text:
Nongwa Yafiki Abaketi ba Yehova Batikusekela Ikilisimasi?
Isi abandu bikwinong’ona
Ubutungulu: Abaketi ba Yehova batikusekela Ikilisimasi panongwa yakuti batikusubila mwa Yesu.
Ubwanaloli: Tuli baKristu. Tukusubila ukuti ubupoki bukwendela mwa Yesu Mwene.—Imbombo Sya Batumiwa 4:12.
Ubutungulu: Mukuyaba imbumba mwakubamanyisya aba munyumba ukuti mungasekelelagha Ikilisimasi.
Ubwanaloli: Tukupasikisya fiyo imbumba syitu kangi tukubombela iBaibolo ukutula ukuyenga imbumba syitu ukuti siyeghe syamaka.
Ubutungulu: Mutikupilikisya kanunu ubununu bwa Kilisimasi ubwa kuya balutengano pakisu kyosa kangi ukuya naminong’ona manunu ku bangi.
Ubwanaloli: Tukwiyula fiyo ukuti tuyeghe bandu banunu kangi balutengano isiku lililyosa. (Isya Mbupingamu 11:25; Baroma 12:18) Ikifwanikisyo, muno tukupangila ingomano syitu nu kufumusya tukubomba nulutengano ukufwana namuno Yesu ayobile: “
Mwambilile itolo, nanumwe mupeghe itolo.” (Matai 10:8) Mwakongelapo, tukupilikila Ubunyafyale bwa Kyala ukuya lusubilo lwanaloli lwa lutengano pakisu kya pasi.—Matai 10:7.
Nongwa yafiki Abaketi ba Yehova batikusekela Ikilisimasi?
Yesu alaghile ukuti tukumbukileghe ukufwa kwake, komma ukupapiwa kwake.—Luka 22:19, 20.
Abamanyili bake abaliyolo bakasekelagha ikilisimasi. Ibuku ilya New Catholic Encyclopedia likuyoba ukuti:
Abandu balyandile ukusekelela ikilisimasi ukwanda mu 243 C.E. balyandile ukusekela bo abamanyili bafwile.
Ubuketi bwakuti Yesu apapiwe pa 25 Disembala mu Baibolo bukayamo.
Tukusubila ukuti Kyala akalitikisye Ikilisimasi panongwa yakuti ukusekela uku kwalyandile nifipanga fyabutungulu.—2 Akorinti 6:17.
Nongwa yafiki Tukuyobesania Isya Kilisimasi
Abandu bingi bikumanya ukuti Ikilisimasi yalyandile ni fipanga fyabutungulu, kangi mu Baibolo fikayamo. Loli abene bikusekela. Abene bikuketa ukuti indamyo yikayapo linga unkristu ikusekela Ikilisimasi. Nongwa yafiki inkhani ya Kilisimasi nywamu?
IBaibolo likuti tubombeleghe imbombo ‘
amaka ghitu ghakwinong’ona.’ (Abaroma 12:1, 2) Likutumanyisya ukuti twiputeghe mbwanaloli. (Yohani 4:23, 24) Yo nongwa yake twe Baketi ba Yehova tukukonga isi iBaibolo likuyoba, tutikukonga isya bandu.
Nalinga tusalile ukuti tungasekelagha Ikilisimasi, tukughindika ubwabuke bwa kusala bwa bandu pa nkhani iyi. Linga abangi bikusekela Ikilisimasi tutikubakanisya.


c: text/html

text:
BYAMBAPO BAIBOLO
Musalaba
Bantu bavula balanguluka’mba musalaba ko kayukilo ka bwina Kilishitu. Bino kechi bantu bonse bavwala musalaba nangwa kubika mu mazubo ne mu machechi abo ne.
Nanchi Yesu bamwipaijile pa musalaba nyi?
BYAMBA BANTU
Bena Loma baipayijile Yesu pa musalaba ye balengele na bichi bibiji.
BYAMBA BAIBOLO
Yesu pa kumwipaya ‘bamukobekele pa kichi.’ (Byubilo 5:30) Byambo byaingijishe banembi ba Baibolo bilumbulula lufu lwa kwa Yesu kuba’mba, bamwipayijile pa kichi kimo, kechi bibiji ne. Kyambo kya Kingiliki kya stau·rosʹ, kwesakana na buku wa Crucifixion in Antiquity, kilumbulula “kichi kya mulumbulumbu. Kechi kiji nobe ‘musalaba’” ne. Kyambo kya xyʹlon, kyo baingijisha pa Byubilo 5:30, kilumbulula kichi kyaoloka kya mulumbulumbu bena Loma po baipayilanga bo bamonanga’mba bafingwa.” *
Baibolo walumbulula ne jishinda jo baingijishe pa kwipaya Yesu kwesakana na mizhilo ya bena Isalela. Muzhilo waambile’mba: “Umvwe muntu walenga mambo a kumwipayilapo kabiji bamwipaya, ne anweba mwamukobeka pa kichi, . . . mambo muntu ye bakobeka pa kichi ye wafingwa kwi Lesa.” (Mpitulukilo ya mu Mizhilo 21:22, 23) Mutumwa Paulo wanembele pa uno muzhilo amba Yesu wialwile “ke wafingwa, mambo kyanembwa’mba: ‘Muntu yense ye bakobeka pa kichi [xyʹlon] wafingwa.’” (Ngalatiya 3:13) Byanembele Paulo bimwesha’mba Yesu bamwipayijile pa kichi.
“Bamwipayile kupichila mu kumupopa pa kichi.”—Byubilo 10:39.
Nanchi baana ba bwanga ba kwa Yesu baingijishanga musalaba pa kupopwela Lesa nangwa kwikala kayukilo ka bwina Kilishitu nyi?
BYAMBA BAIBOLO
Baibolo kechi waambapo kuba’mba bena Kilishitu batanshi baingijishanga musalaba kwikala kayukilo ka bwina Kilishitu ne. Baingijishanga musalaba ke bena Loma bajingako kala pa kupopwela balesa babo. Byo papichile myaka nobe 300 kufuma pafwijile Yesu, Mfumu wa bena Loma aye Constantine walengele mbandela ya musalaba. Ino mbandela yajinga kayukilo ka bashilikale banji. Kabiji panyuma ya bino, bantu po po batendekele kwingijisha musalaba mu kipwilo ne kwamba’mba ko kayukilo ka bena “Kilishitu.”
Bantu babulanga kupopwela Lesa bo baingijishanga musalaba pa kupopwela balesa ba bubela, nanchi baana ba bwanga ba kwa Yesu bafwainwe kwingijishanga musalaba pa kupopwela Lesa wa kine nyi? Ine, mambo bayukile’mba Lesa kechi waswishishe kwilengela “kipashañano kya kusonga kya mutundu yense,” ne “kupopwela bankishi” ne. (Mpitulukilo ya mu Mizhilo 4:15-19; 1 Kolinda 10:14) Kechi twakonsha kumona Lesa ne, mambo “Lesa Mupashi.” Onkao mambo, bena Kilishitu bakala kechi baingijishanga bipashañano pa kuba’mba bafwenye kwipi ne Lesa ne. Pano bino, mupashi wazhila wibatangijilanga kumupopwela “na mupashi” ne na “bukine” kwesakana na kyaswa muchima wa Lesa mu Binembelo.—Yoano 4:24.
“Bapopweshi ba kine kyo bakapopwelanga Batata na mupashi ne na bukine.”—Yoano 4:23.
Bena Kilishitu bafwainwa kumwesha byepi amba banemeka Yesu Kilishitu?
BYAMBA BANTU
Buku wa New Catholic Encyclopedia waamba’mba “Lupulukilo kyo kintu kyo twafwainwa kunemeka mu bumi bwetu bonse, kabiji twafwainwa kwilunemeka bingi. . . . Yense uvwala kipashañano, ko kuba’mba wavwala muntu uji pa kipashañano.”
BYAMBA BAIBOLO
Bena Kilishitu bonse bafwainwa kunemeka Yesu, mambo lufu lwanji lo lwalengela amba mambo abo alekelwe, kabiji kibalengela kusolomoka Lesa kabiji luno lufu lukebalengela kwikala na bumi bwa myaka ne myaka. (Yoano 3:16; Bahebelu 10:19-22) Bino kechi bebakambizha’mba pa kumwesha mushingi bafwainwa kuvwala musalaba paji Yesu nangwa kwibepekezha kuba’mba baitabila mwi aye ne. Mambo “lwitabilo lwabula mingilo, nalo lwafwa.” (Yakoba 2:17) Bena Kilishitu bafwainwa kwitabila mwi Yesu. Bakonsha kuba byepi bino?
Baibolo waamba’mba, “butemwe bwa Kilishitu bo bwitulengela kwingila, mambo twalanguluka bino amba, muntu umo wafwijile bantu bonse . . . kuba’mba aba baji na bumi babule kwikelanga mwayila bikeba michima yabo, kana kwikela mwayila bikeba yewa wibafwijile kabiji ye basangwile.” (2 Kolinda 5:14, 15) Butemwa bwa Kilishitu bulengela bena Kilishitu kupimpula bwikalo bwabo ne kuba byaubanga Yesu. Inge ke bobe bino, bamwesha’mba banemeka bingi Yesu kwakubula kwingijisha kimpashañano kiji kyonse.
“Mambo kino kyo kyaswa muchima wa Batata, kuba’mba yense wayuka Mwana ne kumwitabila, akekale na bumi bwa myaka ne myaka.”—Yoano 6:40.
^ jifu. 8 Buku wanembele ba Ethelbert W wa kuba’mba A Critical Lexicon and Concordance to the English and Greek New Testament. Bullinger mapa 818-819.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
CIIYO 7
Ino Bweene Bwakwe Lesa Nciinshi?
1. Ino Bweene bwakwe Lesa nciinshi?
Bweene bwakwe Lesa mbweendeleshi bwa kwiculu. Bulaakupyana bweendeleshi bwa bantu alimwi bulaakucita kuyanda kwakwe Lesa kwiculu a pacishi. Nga makani abotu kwaamba ayi Lesa ulaakusebensesha Bweene bwakwe mu mushobo uyo. Onoono Bweene bwakwe Lesa bulaakutalika kweendelesha bantu kweelana ambocelete kuba. Bulaakucatanya bantu boonse beshi bakanokala pa cishi.—Amubelenge Danyelo 2:44; Mateyo 6:9, 10; 24:14.
Bweene bulyeelete kuba a mwaami. Yehova wakasala Yesu Klistu, mwanaakwe, kuba Mwaami wa Bweene Bwakwe.—Amubelenge Ciyubululo 11:15.
2. Nceebo nshi Yesu ngo weelete kuba Mwaami?
Mwanaakwe Lesa uleelela kuba Mwaami mukwiinga ulicite nkumbu, ulayandisha akucita shiluleme. (Joni 1:14) Alimwi ulicite nkusu sha kucafwa bantu mukwiinga ulaakunokweendelesha cishi kuswa kwiculu. Ndyaakabushikwa wakaya kwiculu mu kukala ku lulyo lwakwe Yehova a kunolindila kumubika pa Bwaami. (Bene Ebulu 10:12, 13) Ciindi cakashika Lesa ndyaakamupa nkusu sha kutalika kweendelesha.—Amubelenge Danyelo 7:13, 14.
3. Mbaani beshi bakanokweendelesha a Yesu?
Bantu beetwa ayi “basalalite” balaakunokwendelesha a Yesu kwiculu. (Danyelo 7:27) Bakatanguninawo kusalwa pa baabo basalalite bakalinga batumwi balushomo bakwe Yesu. Yehova wakatolelela kushika acecino ciindi kunosala basankwa a banakashi balushomo beetwa ayi basalalite. Mbuli mbocakalinga kuli Yesu balabushikwa a mubili wa mushimu.—Amubelenge Joni 14:1-3; 1 Bene Kolinto 15:42-44.
Ino mbantu bongaye baya kwiculu? Yesu wakabeeta ayi “litanga liniini.” (Luka 12:32) Balyeelete kuba 144,000. Balaakunokweendelesha cishi a Yesu.—Amubelenge Ciyubululo 14:1.
4. Nciinshi cakacitika Yesu ndyakatalika kweendelesha?
Bweene bwakwe Lesa bwakatalika kweendelesha mu 1914. * Cakutanguna Yesu ncaakacita ndyakaba Mwaami nkuwaala Sataana a mishimu yakwe pa cishi. Sataana wakakalala akutalika kuleta mapenshi mu cishi coonse. (Ciyubululo 12:7-10, 12) Kuswa waawo, mapenshi alaya cifula. Nkondo, nsala, malwashi a shitentanshi, shoonse ishi shili pa ‘cakushibilaako’ kwaamba ayi ononobo Bwene bwakwe Lesa bulakutalika kweendelesha.—Amubelenge Luka 21:7, 10, 11, 31.
5. Ino nshiinshi Bweene bwakwe Lesa nshobutocita a nsheshi bukacite kunembo?
Bweene bwakwe Lesa bwakatalika kale kucatanya likoto lya bantu baanji mu cishi coonse kwiinda mu kushimikila. Bantu baanji balibombya batoba mumaansa a Bweene bwakwe Lesa bweendeleshekwa a Yesu. Bweene bwakwe Lesa bulaakubafuna ndyeshi bukanyonyoole bamucita shibi pa cishi. Boonse basuni kucana coolwe mu Bweene bwakwe Lesa balyeelete kunyumfwila Yesu utokweendelesha.—Amubelenge Ciyubululo 7:9, 14, 16, 17.
Mu myaaka 1,000, Bweene bwakwe Lesa bulaakucita kuyanda kwakwe Lesa kwakutanguna ku bantu. Cishi coonse cilaakuba paladaiso. Kuswa waawo, Yesu ulaakuboosesha Bweene kuli ba Ishi. (1 Bene Kolinto 15:24-26) Sa kuli ngo mushi wenga mwayanda kulwiita sha Bweene bwakwe Lesa?—Amubelenge Kulumbaisha 37:10, 11, 29.
^ par. 6 Na mulisuni kunyumfwilawo ashimwi pa bulaluki bwaamba pa mwaaka wa 1914, amubone mapeji 215-218 mu libuku lya Ino Ncinzi Cini Bbaibbele Ncoliyiisya?
AMWIILEWO ASHIMWI
INO MBAANI BATOOCITA KUYANDA KWAKWE YEHOVA MUNSHIKU SHINO?
Ino Bakamboni Bakwe Yehova Baleendelesha Buyani Nciito Yabo Yakushimikila?
Tulakonkela cakubonenaako cakwe Yesu ndyaakalinga pacishi. Ino shimwi nshila shakushimikila nshabuyani?


text:
Baibolo ya pa Intaneti | BAIBOLO—AMALEMBO YA CALO CIPYA
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
Ukutendeka 5:1-32
5 Ifi e fyakonkene bamwana Adamu. Mu bushiku Lesa abumbile Adamu amubumbile mu cipasho ca kwa Lesa.+2 Umwaume no mwanakashi e fyo ababumbile.+ E lyo abapaalile no kubenika ukuti Bantunse,+ mu bushiku babumbilwe.+3 Kabili ilyo Adamu aikele imyaka umwanda umo na makumi yatatu (130), e lyo afyele umwana mwaume mu cipasho cakwe, uwapalana nankwe, no kumwinika ati Sete.+4 Kabili imyaka ya kwa Adamu pa numa ya kufyala Sete, yali imyanda cinekonsekonse (800). Kabili afyele abana baume na bana banakashi.+5 Kanshi inshiku shonse isho Adamu aikele shali imyaka imyanda pabula na makumi yatatu (930), e lyo afwile.+6 Kabili ilyo Sete ali ne myaka umwanda umo na isano (105), e lyo afyele Enoshe.+7 Kabili pa numa ya kufyala Enoshe, Sete aikele imyaka imyanda cinekonsekonse na cinelubali (807). Kabili afyele abana baume na bana banakashi.8 Inshiku shonse isho Sete aikele shali imyaka imyanda pabula ne kumi na ibili (912), e lyo afwile.9 Kabili ilyo Enoshe ali ne myaka amakumi pabula (90), e lyo afyele Kenani.+10 Kabili pa numa ya kufyala Kenani, Enoshe aikele imyaka imyanda cinekonsekonse ne kumi na isano (815). E lyo afyele abana baume na bana banakashi.11 Kanshi inshiku shonse isho Enoshe aikele shali imyaka imyanda pabula na isano (905), e lyo afwile.12 Kabili ilyo Kenani ali ne myaka amakumi cinelubali (70), e lyo afyele Mahalalele.+13 Kabili pa numa ya kufyala Mahalalele, Kenani aikele imyaka imyanda cinekonsekonse na makumi yane (840). Kabili afyele abana baume na bana banakashi.14 Kanshi inshiku shonse isho Kenani aikele shali imyaka imyanda pabula ne kumi (910), e lyo afwile.15 Kabili ilyo Mahalalele ali ne myaka amakumi mutanda na isano (65), e lyo afyele Yarede.+16 Kabili pa numa ya kufyala Yarede, Mahalalele aikele imyaka imyanda cinekonsekonse na makumi yatatu (830). Kabili afyele abana baume na bana banakashi.17 Inshiku shonse isho Mahalalele aikele shali imyaka imyanda cinekonsekonse na makumi pabula na isano (895), e lyo afwile.18 Kabili ilyo Yarede ali ne myaka umwanda umo na makumi mutanda na ibili (162), e lyo afyele Enoke.+19 Kabili pa numa ya kufyala Enoke, Yarede aikele imyaka imyanda cinekonsekonse (800). Kabili afyele abana baume na bana banakashi.20 Kanshi inshiku shonse isho Yarede aikele shali imyaka imyanda pabula na makumi mutanda na ibili (962), e lyo afwile.21 Kabili ilyo Enoke ali ne myaka amakumi mutanda na isano (65), e lyo afyele Metusela.+22 Kabili pa numa ya kufyala Metusela, Enoke ale-enda na Lesa wa cine imyaka imyanda itatu (300). Kabili afyele abana baume na bana banakashi.23 Kanshi inshiku shonse isho Enoke aikele shali imyaka imyanda itatu na makumi mutanda na isano (365).24 Kabili Enoke ale-enda+ na Lesa wa cine.+ Kabili takwali uwamumwene na kabili, pantu Lesa alimusendele.+25 Kabili ilyo Metusela ali ne myaka umwanda umo na makumi cinekonsekonse na cinelubali (187), e lyo afyele Lameke.+26 Kabili pa numa ya kufyala Lameke, Metusela aikele imyaka imyanda cinelubali na makumi cinekonsekonse na ibili (782). E lyo afyele abana baume na bana banakashi.27 Kanshi inshiku shonse isho Metusela aikele shali imyaka imyanda pabula na makumi mutanda na pabula (969), e lyo afwile.28 Kabili ilyo Lameke ali ne myaka umwanda umo na makumi cinekonsekonse na ibili (182), e lyo afyele umwana mwaume.29 Kabili amwinike ati Noa,+ no kutila ati: “Uyu e ukatusansamusha ku milimo yesu na ku kucucutika kwa minwe yesu pa mulandu wa mushili uo Yehova atiipile.”+30 Kabili pa numa ya kufyala Noa, Lameke aikele imyaka imyanda isano na makumi pabula na isano (595). Kabili afyele abana baume na bana banakashi.31 Kanshi inshiku shonse isho Lameke aikele shali imyaka imyanda cinelubali na makumi cinelubali na cinelubali (777), e lyo afwile.32 Kabili ilyo Noa ali ne myaka imyanda isano (500), e lyo afyele Shemu,+ Hamu+ na Yafete.+


text:
Abakaboni ba Yehova Bakusubalila Ukuti Bo Beka Bali mu Chipanga Chabwanaloli?
Bo bakusubila ukuti bali mu chipanga ichabwanaloli babaghiye ukwinong’ona ukuti u Chala nu Yesu bakuhoboka nacho. Pala vitakaba bunubu, choni cho bali munumo?
U Yesu Kilisitu atakitikizya ukuti pali ivipanga ivyinji, nizila izyinji izyakubukila kubumi. Loli akati: ‘
Umulyango ubwakubukila kubumi bufinyi, sona izila iyakubukila kuko mpala-pala, po abantu banandi babo bakuyagha.’ (Matayi 7.14) Abakaboni ba Yehova bakusubila ukuti bayaghite izila iyi. Batakayaghaye, bo bakachagha ichipanga ichinji.


text:
CHIIYO 10
Jesu Wakali Kuswiilila Ciindi Coonse
Ncuuba na ciindi coonse kuswiilila bazyali bako?— Cimwi ciindi nkuyumu. Ulizi na kuti mbaani Jesu mbaakali kuswiilila?— Wakali kuswiilila Jehova abazyali bakwe. Cikozyano cakwe cilakonzya kukugwasya kuti uswiilile bazyali bako nikuba cimwi ciindi kakuli kuyumu kucita oobo. Atwiiye zyiingi atalaa zeezi.
Katanazaa nyika, Jesu wakalaa wisi, Jehova kujulu. Pesi Jesu wakalaa bazyali aano aanyika. Bakali baJosefa aMariya. Ulizi na kuti bakaba bazyali bakwe biyeni?—
Jehova wakacita maleele kuti Jesu akomene kali mwida lyaMariya mbuli mbubakomena bana boonse. Musulaa myeezi iili musanu ayine, Jesu wakali kuyoozyalwaa nyika. Eezi nzizyo nzyakapa kuti Mariya amulumaakwe Josefa babe bazyali baJesu aanyika.
Ciindi Jesu nakalaa minyaka iili 12 yakuzyalwa, wakacita cimwi cintu cakatondezya kuti wakali kuyanda Wisi, Jehova. Eezi zyakacitika ciindi Jesu abamumpuli yakwe nobakalaa lweendo lulamfu loko lwakuya kuJerusalemu kuPasika. Pasika lyakali pobwe aawo baIsrayeli nibakali kuyeeya kufutulwa kwabo kuzwa kuEgepita. Nibakali kubweda kumuunzi, Josefa aMariya bakamubula Jesu. Ulizi na kuti wakali kuli?—
Nkamboonzi Jesu ncaakali mutempele?
Josefa aMariya bakabweda cakufwambana kabaya kuJerusalemu kukuyanduula Jesu koonse-koonse. Bakakatazikana nkaambo bakali mubulide. Nikwakiinda mazuba aatatu, bakakumujana mutempele! Ulizi na kuti nkamboonzi Jesu ncaakali kutempele?— Nkaambo nkuko nkwaakali kukonzya kwiiya atalaa Wisi, Jehova. Wakali kuyanda Jehova alimwi wakali kuyanda kwiiya kuti kujana wamubotezya biyeni. Nikuba muciindi naakali waba mwaalumi, Jesu wakali kuswiilila Jehova ciindi coonse. Jesu wakaswiilila nikuba kuciindi nikwakali kuyumu kucita oobo, alimwi nikuba kuti zyakali kwaamba kuti wakali kuyoopenzegwa. Ino Jesu wakabaswiilila na abalabo baJosefa aMariya?— IBbaibbele lyaamba kuti wakabaswiilila.
Wiiyaanzi kuzwa kucikozyanyo caJesu?— Weelede kunooswiilila bazyali bako, nikuba cimwi ciindi kakuli kuyumu kucita oobo. Uyoocita oobo na?—


text:
Mateo 25
Umulumbe wa bakashana ikumi
1“Ubufumu bwa mu mulu kuti twabupashanya ku bakashana ikumi limo. Batile bashibuula ifisaniko fyabo, baya balekonkela shibwinga. 2Kanshi aba basano ni mpelwamano, elyo basano nabo bena bamano. 3Abakashana impelwamano bena basenda ifisaniko fyabo, ukwabula ukusenda amafuta. 4Abamano bena basenda ifisaniko fyabo, na mafuta mu misashi yabo. 5Nomba ico shibwinga akokola ukwisa, awe balashipula bonse, basuka bapona mu tulo.
6“Nomba ubushiku pakati baumfwa utupundu ukuti, ‘Shibwinga uyo aisa, kamusengeleni.’ 7Elyo abakashana bonse babuuka balayasha ne fisaniko fyabo. 8Abakashana impelwamano balaeba abamano abati, ‘Tupeniko amafuta, pantu ifwe ifisaniko fyesu fyalashima.’ 9Abamano babasuka abati, ‘Awe, tayakumane bonse ifwe na imwe. Kabiyenifye ku bashitisha amafuta, eko muyeishitila.’ 10Ilyo abakashana impelwamano baleya kukushita, awe na shibwinga ashala afika. Elyo abakashana bamano abaipekenye epakwingila pamo na shibwinga mu ŋanda ya bwinga. Awe ne ciibi baisalako.
11“Elyo panuma abakashana balya bambi nabo baisa. Balasosa abati, ‘Mukwai! Mukwai! Shitwiswileniko!’ 12Nao shibwinga abasuka ati, ‘Cine cine ndemweba, imwe nshimwishibe.’ 13Kanshi muleikala abaibukila, pantu tamwaishiba ubushiku nangu inshita.”
Umulumbe wa basha batatu
(Luka 19:11-27)
14Kabili Yesu alabeba ati, “Kanshi caba ngo muntu uuleya pa bulendo, atala aita abasha bakwe, abaseekesha ne fyuma fyakwe fyonse. 15Umo amupeela indalama amakana yasano, umbi amakana yabili, umbi nao amupeela ikana limo. Abapeela ukulingana na maka yabo. Epakwima aya na pa bulendo. 16Umuntu uwapokele indalama amakana yasano, alashibomfya apopene, amwenapo na shimbi amakana yasano. 17Elyo uwapokele indalama amakana yabili, nao acita ifyo fine, amwenapo na shimbi amakana yabili. 18Nomba uwapokele indalama ikana limo, wena aimba icilindi mu mushili, emo afisa indalama shakwa shikulu wakwe.
19“Elyo pa nshita ntali shikulu wa abo basha asuka abwela. Aita na babomfi bakwe, ukuti balondolole ifyo babomfya icuma cakwe. 20Uwapokele indalama amakana yasano aisa, aletelapo na shimbi amakana yasano. Asosa ati, ‘Shikulu, mwanseekeshe indalama amakana yasano, moneni nimwenapo na shimbi amakana yasano.’ 21Shikulu wakwe amweba ati, ‘Eya mwandi mwabombeni, we musha musuma, kabili uwacishinka! Walanga pa fintu ifinono ukuti uli wacishinka, na ine nalakupa ukwangalila ifingi. Kanshi isa wingile mulesansamuka pamo na sokulu.’ 22Elyo uwapokele indalama amakana yabili nao aisa. Alasosa ati, ‘Shikulu, ine mwanseekeshe indalama amakana yabili, moneni nimwenapo na shimbi amakana yabili.’ 23Shikulu wakwe amweba ati, ‘Eya mwandi, mwabombeni, we musha musuma kabili uwacishinka! Walanga pa fintu ifinono ukuti uli wacishinka, na ine nalakupa ukwangalila ifingi. Kanshi isa wingile mulesansamuka pamo na sokulu.’ 24Elyo paisa no wapokele indalama ikana limo. Alasosa ati, ‘Shikulu, iwe nalikwishiba ukuti uli muntu uwayafya, useepa noko ushatanda, ututila ne fisabo ushabyala. 25Kanshi eco natiinine, epakufisa indalama shobe mu mushili! Ala icuma cobe ici, buula.’ 26Lelo Shikulu wakwe ena amwasuka ati, ‘We musha mubi we! Bushe iwe niwe waishiba ukuti nseepa uko nshatanda, kabili ntutila ne fisabo nshabyala? 27Shikanshi nga wabikile indalama kulya babikisha indalama,+ pakuti ilyo nabwela naisa fumyako na kambikilapo. 28Kanshi mupokeni indalama, mupeele uyo akwete indalama amakana ikumi limo. 29Pantu umuntu onse uwakwata, akapeelelwapo na fimbi, pakuti akwate ifingi. Lelo uushakwata, bakamupoka noto akwata. 30Nomba ici cinangwa camusha ciposeni kunse mu mfifi emwakulaba imisowa no kusumanya ameno.’
Ubupingushi bwakupelekeshako
31“Ilyo Umwana wa muntu akesa no bucindami bwakwe, ali na bamalaika bakwe bonse, elyo akekala pa cipuna cakwe icabufumu. 32Elyo bakalonganika abantu ba mishobo yonse pantu ali. Elyo akalapatulula abantu nga filya kacema apatulula impaanga pakushifumya ku mbushi. 33Akabika impaanga ku kulyo, imbushi shena ku kuso. 34Elyo Imfumu ikeba abali ku kulyo aiti, ‘Iseni imwe, mwebo Tata asenamina! Iseni mukwate ubufumu ubo Tata amuteyanishisha ukufumafye apo isonde lyatendekele. 35Pantu ilyo nali ne nsala, imwe mwalimpeeleko icakulya. Ilyo nali ne cilaka, imwe mwalimpeeleko amenshi yakunwa. Ilyo nali umweni, imwe mwalimpokelele. 36Ilyo nshakwete cakufwala, imwe mwalimpeele icakufwala. Ilyo nali umulwele, mwalimpempwile, nelyo nali mu cifungo mwalishile kukumona.’ 37Elyo abantu abololoke bakamwasuka abati, ‘We Mfumu, nga ni lilali twakumwene uli ne nsala, twakupeela icakulya, nangu ilyo wali ne cilaka, twakupeela amenshi yakunwa? 38Ni lilali twakumwene umweni, twakupokelela, nangu ilyo ushakwete cakufwala, na ifwe twakupeela icakufwala? 39Ni lilali wali umulwele, nangu mu cifungo, na ifwe twaisa kupempula?’ 40Imfumu elyo ikabasuka aiti, ‘Ndemweba icine cine, ukuti lyonse ilyo mwakumbuswike munyinane umo, nangu engacepa shani, ninshi nine wine mwakumbuswike.’
41“Elyo Imfumu ikeba abali ku kuso aiti, ‘Fumeni apa, mwebalapishiwa! Kabiyeni ku mulilo wape, uo bapekanishisha Ciwa ne fiwa finankwe! 42Pantu nali ne nsala, imwe tamwampeeleko icakulya. Nali ne cilaka, imwe tamwampeeleko amenshi yakunwa. 43Ilyo nali umweni, imwe tamwampokelele. Ilyo nshakwete cakufwala, imwe tamwampeele cakufwala. Nali umulwele, nali na mu cifungo, imwe tamwampempwile.’ 44Elyo nabo bakasuka abati, ‘We Mfumu nga ni lilali twakumwene uli ne nsala, nangu uli ne cilaka, nangu umweni, nangu taukwete na cakufwala, nangu umulwele, nangu mu cifungo, na ifwe twakaana ukukwafwa?’ 45Imfumu ikabasuka ati, ‘Ndemweba icine cine, lyonse ilyo mwakeene ukwafwilisha umo pali aba nangu engacepesha shani, ninshi nine mwakeene ukwafwa.’ 46Elyo aba bakaya kukucula kwape, abololoke bena bakaya ku mweo wape.”


text:
ICAPITALA 11
Mba Nindo BaLesa Basuminishishe Ukupenga?
Kani baLesa e balengele ukupenga ukuli mu calo?
Mba niwisa mulandu waimineko mwi bala lya Edeni?
Mba baLesa bakafumyapo shani ifipensha abantunshi?
1, 2. Mapensho amusango shani abantu bapengako muli ino myaka, kabili abengi balepusha fisa ifyakwipusha?
ILI inkondo iibipile yashilile mu calo cimo, abantu abakuti ubwingi balifwile kabili pali babo pali abanakashi ne bana kabili balishikilwe mu filende ifyalipo utwishibilo. Kabili pa keshibilo kamo kamo balilembelepo ati: “Mba nindo cibelele’fi?” Shimbi impindi abantu balepusha icakwipusha ca musango’yu ku kulibwenesha ati balukukululuka ku mutima pa fyacitika. Abantu balepusha ifi ili kwacitika inkondo, ifitulika, amalwashi, amapushi, ifyo ifilukwipaya abakwababo abatabakwete ne milandu, ifilukonala amaŋanda aabo, neli ukuleta ukupenga ukwakuti ubwingi pali bo. Balafwaya ukwishiba umulandu ukucitika ukwa kutinisha kucitikila pali bo.
2 Mba nindo baLesa basuminishishe ukupenga? Kani baYehova Lesa bamakosa onse, babutemwe, bamano, balungeme, mba nindo icalo ciswililemo ne kufiitilwa ne kucita ifisendeme? Kani mulilangulukilepo pali fifi ifyakwipusha mwebo?
3, 4. (a) Cindo icitubuula ukweba ati tacipo cibipile ukwipusha ici baLesa basuminishishe ukupenga? (b) Mba baYehova balomfwa shani pali bumbifi ne kupenga?
3 Kani cingaba icibipile ukufwaya ukwishiba umulandu baLesa basuminishishe ukupenga? Bambi balalikatasha ati ukwipusha ifyakwipusha cingalula ukweba ati tabakwetepo icicetekelo icinenene neli ati bali ne mipufyo kuli baLesa. Ili mulukupenda Baibolo, nangabe’fyo, mwakusangana ukweba ati ababucetekelo, abantu abalukutiina baLesa baali ne fyakwipusha ifipaleneko. Ku cakubwenako, uwakushimika Abakuci alipwishe baYehova ati: “Mbanindo mulukumbwenesya ukusendama, nekulola pamuleŋgululo? Pakuti ukutapa nebuŋgwa fili pamenso anji; lomba pali ulubo, nekupicisya kabili kulukubuka.”—Abakuci 1:3.
4 Mba baLesa balimupaatile uwakushimika wabucetekelo Abakuci pa kwipusha icakwipusha ca musango’yo? Koku. Pa mupunda wa fyefyo, baLesa balilengele amashiwi Abakuci alabiile ukufuma panshi pa mutima wakwe ukulembwa muli Baibolo iilimo ifyabuulilwe na baLesa. BaLesa balimofweleshe ukumfwisha ifyakuti ubwingi ne kukwata icicetekelo icikosele. BaYehova balafwaya ukucita fyenka filya na kuli mwebo. Anukeni ukweba ati Baibolo ilatusambisha ati “balamulameni.” (1 Petilo 5:7) BaLesa balipatile bumbifi ne kupenga buleta ukucila nefi abantu babupatile. (Yisaya 55:8, 9) Mba nindo, lomba, kubelele ukupenga ukwa kube’fi mu calo?
MBA NINDO UKUPENGA KUFULIILE?
5. Kani abantu balalabila ati cindo abantu bapengela, mba pano Baibolo ilasambishe’ndo pali fyefyo?
5 Abantu abapempela ukupusenepusene balepusha abakulu ba ku mapempelo aabo ici ukupenga kufuliile makosa. Mu mpindi ishingi, ukwasuka kwabo kwa kweba ati kufwaya kwa baLesa ati tulukupenga kabili ukufuma ne kale balilandakenye fyonse lukoso ificitika, ukubikako lukoso ne fibipile ifilukucitika. Abengi balibabuulile ati tekushishibapo imibelo sha baLesa pakuti sha mfiso neli ati e baleta ne mfwa pa bantunshi—ne bana kumo—pakuti bangaba nabo kwiulu. Koti ni fyefyo mwasambilila, nangabe’fyo, baYehova Lesa tekuti beshepo ne kwesha ukulengesha bumbifi. Baibolo ilalabila ati: “Ŋgakube ukutali nakuli baLesa ati baŋgacito’kubifya, nakuBamakosa onse ati baŋgacito’kusendama.”—Jobo 34:10.
6. Mba nindo abantu abengi bapeelela baLesa umulandu pa kupenga ukuli mu calo?
6 Mba muliciishi ici abantu bapeelela baLesa umulandu pa kupenga lukoso ukuli mu calo? Ni pa mulandu wakweba ati balabona koti baLesa Bamakosa onse muli bucine e balukuteka cino icalo. Tabeshipo icine icipubile kabili icicindeme ici Baibolo isambisha. Mu Capitala 3 ica lilino ibuuku mwalisambilile bubo bucine. Muli bucine uulukuteka cino icalo ni Satana Umusenseshi.
7, 8. (a) Kani ifilukucitika mu calo filukulangisha shani ifili imibelo ya uulukucikalika? (b) Kani ukubula ukuwaminina kwa bantu kabili “impindi nekucitika” fililetele shani ukupenga?
7 Baibolo ilatubuulishisha ati: “Icalo capansi conse cililele muli yeyo-mbifi.” (1 Yoane 5:19) Kani mwalanguluka pali ceco, tali mwabona ati fya cine? Ifili muli cicino icalo filukutulanga lukoso ati kuli ubulengeshi bwa mupashi ubutabubonekapo ‘ubulukutumpaika abantu bonse aba mu calo ca panshi.’ (Ukufisulula 12:9) Satana ali ne kufiitilwa ukukulu, wakutumpaika, kabili wakubule’nkumbu. E mulandu ne calo ekalika cibelele ne kufiitilwa, ukutumpaikwa, ne kubule’nkumbu. E mulandu wa kutanga tubwena ukupenga ukwakuti mu calo.
8 Umulandu wa bubili kubelele ukupenga makosa, kotini fyefyo twalabiilepo mu Capitala 3, wakweba ati abantunshi bakubulo’kuwaminina kabili bakubifya ukufuma lukoso ili babifishe kuli baLesa mwi bala lya Edeni. Abantunshi abakubifya balalwila ukwikalika ababyabo, ne fyakufumamo ni nkondo, amapensho, ne kupenga. (Uwakutulisya 4:1; 8:9) Umulandu wa butatu woyo tupengela wakweba ati “impindi nekucitika filabaficila bonse.” (Pendeni Uwakutulisya 9:11) Mu calo momo baYehova tabalipo e balukwikalika ne kulama, abantu balapenga pa kuba pa mupunda apacitikila ifyakukatasha pali yopele’yo impindi.
9. Mba nindo tungalabilila ati fya cine pali umulandu baYehova balekeele ukupenga ukulukucitika?
9 Cilatusangalasha fwebo fwense ukwishiba ati baLesa talipo e baleta ukupenga. Talipo e balenga ati kube inkondo, ubungwa, amapensho, ne fitulika ifilenga abantu ukupenga. Nangabe’fyo, tulyelelwe ukwishiba ati, Mba nindo baYehova basuminishishe ukupenga konse uku? Kani e Bamakosa onse, kanshi balikwete amakosa akushilisha ukupenga. Nga pano nindo tabapyungishishe ayo’makosa? Palyelelwe ukuba icintu cimo icilengele baLesa ukusuminisha ukupenga pakuti tuliishi ati ni baLesa babutemwe.—1 Yoane 4:8.
UMULANDU UUKULU WATATIKA
10. Cindo Satana akanikile, kabili alicitile shani ifyo?
10 Pa kwishiba umulandu baLesa basuminishishe ukupenga, tulyelelwe ukulanguluka ifyacitikile kunuma ili ukupenga kwatatikile. Ili Satana abuulile Adama na Efa ukubulo’kumfwila baYehova, alimishe icakwipusha icikulu. Satana taakanikilepo amakosa abaYehova. Nangaba ni Satana aliishi ati baYehova ni baLesa abacilile ku makosa. Pa mupunda wa fyefyo, Satana alikanikile bucine bwa makosa abaYehova aakwikalika. Ili alabile ati baLesa ba bufi kabili ati tabacitilapo babo bekalika ifintu ifiweme, Satana alukwalula ati baLesa bekalikishi ababipile. (Ifyakutaŋga 3:2-5) Ifi Satana alukulabilapo fya kweba ati abantunshi koti balikalika bwino nangaba ati tabalukwikalikwapo na baLesa. Uku kwali kulwisha ubukulu bwa kwikalika ubwa baYehova.
11. Mba nindo baYehova tabaonawilile lukoso balya ababalukiile mu Edeni?
11 Adama na Efa balifutukiile baYehova. Cali koti balukulabila ati: ‘Tatufwayapo ukulukwikalikwa na baYehova. Tungalandakanya fwebene ifiweme ne fibipile.’ Kani baYehova bakashilisha shani uyu umulandu? Mba bali ne kusambisha shani ubulengeshi bumbi ubwa mano ati aba ababaalukiile balilubile kabili ati imibelo yabo iya kutekelamo e iweme ukucila lukoso? Umbi umuntu angalabila ati baLesa nga balipeye lukoso balya ababalukiile ne kubumba lukoso bambi. Pano baYehova balilabile akale ukufwaya kwabo ukwa kweba ati icalo cikesulemo ne bana bakwe Adama na Efa, kabili balukufwaya ati abo abana bakekale mu paladaiso. (Ifyakutaŋga 1:28) BaYehova impindi yonse lukoso balafishapo ukufwaya kwabo. (Yisaya 55:10, 11) Nakabili ukwipaya balya abaabalukiile mu Edeni nga takwaasukilepo umulandu uwatatikile ukulola ku makosa abaYehova aakuteka.
12, 13. Buulishisheni umulandu baYehova basuminishishe Satana ukuba uwakwikalika cino calo kabili ne mulandu baLesa basuminishishe abantunshi ukulikalika abene.
12 Lekeni pano tubone icakupalanya. Langulukeni ukweba ati umusambishi alukubuula abasambile ifya kusanka ulusamushi ulukateshe. Umusambile uwa mano kabili uutomfwapo abuula umusambishi ati ifi alukubasambisha fya bufi. Uyu umusambile aalula ati umusambishi teshi ukusambisha, kabili akosapo lukoso ukweba ati ye aliishi ifya kusanka ulusamushi ulu ulukosele. Abasambile bambi balanguluka ati pambi ali lukoso bwino, kabili nabo bamufutukila umusambishi. Kani umusambishi angacita shani? Kani abatamfye mu sukulu, abasambile bambi bakubona shani? Kani tabakabona ati ulya umusambile mubyabo na babalya bambi ababele pamo naye baalukulabile’fyacine? Bonse abasambile mu sukulu bangaleka ukupeela umusambishi ubuleme, bangabona ati umusambishi alukutiina lukoso ukumubuula ati teshipo insamushi. Mba pano umusambishi lomba kani asuminisha ulya umusambile uutomfwapo ukubuula ababyakwe ifi ye angasanka lulya ulusamushi ulukosele.
13 BaYehova balicitile icipalile kuli ceco umusambishi angacita. Anukeni ukweba ati abaalukiile baLesa mu Edeni talipo ati ni benka lukoso fyakumine. Kwali amamilyoni ankalamba kwiulu abalukubonako. (Jobo 38:7; Danyeli 7:10) Ifi baYehova baali ne kucita pali balya ababafutukiile fyali ne kwambukila inkalamba shonse na mukupita kwa mpindi fyali ne kwambukila ifilengelwe fyonse ifilanguluka. Pano baYehova balicitilepwe’ndo? Balimusuminishe Satana ukulanga ifi angekalika abantunshi. Nakabili baLesa balisuminishe abantunshi ukulikalika ili Satana alukubatungulula.
14. Nifisa ifiweme ifikafumamo muli fifilya baYehova basuminishe abantunshi ukulikalika?
14 Umusambishi mu cakupalanya cesu aliishi ukweba ati abo abamufutukiile baluba. Pano, aliishi ne kweba ati ukubasuminisha ukwesha ifi balukulanguluka cilukofwako ababyabo bonse mu sukulu. Ili abamufutukiile bafilwa, abasambile ababucetekelo bakubona ati umusambishi ewelelwe ukusambisha. Bangomfwisha umulandu pano umusambishi angatamfisha posonde ukufuma mu sukulu abali bonse abamufutukila. Koti ni fyefyo, baYehova baliishi ati abantunshi babucetekelo ne nkalamba bakashukilamo mu kubona ati Satana na babo abaafutukile bafilwa kabili ati abantunshi teti balikalike. Koti ni fifilya Jelemiya uwa ku mpindi ya ku kale alabile, bakasambilile’cebo ica cine icicindeme ati: “MwebaYawe [baYehova], ndiisi ati insila yamuntu taili muli ye umwine; umuntu ulukwenda taali nemano akulunjika ukutanauka kwakwe.”—Jelemiya 10:23.
NINDO BAYEHOVA BASUMINISHISHE UKUPENGA PA MPINDI IITALI?
15, 16. (a) Mba nindo baYehova basuminishishe ukupenga ukupitilila pa mpindi iitali? (b) Mba nindo baYehova tabacicilila ifibipile ifilukucitika?
15 Nangabe’fyo, mba nindo baYehova basuminishishe ukupenga pa mpindi iitali? Kabili nindo tabacicila ifibipile ukweba ati fiilukucitikapo? Boneni ifintu fyobilo ifi umusambishi mu cakupalanya cesu teti eshepo ukucita. Ica kutanga, ili umusambile uwamufutukila atatika ukusanka ulusamushi, akumuleka mpaka ashile. Ica bufibili, umusambishi teti amofweko umusambile ukusanka ulusamushi. Koti ni fyefyo, boneni ifintu fyobilo ifi baYehova tabacitilepo. Ica kutanga, tabakeenyepo Satana na babo ali nabo ukulibwenesha ati ifi balukulabila talipo fya cine. Kanshi impindi iikulu yalukufwaikwa. Pa myaka abantunshi bekele pa calo, balyeseshe ukulikalika mu nshila ishipusenepusene, neli ukwikalikwa ne bekalikishi abapusenepusene. Abantunshi balisambilile makosa mu fya sayansi, pano ifisendeme, ukupenga ku nsala, ukubifya, kabili ne nkondo eli filukucililako lukoso. Ukwikalika kwa bantunshi kwabonekesha apatubile ati kwafilwa.
16 Ica bufibili, baYehova tabofwako Satana ukwikalika icalo. BaLesa ngabalicicile ifibipile ukucitika, tali uko kungaba kofweleshako balya ababafutukiile? Tali baLesa bangalenga abantunshi ukulanguluka ati koti balikalika ukwakubula amapensho kani balukubofweleshako? Kani baYehova bacita koti ni fyopele’fyo, nabo koti baba ba bufi. Pano, ‘baLesa tabeshi ukubepa.’—AbaEbeya 6:18.
17, 18. Findo baYehova bakacita pa fibipile fyonse ififumine mu kwikalika kwa bantunshi kabili ne kwakwe Satana?
17 Mba lomba, nishani pa fyakubifya fyonse ifilukucitika pakuti pa kufutukila baLesa pa mpindi iitali? Tulyelelwe ukwanuka ukweba ati baYehova bamakosa onse. Pakuti pali fyefyo, bangafumyapo fyonse ifibipile ifipensha abantu. Koti ni fyefyo twasambililapo kale, ukonalwa ukucitilwe ku calo kukafumapo eli icalo pano cikaba Paladaiso. Ifi ukubifya kuletele fikafumapo ukupitila mu kucetekela mu mulambu wa cakulubula uwa baYesu, kabili ukupenga uko ukwisako ne mfwa kukashila ili abantu bakabuka. BaLesa bakapyungisha baYesu ku ‘konala ukucita kwa Musenseshi.’ (1 Yoane 3:8) BaYehova bakapyunga fyopele’fi pa mpindi iyelelwe. Tulyelelwe ukusangalala pakuti tabacitilepo fyopele’fyo pali bukumo, pakuti umutimanteeka wabo watulenga ukuba ne shuko lya kusambilila icine ne kubapyungila. (2 Petilo 3:9, 10) Pali ino mpindi, baLesa balafwaya-fwaya baabo abapempela muli bucine ne kubofwako ukukoselela mu kupenga konse ukungesa pali bo muli cicino icalo ca mapensho.—Yoane 4:23; 1 AbaKolinto 10:13.
18 Bambi koti balanguluka ati, Uku ukupenga konse kani kwali ne kubako baLesa nga balilengele Adama na Efa mu mibelo yakweba’ti tekuti babafutukilepo? Pa kwasuke’co icakwipusha, mulyelelwe ukwanuka impese yakupa lukoso baYehova bamupeeleni.
KANI MUKAPYUNGISHA SHANI IMPESE BAMUPEELENI BALESA?
19. Mba niisa impese iiweme baYehova batupeele, kabili mba nindo twelelwe ukuicindamikila?
19 Koti ni fifilya twabwene mu Capitala 5, abantunshi baalibalengele ne kalango ka kulisalila ici balukufwaya abene. Mba muliishi ati iyo impese iweme ukwakuti? BaLesa balilengele inama ishakuti ubwingi, kabili ishicita ifintu ukwakubula ne kulanguluka. Abantunshi balipangile imyotoka isho ishiya lukoso uku uulukwensha alukufwaya ati iye. Mba tungasangalala kani baLesa baalitulengele koti ni fyefyo? Koku, tulasemba pa kuba ne makosa akulisalila fwebene ifi tulukufwaya ukulukuli, ifi tulukufwaya ukupyunga mu mweo wesu, bucibusa tulukufwaya ukukwata, kabili na fimbi lukoso. Tulasemba pa kuba ne makosa akulisalila, kabili fyefyo efi na baLesa bafwaya.
20, 21. Tungapyungisha shani bwino amakosa akulisalila, pano nindo tungafwaila ukucite’fyo?
20 BaYehova tabafwayapo ukupatikisha abantu ukulukubapyungila. (2 AbaKolinto 9:7) Ukupeele’cakupalanya: Nicisa cingasangalasha abafyashi ukwakuti—umwana ukubuula abafyashi bakwe ati “Ndi mutemenweni” pakuti bambi bamubuula lukoso ukulabile’fyo ku bafyashi bakwe neli ukulabila umwine ukufuma panshi pa mutima wakwe? Pano icakwipusha ni cici, Mba mwebo mungapyungisha shani amakosa akulisalila ao baYehova bamupeeleni? Satana, Adama, na Efa tabapyungishepo bwino neli panini amakosa akulisalila. Baalibakene baYehova Lesa. Mba mwebo mukacitapwe’ndo?
21 Mulikwete ishuko lya kupyungisha bwino amakosa enu aakulisalila. Mungacita koti ni fyopele’fyo abengi bacita pa kuba ku kabeya ka baYehova. Balalenga baLesa ukusangalala pakuti pa kucita ifishinina Satana ati wa bufi kabili ne kweba ati alifililwe ukwikalika abantu. (Ifisimpi 27:11) Na mwebo mungamushinina kani mwasalapo ukulukucita ifiweme. Ifi efikalabilwapo mu capitala cakonkapo.


text:
Ukwasuka Mauzyo Amuli Baibo
Uzye tulatala tukwatepo uteeko onga ulateeka insi yonsi?
Mutale mwelenganya vino uteeko uulateeka insi yonsi ulacitila antuze. Ndakai antu yakacula pa mulandu wakuti aapina, alino yauze yene yaaya ni vyuma. Nomba uteeko uwaya ni cikuuku uku yantunze, wene ungasininkizya ukuti antu yonsi yaakwata ivikulondekwa. Uzye mukaelenganya ukuti antunze yalatala iikeko uteko wa musango uwo?—Welengini Yelemiya 10:23, NW.
Kufuma na mpiti, amauteeko yeezya inzila izingi izyakwavwilamo aateekwa yao, maka-maka ukwazwa aapina, lelo yaavilwa. Ama uteeko yamwi yaaya nu unkalwe. (Kasambilizya 4:1; 8:9) Lelo nanti caaya viivyo Leza wa Maka Yonsi walaya ukuti kulaya uteeko uulapyana amauteeko yonsi aaya pano nsi. Ukwaula nu kutwisika Kateeka wa uteeko uwo, alaasakamala sana antu.—Welengini Ezaya 11:4; Danieli 2:44.
I vyani vino Uwene Wakwe Leza ulacita?
Leza wasoolola Kateeka wa nsi umumaliilike—kulikuti Yesu, Umwana wakwe. (Luka 1:31-33) Lino Yesu wali pano nsi, watemilwe sana ukwazwa antu. Fwandi vino aali Mwene, alalenga ukuti antu amu nko zyonsi yace yauvwana nupya alakulula antunze uku ucuzi onsi uwayako.—Welengini Masamu 72:8, 12-14.
Uzye antu yonsi yazumila ukuti Yesu a Kateeka? Awe. Nomba Yeova wateekela. (2 Petulo 3:9) Wapeela antu akasita kaakuti yazumile ukuti Yesu ali Kateeka. Likwene sile, Yesu wasya ace aonone antu aipe aaya umu nsi kwene ii, nupya alaleeta umuteende umu nsi yonsi.—Welengini Mika 4:3, 4.


text: 11 Musampi+ ukasapuka ku kishina kya kwa Yese,+Ne musele+ ukamena ku mizhazhi yanji, ukapanga bipangwa.2 Kabiji mupashi wa Yehoba ukekala pe aye,+Mupashi wa maana+ ne wa milangwe,Mupashi upana maana ne wa bulume,+Mupashi wa kuyuka bintu ne wa kwakamwa Yehoba.3 Kabiji aye ukasangalela mu kwakamwa Yehoba.+Kechi ukachiba mambo kwesakana na mwekelo ya muntu ne.Nangwa kukajipila bantu kwesakana na byo aumvwa ne.+4 Ukachibila bayanji mambo monka mo aolokela,Kabiji ukazhachisha bantu mu bololoke ne kupokolola bakimote ba pano pa ntanda.Ukapuma ntanda na byambo bikafuma mu kanwa kanji nobe na kamama+Kabiji ukonauna bantu babi na muya* ukafuma mu kanwa kanji.+5 Bololoke bukekala mushipi wa mu lubunda wanji,Kabiji bukishinka bukekala mushipi wa mu kifuka kyanji.+6 Musuka ukekalanga mu mutende na mwana mukooko,+Kabiji mwana mbuzhi ne kisumpa bakalaalanga pamo,Ne mwana ñombe ne bokwe ne nyama wanuna bakekalanga pamo;*+Kabiji mwana mucheche ukebatangijilanga.7 Ñombe mukazhi ne mbeyala bakajiilanga pamo,Ne baana babo bakalaalanga pamo.Bokwe ukajanga nsono nobe ñombe.+8 Mwana ukyamwa ukakayilanga pa bwina bwa kishipila,Kabiji mwana wasumuka ukabika kuboko kwanji pa bwina bwa muloolo wa bulembe.9 Kechi bakekozhanga+Nangwa kwionauna pa mutumba wami yense wazhila ne,+Mambo pano pa ntanda pakakumbana maana a kuyuka YehobaByonkatu mema byo akumbana mu kalunga ka mema.+10 Pa joja juba, muzhazhi wa kwa Yese+ ukemana nobe kayukilo* ka mitundu ya bantu.+Ba mu bisaka bya bantu bakeya kwi aye na kukeba maana,+Kabiji mpunzha yanji yo akekalamo ikekala ya lukumo.11 Pa joja juba, Yehoba ukatanyika kuboko kwanji ja bubiji kuba’mba abwezhe bantu banji bashajilepo kufuma mu Asilya,+ Ijipita,+ Patalosa,+ Kushi,+ Elama,+ Shinala,* Hamata ne pa makuji a pa kalunga ka mema.+12 Ukemika kayukilo* ka mu bisaka bya bantu ne kupwizha pamo bena Isalela bapalañenejilemo,+ kabiji ukakonkanya pamo bena Yuda bapalañenejilemo kwibafumya mu makonka ana a ntanda.+13 Kichima kya bena Efelaimu kikapwa,+Ne boba bashikwa bena Yuda bakafwa.Bena Efelaimu kechi bakobila kichima bena Yuda ne.Kabiji bena Yuda nabo kechi bakashikwa bena Efelaimu ne.+14 Kabiji bakakunkulukila ku mikolo* ya bena Filishitiya na ku muzhika;Bonse pamo bakangata bintu bya bantu bekala ku Musela.Bakashinda* bena Edomu+ ne bena Moabu,+Kabiji bakebakookelanga ku bena Amonyi.+15 Yehoba ukabanya* kampabila* ka kalunga ka mema ka Ijipita+Kabiji ukapepezha kuboko kwanji peulu ya Mukola.*+Na muya* wanji usokañana ukamupuma ne kumwabanya ke tukola tutanu na tubiji,Ne kulengela bantu kwenda na makwabilo abo kuya ku bushiya.16 Kabiji kukekala mukwakwa+ ukafuma mu Asilya mukabwelela bantu banji bashajilepo,+Byonkatu byo kyajinga ku bena Isalela kimye kyo bafumine mu kyalo kya Ijipita.


text:
Baibolo ya pa Intaneti | BAIBOLO—AMALEMBO YA CALO CIPYA
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
Daniele 2:1-49
2 Nomba mu mwaka walenga bubili ukutula apo Nebukadnesari atendekele ukuteka, e mo Nebukadnesari alotele ifiloto;+ no mutima wakwe walisakamene,+ no tulo twalisalangene.2 E ico imfumu yasosele ukuti bete bashimapepo aba finjelengwe+ na babuka ne ng’anga na bena Kaldi, pa kuti bebe imfumu ifiloto fya iko.+ Na bo balingile no kwiminina pa ntanshi ya mfumu.3 Ne mfumu yatile kuli bena: “Kuli iciloto ico ndotele, no mutima wandi nausakamana kabili ndefwaisha ukwishiba umulolele iciloto.”4 E lyo abena Kaldi balandile ku mfumu mu ciAramaiki,+ abati: “Mwe mfumu, beni no mweo umuyayaya.+ Londololeni iciloto ku babomfi benu, na ifwe twalamweba umo cilolele.”+5 Imfumu yayaswike no kutila ku bena Kaldi: “Ico ndepanga ukucita ni ci: Nga tamunengele ukwishiba iciloto, no kunondolwela umo cilolele, mukatungulwa ifilundwa,+ na mayanda yenu yakasangulwa ifimbusu fya cintubwingi.+6 Lelo nga mwanondolwela iciloto no kunjeba umo cilolele, ndemupeela ifya bupe ne filambu no bucindami ubukalamba.+ E ico nondolweleni iciloto no kunjeba umo cilolele.”7 Babwekeshepo ukwasuka, no kutila: “Imfumu ilondolole iciloto ku babomfi ba iko, na ifwe twalayeba umo cilolele.”8 Imfumu yalyaswike no kutila: “Cine cine, ninjishiba ukuti mulelafyalafya fye, pantu namumona ukuti ca cine ico ndepanga ukucita.9 Pantu nga tamunengele ukwishiba iciloto ici, kuli icipope+ cimo fye kuli imwe. Lelo amashiwi ya bufi kabili ayalubana e yo mwasuminishanya ukusosa kuli ine,+ isuke inshita yaluke. E ico endesheni njebeni iciloto, e lyo nalaishiba ukuti muli na maka ya kunjeba umo cilolele.”10 Abena Kaldi bayaswike pa menso ya mfumu, no kutila: “Tapali umuntu pano isonde uwingacita ico imfumu ilefwaya, pantu takwatala akuba imfumu ya maka nangu umulashi uwaipusha icintu nge ci kuli shimapepo wa finjelengwe nangu ni kuli kabuka nangu ni ku mwina Kaldi.11 Lelo icintu ico imfumu ileipusha nacafya, kabili tapali nangu umo uwingalondolwela imfumu kano balesa,+ abashikala pamo na bantunse.”+12 E ico imfumu yalifulilwe no kukalipa nga nshi,+ kabili yasosele ukuti aba mano bonse aba mu Babiloni bepaiwe.+13 Ne cipope califumine, na ba mano bali mupepi no kwipaiwa; kabili bafwaile Daniele na banankwe, pa kuti na bo babepaye.14 E lyo Daniele mano mano+ asosele kuli Aryoke umukalamba wa balinshi ba mfumu, uwaishile ku kwipaya aba mano aba ku Babiloni.15 Aipwishe Aryoke cilolo wa mfumu, ati: “Cinshi imfumu ibikiile ici cipope cakaluka?” E lyo Aryoke alondolwelele Daniele umulandu onse.+16 E ico Daniele aingile no kulomba ku mfumu ukuti imupeele inshita iyalinga iya kuti alondolwele imfumu iciloto.+17 Awe Daniele aile ku ng’anda yakwe; kabili alengele uyu mulandu ukwishibikwa kuli Hanania, Mishaele na Asaria abanankwe,18 pa kuti na bo balombe inkumbu+ kuli Lesa wa mu muulu+ pali iyi nkama,+ pa kuti Daniele na banankwe bekepaiwa pamo na ba mano bambi aba mu Babiloni.+19 Awe inkama yasokolwelwe+ kuli Daniele mu cimonwa ca bushiku. E lyo Daniele acindike+ Lesa wa mu muulu.20 Daniele alyaswike no kutila: “Ishina lya kwa Lesa libe ilyacindikwa+ ukufuma umuyayaya no kuya umuyayaya, pantu amano na maka fyakwe.+21 Na o alalula inshita sha lyonse ne nshita sha mwaka,+ e ufumyapo ishamfumu no kubikapo ishamfumu shimbi,+ e upeela amano ku ba mano, no kupeela ukwishiba ku beluka.+22 E usokolola ifyashika ne fyafisama,+ aleshiba icili mu mfifi;+ kabili kuli ena e kwaikala ulubuuto.+23 Kuli imwe, mwe Lesa wa fikolwe fyandi, e ko ndetootela no kutasha,+ pantu mwampeela amano+ na maka. Kabili mwanenga ukwishiba ico twaipwishe kuli imwe, pantu mwatulenga ukwishiba umulandu wa mfumu.”+24 E ico Daniele aile kuli Aryoke,+ uo imfumu yasontele ukuti e wa kulofya aba mano ba mu Babiloni.+ Ailesosa kuli ena, ati: “Wi-ipayapo nangu umo pa ba mano aba mu Babiloni. Leka nyingile ku mfumu,+ pa kuti nondolwele imfumu umo iciloto cilolele.”25 Awe Aryoke aingishe Daniele ku mfumu mu kwangufyanya, no kutila: “Ninsanga umwaume umo uwa muli bankole+ abaYuda, uwingalondolwela imfumu umo iciloto cilolele.”26 Imfumu yalyaswike no kutila kuli Daniele, uo ishina lyakwe ni Belteshasari:+ “Bushe iwe kuti wanenga ukwishiba iciloto ico namwene, no kunondolwela umo cilolele?”+27 Daniele ayaswike pa menso ya mfumu no kutila: “Inkama iyo imfumu yaipwishe, aba mano nangu ababuka nangu bashimapepo ba finjelengwe na babukila ku ntanda te kuti bebe imfumu.+28 Lelo, kwaba Lesa mu muulu uusokolola inkama,+ kabili nalenga Imfumu Nebukadnesari ukwishiba icikesa mu nshiku sha kulekelesha.+ Iciloto mwalotele ne fimonwa mwamwene mu mutwe wenu pa busanshi bwenu—ni ifi:29 “Awe mwe mfumu, ilyo mwasendeme pa busanshi+ bwenu amatontonkanyo yenu yaimine mu mutima wenu aya cikesabapo pa numa ya ino nshita, kabili Uusokolola inkama namulenga ukwishiba icikesacitika.+30 Lelo ine, te ku mano yandi ayacilile amano ya ba mweo bonse e ko inkama iyi yasokolwelwa kuli ine,+ lelo ni pa mulandu wa kuti iciloto cilondololwe ku mfumu, pa kuti mwishibe amatontonkanyo ya mutima wenu.+31 “Mwe mfumu, mwaliloleshe, kabili moneni! kwali icimpashanya icikalamba. Icimpashanya ici, cali icikalamba kabili ukubeeka kwa ciko kwali ukwa cipesha amano, caiminine pa ntanshi yenu, no kumoneka kwa ciko kwali ukwa kutiinya.32 Icimpashanya ici, umutwe wa ciko wali uwa golde+ iisuma, icifuba ca ciko na maboko ya ciko fyali ifya silfere,+ ifumo lya ciko na matanta ya ciko fyali ifya mukuba,+33 amolu ya ciko yali aya cela,+ amakasa ya ciko yalimo icela lubali, na lubali ibumba.+34 Mwatwalilile ukulolesha, lyasuka ilibwe lyaputulwa apabula iminwe,+ kabili lyapoolele icimpashanya pa makasa ya ciko aya cela ne bumba no kuyatobaula.+35 E lyo icela, ibumba, umukuba, silfere na golde, fyonse fyatobawililwe pamo no kuba nge misungu ya pa kupumina ingano iya mu lusuba,+ e lyo umwela wafyulwile ica kuti tapashele nangu kamo.+ Ne libwe ilyapoolele icimpashanya, lyaishileba ulupili ulukalamba no kwisula pano isonde ponse.+36 “Ici e ciloto, nomba twalalondolwela imfumu umo cilolele.+37 Imwe mwe mfumu, mwe mfumu ya shamfumu, iyo Lesa wa mu muulu apeeleko ubufumu,+ amaka, ubukose no bukata,38 kabili mu minwe yenu e mo apeela,+ monse umwaikala abana ba bantu, inama sha mu mpanga ne fyuni fya mu lwelele, no kulenga mube kateka pali fyonse fye, imwe bene e imwe umutwe wa golde.+39 “Kabili pa numa yenu pakema ubufumu+ bumbi ubwa pa nshi ku bufumu bwenu;+ e lyo pakema ubufumu na bumbi, ubwa citatu, ubwa mukuba, ubukateka pano isonde ponse.+40 “No bufumu ubwalenga yane,+ bukaba ubwakosa nge cela.+ Pantu ifyo icela cishonaula no kupela fyonse fye, kabili, ukupala icela icitobaula, e fyo bukashonaula no kutobaula fyonse ifi.+41 “Kabili apo mwamwene amakasa ne fikondo ukuti fyali lubali ibumba ilya kwa nakabumba e lyo lubali icela,+ ubo bufumu bukaba ubwapaatukana,+ lelo bukabamo ukukosa kwa cela, pantu mwamwene icela calitobenkana ne bumba lya matipa.+42 Kabili apo ifikondo fyali lubali icela na lubali ibumba, ifyo fine ubufumu bukaba ubwakosa lubali na lubali ubwanaka.43 Apo mwamwene icela icatobenkana ne bumba lya matipa, bakalaitobenkanya na bana ba bantu; lelo tabakabe abakambantana, tabakekatane, ifyo icela tacingatobenkana ne bumba.44 “Kabili mu nshiku sha shamfumu+ isho, Lesa wa mu muulu+ akemya ubufumu+ ubushakonaulwe nakalya.+ Kabili ubo bufumu tabwakashiilwe ku bantu bambi.+ Bukashonaula no kupwisha aya mabufumu yonse,+ kabili bwena bukeminina umuyayaya;+45 pantu mwamwene ukuti ku lupili kwaputwilwe ilibwe apabula iminwe,+ ne fyo lyatobawile icela, umukuba, ibumba, silfere na golde.+ Lesa Mukulu+ nalenga imfumu ukwishiba icikesacitika pa numa ya ino nshita.+ Kabili ici ciloto ca cine, no kwilulwa kwa ciko kwa cishinka.”+46 E lyo imfumu Nebukadnesari yawile ubukupeme, yakunkula na kuli Daniele, no kusosa ukuti bamupeele ubupe ne fyanunkila bwino.+47 Imfumu yayaswike Daniele no kutila: “Cine cine Lesa wenu imwe ni Lesa uwacila tulesa+ tonse kabili ni Shikulu wa shamfumu+ kabili e usokolola inkama, pantu mwasokolola iyi nkama.”+48 E lyo imfumu yalengele Daniele ukuba umukalamba,+ yamupeele ne fya bupe ifingi ifikalamba, no kumulenga ukuba kateka mu citungu ca bulashi conse ica Babiloni+ kabili kapitao pa ba mano bonse aba ku Babiloni.49 Kabili Daniele alombele ku mfumu, na yo yasontele Shadraki, Meshaki na Abednego+ ukwangalila imilimo ya citungu ca bulashi ica Babiloni, lelo Daniele aikele mwi sano+ lya mfumu.


text:
Sena Leza Weelede Kupegwa Mulandu Akaambo Kakupenga Nkotupenga?
Bwiinguzi bwamu Bbaibbele
Ibbaibbele lilaingula cakutainda mumbali kuti peepe! Taakwe nokwakali kuyanda kwa Leza kuti bantu kabapenga. Nokuba boobo, banabukwetene bakusaanguna bakazangila Bweendelezi bwa Leza, bakasala kulibikkila zyeelelo zyabo beni zyacibotu acibi. Bakamufwutatila Leza mpoonya bakatalika kupenga.
Mazubaano tulapenga akaambo kakusala kwabo kubi nkobakacita. Pele taakwe Leza naakatalisya kupenga kwabantu.
Ibbaibbele lyaamba kuti: “
Eelyo nasukusyigwa, kutabi muntu waamba kuti: “Ndili mukusunkwa a Leza.” Nkaambo kunyina muntu uunga wasunka Leza azyintu zibyaabi alimwi walo tasunki muntu uuli woonse azyintu zibyaabi.” (Jak. 1:13) Kupenga kulakonzya kusikila muntu uuli woonse—nobaba bantu Leza mbayanda.
Amwiiye Zinji
MAKANI MABOTU AAZWA KULI LEZA!
Nkaambo Nzi Leza Ncazumizya Bubi Akupenga?
Ino bubi bwakatalika buti, alimwi nkaambo nzi Leza ncabuzumizya kuti buzumanane? Sena kupenga kuli nokuyoomana?
NGAZI YAMULINDIZI
Eeco Leza Ncaakamucitila
Njiisyo ya Leza yakulunga “buumi kubuumi” ilagwasya mukupandulula kaambo Leza ‘ncaakapeda Mwanaakwe simuzyalwaalikke.’


text:
Sena Mulayanda Kuzyiba Kasimpe?
BWIINGUZI bwakasimpe kujatikizya nzi? Kujatikizya mibuzyo imwi iiyandika kapati njobabuzya bantu. Ambweni kuli nomwakalibuzyide kale mibuzyo iili mbuli yeeyi:
Sena ncobeni Leza ulatubikkila maano?
Sena nkondo akupenga kuli noziyoomana?
Ncinzi cicitika kulindiswe twafwa?
Sena kuli bulangizi buliko kujatikizya bafwide?
Mbuti mbondinga ndapaila mipailo njakonzya kuswiilila Leza?
Mbuti mbondikonzya kujana lukkomano mubuumi?
Ino nkuli nkomukonzya kujana bwiinguzi kumibuzyo eeyi? Ikuti naa mwaunka kumalaibbulali naa kuzintoolo nkobasambala mabbuku, mulakonzya kujana mabbuku manji aambwa kuti alijisi bwiinguzi kumibuzyo eeyi. Pele ibunji bwaziindi, mabbuku aaya alakazyanya. Amwi inga kaaboneka kuti alagwasya aciindi eeco, pele muciindi buyo cisyoonto atalika kubonwa kuti aba aakaindi, aboobo alalembululwa naa kunjililwa busena.
Nokuba boobo, kuli bbuku lyomwe lijisi bwiinguzi busyomeka. Eelyo, ndibbuku lyakasimpe. Jesu Kristo naakali kupaila kuli Leza, wakati: “Ijwi lyako nkasimpe.” (Johane 17:17) Mazuba aano, Ijwi eelyo tulizyi kuti ndi Bbaibbele Lisalala. Amapeeji aatobela, mulajana bwiinguzi bwamu Bbaibbele kumibuzyo iili atala aawa ibulimvwisya alimwi busyomeka.
Sena Ncobeni Leza Ulatubikkila Maano?
ICIPA KUBUZYA BOOBU: Tupona munyika iizwide lunya alimwi akutalulama. Zikombelo zinji ziyiisya kuti mapenzi aatusikila nkuyanda kwa Leza.
NCOLIYIISYA BBAIBBELE: Leza kunyina natalisya bubi pe. Lugwalo lwa Jobu 34:10 lwaamba kuti: “Leza mwini-mwini takonzyi kucita bubi nokuceya, alimwi Singuzuzyoonse takonzyi kubisya pe.” Leza ujisi makanze mabotu kubantu. Nkakaambo kaako Jesu ncaakatuyiisya kupaila kuti: “Taateesu ooli kujulu . . . Abuboole Bwami bwako. Akucitwe kuyanda kwako, ansi ano mbubonya mbuli kujulu.” (Matayo 6:9, 10) Leza ulatubikkila maano kapati cakunga wakasweekelwa zinji kutegwa makanze aakwe azuzikizyigwe ncobeni.—Johane 3:16.
Alimwi amubale Matalikilo 1:26-28; Jakobo 1:13; a 1 Petro 5:6, 7.
Sena Nkondo Akupenga Kuli Noziyoomana?
ICIPA KUBUZYA BOOBU: Bantu banji bacifwa munkondo. Toonse tulakopana akaambo kakupenga kwabantu.
NCOLIYIISYA BBAIBBELE: Leza usyomezya kuti ciindi ciyoosika nayooleta luumuno munyika yoonse. Mu Bwami bwakwe, ibuli nimfwulumende yakujulu, bantu “tabakaiyi limbi nkondo pe.” Muciindi caboobo, “bayoofwula mapanga aabo kuba maamba aakulimya.” (Isaya 2:4) Leza uyoomanizya kutalulama akupenga koonse. Ibbaibbele lisyomezya kuti: “[Leza] uyoosindula misozi yoonse kumeso aabo, alimwi lufwu talukabi limbi, akwalo koomoka, kulila nokuba kuciswa takukabi limbi pe. Zintu zyakaindi [kubikkilizya akutalulama alimwi akupenga kwamazuba aano] zyamana.”—Ciyubunuzyo 21:3, 4.
Alimwi amubale Intembauzyo 37:10, 11; 46:9; a Mika 4:1-4.
Ncinzi Cicitika Kulindiswe Twafwa?
ICIPA KUBUZYA BOOBU: Zikombelo zinji munyika ziyiisya kuti kuli cintu cimwi mumuntu icizumanana kupona muntu afwa. Bamwi basyoma kuti bafwide balakonzya kubacisa baumi naa kuti Leza ulabasubula basizibi kwiinda mukubaumpa mumulilo wahelo mane kukabe kutamani.
NCOLIYIISYA BBAIBBELE: Ikuti muntu wafwa, ulaleka kubako. Lugwalo lwa Mukambausi 9:5 lwaamba kuti: “Bafwide tabazyi cintu nociba comwe.” Mbwaanga bafwide tabakonzyi kuzyiba cintu cili coonse, naa kulimvwa munzila imwi, kunyina nobakonzya kubapenzya naa kubagwasya baumi.—Intembauzyo 146:3, 4.
Alimwi amubale Matalikilo 3:19 a Mukambausi 9:6, 10.
Sena Kuli Bulangizi Buliko Kujatikizya Bafwide?
ICIPA KUBUZYA BOOBU: Tulayanda kuzumanana kupona, alimwi tuyanda kuti katukkomana mubuumi antoomwe abayandwa besu. Ncilengwa buya kulombozya kuti kubota bumwi buzuba tukabonane alimwi abayandwa besu bafwide.
NCOLIYIISYA BBAIBBELE: Ibunji bwabantu ibakafwa bayoobusyigwa. Jesu wakasyomezya kuti: ‘Boonse ibali muzyuumbwe . . . bayoozwa mulinzizyo.’ (Johane 5:28, 29) Kweelana amakanze ngaakajisi Leza kumatalikilo, aabo bayoobusyigwa, bayooba acoolwe cakupona muparadaiso anyika. (Luka 23:43) Cisyomezyo eeci cibikkilizya ikuba abuumi bulondokede alimwi butamani kubantu baswiilila. Ibbaibbele lyaamba kuti: “Balulami bayookona nyika, alimwi bayookala alinjiyo lyoonse mane kukabe kutamani.”—Intembauzyo 37:29.
Alimwi amubale Jobu 14:14, 15; Luka 7:11-17; a Milimo 24:15.
Mbuti Mbondinga Ndapaila Mipailo Njakonzya Kuswiilila Leza?
ICIPA KUBUZYA BOOBU: Bantu muzikombelo zyoonse balapaila. Nokuba boobo, ibanji balimvwa kuti mipailo yabo tayiingulwi.
NCOLIYIISYA BBAIBBELE: Jesu wakatuyiisya kuti ciindi notupaila tatweelede kubelesya majwi ngoonya cakwiinduluka-induluka. Wakati: “Ciindi nomupaila, mutanikwaambi majwi ngoonya cakwiinduluka-induluka.” (Matayo 6:7) Ikuti katuyanda kuti Leza aiswiilile mipailo yesu, tweelede kupaila munzila njayanda. Kutegwa tucite oobo, tweelede kwaazyiba makanze aa Leza mpoonya akupaila kweelana amakanze aayo. Lugwalo lwa 1 Johane 5:14 lwaamba kuti: “Kufwumbwa cintu ncotumulomba [Leza] ceendelana akuyanda kwakwe, ulatumvwa.”
Alimwi amubale Intembauzyo 65:2; Johane 14:6, 14; a 1 Johane 3:22.
Mbuti Mbondikonzya Kujana Lukkomano Mubuumi?
ICIPA KUBUZYA BOOBU: Bantu banji bayeeya kuti ikuba amali, mpuwo, naa kubota ciwa zilakonzya kubapa kukkomana. Aboobo, balalitakata kuyandaula zintu eezyi—pele tabalujani lukkomano.
NCOLIYIISYA BBAIBBELE: Jesu wakaamba nzila iisololela kulukkomano naakati: “Balikkomene aabo bazyi kuti bayandika kusololelwa a Leza.” (Matayo 5:3) Lukkomano lwini-lwini lulakonzya kujanwa lilikke ikuti naa twabweza ntaamu yakuzuzikizya cintu ncotuyandika kapati—kuyanda kuzyiba kasimpe kajatikizya Leza amakanze ngajisi kulindiswe. Kasimpe aaka kajanika mu Bbaibbele. Ikuzyiba kasimpe aaka kulakonzya kutugwasya kubona cintu ciyandika ncobeni acitayandiki. Kusololelwa akasimpe kamu Bbaibbele notusala zyakucita kulakonzya kutupa kukkomana kapati mubuumi.—Luka 11:28.
Alimwi amubale Tusimpi 3:5, 6, 13-18 a 1 Timoteyo 6:9, 10.
Oobu bwali buyo bwiinguzi bufwaafwi bwamu Bbaibbele kumibuzyo iili cisambomwe. Sena mulayanda kuzyiba twaambo atumbi? Ikuti kamuli umwi wabaabo “bazyi kuti bayandika kusololelwa a Leza,” nkokuti mulayanda. Ambweni muyanda kuzyiba bwiinguzi bwamibuzyo aimbi mbuli yakuti: ‘Kuti naa Leza ulatubikkila maano, nkaambo nzi ncalekelede bubi akupenga kwaciindi cilamfwu? Mbuti mbondikonzya kugwasya mukwasyi wangu kuti ube abuumi buli kabotu?’ Ibbaibbele lilapa bwiinguzi buzwide alimwi bukkazika moyo kumibuzyo eeyi alimwi aimbi minji.
Nokuba boobo, mazuba aano bantu banji balawayawaya kulanga-langa ncolyaamba Bbaibbele. Bayeeya kuti bbuku eeli ndipati kapati alimwi zimwi ziindi lilakatazya kumvwa. Sena inga mwayanda kuzyiba mbomukonzya kujana bwiinguzi mu Bbaibbele? Bakamboni ba Jehova balijisi nzila njobabelesya iikonzya kumugwasya.
Cakusaanguna, ibbuku lyakuti Ino Ncinzi Cini Bbaibbele Ncoliyiisya? lyakabambilwa kugwasya bantu kulanga-langa bwiinguzi bwamu Bbaibbele kujatikizya mibuzyo iiyandika kapati. Cabili nkuba apulogilamu iitabbadelelwi yaciiyo ca Bbaibbele. Kakunyina kumubbadelesya, umwi wa Bakamboni ba Jehova wakooko nkomukkala ulakonzya kuboola kuzoobandika makani aamu Bbaibbele andinywe kuŋanda yanu naa kubusena bumwi buli kabotu kwaciindi buyo cisyoonto amvwiki. Bantu babalilwa kumamiliyoni nyika yoonse bagwasyigwa kale abubambe oobu. Ibunji bwabo calukkomano balasinizya kuti: “Ndakajana kasimpe!”
Akati kazintu ziyandisi nzyomukonzya kujana, kasimpe nkakayandika kapati. Kasimpe kamu Bbaibbele kalatwaangununa kukusyoma mizimo, kunyongana mumizeezo alimwi akuba abukandu. Katupa kuba abulangizi, makanze alimwi alukkomano. Jesu wakati: “Muyoozyiba kasimpe, eelyo kasimpe kayoomwaangununa.”—Johane 8:32.
Amwiiye Zinji
AMULOMBE CIIYO CA BBAIBBELE
Nkaambo Nzi Ncomweelede Kwiiya Bbaibbele?
Bbaibbele lilapa bwiinguzi kumibuzyo iibakatazya kapati bantu banji mubuumi. Sena inga mwayanda kuba akati kabo?
MIBUZYO YAMU BBAIBBELE YAINGULWA
Sena Leza Ninguzu Buyo Zitali Muciimo Camuntu?
Bbaibbele lyaamba kuti Leza wakalenga zyintu zyoonse, pele sena ulatubikkila maano?
MIBUZYO YAMU BBAIBBELE YAINGULWA
Ino Ncinzi Cicitika Nomwafwa?
Sena bafwide balizyi zyintu zicitika?
MIBUZYO YAMU BBAIBBELE YAINGULWA
Ino Bubuke Ninzi?
Inga camugambya kuzyiba baabo bayoobusyigwa.


text:
ISAMBILILO 11
Uzye Amasunde Amu Baibolo Yangatwazwa Uli?
1. U mulandu ci uno fwe yantu tulinzile ukutungululwa?
Kaumba witu wakwata amano kuluta swe yantu. Akatusakamala pano a Tata uwatutemwa. Nupya, atatuumvile kuti twaitungulula. (Yeremia 10:23) Ndi vino umwana akalondeka ukutungululwa na akwasi, avino nafwe kwene tufwile ukutungululwa na Leza. (Ezaya 48:17, 18) Leza watupeela masunde akututungulula. Masunde yayo yaya muli Baibolo.—Welengini 2 Timoti 3:16.
Masunde yakwe Yeova yakatwazwa ukwikala ningo ndakayi. Kapya, yakatwazwa nu kumanya vino tungacita pa kuti ukunkoleelo tukikale amanda pe. Tulinzile twalondela vino Leza akututungulula pano aaliwe watuumvile.—Welengini Masamu 19:7, 11; Umbwilo 4:11.
2. Uzye Izwi lyakwe Leza likatutungulula uli?
Kwaya ivisambilizyo vimwi muli Baibolo ivikatwavwa ukumanya vino Leza akalonda kuti twacita lino ivintu ivipusanepusane vikucitika. Lyene kwaya na masunde; yene yakatunena sile ivya kucita ni visi vya kucita. (Malango 22:8) Nga tukulonda ukuvwikisya muno cisambilizyo cino Baibolo ikutunena cilozile, tufwile kuomvya umutwe. (Mapinda 2:10-12) Cisambilizyo conga cino tukasambilila muli Baibolo ica kuti uumi u wiila uwafuma kuli Leza. Ndi twamanya icisambilizyo kwene cii, tungamanya fweineco vino tungacita pa kuti tuicingilile lino tuli apa ncito, pa ng’anda, na lino tuli pa lwendo.—Welengini Milimo 17:28.
3. Uzye a masunde ci yaili akalamba?
Yesu walanzile pa masunde yaili ukuti ali yakalamba pali yonsi. Isunde lya kutampilapo likatwavwa ukumanya cino umuntu wayela apa mpanga ya pa nsi. Cino umuntu wayelapo, a pakuti amanye Leza, nu kumutemwa, alino nu kumuombela umu cumi. Isunde lii, lifwile ukuya pa nkolelo lyonsi lino tukulonda ukucita cimwi. (Mapinda 3:6) Yonsi akalondela isunde lii, yakaaya yacuza yakwe Leza; nakapya yakaaya ni nsansa. Alino ukunkoleelo yalikala amanda pe.—Welengini Mateo 22:36-38.
Isunde lyakwe ciili lingatwavwa ukulauvwana na anji. (1 Kolinto 13:4-7) Pa kuti cimanyike ukuti tukulondela isunde lii, tufwile ukulakolanya Leza muli vino tukaikala na antu.—Welengini Mateo 7:12; 22:39, 40.
4. Uzye masunde yakwe Leza yakatwavwa uli?
Masunde yakwe Leza yakaazwa antu vino yangatemwana nu kulauvwana mu lupwa. (Kolose 3:12-14) Nakupya, Izwi lyakwe Leza likacingilila indupwa, pano likasambilizya nu kuti aatwalana yatalinzile ukutaana.—Welengini Utandiko 2:24.
Ndi tukuvwila ivyalembwa muli Baibolo, tungaicingilila mu vintu ivingi. Ndi tuli nu ufumacumi, kapya nga tukaombesya, tungazana zuwa incito, pano aakaingizya incito yakalonda antu a musango uu. (Mapinda 10:4, 26; Ayebulai 13:18) Izwi lyakwe Leza likatusambilizya nu kuti, ndi tukweti vintu ivitulingiine, tutalondelapo na vyunze. Kapya likatusambilizya nu kuti twaika amano kuli ucuza witu na Leza kuluta uku vintu vyuze.—Welengini Mateo 6:24, 25, 33; 1 Timoti 6:8-10.
Ndi tukuvwila masunde aaya muli Baibolo, tungaya nu uumi usuma. (Mapinda 14:30; 22:24, 25) Nga tukulondela isunde lyakwe Leza ilya kuti tutakoleka, tungaicingilila uku malwala akakoma antu nu ku mazanzo aakacitika pa mulandu wa kukoleka. (Mapinda 23:20) Kwene, Yeova atalesya ukumwa uwengwa, nomba akati twamwa umu kulinga. (Masamu 104:15; 1 Kolinto 6:10) Masunde yakwe Leza yakatwavwa, pano yakatusambilizya vino tungaicingilila mu micitile nu mu melenganyo itu. (Masamu 119:97-100) Nomba nanti amasunde yakwe Leza yangatwazwa vii mu wikazi witu, usi uli mulandu uno Aina Klistu a cumi yakauvwila amasunde yaa. Yakauvwila masunde pano yacindika Yeova.—Welengini Mateo 5:14-16.
Sambililini na Vyunze
PALI SWESWE
Lembesyini Kusambilila Baibolo
Sambililini Baibolo uwila sile pa nsita ni cifulo ivingamuzipila.


text:
LUBONO KUFUMA MU MASWI A LESA | MIYAMBO 7-11
“Nkamutasuminisha Moyo Wenu Kufuma Munshila”
Mipimo ya Yehova ingaitutabilila. Neco, kwambeti tupindule nayo, tulandikinga kwibika mumoyo. (Miy. 7:3) Naa musebenshi wa Yehova lasuminishi moyo wakendi kufuma munshila, ukute kupa colwe Satana kwambeti asebenselepo. Miyambo capitala 7 ikute kwamba sha mutuloba wacitwanike walabepwa nemoyo wakendi. Ingatwiyapo cani pacakubonenako ici?
Kubona
7:10
Kukumya
7:13
Kutelela
7:14
Kununsha
7:17
Kunyumfwa
7:21
Satana ukute kwelesha kutufunya kuli Yehova kupitila mukusebensesha mibili yetu kwambeti twinse byaipa
Mano nekunyumfwishisha ingabitunyamfwa kwambeti tutawila mumeelesho olo nekutasenena pepi nemeelesho


text:
SINSIMUKA! August 2015 | Mumaseelo Aanu—Muli Twaambo Tunji!
Makani aamba mboipangidwe DNA ngobakavwuntauzya akali kuyandika kapati mukumvwisya makani aasayaansi aamba kujatikizya buumi mbobutalika.
MAKANI AAYEEME AMUTWE UULI ACIVWUMBYO
Mumaseelo Aanu—Muli Twaambo Tunji!
Ncinzi cakapa kuti basayaansi ibalemekwa baleke kusyoma mukusanduka?
LUGWASYO KUMIKWASYI
Kuyiisya Bana Kulilesya
Kupa bana banu zyoonse nzyobayanda cilakonzya kupa kuti batabi abukkale buli kabotu.
Lwiiyo Lwamu Bbaibbele Lugwasya Kucizyiba Kubala Akulemba
Ba Josefina bakanjila cikolo ceendelezyegwa a Bakamboni ba Jehova cakwiiya kubala akulemba nibakajisi myaka iili 101. Sena bakazwidilila?
NCOLYAAMBA BBAIBBELE
Kweengelela
Sena Bbaibbele lyaamba kuti kweengelela kuli mpokugolela?
Wakakakatila Kuzintu Nzyaakali Kusyoma
Song Hee Kang wakaliyumya kubulwazi ibwakali kukonzya kumujaya naakajisi myaka iili 4.
SENA CAKALENGWA BUYA?
Magiya Aansozi Iitegwa Issus Leafhopper
Magiya aaya alayandika kapati kutegwa nsozi eeyi isotoke kabotu alimwi canguzu.
Zibalo Azimwi Izili a Intaneti
Amubamvwide Bazyali Banu
Nkaambo nzi ncotweelede kubamvwida bazyali besu? Amweebelele vidiyo eeyi yazidooli alimwi akuzyiba bwiinguzi antoomwe a Caleb.


text:
MAKANI AAYEEME AMUTWE ULI ACIVWUMBYO | INO NCINZI BBAIBBELE NCOLYAAMBA KUJATIKIZYA BUUMI ALUFWU?
Sena Muntu Afwa Ulakonzya Kuzumanana Kupona Alimwi?
KULI mizeezo minji iindene-indene kujatikizya buumi alufwu. Bamwi bayeeya kuti baakufwa bayoozumanana kupona alimwi, ambweni muciimo cimwi naa kubusena kumbi. Bamwi bayeeya kuti bayoozyalululwa kutegwa bakapone mucintu cimwi. Alimwi bamwi bayeeya kuti lufwu ngamamanino aazintu zyoonse.
Mulakonzya kuba amuzeezo wanu kujatikizya makani aaya, ciya buyo ankomwakakomenena. Mbwaanga mizeezo iijatikizya lufwu iliindene-indene kapati, sena kuli nkotukonzya kujana bwiinguzi kumubuzyo ooyu uukatazya kapati?
Kwamyaanda yamyaka, basololi bazikombelo balikuyiisya njiisyo yakuti kuli cintu cizumanana kupona muntu afwa. Batobeli bazikombelo zipati—Banakristo, ba Hindu, ba Juda, ba Mozilemu, abamwi—basyoma kuti kuli cintu cizumanana kupona muntu afwa, calo icaambwa kuti naa mubili wafwa cilazumanana kupona mubusena bwamyuuya. Kulubazu lumbi, ba Bbuda basyoma kuti kwiinda mukuzyalululwa ziindi zinji, mukuya kwaciindi muntu ulakonzya kwaanguluka kumapenzi oonse. Busena oobu bukkomanisya kapati bwiitwa kuti Nirvana.
Akaambo kanjiisyo eezyi, bunji bwabantu munyika batalika kusyoma kuti lufwu lujalula mulyango wakupona kunyika iimbi. Aboobo, bantu banji babona kuti lufwu ncibeela cabuumi ciyandika kapati, alimwi lufwu kulimbabo lulibonya kuti nkuyanda kwa Leza. Pele ino ncinzi ncolyaamba Bbaibbele kujatikizya makani aaya? Twamukulwaizya kuti mubale cibalo citobela. Bwiinguzi mbomutijane bulakonzya kumugambya.


text:
Mulandu Nshi Mukaanina Ukwitila Ifikuulwa Mupepelamo Ati Amaceici?
Ishiwi lya ciGriki ilyo bapilibula limo ukuti “iceici,” lilosha ku lukuta, e kuti abantu abalongene ku kupepa, talilosha ku cikuulwa ca kupepelamo.
Moneni ici ica kumwenako: Ilyo umutumwa Paulo alembeele Abena Roma amakalata, alitumine umutende kuli Akula na Priska abaupene, kabili atile: “Posheni iceici ilikumanina mu ng’anda yabo.” (Abena Roma 16:
Kanshi ifwe twasalapo ukulaita ifikuulwa tupepelamo ukuti “Ing’anda ya Bufumu” ukucila ukuti iceici.
Cinshi Twitila ukuti “Ing’anda ya Bufumu iya Nte sha kwa Yehova”?
Ili shina lyalilinga pa milandu iyakonkapo:
Pantu icikuulwa ni ng’anda, nelyo icifulo apo tulonganina.
Tulalonganinapo ku kupepa Yehova, Lesa uo Baibolo ilandapo, na ku kupeela ubunte, nelyo bukambone pali ena.
—Amalumbo 83:18; Esaya 43:12.
Na kabili epo tusambilila pa Bufumu bwa kwa Lesa, ubo Yesu alelandapo sana.
—Mateo 6: 9, 10; 24:14; Luka 4:43.
Mukwai tulemwita ukuti mukese pa Ng’anda ya Bufumu iyabela mupepi no ko mwikala, pa kuti mukeseimwena ifyo Inte sha kwa Yehova balongana.
^ par. 3 Amashiwi ayapalako yaba pali 1 Abena Korinti 16:19; na pali Filemone 2.
Ishibilenipo na Fimbi
UKULONGANA
Finshi Ficitika pa Ng’anda ya Bufumu?
Imweneni mwe bene ificitika mu Ng’anda ya Bufumu.


text:
ICIPANDE ICIKALAMBA
Bushe Kwaliba Uwingeshiba Ifya ku Ntanshi?
Bonse tulatontonkanya pa nshita ya ku ntanshi. Tulafwaya ukwishiba ifyo ifwe na balupwa lwesu tukekala ku ntanshi. Ilingi line tulepusha amepusho pamo nga: ‘Bushe abana bandi bakalaikala fye bwino? Bushe icalo cikonaulwa ku kayofi? Bushe pali ifyo ningacita pa kuti imikalile ikabe bwino ku ntanshi?’ E fyo fye fwe bantu twaba, tulafwaya ukwishiba ifikacitika ku ntanshi. Atulaishibila limo ifikacitika ku ntanshi, nga twaleipekanishisha kabela.
Nomba bushe, mwalishiba ifyo imikalile yenu ikaba ku ntanshi? Bushe kwaliba uwingeshiba? Abasambilila sana nga basobela ifikacitika, fimo filacitika nomba ifingi taficitika. Lelo Lesa ena alanda ukuti ifyo asobela fyonse filacitika. Icebo cakwe citila: “Ne usobela pa kutendeka ifikacitika ku mpela, no kufuma kale ifintu ifishilacitwa.” (Esaya 46:10) Bushe fyonse ifyo asobela filacitika?
BUSHE FYONSE IFYO LESA ASOBELA FILACITIKA?
Mulandu nshi mulingile ukubikila amano ku fyo Lesa asobele ifyacitika kale? Nga ca kuti ifilanda uusobela ifyo imiceele ikaba filacitika lyonse, bushe te kuti mu mucetekele nga alanda ifyo imiceele ikaba mailo? E fyo caba na kuli Lesa, nga mwaishiba ukuti fyonse ifyo asobele fyalicitika, ninshi kuti mwafwaya no kwishiba ifyo alanda ukuti e fikacitika ku ntanshi.
UKONAULA UMUSUMBA UUKALAMBA:
Ku ca kumwenako, bushe kuti kwaba uwingasobela ukuti umusumba uukalamba sana, kabili uwakwatisha amaka pa myaka iingi uli no konaulwa, e lyo no kulanda ifikacitika nga waonaulwa? Ifi fine e fyo Lesa asobele ukupitila muli kasesema wakwe ukuti umusumba wa Ninebe wali no konaulwa. (Sefania 2:13-15) Finshi abasambilila amalyashi ya kale balandapo? Muli ba 600 B.C.E., ilyo papitile imyaka nalimo 15 ukutula apo Lesa asobelele ukuti umusumba wa Ninebe wali no konaulwa, abena Babiloni na bena Madai balisanshile uyu musumba. Na kabili Lesa alisobele ukuti Ninebe ali no kuba “icibolya, ukuba icitungu icaumisha nga matololo.” Bushe ifi fyalicitike? Ee. Nangu ca kuti uyu musumba wali uukalamba nga nshi, balionawile onse fye ukubikako ne mishi iyali lwa mupepi kabili washele fye icibolya. Bushe abalanda pa ficitika mu fikansa fya mitekele ya calo kuti basobela fyonse ifi twalandapo no kucitika fyacitika?
BAKOCA AMAFUPA YA BANTU:
Nani wingakwata amaka ya kusobela ifintu ifikacitika pa numa ya myaka 300, alumbula ishina lya muntu uwali no koca amafupa ya bantu pa cipailo e lyo alanda ne tauni umo icipailo cikaba? Nga ca kuti icintu ca musango uyu cacitika, uwasobele ifyo kuti alumbuka sana. Kasesema wa kwa Lesa asobele ukuti: ‘Umwana akafyalwa mu ng’anda ya kwa Davidi, ishina lyakwe ni Yoshia’ no kuti “amafupa ya bantu akayocela” pa cipailo mwi tauni lya Betele. (1 Ishamfumu 13:1, 2) Pa numa ya myaka nalimo 300, imfumu iyakwete ishina lya kuti Yoshia, ishina ilishaseekele sana, yalifyelwe mu lupwa lwa kwa Davidi. Nga filya fine casobelwe, Yoshia “atumine bamo kabili bailebuula amafupa mu nshiishi no kuyocela pa ciipailo” cali mu Betele. (2 Ishamfumu 23:14-16) Takuli umuntu uwingasobela ifya musango yu nga ca kuti taletungululwa no mupashi wa kwa Lesa!
UKUWA KWA BUFUMU:
Takwaba umuntu uwingasobela ishina lya muntu, ilyo ninshi kucili imyaka iingi ukuti akafyalwe, uuli no kucimfya icalo icakwatisha amaka, no kulanda ifyo ali no kucita pa kucimfya ici calo. Lesa atile Sailasi ali no kucimfya icalo cakwatishe amaka. Sailasi ali no kulubula abaYuda no kubafwa ukukuula itempele lya mushilo. Na kabili, Lesa asobele no kuti Sailasi ali no kukamya imimana pa kucimfya ici calo no kuti impongolo shali no kushala ishaisuka. (Esaya 44:27–45:2) Bushe fyonse ifyo Lesa asobele fyalifikilishiwe? Abasambilila ilyashi lya kale balasumina ukuti Sailasi alicimfishe icalo ca Babiloni. Abashilika ba kwa Sailasi bapaatwile umumana uukalamba icalengele ukuti imimana imbi ikame. Na kabili abashilika baingile mu musumba pa mpongolo isho bashile ukwabula ukwisala. Pa numa Sailasi alubwile abaYuda kabili abasuminishe ukukuula itempele mu Yerusalemu. Ici cali cipapwa pantu Sailasi talepepa Lesa wa baYuda. (Esra 1:1-3) Ni Lesa fye e wingasobela fyonse ifi ica kuti fyaisacitika no kucitika?
Twalanda pa fintu fitatu ifilelanga ukuti Lesa alafikilisha ifyo asobela. Lelo te uku kusesema fye ukwafikilishiwa. Yoshua, intungulushi ya bena Israele, alandile icishinka ico na bambi baishibe, atile: “Namwishiba bwino ne mitima yenu yonse ne myeo yenu yonse ukuti tapali amashiwi nangu yamo pa mashiwi yonse ayasuma ayo Yehova amwebele ayashacitika. Fyonse fyalicitika. Tapali nangu cimo icishacitika.” (Yoshua 23:1, 2, 14) Abena Israele tabaletwishika ilyo Yoshua alandile ati Lesa alafikilisha fyonse ifyo alanda. Nomba, bushe Lesa afikilisha shani ifyo alanda? Ifyo Lesa acita ifintu fyalipusana sana ne fyo abantu bacita. Calicindama sana ukuti mwishibe ici cishinka, pantu Lesa alilanda ifintu ifyacindama ifili no kucitika nomba line ifyamukuma sana.
UKUSESEMA KWA KWA LESA KWALIPUSANA NE FYO ABANTU BASOBELA
Pa kulanda ifikacitika ku ntanshi, ilingi line abantu bashintilila pa fyo basayantisiti bafwailisha, balolekesha ifilecitika, nelyo ukutungululwa ne mipashi. Nga balanda ifyo balemona ukuti e fikacitika, balatendeka ukulolela pa kuti bamone nga fikacitika.—Amapinda 27:1.
Lelo, Lesa ena aleshiba fyonse ificitika. Alishiba bwino ifyo abantu baba ne fyo batontonkanya; e ico, nga atemwa ukwishiba ifikacitika ku ntanshi, kuti aishiba bwino bwino ifikacita abantu nelyo inko. Na kabili Lesa kuti acita ifyacila na pali ifi. Kuti acitapo cimo pa kuti ifyo alefwaya ficitike. Alanda ati: “Icebo icifuma mu kanwa kandi tacakabwelele kuli ine ukwabula ukucita nangu cimo, . . . cikafikilisha ico nacitumina.” (Esaya 55:11) Kanshi Lesa nga asobela ifintu fimo, ninshi aletweba fye ifyo akacita ku ntanshi. Alashininkisha ukuti ifyo asobela fyacitika.
INSHITA YENU IYA KU NTANSHI
Bushe kwaliba ukusesema ukwakuma inshita yenu iya ku ntanshi ne ya batemwikwa benu? Nga namwishibila limo ukuti kukaba icipuupu icikalamba, kuti mwacitapo cimo pa kuti muicingilile. E fyo mwingacita na lintu mwakutika ku kusesema ukwaba mu Baibolo. Lesa alisobela ukuti nomba line ifintu fili no kwaluka pano calo. (Belengeni akabokoshi akaleti: “ Ifyo Lesa Asokolola Ukuti E Fikacitika ku Ntanshi.”) Ifyo Lesa alanda ukuti e fikacitika ku ntanshi fyalipusana sana ne fyo abantu basobela.
Ukusesema kwa mu Baibolo kulalenga twaishiba ifyo ifintu fikaba ku ntanshi. Lesa atila: “Ne usobela pa kutendeka ifikacitika, . . . ne utila, ‘Ukufwaya kwandi kukacitika, kabili conse ico natemwa nkacita.’” (Esaya 46:10) Imwe no lupwa lwenu kuti mwaisaikala bwino ku ntanshi. Ipusheni Inte sha kwa Yehova pa kuti bamwebe ifyo Baibolo ilanda pa fikacitika ku ntanshi. Inte sha kwa Yehova tabatungululwa ne mipashi, tabomfwa amashiwi ya mipashi, kabili tabakwata amaka ya kusobela ifya ku ntanshi. Lelo basambilila Baibolo kabili kuti bamulanga ifintu ifisuma ifyo Lesa atila e fikacitika ku ntanshi.


text:
NKALULO 5
Muunda mukando—Nji bani ba ba tekelezi kwe iLeza? Ni ba sena ba ba tekelezi?
Mu nako ya Nuwe bantu ba bali ku citanga zintu zibi. Genese 6:5
Adama ni Eva ba babi ni bana, mi bantu ci ba ba bangi hanu hansi. Cenako, amwi mangeloi aba wondisani ni Satani ku ku sandukila iLeza.
Aba kezi hanu hansi ci eza kuli sandula bantu ni kwiza ku sesa banakazi. Banakazi ba ba pepi bana ba bena ziho zikando, ba bali bakali ni ku kola.
Mu cisi mu bezi kwi zula bantu ba bali ku cita zintu zibilala. IBibele ita kuti: “Bubilala bwa bantu bu bali bungi hanu hansi ni mihupulo ya munkulo zabo ibali mibi inako yoonse.”
Nuwe aba tekelezi kwe iLeza ni ku zaka aleka. Genese 6:13, 14, 18, 19, 22
Nuwe abali muntu ya ba lukite. Jehova aba wambili Nuwe kuti Ke haye bantu babi ca muunda mukando.
ILeza aba wambili Nuwe ku zaka cisepe cikando, ci sumpwa aleka, ni kwi njizika mwateni luhasi lwa kwe ni zinyolozi za mishobo yoonse.
Nuwe aba lemusi bantu ca Muunda ubali kwiza, kono kana ba ba mu tekelezi. Bamwi ba bali ku seka Nuwe; bamwi ba ba mu toyete.
Aleka ha yimana ku zakiwa, Nuwe abe njiziki zinyolozi mwateni.


text:
Ifyo Twingacita pa Kufwaya Ifyuma fya Cine Cine
“Ipangileni ifibusa ku fyuma fishalungama.”—LUKA 16:9.
INYIMBO: 32, 154
1, 2. Mulandu nshi abapiina bakatwalilila fye ukubako muli cino calo?
IMIKALILE muli cino calo nayafya. Ku ca kumwenako, abalumendo na bakashana balafwaya ukwingila incito lelo tabashisanga. Abantu abengi balaibika mu busanso nga bakuukila ku fyalo ifikankaala. Ubupiina bwaba fye mpanga yonse, nangu fye ni mu fyalo ifikankaala mwaliba abapiina. Kabili abakankaala balekwatilako fye ifyuma lelo abapiina balebelako fye abapiina. Tapakokwele ukutula apo basangile ukuti, icuma ico abakankaala sana ababa fye abanono mu calo conse bakwata, kuti calingana ne cuma ico abapiina bonse fye mwi sonde bakwata. Nangu ca kuti calyafya ukushininkisha nga ca kutila ifi twalandapo fya cine cine, takuli umuntu uwingakaana ukuti abantu abengi nga nshi bapiina icine cine, no kuti abantu bambi balikwata icuma ica kutila nangu bafwa, abana, abeshikulu ne fishikulula fyabo kuti bacibomfya ukwabula ukuti cipwe. Yesu alilandile ici icishinka ilyo atile: “Abapiina mwaba na bo lyonse.” (Marko 14:7) Cinshi calenga?
2 Yesu alishibe ukuti imikalile ikalayafya mpaka ilyo Ubufumu bwa kwa Lesa bukesa. Pa bapanga icalo ca kwa Satana paba no tubungwe twa fikansa fya calo, no tubungwe twa mapepo e lyo na makwebo ayakalamba ayemininwako na “bashimakwebo” abo Baibolo yalandapo pa Ukusokolola 18:3. Abantu ba kwa Lesa tabaitumpa mu fikansa fya calo na mu mipepele ya bufi, lelo abengi cilabafya ukulekelela ukucita amakwebo ayakalamba.
3. Mepusho nshi twalayasuka?
3 Apo tuli Bena Kristu tulingile ukuibeebeeta pa kuti twishibe ifyo tumona ukucita amakwebo ayakalamba. Tulingile ukuyipusha atuti: ‘Kuti nabomfya shani ifyuma fyandi pa kulanga ukuti ndi wa cishinka kuli Lesa? Kuti nacita shani pa kuti nshiibikile sana mu makwebo? Finshi filanga ukuti abantu ba kwa Lesa balimucetekela nangu ca kuti imikalile muli cino calo nayafya?’
ICILANGILILO CA MUBOMFI UUSHALI UWALUNGAMA
4, 5. (a) Finshi fyacitikile umubomfi uo Yesu alandilepo mu cilangililo? (b) Finshi Yesu afundile abasambi bakwe?
4 Belengeni Luka 16:1-9. Tulingile ukutontonkanyapo sana pa cilangililo ico Yesu alandile pa mubomfi uushali uwalungama. Ilyo bamusoseele ukuti aleonaula ifyuma, uyu mubomfi alicitile ifintu “mano mano,” ‘aliipangile ifibusa’ ifyali no kumwafwa ilyo bamutamfishe incito. * Kwena ilyo Yesu alandile aya amashiwi talekoselesha abasambi bakwe ukuba abashalungama pa kuti balekwata ifyo balekabila. Alandile ukuti ababa ifi “bantu ba muli cino calo,” lelo alefwaya abasambilishe isambililo ilyacindama.
5 Yesu alishibe ukuti nga filya fine ulya umubomfi ali mu bwafya, e fyo na basambi bakwe baali no kulakwata amafya pa kusanga umwa kuliila muli cino calo umushaba umulinganya. E ico abakoseleshe ati: “Ipangileni ifibusa ku fyuma ifishalungama, pa kuti ilyo ifi fyapwa, [Yehova na Yesu] bakamupokelele mu fifulo fya muyayaya.” Finshi tulesambilila kuli aya amashiwi Yesu alandile?
6. Twaishiba shani ukuti ukucita amakwebo takwali mu bufwayo bwa kwa Lesa?
6 Nangu ca kuti Yesu talandile ico aitile ifyuma ukuti “ifishalungama,” Baibolo yalilanda ukwabula ukupita na mu mbali ukuti ukucita amakwebo takwali mu bufwayo bwa kwa Lesa. Yehova alipayanishishe Adamu na Efa fyonse ifyo balekabila mwi bala lya Edeni. (Ukute. 2:15, 16) Ilyo Yehova apeele umupashi wa mushilo abasubwa abali mu cilonganino icaliko mu nshita ya batumwa, “tapali uwalelanda ukuti conse ico akwete cali cakwe; lelo fyonse fyali fya bonse.” (Imil. 4:32) Kasesema Esaya asobele ukuti kukaba inshita ilyo abantu bonse bakalakwata ifyo bakalakabila. (Esa. 25:6-9; 65:21, 22) Lelo, ilyo ifi fishilacitika, abasambi ba kwa Yesu balingile ukulacita ifintu “mano mano” pa kusanga umwa kuliila ilyo balebomfya “ifyuma ifishalungama” ifya muli cino calo kabili pa nshita imo ine balesekesha Lesa.
IFYO TWINGABOMFYA BWINO IFYUMA IFISHALUNGAMA
7. Kufunda nshi ukwaba pali Luka 16:10-13?
7 Belengeni Luka 16:10-13. Umubomfi uo Yesu alandilepo mu cilangililo aipangiile ifibusa pa kuti fikamwafwe ku ntanshi. Lelo Yesu akoseleshe abasambi bakwe ukupanga ifibusa ku muulu. Amashiwi ayo Yesu alandile pa numa ya kulanda icilangililo yalanga ukuti ifyo tubomfya “ifyuma ifishalungama” kuti fyalanga nampo nga tuli ba cishinka kuli Lesa nelyo iyo. Ico Yesu alelandapo ca kutila kuti ‘twaba aba cishinka’ na lintu tuli ne cuma, nelyo kuti twaishiba ifya kucibomfya nga twacikwata. Kuti twacita shani ifi twalandapo?
8, 9. Landeni pa fyo bamo bacita ifilanga ukuti baliba ne cishinka mu fyo babomfya ifyuma ifishalungama.
8 Inshila imo iyo twingalangilamo ukuti tulabomfya bwino ifyuma fyesu, kulasangwilako ku mulimo wa mwi sonde lyonse uo Yesu alandilepo. (Mat. 24:14) Akakashana kamo aka ku India kalesunga indalama mu kabokoshi, ica kuti kalilekele no kushita utulubi twa kwangasha. Ilyo akabokoshi kaiswile, aka akakashana kalisangwilile ishi ndalama ku mulimo wa mwi sonde lyonse. Munyinefwe umo ku India uwakwata ifarmu lya makokonati alisangwilileko ifi ifisabo ifingi nga nshi ku ba bwananyina ababombela pa maofeshi ya bakapilibula ba lulimi lwa ciMalayalam. Atontonkenye ukuti apo aba bwananyina balashita amakokonati, kuti cawama ukulasangula fye ifi ifisabo ukucila ukusangula indalama. Ifi uyu munyinefwe acita filanga ukuti acita ifintu mano mano. Aba bwananyina aba ku Greece nabo balasangwilako amafuta ya miolife, umukaka uwatikama, ne fya kulya fimbi ifyo batwala ku Bethel.
9 Munyinefwe umwina Sri Lanka uwakukiila ku calo cimbi, alipeela aba bwananyina ing’anda yakwe pa kuti ababomba umulimo wa nshita yonse baleikalamo, ne mpanga pa kuti balelonganinapo ukulongana kwa cilonganino no kwa muputule. Mu cifulo ca kulasonkesha ing’anda ne mpanga yakwe pa kuti alepanga indalama, munyinefwe asalapo ukwafwilisha aba bwananyina abapiina. Mu calo umo babinda umulimo wesu, aba bwananyina balasuminisha ukuti amayanda yabo yabe Amayanda ya Bufumu pa kuti bapainiya abengi na ba bwananyina abashakwata apa kuuma ukuboko balelonganinamo.
10. Mapaalo nshi tukwata nga ni fwe bakapekape?
10 Ifyo twalandapo filelanga fye ifyo abantu ba kwa Lesa baba aba “cishinka mu finono” e kutila mu fyo babomfya ifyuma fyabo ifishacindama ukucila ifyuma fya ku mupashi. (Luka 16:10) Bushe aba aba bwananyina bomfwa shani pa fyo baipeelesha ukubomfya ifyuma fyabo? Balishiba ukuti nga balepeela e lyo bakakwata ifyuma fya “cine cine.” (Luka 16:11) Nkashi uusangula lyonse ku mulimo wa Bufumu alandile pa fyo apaalwa ati: “Ukuba kapekape kwalilenga nayaluka sana. Nasanga ukuti nga ndepeela ndacita ifisuma ku bantu. Nga ca kuti ifyo naleenekela taficitike nshifuupulwa sana, ndatekanishisha abantu, kabili nga banungika ndakonka ifyo banjeba e lyo umuntu nga ankalifya nshifulwa sana.” Abengi basanga ukuti nga balepeela balapaalwa.—Amalu. 112:5; Amapi. 22:9.
11. (a) Bushe nga tulepeela tulanga shani ukuti tulacita ifintu “mano mano”? (b) Bushe abantu ba kwa Lesa bacita shani pa kuti kube ukulingana mu ndalama isho basangula? (Moneni icikope pa ntendekelo ya cino cipande.)
11 Inshila na imbi iyo twingalangilamo ukuti tulacita ifintu “mano mano,” kulabomfya ifyuma ifyo twakwata ku kutungilila umulimo wa Bufumu. Kuti twabomfya ifyuma fyesu ku kwafwa abantu bambi. Abakwata ifyuma abashingakumanisha ukubomba umulimo wa nshita yonse nelyo abashingaya mu kubombela ku calo cimbi uko ababila imbila nsuma bacepa, balaba ne nsansa ukwishiba ukuti indalama basangula shilafwa aba bwananyina ukubomba bwino umulimo wa Bufumu. (Amapi. 19:17) Indalama isho tusangula balashibomfya mu kupulinta impapulo na mu kubila imbila nsuma mu fyalo ifipiina umo abantu abengi baleisa mu cilonganino ca kwa Lesa. Pa myaka iingi, mu fyalo pamo nga Congo, Madagascar, na Rwanda aba bwananyina ilingi line balesalapo nampo nga kushitila indupwa shabo ifya kulya nelyo nga kushita amaBaibolo ayo baleshitisha pa mutengo uwa ndalama isho umuntu engafola pa mulungu umo nelyo umweshi umo. Apo nomba aba bwananyina abengi balasangula indalama, kwaliba “ukulingana,” e ico icilonganino ca kwa Yehova cilatungilila umulimo wa kupilibula amaBaibolo, kabili ici calenga cila muntu akwata Baibolo ukubikako fye na basambi ba Baibolo abafwaya ukusambilila icine. (Belengeni 2 Abena Korinti 8:13-15.) Ifi aba bwananyina bacita filenga abapeela na bapokelela bonse baba ifibusa fya kwa Yehova.
MWILAITUMPA SANA MU “FYA KUCITACITA IFYA MULI CINO CALO PA KUTI MUPANGE INDALAMA”
12. Bushe Abrahamu alangile shani ukuti alicetekele Lesa?
12 Na cimbi icingatwafwa ukuba ifibusa fya kwa Yehova kulafwaya ifyuma fya “cine cine” te kulaitumpa sana mu makwebo. Pa kuti Abrahamu umwaume uwali ne citetekelo abe cibusa wa kwa Yehova, alyumfwilile Yehova lintu amwebele ukufuma mu musumba wa Uri uwali ukankaala no kutendeka ukulaikala mu matenti. (Heb. 11:8-10) Abrahamu alicetekele Lesa ukuti e ntulo ya fyuma fya cine cine, kabili talefwaisha ifyuma pantu acita ifi nga alangile ukuti tacetekele Lesa. (Ukute. 14:22, 23) Yesu alekoselesha bonse ukuba ne citetekelo nge cakwete Abrahamu, aebele umulumendo uwali umukankaala ati: “Nga ulefwaya ukuba uwapwililika, kashitishe ifyuma fyobe no kupeela abapiina indalama, kabili ukakwata icuma mu muulu, e lyo wise ube umusambi wandi.” (Mat. 19:21) Uyu mulumendo takwete icitetekelo nge cakwete Abrahamu, lelo bambi balilanga ukuti balicetekela sana Lesa.
13. (a) Bushe Paulo afundile shani Timote? (b) Kuti twakonka shani ifyo Paulo afundile Timote?
13 Timote ali ne citetekelo. Pa numa ya kwita Timote ati “umushilika umusuma uwa kwa Kristu Yesu,” Paulo amwebele ukuti: “Takwaba umushilika nangu umo uitumpa mu fya kucitacita ifya muli cino calo pa kuti apange indalama. Pantu afwaya ukucita ifya kuti asekeshe uwamwingisha ubushilika.” (2 Tim. 2:3, 4) Abasambi ba kwa Yesu muno nshiku ukubikako fye na baba mu mulimo wa nshita yonse, abacila pali milioni imo balesha na maka ukukonka ifi Paulo afundile. Tabakonkelela ifyo aba makwebo basabankanya, balebukisha amashiwi ya kwa Lesa ayatutungulula ayatila: “Uukongola musha ku o akongolako.” (Amapi. 22:7) Satana afwaisha ukuti tulepoosa inshita yonse na maka yesu yonse ku kucita amakwebo kwati basha. Fimo ifyo tupingulapo ukucita kuti fyalenga twaba ne nkongole pa myaka iingi. Nga twakongola indalama pa kuti tushite ing’anda, tulipile ku sukulu, tushite motoka iya mutengo nelyo tupishe ubwinga ubwa lulumbi kuti twaba na masakamika pa fyo tukabwesha isho nkongole. Kuti twalanga ukuti tulacita ifintu mano mano nga twayangusha imikalile, nga tatulekongola icikongolekongole kabili nga tatuleshita ifintu icishiteshite. Nga tulecita ifi, tukalabombela bwino Lesa kabili tatwakabe abasha ba makwebo ya mu calo ca kwa Satana.—1 Tim. 6:10.
14. Finshi tulingile ukulafwaisha ukucita? Landeni pa fya kumwenako.
14 Pa kuti twangushe imikalile, tulingile ukwishiba ifyo tulingile ukubika intanshi mu bumi. Abaupana bamo balikwete kampani iyalepanga ifintu kabili ifyo balepanga fyaleenda sana. Lelo apo balefwaisha ukutendeka umulimo wa nshita yonse na kabili, balishitishe iyi kampani, ubwato bwa injini e lyo ne fintu fimbi ifyo bakwete. Lyena baliipeeleshe ukuyabomba umulimo wa kukuula amaofeshi yakalamba ku Warwick, mu musumba wa New York. Yehova alibapaalile pantu pa milungu iingi balibombeele pamo umulimo wa makuule pa Bethel no mwana wabo umwanakashi no mwina mwakwe, e lyo na bafyashi babo. Nkashi painiya uwa mu musumba wa Colorado, ku U.S.A., alingiile incito ku banki uko alebomba fye inshiku shimo mu mulungu. Abakalamba ba ncito balitemenwe sana ifyo alebomba iyi incito ica kuti bamwebele ukutendeka ukulabomba inshiku shonse mu mulungu kabili bali no kulamufolesha indalama ishingi nga nshi. Lelo apo incito yali no kulenga aleke ukubika sana amano ku mulimo wa kubila imbila nsuma, alikeene. Aba twalandapo banono fye pa bantu ba kwa Yehova abengi abaipeelesha ukulamubombela. Nga tulebika Ubufumu intanshi tulanga ukuti twalicindika bucibusa bwesu na Lesa kabili tumona ifya kwa Lesa ukuti cuma icacindama icacila pa fyuma twinganonka.
ILYO IFYUMA FYAPWA
15. Fyuma nshi ifilenga twaba sana ne nsansa?
15 Umuntu nga alikwata icuma tacipilibula ukuti ninshi Lesa alimupaala. Yehova apaala abantu ‘ababomba sana imilimo iisuma.’ (Belengeni 1 Timote 6:17-19.) Ku ca kumwenako, ilyo ba Lucia * baishibe ukuti aba kubila imbila nsuma balefwaikwa mu calo ca Albania, balifumine ku Italy mu 1993 nangu ca kuti tabakwete indalama, lelo balicetekele sana Yehova. Balisambilile iciAlbanian kabili balyafwa abantu ukucila pali 60 ukuipeela kuli Lesa. Nangu ca kuti abantu ba kwa Lesa abengi tababila mu fyalo umo abantu batemwa ukukutika imbila nsuma, fyonse ifyo tucita pa kwafwa abantu ukusanga inshila ya ku mweo no kulaendamo fyalicindama.—Mat. 6:20.
16. (a) Finshi fikacitika ku makwebo ya muno nshiku? (b) Bushe ifikacitika ku ntanshi filingile ukulenga twalamona shani ukukwata ifyuma?
16 Yesu atile: “Ilyo ifi [ifyuma ifishalungama] fyapwa,” tatile ‘nga fyapwa.’ (Luka 16:9) Muli shino inshiku sha kulekelesha amabanki yamo yaliwa kabili mu fyalo fimo amakwebo tayenda bwino. Nomba ku ntanshi ifintu fikabipilako. Utubungwe twa fikansa fya calo, utwa mapepo, na makwebo ifyaba mu calo ca kwa Satana fikapwa. Kasesema Esekiele na Sefania basobele ukuti golde na silfere ifyo baabomfya sana mu makwebo pa myaka iingi tafyakakwate incito. (Esek. 7:19; Sefa. 1:18) Kuti twaumfwa shani nga ca kuti ilyo twakota e lyo twailuka ukuti twabikile fye amano ku kunonka “ifyuma ifishalungama” mu cifulo ca kubika amano ku kunonka ifyuma fya cine cine? Kuti twaumfwa nge fingomfwa umuntu uwa kuti alibombele imyaka iingi pa kupanga indalama ishingi e lyo pa numa asanga ukuti ishi indalama sha bufi. (Amapi. 18:11) Ukwabula no kutwishika ifyuma fya musango uyu fikapwa, e ico mulingile ukufibomfya ku ‘kupangamo ifibusa’ ku muulu. Fyonse ifyo tucita pa kutungilila Ubufumu bwa kwa Yehova filenga twaba abakankaala mu fya kwa Lesa.
17, 18. Fisuma nshi ifyo ifibusa fya kwa Lesa fikakwata ku ntanshi?
17 Ilyo Ubufumu bwa kwa Lesa bukesa takwakabe ukusonkela amayanda no kukongola indalama sha kushitamo ing’anda, tatwakaleshita ifya kulya pantu fikafula, e lyo tatwakabe ukuya ku cipatala. Abantu ba kwa Yehova mwi sonde lyonse bakalabomfya fyonse ifikaba mwi sonde. Bakalabomfya golde, silfere, na mabwe yambi ku kuiyemfya no kuyemfya ifintu fimbi, tabakalefibomfya ku kupangilamo indalama. Kukaba imiti iisuma, amabwe ne fyela ifyo bakalabomfya ku kukuulila amayanda ayasuma nga nshi. Abanensu bakalaitemenwa ukutwafwa imilimo, tabakalebomba pa kuti bapange indalama. Bonse tukalabomfya ifikaba mwi sonde.
18 Ifi twalandapo finono fye pa fintu ifingi ifyo abantu abapanga ifibusa ku muulu bakakwata. Bonse abapepa Yehova mwi sonde lyonse bakasekelela ilyo Yesu akabeba ati: “Iseni, mwe bapaalwa na Tata, ingileni mu bufumu ubo bamuteyanishishe ukufuma pa kutendeka kwa calo.”—Mat. 25:34.
^ para. 4 Yesu talandile nampo nga ifyo basoseele uyu mubomfi fyali fya cine nelyo bamubepeshe fye. Ishiwi lya ciGriki ilyo bapilibula ukuti “balimusoseele” ilyaba pali Luka 16:1 lilosha mu kuti uyu umubomfi balimuseebenye. Lelo ico Yesu abikileko amano sana fintu uyu umubomfi acitile, te ku fintu ifyalengele bamutamfye incito.
^ para. 15 Nga mulefwaya ukubelenga ilyashi pa bumi bwa ba Lucia Moussanett moneni Loleni! ya mu ciNgeleshi iya June 22, 2003, amabu. 18-22.


text:
“Yabe Ayapaalwa Amano Yobe!”
AYA e mashiwi Davidi umwina Israele alandile pa kutasha umwanakashi uo akumenye. Ishina lyakwe ni Abigaili. Cinshi calengele Davidi atashe Abigaili, kabili finshi twingasambilila ku fyo Abigaili acitile?
Davidi akumene no uyu mwanakashi ilyo alefulumuka Imfumu Shauli. Abigaili aupilwe kuli Nabali uwali umukankaala, uwakwete inama ishingi ishaleliila mu calo ca mpili ku kapinda ka ku kulyo aka Yuda. Davidi na baume bakwe “bali kwati lilinga” kuli bakacema ba kwa Nabali na ku mukuni wakwe. Pa numa Davidi atumine abaume bakwe kuli Nabali, alombele ukuti amupeeleko ica kulya icili conse ico engakwata. (1 Sam. 25:8, 15, 16) Ifi Davidi alombele tafyacilile mu cipimo, pantu ena na baume bakwe balibombeshe ukucingilila icuma ca kwa Nabali.
Nomba ifyo Nabali acitile, e fyo ne shina lyakwe lipilibula ukuti “icipumbu” nelyo “icinangwa.” Nabali tayaswike bwino kabili alisaalwile abo Davidi atumine, alikeene no kubapeela ifyo Davidi alombele. E ico Davidi alipekenye ukuyakanda Nabali pa fyo acitile. Nabali no lupwa lwakwe bali no kubakanda pa bupumbu bwakwe.—1 Sam. 25:2-13, 21, 22.
Ilyo Abigaili alwike ifyabipa ifyali no kufuma mu fyo umwina mwakwe acitile, alicilepo fimo. Alombele Davidi ukukacita ifyali no kulenga bucibusa bwakwe na Yehova ukupwa. Kabili alipeele Davidi uwali no kuba Imfumu mu Israele na baume bakwe ifya kulya ifingi nga nshi. Pa numa Davidi alisumine ukuti Yehova abomfeshe Abigaili ku kumulesha ukucita ifyali no kulenga aba no mulandu kuli Lesa. Davidi aebele Abigaili ati: “Yabe ayapaalwa amano yobe, kabili ube uwapaalwa we wandesha lelo ukusumya umulopa no kuilandwila ku minwe yandi.”—1 Sam. 25:18, 19, 23-35.
Ukwabula no kutwishika te kuti tufwaye ukuba abantu abashitasha pa fisuma ifyo bambi batucitila nga filya Nabali ali. Na kabili nga twamona ifyabipa fyatendeka ukucitika tulingile ukucitapo cimo pa kuti tuficincintile. Kanshi kuti twalanda amashiwi uwaimbile amalumbo alandile ilyo aebele Lesa ati: “Nsambilisheni ubusuma, amano no kwishiba.”—Amalu. 119:66.
Abantu kuti bamona ukuti tuli ba mano nga bamona ifyo tucita. Nampo nga kuti batweba nelyo iyo, nalimo kuti baumfwa nga filya Davidi aumfwile uwatile: “Yabe ayapaalwa amano yobe!”


text:
LUFUNJISHO 23
Mabuku etu Anembwa Byepi ne Kutuntululwa?
Tutuntulula mabuku mu milaka kukila pa 750, pa kuba’mba tusapwilenga bulongo “mambo awama” “ku bisaka bya bantu byonse ne ku mikoka yonse ku ba njimi yonse ne ku mitundu yonse ya bantu.” (Lumwekesho 14:6) Pano uno mwingilo wabaya bibye tumwingila byepi? Tumwingila na bukwasho bwa bepana kwingila ba mu byalo byapusana pusana, banemba ne bantuntuluzhi, abano bonse Bakamonyi ba kwa Yehoba.
Byambo bitanshi binembwa mu Kizungu. Jibumba Jitangijila jo jitala pa mwingilo wa Dipatimenti ya Kunemba iji pa ofweshi wetu mukatampe wa ntanda yonse. Ino dipatimenti yo itala pa mingilo ya banembi bengijila pa ofweshi mukatampe ne ba mu maofweshi akwabo a misampi. Kwikala na banembi ba mu byalo byapusana pusana kwitulengela kunemba mitwe yaamba pa bisho byonse ne kufika bantu ba mu mikoka yonse pa muchima.
Byambo bebituma ku bantuntuluzhi. Inge bapwisha kunemba ne kwibitabizha, bebituma ku mabumba a bantuntuluzhi mwaya ntanda kwingijisha makompyuta, apa bino bantuntuluzhi batuntulula, bapitulukamo ne kutangamo. Bebikako kusala “byambo bya bukine” bya mu mulaka wabo byakonsha kulumbulula bulongo mwatala byambo bya Kizungu.—Musapwishi 12:10.
Makompyuta apezhako mingilo. Makompyuta kechi akonsha kwingila kwa kubula banembi ne bantuntuluzhi ne. Apezhakotu mwingilo wabo ne kumulengela kwenda bukiji mambo muji madikishonale ne mabuku a kupesapesamo. Bakamonyi ba kwa Yehoba baji na kingijisho kipeezhako mingilo pa kompyuta kitelwa’mba Multilanguage Electronic Publishing System (MEPS) mo babika milaka yavula, bipikichala kabiji kyo kilengela ne kuba’mba biye na kupulintwa.
Mambo ka o twibikilako kuba bino byonse ne mu milaka yambiwatu na bantu bacheche? Mambo kyo kyaswa muchima wa Yehoba kuba’mba “bantu bonse bapuluke ne kuyukisha bulongo bukine.”—1 Timoti 2:3, 4.
Mabuku etu anembwa byepi?
Mambo ka o tutuntulwila mabuku etu mu milaka yavula?


text:
BAKUBUSI BALABUZYA
Ino Inga Ndacita Buti Kutegwa Kandimvwana Abazyali Bangu?
Mibuzyo iijatikizya kutamvwana
Ino muzyali uli ngomulangila kutamvwana?
Bataata
Bamaama
-
Ino nziindi zyongaye nomutamvwani amuzyali ooyo?
Zisyoonto
Muziindi
Ziindi zinji
-
Ino inga kutamvwana kusika aali?
Tulafwambaana kubandika alimwi tulacita oobo caluumuno.
Twaambo tumana twakazyanya kwaciindi cilamfwu.
Twaambo tatumani nokuba kuti twakazyanya kwaciindi cilamfwu.
-
Ikuti kacilibonya mbuli kuti tamukonzyi kumvwana abazyali banu, inga mwayeeya kuti beelede kubweza ntaamu kutegwa kube luumuno. Kweelana ambotutiibone, kuli ntaamu nzyomukonzya kubweza kutegwa mucesye ziindi kutamvwana nokucitika alimwi akucesya bukali. Kusaanguna, amubone . . .
Ikaambo kutamvwana ncokucitika
Kukomena mumaano. Mbomuyaabukomena, mulatalika kuyeeya kapati kujatikizya zintu kwiinda ciindi nomwakacili bana. Alimwi mulatalika kusyoma zintu andiza zikonzya kukazyanya anzyobayanda bazyali banu. Nokuba boobo, Bbaibbele lyaamba kuti: “Lemeka bauso abanyoko.”
—Kulonga 20:12.
Masimpe ngakuti: Kuyandika kusima mumizeezo alimwi akuba aluzyibo kutegwa mukake cintu cimwi kakunyina kuzwangana.
Kuyanda kulyeendelezya. Mbomuyaabusima, bazyali banu ambweni balakonzya kumupa lwaanguluko lunji. Penzi ndyakuti, ambweni lwaanguluko oolo taluli lunji kweelana ambomuyanda naa aciindi ncomuyanda
—eeci cilakonzya kuleta kutamvwana. Nokuba boobo, Bbaibbele lyaamba kuti: “Amumvwide bazyali banu.” —Baefeso 6:1.
Masimpe ngakuti: Kanji-kanji, icipa kuti bazyali banu bamupe lwaanguluko ciyeeme ambomulubelesya lwaanguluko ndomujisi kale.
Ncomukonzya kucita
Amubikkile maano kulubazu ndomujisi. Muciindi cakupa bazyali banu mulandu akaambo kakutamvwana, amubone ncomukonzya kucita nywebo kutegwa kube luumuno. Mwaalumi uucili mwana uutegwa Jeffrey wakaamba kuti: “Zimwi ziindi icipa kutamvwana taali majwi ngobaamba bazyali banu pele mbomwiingula kuli ncobaamba. Kwaambaula cabubombe kulagwasya kapati kutegwa zintu zilulame.”
Bbaibbele lyaamba kuti: “Kamusoleka kusikila mpomugolela kukkala muluumuno.”
—Baroma 12:18.
Amuswiilile. Mukubusi wazina lyakuti Samantha uujisi myaka iili 17 wakaamba kuti: “Kuswiilila ncecintu ciyumu kapati. Pele ndakajana kuti ciindi bazyali nobabona kuti ulaswiilila, kulalangilwa kuti abalo balakuswiilila.”
Bbaibbele lyaamba kuti: ‘Amufwambaane kuswiilila, amumuke kwaambaula.’
—Jakobo 1:19.
Amubelekele antoomwe. Kutegwa mulimane penzi amubone kutamvwana mbuli mbomukonzya kubona cisobano ca Tennis. Mucisobano eeci, kamubona kuti nywebo abazyali banu muli kulubazu lomwe aboobo mutabalwani pe pele amulwane penzi. Mwaalumi uucili mwana wazina lyakuti Adam wakaamba kuti: “Mukutamvwana kuli koonse, bazyali bayanda kucita ncobayeeya kuti nceciinda kubota kumwanaabo awalo mwanaabo uyanda kucita ncayeeya kuti nceciinda kubota kulinguwe. Aboobo mumizeezo inga bayanda kuzuzikizya makanze omwe.”
Bbaibbele lyaamba kuti: “Atusungwaalile kucita zintu ziletela luumuno.”
—Baroma 14:19.
Amube bantu bamvwisya. Mukubusi wazina lyakuti Sarah wakaamba kuti: “Ndakajana kuti cilagwasya kuzyiba kuti bazyali beelede kulanganya mapenzi ngobajisi, alo kanji-kanji aalibilisya mbubwenya mbuli eesu.” Mukaintu mwana-mwana wazina lyakuti Carla wakayungizya akwaamba kuti: “Ndilasola kulibikka muciimo cabazyali bangu. Ino nicali buti nindali ndime ndilanganya bukkale bukozyenye? Ncinzi icikonzya kumugwasya kapati mwanaangu?”
Bbaibbele lyaamba kuti: “Mutabikkili buyo maano kuzintu nzyomuyanda nywebo zilikke, pele akuzintu nzyobayanda bamwi.”
—Bafilipi 2:4.
Amube bantu bamvwida. Kufwumbwa naa caba buti, eeco ncomweelede kucita kweelana a Bbaibbele. (Bakolose 3:
20) Alimwi zintu zilakonzya kumweendela kabotu ikuti mwacita ncolyaamba. Mukaintu mwana-mwana wazina lyakuti Karen wakaamba kuti: “Kumvwida bazyali bangu cindipa kutalibilika kapati. Bakandicitila kale zinji, aboobo ndeelede kucita nzyobandaambila.” Kumvwida ninzila imwi iigwasya kapati kumana penzi lyakutamvwana.
Bbaibbele lyaamba kuti: “Kuti kakunyina nkuni mulilo ulazima.”
—Tusimpi 26:20.
Muzeezo. Ikuti kacimukatazya kubandika, amusole kubalembela mbomuyeeya apepa naa kutuma kagwalo. Mukubusi wazina lyakuti Alyssa wakaamba kuti: “Ndilacita oobo kuti kanditayandi kubandika. Cilandigwasya kwaamba mbondilimvwa kakunyina kwaamba cabukali naa kwaamba cintu icikonzya kundipa kuusa kumbele.”
Amwiiye Zinji
BAKUBUSI BALABUZYA
Mbuti Mbomukonzya Kubandika Abazyali Banu Kujatikizya Milawo Njobamubikkila?
Kubandika kabotu abazyali banu kulakonzya kupa kuti kabamusyoma akumupa lwaanguluko lunji.
BAKUBUSI BALABUZYA
Sena Mulimvwa Kuti Bazyali Banu Tabakonzyi Kumuzumizya Kuunka Kukulikondelezya?
Sena nduunke kukusobana kabatazyi bazyali bangu, naa ndeelede kusyomeka kubazyali bangu?
BAKUBUSI BALABUZYA
Sena Bazyali Banu Balamusyoma?
Amulange-lange zyintu zyotatwe zikonzya kumugwasya kuti bazyali banu kabamusyoma.