bukomo bupitepite. Bible wibeta bu Banefilimi, kishima kishintulula’mba “Bashindañana”
7. Le i makambakano’ka ālwile nao Noa ne wandi mukaji pa kukinga babo bana ku lupusa lubi lwādi’ko mu kine kitatyi’kya?
7 Bine, byādi bikomo kashā kulela kisaka mu ntanda ya uno muswelo! Ino, Noa wēkilelele’mo. Wāsongele mukaji muyampe. Noa pa kupityija myaka 500, wandi mukaji wamubutwila bana basatu
8. I muswelo’ka ubwanya bambutwile ba tunangu dyalelo kwiula kimfwa kya Noa ne wandi mukaji?
8 Dyalelo bambutwile babwanya kwiivwana mwēivwanine Noa ne wandi mukaji. Mwanda ntanda yotwikele’mo nayo i myonwe na butapani ne butomboki. Mu bibundi i muyule bisumpi bya bansongwalume bantomboki. Enka ne makayo alombolwa bana i mayule myanda ya butapani. Bambutwile ba tunangu baloñanga bukomo bwa kukomena luno lupusa na kufundija babo bana myanda ya Yehova Leza wa ndoe, mwine usa kupwa butapani. (Mit. 11:5; 37:10, 11) Bana babwanya kwifunda bintu bilumbuluke nansha ke mu ino ntanda mibi. Noa ne wandi mukaji bābwenye. Babo bana bana-balume batamine biyampe, basonga bakaji bādi nabo na mutyima wa kutūla Yehova Leza wa bine pa kifuko kibajinji mu būmi bwabo.
“Longa Safini”
9, 10. (a) Le i musoñanya’ka wa Yehova wāshintyile būmi bwa Noa? (b) Le Yehova wāsokwedile Noa bika pa mwa kulongela safini ne kitungo kyayo?
9 Difuku dimo, būmi bwa Noa bwāshintyile lonso. Yehova wēsambile na uno mwingidi muswedibwe ne kumusapwila mpango Yandi ya kufudija ntanda ya mu mene mafuku’a. Leza wāsoñenye Noa amba: “Longa safini ya mutyi wa ngofele.”
10 Ino safini ke kyādipo kyombo na mufwatakenya bamo. Keyādipo na nsongo nansha mutofi wa kunyuma, sukadi nansha umbido
11, 12. Le i mwingilo’ka mukatampe wēkondele nao Noa, ne wālongele’po namani?
11 Noa wēkondele na mwingilo mukatampe. Ino safini yādi mikatampe
12 Uno mwingilo wālongele myaka mivule, padi myaka 40 kutūla ku 50. Kwādi mityi ya kuteta, milamba ya kukoka, mityi ya kulalulula, kusonga ne kupopa. Safini yādi ya kwikala na bitala bisatu, nansha bipindi bya pangala, byumba bivule, ne kibelo mufula. Kadi yādi na madidisha kūlu konso ne musaka mutunduke pa bukata mwa kuzulumukila mema.
13. Le Noa wādi na mwingilo’ka mukomo kupita wa kūbaka safini, ne bantu bālongele namani ku uno mwingilo?
13 Myaka pa kupita’po, safini nayo yenda imweka, Noa ye uno wāsangele pa kukwashibwa na kyandi kisaka! Kwādi mwingilo mukwabo wādi na bikoleja bivule kupita mwingilo wa kūbaka safini. Bible witulombola’mba, Noa wādi “mwedi wa mbila ya boloke.” (Tanga 2 Petelo 2:5.) Nanshi wātangidile na bukankamane mwingilo wa kudyumuna bantu babi, bantu bampikwa bwine-Leza ku bonakani bwādi bwibatengele kumeso. Le bano bantu balongele’po namani? Yesu Kidishitu wāvulukile kino kitatyi mwenda mafuku, na kunena’mba bano bantu ne “kuyukapo mpika.” Wānene amba, bādi batele mutyima bininge ku yabo myanda ya bukile bukya
14. Le bisaka bya bene Kidishitu dyalelo bibwanya kuboila ñeni’ka kudi Noa ne kisaka kyandi?
14 Inoko, Noa ne kisaka kyandi kebālekele’byopo. Nansha byobādi mu ntanda mwādi mumonwa mwingilo wabo wa kūbaka safini bu wampikwa mvubu, wa kyongo nansha bulubi, ino baendelele kwiyūbaka na kikōkeji. Bisaka bya bene Kidishitu dyalelo bikokeja kuboila ñeni mivule ku lwitabijo lwa Noa ne kyandi kisaka. Inoko, tudi mu kitatyi kitela Bible bu “myaka ya malwa” ya ngikadilo ya bintu ya ino ntanda. (2 Tem. 3:1) Yesu wānene amba, kitatyi kyotudi’mo kidi pamo na kitatyi kyāūbakile’mo Noa safini. Shi ntanda itaba ku musapu wa Bulopwe bwa Leza na buñumauma, kibengo nansha ke kupangwapangwa, i biyampe bene Kidishitu bavuluke Noa. Ke babajinjipo kutanwa na bino bikoleja.
‘Twela mu Safini’
15. Le Noa wāfwidilwe ani paādi kalumba ku mwaka wandi wa 600?
15 Myaka mivule pa kupita’po, safini nayo yenda ipwa bityebitye. Noa paādi kalumba ku mwaka wandi wa 600, wajimija bantu baswele. Shandi Lameka wafwa. * Myaka itano pa kupita’po, Metuzala, shandya Lameka, nkambo wa Noa nandi wafwa na myaka 969
16, 17. (a) Le i musapu’ka mupya wātambwile Noa mu mwaka wandi wa 600? (b) Tela kintu kyemwenine Noa ne kyandi kisaka kyokebādipo babwanya kwilwa.
16 Mu mwaka wandi wa 600, mukulutuba Noa watambula musapu mupya utamba kudi Yehova Leza amba: “Iya abewa mu safini ne bobe bonso.” Mu kitatyi kimo kyonka, Leza wasapwila Noa kutweja misaka yonso ya banyema mu safini
17 Bāmwene kintu kyokebādipo babwanya kwilwa. Dya kulampe nabya bamona tununu ne tununu twa bipangwa byūmi
18, 19. (a) I muswelo’ka otubwanya kulangulukila pa bipangujo bipangulanga bantu ba lupata pa mwanda utala binkumenkume bya mu nsekununi ya Noa? (b) Le tumwene tunangu twa Yehova namani pa muswelo waātongele kupandija bipangwa byandi bya banyema?
18 Bantu bamo ba lupata babwanya kwipangula amba: ‘Le bino bintu bibwanya’tu kulongeka namani? Ne bano banyema bonso babwanya’tu kwikala pamo mu ndoe namani mu kakyumba katyetye?’ Languluka’po bidi: Le bine bibwanya kukomena Mupangi wa diulu ne ntanda kwendeja bipangwa byandi bya banyema, enka ne kwibilengeja bimunwe ne kwikala biyampe shi wasake? Vuluka’mba, Yehova ye Leza wāpangile banyema. Mwenda myaka, wākalañenye Kalunga Katyila ne kwimika dyuba. Le kabwanyapo kulonga binkumenkume byonso bilombwelwe mu nsekununi ya Noa? Na bubine ubwanya, kadi wālongele’byo!
19 Shako, Leza wādi ukokeja kutonga kupandija bipangwa byandi bya banyema mu muswelo mukwabo. Inoko, wātongele na tunangu muswelo wituvuluja kiselwa kyawāpele dibajinji bantu kya kulama bintu byonso byūmi bya pano panshi. (Ngal. 1:28) Mu uno muswelo, bambutwile bavule dyalelo bengidijanga mānga ya Noa mwanda wa kufundija babo bana amba, Yehova umwene bantu ne banyema baāpangile na bulēme.
20. Le Noa ne kisaka kyandi bāvudilwe mingilo namani mu yenga wa mfulo kumeso kwa Dilobe?
20 Yehova wālombwele Noa amba Dilobe disa kufika mu yenga umo. Kyādi kitatyi kyāvudilwe kisaka mingilo. Langa’po bidi mwingilo wa kutweja banyema bonso, kutūla bidibwa byabo mu ndudi ne kutweja bintu bya kisaka mu kibīko. Mukaja Noa ne bakaji ba ba Shema, Hama ne Yafeta ye bano bādi balonga bukomo mwanda wa ino safini ikale miyampe kushikata’mo.
21, 22. (a) Mwanda waka ketufwaninwepo kutulumuka buñumauma bwa bantu ba mu mafuku a Noa? (b) Le mifutululo yāfutulwilwe Noa ne kisaka kyandi na bakwabo yāfudile kitatyi’ka?
21 Le bantu bādi bebajokolokele nabo le? Ne pano pene “kuyūkapo mpika”
22 Le ino mifutululo yāfudile kitatyi’ka? Nsekununi itulombola’mba, Noa pa kupwa kutweja kyandi kisaka ne banyema mu safini, “Yehova wamushityila monka.” Shi ekale bakibengo badi pabwipi, kino kilongwa kya Leza kyebātaleje. Shi kekyebātalejepo, nankyo i mvula webataleje
23. (a) Le tubayuka namani amba Yehova kāsangedilepo lufu lwa banonga-bibi ba mu mafuku a Noa? (b) Mwanda waka i biyampe kwiula lwitabijo lwa Noa dyalelo?
23 Le Yehova wāsangedile lufu lwa banonga-bibi? Mhm! (Ezek. 33:11) Ino, wēbapele mukenga wa kushinta mashinda abo mabi amba balonge byoloke. Le bādi babwanya kulonga namino? Mwiendelejo wa Noa wālondolwele kino kipangujo. Pa kunanga na Yehova ne kukōkela Leza wandi mu byonso, Noa wālombwele amba bantu bādi babwanya kupanda. Mu uno muswelo, lwitabijo lwandi lwāponeje ntanda ya mu andi mafuku; lwamwekeja patōka bubi bwa bantu ba lukongo lwandi. Lwitabijo lwandi lwāmupandije aye ne kyandi kisaka. Shi wiule lwitabijo lwa Noa, nobe ubwanya kwipandija abe mwine ne boba bosenswe. Pamo bwa Noa, nobe ubwanya kunanga na Yehova Leza pamo bwa mulunda nobe. Bine, bulunda bwenu bukalādila nyeke!
^ mus. 7 Bantu ba mu mene mafuku’a bādi balāla myaka mivule kwitupita batwe dyalelo. Bine, bādi beja mwanda bādi kebasonsolokele kulampe na būmi ne na bubwaninine bwājimije ba Adama ne Eva.
^ mus. 15 Lameka wāinikile wandi mwana bu Noa


text:
KIFUNDWA 5
Lelo Leza Udi na Mpango’ka Itala Ino Ntanda?
1. Mwanda waka Leza wāpangile ino ntanda?
Yehova i mupe bana-balume ne bana-bakaji ino ntanda. Ntanda i kīkalo kyetu. Nanshi, mwana-mulume ne mwana-mukaji umbajinji, ba Adama ne Eva, kebāpangilwepo mwanda wa kukayuja mūlu—mūlu mudi kala Leza ne bamwikeulu. (Yoba 38:4, 7) Inoko Leza, wātūdile muntu umbajinji mu paladisa ya dyangi itwa bu Edena. (Ngalwilo 2:15-17) Yehova wāmupele aye pamo ne bana bandi dyese dya kwikala na būmi bwa kubulwa mfulo pano pa ntanda.
Ku ngalwilo, budimi bwa Edena kete yo yādi paladisa. Ba mulume ne mukaji babajinji bādi ba kubutula bana ne kuyuja ntanda. Mwenda mafuku, bādi ba kunekenya ntanda yonso ne kwiyalamuna ke paladisa. (Ngalwilo 1:28) Ino nshi keikonakanibwapo nansha dimo. Ikashadidila bu kikalo kya muzo wa muntu.
2. Mwanda waka dyalelo ntanda ke paladisapo?
Ba Adama ne Eva bātombokele, kadi Yehova wēbapangila panja pa budimi. Paladisa yājimina, kadi kekudipo muntu wābwenye kwiijokeja. Bible unena’mba: “Panopanshi i papebwe mu dikasa dya mubi.”—Yoba 9:24; Tanga Ngalwilo 3:23, 24.
Le Yehova wālekele mpango yandi imbajinjibajinji itala bantu? Mhm! Aye i Mwinē Bukomo Bonso. Kakankalwangapo. (Isaya 45:18) Ukajokeja bantu ku būmi bwaādi wibasakila.
3. Le Paladisa ikajokejibwa muswelo’ka?
Paladisa ikajokejibwa pano pa ntanda’nka shi Yesu kaludika bu Mulopwe utongelwe na Leza. Ku divita ditwa bu Amakedona, Yesu ukendeja bamwikeulu ba Leza ne konakanya balwana na Leza bonso. Kupwa Yesu ukakuta Satana mu kifungo mu bula bwa myaka 1 000. Bantu ba Leza bakapanda ku bonakani, mwanda Yesu ukebendeja ne kwibakinga. Bakamona būmi bwa nyeke mu Paladisa pano pa ntanda.
4. Le masusu akafula kitatyi’ka?
Le i kitatyi’ka kikafudija Leza bubi pano pa ntanda? Yesu wāletele ‘kiyukeno’ kilombola kufwena kwa mfulo. Ngikadilo ya ntanda dyalelo itūlanga būmi bwa bantu pa katele bulenda, kadi ilombola amba tudi ku “mvuyo ya ngikadilo ya bintu.”
Umbula bwa umbikalo wa myaka 1 000, Yesu ukafudija masusu onso. (Isaya 9:6, 7; 11:9) Kutentekela pa kwingila bu Mulopwe, Yesu ukengila ne bu Mupidishitu Mukatampe ukafundwila kulampe bubi bwa boba baswele Leza. Mu uno muswelo, Leza, kupityila kudi Yesu, ukafundula misongo, bununu, ne lufu.
5. Le i ani ukekala mu Paladisa īya kumeso’ku?
Bantu bakōkele Leza bo bakekala mu Paladisa. (1 Yoano 2:17) Yesu wātumine balondi bandi kukakimba bantu batūkanye ne kwibafundija bya kulonga pa kwitabijibwa na Leza. Dyalelo, Yehova uteakanyanga midiyo ne midiyo ya bantu mwa kukekadila’bo mu Paladisa pano pa ntanda. (Zefenia 2:3) Ku Njibo ya Bulopwe ya Batumoni ba Yehova, bantu befundanga’ko mwa kwikadila balume, bashabana, bakaji ne bainabana balumbuluke. Bana ne bambutwile batōtela’ko pamo, ne kwifunda muswelo wa kumwena mu myanda miyampe.


text:
MUTWE WA MWANDA WA PA KIBALU | BAMWIKEULU—LELO BADI’KO BINE? KYOWIKADILE MWANDA WA MVUBU
Bamwikeulu—Lelo Badi na Lupusa pa Būmi Bobe?
Difuku dimo mu Dya Yenga ku kyolwa, Kenneth ne Filomena, bashikatanga mu Curasao, baendele kukapempula ba mulume ne mukaji bamo bobadi befunda nabo Bible.
Kenneth unena’mba, “Potwafikile, twatene kwinjibo kufunge, motoka nao patupu’o. Inoko kudi’nka na kintu kyansukumine ngite wandi mukaji ku telefone.”
Mukaji waungitaba ne kunombola’mba wandi mulume udi ku kaji. Inoko, aye pa kujingulula’mba i ba Kenneth ne Filomena badi panja, waiya kushitula mulango ne kwibatweja.
Na pano kala, bamumona’mba wadi udila. Kenneth pa kushilula kifundwa kya Bible na milombelo, lolo’wa waanza kudila monka. Ebiya ba Kenneth ne Filomena bamwipangula na kanye mwanda waadi nao ku mutyima.
Mwana-mukaji’wa walondolola’mba wadi mukwate mulangwe wa kwiipaya’nka mu kine kyolwa’kya, wadi kalembela wandi mulume mukanda wa kumulombola kine kyaeyoela, ino walekele’byo kulemba mukanda’wa pamwityile Kenneth ku telefone. Webasapwidile amba wikondanga na njia, kupwa nabo bamukankamika na mavese a mu Bible. Kukankamika kobamukankamikile kwapandije būmi bwandi.
Kenneth unena’mba “Twafwijije’ko Yehova pa kwitupa mukenga wa kukwasha uno lolo wadi mulēmenenwe na njia, nakampata pa kwitutonona twite ku telefone—padi i kupityila ku mwikeulu nansha ku mushipiditu wandi ujila!” *
Lelo ba Kenneth ne Filomena badi na bubinga bwa kukulupidila’mba i Leza watengele’po kuboko, padi i kupityila ku mwikeulu nansha ku bukomo bwandi bwingila bwa mushipiditu ujila? Nansha’tu i mwanda Kenneth watubukile’po?
Na bubine ketuyukilepo. Inoko kyotuyukile i kino amba Leza wingidijanga bamwikeulu mwanda wa kukwasha bantu ku mushipiditu. Kimfwa, Bible unena’mba Leza wāingidije mwikeulu umo wāludika Fidipa, musapudi mwine Kidishitu amba akakwashe ntyikala mwine Efiopya wādi usakilwa bukwashi ku mushipiditu.—Bilongwa 8:26-31.
Mitōtelo mivule ikulupile mu bipangwa bya ku mushipiditu bya bukomo bukatakata, ne amba bipangwa bimo bya ku mushipiditu bingilanga mwanda wa kufikidija kiswa-mutyima kya Leza ne kulama muntu ne muntu. Bantu bavule nabo kebakulupilepo’tu enka’mba bamwikeulu badi’ko, ino bakulupile kadi amba bino bipangwa bya ku mushipiditu bidi na lupusa pobadi mu muswelo kampanda. Inoko, bantu bakwabo bavule kebakulupilepo mu bamwikeulu.
Lelo bamwikeulu badi’ko bine? Shi badi’ko, le bātambile kwepi? Le i bubine’ka butala bamwikeulu? Lelo badi na lupusa pa būmi bobe? Lekai tubandaule’ko bubinga palapala.
^ mus. 8 Yehova i dijina dya Leza enka na modilembelwe mu Bible.—Ñimbo ya Mitōto 83:18.


text:
March 7-
13
ESITA 6-10
Lwiimbo 131 alimwi Amupailo
Maswi Akutalikila (Mami. 3 na kuceyawo)
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA
“Cakutalisuna Esita Wakasebensela Yehova Abantu Bakwe”: (Mami. 10)
Esita 8:3, 4—Nacibi kwaamba ayi Esita wakalinga kushitilishitwe, wakabika buumi bwakwe mumapensho kwaamba ayi acafwe bamwi (ia-CG 143 mapa. 24-25)
Esita 8:5—Esita wakabikila maano ndyaakalinga kwaamba amwaami Ahaswelo (w06-CG 3/1 p. 7 pala. 9)
Esita 8:17—Bantu baanji bamishobo imwi bakatalika kupaila pantu pomwi abaJuda (w06-CG 3/1 p. 7 pala. 4)
-
Kulangoola Buboni Bwakumushimu: (Mami. 8)
Esita 8:1, 2—Ino bushinshimi mbwakaamba Jakobo ndyaakalinga pafwaafwi kufwa palilembo lya Matalikilo 49:27 bwakakumanishikwa buyani? (ia-CG 142 kabokosi)
Esita 9:10, 15, 16—Ino ngumulandunshi baJuda tabakwe kusalaawo buboni, nabi kwaamba ayi mulawo wakalinga kusuminisha kucita boobo? (w06-CG 3/1 p. 7 pala. 5)
Ino ntokwiiya anshi pali Yehova kuswa kukubelenga Baibo kwa nsondo iino?
Ino ngamakani ali kuswa mukubelenga Baibo kwa nsondo iino ngeenga ndasebensesha muncito yakushimikila?
-
Kubelenga Baibo: Esita 8:1-9 (Mami. 4 na kuceyawo)
AMWIIYE NSHEENGA MWACITA MUNCITO YAKUSHIMIKILA
Amulibambile Nsheenga Mwaamba Mweenshi uno: (Mami. 15) Kubandikishanya. Amutondeshe mavidyo ansheenga mwaamba ndyemutokwaabila magazini, akwaambawo. Pesule, amubandike lubasu lwa “Sheenga Shatucafwa Kushimikila Kabotu—Amulibambile Nsheenga Mwaamba Mumaswi Anu Ndyemutokwaabila Magazini.”
BUUMI BWA BWINEKLISTU
Lwiimbo 118
“Kutambula Beensu”: (Mami. 15) Kubandikishanya. Amwiipushe beshikushimikila ayi baambe shakacitika shibotu pamulandu wakutambula kabotu beensu bakesa kuciibalusho mwaaka wamana. Amucite citondesho ca sheesho shakacitika.
Ciiyo ca Baibo Calibungano: ia-CG mutwi. 10 mapa. 12-21 akwiinduluka p 91 (Mami. 30)
Amwiindulukemo, Akwaamba Nsheshi Tukeeye Nsondo Itoosa (Mami. 3)
Lwiimbo 147 alimwi Amupailo


text:
Yehova “Afikije Monsomonso Mōfwatakenya Ñeni”
“Wisangaje mudi Yehova; Nandi ukakupanga bisakasaka mutyima obe.”—ÑIMBO YA MITŌTO 37:4.
ÑIMBO: 89, 140
1. I butyibi bwa muswelo’ka bufwaninwe kukwata bankasampe? I bika bibwanya kwibakwasha baleke kukambakanya mutyima bipitepite? (Tala kifwatulo ku ngalwilo.)
A NKASAMPE padi nobe witabije’mba kumeso kwa kwenda lwendo, i byampe kukwata’ko mpango. Būmi budi pamo bwa lwendo, kadi pokidi nkasampe kyo kitatyi kya kukwata’ko mpango. Na bubine kukwata ino mpango kekupēlangapo. Nsongwakaji umo witwa bu Heather unena’mba: “Biletanga moyo. Mwanda bilombanga kukwata butyibi bwa bintu byonso byokalonga mu būmi bobe.” Shi nobe ye mowiivwaninanga, nabya vuluka binenwa bya Yehova bya amba: “Kokizumbazumbapo, mwanda ami ne Leza obe, nkakukomeja; eyo, nkakukwasha.”—Isaya 41:10.
2. Le ubayuka namani amba Yehova ukusakilanga ukwate mpango ikakuletala nsangaji kumeso?
2 Yehova ukukankamika ukwate mpango ya kumeso na tunangu. (Musapudi 12:1; Mateo 6:20) Ukusakilanga wikale na nsangaji. Kino kimwekanga kitatyi kyomona, kyoivwana, ne kyotompa butobaji bwa bintu byapangile. Kadi Yehova witutele mutyima mu miswelo mikwabo. Witupanga madingi ne kwitufundija mwa kwikadila senene mu būmi. O mwanda ufītwanga shi bantu abapele kulonda madingi andi a tunangu. Usapwilanga boba bapela kulonda buludiki bwandi amba: Mubatonge “kyokya kyampikwapo kuloelelwa ami. . . . Talapo bidi, bengidi bami bakasepelela, ino banwe mukafwijibwa bumvu. Talapo bidi, bengidi bami bakemba ne tusepo ku mutyima.” (Isaya 65:12-14) Shi tukwata butyibi bwa tunangu mu būmi, nabya tutumbijanga Yehova.—Nkindi 27:11.
MPANGO IKAKULETELA NSANGAJI
3. Lelo Yehova ukusakilanga bika?
3 Lelo Yehova ukusakilanga ukwate mpango’ka? Pa kwikala na nsangaji, ufwaninwe kuyuka Yehova ne kumwingidila. Kyo kyāpangile Yehova bantu. (Ñimbo ya Mitōto 128:1; Mateo 5:3) Banyama kyabo i enka kudya, kutoma, ne kubutula. Inoko Yehova ukusakilanga ukwate mpango ikakuletela nsangaji ne kwikala na būmi bwa kitungo. Umpangi obe i “Leza wa buswe,” “Leza wa nsangaji,” mwine wāpangile bantu “mu bu-kyelekejo” kyandi. (2 Kodinda 13:11; 1 Temote 1:11; Ngalwilo 1:27) Shi wiule Leza wetu wa buswe, nabya ukekala na nsangaji. Bible unena’mba: “Nsangaji ya kupāna itabukile ya kupebwa.” (Bilongwa 20:35) Le nobe kwemwenine uno mwanda? Buno i buyuki bwa mvubu mpata bwa mu būmi. Nanshi, Yehova ukusakilanga ukwate mpango ya kumeso imanine pa buswe boswele Yehova ne bantu bakwabo.—Tanga Mateo 22:36-39.
4, 5. I bika byālengeje Yesu ekale na nsangaji?
4 A nkasampe, Yesu Kidishitu i mukushile kimfwa kiyampe. Paākidi mwanuke wādi ukaya na bakwabo ne kwisangaja. Enka na mwikilombwela Kinenwa kya Leza, kudi “kitatyi kya kusepa” ne “kitatyi kya kuja.” (Musapudi 3:4) Kadi Yesu wādi ufwena kudi Yehova na kwifunda Bisonekwa. Paādi na myaka 12, bafundiji ba mu tempelo baānine “lūku lwandi ne bilondololwa byandi.”—Luka 2:42, 46, 47.
5 Yesu paātamine, wādi usangela kulonga byobya byādi bimulomba Leza kulonga. Kimfwa, Leza wādi umusakila asapule “myanda miyampe ku balanda” ne “kupūtula meso a bampofu.” (Luka 4:18) Ñimbo ya Mitōto 40:8 ilombola mwādi mwiivwanina Yesu amba: “Ndoelelwe monka mu kulonga kiswa-mutyima obe, abe Leza wami.” Yesu wādi usangela kusapwila bantu myanda itala padi Shandi. (Tanga Luka 10:21.) Difuku dimo, pa kupwa kwisamba na mwana-mukaji umo pa myanda itala butōtyi bwa bine, Yesu wālombwele bana bandi ba bwanga’mba: “Byami byakudya i kulonga kiswa-mutyima kya yewa wantumine ne kupwa mwingilo wandi.” (Yoano 4:31-34) Yesu wādi na nsangaji mwanda wādi usenswe Leza ne bantu bakwabo. Nobe ukekala na nsangaji shi usanswe Leza ne bantu bakwabo.
6. Mwanda waka kidi na mvubu kwisambila na bantu bakwabo pa mpango yobe ya kumeso?
6 Bene Kidishitu bavule bashilwile mwingilo wa bupania bakidi bankasampe, ne kino i kibaletele nsangaji. Le wabulwa’po kwisambila nabo pa mpango yobe? “Kokwa kekudipo kukala-ñeni biswa-mutyima bilāla: Ino pa bakala ñeni ba ntanda ne ntanda byakomejibwa.” (Nkindi 15:22) Padi bano batutu ne bakaka kebakatunyapo kukulombola amba mwingilo wa bupania ukakuteakanya ku myanda imoimo ya mu būmi bobe. Yesu wēfundile bintu bivule kudi Shandi paākidi mūlu. Kadi, wāendelele na kwifunda ne paādi wingila mwingilo wandi pano pa ntanda. Wādi usangela kusapwila bantu bakwabo myanda miyampe ne kulama bululame bwandi mu bitatyi bikomo. (Tanga Isaya 50:4; Bahebelu 5:8; 12:2) Leka bidi tubandaule mwanda waka mwingilo wa kitatyi kyonso ubwanya kukuletela nsangaji.
KINE KIKADILE KULONGA BANA BA BWANGA BU MWINGILO MUYAMPE MPATA
7. Mwanda waka bankasampe bavule basangelanga kulonga bana ba bwanga?
7 Yesu wetusoñenye twende tukalonge “bana ba bwanga” ne kufundija bantu. (Mateo 28:19, 20) Shi ukwate mpango ya kulonga uno mwingilo bu kobe kaji, nabya ukekala na būmi bwa nsangaji kadi butumbija Leza. Enka mwikadilanga kaji ko-konso, bikakulomba kitatyi pa kwikala’mo na bwino. Tutu umo witwa bu Timothy, mwine washilwile mwingilo wa bupania paakidi nkasampe wanenene amba: “Nsangedile kwingidila Yehova kitatyi kyonso mwanda o muswelo umo ombwanya kumulombola’mba muswele. Dibajinji, nkyadipo mbwanya kushilula bifundwa bya Bible, inoko mwenda mafuku ponavilukidile mu mwaba ungi, nashilwile bifundwa bya Bible bivule mu kipindi’tu kya kweji. Mwifundi umo washilula ne kwiya ku kupwila ku Njibo ya Bulopwe. Kupwa nakafunda Masomo a Bible a Batutu Bankungulume afundwanga mu bula bwa myeji ibidi, bauntuma mu mwingilo mupya kwine konashilwile bifundwa biná. Nsenswe kufundija bantu kadi nebamonanga bashinta na bukwashi bwa mushipidi ujila.” * (Tala kunshi kwa dyani.)—1 Tesalonika 2:19.
8. I bika byalongele bankasampe bamo pa kusapwila bantu bavule?
8 Kudi bankasampe bamo bakwete mpango ya kwifunda ludimi lweni. Kimfwa kimo bidi i kya Jacob, wa mu Amerika wa Kungala, walembele amba: “Ponadi na myaka isamba-ibidi, bakwetu bavule ba ku masomo badi besamba Kivietname. Nadi nsaka kwibasapwila myanda itala padi Yehova, kupwa nakwata mpango ya kwifunda lwabo ludimi. Divule, nadi nefunda Kivietname na kudingakanya Kiteba kya Mulami kya Angele na kya Kivietname. Kadi napwene na balunda ba mu kipwilo kya ludimi lwa Kivietname kya kubwipi na kwetu. Ponabwenye myaka 18, nashilula kwingila bu pania. Kitatyi pa kupita’po, nakafunda Masomo a Bible a Batutu Bankungulume. Kino i kinkwashe mu mwingilo wa bupania oñingila mu kisumpi kya ludimi lwa Kivietname, mwine mondi bu mukulumpe bunka bwami. Bantu bavule besamba Kivietname batulumukanga pa kuyuka’mba nefundile lwabo ludimi. Bangitanga nebasapwile, kadi divule nefundanga nabo Bible. Bamo baendelele kufika ne kukubatyijibwa.”—Dingakanya na Bilongwa 2:7, 8.
9. Le mwingilo wa kulonga bana ba bwanga witufundijanga bika?
9 Bine mwingilo wa kulonga bana ba bwanga ukufundijanga bibidiji biyampe bya mu mwingilo, mwa kwisambila senene, ne mwa kwikadila na kikulupiji ne bwino. (Nkindi 21:5; 2 Temote 2:24) Inoko uno mwingilo i usangaja nakampata mwanda ukufundijanga muswelo wa kubingija nkulupilo yobe na Bisonekwa. Kadi ukufundijanga ne mwa kwingidila pamo na Yehova.—1 Kodinda 3:9.
10. I muswelo’ka obwanya kutana nsangaji mu mwingilo wa kulonga bana ba bwanga nansha shi mu obe mwaba mudi bikoleja?
10 Ubwanya kwikala na nsangaji mu mwingilo wa kulonga bana ba bwanga nansha shi mu obe mwaba mudi’tu bantu batyetye kete basangela kwifunda Bible. Pa kulonga bana ba bwanga, kipwilo kyonso kingidilanga pamo. Padi tutu umo nansha kaka ye ubwanya kufikija muntu ku kwikala bu mwanā bwanga, nansha nankyo batwe bonso tusangalanga mwanda twingilanga mwingilo umo. Kimfwa, Brandon, waingile bu pania mu bula bwa myaka kitema mu mwaba mwadi bantu batyetye basangela kwifunda Bible, unena’mba: “Nsenswe kusapula myanda miyampe mwanda kyo kintu kitulomba Yehova kulonga. Nashilwile mwingilo wa bupania ponapwile’tu masomo. Nsangelanga kukankamika bankasampe ba mu kyetu kipwilo ne kwibamona bendelela ku mushipiditu. Ponapwile kufunda Masomo a Bible a Batutu Bankungulume, natuminwe kukengila bu pania mu mwaba mupya. Na bubine, mu uno mwaba nkyasokwele’mopo muntu nansha umo waendelele kufika ne kukubatyijibwa, ino abo’ko bakwabo badi bebasokola. Ngidi na nsangaji mwanda nakwete mpango ya kwingila ne pa mfulo mwingilo wa kulonga bana ba bwanga.”—Musapudi 11:6.
KOKWA KUBWANYA KUKUFIKIJA MPANGO YOBE
11. Lelo bankasampe bavule bengidilanga Yehova mwingilo’ka?
11 Kudi mikenga mivule ya kwingidila Yehova. Kimfwa, bankasampe bavule bakwashanga ku mwingilo wa lūbako. Pano kusakilwanga Mobo a Bulopwe mapya tutwa na tutwa. Bino bifuko bitumbijanga Yehova, o mwanda ukekala na nsangaji shi ukwasha’ko pa kwibyūbaka. Kadi ubwanya ne kwikala na nsangaji ya kwingidila pamo na batutu ne bakaka. Ubwanya kwifunda bintu bivule, kimfwa mwa kwingidila senene kaji pampikwa kyaka ne mwa kwingidila pamo na batadi.
12. Le mwingilo wa bupania uletanga namani mikenga mikwabo ya mingilo?
12 Tutu umo witwa bu Kevin unena’mba: “Tamba ponadi nakidi mwanuke, nadi ngabilanga kwingidila Yehova kitatyi kyonso. Mfulo mfulō, nashilula mwingilo wa bupania ponabwenye myaka 19. Kitatyi kimo nadi ñingila na tutu umo wadi ūbaka. Nefundile’ko mwa kwelela misaka, madidisha ne milango. Kupwa, nakengila myaka ibidi na kisumpi kikwasha boba baponenwe na bimpengele, tūbaka Mobo a Bulopwe ne a banabetu. Ponaivwene amba kusakilwa bantu ba kukwasha ku lūbako mu Afrika wa Kunshi, nayujije fomu kupwa baungita. Muno mu Afrika, tupwanga Njibo ya Bulopwe mu mayenga matyetye kupwa twakashilula mikwabo. Botwingila nabo ku lūbako badi pamo’nka bwa bamwanetu ba ku mashi. Tushikatanga nabo pamo, twifunda nabo Bible pamo, kadi twingidila pamo. Kadi nsangelanga kusapwila pamo na banabetu ba mu kibundi yenga ne yenga. Bine mpango yonakwete ponakidi mwanuke i mimpe nsangaji mu muswelo onkyadipo nangila.”
13. Mwanda waka bankasampe bavule bengidila Yehova ku Betele badi na nsangaji?
13 Banabetu bamo badi bapania pano bengilanga ku Betele. Mwingilo wa ku Betele i mwingilo uleta nsangaji mu būmi mwanda kintu kyonso kyolonga’ko i Yehova olongela’kyo. Kisaka kya Betele kikwashanga ku kutuma Mabible ne mabuku pa kusaka’mba bantu befunde bubine. Mwanetu umo wa mu kisaka kya Betele witwa bu Dustin unena’mba: “Netungile kitungo kya kwingila mwingilo wa kitatyi kyonso ponadi na myaka kitema, kadi ami mpwa’tu masomo nashilula bupania. Apo papita mwaka umo ne kipindi baungita ku Betele, kwine’kwa nefundile’ko mwa kwingidila ku kitampilo ne mwenda mafuku nefunda mwa kutūdila mpangiko ya mu olodinatele. Kinsangajanga bininge ku Betele i kwivwana kwendelela kwa mwingilo wa ntanda yonso wa kulonga bana ba bwanga. Nsangedile kwingidila kuno, mwanda byotulonga’ko bikwashanga bantu bafwene kudi Yehova.”
LE I MPANGO’KA YOKWETE?
14. Le i bika byobwanya kulonga tamba pano mwanda wa kwiteakanya mwa kwingidila mwingilo wa kitatyi kyonso?
14 Le i muswelo’ka obwanya kwiteakanya mwanda wa kwingila mwingilo wa kitatyi kyonso? Pa kwingidila Yehova senene, ufwaninwe kutamija ngikadila ya bwine Kidishitu. Wifunde Kinenwa kya Leza kitatyi ne kitatyi, langulukila’po na mushike, ne kulonga bukomo bwa kulondolola ku kupwila. Myaka yokidi ku masomo ubwanya kulumbulula manwa obe na kusapwila bakwenu myanda miyampe. Wifunde kuta bantu mutyima na kwibepangula na bunwa byobalanga pa mwanda kampanda ne kuteja malondololo abo. Kadi ubwanya kwituma mwanda wa kwingila mingilo ya pa kipwilo, kimfwa kukwasha ku kukundula ne kulongolola Njibo ya Bulopwe. Yehova usangelanga kwingidija boba betyepeje kadi badi na mutyima wa kwingila. (Tanga Ñimbo ya Mitōto 110:3; Bilongwa 6:1-3) Mutumibwa Polo wāselele Temote bengile nandi bumishonele mwanda wādi “unenenwa biyampe na banabetu.”—Bilongwa 16:1-5.
15. Le i bika byobwanya kulonga pa kusokola’ko kaji kakakukwasha wingile bupania?
15 Bengidi ba kitatyi kyonso bavule basakilwa kwikala na kaji. (Bilongwa 18:2, 3) Padi ubwanya kufunda’ko masomo mu kitatyi kityetye, mene akakukwasha usokole’ko kaji ka kitatyi kityetye mu kyenu kibundi. Wisambe na mutadi wenu wa kipindi ne na bapania bakwabo pa mpango yokwete, kadi wibalombe madingi. Kupwa enka na munenena’kyo Bible, “tūla mingilo yobe kudi Yehova, nankyo mifwatakanyo yobe ikakomejibwa.”—Nkindi 16:3; 20:18.
16. Le mwingilo wa kitatyi kyonso ubwanya kukuteakanya namani ku biselwa bikwabo bya kumeso?
16 Kulupila’mba Yehova ukusakilanga ukwatyije “pototo” nsangaji ya kumeso. (Tanga 1 Temote 6:18, 19.) Mwingilo wa kitatyi kyonso ukakukwasha wikale mwine Kidishitu mupye ku mushipiditu pomwingila pamo na bengidi bakwabo ba kitatyi kyonso. Kadi, banabetu bavule bashilwile mwingilo wa kitatyi kyonso bakidi bankasampe, i bamone’mba kino kyebakweshe mwenda mafuku mu busongi bwabo. Divule, boba badi bengila bupania kumeso kwa kwisonga, bendelelanga na kwibwingila ne mu busongi bwabo mwine.—Loma 16:3, 4.
17, 18. Le kukwata mpango kutala namani ne mutyima obe?
17 Ñimbo ya Mitōto 20:4 inenena padi Yehova amba: “Akupe musakila mutyima obe, kadi afikije monsomonso mōfwatakenya ñeni.” Pokwata mpango ya kumeso, langulukila pa byobya bine byosaka kulonga mu bobe būmi. Langulukila pa bilonga Yehova mu ano etu mafuku ne pa byobwanya kulonga mu mwingilo wandi. Kupwa kwata mpango imusangaja.
18 Shi wingidile Yehova ne kumutumbija mu būmi bobe bonso, nabya ukekala na nsangaji. Ukesangaja “mudi Yehova; nandi ukakupanga bisakasaka mutyima obe.”—Ñimbo ya Mitōto 37:4.
^ mus. 7 Ano masomo apingakanibwe na Masomo a Basapudi ba Bulopwe.


text:
CIIYO 22
Ino kuOfesi Yamusampi Kulacitwa ncito nshi?
Bamukwashi wa Betelo balasebensa mumadipatimenti apusenepusene, atanjilila ncito yakushimikila mucishi comwi na kwiindaawo. Balasebensela mutubunga twabeshikusansulula, kupulinta mamagazini amabuku, kuyoobolola mabuku, kupanga mavidyo aamba shamakani amuBaibo alimwi akulekoda, na incito shimwi shiyandika kumusena uko.
Komiti ya Musampi ilatanjilila ncito shapa Betelo. Likoto Litanjilila lyakapa Komiti Yamusampi incito yakutanjilila maofesi amusampi, mukomiti iyi mulaba bamanene bashikiteewo botatwe na kwiindaawo. Komiti ya Musampi ilashibisha bamu Likoto Litanjilila sha ncito mboyitokweenda mucishi mobasebensela alimwi amapensho ali oonse aliiko. Ici cilacafwa Likoto Litanjilila kushiba nsheenga balemba mumabuku eshi akalembwe kunembo, alimwi amakani akwiiya pamabungano ansondo ansondo alimwi amabungano anene. Beshikwiimikaninako Likoto Litanjilila, ciindi aciindi balafwakashila maofesi a musampi akucafwa bamuKomiti ya Musampi mbweenga basebensa ncito yabo. (Tushimpi 11:14) Shikwiimikanina likoto Litanjilila na wafwakashila musampi, kulaba kubungana kulibetele, pakubungana uku, shikwiimikanina maofesi anene ulaamba likani lyakuyuminisha bamucishi ico abamushishi shimwi batanjililwa aofesi yamusampi.
Kucafwilisha Mabungano. Pamusampi pali bamakwesu bakapekwa ncito yakusuminisha ayi mabungano apya apangwe. Bamakwesu aba mbobabona pancito ya bapainiya, bamishonali, abamatanjilili balubasu basebensela mumusena utanjililwa amusampi. Mbobabamba mabungano anene akutanjilila ncito yakuyaka Maanda a Bwaami apya, alimwi akushinisha kwaamba ayi mabungano oonse atambula magazini alimwi amabuku amwi ayandika. Incito shoonse shicitwa paBetelo, shilalengesha ayi incito yakushimikila inokweenda kabotu.—1 Bene Kolinto 14:33, 40.
Ino bamu Komiti ya Musampi balacafwa buyani Likoto Litanjilila?
Ino kuofesi yamusampi kulacitwa ncito nshi?


text:
MWIIPUSHO 3
Ino Ndyeelete Kwaamboshanya Buyani Abashali Bangu?
INO INGA WACITA BUYANI?
Yeeya bukalo ubo: Mbushiku bwacitatu mashiku. Geoff ucite myaaka 17, wamanisha kusebensa ncito shoonse nshalinga kucite, ono cashika ciindi cakwaamba ayi alyookeshe! Wanyasha TV akukala pacuuna ncaasuni abuumbi.
Ayi akalebo, abalo baishi mbaaba bashika, alimwi batoboneka ayi tabakondetwe.
Cabukali baamba ayi: “Geoff! Utokweebela TV muciindi cakwaamba ayi ucafwe mwanike wako kulemba homuweki? Tonyumfwiwo na ndakutuma webo ayi!”
Cakutakondwa Geoff waamba ayi: “Aba abalo, mwatalika kale.”
Baishi beemikana akumulanga. Lyalo baamba ayi: “Ayi nshi webo mwanike?”
Geoff wakumbula akwaamba ayi: “Taakuwo ncendaamba,” kumwi uku kaabisha kumeenso.
Lyalo Baishi bakalala abuumbi akwaamba ayi. “Utakeeleshi lyobilo kunkumbula mushobo uyo wanyumfwa!”
Na ndiwe Geoff, inga wacita buyani kwaamba ayi shamushobo uyu shitacitiki?
IMIKANA AKUYEEYA!
Kubandika abashali bako kulibo anga nkweensha motoka. Na wacana nshila njosebensesha yacalwa, inga walangoola imwi.
KUCAKUBONENAAKO:
Mwanakashi wacanike waliina lya Leah wakaamba ayi: “Cilanshuupa kubandika abata. Cimwi ciindi inga kambandika ambabo balo kabomwiitebo, lyalo pesule ndyeshi banjiipushe ayi, ‘sa utokwaamba andime?’”
KULI SHINTU SHOTATWE LEAH NSHEENGA WASALA KUCITA.
Kubakalookela baishi.
Leah inga wabakalookela baishi akwaamba ayi, “Amunyumfwe, makani ngontoyanda kumulwita! Alisuniki abuumbi!”
Kucileka kwaamba abaishi.
Leah ulakonsha kutakata akutabalwita baishi lipensho ndyaacite.
Kulindila ciindi cimwi cibotu, akwaatalika alimwi makani.
Leah inga wekala panshi ciindi cimwi akubandika abaishi, na kubalembela nkalata kubalwita lipensho lyakwe.
Ino ncili nceenga wayuminisha Leah kwaamba ayi acite?
NCOWEELETE KUSHIBA NCAKWAAMBA AYI: Kuli makani amwi ngobatoyeeya baishi Leah—tabacishiwo ayi Leah camucima. Aboobo na Leah wasala kusebensesha Nshila ya A, baishi inga tabashibiwo ncaatokalookila. Nshila iyi inga tailengeshi ayi baishi Leah bakutike nshaatokwaamba, alimwi kucita boobo inga takutondeshi bulemu. (Bene Efeso 6:2) Ncakwiila, nshila iyi taikoonshi kucafwa uliwoonse.
Nabi kwaamba ayi Nshila ya B inga yaba yuubu kukonkela, sombi teshi yabusongo. Ino ngumulandunshi? Mukwiinga, kwaamba ayi Leah acane lucafwo palipensho ndyaacite, ulyeelete kubandika abaishi—alimwi kwaamba ayi bamucafwe, balyeelete kushiba lipensho ndyaacite. Aboobo kuumuna inga takucafwi.
Na wasebensesha Nshila ya C, Leah inga taalinyumfwi ayi taaku nceenga wacita mukwiinga waalilwa kwaamba abaishi ciindi cakutaanguna. Sombi utokweelesha kwaabandika makani aya ciindi cimwi. Alimwi na Leah wasala kulembela baishi nkalata, inga wanyumfwa kabotu peenka apo.
Kulemba nkalata inga kwamucafwa kubamba kabotu nshatoyanda kubalwita. Bamana kubelenga nkalata, baishi Leah balakonsha kushiba shoonse nshaalinga kusuni ayi abalwite, ici inga cabacafwa kushiba lipensho ndyaacite. Aboobo nshila ya C inga yacafwa boonse bobilo, Leah alimwi abaishi. Kulemba nkalata na kukala panshi kubandika, nshila iyi ilacatana anjiisho yamu Baibo ituyuminisha “kucita shintu shileta luumuno.”—Bene Loma 14:19.
Ino nshiinshi shimwi Leah nsheenga wacita?
Yeeyako nshila yomwi, akwilemba panshi apa. Lyalo ulembe asheenga shacitika.
AAMBA SHINYUMFWIKA KABOTU KABOTU
Utalubi kwaamba ayi nsheenga waamba alimwi abashali bako nsheenga bayeeya ayi nshewaamba, cimwi ciindi shilapusana.
KUCAKUBONENAAKO:
Atwaambe ayi bashali bako bakwiipusha mulandu ncotooboneka kukalala. Mpeeke webo nkubakumbula ayi, “Nshisuniwo kwaamba pamakani aya.”
Ono kubashali bako ici inga caamba ayi: “Nebo nshimushomiwo, aboobo inga nshimulwiitiwo shili mumoyo wangu. Ntooya mukulwiita babyangu lipenshi ndyeencite kuteshi mwebo.”
Yeeya kwaamba ayi ulicite lipenshi alimwi bashali bako bakulwiita ayi batokucafwa. Ono webo nkubakumbula ayi: “Mutapengi. Ntoshiba shakucita nemwiine.”
Kubashali ici inga caamba ayi:
Inga wakumbula kabotu na waamba ayi:


text:
SWE INA KLISTU NU MULIMO WITU Juni 2017
Mungaomvya Mazwi Yaa
Mazwi aakuomvya pa kupeela antu Awake! alino nu kusambilizya antu icumi pa umi uno twakwata. Mungaomvya vilangililo pakuti muipekanyizizye amazwi aakuomvya mweineco.
IVYUMA IVYAYA UMWI ZWI LYAKWE LEZA
Izwi Lyakwe Yeova Likafikiliziwa Lyonsi
Vyonsi vino Yelemiya wasoowile pa kononwa kwa musumba wa Babiloni vyafikiliziwe.
VINO SWE INA KLISTU TWAAYA
Uzye Mwataila Sana mu Malayo Yakwe Yeova?
Yoswa wasininkizye ukuti amalayo yonsi yano Yeova walavile aina Izlaeli yafikiliziwe. Tungacita uli pakuti twakomya sana utailo umu malayo yakwe Leza?
IVYUMA IVYAYA UMWI ZWI LYAKWE LEZA
Kuteeka Umwenzo Kukatwavwa Ukuzizimizya
I cani cavwile Yelemiya ukuzizimizya nanti icakuti wacuzile sana? Tungaipekanya uli ku ntazi zya ku nkoleelo?
IVYUMA IVYAYA UMWI ZWI LYAKWE LEZA
Ezekelo Wazangilanga Umu kukosoola Ilandwe Lyakwe Leza
Mu cilolwa, Yeova wapezile Ezekelo lupapulo ulupombwe nu kumuneena ukuti alye. Uzye icilolwa ci cikaimililako cani?
VINO SWE INA KLISTU TWAAYA
Mwaya ni Nsansa Lino Mukukosoola pi Landwe Lisuma
Insita zimwi cingatala sana ukusimikila ilandwe lisuma ilya Wene wakwe Yeova, nomba Leza akalonda ukuti twamuombela ni nsansa. Tungacita uli pakuti twaya ni nsansa umu mulimo witu wa kusimikila?
IVYUMA IVYAYA UMWI ZWI LYAKWE LEZA
Uzye Namwe Mulapusuka?
Ciputulwa cimwi ica mu cilolwa cakwe Ezekelo cafikiliziwe lino Yelusalemu wononyilwe. Nga ukufikiliziwa kwa ndakai kungatwazwa uli?
VINO SWE INA KLISTU TWAAYA
Mwaya ni Miyele Ino Yeova Watemwa
Tufwile ukuya asipe pakuti tuye ni miyeele ino Yeova watemwa. Tungacita uli? U mulandu ci uno cacindamila?


text:
Ivyeo pa Maofesi nu Kutandala
Tukumwama ni nsansa tukuti kalibu sana, mukize mukatandale uku maofesi itu ni vikuulwa vya kupulintilamo. Zanini vifulo ukwaya maofesi alino ni nsita ya kutandala.
Georgia
Aerodromis Dasahleba 13th Street, No. 10
TBILISI, 0182
GEORGIA
+995 32-276-23-59
Kutandala
Kutampa pa Mande kufika pali Cisano
08:30 hrs. kufika 10:30 hrs. napa 13:30 hrs. kufika 15:30 hrs.
Mulamala ukutandala pa mamineti 30
Vino Tukaomba
Tukaasenula impapulo izikalanda pali Baibo umu ciGeorgian, nu mu ciKurdish Cyrillic. Nupya tukakopa amazwi pa ma cd alino na ma vidyo umu ndimi kwene zii.


text:
KIFUNDWA 8
Yoshia Wādi na Balunda Bayampe
Molangila, le i bikomo kulonga byoloke?— Momulangila bantu bavule. Bible witulombola amba nsongwalume umo witwa bu Yoshia, nandi wāmwene bu i bikomo kulonga byoloke. Ino wādi na balunda bayampe bāmukweshe. Ivwana pano lusango lwa Yoshia ne balunda nandi.
Shandya Yoshia i Amone, mulopwe wa Yuda. Amone wādi mutyani kutabuka kadi wādi utōta bankishi. Kitatyi kyāfwile Amone, Yoshia wāikele ke mulopwe wa Yuda. Inoko wādi ukidi’tu na myaka mwanda! Le ulanga’mba nandi wādi mubi bwa shandi?— Mhm, kādipo mubi!
Yoshia nansha ke paādi ukidi mwanuke bininge, wādi usaka’nka kukōkela Yehova. O mwanda wātongele kwikala mulunda’nka wa bantu basenswe Yehova. Nabo bākweshe Yoshia alonge byoloke. Le balunda bamo bidi ba Yoshia i bāni?
Umo bidi i Zefenia. Zefenia wādi mupolofeto wādyumwine bantu ba mu Yuda amba shi batōte bankishi, bakafikilwa na bibi. Yoshia wātejeje Zefenia, wātōta Yehova, kātōtelepo bankishi.
Mulunda mukwabo wa Yoshia i Yelemia. Wādi na myaka isenselela ku ya Yoshia, kadi kitatyi kyobādi batama bādi nyeke bapwane. Bādi bine balunda ne kitatyi kyāfwile Yoshia, Yelemia wāsonekele lwimbo lulombola’mba wādi usenswe Yoshia. Yelemia ne Yoshia bādi bekwasha mu kulonga byoloke ne kukōkela Yehova.
Yoshia ne Yelemia bādi bekwasha mu kulonga byoloke
Le kimfwa kya Yoshia kibakufundija bika?— Nansha ke paādi ukidi mwanuke mutyetye, Yoshia wādi usaka’nka kulonga byoloke. Wādi uyukile amba ufwaninwe kupwana’nka na bantu basenswe Yehova. Nobe ufwaninwe kutonga balunda basenswe Yehova ne bakakukwasha ulonge byoloke!
TANGA MU OBE BIBLE
2 Bilongwa 33:21-25; 34:1, 2; 35:25


text:
CIIYO 15
Nceebo Nshi Mulyeelete Kutolelela Kwiiya Shakwe Yehova?
1. Ino kutolelela kwiiya Baibo inga kwamucafwa buyani?
Cakutatonsha, nshomweeya mu Baibo kusebensesha kabuku aka shilyeelete shamucafwa kwaamba ayi lusuno lwanu kuli Yehova luyume. Mulyeelete kutolelela kucita nshenga shamucafwa kwaamba ayi lusuno ulo luyumineeko. (1 Pita 2:2) Na mwatolelela kusena pafwafwi a Lesa kwiinda mu kwiiya Maswi akwe ndyeshi mukabe abuumi butamaani.—Amubelenge Joni 17:3; Juda 21.
Ndi mutoya cishibilaako ashimwi shakwe Lesa, lushomo lwanu lulaakunoya ciyuma. Lushomo lulaakumucafwa kusangalasha Lesa. (Bene Ebulu 11:1, 6) Alimwi lulaakumucafwa kusanduka kwaamba ayi bukaalo bwanu bukabe kabotu.—Amubelenge Milimo ya Batumwi 3:19.
2. Ino nshomwiiya pali Lesa inga shacafwa buyani bamwi?
Kweelana ambotwakalengwa, soonse tulanyumfwa kabotu kwaamba pa makani abotu, aboobo inga mwayanda kwaambilako bamwi nshomweeya. Ndi mutotolelela kwiiya Baibo, mulaakwiiya bwa kusebensesha Baibo kupandulula makani abotu alushomo lwanu muli Yehova.—Amubelenge Bene Loma 10:13-15.
Bantu baanji balatalikila ku beshikamukowa a babyabo kwiisha makani abotu. Ono munolilama kwaamba ayi mutabakalashi. Mu ciindi cakubaambila ayi bupailishi bwabo mbwa bubeshi, amubaambilebo pa shintu Lesa nshaashomesha. Alimwi, mulyeelete kwiibaluka ayi bantu balakondeleshekwa abuumbi na kamulibombya kwiinda nsho mutobaambila.—Amubelenge 2 Timoti 2:24, 25.
3. Inga mwaba a coolwe cakuba baani kuli Lesa?
Kwiiya Maswi akwe Lesa inga kwamucafwa kununguluka ku mushimu. Muciindi, Yehova ulaakumusuna abuumbi. Aboobo, mulaakuba beshikamukowa bakwe Lesa.—Amubelenge 2 Bene Kolinto 6:18.
4. Ino inga mwacita buyani kwaamba ayi munooya cikula ku mushimu?
Inga mwaya cikula ku mushimu na mwatolelela kwiiya Maswi akwe Lesa. (Bene Ebulu 5:13, 14) Mukaambile Bakamboni bakwe Yehova kumwiisha Baibo kusebensesha libuku lya Ino Ncinzi Cini Bbaibbele Ncoliyiisya? Na mukeeye shiinji mu Maswi akwe Lesa, bukaalo bwanu bulaakubotelaako.—Amubelenge Kulumbaisha 1:1-3; 73:27, 28.
Makani abotu alaswa kuli Yehova, Lesa usangalete. Inga mwasena pafwafwi anguwe kwiinda mu kusena pafwafwi ku bantu bakwe. (Bene Ebulu 10:24, 25) Ndi mutotolelela kweelesha cankusu kusangalasha Yehova, mulaakulicanina buumi bwancinencine, ee buumi butamaani. Ncakwiila, cintu cibotu ncenga mwaciita mu bukaalo bwanu nkusena pafwafwi a Lesa.—Amubelenge 1 Timoti 1:11; 6:19.


text:
CIIYO 5
Ino Mulaakucana nshi Kumabungano Esu?
Bantu baanji bakacileka kuya mukupaila mukwiinga taaku lucafwo lwakumushimu ndobacana. Ono ino ngumulandunshi ngomweelete kucanika kumabungano aBwineklistu a Bakamboni Bakwe Yehova? Ino Mulaakucana nshi?
Lusangalalo lwakuba abantu bacite lusuno alimwi babikila maano bamwi. Beneklistu bakutaanguna bakalinga kubungana pantu pomwi kulambila Yehova, kwiiya Malembo alimwi akuyuminishanya. (Bene Ebulu 10:24, 25) Bakalinga kubona Beneklistunyinaabo kuba babyaabo bancinencine, alimwi bakalinga kuboneka ayi balisunene. (2 Bene Tesalonika 1:3; 3 Joni 14) Aswebo tulacita bweenka ubo munshiku shino.
Mulakushiba mbweenga mwakonkela njiisho shamu Baibo. Bweenka mbuli muciindi camu Baibo, basankwa, banakashi, alimwi abaana boonse bakalinga kubungana pantu pomwi. Bamanene bashikiteewo balasebensesha Baibo kutwiisha kushiba mbweenga twasebensesha njiisho shamu Baibo mubuumi bwesu. (Dutolonomi 31:12; Neyemiya 8:8) Boonse inga babanaamo mulubasu lwa kubandikishanya alikoto alimwi akwiimba, ici cilatupa coolwe cakutondesha bulindilishi bwesu bwa Bwineklistu.—Bene Ebulu 10:23.
Coolwe cakuyumya lushomo lwanu muli Lesa. Mutumwi Paulo wakalwiita bamulibungano limwi ayi: “Ndisunishi ayi tukabonane, . . . kwaamba ayi tukayuminishanye kwiinda mulushomo lwangu anebo kwiinda mulushomo lwanu.” (Bene Loma 1:11, 12) Kuba pomwi abamakwesu alimwi abenankashi lyoonse, kulayumya lushomo lwesu akutucafwa kwiindilisha kukonkela nshetwiiya muBaibo.
Inga cabota abuumbi na mwesa kukubungana kutoosa akubona nobeene mbociba. Mulaakutambulwa camaansa obilo. Taakuwo kulipila—nabi kwiinshamo mbale yakusenga maali.
Ino mabungano esu alacitwa buyani?
Ino kucanika kumabungano inga kwatucafwa buyani?


text:
NSEKUNUNI YA MU BŪMI
Nadi Musumininwe Kwikala Sola wa Kidishitu
Masashi adi ampita koku ne koku, natundula bityebitye munswala utōka. Basola badi bela mata baunena nesokole ponadi mfyeme. Nebafwena na budyumuku, koku nanga’mba shi mpanda, shi mfwa. Lelo natenwe namani mu ino ngikadilo?
NABUTWILWE mu 1926 mu kibundi kityetye kya Karítsa, mu Ngidiki kwadi kwingidila bambutwile. Amiwa ye wa busamba-bubidi mu bana mwānda.
Mwaka umo kumeso kwa kubutulwa kwami, bambutwile betene na John Papparizos, Mwifundi wa Bible mupyasakane kadi ntenda-mambo, papo Batumoni ba Yehova badi bakitwa bu Befundi ba Bible. Abo pa kutengwa na muswelo walangulukile nabo John pa Bisonekwa, bashilula kutanwa ku kupwila kwa Befundi ba Bible ba mu kyetu kibundi. Mama wadi na lwitabijo lukomo mudi Yehova Leza, nansha byakadipo mufunde, wadi usapwila bantu bakwabo ponso pamona mukenga. Ino i kya bulanda, tata wadi uta mutyima enka pa kutupatupa kwa bakwabo, bityebitye waleka’byo kutanwa ku kupwila kwa bene Kidishitu.
Ami ne bamwanetu twadi tulēmekele Bible, ino batwe pa kutama, twalabikwa na bya kusakasaka bya bunkampe. Pasambakene Divita II dya Ntanda mu Bulaya mu 1939, mu kibundi kyetu mwalongekele kintu mu kitulumukila. Mulondakani kadi mwanetu wa mu kisaka Nicolas Psarras, waningilwe kutwela busola wa Ngidiki aye papo ukitamba’tu mu kubatyijibwa bu Kamoni. Nicolas papo na myaka 20, wasapwila bakatampe ba basola pampikwa moyo amba, “Nkibwanyapo kulwa divita mwanda ne sola wa Kidishitu.” Wasambijibwa na kidye kya basola ne kutyibilwa nsambu ya kukutwa myaka dikumi mu buloko. Byetusense bininge!
Na bya dyese, ku ngalwilo kwa 1941, Nicolas wakutulwilwe mu buloko paile basola ba kukukila Ngidiki. Wajokela ku Karítsa, kwine’kwa tutu wami Ilias, wamwipangula bipangujo bivule bitala pa Bible. Papo ami nteja byobesamba. Ku mfulo, ami, Ilias ne nkasetu mwana-mukaji Efmorfia, twashilula kwifunda Bible ne kupwila kitatyi ne kitatyi na Batumoni. Apo papita mwaka umo, batwe bonso busatu twepāna kudi Yehova ne kubatyijibwa. Mwenda mafuku, bamwanetu bakwabo baná nabo baikala ke Batumoni ba kikōkeji.
Mu 1942, mu kipwilo kya mu Karítsa mwadi bankasampe kitema bana-balume ne bana-bakaji ba myaka 15 kutūla ku 25. Batwe bonso twadi tuyukile amba kudi matompo makomo etutengēle kumeso. Pa kwiteakanya ku ano matompo, twadi twibungila pamo ponso pobibwanika, twifunda Bible, twimba ñimbo ya ku mushipiditu ne kulombela. Ye motwakomejije lwitabijo lwetu.
DIVITA DYA BASIVILE
Divita II dya Ntanda difula’tu, bakoministe Bangidiki nabo batombokela buludiki bwa Ngidiki, bakolomona divita dikomo dya basivile. Bano bantomboki badi banangakana mu ntanda yonso, baningila bantu ba mu bibundi belunge ku wabo mutamba. Pobakwete kyetu kibundi, baselele’mo Batumoni basatu bankampe
Kupwa, mukulu wa bakoministe wetunena twilunge ku bano bantumboki ba kyonakanya. Batwe pa kushintulula’mba bene Kidishitu ba bine kebaselangapo byabulwi mwanda wa kwipaya bantu, mukulu wa bantomboki waloba, waketutwala kudi mudyavita. Pa kupwa kumupitulukila mu wetu mwanda, mudyavita wetunena’mba, “Selai mpunda, mukatūle ku lupitalo bano batapilwe bilonda ku divita.”
Netu twalondolola’mba, “Le tukalonga namani shi basola ba Leta abetukwata? Babulwe kumona’mba tukimbanga kulwa nabo?” Kupwa wanena’mba, “Kapei basola badi ku mulongo wa ku meso mikate.” Twamunena’mba, “Le bikekala namani shi mukulu’wa wetumone na mpunda ne kwitusoñanya kukatūla byabulwi ku mulongo wa ku meso?” Mudyavita wakunkumana. Ku mfulo, wanena’mba: “Biyampe, musa kukakumba mikōko! Shalai pano pa lūlu mulame luombe.”
Byadi binanine divita dya basivile, batwe bonso busatu twamwene amba i biyampe twitabije kukumba mikōko. Mwaka pa kupita’po, balekelela tutu wetu Ilias, wajoka kukatala mama wadi ke wa kishala. Antonio nandi pa kubela, bamukutulula. Inoko, enka amiwa ye washele mukutwe.
Papo, basola ba Ngidiki badi bāya bafwena’nka kufwena bakoministe. Kibumbo kyadi kinkutyile’kya, kyanyemena mu ngulu idi kubwipi na Albani. Batwe kubwipi na mukalo, twatulumuka’tu ketujokolokelwe na basola ba Ngidiki. Bantomboki’ba bazakala, besakuna lubilo. Nafyama mu mutyi wadi mupone, mwine mwauntene basola bonatelanga ku ngalwilo.
Ponalombwele basola ba Ngidiki amba nadi mukwatwe na bakoministe, bauntuma kukansambija ku kitūlo kya basola kyadi kubwipi na Véroia, kibundi kyādi kitwa mu kitatyi kyālembelwe Bible bu Belea. Kwine’kwa baunena nkole mitá ya basola. Ami pa kupela, mukulu wa basola waleta lupusa lwa kukankuta buloko busansa pa kisanga kya Makrónisos (Makronisi).
KISANGA KILETA MOYO
Pa kino kisanga padi mashika, pasakane mema, dyuba dikabija mabwe etwa bu Makrónisos adi mu Attica, ku kintu kya makilometele 50 na Atene. Kino kisanga kidi’tu na makilomete 13 mu bula ne mametele 500 mu bunkimbwa. Inoko, tamba mu 1947 kutūla ku 1958, padi pakutwe bantu 100 000 ne kupita, kubadila’mo ne bakoministe bakomokomo kadi baleta kyaka, badi balwa bininge, ne Batumoni ba Yehova bavule ba kikōkeji.
Kufika ku ngalwilo kwa 1949, bakutwa baabanibwa mu bitūlo palapala. Naselēlwe ami ne bantu bakwabo tutwa na tutwa mu kitūlo mwadi kyaka. Batwe bantu 40 twadi tulāla panshi mu pema wadi ufwaninwe kulāla’mo bantu 10. Twadi tutoma mema a busala, tudya nkunde ne mpwa. Luvula lwa kitatyi ne kitatyi lwadi lwitususula na luvumbi. Kyaba kimo byadi bitukomena kutekunatekuna mabwe alema, ano masusu onso’a azozeje ngitu ne ñeni ya bakutwa bavule bafudile.
Difuku dimo ponadi nanga ku nkula, netana’ko na Batumoni bavule batambile mu bitūlo bikwabo palapala. Bine twasangele pa kwitana! Twadi twibunga na budyumuku ponso pobibwanika kutyina baketusokola. Kadi twadi tusapwila bakutwa bakwabo mu bufyafya, mwenda mafuku bamo baikala ke Batumoni ba Yehova. Kulonga uno muswelo ne milombelo itamba ku mutyi byetukweshe tushale bakomo ku mushipiditu.
MU NKELWA YA MUDILO
Ami pa kupwa kulonga myeji dikumi na ponakwetwe na basola ba Ngidiki, baunenene amba pano kitatyi kibabwana kya kuvwala sukutu. Ami pa kupela, bakantwala kudi mukatampe wa kitūlo. Namutambika bilembwa binena’mba, “Nsakanga kwikala enka bu sola wa Kidishitu kete.” Aye pa kupwa kunzakaja, wauntuma kudi mukwabo wadi umulondela, wadi eveke Mungidiki wa kipwilo kya Orthodoxe uvwele mukukumba wa kipwilo. Ami pa kumulondolola bipangujo byandi pampikwa moyo kupityila ku Bisonekwa, wafuna na diwi ditunduke amba: “Mufundulei. Kabwanikapo yao!”
Bukya lubanga, basola bauningila monka kuvwala sukutu. Ami pa kupela, baunkupila bikoni ne nsonde. Kupwa bankatwala ku lupitalo mwanda wa kutala shi i bantyumune mikupa, ebiya baunjokejeja mu pema wami. Ye mobadi banongela difuku ne difuku mu bula bwa myeji ibidi mituntulu.
Byonapelele kutuna lwitabijo lwami, bano basola ba kasusu bakwete’ko manwa makwabo. Bano basola bakalabale badi bankuta makasa panyuma ne kunkupila mu binyantyilo myonji mijinge. Abyo bya kunsansa binsansa, navuluka kala binenwa bya Yesu bya amba: “Mwi ba katōkwe shi bantu bemufutulula ne kwimupangapanga . . . Sepelelai ne kutombojoka nsangaji, mwanda mpalo yenu i mikatampe mūlu, ke-pantu e monka mobādi bapangilapangila ne bapolofeto bēmubadikidile.” (Mateo 5:11, 12) Byobadi banonga’byo difuku ne difuku, napungile.
Nakesheshe mu buloko mudi mashika, kwampikwa mukate, mema nansha bulangetyi bwine. Nansha nankyo, nadi ntūkije mutyima kadi mwilwe’ko ne kwilwa. Enka na mulaile’kyo Bible, “ndoe ya Leza” yalamine ‘mutyima wami ne ñeni yami.’ (Fidipai 4:7) Bukya lubanga, sola umo wa mutyima muyampe waumpa mukate, mema, ne nkotyi wa mashika. Kupwa sola mukwabo waumpa byandi byakudya. Mu uno mwanda ne mu miswelo mikwabo mivule, nemwenine muntelele Yehova mutyima.
Bakatampe ba lupusa baumwene bu ntomboki wa mutwe mūmu, penepa bauntuma ku Atene kukansambija ku kidye kya basola. Kwine’kwa bauntyibila’ko nsambu ya kukutwa myaka isata mu buloko bwa mu Yíaros (Gyaros), kisanga kidi ku kintu kya makilometele 50 kutunduka kwa Makrónisos.
“TUBWANYA KWIMUKULUPILA”
Kifungo kya mu Yíaros kyadi kijokolokwe na lubumbu lwa bidiki mwadi mukutwe bantu ba politike 5 000 ne kupita. Kadi mwadi ne Batumoni ba Yehova basamba-babidi, bakutyilwe pa mwanda wa kupela kwiela mu myanda ya politike. Nansha byobyadi bipelejibwe, batwe bonso busamba-bubidi twadi twifunda Bible mu bufyafya. Kadi twadi tutambula kitatyi ne kitatyi makopi a Kiteba kya Mulami mu bufyafya, mene otwadi tutentula ku makasa ne kwiengidija pa kwifunda.
Difuku dimo potwadi twifunda mu bufyafya, mulami wa kifungo wetusokola ne kwituyata mabuku etu. Wetutuma ku bilo ya mukatampe utala kifungo, na kulanga’mba basa kwitubweja’ko myaka ya buloko. Inoko, uno mukatampe utala kifungo wanena’mba: “Twimuyukile senene, kadi tulēmekele mwimanino wenu. Tuyukile amba tubwanya kwimukulupila. Jokelai ku kaji.” Kadi wapele’nka ne bamo mu bukata mwetu twaji tupēla. Twafwijije’ko Yehova bininge. Nansha ke mu kifungo, bululame bwetu bwa bwine Kidishitu bwaletele Yehova mitendelo.
Kadi mwimanino wetu walupwile bipa bikwabo biyampe. Mukutwa umo polofesele wa makumi pa kumona mwiendelejo wetu muyampe, kyamulengeje etwipangule myanda itala nkulupilo yetu. Batwe Batumoni pa kukutululwa ku ngalwilo kwa 1951, nandi wakutululwa. Mwenda mafuku, wabatyijibwa ke Kamoni ne kwikala bu musapudi wa kitatyi kyonso.
NE PANO NAKIDI SOLA
Ami pa kupwa kukutululwa, nakajokele kwetu mu Karítsa. Apo papita mafuku, twavilukila ku Melbourne, mu Ostrali na bantu bakwabo ba mu yetu ntanda. Kwine’kwa twetana’ko na Janette kaka umo mwine Kidishitu muyampe, kupwa namusonga ne kutamijija wetu mwana mwana-mulume ne betu bana bana-bakaji basatu mu bwine Kidishitu.
Dyalelo, nansha byokendi mupityije myaka 90, nakingilanga bu mukulumpe mwine Kidishitu. Pa mwanda wa bununu, ngitu yami ne maulu binsansanga, nakampata shi najoka mu busapudi. Nansha nankyo, amiwa nsumininwe kwikala nyeke ‘sola wa Kidishitu.’