text:
DISHINDA DYA BŪMI BWA NSANGAJI
Bukomo bwa Ngitu ne Kūminina
MISONGO YA ZENZEKA NANSHA BULEMA BIBWANYA KWIKALA NA LUPUSA LUKATAMPE PA BŪMI BWA MUNTU. Ulf wadi dibajinji wingila kadi na bukomo bwa ngitu buyampe, wanenene paakwetwe na bulebe amba: “Natyumukilwe mutyima bininge. Bukankamane ne bukomo byaumpwile’mo . . . Neivwene pamo bwa ami ‘musonsakanibwe.’ ”
Myanda yatene Ulf ituvuluja’mba i kutupu muntu nansha umo udi na lupusa lonso pa bukomo bwa ngitu. Shako, tubwanya kutyepeja’ko byaka bya misongo mu muswelo kampanda. Lelo bikekala namani shi tubaikala bakabole wabelabela? Lelo kino kishintulula’mba ketukibwanyapo kwikala na nsangaji? Ke amopo enka na motusa kwikimwena’mu. Dibajinji bidi, tubandaulei’ko misoñanya imo ikwasha pa kwikala na bukomo bwa ngitu buyampe.
IKALA “MWIBEJE MU BYONSO.” (1 Temote 3:2, 11) Mudyopolo ne mutomeno-mpata byonanga bukomo bwa ngitu—ne kusupakanya lupeto bitupu! “Kokekalapo umbukata mwa batomatoma vinyu; nansha mubukata mwa badyadyadya mwita: Mwanda ntomi ne ndyanga bakefikija ku bulanda.”—Nkindi 23:20, 21.
KOKYONA OBE UMBIDI. “Twitōkejei ku byonso bisubija ngitu ne mushipiditu.” (2 Kodinda 7:1) Bantu basubijanga imbidi yabo na kutoma mfwanka, kutoma mālwa mavule nansha kutoma dyamba. Kimfwa, Kitango kya mu États-Unis Kitala Myanda ya Misongo ne Kwilama’ko kinena’mba kutoma mfwanka “konanga kubwipi kwa bipindi byonso bya ku ngitu.”
MONA UMBIDI NE BŪMI BOBE BU BYABUNTU BILĒME. “I pa mwanda wa [Leza] potwikele na būmi, tujina ne kwikala’ko.” (Bilongwa 17:28) Mutyima wetu wa kufwija’ko pa bino byabuntu, witutononanga twepuke byaka potwingila, potwendeja byendwa nabyo, nansha potutonga kwipwija mukose. Kebidipo na mvubu kwilemeka’tu mwanda wa nsangaji ya kipindi!
NEKENYA MILANGWE MIBI. Ñeni yobe ne umbidi i bikwatañane. O mwanda longa bukomo bwa kwepuka kuzumbija mutyima bipitepite, bulobo bupite, kwabila kubi, ne milangwe mikwabo mibi. Ñimbo ya Mitōto 37:8 inena’mba, “Leka bulobo, wele bukalabale.” Kadi tutanga’mba: “Kemwakikambakanyai mityima nansha dimo mwanda wa dya kesha, ke-pantu dya kesha dikekala na makambakano adyo.”—Mateo 6:34.
TA MUTYIMA KU MILANGWE MIYAMPE. Nkindi 14:30 unena’mba, “Mutyima mutuntulu i būmi bwa ngitu.” Kadi Bible unena’mba: “Mutyima wa nsangaji bo bwanga bulumbuluke.” (Nkindi 17:22) Ano madingi adi na mvubu ne mu kiñanga. Dokitele umo wa mu Ekose wanenene amba, “Shi udi na nsangaji, nabya ukatyepeja’ko misongo mu mafuku āya kumeso kupita boba kebadipo na nsangaji.”
TAMIJA KŪMININA. Pamo bwa Ulf utelelwe ku ngalwilo, kyaba kimo tubwanya kubulwa kya kulonga, inoko bitulomba kūminina makambakano oketubwanyapo kupwija. O mwanda tubwanya kukimba muswelo wa kwiominina. Bamo balēmenenwanga na kutyumukwa mutyima, kwine kubwanya kubipija myanda. Nkindi 24:10 unena’mba, “Shi upungile mu difuku dya tusua, bukomo bobe i butyetye.”
Bamo, padi batyumukwanga mutyima ku ngalwilo, kupwa kadi bealuja. Betabijanga ngikadilo yobatanwa’mo’ya. Kupwa batana muswelo wa kulwa nayo. Ye mwalongele ne Ulf. Wanenene amba pa kupwa kulombela bininge ne kulangulukila pa musapu muyampe wa mu Bible, washilwile “kumona mikenga yadi nayo pa kyaba kya kuta mutyima’nka pa bikoleja.” Kadi, enka na bantu bavule balwa na makambakano makomo, nandi wefundile bufundiji bukatampe bwa kwikala na lusa ne kwitūla pa kyaba kya bakwabo ne kino kyamutonwene asapwile bantu bakwabo musapu wa mu Bible ukankamika.
Muntu mukwabo wasusukile bininge i mwana-mulume umo witwa bu Steve. Paadi na myaka 15 waponene ku mutyi, wakwatwa na bulebe tamba mwishingo kutūla ne ku mana. Ino aye ubwanya myaka 18, makasa andi aanza kwingila monka. Kupwa waenda ku iniveleshite, kwine kwaanjile kutoma dyamba, mālwa, ne kulonga busekese. Kadipo na lukulupilo nansha lumo—kufika’nka ne paashilwile kwifunda Bible, mwine washintyile būmi bwandi ne kumukwasha anekenye bibidiji byandi bibi. Unena’mba, “Pano nkikimonengapo na monadi nemwena bu wampikwa mvubu. Pano ngidi na būmi bwa ndoe, bwa nsangaji, ne kuloelelwa.”
Binenwa bya ba Steve ne Ulf bituvuluja binenwa bidi mu Ñimbo ya Mitōto 19:7, 8 bya’mba: “Mukanda-wabijila wa Yehova i mubwanininye wa kwalwija muya. . . . Bijila bya Yehova i byoloke, bitōkejanga mutyima; kusomanya kwa Yehova i kutōke, tō, kutōkeja ne meso.”


c: text/html

text:
Icisimicisyo 100: BaYesu mwi Bala
PANUMA yakufumamo mu cipinda ca peulu, baYesu ne ntangisi syabo baya kwi bala lya Gesemane. Ne kale baalukwisapo apa imiku iingi. BaYesu pano basibula intangisi ati sitwalilile ukulukulaba ne kutembela. Eli baya akatalamukila filya, kabili bainamisya pansi ne kutembela.
Panuma yafyefyo baYesu babwelela ukuli intangisi syabo. Mba walanguluka ati silukucite’ndo? Sililele mutulo! Imiku itatu baYesu basibula ati silyelelwe ukutwalilila ukulukulaba, pano yonse impindi babwela basisangana sililele mutulo. Ili baYesu babwela umuku wakupelako basibula ati: ‘Mba mungalukulala syani pa mpindi iili koti niino? Impindi yafika iyakweba’ti nebo ningapelwa ku bapate banji.’
Pa mpindi yenke’yo lukoso icongo ce bumba ilikulu caumfwika. Lolesya! Abalalume balukwisa ne mpoko ne nkoli! Kabili balipintile ne mimosyo pa kutufya ukubalukuya. Ili bapalamina, umo umuntu afumamo mwi bumba ne kusinkamana baYesu. Abafyontapo, koti nifyefyo wabona apa. Umwalalume ni Juda Isikaliote! Mba nindo abafyontelapo baYesu?
BaYesu bamwipusya ati: ‘Juda, ulukundobela nebo ku cimfyonto?’ Inya, icimfyonto e kesibilo. Cilukwisibisya abalalume Juda ali nabo ati aba e baYesu, umwalalume balukufwaya. Popele abapate ba baYesu babasinkamana mu kubekata. Pano Petilo tekuti abaleke lukoso ukupinta baYesu ukwakubulo’kulwa. Asomona impoko iyi apintile ne kupama umwalalume uwo apalamine nakwe. Impoko yapusa lukoso umutwi wa mwalalume ne kumukwempulako ukutwi ukwa kulwine. Pano baYesu bakwikato’kutwi kwa mwalalume ne kukuposya.
BaYesu babula Petilo ati: ‘Someka impoko yobe umu ikala. Kani webo taulukulanguluka’ti nebo ningabalomba baTata amasausande ankalamba ukwisa mu kumpulusya?’ Inya, bangacita fyopele’fyo! Pano baYesu tababalombele baLesa ukutuma inkalamba isili syonse, nipakuti balisi ati impindi yafika iyakweba’ti abapate babo babapinte. Popele babaleka’ti babapinte. Leka tubone ifyacitika kuli baYesu pano.
Matayo 26:36-56; Luku 22:39-53; Yoane 18:1-12.
Ifyakwipusya
- Nipi baYesu ne ntangisi syabo baya panuma ya kufumamo mu cipinda ca peulu, kabili findo basibula ati silukucita?
- Mba findo baYesu basangana ili babwela uko kuli intangisi, kabili ici cacitika imiku inga?
- Mba nibani abaingila mwi bala, kabili findo Juda Isikaliote acita, koti nifyefyo ifyalangwa mu cikope?
- Mba nindo Juda abafyontelapo baYesu, kabili findo Petilo acita?
- Mba nifindo baYesu balabila kuli Petilo, pano mba nindo baYesu tababalombele baLesa ukutuma inkalamba isili syonse?
Ifyakwipusya na fimbi
- Pendeni Matayo 26:36-56.
Kani ilye’nsila baYesu bafundilemo abasambile babo nindo ingabela cakubwenako iciweme kuli baeluda aba buKlistu muli bulelo? (Mat. 20:25-28; 26:40, 41; Gal. 5:17; Efes. 4:29, 31, 32)
Kani baYesu balukukubona syani ukupyungisye’fyakulifunako ku kulwa ne bantu? (Mat. 26:52; Luku 6:27, 28; Yoa. 18:36)
- Pendeni Luku 22:39-53.
Ili inkalamba yabwenekele kuli baYesu mwi bala lya Gesemane mu kubakosya, kani calukulangililo’kweba’ti baYesu balukulelesika mu cicetekelo cabo? Londolola. (Luku 22:41-43; Yisa. 49:8; Mat. 4:10, 11; Ebeya. 5:7)
- Pendeni Yoane 18:1-12.
Kani baYesu balilamine syani abasambile ku bapate babo, kabili findo tungasambililako kuli cici icakubwenako? (Yoa. 10:11, 12; 18:1, 6-9; Ebeya. 13:6; Jako. 2:25)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
BUUMI BWA BWINEKLISTU
Inga Mwayuminisha Mwineklistu Wakaboolela Mwisule
Pacibili, April 11, beneklistu baanji bakaboolela mwisule balaakusa kuCiibalusho. Bakalinga batalika kabotu lubilo lwakubuumi ono bakaboolela mwisule ceebo ca milandu ipusenepusene, imwi njilya yakaambwa mubuloshuwa ya Amuboolele kuli Yehova. (Heb. 12:1) Nacibi boobo, Yehova ucibasuni abuumbi bantu bakwe mbwakoola abulowa bwamwanaakwe. (Mil. 20:28; 1Pe. 1:18, 19) Ino inga twabacafwa buyani kwaamba ayi baboolele kulibungano?
Bweenka mbuli mweembeshi mbwaeelesha cankusu kulangoola mbelele shakasoweka, bamanene mulibungano balasebensa cankusu kwaamba ayi bacane alimwi akucafwa Beneklistu bakaboolela mwisule. (Lk. 15:4-7) Ici cilatondesha kwaamba ayi Yehova ulitusuni. (Je. 23:3, 4) Teshibo bamanene beenka beenga bayuminisha baabo bakaboolela mwisule, soonse inga twacita boobo. Yehova ulakondwa alimwi ulaakutupa cilambu na katweelesha cankusu kutondesha lusuno ankuumbu kubaabo bakaboolela mwisule. (Tu. 19:17; Mil. 20:35) Aboobo, amuyeeyeko womwi wakaboolela mwisule ngweenga mwayuminisha cakufwambaana!
AMWEEBELE VIDYO ICITE MUTWI UTOKWAAMBA AYI AMUYUMINISHE BAKABOOLELA MWISULE, PESULE AMUBANDIKE MIIPUSHO ITOKONKAAWO:
Ino Abbey wakacita buyani ndyaakacana Kamboni ngwatakalinga kushiiwo?
Ino nceebonshi tulyeelete kulwiita bamanene katutana kuya mukucafwa muntu wakaboolela mwisule?
Ino Abbey wakalibambila buyani kaatana kuya mukufwakashila Laura ciindi cabili?
Ino Abbey wakatondesha buyani kutaboola mwisule, kukalika moyo, alimwi alusuno ndyaakalinga kweelesha kuyuminisha Laura?
Ino inga tweeya nshi kuswa kucikoshanyo cakwe Yesu cili palilembo lya Luka 15:8-10?
Ino nshiinshi shibotu shakacitika pamulandu wakwelesha cankusu kucafwa Laura?


text:
Bwatatu, January 17
Kunyina naba omwe akati kabo iwakali kukonzya kwaambaula mwaambo waci Juda.—Neh. 13:24.
Kwaalilwa kumvwisya Jwi lya Leza mumwaambo waambaulwa kucisi cimbi kulakonzya kuba penzi ilikonzya kutunyonganya kumuuya. Mumwaanda wamyaka wasanu B.C.E., Nehemiya wakalibilika naakazyiba kuti bana bamwi akati kaba Juda ibakapiluka kuzwa ku Babuloni tiibakali kucikonzya kwaambaula mwaambo wa Chihebrayo. Mubwini bana aaba bakali kusweekelwa coolwe cakuba babelesi ba Leza akaambo kakuti tiibakali kumvwisya ncolyakali kwaamba Jwi lya Leza. (Neh. 8:2, 8) Bazyali Banakristo bamwi ibabelekela kuzisi zimbi bajana kuti bana babo balaleka kuba aluyandisisyo lwakwiiya kasimpe. Ino nkaambo nzi? Ciindi notubala mumwaambo wakucisi cimbi, makani ngotubala taakonzyi kutusika amoyo mbuli mbwaakonzya kutusika amoyo makani aalembedwe mumwaambo wesu. Kuyungizya waawo, ikwaalilwa kubandika kabotu mumwaambo umbi kulakonzya kutunyonganya mumizeezo alimwi akumuuya. Aboobo nokuba kuti tweelede kuzumanana kuyandisisya kubelekela Jehova kucisi cimbi, cilayandika kapati akuzumanana kuba basungu kumuuya.—Mt. 4:4. w16.10 2:4-6
Bwane, January 18
Lusyomo . . . mbumboni busalede bwazintu zini-zini zitanabonwa.
Lusyomo lwa Bunakristo mbube buyandika kapati. Tabali boonse balujisi pe. (2Tes. 3:2) Nokuba boobo, Jehova ‘wamupa lusyomo umwi aumwi’ wababelesi bakwe boonse. (Rom. 12:3; Gal. 5:22) Boonse ibalujisi beelede kulumba kapati. Jesu Kristo wakaamba kuti Bausyi bakujulu mbabakwela bantu kulimbabo kwiinda mu Mwanaabo. (Joh. 6:44, 65) Kuba alusyomo muli Jesu, kupa kuti cikonzyeke kumuntu kulekelelwa zibi zyakwe. Mpoonya eeco, cipa kuti coolwe cijaluke cakuba acilongwe citamani a Jehova. (Rom. 6:23) Ino twakacita nzi kutegwa tupegwe coolwe eeci citaliboteli? Mbotuli basizibi, cintu cilikke icitweelede ndufwu. (Int. 103:10) Pele Jehova wakabona bubotu mulindiswe. Akaambo kaluse lwakwe, wakajalula moyo wesu kutegwa tumvwe makani mabotu. Aboobo twakatalika kusyoma muli Jesu katujisi bulangizi bwakuba abuumi butamani kumbele.—1Joh. 4:9, 10. w16.10 4:1, 2
Bwasanu, January 19
[Paulo] wakabayumya-yumya basikwiiya bakali mumo amajwi manji.—Mil. 20:2.
Mumagwalo aakwe, Paulo wakabalumbaizya kapati Banakristonyina. Wakeenda abamwi akati kabo mumulimo wakwe kwamyaka minji alimwi tacidoonekwi kuti wakalituzyi tumpenda twabo, pele wakali kwaamba buyo zibotu kujatikizya mbabo. Mucikozyanyo, Paulo wakaamba kujatikizya Timoteyo kuti “mwanaangu uuyandwa alimwi uusyomeka mu Mwami,” walo iwakali kukonzya kugwasya Banakristo bamwi kuzwa aansi aamoyo. (1Kor. 4:17; Flp. 2:19, 20) Mwaapostolo wakalumbaizya Tito kumbungano yaku Korinto kuti “mweenzuma alimwi ngusimilimoma uubelekela ndinywe.” (2Kor. 8:23) Eelo kaka Timoteyo alimwi a Tito bakakulwaizyigwa kapati kumvwa mbwaakali kubabona Paulo! Paulo alimwi a Barnaba bakabikka buumi bwabo muntenda kwiinda mukupiluka kumasena ooko nkobakapenzyegwa kapati. Mucikozyanyo, nokuba kuti bakakazyigwa kapati nobakali ku Lustro, bakapiluka ookuya kutegwa bakakulwaizye basikwiiya bapya kuti bazumanane mulusyomo. (Mil. 14:19-22) Ku Efeso, Paulo naakamana kulwanwa ankamu yabantu ibakakalede kapati, wakakulwaizya basikwiiya ookuya.—Mil. 20:1. w16.11 1:10, 11


text:
IVYUMA IVYAYA UMWI ZWI LYAKWE LEZA | YELEMIYA 12–16
Aina Izlaeli Yafutatiile Yeova
Yelemiya wapezilwe umulimo utale uno wali nu kulangilila vino Yeova wali nu konoona umusumba wa Yelusalemu alino na Ayuda aali ni cilumba
Yelemiya wakazile musipi wa nsalu
13:1, 2
Vino musipi ukalema mu musana calangililanga ukuti ucuza wa luko wali nu kuya upalamisye sana na Yeova
Yelemiya watwazile musipi ku Luzi Lwa Yufulate
13:3-5
Waile afisa musipi uwa umu lucengo, aswilila nu ku Yelusalemu
Yelemiya waswilile nupya ku Luzi Lwa Yufulate ukuti akafisulule umusipi
13:6, 7
Wazanyile musipe ukuti wati ononeka
Lino Yelemiya waomvile umulimo uno wapeezilwe, alino Yeova wizile amulondolwela muno calozile
13:8-11
Vino Yelemiya waipelisye ukuomba mulimo uwa nanti walolekanga kukoma, wafikilizye mulimo ucindame uno Yeova walondanga ukuti antu yuvwe


text:
Ta Mutyima ku Byabulēme bya ku Mushipiditu
“Kokwa kudi byabulēme byenu, ne mityima yenu mine ikekala konka.”—LUKA 12:34.
ÑIMBO: 153, 104
1, 2. (a) Lelo i byabulēme’ka bisatu bitupele Yehova? (b) Le i bika byotusa kubandaula mu kino kishinte?
YEHOVA ye mpeta wa ntanda ne miseke mūlu ne pano panshi. Bintu byonso i byandi. (1 Bilongwa 29:11, 12) Inoko Yehova udi na buntu ku bonso. Bine tumufwijanga’ko pa kwitupa byabulēme bivule bya ku mushipiditu! Le i byabulēme’ka bimobimo? Mu bino byabulēme mubadilwa, (1) Bulopwe bwa Leza, (2) mwingilo wetu, ne (3) bubine bulēme budi mu Kinenwa kyandi. Inoko shi ketutele’kopo mutyima, kyaba kimo tubwanya kwilwa mvubu ya bino byabulēme. Tufwaninwe kuvuluka nyeke mvubu yabyo ne kutamija buswe botwibiswele, mwanda Yesu wānenene amba, “kokwa kudi byabulēme byenu, ne mityima yenu mine ikekala konka.”—Luka 12:34.
2 Nanshi tubandaulei muswelo otubwanya kulama nyeke buswe bwetu ne mutyima wa kufwija’ko pangala pa Bulopwe, mwingilo wetu, ne pa bubine. Potubandaula bino bintu, langulukila ne pa muswelo obwanya kutamija buswe boswele bino byabulēme bya ku mushipiditu.
BULOPWE BWA LEZA BUDI PAMO BWA DILUNGO DILĒME
3. Le i bika byālongele muntu wa mu mānga yēsambīle’po Yesu mwanda’tu wa kupota dilungo dimo? (Tala kifwatulo ku ngalwilo.)
3 Tanga Mateo 13:45, 46. Yesu wēsambīle pa mānga ya muntu umo wādi upota ne kupotoloja malungo. Difuku dimo, wātana dilungo dya bulēme bukatampe kupita onso akadi mumone. Uno muntu byaāsenswe dino dilungo bininge, wāpoteje bintu byonso byaādi nabyo mwanda wa kwidipota. Lelo ubwanya kufwatakanya mu ñeni mwādi mwikadile dino dilungo na mvubu kwadi?
4. Le tudi na mutyima wa kulonga bika pa mwanda wa Bulopwe?
4 Le mānga yēsambīle’po Yesu ibwanya kwitufundija bika? Bubine bwa Bulopwe bwa Leza budi pamo bwa dino dilongo dya bulēme. Shi tusenswe Bulopwe bwa Leza bininge na mwādi mumwenine uno muntu dilungo na bulēme, nabya tukekala na mutyima wa kuleka kintu kyo-kyonso mwanda kwikala nyeke babikalwa ba Bulopwe. (Tanga Mako 10:28-30.) Shi ke pano, tubandaulei’ko bimfwa bya bantu babidi.
5. Lelo Zakiasa wādi na mutyima wa kulonga bika pa mwanda wa Bulopwe?
5 Zakiasa wādi musonkeji wa musonko. Wāikele mpeta pa mwanda wa lupeto lwaādi unyongolola bantu. (Luka 19:1-9) Inoko difuku dimo, Zakiasa wāivwene Yesu wīsambila pa Bulopwe. Wāsangedile bininge byobya byaāivwene ne kusaka kushinta ne pa mfulo. Wānenene amba: “Tala! A Mfumwami, kipindi kya bintu byami nsa kupāna’kyo ku balanda, kadi kyonso kyonaselele muntu na kumusambila bya bubela, nsa kumwalwija’kyo paná.” Zakiasa wājokeje lupeto lwaādi usela bantu ne kuleka makomwa-meso.
6. Le mwana-mukaji umo washintyile namani, ne mwanda waka walongele namino?
6 Mwana-mukaji umo waivwene myanda ya Bulopwe myaka kunyuma, aye papo mwiele mu bulādi bwa bantu ba ngitu imo. Kadi wadi mwimaniji wa bulongolodi bulwila byepelo bya bulādi bwa bantu ba ngitu imo. Inoko paefundile Bible ne kuyuka mvubu ya Bulopwe bwa Leza, wajingulwile amba ufwaninwe kushinta bininge mu būmi bwandi. (1 Kodinda 6:9, 10) Buswe bwaadi uswele Yehova bwamutonwene atambe mu buno bulongolodi ne kuleka bulādi bwa bantu ba ngitu imo. Wabatyijibwe mu 2009, kadi mwaka umo pa kupita’po, waikala ke pania wa lonso. Washintyile bininge uno muswelo mwanda wadi usenswe Yehova bininge kupita bilokoloko bibi byaadi nabyo.—Mako 12:29, 30.
7. I muswelo’ka otubwanya kulama nyeke buswe botuswele Bulopwe bwa Leza?
7 Pa kusaka kwikala babikalwa ba Bulopwe bwa Leza, bavule motudi i bashinte būmi bwabo ne pa mfulo. (Loma 12:2) Inoko bulwi bwetu kebwapwile. Ketufwaninwepo kuleka kintu nansha kimo, kimfwa kusanswa bintu bya ku ngitu ne bilokoloko byonso bya busekese bizozeje buswe botuswele Bulopwe. (Nkindi 4:23; Mateo 5:27-29) Yehova i mwitupe kyabulēme kikwabo pa kwitukwasha tulame nyeke buswe botuswele Bulopwe bwandi.
MWINGILO WETU UPĀNA BŪMI
8. (a) Mwanda waka Polo wādingakenye mwingilo wetu na “kyabulēme mu bipungwa bya dīma”? (b) Lelo Polo wālombwele namani amba usenswe mwingilo?
8 Yesu wētupele mwingilo wa kusapula ne kufundija myanda miyampe ya Bulopwe. (Mateo 28:19, 20) Mutumibwa Polo wātelele uno mwingilo bu kyabulēme kidi mu bipungwa bya dīma. (2 Kodinda 4:7; 1 Temote 1:12) Byotudi bantu bampikwa kubwaninina, tudi pamo bwa bipungwa bya dīma. Ino musapu otusapula udi pamo bwa kyabulēme mwanda ubwanya kwituletela būmi bwa nyeke ne boba betuteja bene. O mwanda Polo wānenene amba: “Noñanga bintu byonso pa mwanda wa myanda miyampe, amba nsapule’yo na bantu bakwabo.” (1 Kodinda 9:23) Polo wālongele bukomo mwanda wa kufundija bantu bakwabo myanda ya Bulopwe bwa Leza. (Tanga Loma 1:14, 15; 2 Temote 4:2.) Buswe bwaādi uswele myanda miyampe bwāmukweshe endelele na kusapula nansha ke paādi upangwapangwa bya malwa. (1 Tesalonika 2:2) Le tukeula namani muswelo wādi usenswe Polo mwingilo?
9. Le i mu miswelo’ka imoimo motukokeja kulombola’mba tusenswe mwingilo?
9 Muswelo umo bidi wālombwele Polo amba usenswe mwingilo i wa kwingidija mukenga o-onso mwanda wa kusapwila bakwabo. Pamo bwa Polo ne bene Kidishitu ba mu myaka katwa kabajinji, netu tusapwilanga bantu myanda miyampe ku njibo ne njibo, mu bifuko mudi bantu bavule, ne konso kobatanwa. (Bilongwa 5:42; 20:20) Tukimbanga miswelo ya kusapwila bantu bavule ponso pobibwanika. Shi bikokejika, tubwanya kwingila bupania mukwashi nansha bu wa lonso. Kadi tubwanya kwifunda ludimi lweni, kwituma mu kipindi kikwabo kya mu yetu ntanda, nansha ke kwituma mu ntanda ya bweni.—Bilongwa 16:9, 10.
10. Le i bya buyabuya’ka byemwenine Irene paalongele bukomo bwa kusapula myanda miyampe?
10 Irene, kaka umo nkungakaji wa mu États-Unis, wadi usaka kusapwila bantu besamba Kirusi myanda miyampe. O mwanda mu 1993, waendele mu kisumpi kya ludimi lwa Kirusi mu New York City. Mu kine kitatyi’kya, mu kino kisumpi mwadi enka basapudi 20 kete. Myaka 20 pa kupita’po, Irene wanenene amba, “Ne pano nkisambengapo biyampe Kirusi.” Nansha nankyo, Yehova wamukweshe aye ne basapudi bakwabo basapwile bantu besamba luno ludimi. Mfulo mfulō, dyalelo dino’di mu New York City mudi bipwilo bisamba bya ludimi lwa Kirusi. Irene wefundile Bible na bantu bavule, kadi mu bano bantu mwabatyijibwe 15. Bamo bengilanga ku Betele, bu bapania, ne bu bakulumpe. Irene unena’mba, “Ponangulukilanga pa bitungo bikwabo byonadi wa kulondalonda, nkilañangapo amba kudi kyadi kya kundetela nsangaji mivule kupita kino.” Bine Irene ulēmekele mwingilo wandi!
11. Le i bika bilupukanga’ko shi twendelela na kusapula nansha ke mu kupangwapangwa?
11 Shi tulēmekele mwingilo wetu, nabya tukekala pamo bwa mutumibwa Polo kadi tukendelela na kusapula nansha ke potupangwapangwa. (Bilongwa 14:19-22) Kimfwa, mu myaka ya 1930 kutūla ku 1944, banabetu ba mu États-Unis badi bapangwapangwa bya mwiko. Inoko baendelele’nka na kusapula. Ba lupusa pobatompele kwimika mwingilo wabo, banabetu bakatūdile uno mwanda mu kidye, kadi babingile mu bidye bivule. Mu 1943, Tutu Knorr watelele’ko mwanda umo otwabingile’mo mu Kidye Kikatampe kya mu États-Unis. Wānenene amba shi kwadi amba banabetu balekele’byo kusapula, nabya kekwadipo kwa kwikala bubinga nansha bumo bwa kukatūdila ino myanda mu kino Kidye. Wabwejeje’ko amba banabetu ba ntanda yonso byobaendelele na kusapula, balombwele amba abakomena kupangwapangwa. Kadi mu matanda mavule banabetu babiñanga mu bidye bikwabo. I bine, buswe botuswele mwingilo kebuketulengejapo tuleke kusapula pa mwanda wa kupangwapangwa.
12. Le ubasumininwa kulonga bika?
12 Shi tulēmekele mwingilo wetu, nabya ketukatepo mutyima’nka pa buvule bwa mansá otulemba ku lapolo kete. Ino tukalonga byonso byotubwanya mwanda wa “kusapula ne pa mfulo bukamoni bwa myanda miyampe.” (Bilongwa 20:24; 2 Temote 4:5) Shi ke pano, i bika byotukafundija bakwabo? Tala kyabulēme kikwabo kitupele Leza.
BUBINE BULĒME BOTWIFUNDA
13, 14. Lelo i ‘kibīko’ka kya byabulēme’ kyēsambīle’po Yesu mu Mateo 13:52, ne tuyujanga’kyo namani?
13 Kyabulēme kya busatu kitupele Yehova i bubine botwifunda. Yehova ye Nsulo ya bubine. (2 Samwele 7:28; Ñimbo ya Mitōto 31:5) Kadi byadi Tata wa buntu, i mwitupe buno bubine. Dibajinji, twefundile bivule pa buno bubine na kutanga Kinenwa kyandi, mabuku etu, ne na kutanwa ku bitango byetu ne ku kupwila kwa yenga ne yenga. Shi tukongakanye pamo buno bubine, tukekala na kyokya kyātelelwe na Yesu bu ‘kibīko kya byabulēme’ kya bubine ‘bupya ne bukulu.’ (Tanga Mateo 13:52.) Yehova uketukwasha tuyuje kyetu ‘kibīko kya byabulēme’ shi tukimba bubine pamo bwa byabulēme bifibwe. (Tanga Nkindi 2:4-7.) Le tuloñanga kino muswelo’ka?
14 Tusakilwa kwifunda Bible ne mabuku etu kitatyi ne kitatyi ne kulonga bukimbi na katentekeji. Kino kiketukwasha tusokole bubine ‘bupya’ boketwadipo tuyukile. (Yoshua 1:8, 9; Ñimbo ya Mitōto 1:2, 3) Nimelo imbajinji ya Kiteba kya Mulami, yālupwile mu Kweji 7, 1879, yādingakenye bubine na diluba difibwe mu biyombo bivule bityani. Pa kusokola dino diluba, bilomba muntu edikimbe na katentekeji. Ebiya shi wedisokola, kakasangelapo kwikala’tu enka na dimo kete. Ino ufwaninwe kwendelela na kukimba enka ne byasokola maluba mavule. Muswelo umo onka, ketufwaninwepo kusangela’nka bubine bumo kete botusokola. Ino tufwaninwe kwikala na kipyupyu kya kwendelela na kukimbila’ko bubine buvule.
15. Mwanda waka tubwanya kwita bubine bumo bu ‘bukulu,’ ne i bwepi bomwene na mvubu kutabuka?
15 Potwashilwile kwifunda Bible, twayukile bubine bumobumo bwa kutendelwa. Tubwanya kwibwita bu bubine ‘bukulu’ mwanda ye botwayukile dibajinji. Le mu buno bubine mubadilwa bwepi ne bwepi? Ku ngalwilo, twefundile amba Yehova ye Mupangi ne amba udi na mpango itala pa bantu. Twefundile kadi amba Leza wātumine wandi Mwana pano pa ntanda afwe bu kitapwa kya kinkūlwa pa kusaka’mba tunyongololwe ku bubi ne ku lufu. Twefundile monka amba Bulopwe bwa Leza bukatalula’ko masusu onso ne kadi amba tubwanya kwikala’ko nyeke pano pa ntanda mu ndoe ne mu nsangaji.—Yoano 3:16; Kusokwelwa 4:11; 21:3, 4.
16. I bika byotufwaninwe kulonga shi mwivwanino wetu wa bubine bwa mu Bible ubajadikwa?
16 Kitatyi kimo, mwivwanino wetu wa bupolofeto bwa Bible nansha wa kisonekwa kampanda ubwanya kujadikwa. Shi kino kibalongeka, i kya mvubu kwitūdila’ko kitatyi kya kwifunda buno bujadiki ne kulangulukila’po. (Bilongwa 17:11; 1 Temote 4:15) Ketufwaninwepo kwimanina enka pa kwishila kwa mwivwanino mubajinji na mupya, inoko tufwaninwe ne kuta mutyima ku myanda yonso ishintulwilwe mu mwivwanino mupya. Kwifunda na katentekeji uno muswelo, kuketulengeja tubweje buno bubine bupya mu bubine bwa mu Bible botuyukile. Mwanda waka i biyampe tulonge buno bukomo?
17, 18. Lelo mushipiditu ujila ubwanya kwitukwasha namani?
17 Yesu wāfundije amba mushipiditu wa Leza uketukwasha tuvuluke bintu byotwefundile pa kala. (Yoano 14:25, 26) Le kino kiketukwasha namani potusapula myanda miyampe? Tala myanda yemwenine tutu umo witwa bu Peter. Wabwenye myaka 19 mu 1970, kadi wadi ukishilula’tu kwingila ku Betele ya mu Beletanye. Peter paadi usapula ku njibo ne njibo wetana na mwana-mulume umo wa myaka mibwanine wa myevu milampe. Wanena uno muntu shi usaka kwivwanija Bible. Uno muntu wadi labi Muyuda, kadi milangwe ya uno nkasampe ya kumufundija Bible yamusense. Pa kusaka kutompa Peter, uno labi wamwipangwile amba, “Leka bidi, a mwana, le mukanda wa Danyele wālembelwe mu ludimi’ka?” Peter wamulondolola’mba, “Kipindi kimo kyālembelwe mu Kialamia.” Peter uvuluka’mba, “Labi watulumukile ponamulondolwele—inoko ami natumukile kumupita! Le nayukile namani kilondololwa? Ponajokele, nakatadile mu mapepala a Kiteba kya Mulami ne Réveillez-vous a myeji kunyuma, natana’mo kishinte kishintulula’mba mukanda wa Danyele wālembelwe mu Kialamia.” (Danyele 2:4) Na bubine, mushipiditu ujila ubwanya kwitukwasha tuvuluke myanda yotwatangile ne yotwaelele pa kala mu kibīko kyetu kya byabulēme.—Luka 12:11, 12; 21:13-15.
18 Shi tusenswe bubine bwitufundija Yehova, ne kwikala na mutyima wa kufwija’ko, nabya tukasangela kwibubweja mu kibīko kyetu kya byabulēme. Potwendelela kulonga kino, po pene tukemona’mba twi bateakanibwe senene mwa kufundijija bantu bakwabo.
LAMA BYABULĒME BYOBE
19. Mwanda waka tufwaninwe kulama byabulēme byetu bya ku mushipiditu?
19 Mu kino kishinte, tubefunde’mo byokikadile kya kamweno kotudi kumona byabulēme byetu bya ku mushipiditu na mvubu. Inoko tufwaninwe kutadija kutyina’mba twakapa Satana ne ino ntanda mukenga wa kuzozeja buswe botuswele bino byabulēme. Shi ketutele’kopo mutyima, tubwanya kulabikwa na milao ya kaji ka mfutwa mivule, nansha na bilotwa bya kwikala na būmi bwa katutu, nansha kwianinya bintu bya ku ngitu byotudi nabyo. Mutumibwa Yoano wituvuluja amba ino ntanda ne byonso bidi’mo bisa kupita panopano ponka. (1 Yoano 2:15-17) O mwanda mwine tufwaninwe kwikala nyeke na mutyima wa kufwija’ko pa byabulēme byetu bya ku mushipiditu ne kwibilama.
20. Le ubasumininwa kulonga bika pa kulama byabulēme byobe bya ku mushipiditu?
20 Sumininwa kuleka kulonga kintu kyo-kyonso kibwanya kuzozeja buswe boswele Bulopwe bwa Leza. Sumininwa kusapula na bupyasakane, kadi kokajimija buswe boswele mwingilo. Endelela na kukimba bubine bwa mu Bible. Shi ulonge namino, nabya ukebikila “byabulēme byampikwa kupwa momwa mūlu, kemufwenapo ngivi, ne bīshi kudya mpika. Mwanda kokwa kudi byabulēme byenu, ne mityima yenu mine ikekala konka.”—Luka 12:33, 34.


text:
CIIYO 11
Ino Nceebonshi Tulaya Kumabungano Anene?
Ino ngumulandunshi bantu aba batooboneka basangalete? bali kukubungana Kunene. Bweenka mbuli basebenshi bakwe Lesa bakalekale abo bakaambilwa ayi banoobungana mankanda otatwe mumwaaka, aswebo tulalangila kubungana pantu pomwi mumabungano anene. (Dutolonomi 16:16) Tulaba amabungano anene otatwe mumwaaka: Kubungana kwalubasu kwa bushiku bomwi, kucitwa mankanda obilo mumwaaka, akubungana kunene kwa nshiku shotatwe. Ino mabungano aya alatucafwa buyani?
Alayumya bushicibusa bwesu abashominyineesu. Bweenka mbuli bene Isilaeli mbobakalinga kusangalala kulumbaisha Yehova ndyebakalinga kubungana, aswebo tulasangalala ndyetubungana pantu pomwi kumabungano alibetele. (Kulumbaisha 26:12, 111:1) Mabungano aya alatupa coolwe cakushibana aBakamboni baswa mumabungano amwi na mumisena ipusenepusene. Paciindi cakookesha, soonse tulalita pantu pomwi pamusena wakubunganinaako, alimwi kucita boobo kulatupa lusangalalo. (Milimo ya Batumwi 2:42) Pakubungana uku tulabona lusuno lucatanya ‘ciinga coonse cabakwesu’ pacishi coonse.—1 Pita 2:17, NWT.
Alatucafwa kuya panembo lwakumushimu. Kusansulula kabotu Malembo kwakacafwa bene Isilaeli kwanyumfwisha. (Neyemiya 8:8, 12) Aswebo tulalumba lwiiyo lwamu Baibo ndotutambula kumabungano esu anene. Mutwi wa pulogilamu ili yoonse ulaswa muMalembo. Tuleeya mbweenga twacita kuyanda kwakwe Lesa mubuumi bwesu kwiinda mushitondesho, makani asangalasha alimwi amakani akushiilana. Cilatuyuminisha abuumbi kwiiya sha Beneklistunyineesu mbobatoocikonsha kukoma mapensho amunshiku shino shikatasha. Shisekano shiba kumabungano anene, shilatucafwa kubona makani amuBaibo kuba ancine alimwi atwiisha shintu sheenga shatucafwa. Pakubungana kunene kulikoonse, kulaba akubombekwa kwabaabo basuni kutondesha kulyaaba kwabo kuli Lesa.
Ino nceebonshi mabungano esu anene alasangalasha?
Ino inga mwacafwikwa buyani na mwacanika kumabungano anene?


text:
CIPANDE 16
Mwakaanya Ciwa ni Viteyo Vyakwe
“Mwakanya Ciwa, nawe alutuka kufuma kunomuli.”—YAKOBO 4:7.
1, 2. Aaweni aakazanga lino antu yakuwatiziwa?
NDI cakuti mwaombela Yeova pa myaka iingi sana, mufwile muvwa malyasi ya luwatizyo aingi cuze yano yakalanda pa maukongano. Lelo, nanti mungazanwako ku malyasi ya luwatizyo aingi uli, mufwile mukazanga sana lyonsi lino mwalola yaaya atenzi pa vilimba vili pa nkoleelo yakatuka nu kuya umu kuwatiziwa. Apa nsita iiyo, antu aali mwiumba yakazanga wakwe cimwi, nu kutoota sana. Limwi namwe kwene mukazanga icakuti imulukusya na minsozi pa mulandu ni nsansa lino mukulola ukuti nayauze yapingulapo ukuombela Yeova. I cumicumi tukazanga wakwe cimwi ukulola antu yaayo!
2 Swemo tukalolako sile antu anono yakuwatiziwa cila-mwaka, lelo angeli yene yakalola antu aingi sana. Uzye mutanga muzumile ukuti ‘mwiyulu mukaya insansa izingi’ lino angeli yakulola kuno antu nyanya yakutandika ukuombela Yeova cila-mulungu? (Luka 15:7, 10) Tutanga tutwisike nu kutwisika ukuti angeli yakazanga cuze lino yakulola vino aomvi yakwe Leza yakuvula!—Hagai 2:7.
CIWA ‘AKALULUMBA NU KUNG’ANZA WAKWE CISAMA’
3. U mulandu ci uno Satana akalulumbila ‘wakwe cisama wino akung’anza,’ nupya akalondesya ukucita cani?
3 Lelo nanti caya vii, kwaya angeli aakasoka sana lino antu yakuwatiziwa. Satana ni viwa vyakwe yene yakasoka sana ndi yakulola antu aingi wakwe cimwi yakukana ukucitako ivintu vya muno nsi iipe. Yakasoka vivyo pano Satana walanzile ukuti antunze yasiombela sile Yeova pa mulandu wa kuti yamutemwa, nu kuti kusi umuntu aangatwalilila uwacumi ndi weziwa icipisye. (Welengini Yobo 2:4, 5.) Lyonsi lino umuntu wapingulapo ukuipeela kuli Yeova, ala Satana wasinilwa ukuti u waufi. Fwandi cila-mulungu Satana akazewana sana ndi walola vino antu aingi cuze yakumutaluka. Fwandi ali cino Baibo ikati wene ‘akalulumba nu kung’anza wakwe cisama wino akulunga umwi uwakuti alye’! (1 Petulo 5:8) Satana wii, uwaya wakwe “cisama,” akalondesya ukutononela ucuza witu na Leza.—Masamu 7:1, 2; 2 Timoti 3:12.
Lyonsi lino umuntu waipeela kuli Yeova nu kuwatiziwa, ala Satana wasinilwa ukuti u waufi
4, 5. (a) U mu nzila ci ziili muno Yeova wapokela Satana amaka? (b) Uzye Umwina Klistu angataila ukuti angakwanisya ukucita cani?
4 Nanti cakuti mulwani witu wii wakalipisya, tutalinzile ukumutiina sana. U mulandu ci? Pano Yeova wapoka “cisama” wiya amaka umu nzila ziili. Uzye iinzila ci zizyo? Iyakutandikilako i yakuti, Yeova wasoowile ukuti kulaya “iumba likulu cuze” ilya Ina Klistu acumi aalapusuka umu “ucuzi ukulu cuze.” (Umbwilo 7:9, 14) Vyonsi vino Yeova walaya, ala vilafikiliziwa. Fwandi na Satana kwene afwile wamanya ukuti atalakwanisya ukonona antu yakwe Leza yonsi pamwi.
5 Inzila yakwe ciili tungaimanya ndi tuvwa icisinka cimwi cino umuomvi wakwe Leza uwaliko mpiti walanzile. Kasema Azaliya wanenyile Umwene Asa ukuti: ‘Yeova ali namwe cikulu sile mwamutontela.’ (2 Milandu 15:2; welengini 1 Kolinto 10:13.) Amalyasi aingi aakalanda pa yantu aalandwa muli Baibo, yakalangilila ukuti lyonsi kwene Satana wavilwanga ukucimvya aomvi yakwe Leza aatwalililanga ukupalamila kuli Leza. (Ayebulai 11:4-40) Na ndakai kwene umuntu wensi wino akatwalilila ukupalamila kuli Leza, angakwanisya ukukaanya Ciwa nanti sile ukumucimvya. Pano na Baibo ikati: “Mwakanya Ciwa, nawe alutuka kufuma kunomuli.”—Yakobo 4:7.
‘TUKALWISYANYA NA MAKA YA MIPASI YANKOTA’
6. U mu nzila ci muno Satana akalwisizya Umwina Klistu wenga na wenga?
6 Satana atanga acimvye, lelo swe yantu wenga na wenga ndi cakuti twailekelezya, angatucimvya. Satana wamanya ukuti angatucimvya ndi cakuti watulenga ukutaluka kuli Yeova. Uzye u mu nzila ci muno akacitila vivyo? Akatuzanza, ukutulwisya wenga na wenga, alino nu kuomvya imicenjelo. Lekini tusambilile pa nzila zii zino Satana akaomvya.
7. U mulandu ci uno Satana akazanzila antu yakwe Yeova ndakai?
7 Kutuzanza. Mutumwa Yoane walemvile ati: “Insi yonsi ili pisika lya utesi wa Mwipe.” (1 Yoane 5:19) Amazwi yaayo yakacelula Aina Klistu yacumi yonsi. Ndakai Satana wakwanisya mpiti ukucimvya antu aingi sana asiuvwila Leza, fwandi akalondesya ukuzanza yaayo aamukaana—kulikuti antu yakwe Yeova. (Mika 4:1; Yoane 15:19; Umbwilo 12:12, 17) Waya ni cipyu sana pano wamanya ukuti wasyala sile na kasita akanono. Fwandi lyene wacizyapo ukuzanza antu. Ndakai akatuzanza ukulutapo pakuti sile atononele ucuza witu na Yeova.
8. Uzye Paulo walozizye mwi lino walanzile ukuti “tukalwisya” imipasi ya nkota?
8 Kutulwisya wenga na wenga. Mutumwa Paulo wacelwile Aina Klistu ukuti: “Tukulwisya . . . maka ya mipasi yankota iya mulwelele.” (Efeso 6:12) U mulandu ci uno Paulo waomvizye izwi lyakuti ‘kulwisya’? Pano likapiliula ukuti ulwi uwo u wakulwa nu mulwani wino ali apiipi sana. Fwandi lino Paulo waomvizye izwi lilyo, walozizye umu kuti swensi kwene cila-muntu tukalwisyanya ni mipasi iipe. Nampo nga kuno tukaikala antu yaazumila sana mu mipasi nanti foo, icisinka i cakuti tutafwile ukwilila ukuti liilikwene lino twaipeezile kuli Yeova, twatandiike ukulwisya. Umwina Klistu wensi ndi waipeela sile kuli Leza, ala wingila umu ulwi uno atanga akane. Fwandi ali cino Paulo wakonkomizye sana Aina Klistu amu Efeso ukuti yaye ‘azyansye’ nu kuya “aiteyanye”!—Efeso 6:11, 13, 14.
9. (a) U mulandu ci uno Satana ni viwa vyakwe yakaomvezya iviteyo vipusane-pusane? (b) I cani cino Satana akalondela ukuti avulunganye amelenganyo itu, nupya tungacita uli pakuti tumucimvye? (Lolini kambokosi apifwa 192-193.) (c) I citeyo ci cino tumasambililapo?
9 Kuomvya imicenjelo. Paulo walanzile sana ukuti Aina Klistu yalinzile ukuzyansya uku “citeyo cakwe Ciwa.” (Efeso 6:11) Pa kulanda ukuti iciteyo, Paulo atalozizye umu kuti caya sile conga. Iviwa vikaomvya imicenjelo iingi pakuti vicimvye wino vikulonda. Kwayako antu yamwi akuti yakwanisye ukuzyansya iciteyo cimwi cakwe Ciwa, lelo yavizilwe lino Satana waomvizye umucenjelo uze. Acino fwandi Satana ni viwa vyakwe yakalolekesya vino umuntu umwi akacita ivintu pakuti iyalola pano watontela. Lyene cico kwene cino swe yantu twatontamo acino yakaomvya pakuti cangupale ukutononela ucuza witu na Yeova. Lelo usuma u wakuti tungakwanisya ukumanya imicenjelo ino Ciwa akaomvya, pano Baibo yatulondolwela ningo. (2 Kolinto 2:11) Umu cipande cimwi, umwibuku kwene lii, twasambilile apa nzila zimwi zino Satana angaomvya wakwe ukutulyombeleka ukuti twalondesya ivyuma ni vikwatwa, ukuya ni vyuza viipe, alino nu upulumusi. Lekini lyene tusambilile pa citeyo nacuze cino Satana akaomvya—ni cintu cico, u kutaila imipasi.
KUTAILA IMIPASI KUKALENGA UMUNTU KUSAALULA LEZA
10. (a) Uzye ukutaila imipasi kuli kutuuli? (b) Uzye Yeova akalola uli ukutaila imipasi, nga mwemo mukakulola uli?
10 Umuntu nga akucita ivya mipasi, ala akuuvwana ni viwa, nanti mipasi yankota. Kusapoola, malele, ulozi, nu kulenga uwazwilizyo uku yafwe, iinzila zimwi-zimwi zya kutaililamo imipasi. Twamanya ningo ukuti Yeova “wapata” ukutaila imipasi. (Malango 18:10-12; Umbwilo 21:8) Swensi kwene tufwile ‘kupata iviipe vyonsi,’ fwandi citanga ciye i camano ukuuvwana ni viwa. (Loma 12:9) I cumicumi ukuuvwana ni viwa ala umuntu akusaalula Yeova!
11. U mulandu ci uno Satana angazangila ndi cakuti watulyombeleka twatandika ukutaila imipasi? Langililini.
11 Lelo pa mulandu wakuti ukutaila imipasi ala ukupondokela Yeova, acino Satana wakomelapo ukuti nafwe twacita vivyo kwene. Lyonsi lino umwi watandika ukutaila imipasi, ala Satana wacimvya. I cani cino twalandila vivyo? Mutale mwelenganye pali cii: Ndi cakuti umusilika umwi yamulyombeleka ukupondokela iumba lyakwe nu kutandika ukutungilila alwani, mukalamba wa yasilika alwani angazanga sana. Limwi angimika nu musilika wiyo cipondoka apa nkoleelo kuti yamulumbanye, pakuti umukalamba wa yasilika ukwafumile umusilika wiya auvwe insonyi. Vivyo kwene avino cikaya nu ku Mwina Klistu ndi watandika ukutaila imipasi, pano ala wapondokela sile Yeova uku mufulo nu kutandika ukutungululwa na Satana. Uzye mutanga muzumile ukuti Satana afwile akazanga sana ndi wacimvya vivyo? Uzye nafwe tungatemwa ukuti tuleke Satana aliwe acimvye? Awe, tutanga twezye! Swemo asi sweswe ya cipondoka.
AKAUZYA MAUZYO PAKUTI UMUNTU ATANDIKA UKUTWISIKA
12. Iinzila ci ino Satana akaomvya pakuti atulyombeleka ukuti twataila imipasi?
12 Ndi cakuti twapata ukutaila imipasi, ale Satana atalakwanisya ukutucimvya ukuomvya inzila iiyo. Fwandi akamanya ukuti pa kutucimvya, suka watala wavulunganya amelenganyo itu. Uzye akacita uli? Akalondesya ukuvulunganya Aina Klistu icakuti iyatandika ukwelenganya ukuti ‘iviipe, i visuma, alino ivisuma avino iyacita ukuya iviipe.’ (Ezaya 5:20) Lyene pa kucita vivyo, Satana akaomvya inzila imwi ino waomvya pa myaka iingi—inzila iiyo, u kuuzya mauzyo pakuti umwi atandika ukutwisika.
13. U mu nzila ci muno Satana waomvya mauzyo ku kulenga yamwi ukutandika ukutwisika?
13 Lolini vino Satana waomvizye mauzyo pa kulwisya yamwi aaliko mpiti. Umu calo ca Edeni uzizye Eva ati: “Uzye icacumi Leza wamuinda ukulya iviseekwa vyaku miti yonsi yamu calo?” Lyene umu manda yakwe Yobo, lino angeli yakolongine pamwi, Satana uzizye ati: “Uzye lelo tungati pataya cimwi icalenga kuti [Yobo wiyo] aye vivyo?” Nalino Yesu watandike umulimo wakwe uwa kusimikila, Satana wanenyile Klistu ati: “Ndi wewe Mwana wakwe Leza, nena mawe yaa yaye mukate.” Nomba mutale mwelenganye vino wacisile kuli Yesu, Satana wiyo walondanga ukusaalula amazwi yano Yeova kwene walanzile ala papita sile imilungu 6, aakuti: “Wii Umwanane mukundwe, munoli nkuzanga cuze”!—Utandiko 3:1; Yobo 1:9; Mateo 3:17; 4:3.
14. (a) Uzye Satana akacita uli pakuti alenge antu ukutandika ukutwisika ndi cakuti ukutaila imipasi kwaipa? (b) Uzye lyene i vyani vino tumasambililapo?
14 Na ndakai kwene Satana akaomvya mauzyo pakuti antu yaatwisika ndi cakuti ukutaila imipasi kwaipa. Ica ulanda i cakuti wakwanisya ukulenga antu aingi ukutandika ukutwisika. Yakatandika ukutwisika ndi cakuti ivintu vimwi ivya mipasi vyaipa umu cumi. (2 Kolinto 11:3) Uzye tungavwa uli antu yaayo ukutandika ukwelenganya ningo? Uzye tungacita uli pakuti tusininkizye ukuti tutacimviwe ni viteyo vyakwe Satana? Pa kwasuka icuzyo cico, lekini tulande pa vintu viili vino Satana wakowezya ni vintu vya mipasi ipe. Kulikuti ivyakutuzanzya alino nu kusakamala umi.
AKAOMVYA IVINTU VINO TWATEMWA NA VINO TUKALONDEKWA
15. (a) Uzye antu aingi uku mpanga zya ku Ulaya na America yakaelenganya uli pa vya mipasi? (b) Uzye Aina Klistu yamwi yatandika uli ukwelenganya wa yantu amu nsi pa vya mipasi?
15 Umu mpanga zya ku Ulaya nu ku America, antu yakalola ukutaila imipasi nanti ivya wanga ngati i vyakutusesya. Mu mafilimu, mabuku, vino yakatambisya pa TV, nanti mu vyangalo vya pa kompyuta, yakaikamo ivya mipasi kwene iiyo ukuti vyayazanzya, ukwaula kwelenganyapo nu kuti vitaazipa foo. Ndakai antu aingi cuze yaatemwa sana mafilimu na mabuku muno yakalangizya ivya mipasi. I cumicumi iviwa vyakwanisya ukulenga ukuti antu yalola ivya mipasi iipe ngati vyaya sile ningo. Uzye amelenganyo yaa, yaaya nu ku Ina Klistu? Yamwi yaatandika ukwelenganya vivyo kwene. Uzye u mu nzila ci? Uvwini ivyacitike, Umwina Klistu umwi lino watamvile filimu umwali ivya mipasi, walanzile ati, “Nemo natamvile filimu wiya, nomba ntatandike ukutaila imipasi.” U mulandu ci uno amelenganyo ya musango uwo yaipila?
16. U mulandu ci uno cayela uzanzo ukusoolola ivyakutuzanzya umwaya ivya mipasi?
16 Kwene ukutaila imipasi kwapusana nu kutamba ivya mipasi, nomba cisikupiliula ukuti ukutamba ivya mipasi kwaya sile ningo. I cani cino twalandila vivyo? Elenganyini pali cii: Baibo ikati Satana ni viwa vyakwe yatakwata maka ya kumanya vino tukaelenganya. * Fwandi, wakwe vino itwalanda papela, imipasi yankota pakuti imanye vino tukaelenganya, nu kumanya muno twatonta, ikatala ilolekesya vino tukacita ivintu—kumwi na vino tukasoolola ivyakutuzanzya. Ndi cakuti ivicitwa vya muntu vikulangilila ukuti watemwa sana mafilimu na mabuku umwaya ivya mipasi, ivya malele, ivya ngulu, nanti vyuze, ala akunena iviwa ivintu ivyaya umu mwenzo wakwe. Ala cili kwati akuvinena muno wene watonta! Lyene iviwa navyo alino vikakomapo ukulwisya Umwina Klistu wiyo pakuti viomvye cico kwene cino watontamo cino vyativilola, mpaka sile vimucimvye. Nupya, antu yamwi akuti yatandike ukutemwa ivya mipasi pa mulandu na vino yatambanga, yasuka yatandika ukutaila imipasi.—Welengini Galatiya 6:7.
17. Uzye Satana angaomvya iciteyo ci pa kucimvya alwale?
17 Satana asiomvya sile ukutemwa ivyakutuzanzya pa kutulwisya, lelo akaomvya na vino tukalondesya ukusakamala umi. Uzye akacita uli vivyo? Umwina Klistu angaya nu ulanda sana nupya angatoovoka ndi cakuti akalwalilila nupya akaya uku vipatala nomba asipola. (Mako 5:25, 26) Lyene icintu cico cingalenga Satana ni viwa vyakwe ukuzana apakumucimvizya. Satana ni viwa vyakwe yamanya ukuti Izwi Lyakwe Leza likati: “Mutasaapola nanti ukucita vya ulozi.” (Aina Levi 19:26) Lyene pa kulenga Umwina Klistu ukutama isunde lilyo, iviwa vingatunka umulwale wiyo ukutandika ukulonda yasing’anga nanti ukulonda imilembo iyayamo ivya malele nanti ukutaila imipasi. Ndi cakuti iciteyo cico ica viwa caomba, ala umulwale kwene wiyo amatoovoka muli ucuza na Yeova. Uzye angatoovoka umu nzila ci?
18. I mipozezye ci ni milembo ino Umwina Klistu alinzile ukusenkako, nupya u mulandu ci?
18 Yeova akasoka yaayo aakatama masunde yakwe ati: “Ndi umwi akakana ukuvwa isunde, ni pepo lyakwe kwene lyapatwa.” (Mapinda 28:9) Fwemo lyonsi sile tukalonda ukusenka uku vintu vyonsi ivingalenga ukuti mapepo itu yapatwe nu kulenga kuti Yeova ate ukutwavwa—sana-sana lino tukulwala. (Masamu 41:3) Fwandi nga kuli icikulangilila ukuti imipozezye imwi nanti imilembo imwi ilimo ivya mipasi, Umwina Klistu alinzile ukusenkako. (Mateo 6:13) Ukucita vivyo, kulalenga akataile sana ukuti Yeova alaamusakamala.—Lolini kambokosi akakuti “Uzye Ukucita Vii U Kutaila Imipasi?” akali apifwa 194.
KWAYA MALYASI AINGI AAKALANDA PA VIWA
19. (a) Uzye Ciwa wasomba antu aingi ukuti yalola kwati wakwata amaka ya musango ci? (b) A malyasi ci yano Aina Klistu yacumi yakasenkako?
19 Antu aku mpanga zya ku Ulaya nu ku America, yene yakaelenganya ukuti ivya mipasi i vyakuyasesya sile, lelo uku mpanga zyuze kwene vino yakaelenganya vyapusana. Satana wasomba antu aingi cakuti yakalola kwati wakwata sana maka. Antu yamwi yakatiina sana imipasi icakuti na pa kulya, pa kuomba, na pa kulaala yakaaya sile ntete-ntete. Kwaya malyasi aingi aakalanda pali vino iviwa vyakwatisya maka. Malyasi yaayo yakayalanda ningo sana kwati i vyacumi; na cii cikalenga aingi ukulondesya ukukutikako. Uzye nafwe tufwile ukusimika malyasi ya musango uwo? Awe, aomvi yakwe Leza yasicita vivyo pa mulandu ni vintu viili ivicindame vino tumasambililapo.
20. U mu nzila ci muno umwi angaasalanganyizizya usomvi wakwe Satana ukwaula ukumanya?
20 Icakutandikilako, ndi cakuti umuntu akusimika malyasi pali vino iviwa vikacita, ala akutungilila vino Satana akalonda. Uzye twalozya mwi? Baibo ikalanda ukuti Satana wakwata amaka ya kucita ivintu ivikulu, lelo ikatunena nu kuti akaomvya “vizungusyo vyaufi” nu ‘usomvi.’ (2 Tesalonika 2:9, 10) Satana ali musomvi mukulu, fwandi wamanya ivya kucita pa kusomba antu aatemwa ivya mipasi, ni vya kucita pa kuyalenga ukuzumila ivisi-vyacumi. Antu yaayo limwi yangasininkizya ukuti yaaweni nu kuvwa ivintu vimwi nu kusimika ivyayacitikiile ngati i vyacumi. Lino pakupita manda, malyasi yaayo yakakula pa mulandu nu kuyalanda na antu aingi. Ndi Umwina Klistu akusimika malyasi yaayo, ala akucita ukulonda kwakwe Ciwa—wino ‘ali katandika wa ntumpu.’ Cumi kwene ala akusalanganya melenganyo yaufi yakwe Satana.—Yoane 8:44; 2 Timoti 2:16.
21. I vyani vino tufwile ukulandapo sana lyonsi?
21 Cakwe ciili, nanti cakuti umwi camucitikiilepo ukuti waweni imipasi, atafwile ukulasimika lyonsi pa vintu vivyo kuli ya kapepa yauze kwati vino akulanda i vya kusekesya. U mulandu ci? Baibo ikatunena vii: “Lekini twike manso pali Yesu, wino utailo witu wimililapo kufuma kukutandika kufika nu ku mpela.” (Ayebulai 12:2) Tufwile ukusumba mano pali Yesu, asi pali Satana foo. Tulinzile ukwiusya ukuti lino Yesu wali pano nsi, atasimikilanga asambi yakwe amalyasi pali vino iviwa vyaya pakuti yazunguka nanti cakuti wamanyile ivingi pali vino Satana angacita na vino atanga acite. Lelo Yesu wisile amano ukwi landwe lya Wene. Fwandi, vino tukalonda ukukolanya Yesu na atumwa yakwe, ivintu vino tufwile ukulandapo sana i “vintu vikulu vino Leza wacita.”—Milimo 2:11; Luka 8:1; Loma 1:11, 12.
22. Uzye tungacita uli pakuti twa-azwilizyako ukulenga ukwiyulu kwaya insansa izingi?
22 I cacumi ukuti Satana akaomvya iviteyo vipusane-pusane, wakwe ukutaila imipasi, pakuti atononele ucuza witu na Yeova. Lelo, ndi cakuti twapata iviipe, nu kutemwa ivisuma, Ciwa atalakwanisya ukututonsya icakuti tukatandike nu kutaila imipasi. (Welengini Efeso 4:27.) Mutale mwelenganye vino ‘kulaya insansa izingi ukwiyulu’ ndi twatwalilila ‘ukuzyansya uku viteyo vyakwe Ciwa’ kufikila nalino atalayapo!—Luka 15:7; Efeso 6:11.
^ par. 16 Mazina yano Satana wapeelwa (Kakaanya, Kazewanya, Musomvi, Katunka, Uwaufi) yasipiliula ukuti wakwata amaka ya kumanya ivyaya umu myenzo itu na melenganyo itu. Nomba Yeova wene, Baibo ikati “aliwe akaezya imyenzo.” Alino ikati, Yesu ‘akamanya amelenganyo nu kulonda kwa muntu wensi.’—Mapinda 17:3; Umbwilo 2:23.
For further information, see the article “A Health Test for You?” in the December 15, 1994, issue of The Watchtower, pages 19-22, and the article “The Bible’s Viewpoint: Your Choice of Medical Treatment—Does It Matter?” in the January 8, 2001, issue of Awake!
Mwaleka Yeova aamwavwa lino mukulwala


text:
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA | MATEYO 8-9
Yesu Wakalinga Kusuni Bantu
Macapita 8 a 9 mulibuku lyakwe Mateyo alaamba sha kushimikila kwakwe Yesu ndyaakalinga kulubasu lwaku Galili. Yesu wakatondesha nkusu shakwe ndyakashilika bantu, nacibi boobo cinene ncakwaamba ayi wakatondesha lusuno lwakwe lunene akunyumfwila bamwi nkumbu.
Yesu wakashilika muntu wakalinga kucite manata.—Mate. 8:1-3
Yesu wakashilika musebenshi wakwe shilumamba.—Mate. 8:5-13
Wakashilika bapongoshi banakashi bakwe Pita.—Mate. 8:14, 15
Wakakusha bashikaswa akushilika bantu bakalinga kupenga.—Mate. 8:16, 17
Yesu wakakusha bashikaswa bakali, akubatandila mulitanga lya nkumba.—Mate. 8:28-32
Yesu wakashilika mulema.—Mate. 9:1-8
Wakashilika mwanakashi wakacata cakufwala cakwe, alimwi wakabusha mwanaakwe Jailosi mwanakashi.—Mate. 9:18-26
Wakashilika boofu abacibuulu.—Mate. 9:27-34
Yesu wakalinga kuya ceenda mumandabala oonse amumishi, akushilika malwashi apusenepusene.—Mate. 9:35, 36
Ino inga ndatondesha buyani lusuno ankuumbu kubamwi?


text:
ILYASI 98
Apa Mwamba Wa Miolivi
WII, a Yesu pa mwamba wa Miolivi. Aonsi yani (4) yano ali nayo aatumwa yakwe. Pali Andeleya na Petulo umwinakwe, na Yakobo na Yoane umwinakwe. Lyene icikuulwa cino ukulola akatalamukila i ng’anda yakwe Leza iya kupepelamo umu Yelusalemu.
Papita amanda yaili ukufuma pano Yesu wingiliile umu Yelusalemu ala watakwela pali punda. Lyene a pali Ciili. Uwanda kwene uu akatondo Yesu wali apa ng’anda ya kupepelapo. Lino wali paapa, yasimapepo yaalondanga ukumulema pakuti yamukome. Nomba, yaatiinyile ukucita vivyo pano antu yaatemilwe sana Yesu.
Yesu waneenyile yasimapepo kwene yaaya ati: ‘Nzoka mwe, nupya mwemwe yana ya nzoka!’ Lyene Yesu walanzile ukuti Leza wali nu kufulula yasimapepo yaaya pa mulandu ni vicitwa vyao iviipe vino yaacitanga. Ukufuma papo, Yesu waile uku Mwamba wa Miolivi, na atumwa yani yano ukulola paa yaatandiike ukumuuzya amauzyo. Uzye watuumanya vino yamuuzyanga?
Atumwa yuzyanga Yesu pa vintu ivyali nu kucitika uku nkoleelo. Yaamanyile ukuti Yesu alasisyapo ivintu vyonsi iviipe umu nsi. Nomba, yaalondanga ukumanya lino Yesu wali nu kucita vivyo. Uzye Yesu alawela lilaci ukwiza-teeka insi?
Yesu wamanyile ukuti alondezi yakwe amu nsi yataali nu kumulola ndi wiza nupya. Cali nu kuya vivyo pano wali nu kuya umwiyulu, nupya yataali nu kumulola kuuku. Lyene Yesu waneenyile atumwa yakwe ivintu vimwi-vimwi ivyali nu kucitika umu nsi ndi waya Umwene nu kutandika ukuteeka umwiyulu. Uzye i vintu vya musango ci vimwi-vimwi ivyali nu kucitika?
Yesu walanzile ukuti, kwali nu kuya inkondo iziipisye, antu aingi cuze yalaalwala, nupya kulaya inzala sana, kulaya upondo uutatala uyako, nupya kulaya ivilundumusi. Yesu walanzile nu kuti ilandwe lisuma apa wene wakwe Leza lilakosolwa umu nsi yonsi. Uzye tukalola ivintu kwene vii vikucitika ndakai? Ee, tukavilola! Fwandi tufwile ukusininkizya ukuti Yesu akuteeka ukwiyulu ndakai. Likwene sile wasya afumyepo iviipe vyonsi ivikacitika umu nsi.
Mateo 21:46; 23:1-39; 24:1-14; Mako 13:3-10.


text:
LYASI LYAKUTANDIKILAKO | MUNGUVWIKISYA IVYAYA MULI BAIBO
U Mulandu ci Uno Tulinzile Ukuvwikisya ivyaya Muli Baibo?
“Baibo i buku limwi ilyamanyikwa sana ilikalanda pa vya mapepo. Lelo kuno lyafuma kutamanyikwa nupya litanga lyavwe aina China.”—LIN, uwa ku CHINA.
“Ivyalembwa umu mabuku aamuzilo aci Hindu kuno nkapepa ntanga mvyuvwe. Nga fwandi ninguvwa uli ivyalembwa muli Baibo?”—AMIT, uwa ku INDIA.
“Nacindika sana Baibo nkailola ngi buku lya mpiti nupya nuuvwa ukuti antu aingi yaakwata. Lelo nemo ntailola napo.”—YUMIKO, uwa ku JAPAN.
Antu aingi umu nsi yaacindika sana Baibo. Lelo limwi yatamanyikisya ivyayamo. Nupya vikwene aali vino caaya uku yantu aingi cuze aaku Asia, nomba na antu kwene aikala umu mpanga izingi umwavula Baibo nayo kwene yataimanyikisya.
Lelo, limwi munguzya muti, ‘Uzye u mulandu ci uno ndizile ukulondesya ukuvwikisya ivyaya muli Baibo?’ Vino cingaya nga muvwikisya ivyalembwa umwi buku lii ilya muzilo, aevi:
Mungaya ni nsansa
Mungamanya ivya kucita ndi mwakwata intazi umu lupwa
Mungamanya ivya kucita pakuti mutaasakamala sana
Mungaya ya cuza yasuma uku yantu
Mungaaomvya ningo impiya
Tale elenganyini pali Yoshiko, uwa ku Japan. Ataamanyile ivyalembwa muli Baibo, nupya wapingwilepo ukuiwelengela Baibo umwisikulu. Uzye mungamanya ivyacitiike? Walanzile ati: “Baibo yangavwa ukumanya umulandu uno Leza watu-umbila alino na vino ivintu vilaya uku nkoleelo; ndakai lyene naaya nu luzango pano namanya ivyalembwamo.” Amit, atalumbulwa papela nawe kwene wapingwilepo ukuiwelengela Baibo. Nawe kwene walanzile ati: “I cumicumi nazungwike cuze apa kumanya ukuti fwandi muli Baibo mwaya ivyeo ivingaavwa umuntu ali wensi.”
Baibo yaavwa antu aingi wakwe cimwi. Fwandi namwe kwene muce muiwelengele pakuti mukalole vino ilamwavwa!


text:
“Yewa Udi ne Dīso dya Bu-Kyababulāle Ukeselwa”
TAMBA kala bitapwa bidi na mvubu mu mutōtelo wa bine. Bene Isalela bādi balambula bitapwa bya banyema, bene Kidishitu nabo balambulanga nyeke “kitapwa kya mitendelo.” Inoko, kudi bitapwa bikwabo bisangajanga Leza. (Bahebelu 13:15, 16) Bino bitapwa bituletelanga nsangaji ne madyese’nka na mwikilombwela bimfwa bilonda’ko’bi.
Hana, mwingidi wa kikōkeji wa kala, wādi wabila kwikala na mwana, inoko wādi ñumba. Wāpikile mpiko kudi Yehova mu milombelo yandi amba shi abutule mwana, nabya ukamupāna “kudi Yehova mafuku onsololo a bumi bwandi.” (1 Samwele 1:10, 11) Kitatyi pa kupita’po, Hana wāimita ne kubutula mwana mwana-mulume, wāmwinika bu Samwele. Samwele pa kulekeshibwa, Hana wākamutwala ku kipema, enka na mwaāpikile mpiko yandi. Yehova wāesele Hana pa mwanda wa mutyima wandi wa kwipāna. Wāikele na dyese dya kubutula bana bakwabo batano, kadi Samwele wāikele bu mupolofeto ne mulembi wa Bible.—1 Samwele 2:21.
Pamo bwa ba Hana ne Samwele, bene Kidishitu dyalelo badi na dyese dya kwipāna mu mwingilo wa Umpangi wabo. Yesu wālaile amba kitapwa kyonso kyotulambula mwanda wa kutōta Yehova, kiketupadilwa mpalo mivule.—Mako 10:28-30.
Mu myaka katwa kabajinji, mwana-mukaji umo mwine Kidishitu witwa bu Dokasa wādi muyukane mwanda wa “bilongwa biyampe bivule ne kupāna byabuntu bingi bya ku lusa”—ko kunena’mba byabuntu byaādi ukwasha nabyo bantu bakwabo. Inoko yō, mwanda “wabelele wafwa,” ne kino kyāletēle kipwilo kyonso bulanda. Bana ba bwanga pa kwivwana’mba Petelo udi ku kibundi kya pabwipi, bākamwita āye bukidibukidi. Langa’po bidi mobāivwanine nsangaji pāile Petelo ne kusangula Dokasa—aye ye muntu mubajinji kusangulwa na mutumibwa! (Bilongwa 9:36-41) Leza kāidilwepo byabuntu bya Dokasa. (Bahebelu 6:10) Nsekununi ya kimfwa kyandi kya buntu yālaminwe mu Kinenwa kya Leza bu kimfwa kiyampe kyotufwaninwe kwiula.
Mutumibwa Polo nandi wāshile kimfwa kiyampe kya kuta bantu mutyima ne kupāna kitatyi kyandi ku buntu bitupu. Aye pa kulembela banababo bene Kidishitu ba mu Kodinda, wānenene amba: “Amiwa’ko nsa kusangela mpata kupāna bintu byami ne kupānwa ami ense pa mwanda wa myuya yenu.” (2 Kodinda 12:15) Polo wāyukile kupityila ku byāemwenine amba kwipānina bantu bakwabo kekuletangapo’tu enka nsangaji kete—ino kya mvubu nakampata—kuletanga madyese a Yehova ne kwitabijibwa nandi.—Bilongwa 20:24, 35.
Bine, Yehova usangalanga shi twingidija kitatyi ne bukomo bwetu mwanda wa kwendeleja kumeso tumweno twa Bulopwe ne kukwasha banabetu. Ino le kudi miswelo mikwabo yotubwanya kukwatakanya’mo mwingilo wa busapudi bwa Bulopwe? En-en, idi’ko! Kutentekela pa mingilo yetu ya buswe, tubwanya kadi kutumbija Leza kupityila ku byabuntu byetu bya kwilanga. Bino byabuntu bingidijibwanga mwanda wa kukwatakanya mwingilo wa busapudi wa ntanda yonso, bamishonele ne bengidi bakwabo ba pa bula ba kitatyi kyonso. Kadi, kuteakanibwa ne kwalamunwa kwa mabuku ne mavideo, mwingilo wa kukwasha bantu baponenwa na bimpengele bya kipangila, ne lūbako lwa Mobo mapya a Bulopwe, bino byonso’bi bikwatakanibwanga na byabuntu byetu bya kwilanga. Tukulupilei amba “yewa udi ne dīso dya bu-kyababulāle ukeselwa.” Kadi, shi tupa Yehova bintu byetu bya bulēme, nabya tumutumbijanga.—Nkindi 3:9; 22:9.


text:
SHAPITA 86
Mwana Mujimine Wajoka
LUKA 15:11-32
KYELEKEJO KYA MWANA MUJIMINE
Padi Yesu ukidi mu Pelea kutunduka kwa Munonga wa Yodano kwaletele kyelekejo kya mukōko mujimine ne kityele kya ndakuma kijimine. Musapu udi mu bino byelekejo bibidi i wa amba tufwaninwe kusangala shi kipya-mambo wesāsa ne kujokela kudi Leza. Bafadiseo ne basonekeji badi batopeka Yesu amba upwene na bantu ba uno muswelo. Ino le bano bene bamutopeka abefunde kintu kampanda ku byelekejo bibidi bya Yesu? Le i bevwanije mumwenanga Tata wetu wa mūlu kipya-mambo wisāsa? Pano Yesu waleta kyelekejo kitenga mutyima kikomeneja bufundiji bumo bonka bwa kamweno.
Mu kino kyelekejo mudi shabana udi na bana babidi, nkasampe ye wisambilwa’po bininge mu kino kyelekejo. Bafadiseo ne basonekeji ne bakwabo bevwana binena Yesu, bafwaninwe kuboila ñeni ku byanena pa uno nkasampe. Inoko, ketwakipumpunyai byanena Yesu pa shabana ne mwana mukulu, mwanda ngikadila yobalombola nayo itufundija bivule. Shi ke pano langulukila pa bano bantu basatu pasekununa Yesu kino kyelekejo.
Yesu washilula’mba: “Muntu umo wadi na bana babidi bana-balume. Penepo nkasa wanena shandi amba, ‘A tata, mpe’ko kipindi kyami kya bupeta.’ Nandi webabanya bintu byandi.” (Luka 15:11, 12) Vuluka’mba uno nkasampe kakimbangapo bupyani bwandi amba mwanda shandi wafu, aa. Shandi ukidi mūmi. Ino mwana ukimbanga bupyani bwandi pano mwanda wa kwikala na bwanapabo ne kulonga nabyo monso mwasakila. Le byo bika?
Yesu ushintulula’mba: “Mafuku matyetye’tu pa kupita’po, nkasa’wa wakongakanya bintu byandi byonso waenda ku ntanda ya kulampe, kwine’kwa wasupakanya bupeta bwandi mu būmi bwa bya bulongelonge.” (Luka 15:13) Pa kyaba kya kushikata mu njibo yabo kwampikwa kyaka, mobalaminwe senene na shabo mwine uvuija bisakibwa byabo, uno mwana aye wataluka waenda ku ntanda ingi. Wasupakanya bupyani bwandi bonso na kwiela mu būmi bwa bikoleja, kalondalonda bya kwisangaja bya ngitu. Kitatyi kya makambakano kibafika. Yesu wendelela na kusekununa amba:
“Aye pa kupwa byonso, kipupo kya nzala kikomo kyapona konsokonso mu mine ntanda’ya, penepo wafudilwa. Waenda’nka ne kuketūla kwa mwanā kibundi umo mu mine ntanda’ya, nandi wamutuma mu madimi andi kukakumba bangulube. Kadi wadi kaabila kwikuta bipa bya mikungwa byadi bidya bangulube, ino i kutupu wadi umupa kantu.”—Luka 15:14-16.
Bijila bya Leza bitela bangulube bu ba disubi, ino uno mwana wadi wingila bu mukumbi wa bangulube. Nzala mikomo ibamukupila, kakimbe’nka ne kudya bidibwa bifwaninwe kudya’nka banyema, ke bangulube baadi ukumba kadi. Paatanwa na kyamalwa ne kutyumukwa mutyima, ebiya ‘welanga.’ Le usa kulonga bika? Wenena aye mwine amba: “Yō, bantu ba kaji bengidila tata bungi’bo badi na mikate mivulevule, ino ami’ko mfwa nzala kuno! Nsa kutaluka ñende kudi tata, nkamunene amba: ‘A Tata, napi mambo mūlu ne kodi. Nkikifwaninwepo kwitwa bu obe mwana. Ntūle bu muntu obe wa kaji.’” Kupwa wataluka kaenda kudi shandi.—Luka 15:17-20.
Le shandi walonga’po namani? Le usa kumutambula na bulobo ne kumufunina pa bulembakane bwandi bwa kutaluka kwabo kwaadi ushikatanga? Le mbutwile usa kumusūla, ne kupela kumulubula? Shi wadi amba i abe, wadi wa kulonga’po namani? Le wadi wa kulonga namani shi wadi amba i obe mwana mwana-mulume nansha mwana-mukaji?
MWANA MUJIMINE WAMWEKA
Yesu washintulula mweivwanine shabana ne mwaalongele amba: “Ino aye [mwana] ukidi dya kulampe mwishinda, shandi wamumona, wamukwatyilwa lusa, ebiya wanyema lubilo wakamupamba bīpa, kamufifye senene.” (Luka 15:20) Nansha shi shabana waivwene amba wandi mwana wadi na būmi bwa busekese, wamulubula paajoka. Le bendeji ba Bayuda bemwekeja bu bayukile Yehova ne kumutōta, abayuka muswelo umona Tata wetu wa mūlu babipya-mambo besāsa? Le abajingulula’mba ne Yesu nandi wibamonanga monka mwibamwena Shandi?
Mbutwile wa bujinguludi ukamona bulanda bwa mwana ne mumwekelo wa mpala bu i kilomboji kya kwisāsa kwandi. Kadi byalonga mbutwile wa buswe pa kumulubula bibapēlejeja’ko wandi mwana asabe bubi bwandi. Yesu unena’mba: “Penepa mwana wamunena’mba, ‘A Tata, napi mambo mūlu ne kodi. Nkikifwaninwepo kwitwa bu obe mwana.’”—Luka 15:21.
Shandi wasoñanya bapika’mba: “Pejai! letai munkukumba, owa mulumbuluke kutabuka, muvwikei’o, mumuvwike ne lumpete ku kuboko ne bikwabilo ku maulu. Kadi letai ne kyana kya ñombe kinune, mwikitapei, tudye ne kusoba, mwanda uno wami mwana wadi mufwe, ke mūmi monka; wadi mujimine, wamweka.” Ebiya “bashilula kusangala.”—Luka 15:22-24.
Ino, mwana mukulu wadi mu madimi. Yesu unena pādi amba: “Aye paadi ujoka, kafwena kubwipi na ku njibo, waivwana byombanwa ne maja. Penepo waita mwingidi umo kamwipangula bine bilongeka. Nandi wamusapwila’mba, ‘Mwanenu waiya, kadi shobe watape kyana kya ñombe kinune, mwanda wamutundaila mukomo nkē.’ Ino waloba, wapela ne kukatwela’mo kwine. Penepo shandi watamba kamusenge. Kwivwana kwadi kanena shandi amba, ‘Tala! Pano ke myaka mingi yonkwingidila bu umpika kadi nkyajilwile mbila yobe nansha dimo dine, ino kashā kwampele nansha kabuji kana mwanda wa kwisangaja na balunda nami. Ino pano’tu paiya uno obe mwana wasupakenye bintu byobe ku bandumba, ubamutapila kyana kya ñombe kinune.’”—Luka 15:25-30.
Le i bāni badi bwa mwana mukulu, batopeka Yesu pa mwanda wa lusa ne mutyima watele bantu ba munshi ne babipya-mambo? I basonekeji ne Bafadiseo. Matope obatopeka Yesu amba utambulanga babipya-mambo o amulengeja alete kino kyelekejo. Yewa ense utopeka Leza pa lusa lwandi bine ufwaninwe kulama uno mwanda mu ñeni.
Yesu wavuya kyelekejo kyandi na kusekununa muswelo wasenga mbutwile wandi mwana mukulu amba: “A mwanami, abe udi nami mafuku onso, kadi bintu byami byonso i byobe. Ino twadi tufwaninwe’nka kusoba ne kusangala, mwanda uno mwanenu wadi mufwe, ke mūmi monka; wadi mujimine, wamweka.”—Luka 15:31, 32.
Yesu kalombwelepo byalongele mwana mukulu pa kupwa. Ino, Yesu pa kufwa ne kusanguka’ye, “kibumbo kikatampe kya babitobo kyaitabija.” (Bilongwa 6:7) Mu kino kibumbo mubwanya kubadilwa ne bamo baivwene Yesu usekununa kino kyelekejo kya bukomo kitala mwana mujimine. Bine badi babwanya kwilanga, kwisāsa ne kujokela kudi Leza.
Tamba difuku’dya, bana ba bwanga ba Yesu babwenye ne bine badi bafwaninwe kulama mu mutyima bufundiji bwa kamweno budi mu kino kyelekejo kilumbuluke. Bufundiji bubajinji i bwa amba i kya tunangu kushala mu bantu ba Leza mwampikwa kyaka, mwine mwitulamine Tata wetu wa buswe witupa byotusakilwa, pa kyaba kya kuzeuluka na kukimba bya kwisangaja bya mu “ntanda ya kulampe.”
Bufundiji bukwabo i bwa amba shi tubasāsuka mu dishinda dya Leza, tufwaninwe kwityepeja na kujokela kudi Tata wetu amba etutōkelwe monka mutyima.
Ino kudi ne bufundiji bukwabo botwamona mu kwishila kwishidile Tata watambula mwana ne lulekelo lwandi na kiji kya mwana mukulu, ne mutyima wandi wa kupela kulubula mwanabo. Na bubine, bengidi ba Leza basakanga kulekela ne kutambula yewa muntu wasāsukile ino wesāsa bya bine ne kujokela ‘mu njibo ya Shandi.’ Nanshi tusangelei mwanetu ‘wadi mufwe pano ke mūmi monka’ ne wadi ‘mujimine ino pano wamweka.’


text:
“Umutimanteka Nga Wikale ne Milimo Yauko Iwaminine”
“Popele umutimanteka nga wikale ne milimo yauko iwaminine, ati na mwebo mukalukuli bawaminine, babulubulu, bakubula neli kantu.”—JAKOBO 1:4.
INYIMBO: 135, 139
1, 2. (a) Findo tungasambililako kuli fifilya Gidyoni ne balalume bakwe 300 baali ne mutimanteka? (Boneni icikope icili peulu.) (b) Ukwelelwa ne mashiwi aali pali Luku 21:19, nindo ukubeela ne mutimanteka kucindamine?
ALAKANYENI inkondo yeyo Gidyoni Umusololweshi ne bashilikani bakwe balwile ne bapate babo. Iyi inkondo yali iikateshe kabili abashilikani baalikatele. Gidyoni ne balalume bakwe baalibutwishe abaMidyani ubushiku bonse pa mushinso wa makilomita 32! Baibolo ilatubuula ifyakonkelepo ukucitika ili ilabila ati: “Naye Gidyoni walificile ku Jodeni, ne kwabuka, ye ne balalume imyanda itatu abo ali nabo, ili batembucile.” Pano baali tabangacimfya ilye’nkondo, kabili kwali abashilikani abaMidyani 15,000 abo baelwe ukulwa nabo. Aba abapate baalipenseshe abaIshilaeli pa myaka iingi, popele abaIshilaeli tabalekelepo ukubalwisha. Pakuti pali fyefyo, Gidyoni ne balalume bakwe balipitilishe ukutamfya abapate babo kabili mu kupelako baalicimfishe!—Abasololwesi 7:22; 8:4, 10, 28.
2 Na fwebo tulukulwe’nkondo iikateshe kabili iitukatalisha. Abapate besu ni Satana, abantu ba mu calo cakwe, ne kubifya kwesu. Fwe bambi tulilwile na baba abapate besu pa myaka iyakuti ubwingi. BaYawe balitofweleko ukucimfya ishi inkondo. Pano eko ili inkondo iikulu yeyo tatungacimfya. Shimbi impindi cipale tungakatalo’kulwa. Neli tungakatalo’kupembelela ukushila kwa cicino icalo icibipile. BaYesu balilabiilepo ati muli shishino inshiku sha kupelako tuli ne kupita mu makatasho aengi. Pano balilabiile ne kweba’ti kani twaba ne mutimanteka neli twakoselela, tungacimfya. (Pendeni Luku 21:19.) Kani umutimanteka cindo? Findo fingatofwako ukukoselela? Findo tungasambililako kuli baabo abali ne mutimanteka? Kani tungaleka shani ‘umutimanteka ukwikala ne milimo yauko iwaminine’?—Jakobo 1:4.
KANI UMUTIMANTEKA CINDO?
3. Kani umutimanteka cindo?
3 Mu Baibolo, ishiwi lya kweba’ti umutimanteka lilalabilwa ne kweba’ti ukukoselela. Ili ishiwi talyalulapo lukoso ukupitilisha ukuba abakosele mu mpindi ya makatasho. Sombi lilisankenemo na fyefyo tulanguluka pa makatasho na fyefyo tuabona. Umutimanteka ulatofwako ukuba ne lutapa, ukucetekela, ne kutekanya. Ibuuku limo lilalabila ati umutimanteka mibelo iitofwako ukuba ne bucetekelo ne kubulo’kukatala ili tuli ne makatasho. Ulatofwako ukulukuli abakosele nangaba’ti amakatasho tulukupitamo akulu makosa. Nakabili, ulatofwako ukucimfya aya amakatasho ne kubulo’kubika akalango ku kusoomenwa kwesu, sombi ukubika akalango ku fiweme ifi tufwayo’kucita kuntangiile.
4. Nindo tungalabilila ati ubutemwe bulatulengesho’kuba ne mutimanteka?
4 Ubutemwe bulatulengesha ukuba ne mutimanteka. (Pendeni 1 AbaKolinto 13:4, 7.) Muli isa nshila? Kani tulitemenwe baYawe tukalukuba ne mutimanteka ili basuminisha ati tupite mu makatasho. (Luku 22:41, 42) Kani tulitemenwe abakwabesu tukalukuteko’mutima ili batubifya. (1 Petilo 4:8) Kani tulitemenwe bamukakwesu tukalukuteko’mutima ili tuli “ne fyakukatasha” ifi na baabo abasangalele mu cupo bapitamo. Ukucite’fi kukatofwako ukukoshe’cupo cesu.—1 AbaKolinto 7:28.
FINDO FINGAMOFWENIKO UKUKOSELELA?
5. Nindo baYawe babeleele abelelwe ukutofwako ukuba ne mutimanteka?
5 Mulukulomba baYawe ukumukosheni. BaYawe ni “baLesa abakuteke’mitima, abakusangalasha.” (AbaLoma 15:5) Ni benka lukoso abangomfwisha ifi tulukupitamo, ifi tulukumfwa, ne nkulilo yesu. Popele baliishi bwino ifi tupengela pakweba’ti tube ne mutimanteka. Baibolo ilalabila ati: “Bakacita koti kufwaya kwa babo abalukubatonda; kabili bakomfwa ukulila kwabo, ne kubapulusha.” (Amasamo 145:19) Pano, kani baLesa bakaasuka shani ukulomba kwesu ukwa kutukosha?
BaYawe, abatwishi bwino, baliishi ifi tupengela pakweba’ti tube ne mutimanteka
6. Kani baYawe bangalenga shani ‘umwakupulukila’ ili tuli ne makatasho?
6 Kani twalomba baYawe ukutofwako ukuba ne mutimanteka, balitulaile ati “bakalenga ne mwakupulucila.” (Pendeni 1 AbaKolinto 10:13.) Kani balacita shani ifyo? Shimbi impindi, bangafumyapo lukoso ubukatasho. Pano impindi ishingi, balatupeela amakosa pakweba’ti “tukoselele ku mutimanteka ne kusangalala.” (AbaKolosai 1:11, NWT) Kabili pakuti baliishi bwino ukulengwa kwesu, ukulanguluka kwesu, na fyefyo tumfwa, baYawe tekuti basuminishepo fwebo ukuba ne bukatasho ubukulu makosa ica kweba’ti twafwilwa ne kuba aba bucine kuli bo.
7. Buulishisheni umulandu tupengela ifyakulya fya ku mupashi ifingi.
7 Mulukulya ifyakulya fya ku mupashi pa kukosho’kucetekela kwenu. Nindo ifyakulya fya ku mupashi ficindamine? Tungacibuulishisha muli yiyi inshila: Pakweba’ti umuntu anine ulupili ulutali makosa, alyelelwe ukulya ifyakulya ifi angalya mu nshiku shitatu neli shine pa kasuba kamo. Fyopele’fyo, tulyelelwe ukulye’fyakulya fya ku mupashi ifingi pakweba’ti tukoselele ne kukonsha ifi tulukufwayo’kucita. Tulyelelwe ukulukulisambisha ne kulukusangwa ku kubungana lyonse. Ukucite’fi kukatofwako ukukwata ifi tupengela pakweba’ti ukucetekela kwesu kulukuli ukukosele.—Yoane 6:27.
8, 9. (a) Ukwelelwa na Jobo 2:4, 5, findo fisankenemo ili tulukupita mu makatasho? (b) Ili mwaba ne makatasho, findo mungalakanyapo?
8 Mulukwanuka ati mulyelelwe ukuba aba bucine kuli baLesa. Ili tulukupita mu makatasho, fingi fisankenemo ukucila lukoso na pa kusoomenwa. Tuleshiwa kani tuli ba bucine kuli baLesa. Ifi tucita ili twaba ne makatasho filalangisha kani tulabona baYawe ati ebelelwe ukwikalika icalo conse. Nindo twalabilile’fyo? Satana, umupate wa baLesa uuciicilo’kwikalika kwabo, alipufishe baYawe pa kulabila ati abantunshi balapyungila baLesa ni pakuti balabashukisha. Satana alilabiile ati: “Fyonse’fyo ifi akwete umuntu angafiposa pakuti pa mweo wakwe.” Eli Satana alabiile ukulosha kuli Jobo ati: “Sombi mutambike ukuboko pano, mutintilepo pe fupa lyakwe na pa munefu wakwe, eli akamukaneni pa menso enu.” (Jobo 2:4, 5) Kani Satana alyalukile ukufuma ili alabiile aya amashiwi? Koku mwane! Na panuma ya myaka iyakuti ubwingi, ili Satana bamutamfisheko kwiulu, alukusensa abapyungishi ba bucine aba baLesa. (Ukufisulula 12:10) Na bubuno bukumo, Satana alacita fintu fimo ku bapyungishi ba baLesa. Alafwaisho’kubona fwebo twakaano’kwikalika kwa baLesa ne kuleko’kubapyungila.
9 Ili mulukupita mu makatasho, mulukwesho’kwalakanye’fi: Satana ne fibanda balimakene ku kabeya kamo. Balukumuboneni kabili balukufwayo’kubona ifi mwakucita, kabili balukulabila ati mwakuleko’kupyungila baLesa. Eli ku kabeya kambi, kuli baYawe, Imfumu baYesu Klistu, ne nkalamba ishingi. Nabo balukubonako ifi mulukupenga, pano bo balukumukosheni! Bali abasangalele pakuti mwebo mulipitilishe ukuba aba bucine kuli baYawe. Eli pano mwaumfwa ishiwi lya baYawe lyalabila kuli mwebo ati: “We mwana wanji ube ne mano, usangalashe umutima wanji, ati mwasuke uyo ulukuntongala.”—Ifisimpi 27:11.
BaYesu baalibikile akalango ku mashuko baali ne kulitemwesha kani bapitilisha ukukoselela
10. Koti ni fyefyo baYesu bacitile, findo mungatontomekapo ili mulukupita mu makatasho?
10 Mulukutontomeka pa mashuko. Alakanyeni ati muli pa lwendo kabili mukafika mailo uku mulukuya. Pa kufika, mulyelelwe ukwenda ubushiku bonse. Konse lukoso uku mwalolesha kulifitile. Pano muliishi ati bukumo muli ne kubona ukutuba, kabili kani mwapitilisho’kwenda, muli ne kufika uku mulukuya. Ubwikashi bungaba koti ni lulo ulwendo. Shimbi impindi mungapita mu makatasho, kabili mungabona ati amakatasho acila na pa makosa enu. Na baYesu balyumfwilepo ifya kube’fyo. Ili balukubapoopela pa citi, balibapufishe kabili balisoomenwe ukwakuti. Iyi cipale eyali impindi iikateshe makosa mu mweo wabo! Pano findo fyabofweleko ukukoselela? Baibolo ilalabila ati baaliloleshe “pa kusangalala ukwali pa menso abo.” (AbaEbeya 122, 3) BaYesu baalibikile akalango ku mashuko baali ne kulitemwesha kani bapitilisho’kukoselela, ne cicindeme ca kweba’ti baali ne kulemya ishina lya baLesa ne kulangisha ati ebali abelelwe ukwikalika. BaYesu baalishibile ati amakatasho baalukupitamo aali ne kushila kabili baali ne kupeelwa umweo wa muyayaya kwiulu. Pali ino mpindi, amakatasho mungapitamo angaba aakulu makosa kabili angamusoomesheni, pano mulukwanuka ati apa mpindi lukoso inini.
“ABO ABATEKELE’MITIMA”
11. Nindo twelelwe ukusambilila pa fyapitilemo “abo abatekele’mitima”?
11 Tatupitapo mu makatasho fwenka. Pa kukoselesha abaKlistu ukuba ne mutimanteka ili balukupita mu makatasho aalukufuma kuli Satana, Intangishi Petilo yalilembele ati: “Mukacicile ili mukoselele mu kucetekela kwenu, ne kwishiba ati ifyakusomena fyopele filukukonshiwa mu bakwanu aba mu calo ca panshi.” (1 Petilo 5:9) Ifi “abo abatekele’mitima” bapitilemo filatusambisha ifya kuba aba bucetekelo, filatulengesho’kucetekela ati tungakonsha, kabili filatwanushako ati tukalambulwa kani tuli aba bucine kuli baLesa. (Jakobo 5:11) Nga tubone ifyakubwenako fimo fimo. [1]—Boneni tumashiwi twa pa mpelo.
12. Findo tungasambililako kuli bakelubi baabo babikile kwi bala lya Edeni?
12 Bakelubi ni nkalamba ishikwete umulimo uukulu. Ili Adama na Efa babifishe, baYawe baalipeele bakelubi bambi umulimo pa calo. Uyu umulimo walipuseneko na woyo baalukupyunga kwiulu. Baibolo ilalabila ati baYawe ‘balibekalikile ku mutulesuba kwi bala lya Edeni bakelubi, ne mpoko ya mulilo iya kwalacila ponse ponse, mu kulame’nshila ya muti wa mweo.’ [2] (Boneni tumashiwi twa pa mpelo.) (Ifyakutanga 3:24) Baibolo tailabilapo ati bakelubi balitamaakile pa mulimo babapeele neli ukupufya umulimo babapeele. Tabaumfwilepo ubufila neli ukuleko’kupyunga. Sombi, balipitilishe ukupyungo’mulimo babapeele mpaka bashila, cipale pa mpindi ya Bulobe, panuma ya myaka ukucila pali 1,600!
13. Findo fyaofweleko Jobo ukukoselela ili aali ne makatasho?
13 Umwalalume wa bucetekelo Jobo. Shimbi impindi mungasoomenwa pakuti umubyenu neli uwa mu cisoolo cenu alabila ifitafiwemepo. Neli cipale mulukulwala neli mulukupenga pakuti babo mutemenwe balifwile. Nangaba ne bukulu bwa bukatasho, icakubwenako cakwe Jobo cingamusangalasheni. (Jobo 1:18, 19; 2:7, 9; 19:1-3) Jobo taishibilepo umulandu alukupitila mu makatasho, pano alipitilishe ukukoselela. Findo fyamofweleko? Ica kutanga, alitemenwe baYawe kabili talukufwayapo ukubasoomesha. (Jobo 1:1) Jobo alukufwayo’kusangalasha baLesa ili ifintu fyali bwino na lyelyo fyakateshe. Ukulunda pali fyefyo, baYawe balyofweleko Jobo ukubona amakosa abo pa kumubuule’fintu ifiweme ifi balengele. Ici calilengeshe Jobo ukucetekela ati baYawe bali ne kushilisha amakatasho alukupitamo. (Jobo 42:1, 2) Kabili fyopele’fyo efyacitikile. Baibolo ilalabila ati: “BaYawe balimupele Jobo ifintu ifyakufula pabili pali fyefyo ifi ali na fyo pa kutanga.” Jobo alikele “ne kufula kwa myaka.”—Jobo 42:10, 17.
14. Ukwelelwa ne lembo lya 2 AbaKolinto 1:6, kani filya Paulu akoselele mu mpindi ya makatasho fyalofweleko shani bambi?
14 Intangishi Paulu. Kani kuli abalukumukululusheni? Kani muli bakulu ba mwi kelesha neli umupyungishi wa luteta uulukukatala makosa pakuti pa milimo iyakuti ubwingi yeyo mukwete? Kani efi cili, ninshi icakubwenako cakwe Paulu cingamofweniko. Paulu alukukululushiwa ukwakuti, kabili alukubamba mu mutima lyonse pakuti pa bakwabo abali mu makelesha. (2 AbaKolinto 11:23-29) Pano Paulu talekelepo ukupyungila baLesa, kabili icakubwenako cakwe calikoseshe bambi. (Pendeni 2 AbaKolinto 1:6.) Na mwebo kani mulukukoselela mu mpindi ya makatasho bambi bangakoshiwa.
KANI UMUTIMANTEKA ‘UKASHILISHA IMILIMO YAUKO’ MULI MWEBO?
15, 16. (a) Kani ni isa “milimo” umutimanteka welelwe ukushilisha? (b) Buulishisheni ifi tungaleka ‘umutimanteka ukushilisha imilimo yauko.’
15 BaLesa balibuulile umusambile Jakobo ukulemba ati: “Popele umutimanteka nga wikale ne milimo yauko iwaminine, ati na mwebo mukalukuli bawaminine, babulubulu, bakubula neli kantu.” (Jakobo 1:4) Kani umutimanteka ungashilisha shani ‘imilimo’ yauko iiwaminine muli fwebo? Ili tulukupita mu fyakwesha, cipale tukabona ati tulyelelwe ukutekanya, ukubulo’kulitamaasha, ne kuba aba butemwe. Kani twaba ne mutimanteka ili tulukupita mu fyakwesha, tukasambilila ifya kulangisha iyi imibelo, kabili kani twacite’fyo tukaba abaKlistu abaweme makosa.
16 Pakuti ukuba ne mutimanteka kungatulengesha ukuba abaKlistu abaweme, tatukafwayapo ukupulaisha amafunde abaYawe pakuti lukoso tushilishe ubukatasho tukwete. Ku cakubwenako, kani mulalanguluka pa fya bucencemeshi, tekucite’fyo ifibipile ifi mulangulukapo! Lombeni baYawe ukumofweniko ukuleko’kulanguluka ifibipile. Kani kuli uwa mu cisoolo cenu uulukumupensheni? Pitilisheni ukukoselela! Pitilisheni ukupyungila baYawe. Kani mwacite’fyo, mukakosha ukucetekela kwenu muli baYawe. Mulukwanuka ati: Pakweba’ti baLesa batushukishe, tulyelewe ukukoselela.—AbaLoma 5:3-5; Jakobo 1:12.
17, 18. (a) Buulishisheni icakubwenako icilukulangisho’mulandu ukukoselela kucindamine. (b) Ili ukushila kulukupalamina, findo tungacetekela?
17 Tulyelelwe ukukoselela ukufika na ku kushila, talipo lukoso ni pa mpindi inini. Alakanyeni pa bwato ubulukubunda. Pakweba’ti abalimo bapuluke, balyelelwe ukusamba ukufika na ku mutunta. Umuntu uwasambako lukoso panini ne kuleka, akanwina. Fyopele’fyo ne muntu uwaleka ukusamba ili apalamina ku mutunta, na ye akanwina. Kani tulukufwayo’kwisa mu kwikala mu calo ca bukumo, tulyelelwe ukupitilisha ukukoselela. Nga tutuntulule Paulu uwalabiile ati: “Tatulesukapo.”—2 AbaKolinto 4:1, 16.
18 Koti ni Paulu, na fwebo tulicetekele ati baYawe bakatofwako ukufika na ku kushila. Paulu alilembele ati: “Sombi mu fintu ifyo fyonse tulishucile ukwakucilapo lukoso, pakuti pali babo abatutemenwe. Pakuti ndukucetekela ati neli ni mfwa, neli mweo, neli ni nkalamba, neli bufumu, neli fintu fya bukumo, neli fintu ifikesa, neli makosa, neli butali ubwa kwiulu neli bwa panshi, neli cintu cimbi icilengelwe, tacikeshibapo ukutulekanya ne butemwe bwa baLesa, ubuli muli baKlistu Yesu baShikulu besu.” (AbaLoma 8:37-39) Fya cine ati shimbi impindi tungakatala. Pano nga tutuntulule Gidyoni ne balalume bakwe. Balikateele, pano tabalekelepo. Balipitilishe ‘ukutamfya’ abapate babo!—Abasololwesi 8:4.
^ [1] (palakalafu 11) Ukusambilila pa bantu ba baLesa aba ino mpindi abali ne mutimanteka kungamukosheni. Ku cakubwenako, muli Yearbook ya mu 1992, 1999, na 2008 mwali amalyashi aweme aabakwabesu ba ku Ethiopia, Malawi, na Russia.
^ [2] (palakalafu 12) Baibolo tailabilapo inambala ya bakelubi abapeelwe uyu umulimo.


text:
Mona Kwishila Kudi pa Bukata bwa Bantu
“Mukamona . . . kushiyañana kudi pa bukata bwa bantu boloke ne banonga-bibi.”—MALAKI 3:18
1, 2. Mwanda waka būmi bubwanya kwikala bukomo ku bengidi ba Leza dyalelo? (Tala kifwatulo ku ngalwilo.)
BADOKITELE ne bamuñanga bavule bondapanga bantu badi na misongo isambuka. Baloñanga uno muswelo mwanda wa kukwasha boba babela. Inoko nabo basakilwa kwikinga kutyina bakasambukilwa na misongo yobondapa. Batwe bengidi ba Yehova, netu tudi mu ngikadilo ya uno muswelo. Bavule motudi bashikete ne kwingila na bantu badi na mwikadilo ne ngikadila mibi, mine ishidile kulampe kwine na ngikadila ya Leza. Kino kibwanya kumweka bu kikomo kotudi.
2 Mu mafuku a mfulo a ino ngikadilo, bantu bampikwa kusanswa Leza bafutululanga misoñanya yandi itala kiyampe ne kibi. Mutumibwa Polo wātelele ngikadila yabo mibi mu mukanda waālembēle Temote. Polo wānenene amba ino ngikadila mibi ikazambalala mu bantu bavule pano potwenda tufwena ku mvuyo ya ino ngikadilo. (Tanga 2 Temote 3:1-5, 13.) Nansha byotushikilwe ino ngikadila mibi, inoko tubwanya kutādilwa na muswelo ulanga bantu, muneneno wabo, ne muswelo obalonga bintu. (Nkindi 13:20) Mu kino kishinte, tusa kumona’mo kwishila kudi pa ino ngikadila mibi na yoya idi na bengidi ba Leza. Kadi tusa kumona’mo byobya byotubwanya kulonga pa kwikinga kutyina’mba twakasambukilwa na ino ngikadila mibi potukwasha bantu bayuke Yehova.
3. Le i bantu ba muswelo’ka besambilwe’po mu 2 Temote 3:2-5?
3 Polo wāsonekele amba mu mafuku a mfulo, kukekalanga “bitatyi bya makambakano bikomo ne mwa kulongela.” Kupwa wābala ngikadila mibi 19 yadi ya kuzambalala mu kino kitatyi kyotudi’mo. Ino ngikadila i miifwane na yoya yātelele Polo mu Loma 1:29-31, inoko mu mukanda waālembēle Temote i mwingidije’mo bishima kebitanwapo pantu pakwabo mu Bisonekwa bya Kingidiki bya Bwine Kidishitu. Polo wāshilwile na bishima bya amba “mwanda bantu bakekala.” Kishima “bantu” kingidijibwe pano kifunkila pa “bantu bonso,” ekale bana-balume nansha bana-bakaji, abo bonso babwanya kwikala na ngikadila mibi. Inoko ke bantupo bonso badi na ino ngikadila mibi yātelele Polo. Bene Kidishitu badi na ngikadila mishile na ino.—Tanga Malaki 3:18.
MUSWELO OTWIMONA BATWE BENE
4. Molangila, le kuyulwa mitatulo kushintulula bika?
4 Polo pa kupwa kunena’mba bantu bavule bakesanswa abo bene ne kusanswa lupeto, wābwejeje’ko amba bantu bakekala ba kwitumbika, ba kwizunzula, kadi bayule mitatulo. Divule bantu badi na ino ngikadila bemonanga bu bayampe kupita bantu bakwabo pa mwanda wa mumwekelo wabo, byobabwanya kulonga, nansha pa mwanda wa kitenta kyobadi nakyo mu būmi. Bantu ba uno muswelo basakanga bininge kutumbijibwa. Mwifundi umo walembele pangala pa bano bantu amba: “Badi na kakisōkelo mu mityima yabo kobafukatyila’ko abo bene.” Bantu bamo banenanga’mba mitatulo isanshijanga bantu, enka ne bantu badi na mitatulo bene bibasansanga shi abamone bantu bakwabo betatula.
5. Lelo i muswelo’ka wāikele bengidi ba Yehova bamo ba kikōkeji na mitatulo?
5 Yehova ushikilwe mitatulo, mine ishintulwilwe mu Bible ne bu “meso a kwitatula.” (Nkindi 6:16, 17) Na bubine, mitatulo isonsololanga muntu kudi Leza. (Ñimbo ya Mitōto 10:4) Mitatulo i ngikadila ya Dyabola. (1 Temote 3:6) I kya bulanda, mwanda enka ne bengidi ba Yehova bamo ba kikōkeji nabo bāikele na mitatulo. Kimfwa, Uzia, mulopwe wa Yuda wādi na kikōkeji mu bula bwa myaka mivule. Inoko Bible unena’mba: “Pa kwalamuka ke mukomo kadi, mutyima wandi wanzunzulwa, penepo walonga bya kiboja; kadi wajilula padi Yehova Leza wandi.” Uzia wātwelele mu tempelo ne kusōka ensense, kintu kyākadipo na lupusa lwa kulonga. Mwenda mafuku, Hezekia, mulopwe wa kikōkeji nandi wāikele na mitatulo mu kitatyi kimo.—2 Bilongwa 26:16; 32:25, 26.
6. Le i bika byādi bibwanya kulengeja Davida ekale na mitatulo? Ino mwanda waka wādi nyeke mwityepeje?
6 Bantu bamo betatulanga pa mwanda wa buya bwa mpala, kutumba, kwikala na bwino mu buimba, kwikala nkomonkomo, nansha pa mwanda wa kutendelwa na bantu. Davida wādi na bino bintu byonso’bi, nansha nankyo wādi nyeke mwityepeje mu būmi bwandi bonso. Kimfwa, Davida pa kwipaya Ngodiata, Mulopwe Solo wāmunenene asonge wandi mwana. Ino Davida wāmulondolola’mba: “Lelo ne ani, ne bumi bwami i bwa ka, nansha difu dya tata mu Isalela, amba ngikale muko wa mulopwe, a?” (1 Samwele 18:18) Le i bika byākweshe Davida ekale nyeke mwityepeje? Wādi uyukile amba wādi na ino ngikadila, bwino, ne madyese pa mwanda wa kwityepeja kwa Leza ne kumuta mutyima. (Ñimbo ya Mitōto 113:5-8) Davida wādi ujingulwile amba bintu byonso biyampe byaādi nabyo byātambile kudi Yehova.—Dingakanya na 1 Kodinda 4:7.
7. Le i bika biketukwasha twikale betyepeje?
7 Pamo bwa Davida, bantu ba Yehova dyalelo baloñanga bukomo mwanda wa kwikala betyepeje. Tuteñwanga mpata ku mutyima pa kuyuka’mba Yehova, Mwine wa Mūlu Mwine nandi i mwityepeje. (Ñimbo ya Mitōto 18:35) Tufwaninwe kwingidija bino binenwa bya amba: “Vwalai kisanso kya mutyima wa lusalusa, kanye, kwityepeja, kutalala, ne kitūkijetyima.” (Kolose 3:12) Kadi tuyukile amba buswe “kebwianyangapo, kebwitatulangapo.” (1 Kodinda 13:4) Shi bantu bakwabo betumona’mba twi betyepeje, nabya nabo babwanya kwikala na mutyima wa kuyuka Yehova. Pamo’nka na mubwanya kukokelwa mulume wampikwa kwitabija kudi Yehova kupityila ku mwikadilo muyampe wa wandi mukaji mwine Kidishitu, mo monka ne bantu nabo babwanya kukokelwa kudi Yehova kupityila ku kwityepeja kwa bengidi bandi.—1 Petelo 3:1.
MUSWELO OTUMONA BANTU BAKWABO
8. (a) Dyalelo, le bantu bamo bamonanga namani kubulwa kukōkela bambutwile? (b) Lelo Bible usoñanya bana balonge bika?
8 Polo wālombwele mukemwena bantu abo bene na bene mu mafuku a mfulo. Wālembele amba bana bakekala bampikwa kukōkela bambutwile. Dyalelo, mabuku mavule, mavideo, ne mpangiko ipityijibwa ku matelevijo bimwekejanga’mba i byendele’mo bana baleke kukōkela bambutwile. Inoko bubine i buno amba kuleka kukōkela bambutwile kuzozejanga kisaka, kyalwilo kinekine kya bumo bwa bantu. Buno i bubinebine buyukilwe na bantu tamba kala. Kimfwa, mu Ngidiki wa kala, muntu umana na bambutwile bandi wādi ujimija lupusa lwandi lwa bu mwanā kibundi. Mu bijila bya bene Loma namo, muntu umana na shandi wādi upebwa mfuto pamo bwa ntapañani. Kadi Bisonekwa bya Kihebelu ne Bisonekwa bya Kingidiki bisoñanya bana balēmeke babo bambutwile.—Divilu 20:12; Efisesa 6:1-3.
9. Lelo i bika bikakwasha bana bakōkele bambutwile babo?
9 Le i bika bibwanya kukwasha bana bakōkele bambutwile nansha shi bakwabo kebakōkelepo bambutwile babo? Shi bana balangulukila pa bintu byonso biyampe bibalongela bambutwile, nabya bakekala na mutyima wa kwibafwija’ko ne kwibakōkela. Kadi bankasampe bafwaninwe kwivwanija’mba Leza, Tata wetu batwe bonso, wibasakilanga bakōkele bambutwile babo. Shi bankasampe banenena babo bambutwile māya, nabya bakakwasha balunda babo nabo balēmeke bambutwile bininge. Na bubine, shi bambutwile kebadipo na kisanso kya bu muntu ku babo bana, nabya kino kikalengeja bana bakomenwe kwibakōkela. Inoko shi mwana wimona’mba bambutwile bandi bamusenswe bya binebine, nabya kino kikamukwasha nandi ebakōkele nansha ke pobimweka bu bikomo. Austin, tutu umo nkasampe unena’mba: “Nansha kyaba kimo byontyinanga kupebwa mfuto, bami bambutwile bandingilanga na ndiñamano, banshintulwila mvubu ya mikalo yobantūdile, ne kwisamba nami nyeke pampikwa kafinda. Kino i kinkwashe nebakōkele. Kadi nebamonanga’mba bantele mutyima, ne kino kintononanga ngikale na mutyima wa kwibasangaja.”
10, 11. (a) Le i ngikadila’ka mibi ilombola’mba bantu kebesenswepo abo bene na bene? (b) Le bene Kidishitu ba bine basenswe bantu bakwabo kufika ne pa ludingo’ka?
10 Kadi Polo wātelele ngikadila mikwabo ilombola’mba bantu kebesenswepo abo bene na bene. Pa kupwa kunena’mba bana bakekala “bampikwa kukōkela bambutwile,” kadi wānenene amba bantu bakekala bampikwa kufwija’ko. Kino kidi na buluji, mwanda bantu bampikwa kufwija’ko kebamonengapo na mvubu bintu bibalongela bakwabo. Kadi Polo wānenene amba bantu bakekala bakubulwa lulamato. Badi ba kupela kumvwañana ko-konso, ko kunena’mba kupela kulonga ndoe na bantu bakwabo. Badi ba kwikala bantu batuka Leza ne ba kwaba bakwabo, banenena bantu bakwabo binenwa bibi enka ne Leza mwine. Kadi badi ba kwikala bavubavuba, bantu babepa bubela busansa mwanda wa kona bumuntu bwa bakwabo. *—Tala kunshi kwa dyani.
11 Bengidi ba Yehova i beshile bininge na bantu bavule badi mu ino ntanda, mwanda abo i besanswe abo bene na bene bya binebine. Kino kimwekanga nyeke. O mwanda Yesu wānenene amba kusanswa Leza yo mbila imo ya mvubu mpata mu Bijila bya Mosesa kupita yoya ya kusanswa bantu bakwabo. (Mateo 22:38, 39) Kadi Yesu wānenene amba bene Kidishitu ba bine bakayukena ku buswe bobeswele abo bene na bene. (Tanga Yoano 13:34, 35.) Bene Kidishitu ba bine basenswe’nka ne balwana nabo bene.—Mateo 5:43, 44.
12. Lelo Yesu wālombwele namani buswe bwaswele bantu bakwabo?
12 Yesu wālombwele amba usenswe bantu bya binebine. Wālombwele kino na kwenda mu kibundi ne kibundi mwanda wa kusapwila bantu myanda miyampe ya Bulopwe bwa Leza. Wābelwile bampofu, babilema, ba makopo, ne babitwi. Kadi wāsangwile ne bafwe. (Luka 7:22) Yesu wāpēne’nka ne būmi bwandi mwanda wa kukūla bantu, nansha bantu byobādi bamushikilwe. Yesu wāiwile buswe bwa Shandi mu muswelo mubwaninine. Kujokoloka ntanda yonso Batumoni ba Yehova beulanga Yesu kadi basenswe bantu bakwabo.
13. Lelo buswe botuswele bantu bakwabo bubwanya kwibakwasha namani bekale na mutyima wa kuyuka Yehova?
13 Shi bantu bamona’mba twibasenswe, nabya bakekala na mutyima wa kuyuka Tata wetu wa mūlu. Kimfwa, mwana-mulume umo wa mu Tailande waendele ku kitango kya ntanda ne kutulumuka pa kumona mwisanshilwe batutu ne bakaka. Aye pa kujokela kwinjibo, walomba efunde Bible na Batumoni ba Yehova misunsa ibidi pa yenga. Kupwa washilula kusapwila babutule bandi bonso. Myeji isamba’tu pa kupita’po, kala uno muntu wapityija kipindi kyandi kibajinji kya butangi bwa Bible mu Njibo ya Bulopwe. Lelo tusenswe bantu bakwabo? Wiipangule amba: ‘Lelo noñanga bukomo bwa kukwasha bantu ba mu kyetu kisaka, mu kipwilo, ne mu busapudi? Lelo neelelanga’ko kumona bantu na mwibamwena Yehova?’
BAMPUMPI NE TWANA TWA MIKŌKO
14, 15. Lelo i ngikadila’ka mibi idi na bantu bavule? Le i muswelo’ka ushintyile bantu bamo būmi bwabo?
14 Kadi mu ano mafuku a mfulo, bantu balombolanga ngikadila mikwabo mibi yotufwaninwe kwepuka. Kimfwa, bavule i bampikwa kusanswa buyampe. Bashikilwe bintu biyampe ne kulwa nabyo. Bano bantu i bakubulwa kwīfula, ba bukalabale bwa malwa. Bamo i ba mitwe myūmu. Baloñanga bintu pampikwa kulanga kadi kebatengapo mutyima ku lupusa lukekala na bilongwa byabo pa bantu bakwabo.
15 Bantu bavule badi beendeja pamo bwa banyema ba budyani i bashinte būmi bwabo. Kuno kushinta kutulumukwa kwālailwe tamba kala mu bupolofeto bwa mu Bible. (Tanga Isaya 11:6, 7.) Buno bupolofeto bwisambila pa banyema ba mu ntanda, pamo bwa bampumpi ne bantambo, bashikete mu ndoe na banyema ba munja, pamo bwa twana twa mikōko ne byana bya bañombe. Mwanda waka badi ba kwikala mu ndoe? Buno bupolofeto bubweja’ko amba: “Mwanda panopanshi pakayula ne kuyukidija kwa Leza.” (Isaya 11:9) Banyema kebabwanyapo kwifunda myanda ya Yehova, o mwanda nanshi mu muneneno wa kyelekejo, buno bupolofeto bufunkila pa bantu bashinta bumuntu bwabo.
16. Lelo Bible i mukwashe namani bantu bashinte bumuntu bwabo?
16 Batutu ne bakaka bamo badi dibajinji na bukalabale pamo bwa bampumpi, dyalelo i bantu ba ndoe. Ubwanya kutanga yabo myanda mu bishinte “Bible Ushintanga Būmi,” pa jw.org. Bantu bayukile Yehova ne kumwingidila kebadipo pamo bwa boba badi na mumwekelo wa bwine Leza, ino batuna bukomo bwa bwine Leza. Bantu ba uno muswelo bemwekejanga bu batōtyi ba Leza, inoko mwikadilo wabo ulombola’mba ke batōtyipo bandi. Inoko, mu bantu ba Yehova mudi bavule badi na bukalabale pa kala, ino pano i bavwale “bumuntu bupya bwapangilwe mwendele kiswa-mutyima kya Leza mu boloke ne kwipāna kwa binebine.” (Efisesa 4:23, 24) Shi bantu abefunde myanda itala padi Leza, bajingululanga’mba bafwaninwe kulonda misoñanya yandi. Kino kibakwashanga bashinte nkulupilo yabo, mulangilo, ne bilongwa byabo. Shako ke bipēlangapo kushinta uno muswelo, inoko mushipiditu wa Leza ukwashanga bonso basaka kumusangaja.
“VUNDAMINA BENE BANO’BA”
17. Le i muswelo’ka otubwanya kwepuka kutādilwa na ngikadila mibi ya bantu?
17 I kipēla kumona kwishila kudi pa bukata bwa bantu bengidila Leza ne boba kebamwingidilapo. Tufwaninwe kutadija kutyina’mba ngikadila mibi ya bantu kebengidilapo Leza yaketutādila. Tufwaninwe kulonda buludiki bwa Yehova bwa kuvundamina bantu besambilwe’po mu 2 Temote 3:2-5. Na bubine, ketubwanyapo kwepukididila bantu bonso badi na ngikadila mibi. Tubwanya kwingila nabo pamo ku kaji, kufunda nabo pamo, nansha kushikata nabo pamo. Inoko ketufwaninwepo kulanga nansha kulonga bintu pamo bwa abo. Le i bika bibwanya kwitukwasha? Tubwanya kuningija kipwano kyetu na Yehova na kwifunda Bible ne kutonga balunda bamusenswe.
18. Lelo binenwa ne bilongwa byetu bikwashanga namani bantu bakwabo bekale na mutyima wa kuyuka Yehova?
18 Kadi tusakanga kukwasha bantu bakwabo bayuke Yehova. Nanshi kimba mikenga ya kusapula, kadi lomba Yehova akukwashe wisambe bintu biyampe pa kitatyi kifwaninwe. Tufwaninwe kulengeja bantu betuyuke amba twi Batumoni ba Yehova. Shi tulonge uno muswelo, nabya mwiendelejo wetu muyampe ukatumbija Leza pa kyaba kya batwe bene. Yehova witufundijanga “kupela bumpikwa bwine Leza ne bya kusakasaka bya ino ntanda, ne mwa kwiendejeja na ñeni mibwane ne boloke ne bwine Leza mu ino ngikadilo ya bintu.” (Tetusa 2:11-14) Shi twiula Yehova ne kulonga byobya byaetusakila kulonga, bantu bakwabo nabo bakebimona. Bamo babwanya’nka ne kunena’mba: “Batwe tukenda nenu, mwanda tubaivwana’mba Leza udi nenu pamo.”—Zekadia 8:23.
^ mus. 10 Kishima kya Kingidiki kyalamwinwe bu “vubavuba” nansha “yewa usambilañana” i di·aʹbo·los. Mu Bible, i kingidijibwe bu kitenta kya Satana, mwine uvubakenya Leza myanda ya bubela.


text:
Le Ufwaninwe Kulemununa Bobe Bana Muswelo’ka?
“Nadi nteja na katentekeji lunwa lwa motoka onso upita. Uno wadi musunsa wa busatu wajokēle Jordan ku njibo nsá ke mipite. Nadi neipangula’mba, ‘le udi kwepi?’ ‘Le watanwa na makambakano? Le uyukile’mba tulangalañanga?’ Aye pa kufika, natombojoka.”—GEORGE.
“Wami mwana mwana-mukaji waela lwanji, lwine lwaumpele luzakalo mu ngitu. Naalamuka ne kumumona wikwete makasa ku mutwe koku udila. Tutu wandi umukudile ku myaka iná wamukupile.”—NICOLE
“‘Nkyaibilepo lumpete. Nadi’tu nelumonenga! ye Natalie wetu mwana mwana-mukaji wa myaka isamba unena, koku meso andi makatampe afituluka amweka bu kalongelepo kintu. Kutuna kwandi kwetutenga bininge ketudila. Twadi tuyukile’mba wadi ubepa.”—STEPHEN.
SHI wi mbutwile ubwanya kwikala na milangwe ilombwelwe mu binenwa bidi kūlu’ku? Kitatyi kyotanwa mu ngikadilo pamo bwa ino, le wiipangulanga muswelo ofwaninwe kulemununa bobe bana? Lelo i bibi kulemununa bana?
LELO KULEMUNUNA I BIKA?
Mu Bible, kishima ‘kulemununa’ ke kishimapo’tu kikwabo kifunkila pa kupa mfuto. Kulemununa kukwatañene dibajinji na bulombodi, kufundija, ne kudingila. Kekukwatañepo nansha dimo na binenwa bibi nansha butapani.—Nkindi 4:1, 2.
Kulemununa kwa bambutwile kubwanya kudingakanibwa na kudima kabudimi. Kidimye uteakanyanga nshi, usangila mema ne kudisha mutyi, kwiukinga ku bishi ne ku biyombo bibi. Kitatyi kitama mutyi, kidimye ufwaninwe padi kulela misambo ya mutyi mwanda wa utame mu muswelo muyampe. Kidimye uyukile’mba pa kusaka mutyi wikale mudimbile senene, ufwaninwe kwingidija na katentekeji manwa palapala. Mu muswelo umo onka, bambutwile batanga babo bana mutyima mu miswelo mivule. Inoko, basakilwa kyaba kimo kuleta bulemununi—bwine bubwanya pamo bwa kulela mutyi, kulemununa ku ngalwilo mifwatakanyo ya babo bana ne kwibakwasha batame mu dishinda diyampe. Inoko mutyi ufwaninwe kulelwa na katentekeji kutyina wa kafwa. Mo monka ne bulemununi bwa bambutwile nabo bufwaninwe kuletwa na buswe.
Yehova Leza utelelwe mu Bible, i mupe bambutwile kimfwa kiyampe mu uno mwanda. Madingi apanga batōtyi bandi ba kikōkeji ba pano pa ntanda i mayampe kadi asangaja, mene ebalengeja ‘basanswe madingi.’ (Nkindi 12:1) ‘Bōmininanga ku bulemununi’ kadi ‘ne kuzobolola’bo mpika.’ (Nkindi 4:13) Ubwanya kukwasha obe mwana etabije bulemununi na kwiula bintu bisatu bikatampe bidi mu madingi a Leza: ko kunena’mba, (1) buswe, (2) bujalale, ne (3) kukwatañana.
BULEMUNUNI BWA BUSWE
Buswe po pemanine bulemununi bwa Leza kadi bumutononanga alete bulemununi. Bible unena amba: “Yewa musanshibwe na Yehova umudingilanga, pamo’nka bwa shamuntu ne mwanandi waloelelwe.” (Nkindi 3:12) Pakwabo kadi, Yehova i “muyule lusa ne buntu, wija pakufuna bulobo.” (Divilu 34:6) Pa buno bubinga, Yehova kanenangapo binenwa bibi kadi ke ntapanipo. Kadi kalupulangapo binenwa bya kansontomokela, kufutulula bantu nansha kudiulula bisansa, binenwa bine bibwanya “kusaba bwa kipete.”—Nkindi 12:18.
Shako, bambutwile kebabwanyapo padi kwiula ne pa mfulo kimfwa kibwaninine kya Leza kya kwifula. Kyaba kimo kitūkijetyima kyobe kikafika ku mfulo, ino mu bino bitatyi bikomo bya pa bula, vuluka nyeke amba mfuto ya na bulobo ivudile kusanshija, kupita pa kipimo ne kulupula bipa bibi. Kadi, mfuto ya kupāna na bulobo nansha bukalabale keilemununanga nansha dimo. I kubulwa’tu kwa kwifula.
Pakwabo napo, kitatyi kyolemununa na buswe ne kwifula, ukangula padi bipa bilumbuluke. Langulukila bidi pa muswelo wapwilwe myanda na ba George ne Nicole, bambutwile babidi batelelwe ku ngalwilo.
“Kitatyi kyafikile Jordan, ami ne wami mukaji twadi balobe bininge, ino twetūkije potwatejeje byaetushintulwidile. Nsá byoyadi ke mipite, twakwata butyibi bwa kwisambila pa mwanda’wa lubanga. Twalombela batwe bonso pamo kupwa twalāla. Abo pa kukya, tweivwana biyampe mwa kwisambila pa uno mwanda mu talala nyā ne kutenga mutyima wa wetu mwana. Walonda byotwamutopekele ne kwitabija mwiendelejo wandi mubi. Na bya dyese, twajingulwile amba kulondolola bukidibukidi kitatyi kilobele bantu kulupulanga bipa bibi. Kitatyi kyonso kyotwadi tubadikila bidi kuteja, bintu byadi byenda nyeke biyampe.”—George.
“Nafityilwe kitatyi kyonamwene wami mwana mwana-mulume usanshija mwanabo mwana-mukaji pampikwa tunangu. Pa kyaba kya kulonga’po kintu kiponka na ponka, namunene ende mu kyandi kyumba mwanda nadi mulobe bininge’nka ne bikwata butyibi bubi. Ami pa kwitūkija kitatyi pa kupita’po, namushintulwila na kusumininwa amba bukalabale kebwitabijibwepo ne kumulombola muswelo waasanshije mwanabo mwana-mukaji. Kulonga namino kwamukweshe. Walomba mwanabo mwana-mukaji lusa ne kumupamba bīpa.”—Nicole.
Bine, madingi mayampe, nansha shi i a kupāna mfuto, apānwanga nyeke na buswe.
KULEMUNUNA NA BUJALALE
Madingi a Yehova apānwanga nyeke ‘mwendele buluji.’ (Yelemia 30:11; 46:28) Utanga mutyima ku ngikadilo idi’mo muntu, kubadila’mo ne mibi mine. Lelo bambutwile babwanya kulonga uno muswelo namani? Stephen, utelelwe ku ntwelelo ushintulula amba: “Nansha byotwadi bafītwe ne kuleka kwivwana kutuna kwa Natalie pa mwanda utala lumpete, twalongele bukomo bwa kuta mutyima ku myaka yandi ne ku kutama kwandi kwa mu ñeni.”
Robert mulumya Nicole nandi walongele bukomo bwa kuta mutyima ku ngikadilo yonso. Kitatyi kyadi kilonga bandi bana bibi, wadi wiipangula kitatyi ne kitatyi amba: ‘Le ye musunsa mubajinji’ni nansha i ngikadilo mibi ya nyeke? Le mwana i mukōke’ni nansha kevwenepo biyampe? Le ino ngikadilo i kilomboji kya myanda mikwabo?’
Kadi bambutwile badi na bujalale bayukanga bana bakidi banuke. Polo mutumibwa mwine Kidishitu wāyukile buno bubinebine paāsonekele amba: “Ponadi mwanuke, nadi nesamba bwa mwanuke, nanga bwa mwanuke.” (1 Kodinda 13:11) Robert unena amba: “Kintu kimo kinkwashanga mone bintu biyampe ne kwepuka kulonga kibi, i kuvuluka bintu byonadi nonga ponakidi nkasampe.”
I biyampe kwikala na mumweno muyampe pa bintu byosaka koku kadi ulekele kubingija nansha kupūta meso pa mwiendelejo nansha ngikadila mibi. Shi uta mutyima ku bwino, mikalo ne ngikadilo mikwabo ya obe mwana, ukakulupila’mba bulemununi bobe i bwa bujalale ne bwa mutyima unekena.
MADINGI MAKWATAÑANE
Malaki 3:6 unena amba: “Amiwa Yehova nkyalamukangapo.” Bengidi ba Leza bakulupile buno bubinebine kadi buno buyuki bwibaletelanga mutyima-ntenke. Bana nabo basakilwa madingi makwatañane a kwibapa mutyima-ntenke. Shi misoñanya yobe ishinta kukwatañana na ngikadilo yobe, obe mwana ubwanya kuvutakanibwa ne kukalabala.
Vuluka byobya byānene Yesu amba: “Kinenwa kyenu ‘en-en’ kishintulule amba en-en, wenu ‘aa’ nandi aa.” Bino binenwa bingidijibwa ne pa kuludika bana. (Mateo 5:37) Languluka bya binebine kumeso kwa kuleta bidyumu byokudipo na milangwe ya kuvuija. Shi ubadyumuna obe mwana amba ukamulemununa mu muswelo kampanda shi weendeja bibi, longela monka.
Pa kusaka madingi ekale makwatañane, bambutwile bafwaninwe kwisamba biyampe. Robert ushintulula amba: “Shi betu bana basaka ngitabije kintu kyebapeleje wami mukaji kulonga ne shi nekiyuka, nkwatanga butyibi bukwatañene na bwa wami mukaji.” Shi bambutwile kebeivwenepo mwa kupwila mwanda kampanda, i biyampe kwisambila pafula pa kintu kyokebeivwenepo ne kukwata butyibi umbumo.
KULEMUNUNA KUDI NA KAMWENO
Shi wiula madingi a Yehova a na buswe, bujalale ne makwatañane, ubwanya kukulupila’mba bobe bana bakamwena mu bukomo bolonga. Buludiki bobe bwa na buswe bubwanya kukwasha bobe bana batame mu ñeni, bayuke kuvuija bisakibwa byabo ne kutama na bujalale. Bible unena amba: “Tamija mwana mu dishinda dimufwaninwe, kadi nansha mu bununu kakasasukamopo, ehe.”—Nkindi 22:6.


text:
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA | JOBO 28-32
Jobo Wakalinga Cakubonenaako Cibotu Cakushomeka
Jobo wakalinga kushinishite kukonkela njiisho shakwe Yehova shakulilemeka
31:1
Wakalama meenso akwe akubikilabo maano kulusuno lwamukaakwe
Jobo wakalinga kucite cakubonenaako cibotu kumakani akukala kabotu abantu
31:13-15
Wakalinga muntu shikuliceesha, ucita shintu shiluleme, alimwi shinkumbu. Wakalinga kubikila maano bantu boonse bakandu nabi babile
Jobo wakalinga mwaabi kuteshi shikulisuna
31:16-19
Wakalinga kucafwa bantu alimwi akupa baabo bapengete


text:
KIPANGUJO 7
Nkalonga Namani shi Abauningila Kulāla Nami?
WADI WA KULONGA’PO NAMANI?
Tala bidi uno mwanda: Heather i beyuke na Mike kepadi myeji ibidi’tu, ino i beibidile bwa abo beyukile tamba kala. Belembelanga kyaba ne kyaba, kadi besambanga mansá mavule ku telefone, belombola’nka ne tufyame twine! Ino pano Mike kakimbila’ko ne bintu bikwabo.
Mu bula bwa ino myeji ibidi, ba Mike ne Heather badi benda bekwata ku makasa ne kwififya dimodimo. Heather aye kasakilepo kwenda kulampe na bulunda. Koku kadi kasakilepo kumubulwa Mike. I kutupu mukwabo umutendelanga pamo bwa Mike. Heather unena mu mutyima’mba, ‘Le kadi, ami ne Mike tubekena . . .’
Shi kodi mutame ubwanya kusonga nansha kusongwa ne ubatanwa na uno mwanda, wadi wa kulonga’po namani?
KUNKUMANA ULANGULUKE!
Shi upele kulonda bijila bya kipangila, kimfwa kijila kya bukomo bukokela bintu panshi, ubasusuka. Kadi e mobikekadila shi upele kulonda bijila bya mu mwikadilo kimfwa kyokya kinena’mba: “Mufwaninwe . . . kwilama ku busekese.”
Le i bika bilupukanga ku kubulwa kukōkela kino kijila? Bible unena’mba: “Yewa ulongalonga busekese ulubilanga umbidi wandi aye mwine.” (1 Kodinda 6:18) Le uno mwanda i wa bine?
Bakimbi basokwele amba bankasampe bavule balongele busekese bakidi banuke batenwe na ino myanda.
NJIA. Bankasampe bavule balongele busekese bakidi banuke bafudile ku kwialakanya mwenda mafuku.
KUJIMIJA BULĒME. Pa kupwa kulonga busekese, muntu ne muntu wiipangulanga’mba, ‘I ani mukwabo wakadi mulāle nandi?’
KUTYUMUKWA MUTYIMA. Divule, mwana-mukaji e-ense usangelanga muntu ukamulama, ke yewapo ukamukosokela. Kadi bana-balume nabo kebavudilepo kusangela mwana-mukaji witabija lubilo pobamusaka.
Mu kīpi: Shi witabije kulonga busekese kumeso kwa kusonga nansha kusongwa, ubeone abe mwine na kujimija kintu kya mvubu mpata. (Loma 1:24) Umbidi obe i wa mvubu okufwaninwepo kufwija bumvu!
Lombola’mba udi na bukomo bwa mu ñeni bwa “kwilama ku busekese.” (1 Tesalonika 4:3) Ebiya difuku dyokasonga nansha kusongwa, penepa kobwanya kusambakena pamo na mwinē pobe. Papo yepokasangela’byo pakubulwa njia, kwialakanya, nansha makambano alupukanga divule ku kulonga busekese kumeso kwa busongi.
LE ULANGA’PO NAMANI?
Ulanga muntu ukusenswe bya bine, ukakimba kukonena būmi bobe ku ngitu ne mu ñeni?
Le muntu ukusenswe bya binebine ukasaka kukonena kipwano kyobe na Leza?
—Bahebelu 13:4.