text:
“Mukekala Bami Batumoni”
“[Yesu] webanena’mba: ‘. . . Mukekala bami batumoni . . . kulakula kwine kwa ntanda.’”—BIL. 1:7, 8.
1, 2. (a) Lelo kamoni wa binebine wa Yehova i ani? (b) Lelo dijina Yesu dishintulula bika, ne Mwanā Leza weēndeje kukwatañana na dijina dyandi namani?
“Kino’ki ye kyonabutwidilwe, kadi kino’ki ye kyonaidile mu ino ntanda, amba nsapule bukamoni bwa bubine.” (Tanga Yoano 18:33-37.) Kitatyi kyādi būmi bwa Yesu Kidishitu pa ditompo, wānene bino binenwa kudi mbikavu wa Yudea mwine Loma. Yesu wādi’tu wiyukanya aye mwine bu mulopwe. Myaka pa kupita’po, mutumibwa Polo wēsambila pa kino kimfwa kya Yesu kya bukankamane, mwine “kamoni waitabije biyampe patōkelela ku meso a Pontyusa Pilato.” (1 Tm. 6:13) Na bubine, kwikala “kamoni mukōkele kadi wa bine” mu ntanda ya Satana miyule mushikwa, kulombanga kyaba kimo bukankamane bukatampe!—Kus. 3:14.
2 Yesu byaādi wa ku muzo wa Bayuda, wādi kamoni wa Yehova wa kibutwila. (Isa. 43:10) Na bubine, wāikele ke kamoni mukatakata wa Leza kamwekele kashā mwanda wa dijina dya Leza. Yesu wādi ukwete na mutyika nshintulwilo ya dijina dyandi dyāmupele Leza. Mwikeulu umo paālombwele Yosefa shandya Yesu wa bulelwa amba, kyokya kyādi kimite Madia i kya ku bukomo bwa mushipiditu ujila, wābwejeje’ko amba: “Usa kubutula mwana mwana-mulume, abe ufwaninwe kumwinika bu Yesu, mwanda aye ukapandija bantu bandi ku bubi bwabo.” (Mat. 1:20, 21) Bafundi ba Bible bonso mu kikonge betabije’mba dijina Yesu ditambile ku dijina dya Kihebelu, Yeshua, ne amba mudi mutelelo wa mu kīpi wa dijina dya Leza; dishintulula’mba, “Yehova I Lupandilo.” Kukwatañana na nshintulwilo ya dijina dyandi, Yesu wākweshe “mikōko mijimine ya njibo ya Isalela” isāse bubi bwayo mwanda wa itabijibwe na Yehova. (Mat. 10:6; 15:24; Luka 19:10) Pa kino, Yesu wāsapwile myanda ya Bulopwe bwa Leza na bupyasakane. Mako mulembi wa Evanjile wānene amba: “Yesu waenda mu Ngadilea, usapula myanda miyampe ya Leza amba: ‘Kitatyi kitungwe kibafikidila, kadi Bulopwe bwa Leza bubafwena. Mwisāsei, itabijai myanda miyampe.’” (Mako 1:14, 15) Kadi Yesu wātulwije na bukankamane bendeji ba bipwilo Bayuda, bene balengeje bamwipaye ku mutyi.—Mako 11:17, 18; 15:1-15.
“BINTU BIKATAMPE BYA LEZA”
3. Le i bika byālongekele difuku dya busatu pa kupwa kwa Yesu kufwa?
3 Inoko, bantu bakiipangulanga! Mu difuku dya busatu pa kupwa kwa Yesu kwipaibwa lufu lusansa mutyima, Yehova kāmusangwilepo bu muntu, ino bu kipangwa kya ku mushipiditu kekifu. (1 Pe. 3:18) Pa kuleta bukamoni bwa uno mwanda, Mfumwetu Yesu wāvwele ngitu ya bumuntu ne kulombola patōkelela’mba i musanguke. Mu difuku’tu dine dyaāsangwilwe, wāmwekele dibajinji misunsa itano ku bana ba bwanga bishileshile.—Mat. 28:8-10; Luka 24:13-16, 30-36; Yoa. 20:11-18.
4. Le i kubungakana’ka kwa mu difuku dya kusangulwa kwāendeje Yesu, ne i kiselwa’ka kyaālombwele bana bandi ba bwanga patōkelela?
4 Musunsa wa butano wāmwekele Yesu wādi wa kwiyukanya kudi batumibwa ne ku bantu bakwabo bobādi bebungile nabo. Pa kino kitatyi kekidibwapo, wāendeje kifundwa kya Kinenwa kya Leza. “Webapūtula ñeni yabo ne pa mfulo ya kwivwanija buluji bwa Bisonekwa.” Ebiya bāivwanija’mba lufu lwandi lwa kwipaibwa na balwana na Leza ne lusangukilo lwandi lwa mu kingelengele byālailwe mu Bisonekwa. Ku mfulo kwa kuno kubungakana kwa mu difuku dya kusangulwa, Yesu wālombwele patōkelela bemvwaniki bandi kiselwa kyabo. Wēbalombwele’mba “mu dijina dyandi, kwisāsa mwanda wa kulekelwa bubi kukasapulwa mu mizo yonso—kushilwila mu Yelusalema.” Kadi wābweja’ko amba: “Banwe’ko mukekala batumoni ba bino bintu’bi.”—Luka 24:44-48.
5 O mwanda, Yesu pa kumweka dya mfulo mafuku 40 pa kupita’po, batumibwa bandi kebābudilwepo kwivwanija byaādi ukimba kunena na binenwa bipēla abyo’ko bya bukomo bya amba: “Mukekala bami batumoni mu Yelusalema, monsomonso mu Yudea ne mu Samadia, ne kulakula kwine kwa ntanda.” (Bil. 1:8) Mwanda waka Yesu wānene amba: “Mukekala bami batumoni” pa kyaba kya kwikala batumoni ba Yehova? Yesu wādi padi wisambila pa mafuku a kumeso, ino bantu bene baādi ulombola i bene Isalela bādi kala batumoni ba Yehova.
5, 6. (a) Mwanda waka Yesu wānene amba: “Mukekala bami batumoni”? (b) Le i mwanda’ka mupya wa mu mpango ya Yehova wādi wa kuyukanya bana ba bwanga ba Yesu?
6 Pano bana ba bwanga ba Yesu bādi ba kuyukanya myanda mipya ya mpango ya Yehova—kintu kikatampe kupita kunyongololwa kwa Isalela mu bupika bwa Edipito ne mu bupika bwa Babiloni mwenda mafuku. Lufu ne lusangukilo lwa Yesu Kidishitu, lwaādile kyalwilo kya kunyongololwa ku bupika bubi kutabuka, nakampata bupika bwa bubi ne lufu. Pa Pentekosa 33 K.K., bana ba bwanga ba Yesu bapya bashingwe māni, bāyukenye ku bantu “bintu bikatampe bya Leza,” kadi bavule bāivwene bebitabija. Mu uno muswelo, Yesu wāshilwile kumona aye ushikete ku lundyo lwa Shandi momwa mūlu, shintulwilo mikatampe ya dijina dyandi kitatyi kyēsāshile bantu tununu na tununu ne kumwitabija bu muswelo uletele Yehova mwa kumwena lupandilo.—Bil. 2:5, 11, 37-41.
“KINKŪLWA KYA KUKŪLA BAVULE BENE”
7. Lelo binkumenkume byālongekele mu difuku dya Pentekosa 33 K.K. byālombwele bika?
7 Binkumenkume byālongekele mu difuku dya Pentekosa mu 33 K.K. byālombwele amba Yehova wāitabije mvubu ya kitapwa kya Yesu kya bu muntu mubwaninine bu kipwanyo nansha kya kuputa bubi. (Bah. 9:11, 12, 24) Monka mwāshintulwidile’kyo Yesu, wāile “ke mwandapo wa kwingidilwa, aa, ino i kwingidila bantu ne kupāna muya wandi ke kinkūlwa kya kukūla bavule bene.” (Mat. 20:28) “Bavule bene” bādi ba kumwena mu kinkūlwa kya Yesu, kebādipo’nka Bayuda ba mutyima wa kwisāsa. Inoko, kiswa-mutyima kya Leza i kya amba, “bantu ba miswelo yonso bapande” mwanda kinkūlwa i kya kutalula “bubi bwa ino ntanda!”—1 Tm. 2:4-6; Yoa. 1:29.
8. Le bana ba bwanga ba Yesu basapwile bukamoni kufika ne mu ludingo’ka, ne babwenye kwibusapula namani?
8 Lelo bana ba bwanga babajinji ba Yesu bādi na bukankamane busakibwa pa kusapula nyeke bukamoni bumutala? Bine bādi nabo, inoko kebēbusapwilepo na bukomo bwa abo bene. Mushipiditu ujila wa Yehova wa bukomo, webakankamikile ne kwibapa bukomo bwa kusapula nyeke bukamoni. (Tanga Bilongwa 5:30-32.) Kintu kya myaka 27 pa kupwa kwa Pentekosa 33 K.K. , byādi bibwanika kunena’mba “musapu wa bubine wa myanda miyampe” wāfikīle Bayuda ne Bajentaila ba “mu bipangwa byonso bidi munshi mwa diulu.”—Kol. 1:5, 23.
9. Monka mokyālailwe, le i bika byāfikile kipwilo kya bwine Kidishitu kibajinji?
9 Ino i kya bulanda, mwanda kipwilo kibajinji kya bwine Kidishitu kyāonekele mwenda mafuku. (Bil. 20:29, 30; 2 Pe. 2:2, 3; Yude 3, 4) Monka mwālombwedile’kyo Yesu, buno bupondo bwāletele Satana “yewa umbi,” bwādi bwa kutama ne kufya bwine Kidishitu bwa bine kufika ne ku “mvuyo ya ngikadilo ya bintu.” (Mat. 13:37-43) Penepa, Yehova wādi wa kubikika Yesu bu Mulopwe pa ntanda yonso ya muzo wa muntu. Kino kyālongekele mu Kweji wa Dikumi 1914, ne kulombola ngalwilo ya “mafuku a mfulo” a ngikadilo mibi ya Satana.—2 Tm. 3:1.
10. (a) Le i Kweji’ka wa mvubu wātelele bene Kidishitu bashingwe māni ba mu ano etu mafuku? (b) Le i bika byālongekele mu Kweji wa Dikumi 1914, ne byāmwekele patōka namani?
10 Bene Kidishitu bashingwe māni ba dyalelo bātelele kumeso kwa kitatyi Kweji wa Dikumi 1914 bu kweji wa mvubu mpata. Bāimanine pa bupolofeto bwa Danyele bwisambila pa mutyi mukatampe wātemenwe ne kushipuka monka kupwa kwa “bitatyi bisamba-bibidi.” (Dan. 4:16) Yesu wātelele kino kitatyi bu “bitatyi bitungwe bya mizo” mu bupolofeto bwandi butala pa kwikala’po kwandi kwa mu mafuku a kumeso ne pa “mvuyo ya ngikadilo ya bintu.” Tamba mu uno mwaka wa 1914, ‘kiyukeno kya kwikala’po kwa Kidishitu’ bu Mulopwe mupya wa ntanda kyāmweka patōka ku bonso. (Mat. 24:3, 7, 14; Luka 21:24) O mwanda tamba penepa, mu “bintu bikatampe bya Leza” mwābadilwe ne kubikikwa kwa Yesu na Yehova bu Mulopwe pa ntanda yonso ya bantu.
11, 12. (a) Le i bika byāshilwile kulonga Mulopwe mupya wa ntanda pāpwile divita mu mwaka wa 1919? (b) Le i bintu’ka bikwabo byāmwekele patōka mu myaka ya 1930 ne kwenda kumeso? (Tala kifwatulo kidi ku ngalwilo.)
11 Yesu Kidishitu byaādi Mulopwe mupya wa ntanda, wāshilwile ne kwija mpika kunyongolola balondi bandi bashingwe māni ku bupika bwa “Babiloni Mukatampe.” (Kus. 18:2, 4) Kupwa kwapwile divita dya mwaka wa 1919, kwāshitwile mukenga wa kusapula ntanda yonso bukamoni butala pa muswelo wātūdile’ko Leza wa mwa kupandila ne bukamoni bwa myanda miyampe ya kushimikwa kwa Bulopwe. Bene Kidishitu bashingwe māni bakwatakenye uno mukenga wa kusapula, mwine walengeje tununu ne tununu twa bashingwe māni bakongakanibwe mwanda wa kwikala bampyana pamo na Kidishitu.
12 Tamba mu myaka ya 1930 ne kwenda kumeso, kyāmweka patōka’mba Kidishitu wāshilwile kukongakanya midiyo ne midiyo ya yandi “mikōko mikwabo,” mine yādi ya kubunda “kibumbo kikatampe” kya mu mizo mivule. Mu buludiki bwa bene Kidishitu bashingwe māni, kino kibumbo kikatampe kilondanga ne kimfwa kya Yesu kya bukankamane ne kuyukanya ku bantu bonso amba, bakamwena lupandilo lwabo kudi Leza ne Kidishitu. Na kūminina mu uno mwingilo wa kusapula bukamoni ne kulombola lwitabijo lwabo mu kinkūlwa kya Kidishitu, bano bantu bakekala na dyese dya kupanda ku “kyamalwa kikatampe,” kine kikafudija ntanda ya Satana.—Yoa. 10:16; Kus. 7:9, 10, 14.
‘TUTAKAMANEI NA KUSAPULA MYANDA
MIYAMPE PAMPIKWA MOYO’
13. Byotudi Batumoni ba Yehova, le i bika byotusumininwe kulonga, ne i muswelo’ka otubwanya kukulupila’mba tukabwanya kwibilonga?
13 Tusanswei nyeke dyese dyotudi nadyo dya kwikala Batumoni ba “bintu bikatampe” bitulongele Yehova Leza, ne ba milao yandi ya mu mafuku āya kumeso. Bine, kusapula buno bukamoni kekupēlangapo nyeke. Banabetu bavule bengilanga mu bifuko mudi bujundu buvule, kafutululo ne kupangwapangwa kubikubi. Tukokeja’tu kulonga na mwālongele mutumibwa Polo ne bapwani nandi. Polo wānene amba: “Twatakamene pampikwa moyo mudi Leza wetu kwimusapwila myanda miyampe ya Leza mu lwana lukatampe.” (1 Tes. 2:2) O mwanda ketwakalekai’byo kusapula. Ino tusumininwei kulamata ku kwipāna kwetu pano pafwena bonakani bwa ngikadilo ya Satana. (Isa. 6:11) Ketubwanyapo kulonga uno muswelo na bukomo bwa batwe bene, ino na kulonda kimfwa kya bene Kidishitu babajinji, tufwaninwe kulomba Yehova etupe kupityila ku mushipiditu wandi “bukomo butabukile bwikalanga na bantu.”—Tanga 2 Kodinda 4:1, 7; Luka 11:13.
14, 15. (a) Le bene Kidishitu bādi bamonwa namani mu myaka katwa kabajinji K.K., ne i bika byānene mutumibwa Petelo pobadi? (b) Le tufwaninwe kwiivwana namani shi tususulwa mwanda wa kwikala kotwikele Batumoni ba Yehova?
14 Dyalelo, midiyo ne midiyo ya bantu betelanga bu bene Kidishitu, “ino bamutuna na mingilo yabo, mwanda i bakobakane, ba kubulwa kikōkeji kadi kebetabijibwepo kwingila mwingilo muyampe nansha umo.” (Tet. 1:16) I biyampe tuvuluke amba, bene Kidishitu ba bine bādi bashikibwe na bantu bavule mu myaka katwa kabajinji—ba mu abo mafuku. O mwanda mutumibwa Petelo wāsonekele amba: “Shi mufutululwanga pa mwanda wa dijina dya Kidishitu, mwi ba katōkwe, mwanda . . . mushipiditu wa Leza . . . udi pomudi.”—1 Pe. 4:14.
15 Lelo bino binenwa bya ku bukomo bwa mushipiditu bikokeja kwingidijibwa ne ku Batumoni ba Yehova dyalelo? Bine, mwanda tusapulanga bukamoni bwa bulopwe bwa Yesu. Nanshi, kushikibwa pa mwanda wa kwityilwa pa dijina dya Yehova kudi’nka na ‘kufutululwa pa mwanda wa dijina dya Yesu Kidishitu’ wānene balwana nandi amba: “Naile mu dijina dya Tata, ino kemuntambwilepo.” (Yoa. 5:43) Nanshi musunsa mukwabo obakakulwa mu mwingilo obe wa busapudi, kankamana. Kuno kususulwa i kilomboji kilombola’mba, Leza ukwitabije na nsangaji ne amba mushipiditu wandi ‘udi podi.’
16, 17. (a) Le i bika bimwenanga bantu ba Yehova mu bipindi bivule bya ntanda? (b) Lelo ubasumininwa kulonga bika?
16 Mu kitatyi kimo kyonka, vuluka kwendelela kuyampe kudi mu bipindi bivule bya ntanda. Nansha ke mu bifuko bisapulwa’mo biyampe, tukitananga’mo bantu badi na mutyima wa kuteja kadi botubwanya kusapwila musapu muyampe wa lupandilo. Nanshi tujokelei na kininga boba basangela ne shi bibwanika, twifundei nabo Bible ne kwibakwasha bendelele kufika ne ku kwipāna ne kubatyijibwa. Padi wiivwananga na mwiivwaninanga Sarie wa mu Afrika wa Kunshi, wadi wingila nyeke mwingilo wa kusapula mu bula bwa myaka 60. Unena’mba, “mfwijanga’ko bininge pa kupwana kombwanya kupwana na Yehova Mubikadi wa diulu ne ntanda kupityila ku kitapwa kya kinkūlwa kya Yesu, kadi ne musangale pa kubwanya kombwanya kuyukanya dijina dyandi dya ntumbo.” Aye ne Martinus wandi mulume, bakweshe bantu bavule, kubadila’mo ne babo bana basatu bekale batōtyi ba Yehova. Sarie ubweja’ko amba, “kekudipo mwingilo mukwabo uleta nsangaji mikatampe, kadi kupityila ku mushipiditu wandi ujila, Yehova witupanga batwe bonso bukomo botusakilwa pa kwendelela na uno mwingilo upandija būmi.”
17 Ekale shi twi bene Kidishitu babatyijibwe nansha shi tuloñanga bukomo bwa kufikila pa kino kitungo, tudi na bubinga bwinebwine bwa kufwijija’ko pangala pa dyese dya kwikala mu kipwilo kya ntanda yonso kya Batumoni ba Yehova. O mwanda endelela kusapula bukamoni ne pa mfulo koku ulonga bukomo bwa kwikala nyeke utōka mu ntanda ya disubi ya Satana. Shi ulonge namino, ukatumbija Tata wetu wa buswe udi mūlu, mwine wa dijina dya ntumbo dyotwityilwa’po.


c: text/html

text:
UMUTWI WA INO MAKASHINI | ILI UMUKWABENU AFWA
Ifyakusangalasha Ababombomene
Kani mulanuke’mpindi ili tamwaishibilepo ifyakusangalasha umuntu uwalukulila umukwabo uwafwile? Shimbi impindi, cingabe’cikateshe ukwishiba ifyakulabila neli ifyakucita pa kusangalasha ababombomene. Penka, bambi balekala lukuso celele neli tabacitapo ifili fyonse. Pano, kuli ifi tungacita ku kofwako abafwilwa.
Impindi ishingi, ifi tungacita kusangwapo lukoso, ne kulabila lukoso ati “Cabipa.” Mu mishobo imbi, bambi balalangisha ati baumfwe’nkumbu ukupitila mu kumbata lukoso uwafwilwa neli ukumwikata pa kuboko. Kani uwafwilwa alukufwayo’kulabila, kutikisheni ne kumulangulukilako. Ne cicililepo ca kweba ati tabatabileniko abafwilwa, cipale ukubapyungilako imilimo yeyo bafilwa ukupyunga, iili koti kubepikilako ifyakulya, ukulama abana, neli ukofwako ukwanshika ifikumine icililo. Ukubatabatabila muli shesho inshila kungabofwako makosa ukucila na pa mashiwi aaweme ao tungalabila kuli bo.
Mu kupita kwa mpindi, mungafwaya ukulabila pa mufwile, cipale ukulabila pa mibelo iiweme yeyo akwete neli ifiweme ifi apyungile. Ukwambaala pa fya kube’fyo kungasangalasha uwafwililwe. Ku cakubwenako, imyaka 6 iyapitapo, ba Ian, abalume ba ba Pam balifwile. Ba Pam balilabiile ati: “Shimbi impindi, abantu balambuulako ifintu ifiweme ifi ba Ian bacitile ifi nebo nshaishipo, kabili ifyo filansangalasha makosa.”
Abafwaya-fwaya ilyashi pa mekalilo abantu baalilabiile ati abengi abafwililwe balabofwako makosa penka palya kwaba icililo, pano panuma ya cililo ababyabo balabwelela ku mekalilo abo aanshiku na nshiku ne kulubako kuli babalya abafwililwe. Popele, impindi ne mpindi mulukwesho’kufakashisha neli ukutuminako foni umubyenu uwafwilwa na panuma ya cililo. * Abafwililwe balomfwa bwino kani mwacite’fyo ni pakuti cilabapeele’shuko lya kucefyako ukubombomana.
Langulukeni pali Kaori, umwanakashi umwanice uwa ku Japan. Banyina balifwile, eli panuma ya myenshi lukoso 15, umukulu wakwe na ye alifwile. Pano, icakusangalasha ca kweba ati ifibusa fyakwe tafyalekelepo ukumofwako. Ku cakubwenako, ba Ritsuko, abamucilileko ne myake’ingi, balimubuulile ati baalukufwayo’kuba icibusa cakwe icipalamishe. Kaori alilabiile ati: “Muli bucine, nshafitemenwepo ifyo. Nshalukufwapo neli umo ukuba pa mupunda wa bamayo, kabili nshalukulangulukapo ati pali uungakonsha ukucite’fyo. Nangabe’fyo ifi ba Mama Ritsuko baalukuncitila fyalilengeshe ati mpalamine makosa kuli bo. Umulungu ne mulungu twalukuya nabo mu kutulisha na mu kubungana. Impindi ishingi, baalukundetela ifyakulya ne kuntumine’nkalata. Nalisambilileko ifiweme kuli ba Mama Ritsuko.”
Pano palipitile imyaka 12 ukufuma apa banyina Kaori bafwilile, kabili ye ne balume bakwe balukupyungako umulimo wa mpindi shonse. Kaori alilabiile ati: “Ba Mama Ritsuko balipitilishe ukulangishe’nkumbu kuli nebo. Kani nabwelela ku mupunda nakuliile kabili ukwikala ba Mama Ritsuko, ndabafakashisha kabili ndalitemwesha ukuba na bo.”
Ba Poli aba ku Cyprus ni Mboni ya BaYawe. Na bo balibwenenemo mu kofwako kwa fibusa fyabo. Abalume ba ba Poli, ba Sozos, baali bakulu ba mwi kelesha aba nkumbu kabili impindi ishingi balukwitako abana banshiwa na bamukamfwilwe ku ng’anda kwabo pakweba ati balukuliila pamo ne kwambaala. (Jakobo 1:27) Pano, ba Sozos balifwile ne myaka 53 ili balwele icipute ca kuli tompwe. Ba Poli balilabiile ati: “Nalifwililwe abalume banji baabo nalitemweshe ukwikala nabo pa myaka 33.”
Panuma ya cililo, ba Poli balikukiile ku Canada ne mwana wabo kabinda, Daniel, uwali ne myaka 15. Ku Canada, balipitilishe ukubungana na Bamboni sha BaYawe. Ba Poli balilabiile ati: “Aba mwi kelesha twatatikile ukubunganamo tabaishibilepo ifyatucitikiile ne makatasho twalukupitamo. Nangabe’fyo, baalipitilishe ukutufakashisha, ukutusangalasha ne mashiwi aaweme, ne kutofwako. Uku ukofwako kwali ukwelelwe ni pakuti kwalishile pa mpindi ili umwana wanji alukupengela makosa bawishi. Abakulu ba mwi kelesha baalimutemenwe Daniel. Umbi umukulu wa mwi kelesha alukumupintako impindi shonse ili alukusangalalila pamo ne babyakwe neli ili balukuya mu kuteya bola.” Pali bubuno bukumo, ba Poli ne mwana wabo balukupyunga bwino.
Na cine, kuli ifingi ifi tungacita pa kofwako ne kusangalasha ababombomene. Baibolo na yo ilatusangalasha ni pakuti ilatupeelo’bucetekelo bwa kuntangiile ubwakuti ubune.
^ par. 6 Bambi balalembapo pali kalenda yabo akasuba ababyabo bafwililwe pakweba ati balukwanuka ukusangalasha abo abafwililwe pa mpindi iyelelwe.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
CIIYO 3
Laabu wakashoma Yehova
Atuyeeye ayi tuli mu mushi wa Jeliko. Mushi uyu uli mucishi ca Kenani, umo bantu mobatashomi Yehova. Mwanakashi wiitwa ayi Laabu mwakalinga kukala.
Laabu ndyaakalinga mwanike, wakanyumfwa ubo Mose mbwakapansanya maanshi palweenge lusalala ambwakatanjilila bene Isilaeli kuswa kuIjipiti. Alimwi wakanyumfwa ubo Yehova mbwakacafwa bene Isilaeli kukoma balwani babo munkondo. Paciindi ici, wanyumfwa ayi bene Isilaeli babungana pafwaafwi amushi wa Jeliko!
Laabu wakashitilisha beshikusensa mukwiinga wakashoma muli Yehova
Bushiku bumwi kumacolesha, bene Isilaeli bobilo baya mukusensa mushi wa Jeliko. Bashika muŋanda yakwe Laabu. Wabatambula akubanjisha muŋanda yakwe. Mashiku, mwaami wa kuJeliko washiba ayi kuli beshi kusensa mu mushi alimwi ayi bali muŋanda yakwe Laabu. Mpeeke mwaami watuma bantu ayi baye babacate. Laabu wabashisa beshi kusensa bobilo paciluli cipapalete ca ŋanda yakwe akwaambila bantu ba mwaami ayi: ‘Ncakwiila basankwa bobilo balinga besa, ono baswakale mumushi. Na mwabakonkela inga mwabacana!’ Sa ulicishi calengesha Laabu kushitilisha beshikusensa?— Mukwiinga ulashoma Yehova alimwi ulicishi kwaamba ayi Lesa ulakupa bene Isilaeli cishi ca Kenani.
Beshikusensa kabatana kuswa muŋanda yakwe Laabu, bamushomesha ayi lakwe abamumukwashi wakwe balakupuluka bunyonyooshi bwa Jeliko. Sa ulicishi ncobamwaambila kucita?— Bamwaambila ayi: ‘Bwesa ntaambo isalala, uyaange paliwindo lyako. Na ukacite boobo, boonse bali muŋanda yako balakupuluka.’ Laabu wacita kweelana ambobamwaambila beshikusensa. Sa ulicishi cakesa mukucitika?—
Ndipakeendabo nshiku shiniini, bene Isilaeli bashinguluka mushi mubuumwite. Bacita boobo kwanshiku shosanwe abomwi, linkanda lyomwi pabushiku. Ono pabushiku bwasanu ashobilo, bashinguluka mushi mankanda osanwe aobilo. Kuswawaawo boolobesha boonse. Mpeeke Yehova walengesha lubumbu lwa mushi kuwa. Sombibo ŋanda icite lutaambo lusalala paliwiindo njoyacaala! Sa waibona ŋanda pa pikica?— Laabu alimwi amukwashi wakwe bapuluka!
Ino nciinshi ncokonsha kwiiya kuli Laabu?— Laabu wakashoma Yehova mukwiinga wakeeya shintu shibotu pali nguwe. Awebo utookwiiya shintu shiinji shibotu pali Yehova. Sa ulamushoma mbuli Laabu mbwakacita?— Tulicishi ayi ulamushoma!
BELENGA MUBAIBO YAKO
Joshuwa 2:1-24; 6:1-5, 14, 15, 20-25
Bene Ebulu 11:31


text:
Iciputusya 4: Imfumu ya Kutanga iya Isilaeli Ukufika ku Busya mu Babiloni
Saulu e wabele imfumu ya kutanga mu Isilaeli. Pano baYehoba balimukene, eli bangasobola Dafidi ukube’mfumu pe punda lyakwe. Tulasangana ifintu ifingi pa lwakwe Dafidi. Ili aali umusankwa, kalwa na Golyati uwali ne makosa. Imbi mpindi kafyuka ku Mfumu Saulu iyali ne kaso. Lomba Abigayili alimucicile ukucite’cibipile.
Mukukonkapo, tulasambilile’fyakuti ubwingi pa lwakwe Solomoni mwana Dafidi, uwatatikile ukuteka pe punda lya bawisi. Imfumu sya kutatikilapo isya mu Isilaeli sitatu syalukuteka imo imo imyaka 40. Ili Solomoni afwile, Isilaeli yalyabanisiwe mu mabufumu yobilo, ubufumu ubwa fikoto ikumi, ne bufumu ubwa fikoto fyobilo.
Ubufumu ubwa fikoto ikumi bwalipo imyaka 257 pantangile ili tabungonalwa ku baAsiliya. Pa myaka 133 iyapitilepo ubufumu ubwa fikoto fyobilo nabo bwalyonawilwe. Pali’yi mpindi abaIsilaeli balipintilwe ubusya mu Babiloni. Pano Iciputusya ica BUFINE cilalabila pa myaka 510 iya lyasi lya kale, muli yenke’yi mpindi eli ifingi ifya kusangalasya fyalukucitika ifitatwabwenepo.


text:
Uzye Baibo Ikalanda Ukuti Uli?
Uzye Leza aaliwe akalenga ukuti twacula?
Uzye mungati:
Ee
Awe
Limwi
Vino Baibo ikasambilizya aevi:
“Leza asicita icintu iciipe, awe. Wamaka yonsi asifyenga umuntu foo!” (Yobo 34:10) Leza asi aaliwe akalenga intazi nanti ucuzi uno tukalola umu nsi ii.
Na vyuze vino tukasambilila muli Baibo aevi:
Satana Ciwa, “kateeka wa nsi ii,” aliwe akalenga ukuti antu yacula.—Yoane 14:30.
Na cuze icikalenga ukuti uyi wacitika, i vintu viipe vino antu yakapingulapo ukucita.—Yakobo 1:14, 15.
Uzye ukucula kulatala kusile?
Antu yamwi yazumila ukuti ukucula kungasila ndi cakuti antu yatandika ukuombela pamwi, lyene yauze nayo yakalola ukuti ivintu umu nsi ii vikuya vikwipilako sile. Uzye mwemo mungati uli?
Vino Baibo ikasambilizya aevi:
Leza alasisyapo ukucula. “Kutalaya imfwa nupya. Kutalaya ukulosya nanti ukulila, nanti ukuvwa ukuwaika.”—Umbwilo 21:3, 4.
Na vyuze vino tukasambilila muli Baibo aevi:
Leza alaomvya Yesu Klistu ukuti aliwe ace asisye ukucula konsi kuno Ciwa akalenga kwacitika.—1 Yoane 3:8.
Antu asuma yalikala umutende pano nsi amanda pe.—Masamu 37:9-11, 29.


text:
CIIYO 9
Mbweenga Twalibambila Kabotu Mabungano
Na mutokwiiya Baibo aBakamboni Bakwe Yehova, mulyeelete kwaamba ayi muleendulukaamo muciiyo kamutana kwiiya. Kwaamba ayi mufubileemo, mulyeelete kucita bweenka ubo kamutana kuya kumabungano. Inga twacana mpindu na twabamba pulogilamu yakulibambila mabungano lyoonse.
Amusale ciindi cakulibambila alimwi amusena. Ino nciindi cili ndyeenga mwacikonsha kulibambila kabotu? Sa ndimacuunsa, kamutana kutalika ncito yanu ya bushiku abushiku, na macolesha baana ndyebaya mukoona? Na inga tamucikonshi kubelenga ciindi cilaamfu, amusale ciindi nceenga mwasebensesha kubelenga, alimwi mutalekeleli cintu cili coonse kumupilinganya. Amulangoole musena kuumwite, alimwi amushimye shintu shili shoonse sheenga shamucita coongo mbuli wailesi, TV, alimwi afooni. Kutalika amupailo kulaakumucafwa kubikila maano kuMaswi akwe Lesa ndyemutobelenga.—Bene Filipi 4:6, 7.
Amutaleewo pamakani ngomwabelenga akulibambila kwabanaamo. Amutaangune kunyumfwisha makani atokwaambwa. Amuyeeyewo pamutwi wa ciiyo, amubone tumitwi tuniini mbotutocatana amutwi unene, alimwi amulange shikope amiipusho yakwiindulukaamo itokwaamba pa makani anene. Lyalo amubelenge mapalagilafu, akucana shikumbulo kumiipusho ilembetwe. Amubelenge malembo ngobatana kwaambawo, akuyeeya mbwatocatana amakani ali muciiyo. (Milimo. 17:11) Na mwacana pali cikumbulo, amutaleewo kwaamba ayi mukashibewo ndyeshimukanokumbula kumabungano. Na kamusuni inga mwakumbulawo.
Na kamulibambila limwi nsheshi mukeeye kumabungano nsondo ili yoonse, mulaakushiba makani aanji amuBaibo.—Mateyo 13:51, 52.
Ino nshiinshi sheenga shamucafwa kulibambila kabotu mabungano?
Ino inga mwalibambila buyani na kamusuni ayi mukakumbulewo kumabungano?


text:
AMEKALILO ABUKLISTU NE KUTULISHA KWESU-AKABUUKU KA KUSAMBILILAMO January 2016
Ifi Tungalabila
Ifi tungalabila pa kupeela abantu makashini ya Akatambo ka Wakulama na Loleni! ne kabuuku ka Icebo Iciweme Ukufuma Kuli BaLesa! Pyungisheni ifi balangilila pa kwanshika ifya kutulisha.
UKUSAMBILILA IFILI MU MASHIWI ABALAESA
Ukupyungisha Kulapengelwa pa Kofwelesha Ukupempela Kwa Cine
Alakanyenipo makosa pa kufwaisha kwa kwe Esikaya ukwa kubukulula ukupempela kwa cine. Pyungisheni ifya kutala, mapu, ne kutantika kwa mpindi ukulukulangisha ili fintu fyalukucitika ukwelelwa na 2 Ifyebo 29-30 pa kumofweniko ukwalakanya..
UKUSAMBILILA IFYA KUTULISHA
Ifyakutangilila Isambililo Ukupyungisha Akabuuku Ka Icebo Iciweme
Ifintu 5 ifipubile ifi mungacita pa kutangilila isambililo lya Baibolo ukupyungisha akabuuku ka Icebo Iciweme Ukufuma Kuli BaLesa!
AMEKALILO ABUKLISTU
Ishuko Tukwete Ilya Kwibaka ne Kuwamya Apa Tupempelela baYawe
Tungalangisha shani umunkonsha ne butemwe ku mulimo uucindeme uwa kuwamya apa tupempelela?
IFICINDEME IFI TUSAMBILILA MU MASHIWI ABALESA
BaYawe Balafitulukila Abalapila Muli Bucine
Ukulapila kwa mfumu manase ukwa muli bucine kwalifuminemo ifiweme. Boneni ukupusana ukulipo pa kwikalika kwa kwe ili tabangamwikata na pa numa ya kumubwesha ukufuma ku Babiloni. (2 Ifyebo 33-
IFICINDEME IFI TUSAMBILILA MU MASHIWI ABALESA
BaYawe Balakonsha Ukulaya Kwabo
Ifyacitikile ifilembelelwe pali Esila 1-5. Nangaba ne makatasho aakuti ubwingi, abaJuda babwelelemo ku Jelusalemi ukufuma ku Babiloni, babukulula ukupempela kwa cine, ne kwibaka libili itempuli
IFICINDEME IFI TUSAMBILILA MU MASHIWI ABALESA
BaYawe Balafwaya Ukubapyungila Mukulitemenwa
Esila na babo ababwelelemo nakwe ku jelusalemi balukupengela ukuba ne bucetekelo ubukosele,umunkonsha ku kupempela kwa cine, eli ne kuba ne lupata. Cebeni pa fikope na pali mapu mubone ifi ulwendo lwali.
AMEKALILO ABUKLISTU
Ukuwamyako Ukusambisha Kwesu Ili Tulukutulisha—Ukusha Apakutatikila Ili Mukabwelelako
Inshila shitatu ishingatofwako ukwanshikila bwino ukubwelela kuli babo abatemenwe bucine


text:
Searching through the Zambian hottest hip-hop jams’ closet, I come across a master-piece which i heartily feel should be looked into for clear understanding, hip-hop feeling revival to those who are losing it and ultimately a ‘keep everyone posted with the music of one of the most talented artists’ song’. A song which was born on the 12th of july, 2015, with a cinematic video by The ONE Media Productions, Interesting retro visuals matching with the audio. A nicely constructed song, fathered by the mogul, kasama’s own, “Muzo aka Alphonso” #Musolin, Music Alphonso and Mumu – a new name he gave himself recently. The jam titled “Ichinganjipaya Nimfuti” produced by Slimic from Xplo Entertainments.
Get the audio and video here
Muzo aka Alphonso – “Icinganjipaya ni Mfuti” (Video)
Muzo aka Alphonso – “Icinganjipaya ni Mfuti” (Audio)
Muzo displays Ambition and skill, he spits out hot lines and gets goes far into his poetic life.Enjoy
[INTRO]
Caalo(Zambia)..chansala
Zam..Beer
Caalo chansala..Amen…..Mwilakolwesha abantu
Amen…..Bakasesema babufi..Caalo chansala….(nobufi alalanda)..Ngumfweni
Caalo chansala..babufi….AmenX3..Babufi
[VERSE 1]
Bushe ninani walangafwa newikala nabakalubuka ubushiku nkafwa?
Umutima kumasakamiko naukaba ndi tondolo filya bushiku bumo mukaba
Ndemona imbwa shilempepeka
Ifincilimo ndefwaika mpepe ka?
Imilomo namakufi nimpeteka
Mpalamine umu nomu nemfwa mpepe ka
Mumatwi ndeumfwa ishiwi lileita(eyi!)
Ati tukonkonke..(Eyi!).. mune naifika inshita..(Eyi!)
Nawesha nako bengi abapela panshila
Ala ciluka iciba cintu washila
Bushe mukalanjibukisha shani?
Lesa akaya sanga ati nalinani?
Umupashi wandi walitebelelwa nomulwani
Nchita ifisungusho lyonse mufyani
Njafweni mwintambafye
Fingi ningamisokolola tambafye
Lusele inshi ulo mwalantuka?
paluse lonshye ulu namikwatila ayini bane?
Icili pamubiyo icili napali imwe
Yesu afwilile pali ine napali iwe
Mfyenga lobe nalapukuta Icibe
Fintu tata ampanga teti mwishibe
Apa mbafye Bo nakutina ine uko
Nshita ine oko nomba ili njisele loko
Seleloko nshilwilako utupoto
Shala notupe uto
Wisosa ati foto
Ifyamfishaapa ndi makasa
Nalyonaika kutukato maka saana
Wilantuka bila akanwa
Obole wiso meenshi yabila akanwa
Nine naikala pacipuna chabufumu
Mwalipofulafye ngatamumonamo ubukumu
Nali sobyala balisobana
Nalebacila nalintu nali so baana
Bonse abasamba apa nde bakakumbwa
Ala ninsamba isho shimpalanya kumbwa
Nemfumu nine baiche balya mulumba
Nicifye yamyonaulafye mulamu lumba
[CHORUS]
Nganali ishiba bwino umuntu teti ambepe..Teti
Icinganjipaya nimfuti…Teti.icinganjipaya kofye nimfuti X2…Teti
Nganali ishiba bwino umuntu teti ambepe..Teti..Teti
Icinganjipaya nimfuti…Teti.icinganjipaya kofye nimfuti X3…Ahaha
Teti ambepe..Icinganjipaya nimfuti X5
[VERSE 2]
Shako imbuto
emashiwi yanjebele yama
Balefwaika umwishikulu
banoko fwala
Abasuma ngaiwe tabakokola pacaalo
Wali apa wakula lelo kula namumano
Njebeniko eo ningacetekela pano caalo?eeeehhhhhheeeeeee!
Teti banteshe ndimusepela wafyelwe mailo
Balimena amasako bafitala nemisula
Nganaiponya pamusala nani engatula?
Eco mbelapo nhsiba nabalya abantu
Abafwa bakaele mwintwika imilandu
Icishinka cilaka shipikisha walanwena
Nakupipa mbikepo nokukupapata
Ishuko lisafye umukumo
Uno umuku umo aikona wingilemo
Konkanya akapumpu cikaba cobe
Cikalakunyongafye poka nga cobe
Tompwe muli ipange ilikali
Ndipamulu mundeke naya good-bye
Munjeshe ukumponya ngamulefwaya imichene
Icipanda conse ninsoka kanjefye
[INTERLUDE]
Njikala mucaalo umwaikala abafulisha amano
Kuti namoneka shani ngomulungami nemusepela wafyelwe mailo? Lyonse
Ulupato nakalekanyo kamitundu fituteka imfine lyonse
Pamulu epo tulwila patuponyafye inshita yonse
Umfwa ifi..haaa! Ndemona shimapepo namaala
Nani eonala becha nankwe muli ubu ubwangalo bwaishibika naku baana?
Abaluba ebafula, inkondo tailati nakutampa
Bushe eko tuya twalikwishiba?
Lesa lyonse alatutamba
Ngamwaisula ameenso mwalamona ati tatumona(Tatumona)
Nebangeli inonshita fyakulya pacaalo tulelola!
[CHORUS]
Nganali ishiba bwino umuntu teti ambepe..Teti
Icinganjipaya nimfuti…Teti…Tulelola!..icinganjipaya kofye nimfuti….Teti…Tulelola!…Nimfuti…
Nganali ishiba bwino umuntu teti ambepe..Teti..Teti
Icinganjipaya nimfuti…Teti.icinganjipaya kofye nimfuti X3…Iye iye mama!
Teti ambepe..Icinganjipaya nimfuti X5
[OUTRO]
Akasuba nolo muntuka dalowa ubushiku (Abantu imilongo mubongo empty)… mubongo empty…EmptyX2…Mubongo..
Cilanshita kwaliba cilanshita ninshita iilanda..
Bwafya…Eilanda..
Pastor…Akasuba nolo muntuka ndalowa ubushiku
..Umuntu epo amwene umulyo.. nobufi alalanda..
ndalowa ubushiku… ndalowa ala ubushiku… ndalowa ubushiku..olo muntuke akasuba..
Nobufi alalanda… ndalowa ubushiku…. ndalowa ubushiku…Mubongo empty.. ndalowa ubushiku….Tulibaiche aba chabe!


text:
“Mwimakane Makosa mu Kucetekela”
“Mwimakane makosa mu kucetekela, . . . mukose.”—1 ABAKOLINTO 16:13.
INYIMBO: 60, 64
1. (a) Findo fyacitikile kuli Petilo ili kwali icipuupu icikulu pa Cishiba ca Galili? (Boneni icikope icili peulu.) (b) Mba nindo Petilo atatikiile ukwibila?
BUMBI bushiku, Petilo ne basambile bambi baali mu bwato pa Cishiba ca Galili. Balikatashiwe ukwabuka ni pakuti kwali icipuupu icikulu. Ili ifi fyalukucitika, balibwene baYesu balukwenda peulu pa cishiba. Petilo alibilikishe kuli baYesu ati bamwite ukuya kuli bo ili enda pa menda. Ili baYesu bamubuulile ati aye kuli bo, Petilo alifuminemo mu bwato ne kutatiko’kuya kuli bo. Ili aendeleko lukoso panini pa menda, Petilo alitatikile ukwibila. Mba nindo? Ni pakuti alibwene icipuupu icikulu ne mankapa. Popele alitiinine. Petilo kaabilikisha ati baYesu bamofweko kabili penka’po balimwikete ne kulabila kuli ye ati: “We wa kucetekela kunini, mba nindo wakanicila?”—Matayo 14:24-32.
2. Findo ifi twakwambaalapo?
2 Pano nga twambaale pa fintu fitatu pa kucetekela ifi tungasambililako ku fyamucitikiile Petilo: (1) ifi pa kutanga acetekele ati baYawe bangamofwako, (2) ifyalengeshe ukucetekela kwakwe ukunaka, na (3) ifyamofweleko ukuba ne kucetekela nakabili. Ukwambaala pali fifi kulukutofwako ukwishiba ifi ‘tungemakana abakosele mu kucetekela.’—1 AbaKolinto 16:13.
TUCETEKELE ATI BALESA BAKATOFWAKO
3. Mba nindo Petilo afumiinemo mu bwato, kabili na fwebo tulicitile shani ifipalileko?
3 Petilo aali ne kucetekela ukukosele. Mba nindo twalabilile’fyo? Ili baYesu bamwitile, Petilo alifuminemo mu bwato ne kutatiko’kwenda pa menda. Alicetekele ati baLesa bangamofwako koti ni fyopele’fyo baofweleko baYesu ukwenda pa menda. Mu kupalako, ili baYesu batwitile ukubalonda, na fwebo twalilituulile fwebene kuli baYawe ne kubatishiwa. Mba nindo? Ni pakuti twalicetekele muli baYawe na baYesu, kabili twalicetekele ne kweba ati bangatofwako.—Yoane 14:1; pendeni 1 Petilo 2:21.
4, 5. Mba nindo ukucetekela kucindamine?
4 Ukucetekela kucindeme. Ukucetekela kwakwe Petilo kwalimupeele amakosa akwenda pa menda, icintu icalukubonwa ku bantunshi ati tekuti cicitwepo. Ukucetekela kungatofwako na fwebo ukucite’fingabonwa ati tekuti ficitwepo. (Matayo 21:21, 22) Fwe bambi tulyalwile imibelo yesu ne kulanguluka kwesu ica kweba ati abantu abaatwishi akale kani batubona balakankamana. Tulyalukile muli fyonse’fi ni pakuti tulitemenwe baYawe, kabili nabo baalitofweleko. (Pendeni AbaKolosai 3:5-10.) Ukucetekela e kwalengeshe fwebo ukulituula kuli baYawe ne kube’fibusa fyabo. Tekuti tucitepo ifi ku makosa esu.—AbaEfesa 2:8.
5 Ukucetekela kwesu kulatukosha. Ku cakubwenako, kulatofwako ukuciicila ifyakwesha fya Musenseshi, umupate wesu uwa makosa. (AbaEfesa 6:16) Nakabili, pakuti tulicetekele muli baYawe, tatubombomanapo makosa kani tuli ne makatasho. BaYawe balitulaile ukutupeela ifi tupengela kani twabacetekela ne kutango’kupensela Ubufumu bwabo. (Matayo 6:30-34) Kabili ukulunda pali fyefyo, baYawe bakatupeelo’mweo wa muyayaya pakuti pa kucetekela kwesu.—Yoane 3:16.
IFI UKUCETEKELA KWESU KUNGANAKA
6, 7. (a) Ni kundo tungapalanya icipuupu ne mankapa ifyatiinishe Petilo? (b) Mba nindo tungalabilila ati umuntu angalufyo’kucetekela?
6 Ili Petilo alukwenda pa Cishiba ca Galili, alitiinine. Mba nindo? Ni pakuti pa cipuupu ne mankapa. Ifi tungafipalanya ku fyakweshe’fingi ifi fwe baKlistu tupitamo shino nshiku. Ukuba, ifi ifyakwesha fingabe’fikulu. Pano kani baYawe batofwako, tungaba abakosele. Nakabili, mulukwanuka ifyacitikile kuli Petilo. Taibilepo pakuti icipuupu ne mankapa fyalukumupama. Sombi, Baibolo ilalabila ati: ‘Pa kubone’cipuupu icikulu, alitiinine.’ (Matayo 14:30) Petilo alilekele ukutontomeka pali baYesu kabili alitatikile ukutontomeka pa cipuupu. Ici calilengeshe ukucetekela kwakwe ukutatiko’kunaka. Na fwebo, kani tulukutontomeka makosa pa makatasho esu, tungatatika ukukanika ati baYawe bakatofwako.
7 Tulyelelwe ukwishiba ati umuntu angalufyo’kucetekela. Mba nindo? Ni pakuti Baibolo ilalabila ati ukubulo’kuba ne kucetekela e ‘kubifya ukutusakatila bwangu.’ (AbaEbeya 12:1) Na fwebo kani tulukutontomeka makosa pa fibipile koti ni fyefyo Petilo acitile, ukucetekela kwesu kunganaka bwangu. Pano tungeshiba shani kani ukucetekela kwesu kwaya ili kunaka? Ifyakwipusha fyakonkapo fyakutofwako ukulisalaala fwebene.
8. Findo fingatulengesha ukutatika ukubono’kulaya kwa baLesa koti takulipo kwa cinenene?
8 Kani ndabone’milayi ya baLesa koti ni fyefyo nalukuibona pa kutanga? Ku cakubwenako, baLesa balilaile ukonala icalo cakwe Satana. Nangabe’fyo, kani tulatumpaikwa ku fyakulisangalashishamo ifya mu calo cakwe Satana? Kani ifyo efi cili, tungatatika ukulanguluka ati ukushila kuli ukutali. (Abakuci 2:3) Langulukeni pa cakubwenako na cimbi. BaYawe baalitupeele umulubulo, kabili balitulaile ukutufitulukila ifyakubifya fyesu. Pano kani tulukutontomeka pa fyakubifya fyesu ifya kale, tungatatiko’kulanguluka ati baYawe tabatufitulukilepo. (Ifyacitilwe 3:19) Icingafumamo ca kweba ati tungaleka ukusangalalila mu kupyungila baLesa kabili tungaleka ne kutulisha kuli bambi.
9. Findo fingacitika kani twatatiko’kubika makosa akalango ku fyesu?
9 Kani ndapyungila baYawe apapelele amakosa anji? Ukupyungila makosa baYawe kulatofwako ukulukutontomeka pa milayi yabo iya kuntangiile. Pano, nga kani tulitatikile ukubika makosa akalango ku fyesu? Ku cakubwenako, tungasumina ukupyunge’ncito iya kweba ati tulukufole’ndalama ishingi pano iilukutulengesha ukubulo’kupyungisha mu milimo ya baYawe. Ici cinganasho’kucetekela kwesu, kabili tungaba “ne bufila,” e kweba ati ukubulo’kupyungila baYawe apapelele amakosa esu.—AbaEbeya 6:10-12.
10. Tulalangisha shani ati tulicetekele baYawe kani tulukufitulukila bambi?
10 Kani cilankatasho’kufitulukila? Ili bambi batubifya, kani tulafitwa ne kufwayo’kuleka ukulabila nabo? Kani efi mucita, ninshi mulabika lukoso akalango pali fyefyo mumfwa. Tulalangisha ati tuli ne kucetekela kani tulukufitulukila bambi. Muli isa nshila? Kani bambi batubifya, ninshi bapango’mulandu kuli fwebo. Ili twabifya kuli baYawe, tulapango’mulandu kuli bo. (Luku 11:4) Kanshi kani tulukufitulukila bambi, ninshi tulukulangisha ati tulicetekele muli baYawe. Tulacetekela ati baYawe bakatushukisha, kabili ukushukishiwa kuli bo kucindeme ukucila na pa kupanika uwatubifishe. Abasambile ba baYesu baalishi ati ukucetekela kucindeme pa kufitulukila bambi. Ili baYesu babuulile abasambile babo ukulukufitulukila na baabo abalukubabifya imiku iingi, baalilombele ati: “Mukukushe ukucetekela kwesu.”—Luku 17:1-5.
11. Findo fingatulengesha ukubulo’kusambililako ku kufunda?
11 Kani ndafiitwa ili bamfunda? Mulukubone’nshila mungapyungishishamo uko ukufunda ukucilo’kubonamo ifibipile mu kufunda neli mu muntu uwamufundeni. (Ifisimpi 19:20) Tekweshapo ukupulushe’shuko ilingamofweniko ukutatiko’kulanguluka koti ni baYawe!
12. Kani umuntu alatamaakila abalukutangilila, cilalangisha ati ukucetekela kwakwe kuli shani?
12 Kani ndatamaakila abatangilila mwi kelesha? Ili abaIshilaeli baumfwile ilyashi ilibipile ukufuma ku baceteshi 10, balitamaakile Mose na Aloni. BaYawe balipwishe Mose ati: “Ni mpindi ya shani bakalukuleko’kuncetekela?” (Ifyakupenda 14:2-4, 11) BaYawe balishibile ati abaIshilaeli tababacetekelepo pakuti balitamaakile Mose na Aloni, abalalume baabo basalulwile. Na fwebo, kani tulukutamaakila baabo baYawe basalulwile ukulukutangilila abantu babo muli shishino inshiku, tulalangisha lukoso ati ukucetekela kwesu muli baYawe kwanaka.
13. Nindo tatwelelwepo ukubombomana kani twasangana ati ukucetekela kwesu kulukuya ili kunaka?
13 Mwibombomana kani mwasangana ati ukucetekela kwenu kulukuya ili kunaka panuma ya kulisalaala ne fyakwipusha twalabilapo. Mulyelelwe ukwanuka ati ne ntangishi Petilo yalitiinine kabili yalitatikilo’kukanika. Shimbi impindi, baYesu baalukupaatila abasambile babo pa kuba ne ‘kucetekela ukunini.’ (Matayo 16:8) Pano, tungasambililako ku fyacitile Petilo. Boneni ifi acitile panuma ili atatikile ukukanika ne kwibila pa cishiba.
TONTOMEKENI PALI BAYESU PA KUKOSHA UKUCETEKELA KWENU
14, 15. (a) Findo Petilo acitile ili atatikilo’kwibila? (b) Kani ‘tungatontomeka’ shani pali baYesu?
14 Findo Petilo acitile ili atatikilo’kwibila? Pakuti Petilo aalishi bwino ukusamba, cipale nga alisalulwilepo ukusamba ne kubwelela mu bwato. (Yoane 21:7) Pano, nindo tacitiilepo ifyo? Tacetekelepo ati angalipulusha umwine. Alitontomekele pali baYesu nakabili ne kulomba ukumofwako. Kani twabona ati ukucetekela kwesu kulukuya ili kunaka, tulyelelwe ukutuntulula Petilo. Tungacita shani ifyo?
15 Fyenka filya Petilo atontomekele pali baYesu ne kulomba ukumofwako, na fwebo tulyelelwe ‘ukutontomeka’ pali baYesu. (Pendeni AbaEbeya 12:2, 3) Ukuba, tekuti tubabonepo ne menso esu koti ni fyefyo Petilo ababwene. Pano, ‘tungatontomeka’ shani pali baYesu? Ukupitila mu kusambilila ifi baalukusambisha na fyefyo baalukucita ne kwesha ukubatuntulula. Kani twacite’fyo, tukapokelela ukofwako tupengela pakweba ati tukoshe ukucetekela kwesu. Nga tulabile pali fyefyo tungatuntulula baYesu.
16. Kani Baibolo ingatofwako shani ukukosha ukucetekela kwesu?
16 Kosheni ukucetekela kwenu muli Baibolo. BaYesu baalicetekele ati Baibolo Mashiwi abaLesa kabili ati ilapeela ukufunda kwa mano. (Yoane 17:17) Pa kutuntulula baYesu, tulyelelwe ukulukupenda ne kusambilila Baibolo lyonse, ne kwalakanyapo pali fyefyo tulukusambilila. Tulyelelwe ne kufwaya-fwaya ifyasuko ku fyakwipusha tungakwata. Ku cakubwenako, kani mulicetekele ati tulukwikala mu nshiku sha kupelako? Kosheni ukucetekela kwenu ukupitila mu kupenda ukushimika kwa mu Baibolo ukulangisha ati icine tulukwikala mu nshiku sha kupelako. Kani mulukufwayo’kukosha ukucetekela kwenu mu milayi ya baLesa iya kuntangiile? Sambilileni pa kushimika kwa mu Baibolo ukukonshiwe. Kani mulicetekele ati Baibolo ilatofwako na bubuno bukumo? Mungapenda amalyashi abakwabesu ne nkashi baabo Baibolo yaofweleko ukwalula amekalilo abo. *—1 AbaTesalonike 2:13.
17. Cindo caofweleko baYesu ukuba abakosele ili balukweshiwa, kabili tungabatuntulula shani?
17 Mulukutontomeka pa mashuko baYawe batulaile. BaYesu baalitontomekele pa mashuko babalaile, kabili ici calibofweleko ukuba abakosele ili balukweshiwa. (AbaEbeya 12:2) Tabatumpaikilwepo ku fintu fya mu calo cakwe Satana. (Matayo 4:8-10) Tungatuntulula shani icakubwenako ca baYesu? Ukupitila mu kutontomeka pa mashuko baYawe batulaile. Alakanyeni ati muli mu calo ca bukumo. Esheni ukulemba ifi mufwaisho’kucita mu Paladaiso. Neli lembeni abantu abakabuuka baabo mufwaisho’kulabila nabo na fyefyo mufwaisho’kubabuulako. Mulukubona ati ni mwebo baLesa balaile iyi imilayi.
18. Kani itembelo lingatofwako shani ukukosha ukucetekala kwesu?
18 Mulukutembela ati baLesa bakoshe ukucetekela kwenu. BaYesu balibuulile abasambile babo ukulomba umupashi uswetelele kuli baYawe. (Luku 11:9, 13) Ili mulukulomba baYawe ukumupeeleni umupashi uswetelele, mulukubalomba ati bakosho’kucetekela kwenu. Ukucetekela cisepo ca mupashi uswetelele. Mulyelelwe ukushinkamika pa kutembela. Ku cakubwenako, kani mwasangana ati cilamukatasheni ukufitulukila bambi, lombeni baYawe ati bakosho’kucetekela kwenu ne kumofweniko ukulukufitulukila.
19. Tungasalulula shani ababyesu abaweme?
19 Mulukusalulula ababyenu abakwete ukucetekela ukukosele. BaYesu balisalulwile bwino ababyabo. Abasambile babo, abaali ifibusa fyabo ifipalamishe, baali aba bucine, kabili baalukubomfwila. (Pendeni Yoane 15:14, 15.) Mulukutuntulula baYesu pakweba ati mulukusalulula bwino ababyenu. Balyelelwe ukukwata ukucetekela ukukosele kabili abomfwila baYesu. Ifibusa ifiweme filaba na bucine, kabili filalangisha ubu bucine na lyelyo filukupeela neli ukupokelela ukufunda.—Ifisimpi 27:9.
20. Findo fingacitika kani twaofwako bambi ukukosha ukucetekela kwabo?
20 Mulukofwako bambi ukukosha ukucetekela kwabo. BaYesu balyofweleko abasambile babo ukukosho’kucetekela kwabo ukupitila muli fyefyo baalukulabila na fyefyo baalukucita. (Mako 11:20-24) Tulyelelwe ukutuntulula baYesu. Kani twacite’fyo, tukakosha ukucetekela kwesu ne kwa bantu bambi. (Ifisimpi 11:25) Kani mungofwako shani abantu mu mupunda mutulishamo? Ili mulukubasambisha Baibolo, mulukubalangisha ati icine baLesa eko bali, balatubikako akalango, kabili ati Baibolo Mashiwi abaLesa. Kani mungofwako shani abakwabesu ukukosho’kucetekela kwabo? Ili mwaishibako umo uulukulitamasha pakuti pa balukutangilila, endesheni ukumofwako. Ukwakubulo’kumusoomesha, mofweniko ukukwata ukucetekelo’kukosele nakabili. (Juda 22, 23) Kani mulasambilila kabili abasambishi benu balabila pa busambishi bwa kweba ati ifintu fyalisangukile lukoso, beni abakosele ne kubabuulako pa kucetekela kwenu ukwa kweba ati ifintu fyalilengelwe. Ifi abasambishi benu ne basambile babyenu bangacita fingamukankamikeni.
21. Kani findo baYawe batulaile?
21 BaYawe na baYesu balyofweleko Petilo ukuleko’kukanika ne kutiina. Mu kupita kwa mpindi, Petilo alibele cakubwenako ica kucetekela ukukosele. BaYawe balatofwako na fwebo ukwimakana abakosele mu kucetekela. (Pendeni 1 Petilo 5:9, 10.) Tulyelelwe ukupyungisha pa kukosho’kucetekela kwesu, kabili baYawe bakatushukisha ili tulukucita fyopele’fyo.
^ par. 16 Ku cakubwenako, boneni ifiputusha ifikwata umutwi wa kweba ati “Baibolo Ilaalula Abantu” ifisangwa mu Akatambo ka Wakulama aka Cibemba aka bantu bonse.


text:
Kipindi 3: Kunyongololwa mu Edipito Kutūla ku Mulopwe Umbajinji wa Isalela
Mosesa wālupwile Bene Isalela umbupika mu Edipito wēbatwala ku Lūlu lwa Shinai, kwēbapele Leza bijila byandi. Kupwa, Mosesa wātuma bana-balume 12 bakabele ntanda ya Kenani. Ino 10 umbukata mwabo bāletele musapu umbi. Bālengeje bantu banze kukimba kujokela mu Edipito. Bene Isalela pa kubulwa lwitabijo, Leza wēbapa mfuto ya kulumbakana myaka 40 mu ntanda mutuputupu.
Ku mfulo, Yoshua wātongwa kukatweja Bene Isalela mu ntanda ya Kenani. Yehova wālongele bingelengele mwanda wa kwibakwasha banyongolole ntanda. Wāimikile mema a Munonga wa Yodano, wābundula nsakwa ya Yediko, kadi wāimika dyuba difuku dituntulu. Myaka isamba kupita’po, ntanda yānyongololwa ku makasa a Bene Kenani.
Kwalwila padi Yoshua, Isalela wāludikilwe na batyibi umbula bwa myaka 356. Tusa kwifunda mānga ya bavule umbukata mwabo, kwela’mo ne Balaka, Ngideoni, Yefeta, Samishoni ne Samwele. Kadi tusa kutanga ne mānga ya bana-bakaji; kimfwa Lehaba, Debola, Yaile, Luta, Naomi ne Dedila. Kino KIPINDI 3 kiselele mānga yālongekele mu bula bwa myaka 396.


text:
Uzye U Kukana Uvwikisya Sile Ukwalenga?
Akakazyana akali ni myaka umu piipi na 4 kaweni icunsi cikuloleka kwati amakumbi cikufuma umu mipaipi ya cikuulwa muno yakapangila ivintu. Kasondwelile ukuti umu cikuulwa cici amuno yakapangila makumbi. Umwana umunono ndi walanda ivintu vya musango uwo vino atuvwikisye, vingamusekesya sana. Lelo ukukana uvwikisya ivintu vimwi ivicindame kungasenula umi witu. Tuti limwi umuntu atawelenzile ningo ivilemvilwe pa cikopo ca mulembo, cingalenga ailetelele.
Ukukana uvwikisya amazwi yano Leza akatunena, kwene kungacila napo ukutuletelela. Antu yamwi yatuvwikisye vino Yesu wasambilizyanga. (Yoane 6: 48-68) Mu cifulo cakuti yasambililepo na vyuze, yene yakanyile ukuvwa vyonsi vino Yesu wasambilizye. Yaaipuswile uku vintu ivingi sana!
Uzye mukawelenga Baibo pakuti yamutungulula? Nga vino mukacita ale caya sile ningo. Nomba uzye mungakwata intazi ndi cakuti mutuvwikisye vimwi vino mwawelenga? Ca musango uwo cikacitikila antu aingi. Lekini tulande pa vintu vitatu vino antu yakavilwa ukuvwikisya.
Antu yamwi yakafilwa ukuvwikisya muno isunde ilyaya muli Baibo lyalola, ilyakuti: “Uwaoopa Leza.” Yakaelenganya ukuti tulinzile ukumutiina sana. (Kasambilizya 12:13) Nomba Leza asilonda ya kapepa yakwe yauvwa vivyo. Watunena ukuti: “Ali cino mwemo mutaoopa, nemo namayanga pee namwe. Mutasakamala nanti cimwi pano nene indi Leza winu. Nene namamukomyanga nupya namamwavwanga.” (Ezaya 41:10) Ukoopa Leza cikapiliula ukuti tulinzile ukumupeela sana umucinzi.
Yamwi yasiuvwikisya amazwi afuma kuli Leza akuti: “Icintu consi icikacitika muno nsi, cakwata insita ino cikacitikilapo. . . . Kwaya insita ya kuvyalwa ni nsita ya kufwa.” Yakalanda ukuti Leza wikila limwi insita lino cila muntu alafwa. (Kasambilizya 3: 1, 2, NWT) Lelo amazwi yayo yakalanda sile pali vino umi waya nupya yakamanyisya nu kuti imfwa ali cintu icaseka sana. Nupya Izwi Lyakwe Leza likasambilizya ukuti vino tukapingulapo ukucita vingalenga tufwe zuwa nanti twikale amanda aingi. Tukawelenga ukuti: ‘Ukoopa Yeova kukalundulula uumi.’ (Mapinda 10:27; Masamu 90:10; Ezaya 55:3) U mulandu ci? Ukucindika vino Izwi Lyakwe Leza likalanda kungalenga twataluka uku miyele iipe ili wakwe ukukoleka alino nu uzelele.—1 Kolinto 6: 9, 10.
Yamwi yakaelenganya ukuti vino Baibo yalanda ukuti mayulu ni nsi “vilononwa nu moto,” aali vino cilaya, nupya yakati Leza alonona insi yonsi. (2 Petulo 3:7) Nomba Leza watulaya ukuti atalazumilizya insi ii ukononwa. Leza “wasimpisya insi ndi, isi yakutelengana foo.” (Masamu 104:5; Ezaya 45:18) Ivintu iviipe ivikacitika umu nsi i vilononwa, asi insi foo, vilononwa icakuti vitalatala vicitikepo nupya cilaya kwati vyononwa nu moto. Lelo ndi Baibo yalanda pa mayulu, limwi ingalozya ku makumbi, intanda nanti kuno Leza akaikala. Pasi nanti acimwi pali vii vyonsi icilononwa.
U MULANDU CI UNGALENGA UKUTI INSITA ZIMWI BAIBO ITALE UKUVWIKISYA?
Wakwe vino tuvwa papela ilingi antu yakavilwa ukuvwikisya viputulwa vino yakawelenga muli Baibo. Nomba u mulandu ci uno Leza angazumilizizya ivya musango uu ukucitika? Yamwi yangati: ‘Ngi cakuti Leza wakwatisha amano nu kumanya konsi, nga watupeela ibuku ilyalembwa ningo umuli ivyeo vyuvwike vino antu yanguvwikisya. U mulandu ci uno atacitile vivyo?’ Lekini tulande pa vintu vitatu ivyalenga antu yatauvwikisya vino Baibo ikalanda.
Baibo yalembwa umu nzila yakuti antu aicefye nupya akaitemelwa ukusambilila aaliyo yauvwikisya. Yesu wanenyile Isi ukuti: “Tata, Mwene wi yulu ni nsi! Nakutaizya pano watusokolola ku antu atasambilila cino wafisa ku antu yamano na asambilile.” (Luka 10:21) Baibo yalembwa umu nzila yakuti antu akulondesya ukusambilila aliyo yauvwikisya amazwi aayamo. Antu “yamano na asambilile” yaya ni cilumba na ci cikalenga yafilwa ukuvwikisya ivyaya muli Baibo. Lelo antu “atasambilila” yafuuka nupya yaya wa ana anono aakalondesya ukusambilila, na cii cikalenga yauvwikisya amazwi yakwe Leza aya muli Baibo. Mu cumi Leza walemba ningo Baibo!
Baibo yapangilwa antu aakalonda ukuti Leza ayaazwa ukuvwikisya. Yesu walangilile ukuti antu yalondekwanga uwazwilizyo pakuti yuvwikisye vino wasambilizyanga. Nomba yaali nu kupokelela uli uwazwilizyo uwo? Yesu walondolwile ukuti: ‘Kaazwa, umupasi wamuzilo, wino Tata alatuma mwi zina lyane, wene ulamusambilizya vintu vyonsi.’ (Yoane 14:26) Fwandi Leza akapeela umupasi wakwe uwa muzilo kulikuti amaka yakwe akaomba uku yantu pakuti yuvwikisye vino yakuwelenga muli Baibo. Lelo Leza asipeela umupasi wakwe ku antu atamutaila, fwandi yene, Baibo ikaloleka ikome. Nupya umupasi wa muzilo ukalenga yayo amanyikisya vino Baibo ikalanda yalonda ukwavwa akulondesya ukuvwikisya.—Milimo 8: 26-35.
Antu yanguvwikisya malembelo yamwi aya muli Baibo pa nsita ilinge. Danieli yamunenyile ukulemba pa vintu ivilacitika uku nkoleelo. Mungeli wamunenyile ukuti: “We Danieli, kupika ulupapulo nu kwikapo icimanyililo ukufika uku nsita ya mpela ya nsi.” Pa myaka iingi, antu aingi yakawelenga ibuku lyakwe Danieli nomba yafilwa ukuvwikisya. Na Danieli umwineco kwene nawe atuvwikisye vimwi vino walembanga. Walanzile ukuti: “Inuvwa vino wene walanda, lelo ukwaula kuti niluke.” Umukuya kwa nsita antu yanguvwikisya ningo usesemo uno Danieli walemvile, lelo yanguvwikisya sile lino insita ino Leza wasoolola yafika. Umungeli walondolwile ningo ukuti: “We Danieli, ulinzile kupita, pa mulandu wakuti amazwi yaa yalinzile kusungwa inkama nu kufiswa mpaka uku mpela ya nsita.” Nga lyene aaweni aluvwikisya amazwi yayo? “Kusi nanti wenga muli yayo akacita vya ukakasi wino aliiluka, suka sile yayo akwata amano.” (Danieli 12:4, 8-10) Fwandi Leza asisokolola upiliulo wa mazwi yamwi lino insita ino wasoolola itali ifike.
Uzye kwatala kwayapo vimwi ivyalembwa muli Baibo vino na ya Nte Yakwe Yeova yatuvwikisye pa nsita imwi? Ee. Nomba lino insita yafisile ino Leza wasoolwile, yuvwikisye nupya yasenwike nu kutandika ukuomvyva vino yasambiliile. Yamanya ukuti yalinzile ukukolanya asambi yakwe Klistu, aasenwike muli vino yamanyile mpiti nu kutandika ukuomvya ivipya vino Yesu wayanenyile.—Milimo 1: 6, 7.
Limwi vivi vino kakazyana kano itulanda papela kelenganyanga kukafuma makumbi, u kukanamanya sile ningo ukwalenzile. Lelo, vino Baibo ikasambilizya i vyacindama sana kuli mwemwe. Amazwi aya muli Baibo yacindama sana nupya umuntu wensi alinzile awelenge nu kuvwikisya umwineco lino ali wenga akuwelenga. Fwandi mwaleenga uwazwilizyo pakuti mwauvwikisya vino mukuwelenga. Mulinzile ukulonda antu aicefya akawelenga nu kusambilila Baibo, aataila ukuti umupasi wa muzilo ungayazwa, nupya asininkizya ukuti insita yatifika ino Leza akulonda ukuti tuvwikisye sana vino Baibo ikalanda ukucila lyonsi. Cingazipa mukalande na ya Nte Yakwe Yeova zuwa nanti mukawelenge ivyeo vino iika pa webusaiti ya jw.org. Baibo yalaya ukuti: Wino ‘walenga ukwiluka . . . , alazana vino ukumanya Leza kwaya.’—Mapinda 2:3-5.


text:
LESSON 18
Ngimba Tubatula Bulebule Abakamu Bitu Linga Baghene Nindamyo?
Abaketi ba Yehova botulana mwanakalinga linga abakamu babo baghene nindamyo. Isi sikunangisya ulughano lwamaka ulu tuli nalo ku bakamu bitu. (Yohani 13:34, 35; 1 Yohani 3:17, 18) Ngimba tubatula bulebule?
Tubapa ubutuli bwa ndalama. Akabalilo aka kwawile injala ku Yudai, abakristu ba ku Antiokia babatumile indalama syakuti sibatule. (Imbombo Sya Batumiwa 11:27-30) Amasiku agha momuno nanuswe tubombela. Linga tupilike ukuti abakristu abinitu baghene nindamyo, tutuma indalama ukuti batuliwe.—2 Bakorinti 8:13-15.
Tubapa ubutuli bulibosa ubu bulondiwa. Abakulumba aba bali ku malo agha indamyo yiwile, bakuya nimbombo yakuketesya ukuti Abaketi abinabo bosa balipo kangi bali kanunu. Ikomiti ya kupa ubutuli yikutendekesya isyakuti abakamu bitu aba, bapeliwe ifyakulya, amisi ghakunwa, imyenda, amalo ghakwikala pampene nubutuli bwa chipatala. Linga pakabalilo aka iNyumba sya Bunyafyale ni nyumba syakughonamo syonangike, aba bamenye imbombo yakuyenga bakwipeleka ukuti bakatule. Ukukolelana uku kulipo pakati pitu ko kupangisya ukuti tutulaneghe mwanakalinga pakabalilo ka ndamyo. Nalinga tubatula fiyo “abamyitu aba tuli lwitiko lumolwene,” tubatula kangi abandu abangi aba batamiwe, kisita kuketa ikipanga iki umundu alimo.—Bagalatiya 6:10.
Tubakasya ni fundo sya m’Baibulo. Ubutuli bulondiwa fiyo ku bandu aba baghene nindamyo isi pampene nubakasya. Pakabalilo aka tukasya ubumanyani bwitu na Kyala “umwene lusubisyo losa.” (2 Bakorinti 1:3, 4) Tukasania ni fundo sya m’Baibolo, tukumbusania isi Kyala afingile nkyeni ukuti akwisa kusosyapo indamyo syosa isi tukwaghana nasyo lino.—Ubusetuli 21:4.
Findu fiki fikupangisya Abaketi ba Yehova ukuti batulaneghe mwanakalinga pakabalilo ka ndamyo?
Ngimba fundo sya m’Baibolo siliku isi, tubaghile ukasania na bandu aba baponile pa ndamyo?


text:
ILYASI 70
Yona Ni Ciswi Cikulu
LOLA umonsi wiyo aali umu manzi. Ali ni ntazi, asi avivyo? Iciswi cico cimamumila! Uzye watumumanya umonsi wii? Iziina lyakwe a Yona. Leka tuvwe icalenzile ukuti Yona acule vii.
Yona wali a kasesema wakwe Yeova. Lino kasesema Elisya wafwile, pataalengiile nu kulengela Yeova aiza-neena Yona ati: ‘Yanga uku musumba ukulu uwa Ninive. Antu akuuku yakucita iviipe wakwe cimwi, lyene nkulonda ukayaneene ukuti yate ukwifya.’
Nomba, Yona ataalondanga ukuyako. Acino, wakwezile uwato uwayanga uku ncende yuze, ukutali na Ninive. Yeova wasosile sana pali vino Yona uutwike. Acino Yeova wakatwisye icimuza icikulu. Icimuza caali icikulu icakuti nu wato wakasi uku-unda. Ya kapisya ya wato yuvwile sana intete, lyene yaatandike ukulilila kuli tu leza twao.
Awe, a vino Yona wizile ayaneena ati: ‘Nemo nkapepa Yeova, Leza uwapanzile iyulu ni insi. Nomba nati-nkaana ukuomba umulimo uno Yeova wampeezile.’ Lyene ya kapisya ya wato yaamuzizye yati: ‘Lyene tukucite cani pakuti icimuza cii cite?’
Nawe wayaneenyile ati: ‘Nsumbilini muli yemba, nga alino icimuza cii cimaata.’ Ya kapisya ya wato yataalondanga ukumusumbila muli yemba, nomba lino icimuza cacizilemo, yasusile yamusumbila. Papo kwene sile ni cimuza icita, ni vimaimbi visila.
Lino Yona akuya pansi ya manzi, iciswi cikulu cimumila. Nomba ataafwile. Wali umu ciswi amanda yatatu umusanya nu usiku. Yona wali sana nu ulanda pa kukaanaya uku Ninive kuno Yeova wamutumile. Uzye watuumanya cino wacisile?
Yona wapefile kuli Yeova. Nawe Yeova walenzile iciswi ukuyalukila Yona ukunzi. Kufuma papo Yona waile nu ku Ninive. Fwandi icintu cii cikutusambilizya ukuti tulinzile ukucita vyonsi vino Yeova watuneena, asi avivyo?
Ibuku lya muli Baibo lyakwe Yona.


text:
Mwaika Mano pa Mulandu Ucindame
‘Yangala yamanye nu kuti awewe sile wenga ukaamwa Yeova, nupya wenga mpo. Wewe uli Leza Wapapelapela umu nsi yonsi!’—MASA. 83:18.
INYIMBO: 46, 136
1, 2. (a) U mulandu ci ucindame uno swensi tulinzile ukwikako sana mano? (b) Uzye ukutaizya pa mulandu uwo kwacindama uli?
ANTU ingi ndakai, yacindika sana impiya. Yakaika sana amano uku kukwata ivyuma alino nu ku vintu vino yakwata. Yauze nayo yacindika sana ulupwa, umi usuma, nanti vino yakwanisya ukucita.
2 Nomba, swensi kwene icintu cino tulinzile ukucindamika u kutungilila ukateeka wakwe Yeova. Tulinzile kuombesya pakuti tutata ukwika mano uku mulandu uu ucindamisye nu kupumbukila kuze. Tungacita uli vivyo? Ivintu vya mu umi ivya cilawanda vingatupumbula icakuti itwilila na vino ukutungilila ukateeka wakwe Yeova kwacindama. Nanti limwi tungaleka ukuti amezyo akaiza umu umi yatupumvyanye nu kuta ukwika mano uku mulandu ucindame. Nomba ndi cakuti twatwalilila ukutaizya pa ucindami wa kutungilila ukateeka wakwe Yeova, cilatwazwa ukucimvya amezyo yonsi yano tungakwata umu umi. Nu kutaizya kuko kungatwazwa ukupalama kuli Yeova.
U MULANDU CI UNO CACINDAMILA?
3. I vyani vino Satana walanzile pali ukateeka wakwe Leza?
3 Vino Satana Ciwa wacisile vyalenzile ukateeka wakwe Yeova ukutwisikwa. Watiile muli ukateeka wakwe Leza mwaya sana mafisakanwa nu kuti Yeova akakana ukupeela antu yakwe ivisuma. Kulingana na mazwi yano Ciwa walanzile, walozizye umu kuti antu yangaya ni nsansa ndi cakuti yakuiteeka. (Utan. 3:1-5) Satana walozyanga nu mukuti kutaya umuntu uwatemwa Leza nu mwenzo onsi, lelo ndi cakuti umuntu aliwensi wacula angakana ukateeka wakwe Yeova. (Yobo 2:4, 5) Kulingana na vino Ciwa walanzile, Yeova wazumilizya ukuti insita ipite pakuti antu yasininkizye ndi cakuti umi ungaya ningo ndi cakuti yasikuteekwa na Leza.
4. U mulandu ci uno umulandu wakwe ukateeka ulinzile ukuputukila?
4 Mu cumi Yeova wamanya ukuti vino Ciwa walanzile pali aliwe i vya ufi. Nomba u mulandu ci uno wazumilizizya umulandu uu ukutwalilila, ukupeela Satana insita yakuti asininkizye ndi cakuti vino walanzile ivya cumi? Aangasuka icasuko cico i viumbwa vyonsi vino Leza waumba. (Welengini Masamu 83:18.) Vivi kwene vino antu yakutandikilapo yaili yacisile avino na antu aingi ndakai yacita, yakana ukateeka wakwe Yeova. Na ci cingalenga umwi ukutandika ukwelenganya ukuti vino Ciwa walanzile i vya cumi. Ndi cakuti umulandu uu utaputwike kungatwalilila ukuya intazi pa nko, imitundu, indimi, indupwa alino na pa yantu sile apusane pusane. Nomba pacisila cakuti ukateeka wakwe Yeova watiucindikwa, antu yonsi yalauvwila ukateeka wakwe amanda pe. Umutende ulaya konsi.—Efes. 1:9, 10.
5. I vyani vino tulinzile ukucita pakuti tuye uku lusansa lwakwe Yeova pa mulandu wakwe ukateeka?
5 Ukateeka wakwe Leza ulungame ulacindikwa, lyene uuteeko wakwe Satana na antu ulasalulwa nupya ulafumiziwapo. Ukuteeka kwakwe Leza ukulatekwa nu wene wa Umesiya kulacimvya, nupya yayo alatwalilila ukuya acisinka ukufika insita iyo yalasininkizya ukuti antu yangatwalilila ukuya asipe lino yakutungilila ukateeka wakwe Leza. (Eza. 45:23, 24) Uzye mukulonda ukuya pa yantu aalatwalilila ukuya acisinka nu kutungilila uteeko wakwe Yeova? Ukulanda sile icisinka mukulonda. Pakuti tutwalilile ukuya acisinka tulinzile ukwika sana mano apa mulandu ukalamba nu kumanya cino wacindamila.
UKUTUNGILILA UKATEEKA WAKWE YEOVA KWACINDAMA KULUTA UKUPUSUKA
6. Uzye ukutungilila ukateeka wakwe Yeova kwacindama uli?
6 Wakwe vino itulanda, ukutungilila ukateeka wakwe Yeova ali mulandu ucindame sana uno antu yalinzile ukumanya. Kwacindama sana ukuluta pa vintu ivingalenga umwi ukuya ni nsansa. Nomba uzye cico cikupiliula ukuti ukupusuka kutacindime nanti ukuti Yeova atatusakamala? Awe foo. U mulandu ci uno twalandila vivyo?
7, 8. U mulandu ci uno ukucindika ukateeka wakwe Leza kwayamo nu kufikiliziwa kwa malayo yakwe?
7 Yeova watemwa sana antu nupya wayacindika. Waitemiilwe ukuomvya uwazi wa mwana wakwe pakuti atupususye. (Yoa. 3:16; 1 Yoa. 4:9) Ndi cakuti Leza wavizilwe ukufikilizya malayo yakwe aku nkoleelo, Ciwa ndi wakweti isyuko lya kulanda ukuti Leza u waufi nupya asilonda ukupeela antu ivisuma na ci calenga ukuti atateeka ningo antu. Antu aakakanya yakatumfya Leza ukuti: “Uzye wene atalavile ukuti aliiza? Uzye ali kwi? Vikolwe vitu vyafwa mpiti, lelo vintu vyonsi vicili vili vimwi ndi vino vyali kufuma lino Leza waumvile insi!” (2 Pet. 3:3, 4) Nomba Yeova alasininkizya ukuti mu kutungilila ukateeka wakwe mulaya nu kupusuka kwa yantu yakwe acuvwila! (Welengini Ezaya 55:10, 11.) Alino ukutemwa kuno Yeova watutemwa u kukalangilila vino ukateeka wakwe waya. Fwandi tulinzile ukusininkizya ukuti Yeova alatwalilila ukutemwa, ukucindika, alino nu kutaizya aomvi yakwe.—Kufu. 34:6.
8 Ukucindika ukateeka wakwe Yeova cisipiliula ukuti ukupusuka kwitu kutacindama kuli aliwe. Yeova watusakamala sana. Tulinzile ukulaiusya icintu icicindamisye nu kutwalilila ukutungilila ukateeka wakwe Yeova.
UZYE YOBO WASENWILE ULI AMELENGANYO YAKWE?
9. I vyani vino Satana walanzile pali Yobo? (Lolini cikope cakutandikilako.)
9 Cacindama sana ukukwata amelenganyo asuma pali ukateeka wakwe Yeova, nupya tungasininkizya vivyo umwi lyasi lyalembwa umwi buku lyonga ilyaya pa mabuku aatandikilepo ukulembwa lyakwe Yobo. Umwi buku liili tukasambilila ukuti Satana walanzile ukuti ndi cakuti Yobo wacula sana alakana Leza. Satana wanenyile Leza ukuti aleke Yobo acule. Yeova aatacisile vivyo, nomba wazumilizye Satana ukwezya Yobo, lino watiile: “Icisuma, nakuzumilizya ukucita Yobo icili consi cino ungatemwa ukumucita.” (Welengini Yobo 1:7-12.) Patalengile, Yobo waponzizye aomvi yakwe, ivitekwa vyakwe, alino na ana yakwe 10. Satana wacisile vivyo nu kulenga ciloleke ukuti a Leza umwineco aliwe uwalenzile intazi zyonsi zino Yobo wapisilemo. (Yobo 1:13-19) Satana lyene walwalike Yobo ulwale uwipisye. (Yobo 2:7) Nupya wipilwe sana umu mwenzo pa mulandu na mazwi aipe akutoovola yano mamakwe alino na ya cuza yakwe yamunenanga.—Yobo 2:9; 3:11; 16:2.
10. (a) I vyani vino Yobo wacisile ivyalangilile ukuti wali ni cisinka kuli Leza? (b) A muli vyani muno Yobo waluvyanyizye?
10 I vyani ivyacitike? Vino Satana walanzile vyalangilile ukuti wali ufi. Yobo wakanyile ukusenukila Leza. (Yobo 27:5) Lelo, pa nsita imwi Yobo wilile icintu icali icicindame nu kutandika ukwelenganya sile palwakwe. Watwalilile sile ukulanda ukuti pasi vino waluvyanyizye, nu kulanda ukuti alinzile sile ukumanya umulandu uno waculilanga. (Yobo 7:20; 13:24) Tunguvwikisya umulandu uno Yobo walandiile vivyo, nomba Leza wamanyile ukuti vino Yobo welenganyanga vitazifile fwandi walondekwanga ukulungikwa. I vyani vino Yeova wamunenyile?
11, 12. I vyani vino Yeova wanenyile Yobo pakuti atandike ukutaizya, nupya Yobo wacisile uli?
11 Amazwi yano Leza wanenyile Yobo yaya umu vipande 4 vya muli Yobo kuli kuti vipande 38 kufika uku 41. Nomba pasi pano tukawelenga ukuti Leza wanenyile Yobo umulandu uno waculilanga. Vino Yeova wanenyile Yobo asi kuti walondanga ukumuunena umulandu uno waculilanga. Lelo walondanga ukumwazwa pakuti amanye ukuti wacepesya sana ngu kumulinganya ku maka yano Leza wakwata. Nupya wazwilizye Yobo ukulola ukuti kwaya imilandu ikulu ino alinzile ukusakamalapo. (Welengini Yobo 38:18-21.) Ci cazwile Yobo ukumanya icintu icacindamisye.
12 Uzye Yeova ataali ni cikuuku lino walungike Yobo ukwaula ukumupita umumbali nanti icakuti wazizimizye amezyo yonsi yano wapisilemo? Awe foo, na Yobo kwene atelenginyepo ivya musango uwo. Yobo uvwile umulandu uno Yeova wamunenyile amazwi yayo nu kutandika ukutaizya. Nupya watiile: “Nawezya umuvwango wane onsi.” Avino amazwi yakwe Yeova yalenzile ukuti Yobo acite. (Yobo 42:1-6) Lino Yeova atatala walungika Yobo, Eliu u watandikilepo ukumulungika. (Yobo 32:5-10) Lino Yobo uvwile ukusoka kwakwe Yeova wasenwile amelenganyo yakwe, nupya Yeova walenzile yauze ukumanya ukuti watemilwe pali vino Yobo wacisile.—Yobo 42:7, 8.
13. Uzye vino Yeova walungike Yobo vyali nu kwazwa uli Yobo nanti icakuti ala papita insita itaali ukufuma pano intazi zyasilile?
13 Ukucelula kwakwe Yeova kwali nu kutwalilila ukwazwa Yobo na pacisila lino intazi zyonsi zyasila. Cali nu kucitika uli cico? Kwene, nanti icakuti ‘Yeova wapoleliile imikalile yakwe Yobo ukuluta napali vino watenzi mpiti,’ pafwile papisile insita pakuti vii vicitike, pano Yobo ‘wizile akwata ana aonsi cinimbali na yakaci yatatu.’ (Yobo 42:12-14) Tutanga tutwisike ukuti Yobo waluusile ana yakwe yaya yano Satana wakomile. Afwile insita zimwi wiusyanga vino waculanga. Nanti icakuti wizile amanya umulandu uno waculilanga, afwile insita zimwi welenganyanga umulandu uno calondekwanga ukuti acule umusango uwa. Ngi cakuti Yobo welenganyanga vivyo, afwile wiwisye vino Leza wamulungike. Ukucita vivyo kwali nu kumwazwa ukumanya ningo icintu cacindime, nupya watekeziwe.—Masa. 94:19.
14. I vyani vino tungasambilila kuli vino vyacitikile Yobo?
14 Ukwelenganya sana pali vino vyacitikile Yobo kungatwazwa naswe kwene ukusenula amelenganyo itu nu kututekezya. Yeova walesile ukuti ilyasi lyakwe Yobo lilembwe uku “kutusambilizya, pakuti tuye nu upaalilo kupitila mu kutekeziwa nu kukomeleziwa kuno malembelo yakutupela.” (Loma 15:4) I vyani vino tungasambililako? Vino tungasambililako i vyakuti: Tutalinzile sile ukwelenganya pa ntazi zitu icakuti ituta nu kwelenganya pa kutungilila ukateeka wakwe Yeova. Nupya lekini tumanye ukuti pakuti twataizya umulimo uno twakwata umu kutungilila ukateeka wakwe Yeova tulinzile ukutwalilila ukuya acisinka nanti icakuti ivintu ivitala wakwe vino cali kuli Yobo.
15. I vyani vingacitika ndi cakuti tuli ni cisinka lino tuli ni ntazi?
15 U mulandu ci uno tukatekeziwa ndi cakuti tukwelenganya pali vino ucisinka witu wacindama? Pano cikapiliula ukuti amezyo yano tukapitamo yakwata umulimo. Amezyo yayo yasilanga ukuti Yeova watasoka, lelo yakatwazwa ukulanga ukuti tukatungilila ukateeka wakwe Leza. (Mapi. 27:11) Ukuzizimizya kwitu “kukalenga Leza azumilizye ukuti sweswe ya cumi” nu kukomya utailo witu. (Welengini Loma 5:3-5.) Ilyasi lyakwe Yobo likasininkizya ukuti Yeova “wakwatisya mizu nu luse.” (Yako. 5:11) Fwandi tungasinikizya ukuti Yeova alatulambula pamwi na yonsi akatungilila ukateeka wakwe. Ukumanya vivyo kungatwazwa ‘kuzizimizya nu kuteeka myenzo mu vintu vyonsi, mu nsansa.’—Kolo. 1:11.
TWALILILINI UKUOMBESYA
16. U mulandu ci uno tulinzile ukuiusya sweineco vino ukutungilila ukateeka wakwe Yeova kwacindama?
16 Mu cumi cingatutalila ukwelenganya pa kutungilila ukateeka wakwe Yeova lyonsi. Insita zimwi intazi zingavulisya nupya zingatutoovola. Ni ntazi sile izinono zingalenga tutikako mano uku vintu vicindame ndi cakuti tukusakamalapo sana. Fwandi, lekini lyonsi lino twakwata intazi twaelenganya pali vino ukutungilila ukateeka wakwe Yeova kwacindama.
17. Uzye ukuombesya mu mulimo wakwe Yeova kulatwazwa uli ukwika mano pa mulandu ucindame?
17 Ukutwalilila ukuombesya mu mulimo wakwe Yeova kulatwazwa ukwika mano pa mulandu ucindame. Nte umwi iwizina lyakuti Renee waculanga ku ulwale wakwe situloko nu kuvwa sana kuwaika pa nsita itali alino nupya wakweti nu ulwale wakwe kansa. Lino wali mu cipatala, wasimikile ku yaomvi ya mu cipatala, ku yalwale yauze, alino na kuli yano izanga mu kulola alwale. Pa nsita imwi, wasimikile maawazi 80 pa milungu sile iili. Nanti cakuti Renee wamanyile ukuti amafwa, atatazile ailile ukateeka wakwe Yeova. Na cii calenzile atasakamala sana.
18. Uzye ivyacitikile nkazi umwi vikalangilila uli ucindami uwaya mu kutungilila ukateeka wakwe Yeova?
18 Kwene, tukalonda ukutungilila ukateeka wakwe Yeova na lino tuli ni ntazi izikacitika cilawanda. Jennifer wikazile pa ciwansa ca ndeke amanda yatatu ala akulolela indeke iyakukwela ukuya uku ng’anda. Indeke izyali nu kupita zitapitanga. Pa mulandu wakuti watandike ukuvwa ukuzukilwa nu kutonta, nga watandike ukuyuvwila ulanda. Nomba wapeefile kuli Yeova ukuti amwazwe ukuti atandike ukusimikilako yauze auvwanga vino uvwanga. I vyani vyacitike? Wasimikile sana antu aingi nu kusyalika impapulo izingi. Watile: “Naweni ukuti Yeova wampaazile asi mulandu ni vyancitikile nu kunkomya lino nkukosola api zina lyakwe.” Mu cumi watwalilile ukwika mano pa kucita kulonda kwakwe Yeova.
19. I vyani ivikamanyisya ya kapepa ya cumi?
19 Ukutaizya pa kutungilila ukateeka wakwe Yeova kukapusanya ya kapepa ya cumi na aufi. Antu yakwe Leza lyonsi yakatungilila ukateeka wakwe. Fwandi vino tungatungilila ukapepa wa cumi tulinzile ukwezya na maka ukutwalilila ukutungilila ukateeka wakwe Yeova.
20. Uzye Yeova akauvwa uli pali vino mukaezya na maka ukutungilila ukateeka wakwe?
20 Sininkizyini ukuti Yeova wacindika sana vino mukaezya na maka ukutungilila ukateeka wakwe lino mukutwalilila ukuya acisinka lino mukumuombela nu kuzizimizya amezyo. (Masa. 18:25) Icipande icilondelilepo cilalanda pa mulandu uno ukateeka wakwe Yeova ukulondekwa ukutungililwa namwe nu mwenzo onsi na vino mungautungilila.


text:
BUUMI BWA BWINEKLISTU
Ino Lusuno Lwancine Ncine Nciinshi?
Yehova wakapanga cikwati ayi cibe cintu citamaani pakati ka musankwa amwanakashi. (Mata. 2:22-24) Kulekana inga kwacitika na umwi wacita bulale. (Mala. 2:16; Mate. 19:9) Mukwiinga Yehova ulisuni ayi bantu mushikwati kabasangalala, wapa njiisho sheenga shacafwa Beneklistu kusala kabotu ngobasuni kweebanakwe akwiindilisha kusangalala mucikwati.—Shiku. 5:4-6.
AMWEEBELE VIDYO YA INO LUYANDO LWINI-LWINI NINZI?, AKUBANDIKA MIIPUSHO ITOKONKELAWO:
Ino nciinshi nceenga twaambila ayi ba Frank aba Bonnie bakalulika mwanaabo, Choolwe, cabusongo alimwi calusuno?
Ino ngumulandunshi teshi cintu camaano kuyeeya ayi inga mwacikonsha kwaalula muntu ngomusuni kweebanaakwe?
Ino nducafwo nshi lwa busongo baPaulo abaPulisila ndobakapa Choolwe?
Ino nciinshi cakalengesha mapensho mucikwati cakwe Matongo aTwaambo?
Ino nshintu nshi shikoshenye shakumushimu Chileleko aChoolwe nshobakalinga kusuni kucita?
Ino nceebonshi ncomweelete kushibila limwi muntu wa “mukati mumoyo” kamutana kweebana? (1 Pita 3:4)
Ino lusuno lwancine ncine nciinshi? (1 Koli. 13:4-8)


text:
AKATAMBO KA WAKULAMA August 2015 | Abafwile—Kani Bangaba ne Mweo Nakabili?
Baibolo ilaasuka ico icakwipusha, kabili ilatubuulishisha ne mulandu tungacetekela ifi ilabila.
COVER SUBJECT
Kani Abafwile Balaya Pi?
Mu Baibolo muli amalyashi abantu 8 ababuushiwe. Kani baalibabiile ati kuli uku baile?
COVER SUBJECT
Kani Abafwile Bakabuuka?
Mba nindo baLesa bakabuushisha abasendeme?
COVER SUBJECT
Abafwile Bakabuuka—Ifingalenga Mucetekele’fyo
Baibolo ililabiile pa milandu ibili iingatulengesha ukucetekela ati abafwile bakabuuka.
Mulukwalakanya pa Butemwe bwa BaYawe
Kani mungacetekela shani ati baYawe balaba na mwebo na mu mpindi ya makatasho?
Mulukupembelela!
Kuli imilandu ibili icindeme iitulengesha ukulukupembelela ukushila kwa calo.
Lyanshikeni Ukwisa mu Kwikala mu Calo ca Bukumo
Ificita abantu ba baLesa filipalene ne ficita abantu abalukulyanshika ukukuukila ku calo cimbi.
Cenjeleni ku Fibusa Ifibipile Mu Nshiku sha Kupelako
Ifibusa talipo ni baabo benka tusangwa nabo.
LIFE STORY
BaYawe Balincitiile Ifya Nkumbu Ifyakuti Ubwingi
Nangaba’ti ba Félix Alarcón baliponene na Honda kabili ifilewa fimbi ifya mubili wabo fililekele ukupyunga, balishibile ati umweo wabo ucindeme.
Ifyasuko ku Fyakwipusha fya mu Baibolo
Kani e bwikashi bwenka ubu? Nindo baLesa balengeele abantunshi?


text:
Vino Cali Pakuti Yafume Umu Mfinzi
“[Yeova] u wamwama kuti mufume mu mfinzi nga mwize mu luswepo lwakwe ulwakuzunguka.”—1 PET. 2:9.
INYIMBO: 1, 14
1. Londololini ivyacitike lino umusumba wa Yelusalemu wononwanga.
UMU 607 B.C.E., ivita vya ina Babiloni ivingi cuze ivyatungululwanga nu Mwene Nebukadineza wakwe ciili, vyazanzile umusumba wa Yelusalemu. Baibo ikalanda pa yantu aingi sana akomilwe umu ukakasi ukuti: “[Nebukadineza] akomola alumendo yonsi amu mpanga ya Yuda, nu mu Ng’anda ikulu yakwe Leza, ukwaula kusya nanti wenga, umulumendo nanti umukazyana, umukombe nanti umukoloci. . . . Alino aoca ni ng’anda ikulu yakwe Leza nu kuwisya ilinga lya musumba wa Yelusalemu kumwi na masano kwene nu konona ivintu vyamutengo ivyali mwenemo.”—2 Mila. 36:17, 19.
2. U kucelula kwa musango ci ukwakononwa kwa musumba wa Yelusalemu kuno Yeova wapeezile, nupya icani icali nu kucitikila Ayuda?
2 Ukononwa kwa musumba wa Yelusalemu kutazungwisye aikazi ya mu musumba. Pa myaka ingi, ya kasema yakwe Leza yacelulanga Ayuda ukuti ndi cakuti yali nu kutwalilila ukusuula Amasunde Yakwe Leza, yaali nu kusendwa uku ina Babiloni. Ayuda aingi yali nu kukomwa uku lupanga, yonsi aali nu kupusuka yaali nu kuya ikala uku Babiloni umi wao onsi. (Yele. 15:2) Uzye umi wali uli uku ya Yuda asenzilwe uku Babiloni? Uzye ukusendwa kwa ya Yuda uku Babiloni kwakolana ni vya citiike umu nsita ya Ina Klistu? Ndi cakuti avino cali, a lilaci lino vyacitiike?
VINO UMI WALI UKU MPANGA YUZE
3. Uzye ukwikala uku mpanga ya Babiloni kwapusine uli nu uzya wa ku Eguputo uno aina Izlaeli yalimo?
3 Vino ya kasema yasoowile vizile vicitika. Ukupitila muli Yelemiya, Yeova wanenyile aali nu kusendwa uku Babiloni ukuti yace yaicefye nu kuombesya apapezile amaka yao. Walanzile ati: “Kuulini amang’anda [mu Babiloni] nu kwikala mwenemo. Limini ivyalo mulye ni vyakulya ivyaya mwenemo. Nupya mwasumbisya amano uku vintu ivyakuzipila impanga ino namutwala mwenemo mu uzya. Mwalengela impanga iyo kuli [Yeova]. Pano ndi cakuti yakwata isyuko namwe kwene mulaya nu longo.” (Yele. 29:5, 7) Yonsi auvwilile vino Leza walanzile, uwikazi wao waliko ningo umu Babiloni. Aina Babiloni yayalesile ukuti yakwateko untungwa wa kuicitila vimwi. Ayuda yakweti nu untungwa wa kuya kuno yakulonda umu mpanga ya Babiloni. Impanga ya Babiloni yali ali cifulo ca pakasi kuno antu yacitilanga uculuzi mpiti, nupya ivyalembwa vimwi vino yazikwile vikalanga ukuti Ayuda aingi yasambilile ivya uculuzi, alino yauze nayo yasambiliile ivya kupangapanga. Ayuda yamwi izile yakwata sana icuma. Ukwikala uku mpanga ya Babiloni kutakoline nu kwikala uku Eguputo kuno aina Izlaeli yaali azya mpiti sana.—Welengini Kufuma 2:23-25.
4. Ukuluta pa kwikala na aina Izlaeli apondwike nu kusendwa uku Babiloni, ivyani vyuze ivyalenzile kuti Ayuda yatapepa Leza ningo?
4 Nanti icakuti Ayuda yakwatanga ivyalondekwanga lino yali uku Babiloni, cali uli kuli vyakwe Leza? Ing’anda yakwe Yeova iyakupepelamo kumwi na kavuwa vyononyilwe, nupya ya simapepo yataombanga ukulingana na vino yalinzile ukuomba. Pali yano yasenzilwe uku Babiloni pali na yamwi aatakweti umulandu wakuculila, nomba yaculilanga pamwi na Ayuda yonsi. Lelo, yaombanga apaapezile amaka yao ukuti yalondela Amasunde yakwe Leza. Danieli na auze yatatu, kulikuti Syadilaki, Mesyaki, na Abedinego, yaakanyile ukulya ivya kulya vino Leza walesizye Ayuda ukulya. Nupya twamanya ukuti Danieli wapepanga lyonsi kuli Leza. (Dan. 1:8; 6:10) Nomba, pa mulandu wakuti yatekwanga na antu aatapepanga Leza, cali citale ukuti Ayuda yalondela vyonsi ivyali umu Masunde yano Leza wayapeezile.
5. Uulayo ci uno Yeova wapeezile antu yakwe, nupya u mulandu ci uno ulayo uwo wazipiile sana?
5 Uzye aina Izlaeli yaali nu kutandika ukupepa Leza nupya kwene umu nzila ino wazumilizya? Pa nsita iiya, calolekanga kwati vitanga vicitike. Aina Babiloni yatazumilizyanga antu yano yasenda umu uzya ukufumako. Nomba vii asi vino cali kuli Yeova. Walavile ukuti wali nu kukulula antu yakwe, nupya vivyo kwene avino wacisile. Izwi lyakwe Leza lino walaya lisivilwa ukufikiliziwa.—Eza. 55:11.
UZYE PAYA UKUKOLANA PALI VINO VYACITIIKE?
6, 7. U mulandu ci uno calingiile ukuti kuye ulondolozi uuvwike pali vino antu yakwe Leza ndakai yasenzilwe umu uzya kuli Babiloni Mukulu?
6 Uzye kwaya vimwi ivyacitikilapo Aina Klistu ivyakolana ni vyacitike lino Ayuda yasenzilwe umu Babiloni? Pa myaka iingi, Lupungu Lwa Mulinzi lwalanzile ukuti antu yakwe Leza aandakai yasenzilwe uzya kuli Babiloni umu 1918 nupya yafumilemo umu 1919. Nomba pa milandu ino tumalandapo umu cipande cii ni cilondelilepo, calondekwanga ukupituluka umwi lyasi lii nupya kwene.
7 Elenganyini pali cii: Babiloni Mukalamba uuteeko wa mipepele ya ufi uwa mu nsi yonsi. Fwandi pakuti antu yakwe Leza yasendwe uzya kuli Babiloni mukulu umu 1918, yali nu kuya azya uku mipepele ya ufi umu nzila imwi pa nsita kwene iiya. Ivisinka vikalanga ukuti umu myaka iyatungululanga uku Nkondo ya mu Nsi Yonsi Iyakutandikilapo, aomvi yakwe Leza apakwe yatandike ukuitalusya kuli Babiloni mukulu, ukuti yafume umu uzya kuli aliwe. Nanti icakuti apakwe yayacuzyanga umu nkondo ya kutandikilapo, ayacuzyanga a mauteeko, asi Babiloni mukulu. Fwandi cisiloleka ukuti antu yakwe Yeova yasenzilwe umu uzya kuli Babiloni Mukulu umu 1918.
ALILACI LINO YASENZILWE UZYA KULI BABILONI?
8. Londololini vino Aina Klistu ya cumi izile yasenulwa nu kutandika ukupepa kwa ufi. (Lolini cikope cakutandikilako.)
8 Apa Pentekositi umu 33 C.E., Ayuda aingi na antu amitundu yuze yapasilwe nu mupasi wamuzilo. Aina Klistu kwene yaa apya izile yaya “mutundu usololwe, yasimapepo aku wene. Luko lwamuzilo, nupya antu yakwe Leza asololwa.” (Welengini 1 Petulo 2:9, 10.) Atumwa yatwalilile ukutungulula ivilongano vya yantu yakwe Leza lyonsi lino yaali nu umi. Nomba, pa cisila ca kufwa kwa yatumwa, aonsi yamwi yakatwike, iyatandika ‘ukutumpoka’ pakuti ‘yapuulule ataile.’ (Mili. 20:30; 2 Tesa. 2:6-8) Aingi pa yonsi kwene yaayo yali angalizi umu vilongano, nupya izile yaya “ya simapepo.” Antu kwene yaa yatandike ukuipaatula kuli yauze nanti icakuti Yesu walanzile uku alondezi yakwe ukuti: “Mwensi mwemwe ina.” (Mate. 23:8) Aonsi acindikwe sana akumbwanga amano yakwe Aristotle na Plato, yatandike ukuleta ivisambilizyo vya mipepele ya ufi, nupya panono panono yatandike ukusya ivisambilizyo ivisanguluke ivyaya umwi Zwi Lyakwe Leza.
9. Londololini vino Aina Klistu asangu yatungililwanga nu uteeko wa ina Loma alino ni vyacitiike.
9 Mu 313 C.E., Aina Klistu kwene yaayo asangu yapeezilwe insambu kuli kateeka wa ina Loma Constantine. Ukufuma pa nsita kwene iiya ukuya uku nkoleelo, Macalici na Mauteeko yatandike ukuombela pamwi. Lino kwali ukukomaana kwakwe ya simapepo na ya kateeka uku Nicaea, kateeka Constantine uwazanyilweko uku kukomaana kuuko, wanenyile simapepo Arius uwapaazyanga ivisambilizyo vya ufi ukuti aye uku mpanga yuze pa mulandu wakuti Arius wakanyile ukuzumila ukuti Yesu a Leza. Lino papisile insita ala uku Loma kuli kateeka muze Theodosius wakutandikilako (uwaliko ukutandika umu 379-ukufika umu 395 C.E.), Icalici lyakwe ya Katolika lizile limanyikwa ukuti ali calici lino uteeko wa ina Loma wazumilizye nanti icakuti mwali ivisambilizyo vya ufi umwi calici lilyo. Aasambilila ilyasi lya mpiti yakati impanga ya Loma izile ikwata imipepele ya “Ciklistu” umu myaka yakwe ya 400. Icisinka icakuti ukufika apa nsita kwene iiya, Aina Klistu asangu yatandike ukulondela upefi wa ufi uwali umu mpanga ya Loma nu kutandika ukuya muli Babiloni Mukulu. Nanti cali vivyo, impendwa inono sile iya Ina Klistu apakwe aali wa ngano yezyanga na maka ukupepa Leza umu nzila ino wazumilizya, lelo antu yatayasumbangako amano. (Welengini Mateo 13:24, 25, 37-39.) I cumicumi Aina Klistu ya cumi yasenzilwe muli Babiloni Mukulu!
10. Uzye antu aufumacumi yaomvyanga cani pakuti yakane ivisambilizyo vya macalici umu myaka yakutandikilako iya mu nsita itu?
10 Nupya, umu myaka ya kutandikilako umu nsita itu, antu aingi yawelenganga Baibo umu Cigiliki nanti umu Cilatini. Fwandi yakweti isyuko lya kulola ngi cakuti ivisambilizyo ivyaya umwi Zwi Lyakwe Leza vyakoline ni visambilizyo vya ufi ivya mu macalici. Ukulingana na vino yawelenganga muli Baibo, yamwi yakanyile ivisambilizyo vya ufi ivya mu macalici, nomba ukucita vivyo kwali u kuika umu uzanzo, yakomanga yaayo anenanga yauze ukuti amacalici yasambilizyanga ivyaufi.
11. Uzye ya simapepo yacingililanga uli Baibo pakuti antu yatamukwata?
11 Umu kuya kwa nsita, antu yatiile ukuwelenga Baibo umu ndimi zino yalembilwemo, nupya amacalici yalesyanga antu ukusenula Izwi Lyakwe Leza umu ndimi zino antu aingi yuvwanga. Ni cacitiike icakuti, ya simapepo sile na antu yamwi aali asambilile aliyo yaiwelengelanga Baibo, nanti icakuti ya simapepo yamwi yatawelenganga nu kulemba ningo. Ukukana vino yasambilizyanga umu macalici kwaletanga intazi. Apakwe aombelanga Leza muli ucisinka yakomaananga umu tumaumba ndi yakwata isyuko lya kucita vivyo. Babiloni Mukulu wasunganga antu umu uzya ukwaula ukuyata!
LUSWEPO LWATANDIKA UKULOLEKA
12, 13. I vyani ivyalenzile kuti Babiloni Mukulu ate ukukwata sana amaka pa yantu? Londololini.
12 Uzye Aina Klistu yali nu kwizaya nu untungwa wa kupepa Leza umu nzila ino wazumilizya ukwaula intete? Ee! Uluswepo lwatandike ukulolekela umu mfinzi, nupya kwali ivintu viili ivyalenzile kuti ciye vivyo. Icakutandikilako icacitike pakasi ka myaka yako ya 1500 u kupanga ya masyini yakupulintilako. Lino kutatala kwaya ya masyini ya kupulintilako, antu yakopololanga Baibo apa mapepala ala yakulemba ukuomvya iminwe. Ama Baibo yatavuzile nupya yakomile sana umutengo. Yakati casendanga imyezi 10 pakuti kakopolola uwamanya sana akopolole Baibo wenga umupuma! Nupya, amapepala yano yaomvyanga pa kukopolola yakomile sana umutengo. Nomba kapulinta uwamanya ningo ukuomvya ya masyini wapulintanga amafwa 1,300 pa wanda!
13 Cuze icazwilizye antu atandike ukusambilila icumi u kupingulapo kwa onsi yamwi asipe aaliko uku kutandika kwakwe ya 1600 aapingwilepo ukutandika ukusenula Baibo umu ndimi zino antu aingi yaomvyanga. Ya kasenula yaombanga umulimo uu nanti icakuti iikanga amaumi yao umu uzanzo. Ukusenula Baibo kwalenzile kuti amu macalici yatandike ukuvwa sana intete. Umuntu uwatiinanga Leza ndi wakwata Baibo cali kwati wakwata icanzo cimwi cikalipe sana, nupya ya simapepo yatiinanga sana! Alino nupya lino antu yatandike ukukwata Baibo yamuwelenganga. Lino yawelenganga, yuzyanga amauzyo akuti: Uzye aepi pano Baibo yalumbula icifulo ca kucuzizyako afwe? Aepi apakati ya simapepo yalinzile ukulipilwa ndi yapepesya apa cililo? Nanti uzye aepi pano yalumbula ya papa na ya simapepo acindikwa sana? Amu macalici yasokanga sana pali vii. Antu yatwisikanga ya simapepo ukwaula intete! Amu macalici yezizye na maka ukulwisya aawelenganga Baibo. Aonsi na anaci yayacuzyanga pa mulandu wa kukana ivisambilizyo vya macalici, vimwi ivyafumile uku yantu aatapepanga Leza kulikuti Aristotle na Plato aonsi aaliko lino Yesu atali avyalwe. Amu macalici yapingulanga antu aakweti Baibo ukufwa, lyene uteeko nao iukoma antu yaayo. Uyo wali uwakuti antu yatawelenga Baibo nu kuta ukutwisika amacalici. Amapange kwene yaayo yaomvile. Nomba yamwi aali asipe yakanyile ukutiina Babiloni Mukulu. Yamanyile ivyali umwi Zwi Lyakwe Leza, nupya yalondesyanga ukutwalilila ukusambililamo! Yaa yali a mapekanyo yakuti ukunkolelo antu yakakululwe ukufuma muli Babiloni Mukulu.
14. (a) I vyani ivalenzile kuti kuye ukuvwikisya icumi icaya muli Baibo uku kusila kwa myaka yakwe ya 1800? (b) Londololini vino Umwina Russell waombisye pa kuzana icumi.
14 Antu aingi aali nu lusala lwa kuvwa icumi ca muli Baibo yapukiile uku mpanga zino amacalici yatacuzyanga antu. Yalondanga ukuwelenga nu kusambilila Baibo, alino nu kulanzyanya ukwaula ukuti umwi ayanene vino yalinzile ukwelenganya pali vino yakusambilila. Ivya musango uu vyacitiike uku mpanga ya United States kuno umwina Charles Taze Russell na yauze anono sile yatandike ukusambilila Baibo uku mpela yakwe ya 1800. Pa kutandika, Umwina Russell wakweti uyo wakumanya imipepele iyasambilizyanga icumi. Wezizye ukukolanya ivisambilizyo vya mu mipepele ipusane pusane kuli vino Baibo ikalanda. Wazanyile ukuti kutaali imipepele iyasambilizyanga Vyonsi ivyaya umwi Zwi Lyakwe Leza. Pa nsita imwi umwina Russell wakomaanyile na ya simapepo ala ali na yauze, nupya welenganyanga ukuti ya simapepo yaayo yamazumila icumi icaya muli Baibo nu kutandika ukusambilizya amu macalici yao. Ya simapepo yayo yatasumvileko amano. Asambi ya Baibo izile iyamanya icisinka cakuti: Yataali nu kuya ya cuza ya antu aatalondanga ukufuma umu mipepele ya ufi.—Welengini 2 Kolinto 6:14.
15. (a) A lilaci lino Aina Klistu yasenzilwe umu uzya kuli Babiloni Mukulu? (b) A mauzyo ci ali nu kwasukwa mu cipande cilondelilepo?
15 Ukufika paa, twatitulola vino Aina Klistu ya cumi izile yaya umu uzya kuli Babiloni Mukulu lino atumwa yonsi yafwile. Nomba, kuli mauzyo yaa: Uusininkizyo ci uwayako uwakuti umu myaka iyatungululanga kuli 1914 apakwe yatandike ukuitalusya kuli Babiloni Mukulu? Uzye i cacumi ukuti Yeova wasokiile antu yakwe pa mulandu wakuti yatiile ukusimikila sana umu Nkondo ya Kutandikilapo? Nupya, uzye kwali aina yamwi aatandike ukuika umu vikanza vya miteekele icalenzile ukuti Yeova ayasokele? Cuze i cakuti, ndi Aina Klistu yasenzilwe umu uzya ukufuma umu myaka yakwe ya 200 ukuya uku nkoleelo, a lilaci lino yafumile umu uzya? A mauzyo asuma sana yaa. Yali nu kwasukwa umu cipande icilondelilepo.


text:
LUBONO KUFUMA MU MASWI A LESA | YESAYA 52-57
Kilisitu Walapengela Njafwe
“Bantu balamupela nekumuyamuka . . . Twalamubona kubeti walalingwa, kuumwa kayi nekupenshewa ne Lesa”
53:3-5
Yesu walapelwa nekubepesheleweti ukute kutafula pakwamba. Nabamo bali kuyeyeti Lesa wali kumusubula, mbuli eti kumupensha nebulwashi bwaipa maningi
“Kwalikuba kuyanda kwa Yehova kwambeti apenshewe, . . . kayi kupitila muli endiye luyando lwa Yehova nilukakwanilishike”
53:10
Mwakutatonshanya, Yehova walapenga nemoyo mpwalikubona Mwanendi kashiniwa. Koma walakondwa kubona kushomeka kwa Yesu. Lufu lwa Yesu lwalikuba mukumbulo kumaswi a Satana akwambeti bantu ba Lesa nkabela kupitilisha kushomeka bapenshewanga kayi lwalaleta mapindu kubantu balapa. Lwalanyamfwa kushikilisha “luyando lwa Yehova”


text:
Mutu 14
Mubaghile Ukuya Balusekelo M’mbumba Yinu
1, 2. Ngimba Yehova ikulonda ukuti imbumba sikaleghe bulebule?
YEHOVA yo alyandisye ubweghi. IBaibolo likutubula ukuti apelile unkikulu wakwanda “alinkuntwala ku mundu yula.” Adamu ahobwike fiyo nukuyoba ukuti: ‘uyu yo fupa lya mafupa ghangu kangi mbili wa mbili wangu.’ (Ubwandilo 2:22, 23 NWT) Isi sikunangisya ukuti Yehova ikulonda ukuti tuhobokeghe mbweghi bwitu.
2 Loli syakitima ukuti abandu bingi batikuhoboka mbweghi bwabo. Loli iBaibolo lili nifundo nyingi isi singatula aliwesa wa m’mbumba ukuti ubumi bwabo buye bwa lusekelo.—Luka 11:28.
NGIMBA KYALA IKULONDA UKUTI ABANYAMBALA BABOMBEGHE ISYAFIKI?
3, 4. (a) Ngimba unnyambala ikulondiwa ukuti apangeghe bulebule ifindu nu nkasi? (b) Nongwa yafiki kununu ukuti unnyambala nu nkikulu bahobokelaneghe ni ndumbula yosa?
3 IBaibolo likuyoba ukuti unnyambala unnunu ikulondiwa ukuti anangisyeghe ulughano nu lughindiko ku nkasi wake. Belenga Baefesi 5:25-29. Akabalilo kosa unnyambala ikulondiwa ukubomba ifindu nu nkasi wake mwalughano. Bwila ikulondiwa pankumufighilila, ukumpasikisya nukuleka ukubomba ifindu ifi fibaghile ukumfulasya.
4 Ngimba unnyambala abombeghe isyafiki linga unkasi wake onangile? Abanyambala bikubuliwa ukuti: ‘kindilila ukubaghana abakasi binu, mungayagha bakali ku myabo.’ (Bakolosi 3:19 NWT) Banyambala mukumbukeghe ukuti numwe mukonanga. Ukuti Kyala abahobokele, numwe mubahobokeleghe abakasi binu. (Matai 6:12, 14, 15) Linga bosa unnyambala nu nkikulu bikuhobokelana nindumbula yosa, bikuya balusekelo.
5. Nongwa yafiki unnyambala ikulondiwa ukungindika unkasi wake?
5 Yehova ikulonda ukuti unnyambala angindikeghe unkasi wake. Unnyambala ikulondiwa kangi ukwinong’onelapo fiyo isi unkasi wake ikulonda. Kangi ifundo iyi angayipepulagha. Linga unnyambala atikumupasikisya kanunu unkasi wake, Yehova abaghile ukukana ukupilika inyiputo syake. (1 Peteri 3:7) Ukungana Yehova ko kukupangisya umundu ukuya wapamwanya fiyo kwa Kyala. Kangi umwene atikuketa ukuti abanyambala bapamwanya ukukinda abakikulu.
6. Ngimba sikusanusya fiki ukuti unnyambala nu nkasi bali ‘mbili ghumowene’?
6 Yesu ayobile ukuti linga unnyambala nunkikulu bingile mbweghi ‘bakaya babili, loli bipelile ukuya, mbili ghumowene.’ (Matai 19:6) Abene akabalilo kosa bikuya basubiliwa kangi batikubomba ifindu ifi fibaghile ukonanga inyegha yabo. (Isya Mbupingamu 5:15-21; Bahiburi 13:4) Undume nu nkasi wake binong’onelaneghe pa fundo yakughonana. (1 Bakorinti 7:3-5) Unnyambala akumbukeghe ukuti ‘nayumo atikughubengamo siku umbili wake, loli ikughuswila nukughutendekesya.’ Unnyambala ikulondiwa ukungana nukunswila unkasi wake. Ukukinda fyosa unkikulu ikulonda ukuti undume ayeghe wakisa kangi walughano.—Baefesi 5:29.
NGIMBA KYALA IKULONDA UKUTI ABAKIKULU BABOMBEGHE ISYAFIKI?
7. Nongwa yafiki imbumba yiliyosa yikulondiwa umutu?
7 Ukuti imbumba yibombeghe ifindu mwakukolelana yikulondiwa ukuya nu mutu pamo undongosi. IBaibolo pa 1 Bakorinti 11:3: likuyoba ukuti ‘Untu wa nnyambala wesa yo Kristi, kangi untu wa nkikulu wesa yo nnyambala, uwene untu wa Kristi yo Kyala.’
8. Ngimba unkikulu abaghile ukunangisya bulebule ulughindiko ku ndume?
8 Unnyambala aliwesa utubalilo tumo ikonanga. Loli linga unkikulu ikwitikiska nukukonga isi undume wake ikusala ni ndumbula yosa, imbumba yosa yikwenda kanunu. (1 Peteri 3:1-6) IBaibolo likuti: ‘Unkikulu . . . yo iyisyeghe ku ndume.’ (Baefesi 5:33) Ngimba siyeghe bulebule linga unnyambala akamanyila ubwanaloli? Pope unkikulu ikulondiwa ukwiyisya ku ndume wake. IBaibolo likuyoba kangi ukuti: ‘Mwe bakikulu, amulambeghe kubalume binu, ko kuti linga balipo bamo aba batikulitika ilisyu, bakwabiweghe nulwendo lwa bakasi babo kisita ni isyu nalimo, bo balubwene ulwendo lwinu ulununu, ulwa lwitiko.’ (1 Peteri 3:1, 2) Utuyilo utununu twa nkikulu tubaghile ukutula unnyambala ukuti aghindikeghe isi unkasi wake ikusubila
9. (a) Ngimba unkikulu abombeghe isyafiki linga akakolelana ni nyinong’ono isya ndume wake? (b) Ngimba pa lemba lya Titi 2:4, 5 pali fundo siliku isi sikubuka ku bakikulu ba pabweghi?
9 Ngimba unkikulu abombeghe isyafiki linga akakolelana ni nyinong’ono isya ndume wake? Ayobeghe inyonoghono syake, loli mwalughindiko. Akabalilo kamo, Sara ayobile isi Abrahamu akahobwike nasyo, loli Yehova alimbulile Abrahamu atile: ‘Syosa isi Sara ikuyoba syo usibombeghe itolo bo muno ikukubulila.’ (Ubwandilo 21:9-12) Utubalilo twingi ifundo isi abanyambala AbaKristu bikusala, sikuya syakukolelana nifundo isya m’Baibolo, unkikulu ikulondiwa ukuti akolelaneghe nasyo. (Imbombo Sya Batumiwa 5:29; Baefesi 5:24) Unkikulu wamahala ikupasikisya imbumba yake. (Belenga Titi 2:4, 5.) Linga undume na bana bikuketa ukwiyula kwake panongwa yabo, bikumughana nukungindika fiyo.—Isya Mbupingamu 31:10, 28.
10. Ngimba iBaibolo likuti fiki pa fundo yakulekana nukumasya ubweghi?
10 Abanyambala na bakikulu bingi linga bakindene bikwinong’ona ukuti kununu ukulekana pamo ukumasya ubweghi. Loli iBaibolo likuyoba ukuti ‘Unkikulu angalekanagha nundume’ kangi ‘yope nunnyambala angandekagha unkasi.’ (1 Bakorinti 7:10, 11) Naloli, pabaghile ukuya ifundo simo isi sibaghile ukupangisya ukuti unnyambala nu nkikulu balekane, loli iyi fundo nywamu fiyo. Ngimba sili bulebule nukumasya ubweghi? IBaibolo likuyoba ukuti linga yumo aghonene nu mundu uyu akaya nkasi pamo ndume wake, po mwinake ikuya mwabuke ukusala ukumasya ubweghi.—Matai 19:9.
NGIMBA KYALA IKULONDA UKUTI ABAPAPI BABOMBEGHE ISYAFIKI?
11. Ngimba fiki ifi abana bikulonda fiyo ku bapapi babo?
11 Mwebapapi, mwangaleghe na bana binu. Abana binu bikulonda ukuti mwangaleghe nabo, ukukinda fyosa bikulonda fiyo ukuti mubamanyisyeghe isya Yehova.—Ukukumbusya Indaghilo 6:4-9.
12. Ngimba abapapi bikulondiwa ukubomba isyafiki ukuti babafighilile abanabo?
12 Nkisu kya Setano iki imbibi sikongelela akabalilo kosa. Abandu bamo bikulondesya ukuti babasofye abana, lumo ukughona nabo. Abapapi bamo bikutoliwa ukubatula abana babo pa ifundo isya kughonana. Loli abapapi bikulondiwa ukubamanyisya kanunu abanabo isya bandu aba bikughona abana namuno babaghile ukwipokela. Mwebapapi mukulondiwa ukubafighilila abaninu. *—1 Peteri 5:8.
13. Ngimba abapapi bikulondiwa ukubamanyisya bulebule abanabo?
13 Abapapi bali nubudindo bwakumanyisya abana ukuti babombeghe ifindu mwamahala. Ngimba mubaghile ukubamanyisya bulebule abaninu? Abana bikulondiwa ukubamanyisya, loli linga bonangile mubasokeghe mwabutengamoyo. (Yeremiya 30:11) Mutikulondiwa ukubamanyisya pamo ukubafunda abaninu bo mukalele. Amasyu ghinu ghatikulondiwa ukuti ‘ghalaseghe bo lu lubo’ abaninu. (Isya Mbupingamu 12:18) Mubamanyisyeghe abana ukuti bamanye ubununu bwakupilikila abapapi.—Baefesi 6:4; Bahiburi 12:9-11; mukete Amasyu Gha Pabumalilo 29.
ISI KYALA IKULONDA UKUTI ABANA BABOMBEGHE
14, 15. Nongwa yafiki abana bikulondiwa ukubapilikila bapapi babo?
14 Akabalilo kosa Yesu ampilikilagha Tata wake, nalinga utubalilo tumo kwali kukafu ukubomba isi. (Luka 22:42; Yohani 8:28, 29) Yehova syo ikulonda kangi ukuti abana bapilikileghe abapapi babo.—Baefesi 6:1-3.
15 Mwebana, nalinga mukuketa ukuti kukafu ukubapilikila abapapi binu, mukumbukeghe ukuti linga mukubapilikila akabalilo kosa, mukunhobosya Yehova na bapapi binu. *—Isya Mbupingamu 1:8; 6:20; 23:22-25.
16. (a) Ngimba Setano ikubasyoba bulebule abana ukuti babombeghe imbibi? (b) Nongwa yafiki kununu ukwangala na aba banganile Yehova?
16 Umohesi abaghile ukubombela aba tukwangala nabo pamo abinako abangi ukuti bakusyobe ukubomba imbibi. Umwene amenye ukuti ingelo bo isi sikutamya ukusitola. Ikifwanikisyo yo Dina, mwana wa Yakobu uyu ali na bamanyani aba bakalinganile Yehova. Isi syatwele indamyo nyingi kumyake na kuba mbumba yake. (Ubwandilo 34:1, 2) Linga aba kwangala nabo bakangana Yehova, babaghile ukusyoba ukuti ubombe isi Yehova ikukana, isi pabumalilo sibaghile ukutwala ikitima kumyako, kubapapi bako na kwa Kyala. (Isya Mbupingamu 17:21, 25) Yo nongwa yake kununu ukuti wangaleghe na aba banganile Yehova.—1 Bakorinti 15:33.
IMBUMBA YINU YIBAGHILE UKUYA YALUSEKELO
17. Ngimba budindo buliku ubu aliwesa ali nabo mu mbumba?
17 Linga bosa mu mbumba bikukonga indaghilo isya Kyala bikuya babuke ku ndamyo nyingi. Linga uli nnyambala umweghi, unganeghe fiyo unkasi wako. Linga uli nkikulu, uyeghe wakwiyisya nuwa lughindiko ku ndume wako nukukonga unkikulu uyu ikulongosoliwa pa Isya Mbupingamu 31:10-31. Linga muli bapapi, mubamanyisyeghe abaninu ukuti banganeghe Kyala. (Isya Mbupingamu 22:6) Linga yowe tata, uyilongosyeghe ‘bununu inyumba’ yako. (1 Timoti 3:4, 5; 5:8) Mwebana, mubapilikileghe abapapi binu. (Bakolosi 3:20) Mukumbukeghe ukuti aliwesa utubalilo tumo abaghile ukonanga, yo nongwa iyi mukulondiwa ukwiyisya nukusuma ukuti aba mubonangile babahobokele. Naloli, iBaibolo lili nu bulongosi bwa Yehova bwa isi aliwesa ikulondiwa ukukonga ukuti imbumba yiye ya lusekelo.
^ ipal.12 Mubaghile ukusyagha ifundo isingi isya muno mubaghile ukubafighilila abaninu m’buku lya Sambirani kwa Msambizgi Waluso pa mutu 32, ibuku ili lifumusiwe na Baketi ba Yehova.
^ ipal.15 Umwana atikulondiwa ukupilikila abapapi pene linga ikubuliwa ukubomba isi Kyala ikukana.—Imbombo Sya Batumiwa 5:29.


text:
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA | KULUMBAISHA 11-18
Ino Ngani Weenga waba Mweensu Mutente Lyakwe Yehova?
Kuba mweensu mutente lyakwe Yehova cilaamba ayi muntu ngushicibusa wakwe Lesa, umushoma alimwi akumunyumfwila. Kulumbaisha 15 ilasansulula Yehova nshaasuni kumuntu usuni kuba bushicibusa anguwe.
MWEENSU WAKWE YEHOVA ULYEELETE . . .
kushomeka
kwaamba lushinisho luswa mumoyo
kutondesha bulemu kubasebenshinyina bakwe Yehova
ucita nshaakashomesha cakulumbila nakubi kwaamba ayi teshi cuubu
ulacafwa baabo bali mumapensho kwakubula kulindila kupekwa cili coonse
MWEENSU WAKWE YEHOVA ULALEYA . . .
kuba amulaka ubisha meena ababye
kucita shibiibi kubabye
taliti masuku pamutwi beneklistunyina
taacaniki pomwi abantu batanyumfwili Yehova abaabo bateshi basebenshi bakwe
taatambuli cishinkamulomo