text:
Makani 88: Johane Wamu Bbapatizya Jesu
LANGA nziba iboola amutwe wamuntu. Muntu ooyu ngu Jesu. Lino ubalilwa kumyaka iili 30. Alimwi muntu ngobali limwi ngu Johane. Twaiya kale zimwi zyaamba nguwe. Hena ulayeeya Maliya naakaunka kwaakuswaya Elizabeta wamukowa wakwe? Alimwi hena ulayeeya mwana mwida lya Elizabeta mbwaakasotoka cakukondwa? Ooyo mwana wataina zyalwa wakali Johane. Pele ino Johane a Jesu bacita nzi lino?
Lino Johane naazwa aawa kubbapatizya Jesu mu Mulonga wa Jodano. Mboobu muntu mbwabbapatizyigwa. Cakutaanguna ulabbizyigwa mumeenda, kwamana ulaimpulwa. Akaambo kakuti oobu Johane mbwacita kubantu, eelyo wiitwa kuti Johane Mubbapatizi. Pele ino nkaambo nzi Johane ncabbapatizya Jesu?
Johane wacita oobu nkaambo Jesu wakaboola akumwaambila Johane kuti amubbapatizye. Johane ubbapatizya bantu aabo bayanda kutondezya kuti tabakkomenyi kuzibi nzyobakacita. Pele hena Jesu kuli cibi ncaakacita nceelede kulilekelela? Peepe. Jesu tanaakacita cibi nkaambo Mwana wa Leza wakazwa kujulu. Aboobo waambila Johane kumubbapatizya ikutali akaambo kacibi, pele akaambo kakaambo kambi. Atubone kaambo aako.
Jesu katanaunka kuli Johane, wakali mufwali. Mufwali muntu uubamba zintu kuzwa kuzisamu, mbuli matebulu, zyuuno amabbenci. Josefa mulumi wa Maliya wakali mufwali, aboobo wakamuyiisya Jesu kuba mufwali awalo. Pele Jehova tanaakatuma Mwana wakwe anyika kuzyi kuba mufwali. Ulijisi mulimo uuyandika kapati kucita, aboobo casika ciindi cakuti Jesu atalike kuubeleka. Ikutegwa atondezye kuti wakaboola kucita kuyanda kwaba Wisi, Jesu waambila Johane kuti amubbapatizye. Hena Leza wacikkomanina eeci?
Inzya wacikkomanina, nkaambo Jesu naaimpulwa mumeenda, ijwi kuzwa kujulu lyati: ‘Ooyu Ngomwana wangu ngwenkondelwa.’ Alimwi kulibonya kuti julu lyacaala bukwazi, alimwi nziba yaboola ali Jesu. Pele taili nziba iini pe. Ilibonya buyo mbuli nziba. Masimpe ooyu muuya wa Leza uusalala.
Lino Jesu nzinji nzyajisi zyakuyeeya, aboobo waunka kwaakuluumuzya kubusena kutako cisabila kwamazuba aali 40. Okuya Saatani wamulonda. Kwaziindi zyotatwe Saatani ulamusunka Jesu kuti acite cimwi cintu kutegwa atyole mulawo wa Leza. Pele Jesu wakaka.
Ajokele Jesu wajana bantu ibaba batobeli bakwe bakutaanguna naa basikwiiya. Amwi mazina aabo ngaaya, kuli Andulu, Pita (alimwi wiitwa kuti Saimoni), Filipo a Natanayeli (alimwi wiitwa kuti Batalomayo). Jesu abasikwiiya aaba bapya baunka ku Galilaya. Mu Galilaya baleya amunzi wa Kana mukkala Natanayeli. Okuya Jesu waunka kupobwe lipati alimwi wacita maleele aakwe aakutaanguna. Hena ulicizyi ncaacita? Wasandula meenda kuba waini.
Matayo 3:13-17; 4:1-11; 13:55; Maako 6:3; Johane 1:29-51; 2:1-12.
Mibuzyo
- Mbabaani basankwa bobilo bali acifwanikiso?
- Mbuti muntu mbwabbapatizyigwa?
- Mbabaani kanji-kanji Johane mbabbapatizya?
- Nkaambo nzi kayandika kapati Jesu nkayandila Johane kuti amubbapatizye?
- Mbuti Leza mbwaatondezya kuti wakkomana kuti Jesu wabbapatizyigwa?
- Ncinzi cacitika Jesu naaunka kwaakuluumuzya kubusena kutako cisabila kwamazuba aali 40?
- Mbabaani batobeli naa basikwiiya ba Jesu bakutaanguna, alimwi maleele nzi aakwe aakutaanguna?
Mibuzyo aimwi
- Bala Matayo 3:13-17.
Ncikozyanyo nzi cakubbapatizyigwa Jesu ncaakasiila basikwiiya bakwe? (Int. 40:7, 8; Mt. 28:19, 20; Lk. 3:21, 22)
- Bala Matayo 4:1-11.
Mbuti kubelesya kabotu Magwalo kwa Jesu mbokutukulwaizya kwiiya Bbaibbele lyoonse? (Mt. 4:5-7; 2 Pita 3:17, 18; 1 Joh. 4:1)
- Bala Johane 1:29-51.
Nkuuli ni Johane Mubbapatizi nkwaakali kugamika basikwiiya bakwe, alimwi mbuti mbotukonzya kumwiiya sunu? (Joh. 1:29, 35, 36; 3:30; Mt. 23:10)
- Bala Johane 2:1-12.
Mbuti maleele aa Jesu aakutaanguna mbwaatondezya kuti Jehova taku cintu cibotu ncakasya bantu Bakwe? (Joh. 2:9, 10; Int. 84:11; Jak. 1:17)


c: text/html

text:
ULUPUNGU LWA KWA KALINDA NOVEMBER 2014
Bushe Satana Eko Aba?
Nga Satana tabako, ninshi abamutiina balilufiwa. Lelo Satana nga ni ncenjeshi iya kapela makufi, ninshi alibipa icine cine ukucila ne fyo abantu abengi batontonkanya.
Bushe Satana Eko Aba?
Bushe Satana bubifi fye, nelyo cibumbwa ico tushingamona?
Bushe Satana Bubifi Fye Ubwaba Konse?
Amalyashi yaba mu Baibolo yalasuka ici cipusho.
Bushe Tulingile Ukulatiina Satana?
Lesa alibikako ifintu 4 ifingamwafwa ukuicingilila ku matunko ya kwa Satana.
Ni Lilali Ubufumu bwa kwa Lesa Bwatendeke Ukuteka? (Ulubali 2)
Ubusesemo bwa mu Baibolo ne fyo Lesa alengele imfumu ya bena Babiloni ukulota filalangilila ilyo Ubufumu bwa lwa Lesa bwatendeke ukuteka.
“Kuti Nacita Shani Ububi Bwakula Ifyo?”
Bushe Yosefe acitile shani pa kuti akaane ukubeleleka kwa kwa muka Potifa?
Amasuko ku Mepusho ya mu Baibolo
Bushe filya Yesu alebuusha abafwa fitulanga ukuti finshi akacita ku ntanshi?
Na Fimbi Ifyo Mwingasanga pa Intaneti
Bushe Lesa e Wapangile Satana Kaseebanya pa Kuti Aletwesha?
Icasuko ca mu Baibolo calilungama kabili cilatusansamusha.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Inga Buyumi Bwakuntangu Nibukabe Aconi?
Sena buyumi pacishi . . .
nibukabe owa cimo-cimo?
nibukaipe maningi?
nibukabe cena?
NCOIKUTE KWAMBA BAIBOLO
“Lesa . . . nakapukute misoshi yonse mumenso abo, lufu nteti lukabeko kayi, nteti kukabe malila, kulila na kubabiwa. Bintu byakeendi bilapiti.”—Chivumbulutso 21:3, 4, New World Translation.
PINDU NJOMWELA KUCANA MWASHOMA MASWI AYA
Incito yaina.—Yesaya 65:21-23.
Malwashi kayi nemapensho alionse nteti akabeko.—Yesaya 25:8; 33:24.
Nimukacane buyumi bwaina kayi butapu, amwe nebanja yenu pamo nebanenu.—Masalimo 37:11, 29.
SENA CANCINE-NCINE INGA TUSHOMA NCOIKUTE KWAMBA BAIBOLO?
Ee, pamulandu wabintu ibi bibili:
Lesa ukute ngofu shakwinsa bintu byonse mbyalashomesha. Mu Baibolo, Yehova Lesa endiye enka owa ukute kukwiwa eti “wa Ngofu Shonse,” pakwinga ukute ngofu shitapu. (Chivumbulutso 15:3) Emulandu wakendi inga ucikonsha kwinsa bintu byonse mbyalashomesha kwamba eti bibe cena. Kwelana ne nceikute kwamba Baibolo, “kuli Lesa bintu byonse bikute kukonsheka.”—Mateyu 19:26.
Lesa wayandishisha kwinsa mbyalashomesha. Mucikoshano, Yehova wayandishisha kubapundusha bantu bonse balafwa.—Yobu 14:14, 15.
Baibolo kayi ikute kwamba eti Mwanendi Lesa, Yesu, walasengula balwashi. Walenshila cani ico? Wali kuyanda kunyamfwa bantu. (Maliko 1:40, 41) Eti Baishi, Yesu wali kuyanda kunyamfwa bantu bapenga.—Yohane 14:9.
Ici cela kutupa kushoma eti Yehova ne Yesu basuni kutunyamfwa kwamba eti tukacane buyumi bwaina kuntangu!—Masalimo 72:12-14; 145:16; 2 Petulo 3:9.
MWIPUSHO ULAYANDIKINGA KUYEYAPO
Inga Lesa nakense aconi kwamba eti buyumi bukabe bwaina?
Baibolo ikute kukumbula mwipusho uyu pa MATEYU 6:9, 10 ne pa DANIELI 2:44.


text:
Ino Bbaibbele Lyaamba Nzi Kujatikizya Nguzu Zyakulisalila? Sena Leza Nguweendelezya?
Bwiinguzi bwamu Bbaibbele
Leza wakatupa nguzu zyakulisalila muciindi cakuti walo kasalila limwi zyintu zyeelede kutucitikila naa kulekela zyintu kuti kazilicitikila. Amulange-lange ncoliyiisya Bbaibbele.
Leza wakalenga bantu mucinkozya cakwe. (Matalikilo 1:26) Mukwiimpana abanyama, balo bacita zyintu kweelana aziyanza nzyobakalengwa anzizyo, swebo twakakozya Mulengi wesu mukuba abube mbuli luyando abululami. Alimwi mbubwenya mbuli Mulengi wesu, tulijisi nguzu zyakulisalila.
Kanji-kanji, tulakonzya kucita zyintu munzila iikonzya kupa kuti zikatweendele kabotu zyintu kumbele. Bbaibbele litukulwaizya ‘Kusala buumi . . . kwiinda mukuswiilila jwi lya Leza,’ nkokuti kusala kutobela milawo yakwe. (Deuteronomo 30:19, 20) Mulawo ooyu nowatali kugwasya alimwi buya nowali walunya, ikuti notwatalijisi nguzu zyakulisalila. Muciindi cakutusungilizya kucita zyintu nzyaamba, Leza ulatukombelezya caluyando kuti: “Nicakabota niwakaswiilila milazyo yangu! Lino luumuno lwako nilwakaba mbuli mulonga.”—Isaya 48:18.
Kuzwidilila kwesu naa kwaalilwa kwesu tiikwakabikkilwa limwi. Kuti katuyanda kuzwidilila mucintu cimwi, tweelede kubeleka canguzu. Bbaibbele lyaamba kuti: “Kufumbwa milimo njaajana maanza aako, kocita canguzu.” (Mukambausi 9:10) Alimwi lyaamba kuti: “Makanze aabasungu alaleta zilyo zinji.”—Tusimpi 21:5.
Nguzu zyakulisalila ncipego cilibedelede cizwa kuli Leza, akaambo kakuti citupa kumuyanda ‘amoyo wesu woonse’—nkaambo tulayanda kucita oobo.—Matayo 22:37.
Sena Leza teendelezyi zyintu zyoonse?
Bbaibbele lilayiisya kuti Leza ngu Singuzuzyoonse, alimwi kunyina uukonzya kumwiinda nguzu. (Jobu 37:23; Isaya 40:26) Nokuba boobo, tabelesyi nguzu zyakwe kweendelezya zyintu zyoonse. Mucikozyanyo, Bbaibbele lyaamba kuti Leza ‘wakalyaanga’ kujatikizya Babuloni wansiku, sinkondonyina wabantu bakwe. (Isaya 42:14) Mbubwenya buyo, calino ubalekede buyo aabo babelesya nguzu zyabo zyakulisalila kucisa bamwi. Pele Leza takabaleki buyo mane kukabe kutamani.—Intembauzyo 37:10, 11.


text:
Ciiyo 3
Sena Ncobeni Makani Mabotu Azwa Kuli Leza?
1. Nguni Sikwaanza Bbaibbele?
Makani mabotu aakuti bantu bayoopona kukabe kutamani anyika alilembedwe mu Bbaibbele. (Intembauzyo 37:29) Bbaibbele lijisi mabbuku masyoonto-syoonto aali 66. Leza wakabelesya baalumi basyomeka babalilwa ku 40 kulemba mabbuku aaya. Mabbuku aakusaanguna osanwe akalembwa a Musa myaka iili 3,500 yainda. Bbuku lyamamanino lyakalembwa amwaapostolo Johane myaka iili 1,900 yainda. Ino basikulemba Bbaibbele bakali kulemba mizeezo yani? Kwiinda mukubelesya muuya uusalala, Leza wakabaambila ncibakeelede kulemba basikulemba Bbaibbele. (2 Samuele 23:2) Bakalemba mizeezo ya Leza, kutali yabo beni pe. Aboobo Jehova ngo Sikwaanza Bbaibbele.—Amubale 2 Timoteyo 3:16; 2 Petulo 1:20, 21.
2. Ino inga twasinizya buti kuti Bbaibbele ndyamasimpe?
Tulizyi kuti Bbaibbele lyakazwa kuli Leza akaambo kakuti lilasinsima ziyoocitika kumbele munzila iiluzi. Kunyina muntu uukonzya kucita oobo. (Joshua 23:14) Alikke Leza Singuzuzyoonse nguukonzya kubona ziyoobacitikila bantu kumbele.—Amubale Isaya 42:9; 46:10.
Ibbuku lizwa kuli Leza lyeelede kuba lilibedelede, alimwi oobo mbolibede ncobeni. Mabbiliyoni aama Bbaibbele alajanika mumyaanda myaanda yamyaambo. Nokuba kuti ndyakaindi, Bbaibbele lileendelana asayaansi wamasimpe. Alimwi basikulemba aaba bali 40 tiibakalemba zyintu zikazyanya. * Kunze lyaboobo, zili mu Bbaibbele zilatondezya luyando lwa Leza, alimwi licijisi nguzu zyakucinca buumi bwabantu kuti kabapona kabotu. Twaambo ootu twamasimpe tupa kuti mamiliyoni aabantu basyome kuti Bbaibbele ndi Jwi lya Leza.—Amubale 1 Batesalonika 2:13.
3. Ino Bbaibbele lijisi makani nzi?
Bbaibbele lijisi makani mabotu aakuti Leza ujisi makanze mabotu kujatikizya bantu. Magwalo alapandulula mbocakasweeka coolwe kakucili kumatalikilo ncobakajisi bantu cakupona munyika yaparadaiso alimwi amboiyakupilusyigwa paradaiso kumbele.—Amubale Ciyubunuzyo 21:4, 5.
Ijwi lya Leza alimwi lilijisi milawo, njiisyo, alimwi alulayo. Kuyungizya waawo, Bbaibbele lilaamba mbwaakali kubeendelezya bantu Leza—makani aayubununa bube bwa Leza. Aboobo, Bbaibbele lilakonzya kumugwasya kumuzyiba Leza. Lilapandulula mbomukonzya kuba mulongwe wakwe.—Amubale Intembauzyo 19:7, 11; Jakobo 2:23; 4:8.
4. Ino inga mwalimvwisya buti Bbaibbele?
Eeyi broshuwa iyoomugwasya kumvwisya Bbaibbele kwiinda mukubelesya nzila njaakali kubelesya Jesu. Wakali kwaamba Magwalo alimwi akwaapandulula kutegwa bamvwisye “ncaamba Magwalo.”—Amubale Luka 24:27, 45.
Nzisyoonto buyo zyintu zikonzya kukondelezya mbuli makani mabotu aazwa kuli Leza. Nokuba boobo, bantu banji tabaayandi, alimwi buya bamwi alabanyemya. Mutatyompwi. Bulangizi bwanu bwakupona kukabe kutamani buyeeme aakumuzyiba Leza.—Amubale Johane 17:3.
^ par. 7 Amubone broshuwa yakuti A Book for All People.


text:
Isambililo 3
Kani Icebo Iciweme Muli Bucine Cilifumine Kuli BaLesa?
1. Kani Abalembeshi ba Baibolo ni bani?
Icebo iciweme ica kweba ati abantu bakekala mu calo umuyayaya cililembelwe mu Baibolo. (Amasamo 37:29) Mu Baibolo muli amabuuku 66 anini anini. BaLesa baalipyungishe abalalume babucetekelo 40 ku kulemba Baibolo. Amabuuku akutanga asanu (5) aalilembelwe na Mose akale apepi ne myaka 3,500. Imyaka 1,900 ilipitilepo ukufuma apo ibuuku lya kupelako lyalembelwe ne ntangishi Yoane. Kani kulanguluka kwa bani abalukulemba Baibolo balembele? BaLesa baalipyungishe umupashi uswetelele pa kubuulishisha ifyebo ku balukulemba Baibolo. (2 Samweli 23:2) Baalilembele ukulanguluka kwa baLesa, talipo kulanguluka kwabo abene, koku. Fyopele’fyo, baYehova e Balembeshi ba Baibolo.—Pendeni 2 Timote 3:16; 2 Petilo 1:20, 21.
2. Koti twashininwa shani ukweba ati Baibolo ilalabila ifya cine?
Tuliishi ukweba ati Baibolo ilifumine kuli baLesa ni pakuti tapabulwapo ukucitwa akantu neli kamo pali fyefyo ifi ilabila ukweba ati fikacitwa kuntangiile. Takulipo umuntu uungacita koti ni fyopele’fyo. (Josyua 23:14) Ni benka lukoso baLesa Abamakosa onse e bangabona mu kuwaminina kuntangiile ya bantunshi.—Pendeni Yisaya 42:9; 46:10.
Tulacetekela ibuuku ilya kufuma kuli baLesa ukuba ilipuseneko ku mabuuku ambi, kabili fyopele’fyo efi lili. AmaBaibolo aakuti ubwingi alipeelwe mu milaka iingi. Nangaba ati ya kale, Baibolo ilabelana bwino na fyefyo ifi twiishi ifya cinenene pa fya sayansi. Kabili abalembeshi ba Baibolo 40 tabaalukulilengululapo. * Nakabili, ifi Baibolo ilabila pa butemwe fingafuma lukoso kuli baLesa bacine—baLesa babutemwe. Kabili ili ne makosa akwalulula ubwikashi bwa bantu pakuti buwaminine. Ubu bucine bulashinina amamilyoni ya bantu ukweba ati Baibolo Mashiwi abaLesa.—Pendeni 1 AbaTesalonike 2:13.
3. Kani findo Baibolo ilabilapo?
Icintu cimbi ici Baibolo ilabilapo makosa cebo iciweme ica kweba ati baLesa bali ne kufwaya kwabo ukuweme ku bantunshi. Amalembo alabuulishisha ifi ishuko lya bantunshi ilya kwikala mu paladaiso pa calo lyalubile pa kutanga lukoso mu bwikashi bwa bantunshi kabili na fyefyo paladaiso ikabako nakabili.—Pendeni Ukufisulula 21:4, 5.
Mu Mashiwi abaLesa mulasanganwa amafunde, ifyebo fya kututangilila, ne kufunda kwa mano. Ukulunda pali fyefyo, mu Baibolo muli ifyakubwenako fya fyefyo baLesa baalukulama abantunshi akale. Ukufuma kuli fyefyo ifyakubwenako, tulasambilila ifi baLesa bali. Namulifyefyo, Baibolo koti yamofwelesheniko ukwishiba baLesa. Ilabuulishisha ifi mungaba icibusa ca baLesa.—Pendeni Amasamo 19:7, 11; Jakobo 2:23; 4:8.
4. Kani mungaishiba shani Baibolo?
Ino bloshuwa ikamofwelesheniko ifya kwishiba Baibolo pa kupyungisha inshila shesho baYesu bapyungiishe. Lyonse baalukuloshako Amalembo ne kuabuulishisha ne kweba ati “beshibe bwino amalembo.”
Finini ifintu ifitulenga ukutemwesha koti cebo iciweme ica kufuma kuli baLesa. Nangabe’fyo, abantu bambi tabacitemenwepo, bambi nabo abantu balakalipa pakuti pa cebo iciweme. Tekweshapo ukunasha umweo wenu. Ubucetekelo bwenu ubwa kuba ne mweo wa muyayaya bulyeyamine pa kwishiba baLesa.—Pendeni Yoane 17:3.
^ par. 7 Boneni bloshuwa iikwete umutwi uulabila ati A Book for All People.


text:
TOHO YA TABA | MUBONELO WA MULIMU KA ZA KU ZUBA KWAI
Butata bo bu Yambile Lifasi Kaufela
Ku zuba kwai ki nto ye bulaya hahulu batu.
Ku zuba kwai ku bulaile batu ba ba eza 100,000,000 mwa lilimo ze 100 ze felile.
Ku bulayanga batu ba bato ba 6,000,000 silimo ni silimo.
Ka avareji, ku zuba kwai ku bulayanga mutu a li muñwi hamulaho wa lisekondi ze 6.
Mi ha ku bonahali kuli butata bo bu ka fela.
Licaziba ba akaleza kuli haiba muinelo wo u zwelapili, u zibe silimo sa 2030 ha si ka fita, palo ya batu ba ba ka shwanga silimo ni silimo bakeñisa ku zuba kwai i ka ekezeha ku fitelela 8,000,000. Mi ba akaleza kuli ku zuba kwai ku ka be ku bulaile batu ba ba fitelela 1,000,000,000 kwa mafelelezo a lilimo za ma 2000.
Batu ba ba zuba kwai haki bona feela ba ba amiwa ki butata bo bu tiswa ki ku zuba kwai. Ba bañwi ba ba amiwa ki butata bo ki ba ba mwa mabasi a batu ba ba bulaiwanga ki ku zuba kwai ili ba ba nyandiswanga ki masitapilu ni ku felelwa ki masheleñi. Ku tuha fo, batu ba ba eza 600,000 ba ba sa zubi kwai ba shwanga silimo ni silimo bakeñisa ku buyela musi o zwa kwa bazubi. Butata bo, bu ama mañi ni mañi bakeñisa ku ekezeha kwa liteko za milyani.
Butata bo, ha bu swani ni matuku a tahisezanga baalafi ku bata likalafo, kakuli bona bwa kona ku tatululwa mi tatululo ya bona ya zibahala. Bo Dokota Margaret Chan, baeteleli ba Katengo ka Katuna ka ka Talima za Buino Bwa Makete Mwa Macaba A Lifasi (WHO), ne ba bulezi kuli: “Butata bwa ku zuba kwai bu tisizwe ki batu, mi bwa kona ku feliswa haiba ba muuso ni sicaba ba lata ku bu felisa.”
Linaha ze ñata mwa lifasi li ezize tumelelano ya ku bata ku felisa butata bwa ku zuba kwai. Ku zwa ka August 2012, linaha ze bato ba 175 se li lumelelani ku nga mihato ya ku fukuza butata bwa ku zuba kwai. * Nihakulicwalo, ku na ni lika ze tahisa kuli butata bo bu zwelepili. Silimo ni silimo, ba likampani ze panga kwai ba itusisanga masheleñi a eza mabilioni a madola kwa ku fundota kwai kuli ba hape batu ba bañwi kuli ba kale ku zuba, sihulu basali ni ba banca ba ba pila mwa linaha ze sa zwelapili. Bakeñisa kuli kwai ya ngongwela, palo ya batu ba ba bulaiwa ki ku zuba kwai mwahalaa batu ba 1 bilioni ba ba zuba, ha i na ku kutela mwatasi. Haiba ba ba zuba ba sa tuheli, u zibe palo ya batu ba ba ka bulaiwa ki ku zuba kwai i ka ekezeha hahulu mwa lilimo ze 40 ze taha.
Ku fundota ni ku ngongwela kwa kwai, ku tahisa kuli batu ba bañata ba palelwe ku tuhela ku zuba ni ko ba ni takazo ya ku eza cwalo. Yeo ki yona nto ye ne ezahezi ku bo Naoko. Ba ne ba kalile ku zuba inze ba sa li basizana. Ku likanyisa mo ne ba bonahalelanga batu ba ba zuba kwai ba ne ba boniswanga ki bafundoti, ne ku ba tahisezanga ku ikutwa ku ba batu ba ngana hahulu. Ku si na taba ni kuli ne ba iponezi bo ndataa bona ni bo maa bona inze ba bulaiwa ki kanca ya kwa maswafu, ne ba zwezipili ku zuba kwai, nihaiba ka nako ye ne ba uta bana ba bona ba babeli ba basizana. Ba bulela kuli, “Ne ni bilaelanga hahulu ka za ku ba ni kansa ya kwa maswafu ni ka za buiketo bwa bana ba ka, kono ne ni sa koni ku tuhela ku zuba kwai. Ne ni nahananga kuli ha ni na ku kona ku tuhela ku zuba kwai.”
Nihakulicwalo, bo Naoko ne ba tuhezi ku zuba kwai. Nto ye ne ba tusize ku tuhela ku zuba kwai ki buka ye ñwi ye tusize batu ba bañata-ñata ku tuhela mukwa wo wa ku zuba kwai. Ki buka ifi yeo? Shangwe mu ipalele litaba ze latelela.
^ par. 11 Mihato yeo i kopanyeleza ku luta batu ka za bumaswe bwa ku zuba kwai, ku laela likampani ze panga kwai kuli li kusufaze kwa buñata bwa kwai ye li lekisanga, ku ekeza kwa masheleñi a mitelo ya ku lekisa kwai, ni ku eza litukiso za ku tusa batu ku tuhela ku zuba kwai.


text:
Mānga ya 113: Polo mu Loma
TALA muyololo obakutyile Polo ne sola Mwine Loma umulamine. Polo i mukutwe mu Loma. Ukungile poso’nka Kesala wa Loma anene bya kumulonga. Bantu i bapebwe kishima kya kumupempula mu kifungo.
Mafuku asatu kupwa kufika mu Loma, Polo watume misapu ku bakulumpe ba Bayuda amba bāye bamutale. Penepo Bayuda bavule badi mu Loma abaiya. Polo webasapwila myanda ya Yesu ne bulopwe bwa Leza. Bamo abaitabija ke Bene Kidishitu, ino bakwabo kebetabijepo.
Penepo Polo wasapwila ne basola badi bamulama bene. Mu myaka ibidi yadi mu kifungo, Polo wasapwila muntu ye-yense wamona. Ne kisaka kya Kesala kine kibaivwana myanda miyampe ya Bulopwe, ne bamo abaikala Bene Kidishitu.
Ino uno mupempudi ulemba ku meza’u i ani? Molangila i ani? Eyo, i Temote. Temote nandi wadi mu kifungo mwanda wasapwile myanda ya Bulopwe, ino pano i mukutululwe. Waiya kukwasha Polo kuno. Uyukile bilemba Temote? Tutalei.
Lelo uvulukile kibundi kya Fidipai ne Efisesa kidi mu Mānga ya 110? Polo wāshimikile’mo bipwilo bya Bwine Kidishitu. O mwanda pano padi mu kifungo, Polo watumina bano Bene Kidishitu mikanda. Ino mikanda idi mu Bible, itwanga bu Bene Efisesa ne Bene Fidipai. Pano Polo ulombolanga Temote myanda ya kulembela Bene Kidishitu balunda nandi ba mu Fidipai.
Bene Fidipai balongēle Polo biyampe. Bamutumine byabuntu ku kifungo, o mwanda pano Polo wibafwija’ko. Waile na byabuntu i Epafolodetusa. Inoko wabelele bininge wasa kufwa. Pano wakoma, kasa ne kujoka. Usa kusela ino mikanda ya Polo kadi basa kujokela ku Fidipai pamo na Temote.
Papo aye mu kifungo, Polo walembe mikanda mikwabo ibidi idi mu Bible. Umo i wa Bene Kidishitu ba mu Kolose. Uyukile mowityilwa? I Bene Kolose. Mukwabo i wa Filemone, mulunda nandi mukatampe wa mu Kolose. Uno mukanda wisambilanga padi Onesemusa mwingidi wa Filemone.
Onesemusa wanyemene Filemone waenda ku Loma. Penepo Onesemusa wayukile’mba Polo udi mu kifungo. Ebiya waiya kumupempula, kupwa Polo wasapwila Onesemusa. Ponka’po Onesemusa waikala Mwine Kidishitu. Pano Onesemusa wealakanya mwanda wa kunyema kwaanyemene. Lelo uyukile bilemba Polo mu mukanda watumina Filemone?
Polo walombe Filemone afwile Onesemusa lusa. Polo walembe amba: ‘Nakwalwija’ye kodi. Pano kadipo enka mwingidi obe kete. Ino kadi, i mwanenu Mwine Kidishitu muyampe.’ Onesemusa pa kujokela ku Kolose, wasela ino mikanda ibidi, umo wa Bene Kolose, mukwabo wa Filemone. Fwatakanya’po bidi nsangaji ya Filemone pa kuyuka’mba mwingidi wandi waikala Mwine Kidishitu.
Polo udi na myanda miyampe imoimo ya kutumina Bene Fidipai ne Filemone mu mikanda. Polo walombola Bene Fidipai’mba: ‘Nemutumina Temote. Ino nsa kwiya kwimupempula panopano.’ Kupwa walembela Filemone’mba: ‘Nongolwele pa kushikata kwako.’
Ebiya Polo pa kukutululwa, wakapempula banababo mu bifuko bivule. Kupwa Polo wakutwe monka mu Loma. Pano wayuka’mba wakepaibwa. Penepo watumina Temote mukanda ne kumunena āye bukidi. Polo walembe amba: ‘Nadi nkōkele Leza, Leza nandi ukampala mpalo.’ Kupwa lufu lwa Polo, pabapite myaka mityetye Yelusalema waonakanibwa dikwabo, pano ke na Bene Loma.
Ino mu Bible mudi bintu bivule. Kupwa Yehova Leza walembeja Yoano mikanda yandi, kubadila’mo ne mukanda wa Kusokwelwa. Uno mukanda wa mu Bible wisambilanga pa mafuku a kumeso. Tutalei pano bikamweka mu mafuku a kumeso.
Bilongwa 28:16-31; Fidipai 1:13; 2:19-30; 4:18-23; Bahebelu 13:23; Filemone 1-25; Kolose 4:7-9; 2 Tem.te 4:7-9.
Bipangujo
- Polo wasapwila bāni pano pakutyilwe mu Loma?
- Mupempudi udi ku meza pa kifwatulo i ani, ne ulongelanga Polo bika?
- Epafolodetusa i ani, ne wasela bika pa kujokela ku Fidipai?
- Mwanda waka Polo watumina Filemone mulunda nandi mukanda?
- Polo pa kukutululwa walonga bika, ne i bika byobamulonga dikwabo?
- Yehova walembeja mikanda ya mfulo ya mu Bible na ani, ne mukanda wa Kusokwelwa witulombola bika?
Bipangujo bikwabo
- Tanga Bilongwa 28:16-31 ne Fidipai 1:13.
Polo wādi ulonga bika kitatyi kyaākutyilwe mu Loma, ne lwitabijo lwandi lukomo lwāikele na lupusa’ka pa kipwilo kya Bwine Kidishitu? (Bil. 28:23, 30; Fid. 1:14)
- Tanga Fidipai 2:19-30.
I binenwa’ka bya kutendela ba Temote ne Epafolodetusa byānene Polo, ne tukokeja namani kwiula kimfwa kya Polo? (Fid. 2:20, 22, 25, 29, 30; 1 Kod. 16:18; 1 Tes. 5:12, 13)
- Tanga Filemone 1-25.
Polo wāsoñenye Filemone amba alonge biyampe pa mwanda’ka, ne kino kibwanya kuludika namani bakulumpe dyalelo? (Fil. 9; 2 Kod. 8:8; Ngat. 5:13)
Binenwa bya Polo bidi mu Filemone 13, 14 bilombola namani amba wādi ulēmekele mityima ya mundamunda ya bakwabo mu kipwilo? (1 Kod. 8:7, 13; 10:31-33)
- Tanga 2 Tem.te 4:7-9.
Pamo bwa Polo, netu tubwanya kukulupila namani amba Yehova uketupala mpalo shi tūminine kufika ne ku mfulo? (Mat. 24:13; Bah. 6:10)


text:
ICIPANDE ICIKALAMBA | YESU ALITULUBULA
Ico Tufwaila Ukulubulwa
“Umuntu uwafyalwa ku mwanakashi, ubumi bwakwe bwipi kabili bwaisulamo amacushi. Aba nge luba ilyabalula, no kubonsa, kabili apita nge cinshingwa kabili alaleka ukubako.”
Ukufuma fye na kale, abantu balatontonkanya pa fyo cingawama nga baali ne mibili iisuma kwati baice e lyo no kulaikala umuyayaya. Lelo ifi te fyo caba pantu tulafwa. Ukutula apo Yobo alandiile amashiwi yali pa muulu, napapita imyaka ukucila pali 3,000.
Bonse tulafwaisha ukwikala umuyayaya pantu cacifyalilwa. Baibolo ilanda ukuti Lesa alibika inshita ya muyayaya mu mitima yesu. (Lukala Milandu 3:11) Muletipo shani, bushe Lesa uwalenga ukuti tulefwaisha ukwikala umuyayaya kuti akaana ukutupeela ubumi bwa muyayaya? Awe nakalya. Icebo ca kwa Lesa calanda ukuti imfwa mulwani, kabili cisosa no kuti e ikaba umulwani wa kulekelesha “ukonaulwa.”
Twalishiba ukuti imfwa mulwani, kabili bonse fye tatwaitemwa. Nga twamona ukuti ubusanso bwalatucitikila uko tuli, tulafulumuka nelyo ukufisama. Na lintu twalwala tulaya ku cipatala pa kuti batundape. E co tucitila ifi ni co tatufwaya ukufwa.
Bushe kwaliba icingalenga twashininkisha ukuti Lesa akafumyapo imfwa? Ee, pantu Yehova Lesa, Kabumba tabumbile abantu ukuti baleikala fye imyaka iinono, kabili tababumbile ukuti balefwa. Ico Lesa alefwaya ca kuti abantu baleikala umuyayaya, kabili ifyo alaya alafikilisha.
Nomba bushe imfwa ikapwa shani? Ukutula fye na kale, abantu balyesha ukufumyapo imfwa lelo balifilwa. Na muno nshiku mwine balitwalilila ukwesha ukufumyapo imfwa. Basayantisiti balipanga umuti uwa kucefyako amalwele yamo. Kabili balisambilila ne fyo ifya mweo fyapangwa. Mu fyalo fimo, abantu balekala imyaka iingi ukucila ifyo baleikala imyaka 100 iyapita. Lelo abantu bena balafwa, nga filya fine Baibolo ilanda ukuti abantu ‘bonse balabwelela ku lukungu.”
Tatwingacetekela abantu ukuti bakafumyapo imfwa pantu tabakwata amaka. Icawama ca kuti, Yehova Lesa alipekanya icilubula ca Mwana wakwe, Yesu Kristu icikatulubula ku mfwa.


text:
Bushe Mulataluka Abo Mwalepepa Nabo Kale?
Abantu aba kuti balibatishiwe no kuba Inte sha kwa Yehova, e lyo baleka ukushimikila, nalimo no kuleka ukulalongana na Bena Kristu banabo, tatubataluka iyo. Na kuba, tulaya mu kubakoselesha pa kuti batemwe ifya kwa Lesa na kabili.
Umuntu nga acita ulubembu ulukalamba, te kutila ninshi uyo afwile fye ukutamfiwa. Lelo nga ca kutila Nte uwabatishiwa atwalilila fye ukupula mu mafunde ya kwa Lesa kabili talelapila, tulamutaluka nelyo alatamfiwa mu cilonganino. Baibolo yalilanda apabuuta tuutu ukuti: “Fumyeni mwi bumba lyenu imbifi iyo.”—1 Abena Korinti 5:13.
Nomba ciba shani ku mwaume uwatamfiwa lelo abakashi bakwe na bana bena bacili Inte sha kwa Yehova? Alatwalilila ukusakamana ulupwa lwakwe, lelo alaleka ukucitila pamo nabo ifya kwa Lesa. Icupo tacipwa kabili alatwalila ukutemwa no kusakamana abakashi bakwe na bana.
Abatamfiwa kuti baisa ku kulongana kwa cilonganino. Na kabili nga balefwaya kuti babafunda kuli baeluda ba mu cilonganino. Ico baeluda bafwaya sana kubafwa pa kuti na kabili bakabe Inte sha kwa Yehova. Abatamfiwa nga baleka imibele yabipa no kulanga ukuti cine cine balefwaya ukulakonka amafunde ya mu Baibolo, balabapokelela mu cilonganino na kabili.


text:
Kani mungatemwa ukupenda ifi ifyebo mu %%?
Inya
Koku
Amabuuku ne Mabloshuwa Akusambililamo Baibolo
Sambilileni Baibolo ukupyungisha aya amabuuku ne mabloshuwa mungakopolola.
Akapepala Kakwitilapo Abantu ku Cakwanuka mu 2015
Ibuuku lya Kutofwako Ukwishiba Ifili mu Mashiwi AbaLesa
Ukusambilila Ifili mu Mashiwi AbaLesa
Imipashi ya Bafwile—Kani Ingamofweniko Neli Ukumusomesheni? Kani Muli Bucine Eko Ili?
Mulukupensela Ukulungama Kwa BaYawe!—Mat. 6:33
'Penseleni Umutende ne Kuulonda'—1 Pet. 3:11
"Mulukulilama mu Butemwe bwa BaLesa"
Ibuuku lya Kumofweniko Ukufwaya Fwaya Ifyebo Ilya Bamboni sha BaYawe Ilya mu 2014
Ifyebo fimbi ifilukusangwa pa Intaneti tekuti fisangwepo mu mabuuku aapulintilwe.


text:
Bushe Yesu Alyupile? Bushe Yesu Alikwete Abaice Bakwe?
Icasuko ca mu Baibolo
Nangu ca kuti Baibolo tayalanda mu kulungatika ukuti Yesu taupile, ifyo yalandapo filatulanga bwino bwino ukuti taupile. * Moneni ifilanga ukuti taupile.
Baibolo ilingi ilalanda pali balupwa ba kwa Yesu na pa banakashi abaleba na Yesu ilyo alebomba umulimo wa kushimikila e lyo na pa banakashi abaliko ilyo bamwipeye, lelo tayalandapo ukuti alikwete umukashi. (Mateo 12:46, 47; Marko 3:31, 32; 15:40; Luka 8:2, 3, 19, 20; Yohane 19:25) Umulandu uukalamba uo Baibolo ishalandilapo pali ili lyashi, ni co Yesu taupile.
Yesu aebele abasambi bakwe pa bantu abashifwaya ukuupa pa kuti balebombesha mu mulimo wa kwa Lesa ati: “Uwingekala ukwabula ukuupa, naekale ifyo fine.” (Mateo 19:10-12) Abasalapo ukukanaupa pa kuti balepoosa inshita iikalamba mu mulimo wa kwa Lesa, balapashanya Yesu.—Yohane 13:15; 1 Abena Korinti 7:32-38.
Ilyo ali mupepi no kufwa, Yesu aebele umusambi wakwe ukulasakamana banyina. (Yohane 19:25-27) Nga ca kuti Yesu alyupile nelyo nga alikwete abana, nga alipekenye ukuti kwaba aba kusakamana umwina mwakwe na bana bakwe.
Baibolo ilanda ukuti abalume bafwile ukupashanya Yesu, lelo tailanda ukuti bafwile ukumupashanya mu fyo alesunga umukashi. Itila: “Mwe balume, muletemwa abakashi benu, filya na Kristu atemenwe icilonganino no kuipeela pali cena.” (Abena Efese 5:25) Nga ca kuti Yesu alyupile ilyo aali pano calo, bushe pali ili ilembo nga tabalanda ukuti abalume balepashanya ifyo Yesu alesunga bwino umukashi wakwe?
Bushe Yesu alikwete abaice bakwe?
Ee, Yesu alikwete abaice bakwe 6 nalimo no kucilapo. Abaice bakwe abaume baali, Yakobo, Yosefe, Simone na Yuda e lyo bankashi yakwe bali babili nalimo no kucilapo. (Mateo 13:54-56; Marko 6:3) Abaice ba kwa Yesu bali bana ba kuifyalila aba kwa Yosefe na Maria, nyina wa kwa Yesu. (Mateo 1:25) Baibolo itila Yesu e wali “ibeli” lya kwa Maria, ne ci cilanga fye ukuti Maria alikwete abana na bambi.—Luka 2:7.
Ifyo abantu balanda pali bamunyina ba kwa Yesu ifishili fya cine
Pa kuti cilemoneka kwati Maria alitwalilile ukuba nacisungu, abantu bamo balondolwela mumbi ishiwi lya kuti “bamunyina.” Ku ca kumwenako, bamo batila bamunyina ba kwa Yesu abo Baibolo yalandapo, bali bana abo Yosefe afyele mu mukashi umbi uo akwete ilyo ashilaupa Maria. Lelo, Baibolo itila Yesu alikwete insambu sha kupeelwa icipuna ca bufumu ubo Lesa alaile Davidi. (2 Samwele 7:12, 13; Luka 1:32) Nga ca kuti Yosefe alikwete abana abaume abakulu pali Yesu, ninshi umukulu pa bana ba kwa Yosefe e wali no kukwata insambu sha kupeelwa icipuna ca bufumu.
Bushe bamunyina ba kwa Yesu abo Baibolo yalandapo, basambi bakwe? Te kuti babe abasambi bakwe, pantu Baibolo itila kwali inshita ilyo “bamunyina tabalemutetekela.” (Yohane 7:5) Baibolo ilalekanya nga ilelanda pali bamunyina ba kwa Yesu na pa basambi bakwe.—Yohane 2:12.
Bambi nabo batila bamunyina ba kwa Yesu abo Baibolo yalandapo, bafyala bakwe nelyo balupwa lwakwe bambi. Lelo Amalembo ya ciGriki tayabomfya amashiwi yamo yene nga yalelanda pali “munyina,” “lupwa,” no “mufyala.” (Luka 21:16; Abena Kolose 4:10) Abasambilila pa fya mu Baibolo abengi balisumina ukuti bandume inankwe ba kwa Yesu na bankashi yakwe bafyelwe inda imo fye. Ku ca kumwenako, icitabo ca The Expositor’s Bible Commentary citila: “Baibolo nga yatila ‘bamunyina’ ba kwa Yesu. . . ninshi ilelanda pa bana ba kwa Maria na Yosefe. Kanshi Yesu alikwete abaice bakwe abo afyelwe nabo kuli nyina umo.” *
^ par. 3 Mu Baibolo mwaliba amalembo ayalanda pali Kristu ukuti ni shibwinga, lelo muli ayo malembo ishiwi lya kuti shibwinga libomfiwa fye mu mampalanya.
^ par. 13 Ifyebo fimbi pali ili ilyashi fisangwa mu citabo citila The Gospel According to St. Mark, Second Edition, icalembelwe na Vincent Taylor, ibula 249, ne citabo citila A Marginal Jew


text:
Isambililo 2
Bushe Lesa Mwamwishiba Shani?
1. Mulandu nshi tufwile ukupepela Lesa?
Lesa wa cine e wabumbile ifintu fyonse. Takwata intendekelo ne mpela. (Amalumbo 90:2) Imbila nsuma iisangwa mu Baibolo yafuma kuli ena. (1 Timote 1:11) Apo Lesa e watupeele ubumi, e o tufwile ukulapepa fye.—Belengeni Ukusokolola 4:11.
2. Bushe Lesa aba shani?
Takwaba umuntu uwamonapo Lesa pantu Lesa Mupashi, ici cilolele mu kuti umubili Lesa akwata walipusana sana no wa bantu. (Yohane 1:18; 4:24) Na lyo line, nga twamona ifyo Lesa apanga kuti twaishiba ifyo atontonkanya ne fyo omfwa. Ku ca kumwenako, ifisabo fyalekanalekana na maluba fitulanga ukuti alitutemwa kabili wa mano. Ifyo apanga mu muulu fitulanga ukuti alikwata sana amaka.—Belengeni Abena Roma 1:20.
Kuti twasambilila ifingi pa fyo Lesa aba nga tulebelenga Baibolo. Ku ca kumwenako, ilatweba ifyo Lesa atemwa ne fyo apata, ifyo asunga abantu, ne fyo omfwa nga twacita ifyabipa nangu twacita ifisuma.—Belengeni Amalumbo 103:7-10.
3. Bushe Lesa alikwata ishina?
Yesu atile: “Shifwe wa mu muulu, ishina lyenu libe ilya mushilo.” (Mateo 6:9) Nangu ca kuti Lesa alikwata amashina ya ku mucindikilako ayengi, ishina lyakwe lyaba fye limo. Ifyo abantu beta ishina lyakwe, ciba fye ukulingana ne citundu. Mu Cibemba batila “Yehova.” Lelo abantu bamo bamwita ati “Yahweh.”—Belengeni Amalumbo 83:18.
Ishina lya kwa Lesa balilifumya mu ma Baibolo ayengi no kubikamo amashina ya ku mucindikilako pamo nga Shikulu nelyo Lesa. Lelo ilyo Baibolo bailembele, ishina lya kwa Lesa lyalimo imiku mupepi na 7,000. Yesu alilengele ishina lya kwa Lesa ukwishibikwa ilyo alesambilisha abantu pali Lesa.—Belengeni Yohane 17:26.
4. Bushe Yehova alatusakamana?
Bushe ifi abantu abengi bacula filanga ukuti Yehova tatusakamana? Abantu bamo batila e ulenga tulecula pa kuti amone nga twalimucetekela, lelo ubu bufi.—Belengeni Yakobo 1:13.
Lesa alicindika abantu. E mulandu wine abapangile ukuti baleisalila ifya kucita. Bushe tatutasha sana ifi Lesa atupeela ubuntungwa bwa kuisalila ukuti tulemubombela? (Yoshua 24:15) Nomba abengi basalapo ukulacusha abanabo, e calenga abantu abengi ukulacula. Yehova alomfwa ubulanda ilyo amona abantu balecula.—Belengeni Ukutendeka 6:5, 6.
Yehova alatusakamana. Afwaya ukuti tuleba ne nsansa. Nomba line ali no kufumyapo amacushi no konaula abacita ifyabipa. Lelo kwaliba umulandu alekela ifyabipa ukulacitika. Mwi sambililo 8, emo tukasambilila ico Lesa alekela ifyabipa ukulacitika.—Belengeni 2 Petro 2:9; 3:7, 13.
5. Kuti twapalama shani kuli Lesa?
Yehova alibika amano kuli ifwe fwe bantu. E mulandu wine atwebela ukuti nga tulefwaya ukupalama kuli ena tufwile ukulapepa. (Amalumbo 65:2; 145:18) Alatwelela na lintu twalufyanya. Alamona ifyo tuibikilishako ukucita ifyo afwaya, nangu cingati limo tulalufyanya. Kwena tuli babembu, lelo kuti twaba ifibusa fya kwa Lesa.—Belengeni Amalumbo 103:12-14; Yakobo 4:8.
Apo Yehova alitupeela ubumi, tufwile ukumutemwa ukucila ifyo twatemwa umuntu uuli onse. (Marko 12:30) Nga mulesambilila pali Lesa no kulacita ifyo alemweba ninshi mwalitemwa Lesa kabili mukapalama sana kuli ena.—Belengeni 1 Timote 2:4; 1 Yohane 5:3.


text:
Nwi beena Kidishitu su?
Oolo. Twi beena Kidishitu mwanda:
- Atulondaa kalolo malongyesha na mwikeelo wa Yesu Kidishitu.—1 Mpyeele 2:21.
- Twi na lukumino shi Yesu ndjo lufungula lwa kipandjilo; atuuku shi “
takwi dingi eshina muushi mw’eulu nya, dipeebwe munkatshi mwa bantu, dilombeene twakapaandila kwadidi.”—Bikitshino 4:12.
- Bantu abafiki bu Batemwe ba Yehowa, ababatshishibwa mwishina dya Yesu.—Mateo 28:18, 19.
- Atwelaa nteko yeetu mwishina dya Yesu.—Yowano 15:16.
- Atuuku shi Yesu nyi Nfumu, aye ndjo abadi basangule bwa kwikala na bufumu, kunundu kwa bantu booso.—1 Beena-Kodinto 11:3.
Sunga mbyabya, mu myanda ibungi, twi belekeene na bingi bipwilo byabetanyinaa bu bya beena Kidishitu. Bu kileshesho, atuuku shi Bible alongyesha shi Yesu nyi Mwana a Efile Mukulu, te mu busatu bwiselele nya. (Maako 12:29) Tatwi bakumine shi muntu e na kintu kampanda kisha kifwiyaa kunyima kwa lufu lwa mbidi nya, atuuku shi Bible talongyesha shi Efile Mukulu akyengyeshaa bantu mu kaalo ka looso nya, sunga shi baaba bakwete kukunkusha myanda mu kipwilo bekale na myasu ayibatuulu kunundu kwa bakwabo beena Kidishitu nya.—Mulungudi 9:5; Ezekyele 18:4; Mateo 23:8-10.


text:
Nkaambo Nzi Jesu Ncaitwa Kuti Mwana wa Leza?
Bwiinguzi bwamu Bbaibbele
Leza tajisi mukaintu ngwakonzya kuzyala awalo bana. Pele Mulengi wabuumi boonse. (Ciyubunuzyo 4:11) Aboobo, muntu wakusaanguna ngwaakalenga Leza, nkokuti Adamu, wiitwa kuti “
mwana wa Leza.” (Luka 3:38) Mbubwenya buyo, Bbaibbele liyiisya kuti Jesu wakalengwa a Leza. Aboobo awalo Jesu wiitwa kuti “
Mwana wa Leza.”—Johane 1:49.
Leza wakalenga Jesu katanalenga Adamu. Kujatikizya Jesu, mwaapostolo Paulo wakalemba kuti: “
Ooyu ngonguwe cinkozya ca Leza uutalibonyi, imutaanzi kuzyalwa kuzilenge zyoonse.” (Bakolose 1:15) Jesu wakaliko kale kaindi katanazyalwa muluba lwaŋombe mu Betelehemu. Mubwini, Bbaibbele lyaamba kuti matalikilo ‘
aakwe ngakalekale, ngamazuba aaciindi loko.’ (Mika 5:2) Mbwali Mwana wa Leza mutaanzi, Jesu wakali cilenge camuuya kujulu katanazyalwa anyika kali muntu. Jesu wakalyaambilila kuti: “
Ndakaboola kuzwa kujulu.”—Johane 6:38; 8:23.


text:
Jishimikila 2: Bujimi Bwawama
AKIMONA ino mpunzha iji papo! Nga bintu byonse bijipo byo byawamapo! Akimona nsono, bichi, maluba ne banyama bonse. Nga banzovu ne mabokwe wibimona nyi?
Nga buno bujimi bwawama byonkabye bwaishileko byepi? Twaya tumone Lesa byo anengezhezhe ntanda kuba’mba twikalengapo.
Patanshi, Lesa wameneshe nsono pa ntanda. Kabiji walengele bichi byapusana pusana. Bino bintu bimena bilengela ntanda kumwekana bulongo. Pano bino bingila ne mingilo ikwabo. Bichi byavula bitupa kajo kaji na munyimo pa kwikaja.
Kyalondejilepo Lesa walengele masabi a mu mema ne bañonyi ba mwiulu. Walengele bakabwa, bapushi, bambili, banyama bakatampe ne bacheche. Banyama ka bo muji nabo pa muzhi? Nanchi kechi twafwainwa kusangalala kuba’mba Lesa witulengejile bino byonse nenyi?
Kyapeleleko, Lesa walengele mwanzo umo wa ntanda mu jishinda japusanako. Watelele ino mpunzha amba bujimi bwa Edena. Bwajinga bujimi bwalumbuluka bingi. Byonse byajingamo byajinga bya kitambo. Kabiji Lesa wakebelenga amba ntanda yonse ikale yawama byonka byajinga buno bujimi bwanengela bo alengele.
Pano akitala jikwabo pa kino kipikichala kya bujimi. Nanchi wayuka kintu kyamwene Lesa amba kyo kyabulamo nyi? Twaya tumone.
Ntendekelo 1:11-25; 2:8, 9.
Mepuzho
- Lesa wanengezhezhe byepi ntanda kwikala ke muzhi wetu?
- Londolola misango ya banyama Lesa bo alengele. (Mona kipikichala.)
- Mambo ka bujimi bwa Edena kyo bwawamijile?
- Lesa wakebelenga ntanda yonse kwikala ka?
Mepuzho akwabo
- Tanga Ntendekelo 1:11-25.
Lesa walengele ka pa juba ja busatu? (Nte. 1:12)
Lesa walengele ka pa juba ja buna? (Nte. 1:16)
Lesa walengele banyama ba mutundu ka pa juba ja butanu ne pa juba ja butanu na jimo? (Nte. 1:20, 21, 25)
- Tanga Ntendekelo 2:8, 9.
Bichi ka bibiji byanema Lesa byo abikile mu bujimi bwa Edena, kabiji byaimenejilengako ka?


text:
IFINGAFWA ULUPWA | IFYA KUKUSHA ABANA
Ifyo Mwingacita Umwana Wenu nga Amwipusha pa Mfwa
UMULANDU CAFISHA
Elenganyeni ukuti umwana wenu uuli ne myaka 6 amwipusha ati, “Bushe na imwe bushiku bumo mu kafwa?” Kuti mwapapa e lyo mwayipusha amuti: ‘Bushe umwana wandi nakula ica kuti nga namweba icasuko kuti aumfwa? Kuti nalanda shani nankwe pa lwa mfwa?’
IFYO MUFWILE UKWISHIBA
Abana balatontonkanyapo pa mfwa. Bamo balapanga no tusela umo bacita kwati umo nafwa. Kanshi, tatufwile ukumona imfwa kwati lyashi ilyo tushingalandapo no mwana, kabili mufwile ukwasuka amepusho ayo alemwipusha pa mfwa. Nga ca kuti limo limo mulelandako pa mfwa no mwana, mukamwafwa ukwishiba ifya kucita nga ca kuti umuntu uo atemwa afwa.
Mwilamona kwati nga mulelanshanya no mwana pa mfwa akulaikala fye mwenso mwenso. Lelo, ici cine e cikamwafwa no kukanalatiina imfwa. Lelo mulingile ukumulondolwela bwino ifyo imfwa yaba. Ku ca kumwenako, abasambilila sana pa fyo abana baba batila, abana abashilafisha imyaka 6 tabaishiba ukuti umuntu nga afwa ninshi capwa. Mufisela bangala, umwaice kuti aipanga kwati nafwa e lyo panono fye abuuka.
Lelo, nga bayabalekula baleshiba ukuti imfwa ibi, e cilenga baleipusha amepusho, ukusakamana nelyo ukuba no mwenso maka maka nga kwaliba uo batemwa uwafwa. Kanshi calicindama ukulanshanya no mwana pa mfwa. Marion Haza uwasambilila sana pa fyo abantu batontonkanya atile: “Umwana alatiina sana imfwa nga ca kuti abafyashi balemukanya ukulanda nabo pa mfwa.”
Tamulingile ukulasakamana sana pa fyo mwingalanda. Abafwailishe sana pali ili lyashi batile ico abana bafwaya fye “kubeba icishinka mu nshila ya cikuuku.” Muleibukisha ukuti umwana nga amwipusha icipusho cimo ninshi alefwaya ukwishiba icasuko.
IFYO MWINGACITA
Mulemona inshita iisuma iyo mwingalanshanya nankwe pa mfwa. Tutile umwana wenu amona akoni akafwa mu mbali ya mu musebo nelyo icitekwa pa ng’anda cafwa, kuti mwamwipusha amepusho ayengalenga alanda ifyo aletontonkanya. Nalimo kuti mwatila: “Bushe inama iyafwa ilacula? Bushe ilomfwa impepo nelyo insala? Kuti waishiba shani ukuti inama naifwa nelyo umuntu nafwa?”—Ilembo ilingamwafwa: Lukala Milandu 3:1, 7.
Mwimufisa. Nga ca kuti uo mwaishiba nelyo lupwa afwa, mwilamupita mu mbali no kulamweba amashiwi pamo nga “baliya mu kutandala.” Pantu ici kuti calenga umwana alamona kwati kasuba kamo bakabwela. Kanshi mulingile ukumulondolwela fye icishinka mu nshila iya-anguka. Ku ca kumwenako, kuti mwatila: “Ilyo bamama bafwile umubili wabo walilekele ukubomba. Kanshi te kuti tulande nabo, lelo tatwakabalabe.”—Ilembo ilingamwafwa: Abena Efese 4:25.
Apo umwana umunono kuti nalimo aletontonkanya ukutila imfwa ilambukila, mwebeni ukuti te kuti imwambukile
Mwebeni ukuti te walengele. Umwana kuti aletontonkanya ukuti ifyo acitile nelyo ifyo alandile e fyalengele ukuti uyo muntu afwe. Mu nshita ya kumweba fye ukuti te walengele, kuti mwamwipusha amuti, “Cinshi uletontonkanishisha ukuti ni we walengele?” Ilyo alelondolola mulekutikisha, kabili mwilasuusha ifyo alelanda. Na kabili, apo umwana umunono kuti nalimo aletontonkanya ukutila imfwa ilambukila, mwebeni ukuti te kuti imwambukile.
Mwafweni ukulanda ifili ku mukoshi. Mulelanda nankwe pa bantu mwatemenwe abafwa, pamo nga balupwa wenu abafwa abo tamwenepo. Kuti mwamushimikilako ifisuma fimo ifyo banyinasenge, banalume, nelyo banakulu bacitile ilyo tabalafwa. Nga mulebalandapo ninshi mulemusambilisha ukuti tacabipa ukubalandapo nelyo ukubatontonkanyapo. Lelo, nga talefwaya ukulandapo, tamulingile ukumupatikisha. Kuti mwalanshanyapo inshita imbi iyo mukamona ukuti nailinga.—Ilembo ilingamwafwa: Amapinda 20:5.
Ifipandwa 34 na 35 mu citabo ca Sambilila Kuli Kasambilisha Mukalamba kuti fyayafwa abana benu ukwishiba ifyo Baibolo isambilisha pa mfwa. Moneni apo balemba ukuti IMPAPULO > IFITABO NA MA BROSHUWA


text:
Atwe Batemwe ba Yehowa
—Twi bantu kinyi?
Twi bantu ba tubila nkama na nkama na ndimi ilekeene na be na nshalelo mwilekeenelekeene; sunga mbyabya twi na bu umune mu mpàngo yetu. Mu bino byooso, atukumiina kutumbisha Yehowa, Efile Mukulu a mu Bible na Mupangi a bintu byooso. Tukwete kukita mwetu mooso bwa kulonda kileshesho kya Yesu Kidishitu na twi na muloo wa kwitaminyibwa bu beena Kidishitu. Ooso a kwatudi kwete kukisha nsaa yaaye mu kukwasha bantu bwashi balongye myanda i mu Bible pabitale Bufumu bw’Efile Mukulu. Bantu abetuuku bu Batemwe ba Yehowa mwanda tukwete kutuusha bukamonyi, sunga kwakula pabitale Yehowa Efile Mukulu na Bufumu bwaye.
Twela mu site etu. Badika Bible ku Internet. Longa ingi myanda itutale na myanda itale lukumino lwetu.


text:
Uzye Ukucula Kulatala Kusile?
Uzye mungati . . .
ee?
awe?
limwi?
VINO BAIBOLO IKASAMBILIZYA AEVI:
“Leza . . . alakumbula aminsozi yonsi uku manso yao. Kutalaya nupya ukufwa, nanti ukulosya, nanti ukukuuta, nanti ukucululuka.”—Umbwilo 21:3, 4, Cimambwe New Testament
CINO CAZIIPILA UKUMANYA UKUTI UKUCULA KULASILA
Tukasininkizya ukuti asi Leza wino akalenga ukuti tuye na mavya.—Yakobo 1:13.
Tukateekeziwa ndi twamanya ukuti Leza akatuvwila uluse lino tukucula.—Sekaria 2:8.
Tukataila ukuti ukucula konsi kulasila.—Masamu 37:9-11.
UZYE I CUMICUMI TUNGAZUMILA VINO BAIBOLO IKASAMBILIZYA?
Ee, ivintu viili ivingalenga tuzumile aevi:
Leza wapata ukucula nu lufyengo. Elenganyini pali vino Leza uvwile lino antu yakwe aaliko mpiti yayacuzyanga. Baibolo ikati Leza wakaliipe sana pa mulandu na “yaya ayatitikizyanga.”—Abapingushi 2:18, Amalembo ya Calo Cipya.
Leza wapata sana antu yano yakacuzya auze. Wakwe vino Baibolo ikalanda ukuti “iminwe iikazwisya uwazi wa muntu wa kaele” iya winyi kuli aliwe.—Amapinda 6:16, 17.
Leza akasakamala umuntu wenga na wenga. Cila-muntu “wamanya ukuti waya ni cinkunka cakwe nu kuwaika kwakwe,” nomba na Yeova kwene wamanya ivikatucuzya cila-muntu!—2 Imilandu 6:29, 30.
Likwene sile Yeova alaomvya Uwene wakwe ukusisyapo amacuzi yano umuntu wenga na wenga waya nayo. (Mateo 6:9, 10) Pa nsita ii, akateekezya yonsi aakamulonda umu cumi.—Imilimo 17:27; 2 Kolinto 1:3, 4.
VWILINI MUNGATI ULI?
U mulandu ci uno Leza walekela ukuti ucuzi utwalilile?
Baibolo ika-asuka icuzyo kwene ci pali LOMA 5:12 na pali 2 PETULO 3:9.


text:
Kuti Ndekaana Shani Amesho ya Kucita Ifyabipa?
Ifyo Wingacita
Intanshi, nangu ca kuti banobe balekutunka ukucita ifyabipa, ububi bukafuma mu fyo wasala ukucita bukesa pali iwe.
Ica Bubili, ishiba ubwesho bwa kucita icabipa ubukwafya sana ukucimfya.
Icakonkapo, yipushe ati, ‘Ni lilali ntunkwa sana ukucita ico icabipa?’ (Bushe ni lintu ndi ku sukulu? Ilyo ndi ku ncito? Pa nshita imbi?) Ukwishiba ilyo wingatunkwa ukucita icabipa kuti kwakwafwa ukutaluka ubo bwesho.
Nga wacita ifi, ninshi nauipekanya ukucita ifingakwafwa. Ica kubalilapo icifwaikwa, kutaluka ku fingalenga walatunkwa ukucita ico icabipa. (Ku ca kumwenako: Nga ca kuti wafuma ku sukulu ulaba na bana be sukulu banobe, abakupatikisha ukupepako fwaka, limbi kuti cawama wacinja inshila ya kupita pa kuti mwilakumana.) Ufwile ukwishiba ukuti: “Abanobe” abakupatikisha ukucita ifyabipa te fibusa fya cine.
Na lyo line, te kuti utaluke kuli fyonse ifingakuletela ubwafya. Limo kuti waeshiwa ukucita icabipa icayafya ukucimfya, nalimo ici kuti cacitika ilyo ushile-enekela ico ukucitika.
Icingakwafwa kuipekanya!
Tontonkanya pali ici: Yesu alishibe ifyo amafunde ya kwa Lesa yacindama. Alefwaya sana ukulaumfwila Wishi pa nshita yonse. (Yohane 8:28, 29) Kanshi icingakwafwa sana kwishiba ico ulingile ukucita.
Cita ifi. Tontonkanyapo pa milandu ibili iyo ufwile ukukaanina ukucita ifyabipa ifyo utunkwa ukucita ilingi line, kabili tontonkanya na pa fintu fibili ifyo wingacita pa kuti wicita ifyo fintu.
Cinshi wingafwaila abantu bambi ukulakutungulula? Uleshipa no kucita ico waishiba ukuti e calungama. (Abena Kolose 3:5) Kabili ulepepa pa kuti ukatwalilile ukucita ico.—Mateo 6:13.


text:
Iciputusya 1: Ubulengesi Ukufika na ku Bulobe bwa Menda
Kani amaulu ne calo fyalifumine pi? Mba’kasuba, umwensi ne tubangabanga, ne fintu ifingi lukoso ifili pa calo fyalibeleko syani? Baibolo ilasuke’filungeme ili ilabila ati fyalilengelwe na baLesa. Kansi ibuku lyesu lyatatika ne fisimicisyo fya mu Baibolo ifya pa bulengesi.
Tulasambilila ukweba’ti, pa kutanga lukoso baLesa balilengele abantu ba mupasi abali koti nibo. Baali ni nkalamba. Pano icalo calilengelwe pakweba’ti abantu abali koti nifwebo balukwikalamo. Namulifyefyo baLesa balilengele umwalalume ne mwanakasi abailicilwe ati Adama na Efa ne kubabika mwi bala ilyalukuboneka bwino. Pano balikene ukumfwila baLesa kabili balilufisye isyuko lya kulukuli aba mweo.
Ukutatikila apo Adama alengelwe ukufika na ku bulobe bwa menda, yonse lukoso imyaka yali 1,656. Muli yenkeyi’myaka mwalikeleko ne bantu abengi abalukubifya. Mwiulu, mwali ifilengelwe ifya mupasi ifitafibonekapo, Satana ne nkalamba syakwe imbifi. Pa calo , paali Kaini na simbi imbifi ukubikako lukoso ne balalume bamo bamo abakwatisye amakosa. Pano kwaliko ne bantu abalungeme pa calo—Ebeli, Enoci na Noa. Mu Ciputusya ca KUTANGA twakupenda pali bonse aba bantu ne fyacitikile.


text:
Iciputusya 7: Ukubusiwa kwa BaYesu Ukufika ku Kukakwa Kwakwe Paulu
Akasuba ka busitatu panuma ya mfwa yabo, baYesu balibusiwe. Pa kasuba ako balibwenekele ku basambile babo imiku iipusenepusene isanu. BaYesu balitwalilile ukuboneka kuli bo pa nsiku 40. Eli, ili bamo bamo abasambile babo balukubonako, baYesu balile kwiulu. Ili papitile insiku ikumi baLesa balipele umupasi uswetelele ku basambile ba baYesu abalukupembelela mu Jelusalemi.
Mukukonkapo, abapate ba baLesa baliposele intangisi mwi kati, pano inkalamba yalibafumisyemo. Stefano umusambile balimutobele amabwe ku bapate mpaka ne kufwa. Pano tulasambilila ifi baYesu basalululwile umo pali baba abapate ukuba umupyungisi wabo uulibelele, kabili alibele ni ntangisi Paulu. Eli, imyaka itatu na afu panuma ya mfwa ya baYesu, baLesa balitumine intangisi Petilo mu kutulisya kuli Konelyo ne ba mu ŋanda yakwe uutalipo muJuda.
Ili papitile cipale imyaka 13 Paulu alitatikileko ulwendo lwakwe ulwa kutanga ulwa kutulisya. Pa lwendo lwakwe ulwa bubili Timote alimukonkele Paulu. Tulasambilila ifi Paulu ne babyakwe alukwenda nabo bakwete impindi isingi isya kusangalasya mu kupyungila baLesa. Mukupelako Paulu alibikilwe mwi kati mu Loma. Ili papitile imyaka ibili, pano eli nakabili abikilwe mwi kati ne kwipaiwa. Ifyakucitika ifya mu CIPUTUSYA 7 fyalicitikile ukucila pa myaka cipale 32.


text:
Icisimicisyo 114: Ukusila kwa Fibipile Fyonse
MBA findo ulukubona pano? Inya, ifita pali bakafwalo abatubile. Pano bona ukubalukufuma. Bakafwalo balukubutuko’kuseluka ukufuma mwiulu mu makumbi! Mba muli bucine mulipo bakafwalo mwiulu?
Koku, aba tabalipo ni bakafwalo ba cinenene. Tulisi ici nipakuti bakafwalo tekuti babutukepo mu makumbi, tali e fyenka? Pano Baibolo ilalabila pali bakafwalo mwiulu. Mba kani uliwisi umulandu ilabililapo?
Nipakuti kwali’mpindi bakafwalo balukubapyunjisya ukwakuti mu kulwe’nkondo. Pano Baibolo ilalabila pa bantu abaninine pali bakafwalo ukufuma mwiulu ukutubula ati baLesa bali pa nkondo ya kulwa ne bantu pa calo. Mba uliwisi umupunda wa yiyi inkondo ifi bawita? Amagedono. Iyi ni nkondo ya konala bumbifi bonse pa calo.
BaYesu bakaba ni ntangisi ya kulwa kwa yiyi inkondo pa Amagedono. Anuka ukweba’ti, baYesu ebo baYehoba basobwele ukube’mfumu ya buteko Bwabo. Emulandu baYesu bafwalile icisoti ca bufumu ku mutwi wabo. Kabili impoko ilukulanga ati bakepaya abapate ba baLesa bonse. Mba kani tulyelelwe ukukankamana ukweba’ti bakonala abantu imbifi?
Lolesya pa Cisimicisyo 10. Cindo wabona palya? Inya, ubulobe bwa menda bwalyonawile abantu imbifi. Mba ninani walengele ubulobe? BaYehoba Lesa. Pano lolesya pa Cisimicisyo 15. Pano nindo ilukucitika palya? Sodoma na Gomola filukonalwa ne mulilo baYehoba batuma.
Fungula pa Cisimicisyo 33. Bona ifilukucitika kuli bakafwalo ne ngolofwana sya nkondo isya baIjipiti. Mba nibani balengele amenda ukwisa ne kuwila pali bo? BaYehoba. Balicitile’fi ku kucingilila abantu babo. Lolesya pa Cisimicisyo 76. Wakubona palya ukweba’ti baYehoba baleka ne bantu babo, abaIsilaeli, ukonalwa pakuti pa fyakubifya ifi balukucita.
Popele, tekuti tukankamanepo pano ukweba’ti baYehoba bakatume’fita fya mwiulu ukwisa mu kusilisya bumbifi bonse pa calo. Pano languluke’fi ici cikapilibula! Fungule’bula kabili leka tubone.
Ukufisulula 16:16; 19:11-16.
Ifyakwipusya
- Mba nindo Baibolo ilabililepo pali bakafwalo mwiulu?
- Mbe’nkondo ya baLesa iya kulwisya abantu bonse’mbifi pa calo iletwa syani, mba kani nindo iyo inkondo ikesila?
- Kani walolesya pa cikope, mba ninani uukalukutungulula muli yenke’yi nkondo, kani nindo afwalile icisoti ca bufumu, kabili impoko yakwe ilapilibule’ndo?
- Kani twalolesya mu Fisimicisyo 10 eli na 15, mba nindo tekuti tukankamaninepo ati baLesa bakonala abantu imbifi?
- Ifisimicisyo 33, 36, na 76 filatulanga syani ati baLesa bakonala bonse abantu abacita ifibipile nangaba’ti balalibepesya ukubapempela bo?
Ifyakwipusya na fimbi
- Pendeni Ukufisulula 19:11-16.
Amalembo alatulanga syani apaswetele ukweba’ti baYesu Klistu e baninine pali kafwalo umutubile? (Fisu. 1:5; 3:14; 19:11; Yisa. 11:4)
Kani imilopa iisansilwe ku cakufwala ca baYesu ilalanga syani ati baYesu bakacimfye’nkondo? (Fisu. 14:18-20; 19:13; Yisa. 63:1-6)
Kani nibani bambi abali pa fita ifikatungululwa na baYesu pali kafwalo umutubile? (Fisu. 12:7; 19:14; Mat. 25:31, 32)


text:
Makani 23: Ziloto zya Falawo
KWAINDA myaka yobilo Josefa ucili muntolongo. Sikumupa zyakunywa tanaakamuyeeya pe. Buzuba bumwi Falawo wakalota ziloto zyobilo zyakali kuyoosya kapati, pele tanaakalizyi ncozyakali kupandulula. Hena uli mubwenyi mpalede aawa? Nibwakaca, Falawo wakaita bantu bakwe basongo abaŋanga akubaambila zintu nzyaalota. Pele baalilwa kumupanduluda ncozyaamba ziloto zyakwe.
Aciindi aawa sikumupa zyakunywa wamuyeeya Josefa. Wati kuli Falawo: ‘Nindakali muntolongo kwakali muntu wakali kukonzya kupandulula ziloto.’ Falawo wamugusya Josefa muntolongo kakunyina akusowa ciindi.
Falawo wamwaambila Josefa ziloto wati: ‘Ndabona ŋombe zili ciloba zineneede. Kumane ndabona ŋombe zili ciloba zikokede. Zikokede zyalya zineneede.’
‘Muciloto cabili ndabona cisiko cajila cazyala makunka aali ciloba aajinkide. Ndimane ndabona cisiko camakunka aali ciloba aapuutide. Makunka aapuutide amena makunka aali ciloba aajinkide.’
Josefa wati kuli Falawo: ‘Ziloto zyobilo zyaamba cintu comwe. Ŋombe zineneede zili ciloba amakunka aajinkide aali ciloba, zyaamba myaka iili ciloba, alimwi ŋombe zili ciloba zikokede amakunka aapuutide aamba myaka iili ciloba iimbi. Kwamyaka iili ciloba kuna kuli cakulya mu Ijipiti. Alimwi kuya kuba nzala kwamyaka iili ciloba.’
Aboobo Josefa waambila Falawo kuti: ‘Sala muntu musongo kuti keendelezya cakulya mumyaka iili ciloba nokuli cakulya. Eelyo bantu tabakafwi nzala mumyaka iiccilila iili ciloba yanzala yaakusika.’
Falawo amukonda makani aaya. Wamusala Josefa kuti abe nguwe uuyobolola cakulya. Mu Ijipiti Josefa waba nguuccilila Falawo kukomena mubweendelezi.
Kwiinde myaka iili lusele yanzala, Josefa wabona bantu bamwi balaboola. Hena ulibazyi? Mbapati bakwe bali 10! Jakobo wisi wabatuma ku Ijipiti nkaambo banjililwa nzala mu Kenani. Josefa wabazyiba banyina pesi balo tiibamuzyiba. Hena ulicizyi capa kuti batamuzyibi? Nkaambo kakuti Josefa wakomena alimwi usamide zisani zimbi.
Josefa wayeeya kuti naakacili mwana wakalota banyina kuti bakaboola akumufwugamina. Hena ulayeeya kuti wakacibala cibalo eeco? Aboobo Josefa wabona kuti ngu Leza wakamutuma ku Ijipiti akaambo kakaambo kamwi kayandika kapati. Ino uyeeya kuti Josefa ulacita nzi? Nkooko atubone.
Matalikilo 41:1-57; 42:1-8; 50:20.
Mibuzyo
- Ncinzi cakacitika kuli Falawo buzuba bumwi masiku?
- Nkaambo nzi sikumupa zyakunywa ncaakazyi kumuyeeya Josefa?
- Kweelana ambokulibonya acifwanikiso, nziloto nzi zyobilo Falawo nzyaalota?
- Ino Josefa wati ziloto zipandulula nzi?
- Mbuti Josefa mbwaakaba muntu mupati mu Ijipiti uuccilila Falawo kukomena mubweendelezi?
- Nkaambo nzi ibanyina Josefa baboola ku Ijipiti, alimwi nkaambo nzi tiibamuzyiba?
- Nciloto nzi Josefa ncayeeya, alimwi mbuti mbocimugwasya kumvwisya kaambo ncali ku Ijipiti?
Mibuzyo aimwi
- Bala Matalikilo 41:1-57.
Mbuti Josefa mbwaakasyoma Jehova, alimwi muunzila nzi Banakristo mbobakonzya kwiiya cikozyanyo cakwe? (Matl. 41:16, 25, 28; Mt. 5:16; 1 Pita 2:12)
Mbuti myaka yakajisi cakulya cinji mu Ijipiti mboyakaccililwa amyaka yanzala, alimwi mbuti eeci mbocikozyenyi acilyo cakumuuya cabantu ba Jehova sunu alimwi a Bunakristo Bwanyika? (Matl. 41:29, 30; Am. 8:11, 12)
- Bala Matalikilo 42:1-8 a 50:20.
Hena tacili kabotu kubakombi ba Jehova kufwugamina muntu akaambo kacuuno ncajisi ikuti naa ngomulawo wamucisi eeco? (Matl. 42:6)


text:
Icisimicisyo 11: Inkongolo ya Kutanga
KANI ulisi icintu ca kutanga ici Noa acitile ili ye ne lupwa lwakwe bafumine mu bwato? Alipele umulambu neli ubupe kuli baLesa. Koti wamubona alukucite’fi mu cikope icili pansi. Noa alipele ubu bupe bwa nama ukutota baLesa pa kupulusya ulupwa lwakwe ku bulobe bwa menda.
Kani ungalanguluka ati baYehoba balisangalele pa bupe ubu? Inya, balisangalele. Namulifyefyo balilaile Noa ukweba’ti tabakonalapo nakabili icalo ku bulobe bwa menda.
Pa mpindi ice umusili walyumine, kabili Noa ne lupwa lwakwe balitatikile ubwikasi bwa bukumo posonde ya bwato. BaLesa balibasyukisye kabili balibebele ati: ‘Mulyelelwe ukukwata abana abengi. Mulyelelwe ukufula mpaka abantu bakekale ponse pa calo.’
Pano kuntangile, ili abantu bakalukumfwa pa bulobe bwa menda, pambi bangatiina ukweba’ti ubulobe bwa menda koti nibubu bungacitika nakabili. Namulifyefyo baLesa balipele icintu cimo ica kulukwanusyako abantu ukulaya kwabo ukwa kubula ukonale’calo conse nakabili. Kani ulicisi icibapele ku kulukubanusyako? Ni nkongolo.
Inkongolo ilingi ilabonekela mwiulu ili akasuba katula pa numa imfula yasila ukuloka. Inkongolo pambi singalukuboneka isibalele bwino. Inje tange ulingabonepo imo? Kani waibona iili pa cikope?
Ifi e fyalabile baLesa: ‘Ndukulaya nebo ati nsikonalapo nakabili abantu bonse ne nama ku bulobe bwa menda. Ndukubike’nkongolo yanji mu makumbi. Kabili ili inkongolo ikabonekela, nkaibona ne kwanuka uku kulaya kwanji.’
Kansi ili wabone’nkongolo, mba cindo yelelwe ukukwanusyako? Inya, kulaya kwa baLesa ukwakweba’ti tabakonalapo icalo nakabili ku bulobe bwa menda.
Ifyakutaŋga 8:18-22; 9:9-17.
Ifyakwipusya
- Koti nifyefyo ifilangililwe mu cikope, mba nindo Noa acitile pa kutanga lukoso ili afumine mu bwato?
- Mba nilise’funde baLesa bapeele Noa ne lupwa lwakwe panuma ya Bulobe bwa menda?
- Nikwisa ukulaya baLesa balaile Noa?
- Ili twabone’nkongolo, mba nicindo yelelwe ukutwanusyako?
Ifyakwipusya na fimbi
- Pendeni Ifyakutaŋga 8:18-22.
Mba tungapeela syani “ukununka ukuweme” kuli baYehoba? (Taŋ. 8:21; Ebeya. 13:15, 16)
Mba findo baLesa balabilepo ifili mu mutima wa muntu, kabili nikwisa kucenjesya twelelwe ukulama? (Taŋ. 8:21; Mat. 15:18, 19)
- Pendeni Ifyakutaŋga 9:9-17.
Nikwisa kulayana baLesa balayene na fyonse ifilengelwe pa calo? (Taŋ. 9:10, 11)
Kani ukulayana kwa nkongolo kwali ne kubako ukufika lwisa? (Taŋ. 9:16)


text:
Ino Zyiba Lyamulilo Ninzi? Sena Ncimwi Buyo a Helo naa Gehena?
Bwiinguzi bwamu Bbaibbele
Zyiba lyamulilo ncitondezyo calunyonyooko lutamani. Ncimwi buyo a Gehena, pele liliindene ahelo, nkaambo yalo ncuumbwe muzikkilwa bantu.
Talili zyiba lyamulilo lini pe
Tupango twamu Bbaibbele tosanwe itwaamba “zyiba lyamulilo” tutondezya kuti ndizyiba lyacitondezyo kutali zyiba lini pe. (Ciyubunuzyo 19:20; 20:10, 14, 15; 21:8) Eezyi zitobela ziyoosowelwa muzyiba lyamulilo:
Diabolosi. (Ciyubunuzyo 20:10) Mbwaanga ncilenge camuuya, Diabolosi takonzyi kupya mumulilo wini-wini.
—Kulonga 3:2; Babetesi 13:20.
Lufwu. (Ciyubunuzyo 20:14) Tacili cintu cini-cini, pele ciiminina bukkale bwakutabako, nkokuti kutaba abuumi. (Mukambausi 9:
10) Ilufwu talukonzyi kuumpwa mumulilo.
“Munyama,” alimwi “amusinsimi wakubeja.” (Ciyubunuzyo 19:20) Mbokunga eezyi kuli ncoziiminina, nkokuti cileelela kwaamba kuti zyiba moziyakusowelwa alyalo kuli ncoliiminina.
—Ciyubunuzyo 13:11, 12; 16:13.
Ziiminina lunyonyooko lutamani
Ibbaibbele lyaamba kuti zyiba lyamulilo “liiminina lufwu lwabili.” (Ciyubunuzyo 20:14; 21:8) Lufwu lwakusaanguna ilwaambwa mu Bbaibbele lwakaboola akaambo kacibi ca Adamu. Lufwu oolu inga lwamana kwiinda mububuke alimwi kumbele Leza uyoolugwisya.
Taakwe ibafwutuka kuzwa muzyiba lyamulilo lyacikozyanyo
Zyiba lyamulilo liiminina lufwu lwabili lwalo ilwiindene alwakusaanguna. Nokuba kuti alwalo lwiiminina bukkale bwakutabako, luliindene mukuti Bbaibbele taaku ncolyaamba kujatikizya makani aabubuke kuzwa kulufwu lwabili. Mucikozyanyo, Bbaibbele lyaamba kuti Jesu ulijisi “makkii aalufwu aa Cikkalilo Cabafwu” icitondezya kuti ulijisi nguzu zyakubusya bantu kuzwa kulufwu lwakaboola akaambo kacibi ca Adamu. (Ciyubunuzyo 1:
Kkuti lya Hinomu lilikozyenye a Gehena
Mumalembe aa Bbaibbele aakusaanguna, ibbala lyakuti Gehena (mu Chigiliki ge′en·na) lilaambwa ziindi zili 12. Mbubwenya mbuli zyiba lyamulilo, ayalo ncitondezyo cakunyonyweedwa limwi. Nokuba kuti busanduluzi bumwi bwaamba bbala eeli kuti “helo,” bbala lyakuti Gehena liliindene ahelo (mu Chihebrayo sheʼohl′, mu Chigiliki hai′des).
Bbala lyakuti “Gehena” lyaamba kuti “Kkuti lya Hinomu,” ikwaamba kkuti lyakali kunze aamunzi wa Jerusalemu. Kaindi, mukkuti eeli mobakali kusowela tombe bantu bamumunzi. Mubusena oobu, mulilo wakali kuyaka lyoonse ikuumpa mafwuse; azyalo mvwunyu zyakali kulya zyoonse zyatakali kupya amulilo.
Jesu wakabelesya Gehena kuti ncitondezyo cakunyonyweedwa limwi. (Matayo 23:33) Wakaamba kuti mu Gehena ‘mvwunyu tazifwi alimwi mulilo tauzimi.’ (Maako 9:
Bbaibbele kunyina nolitondezya kuti kuli ibafwutuka mu Gehena. “Zyiba lyamulilo” a “Gehena muyaka mulilo” zyoonse ziiminina kunyonyweedwa limwi.
Muunzila nzi ‘mobayoopenzyegwa isyikati amasiku lyoonse mane kukabe kutamani’?
Ikuti naa zyiba lyamulilo liiminina lunyonyooko, nkaambo nzi Bbaibbele ncolyaamba kuti muzyiba eeli Diabolosi, munyama, alimwi amusinsimi wakubeja “bayoopenzyegwa isyikati amasiku lyoonse mane kukabe kutamani”? (Ciyubunuzyo 20:10) Amubone itwaambo tone itutupa kuzyiba kuti kupenzyegwa ooku tacaambi cisubulo cini-cini:
Kutegwa Diabolosi apenzyegwe mane kukabe kutamani, nkokuti weelede kuba muumi mane kukabe kutamani. Pele, Bbaibbele lyaamba kuti uyoonyonyoonwa cakumaninina.
—Bahebulayo 2: 14.
Buumi butamani ncipego kuzwa kuli Leza, ikutali cisubulo.
—Baloma 6: 23.
Munyama alimwi amusinsimi wakubeja kuli ncoziiminina aboobo tabakonzyi kupenzyegwa cacigaminina.
Makani aali mu Bbaibbele atondezya kuti kupenzyegwa kwa Diabolosi caamba kukasyigwa kucita zintu mane kukabe kutamani naa kunyonyweedwa limwi.
Mu Bbaibbele, ibbala ilyaamba “kupenzyegwa” alimwi lilakonzya kwaamba “kuba mubukkale bwakukasyigwa kucita zintu.” Mucikozyanyo, bbala lyamu Chigiliki lyakuti “basikupenzya” ilibelesyedwe mulugwalo lwa Matayo 18:34 lisanduludwe kuti “basintolongo” muma Bbaibbele manji, calo icitondezya mbwaaswaangene mabala aakuti “kupenzyegwa” alimwi “akuba mubukkale bwakukasyigwa kucita zintu.” Mbubwenya buyo, makani aali mulugwalo lwa Matayo 8:


text:
MAKANI AAYEEME AMUTWE UULI ACIVWUMBYO | JESU ULAFWUTULA—KUZWA KUNZI?
Ikaambo Ncotuyandika Kufwutulwa
“Muntu, uuzyalwa kumukaintu, upona buyo mazuba masyoonto alimwi ujisi mapenzi manji kapati. Ulafwulula mbubonya mbuli duba mpoonya ulaneta; ulazimaana mbuli cinzimweemwe akuleka kubako.”—Jobu 14:1, 2.
Kuzwa kaindi, bantu balalombozya mbocinga cabota kutacembaala, kupona buumi bubotu kukabe kutamani. Pele cuusisya ncakuti: Tulafwa. Majwi aali atala aawa aakaambwa a Jobu myaka iinda ku 3,000 yainda, acili aamasimpe asunu.
Bantu boonse balayandisya kupona kukabe kutamani. Bbaibbele litwaambila kuti Leza wakabikka luyandisisyo lwakupona kukabe kutamani mumyoyo yesu. (Mukambausi 3:11) Kuti kacili boobo, sena inga caba camaano kuli Leza siluyando kubikka luyandisisyo mulindiswe lwalo lutakonzyi kuzuzikizyigwa? Ikuti bwiinguzi bwanu mbwakuti peepe, nkokuti muliluzi. Ijwi lya Leza lyaamba lufwu kuti ngusinkondo alimwi litusyomezya kuti ‘luyoonyonyoonwa.’—1 Bakorinto 15:26.
Tacidoonekwi kuti lufwu ngusinkondo. Taakwe muntu ulaamaano uunga wayanda kufwa. Ciindi ntenda noyiswena aafwaafwi, tulayeeleba, tulaiyuba naa kwiitija. Notwaciswa, tulasolekesya kujana nzila zyakusilikwa kutegwa tupone. Tulacita kufwumbwa ncotukonzya kutegwa tweelebe zintu zikonzya kupa kuti tufwe.
Sena kuli kaambo katupa kusyoma kuti sinkondo ooyu wakaindi uyoonyonyoonwa? Inzya nkokali. Jehova Leza, Mulengi wesu, tanaakalenga bantu kuti kabapona buyo myaka misyoonto mpoonya akufwa. Kuzwa kumatalikilo tanaakali makanze aakwe aakuti bantu kabafwa. Wakali kuyanda kuti bantu kabapona anyika mane kukabe kutamani, alimwi kufwumbwa ncaamba ulacizuzikizya.—Isaya 55:11.
Aboobo ino lufwu luyoomanizyigwa buti? Kuzwa kaindi bantu basolekesya kulumana lufwu, pele kunyina nobazwidilila pe. Mazuba aano, kusoleka ooku kwazumanana. Basayaansi bajana misamu alimwi abusilisi bwiindene-indene bwalo ibwapa kuti baazunde malwazi aamwi. Baiya mbwaabede maseelo aazintu zipona alimwi ambwaabeleka. Mumasena manji mazuba aano, bunji bwabantu balapona myaka minji kwiinda mbobakali kupona myaka iili 100 yainda. Nokuba boobo, lufwu talulangilwi kuzundwa pe. Mbubwenya Bbaibbele mbolyaamba, “boonse balajokela kubulongo.”—Mukambausi 3:20.
Cikkomanisya ncakuti, tatweelede kusyoma bantu kuti balakonzya kulimana penzi eeli ilyatola ciindi cilamfwu. Jehova Leza watubambila kale bubambe bwakuti swebo tufwutulwe kulufwu, alimwi bubambe oobu buyeeme ali Jesu Kristo.


text:
IFYASOSELE IFYALO PALWA NSAMBU SHA MUNTU
AMASHIWI YAKUBALILAPO
Apo kwaba ukwishiba ubucindami bwa muntu nomulinganya pamo ne nsambu shishifwile kufumyapo ku muntunse nge shinte lya buntungwa, umulinganya pamo nomutende pano isonde,
Apo uku kana posako mano nokusula insambu sha muntu fya lenga imicitile ya bunkalwe yikalifya amatontonkanyo ya bantu, elyo nokupilibula imikalile ya mu calo umo abantu bonse bengala sekelamo mu nsambu sha kulanda nokusumina ifyo balefwaya ukubikapo nokula ikala ukwabula icintinya nokubulilwa fyalisoswa nge fikabila nganshi umuntu onse,
Apo cikankala, nga cakuti umuntu tali nokula patikishiwa ukuilubula, nge nshila yakushalikishako, ukulasangukila aba buluku nabalya banyantilila abanabo, mukuti insambu sha muntu shifwile ukucingililwa na mafunde,
Apo caba cikankala ukutwala pantanshi icumfwano pakati ka fyalo,
Apo abantu bamu kabungwe kafyalo fyaikatana muli kalata balibwekeshapo isubilo mu nsambu, mu bucindami no bukankala bwa muntu pamo nomulingaya pakati ka baume nabanakashi pamo nokuipela ukutwalilila abuyantanshi mu mikalila isuma mu butungwa ubukalamba,
Apo ifyalo fyaba ba membala fyali ipela ukufikilisha, ukupitila mukwampana pamo nakabungwe ka fyalo fya ikatana, ukutwala pantanshi ukula cindika nokukonka pafya nsambu sha muntu ne nsambu shimbi pano isonde,
Apo pakwishiba ishi nsambu nobuntungwa ecikankala sana pakuti ici cilayo cinga fikilishiwa ukupwililika,
Nomba, eyapa UKULONGANA KWAFYALO FYONSE kwasosa, Ifyasosele ifyalo fyonse palwa nsambu sha muntu nge cilingile ukufikilishiwa ku muntu naku fyalo fyonse, pakuti cila muntu ne ncende yonse mu calo aikala, ukulaibukisha ifi fyasoswa lyonse, nokwesha ukulafunda nokusambilila mu kutwala pantanshi ukucindika ishi nsambu bo buntungwa, elyo mukubomfya inshila shalinga, ifyalo nafyo ukumona ukuti ifi fyaishibikwa nokukonkwa isonde lyonse, ku bantu baba mu fyalo fyaba bumembala ukubikapo nefyalo fitungululwa kuli bambi.
Icikomo 1
Abantu bonse bafyalwa abalubuka nokulingana mu mucinshi nensambu. Balikwata amano nokutontonkanya, eico bafwile ukulacita ifintu ku banabo mu mutima wa bwananyina.
Icikomo 2
Cila muntu ali linga ukukwata ishi nsambu no buntungwa filelondololwa, ukwabula akapatulula kali konse ngaka mutuntu, inkanda, umwaume nangu umwanakashi, ululimi, uko apepa, ifyo atontonkanya pa fikansa fya calo, uko atula ku calo, ifyuma akwata, uko afyalwa nangu akapatulula akali konse.
Kabili, takuli kapatulula kali nokucitwa pa mulandu wafikansa fya calo, ifyo balubulula imilandu nangu umucinshi icalo afumako cakwata ku fyalo fimbi, cibe cila iteka, cilatekwa nangu capelwa ku calo cimbi ukutekwa.
Icikomo 3
Cila muntu alikwata insabu ya mweo, ukucita ico alefwaya elyo noku icingilila umwine.
Icikomo 4
Takuli nangu umo ukuba umusha nangu mu busha. Ubusha nokushitishana mu busha fili nokubindwa mu nshila ili yonse.
Icikomo 5
Tapali nangu umo atwile kucitwa kunkalwe, ukucushiwa nokucitwa nge nama paku kandwa.
Icikomo 6
Onse alikwata insambu ukwishibikwa ukuli konse ngo muntu pa menso ya cilye.
Icikomo 7
Bonse bali lingana pa menso ya cilye kabili balikwata insambu ukwabula akapatulula, ukupokolwa mu mulinganya pa menso ya cilye. Bonse balikwata insambu yakupokololwa mu mulinganya ku kapatulula akali konse ukupula muli uku kusosa ukubikapo ukupokololwa nakuli balya batunka bambi ukuti bale patulula.
Icikomo 8
Onse alikwata insambu kucingililwa ne filye fyalinga lintu afyengwa ku micitile ipula mu mafunde ya mupela insambu ukulingana na mafunde ya mu calo.
Icikomo 9
Takuli muntu afwile kukakwa ukwabula umulandu, ukusungwa bu citente nangu ukuba imbutushi ukwabula umulandu.
Icikomo 10
Onse alilinga mu mulinganya wine wine ukumulubulwisha ukwabula ulufyengo palwalala naba shi cilye bashi lemenena lubali lumo, lintu balepituluka mu nsambu shakwe nefyalinga ukucita nga nacita umulandu uli onse.
Icikomo 11
- Onse uwapelwa umulandu alikwata insambu ukutunganishiwa uwakaele ukushinta lintu bamushinina ukulingana namafunde pa cilye capa lwalala ukwabula ukulesha inshila shonse enga pusukililamo.
- Takuli muntu ali nokupelwa umulandu nokukandwa pa cilubo cishali mulandu lindu cacitike panshita iyo, cibe nimu calo cakwe nangu kufyalo fimbi. Nangu ukumulundilako ukukandwa ukucila fintu akandilwe panshita icilubo cacitike.
Icikomo 12
Takuli kula fulunganya kumaka inkama ya muntu, ulupwa lwakwe, kung'anda nangu amakalata ukubikapo nokonaula ishina lyakwe mukulanda ifyabipa pali ena. Onse alikwata insambu yakucingililwa ku mafunde ku fimfulunganya fya musango ngoyu nangu ukusanswa.
Icikomo 13
- Onse alikwata insambu yakwenda nokwikala konse uko atemwa mu calo aikala.
- Onse alikwata insambu ukufuma mu cala, nangu calo cakwe pamo nokubwelela ku calo ca kumwabo.
Icikomo 14
- Onse alikwata insambu yakufwaya nokusekelamo ukusungwa nge mbutushi mu efyalo fimbi ukubutuka ulufyengo uko afuma.
- Lelo iyi nsambu tainga bomba umuntu nga alebutuka imilandu ishikumine ku fikansa fya calo nangu ku micitile isha linga nefya imininapo ifyalo fyaikatana.
Icikomo 15
- Onse alikwata insambu yakuba no mutundu.
- Tapali nangu umo ku maka ali nokupokwa umutundu wakwe wa calo nangu ukumukanya insambu yakwe yakwalula uyu mutundu.
Icikomo 16
- Abaume na banakashi nga bafika pa mushinku wa kupa tabafwile kuleshiwa kupana nokula panga indupwa kumulandu wa nkanda, uko bafuma nangu uko bapepa. Bonse balikwata insambu sha lingana ku cupo, lintu bali ku cupo ukushinta nalintu icupo capwa.
- Icupo cili nokucitwa abalefwaya ukupana nga basuminishanya abene beka.
- Indupwa nge ntulo ya mutundu ne calo shalilinga ukucingililwa nabekala calo pamo no buteko.
Icikomo 17
- Onse alikwata insambu yakukwata ifipe umwine eka nangu naba nankwe.
- Tapali ali nakupokwa ifipe kumaka.
Icikomo 18
Onse alikwata insambu yakukwata amatontonkanyo, ukutontonkanya no kupepa; iyi nsambu yalundapo neya kwalula ukwakupepa nangu amatontonkanyo ukubikapo neyakuti, atemwa eka nangu na bambi uko ekala, cibe nimu bumfisolo nangu palwalala ukulondolola amashiwi yakwa lesa nangu amatontonkanyo ukupitila mu kufunda, imicitile pamo nokupepa.
Icikomo 19
Onse alikwata insambu ukulanda ifyo aletontonkanya, neyi nsambu ilundapo neya kukwata amatontonkanyo ukwabula ukuleshiwa pamo neya kukwata, ukufwaya, ukupokelela pamo nokupelako bamo ilyashi namatontonkanyo ukubomfya umulabasa uli onse pakati ka fyalo.
Icikomo 20
- Onse alikwata insambu yakulongana nokwangala mu mutelelwe.
- Takuli nangu umo afwile ukupatikishiwa ukuba membala wa kabungwe ashilefwaya.
Icikomo 21
- Onse alikwata insambu yakutungulula mu buteko bwa calo cakwe atemwa umwine eka nangu abasalwa, abaku mwimininako.
- Onse alikwata insambu yakusekelamo mu fintu ubuteko bwa calo cakwe bupekanisha abekala calo.
- Ubufwayo bwa bantu emaka ubuteko buli nokukwata, ici cakulamonwa ukupitila mukulakwata ukusala ubufi munshita, nabantu bakumenye imyaka yakusala bafwile basala ifyo batemenwe ukwabula ukwebwa (secret ballot) nangu ukubomfya inshila shimbi shishalinga ifi.
Icikomo 22
Onse alikwata insambu yakusungwa lilya akota, kabili ukupitila mu maka ya calo cakwe nangu ukubombela pamo ne fyalo fimbi ukulingana namaka cila calo cikwete, ukusanga ubukumu, imikalile isuma pamo ne ntambi sha cifyalilwa ukulingana nomucinshi mukuitwala pantanshi umwine.
Icikomo 23
- Onse alikwata insambu yakukwata incito atemenwe nokubomba munshila yabula ukufyengwa kabili nokupokololwa ukutamfiwa incito.
- Onse ukwabula akapatula alikwata insambu yakufola amalipilo yalinga pa ncito imo ine.
- Onse abomba alikwata insambu yakupoka amalipilo yalingile pakuti ena nolupwa lwakwe lwingala ikala bwino, naya malipilo nga yacepa, ukubomfya inshila shimbi sahsuminishiwa ukula sangilamo indalama shimbi nangu ukumulundulako indalama afola.
- (missing)
Icikomo 24
Onse alikwata insambu yakutusha nokwangala ukubikapo ukbomba insa ishalinga nokulaya pali cuti yakulipilwa.
Icikomo 25
- Onse alikwata insambu yakwikala bwino nolupwa lwakwe mu bumi, ukubikapo nefya kulya, ing'anda nokulaya ku cipatala atemwa ku sukulu, pamo ne nsambu yaku cingililwa lintu aba pabulofwa, alwala alemana, afwilwa, akota nangu aba mubwafya kumulandu wafintu fimo ashinga citapo nangu cimo.
- Banamayo pabukulu pamo nabana banono balikwata insambu yakutangatwa bwino nokwafwiwa, Abana bonse, abafyalwa mukati nangu kunse ya fyupo, bafwile ukusekelamo fimo fine ifili nga amasukulu nangu ifipatala.
Icikomo 26
- Onse alikwata insambu yaku sambilila. Takufwile kuba kulipila ku masambililo mu masukulu yanono. Onse alefwaika uku sambililako mu masukulu yanono cibe alefwaya nangu iyo. Amasukulu yakusambililamo isha ncito yafwile yabako pamo namasukulu yakalamba (University) kuli balya balingile ukuyako.
- Amasambililo yafwile yalenga umuntu umwine ukuitwala pantanshi ifyo afwaya nokukosha ukucindika insambu sha muntu no buntungwa. Amasambililo yafwile ukutwala pantanshi ukumfwana, ukubelela na bucibusa pakati ka fyalo, ukwikatanya abantu bapusana inkanda nangu uko bapepa kabili nokutwala pantanshi imilimo ya fyalo fyaikatana pakusungilila umutende.
- Abafyashi balikwata insambu ya ntanshi ukusala amasambililo balefwaya abana babo ukukwata.
Icikomo 27
- onse alikwata insambu yakucitako ifya ntambi sha cifyalilwa, ukusekelamo mufya kulenga nefya kupanga panga kuntu aikala pamo nokusekelamo mufyaleta abasungu (scientific advancement and its benefits).
- Onse alikwata insambu yakucingililwa apo aiminina nangu umo alefwaya ukumwenamo ukupitila mu fintu apanga, ukulemba nangu ukulenga nga fyafuma mu mano yakwe.
Icikomo 28
Onse alikwata insambu ukwikala kuntu aikala nangu mu calo umo insambu nobutungwa shasoswa, shafikilishiwa ukwabula ukushako.
Icikomo 29
- Onse alikwata umulimo kuntu aikala uko umwine eka ukwabula ukumufenenkesha enga itwala pantanshi ifyo afwaya.
- Pakukwata ishi nsambu, onse afwile ukukonka amafunde pamulandufye wa kwishiba nokucindika insambu sha bambi pakuti kwingaba imbelo shisuma, nomutelelwe mu calo umo bonse bakwata insambu yakulandapo.
- Ishi nsambu nobuntungwa teti shibomfiwe ukupula mubufwayo ne fyaimininapo ifyalo fya ikatana.
Icikomo 30
Tapali nangu cmo muli uku kusosa icinga pilibulwa ukuti icalo icili conse, ibumba lya bantu nangu umuntu umo nakwata insambu ukucita icili conse icakwiminina pa koanula insambu no buntungwa filondolelwe nokulembwa.


text:
Icisimicisyo 106: Ukukakulwa mwi Kati
LOLESYA inkalamba ilikete ku ciibi ce kati ici yaisula. Abalalume ilukukakula ni ntangisi sya baYesu. Leka tufwailisye icalengele bo ukubikwa mwi kati.
Ni mpindi lukoso inini yapitapo ukutatikila apo umupasi uswetelele wapelwe pa basambile ba baYesu. Kabili ifi e fyacitika: Petilo na Yoane balukuya mwi tempuli mu Jelusalemi icingulo. Kulya, apepi ne mulyango, pali umwalalume uwali umulema mu mweo wakwe onse. Abantu balamuleta lyonse pakweba’ti alukulombako indalama ku balukuya mwi tempuli. Ili abona Petilo na Yoane, abalombo’kumupapo fimo. Mba findo intangisi syacita?
Syaimakana ne kulolesya umuntu umupengele. Petilo alabila ati: ‘Indalama nsikwetepo. Pano nakukupela lukoso ifinkwete. Mwi sina lya baYesu, imakana ne kwenda!’ Petilo pano aikata umwalalume ku kuboko kwakwe ukwa kulwine, kabili penka palya atoloka ne kwenda. Ili abantu babone’fi bakankamana kabili basangalala pali cici icimpelampela icakuti ubune.
Petilo alabila ati: ‘Ni ku makosa abaLesa, ababusisye baYesu ukufuma ku bafwile, eko twacitila ici cimpelampela.’ Ili Petilo na Yoane balelabila, intangisi sya mapempelo simbi syaisa. Syakalipa nipakuti Petilo na Yoane balukubula abantu pa kubuka kwa baYesu ukufuma ku bafwile. Popele babekata ne kubabika mwi kati.
Ngamailo filya intangisi sya mapempelo syaikale’cilye icikulu. Petilo na Yoane, pamo ne mwalalume baposesye, babaleta mukati. Intangisi sya mapempelo syaipusya ati: ‘Mba esa makosa mwacitiileko ici cimpelampela?’
Petilo ababula ati ni ku makosa abaLesa, ababusisye baYesu ukufuma ku bafwile. Fyabakatasya ifyakucita abapapatilisi, nipakuti tekuti bakanepo ati ici cimpelampela icakuti ubune muli bucine calicitikile. Popele balibakenye abasambile ukweba’ti tekulabila pali baYesu, kabili balibalekeleko.
Ili insiku silukupita abasambile batwalilila ukutulisya pa lwa baYesu ne kuposya abalwasi. Ilyasi pali fifi fimpelampela lyasalangana. Kabili ne mabumba ukufuma ku matauni ayasingulukile Jelusalemi balukuleta abalwasi babo ku basambile ne kubaposya. Kabili ici calenga intangisi sya mapempelo ukumfwa akaso, popele syaikata abasambile ne kubabika mwi kati. Pano tabekelemo impindi iitali mulya.
Impindi ya busiku inkalamba ya baLesa yaisulako ku mulyango we kati, koti nififi ulukubona apa. Inkalamba yalabila ati: ‘Kamuyeni mukemakane mwi tempuli, kabili mutwalilile ukulabila ku bantu.’ Pakuca ulucelo, ili intangisi sya mapempelo syatuma abalalume kwi kati mu kupinta abasambile, basangana baya. Mukupelako aba balalume basangana abasambile balukusambisya mwi tempuli kabili babapinta ku ŋanda ya Sanikedilini.
Intangisi sya mapempelo syalabila ati: ‘Twalimukenyeni icine ati tekusambisya pali baYesu nakabili. Popele mwakumanya Jelusalemi ne busambisi bwenu.’ Eli abasambile bangasuka ati: ‘Tulyelelwe ukumfwila baLesa koti ni mfumu ukwakucila na pa kumfwa ku bantu.’ Popele balitwalilile ukusambisya pa ‘cebo iciweme.’ Tali ico cakubwenako iciweme kuli fwebo ukulonda?
Ifyacitilwe ifyapitala 3 ukufika ku 5.
Ifyakwipusya
- Cindo cacitikila Petilo na Yoane mu cingulo kasuba ili balukuya kwi tempuli?
- Petilo alabile’ndo ku mwalalume umulema, kabili findo Petilo amupela ificilile na pa ndalama?
- Mba nindo intangisi sya mapempelo syakalipila, kabili cindo syacita kuli Petilo na Yoane?
- Findo Petilo alabila ku ntangisi sya mapempelo, kabili findo syabacenjesya abasambile?
- Nindo intangisi sya mapempelo syabela ne kaso, pano findo fyacitika ili abasambile bababika mwi kati umuku wa bubili?
- Abasambile baasuka syani ili babaleta ku ciyanda ca Sanikedilini?
Ifyakwipusya na fimbi
- Pendeni Ifyacitilwe 3:1-10.
Nangaba ati tatupelwepo amakosa akucite’fimpelampela ino myaka, kani amasiwi akwe Petilo aalembelwe pa Ifyacitilwe 3:6 angatofwa syani ukutota palwa kucindama kwa cebo iciweme ica Bufumu? (Yoa. 17:3; 2 Kol. 5:18-20; File. 3:8)
- Pendeni Ifyacitilwe 4:1-31.
Ili twakumanya ifyakukatasya fya balukukanya ili tulukutulisya mwi bala, nimuliisa’nsila tungatuntulula icakubwenako ca baKlistu abakwabesu abakutatikilapo? (Cit. 4:29, 31; Efes. 6:18-20; 1 Tes. 2:2)
- Pendeni Ifyacitilwe 5:17-42.
Mba abatabali ni Mboni bamo bamo abaaliko akale ne baliko ino mpimdi, balipele syani umucinsi umulimo wakutulisye’cebo iciweme? (Cit. 5:34-39)


text:
Icisimicisyo 110: Timote—Uwa Kofwelesya uwa Bukumo Kuli Paulu
UMUSANKWA ulukubona apa uuli ne ntangisi Paulu ni Timote. Timote alekala ne lupwa lwakwe mu Lustala. Banyina ni ba Yunike na bambuya wakwe ni ba Loisi.
Uyu e muku wa butatu Paulu afakasya ku Lustala. Cipale papita umo’mwaka neli ukucilapo, Paulu na Banaba balisile kuno umuku wa kutanga pa lwendo lwa kutulisya. Lomba pano Paulu abwela nakabili ne mubyakwe Sailasi.
Mba waisiba ifi Paulu alukulabila kuli Timote? Alukwipusya ati: ‘Kani ungatemwa ukuba pamo na nebo na Sailasi? Tungapyungisya ukofwa kobe ukutulisya ku bantu mu mipunda iya kutali.’
Timote aasuka ati: ‘Inya. Ndukufwayo’kuya.’ Popele pakupite’mpindi inini Timote asya ulupwa lwakwe kabili aya na Paulu na Sailasi. Pano ili tatungasambilila pa lwendo lwabo, leka tubone ifyalukucitika kuli Paulu. Cipale papite’myaka 17 ili baYesu babonekele kuli ye pa musebo wa ku Damasiko.
Anuka ukweba’ti, Paulu aalisile ku Damasiko mu kusomesya abasambile ba baYesu, lomba pano ye musambile! Panuma bamo bamo abapate baansika ati bepaye Paulu nipakuti balipatile ifi asambisya pali baYesu. Pano abasambile baofwa Paulu ukufyuka. Bamubika mu citundu ne kumuselusisya pansi posonde ye linga lya musi.
Panuma Paulu aya ku Antioke mu kutulisya. Ni kukuno uku abasambile ba baYesu mu kutanga baitwa ati abaKlistu. Paulu na Banaba pano eli batumwa ukufuma mu Antioke pa lwendo lwa kutulisya ku fyalo fya kutali. Umo umusi bafakasyako ni Lustala, kwabo Timote.
Pano, pakupita cipale umwaka umo, Paulu abwela ku Lustala pa lwendo lwa bubili. Ili Timote aya na Paulu na Sailasi, kani waisiba uku baya? Lolesya pali mapu, kabili leka tusambilile imo imo imipunda.
Pa kutanga, baya ku musi wapepi uwa Ikonya, eli ku musi wa bubili uwe sina lya Antioke. Panuma yafyefyo baya ku Tilowa, eli ku Filipoi, Tesalonike na ku Beloya. Kani waibona Atenai pali mapu? Paulu atulisyako kulya. Pakupite’fi basila umwaka umo ili batulisya mu Kolinto. Mukupelako baimakanako panini mu Efesa. Eli babwela ne bwato ku Kaisalia, kabili baya ku Antioke, ukwikala Paulu.
Popele Timote aenda imyanda ne myanda iya mamailosi ukofwa Paulu ukutulisya ‘icebo iciweme’ kabili ne kutatika amakelesya abuKlistu aengi. Ili ukakula, kani nawebo ukaba umupyungisi wa bucetekelo uwa baLesa koti ni Timote?
Ifyacitilwe 9:19-30; 11:19-26; ifyapitala 13 ukufika ku 17; 18:1-22.
1. Loma; 2. Melita; 3. Beloya; 4. Tesalonike; 5. Kolinto; 6. Filipoi; 7. Antenai; 8. Cilete; 9. Tilowa; 10. Efesa; 11. Mileto; 12. Kolosai; 13. Antioke; 14. Ikonya; 15. Lustala; 16. Kupilo; 17. Antioke; 18. Kaisalia; 19. Jopa; 20. Damasiko; 21. Jelusalemi; 22. Icishiba Icikulu (Mediterranean)
Ifyakwipusya
- Kani umusankwa umwanice mu cikope ninani, alekala pi, kabili banyina na bambuya wakwe nibani amasina?
- Mba nifindo Timote alabila ili Paulu amwipusya ati kani angaba pamo na Sailasi na Paulu mu kutulisya ku bantu mu mipunda iya kutali?
- Kani nikwisa abasambile ba baYesu mu kutatikilapo baitwa ati abaKlistu?
- Ili Paulu na Banaba bafuma ku Antioke, niisa imisi imbi bafakasyako?
- Kani Timote aofwa syani Paulu, kabili abanike muli bulelo bangalangulukapo syani pali cici?
Ifyakwipusya na fimbi
- Pendeni Ifyacitilwe 9:19-30.
Kani Paulu alilangisye syani ati aali ne kalango ili abapate bamukenye ukutulisya icebo iciweme? (Cit. 9:22-25, 29, 30; Mat. 10:16)
- Pendeni Ifyacitilwe 11:19-26.
Kani amasiwi ya mu Ifyacitilwe 11:19-21, 26 yalalangisya syani ati umupasi wa baYehoba ulukutungulula umulimo wakutulisya?
- Pendeni Ifyacitilwe 13:13-16, 42-52.
Kani Ifyacitilwe 13:51, 52 filalangisya syani ati abasambile tabaasuminisyepo ukweba’ti ukucicila kubanasye? (Mat. 10:14; Cit. 18:6; 1 Pet. 4:14)
- Pendeni Ifyacitilwe 14:1-6, 19-28.
Kani amasiwi akweba’ti ‘balibasisisye kuli baYehoba’ alatofwa syani ukubulo kubombomana ili tulukofwa ababukumo? (Cit. 14:21-23; 20:32; Yoa. 6:44)
- Pendeni Ifyacitilwe 16:1-5.
Kani ukulitemenwa kwakwe Timote ukwa kukomeka ati akopolwe kulalangisya syani ifi cicindeme ukucita ‘fyonse fintu pakuti pa cebo iciweme’? (Cit. 16:3; 1 Kol. 9:23; 1 Tes. 2:8)
- Pendeni Ifyacitilwe 18:1-11, 18-22.
Kani Ifyacitilwe 18:9, 10 filatulanga syani ati baYesu balatungulula umulimo wakutulisya, kabili’ci cilatukosya syani muli bulelo? (Mat. 28:20)


text:
Uzye Mwacindika Imipepele ya Yantu Yauze?
Tukalondela mazwi aya muli Baibo aakuti ‘
Mwacindika antu yonsi,’ asi mulandu ni mipepele ino yazumila mwenemo. (1 Petulo 2:17) Mu mpanga zimwi, mwaya ya Nte Yakwe Yeova aingi sana. Lelo nanti ciye vivyo, swemo tusinena amu uteeko nanti aakapanga masunde ukuti yalesye nanti ukuinda mipepele yuze. Nupya tusifuma tukunena antu ukuti kufwile ukuya masunde angalenga kuti antu yonsi mu wikazi yaalondela vino twazumila nu kulacita vino tukacita. Lelo, tukalanga umucinzi ku yanji wakwe vino nayo yakalanga umucinzi kuli sweswe.—Mateo 7:12.


text:
Makani 85: Jesu Wazyalwa Muluba Lwaŋombe
HENA ulimuzyi mwana muvwanda ooyu? Ngu Jesu. Lino aawa naatumbukwa muluba lwaŋombe. Luba mbusena boona ŋombe. Maliya walazika Jesu mucilido, icibikkila cakulya cambongolo azivwubwa zimwi kuti zilye. Pele ino nkaambo nzi Maliya a Josefa ncobali muluba muli ŋombe ambongolo? Oobu tabuli busena bwakutumbukila, hena tabusyi?
Inzya tabusyi. Pele eeci cili boobu akaambo kakuti muleli waku Loma, Kaisala Augusto wakabamba mulawo wakuti muntu uuli woonse weelede kujokela kumunzi nkwaakazyalilwa kutegwa izina lyakwe likalembwe mubbuku. Aboobo Josefa wakazyalilwa kokuno ku Bbetelehemu. Pele Josefa a Maliya nibakasika tiibakajana busena bwakukkala. Aboobo bakaile kuboola momuno muluba lwaŋombe. Mubuzuba mbweena oobu Maliya wakamutumbuka Jesu. Pele kolanga, mwana uli buyo kabotu.
Hena wababona beembezi baboola kubona Jesu? Kabali musyokwe masiku kweembela mbelele, mumuni uumweka kapati wakamunika ali mbabo. Wakali mungelo! Beembezi bakayoowa kapati! Pele mungelo wakati: ‘Mutayoowi! Ndamuletela makani mabotu. Sunu mu Bbetelehemu, Kristo Mwami wazyalwa. Uya kubafwutula bantu. Mulamujana kabbutaidwe mumulembo alimwi ulilede mucilido.’ Cakutayeeyelwa, bangelo banji basika akutalika kutembaula Leza. Cakutasowa ciindi beembezi aaba banyamuka kwaakulanga Jesu, eelyo bamujana.
Hena ulicizyi Jesu ncayandikila kapati? Hena mubwini ulimuzyi kuti ngwani? Koyeeya kuti mumakani aakutaanguna aabbuku eeli, twaamba zya Mwana mutaanzi kuzyalwa wa Leza. Ooyu Mwana wakabeleka a Jehova mukubamba Julu anyika alimwi azimwi zyoonse. Eeci ncencico Jesu ncayandikila kapati.
Ee, Jehova wakabweza buumi bwa Mwana wakwe kuzwa kujulu akububikka mwida lya Maliya. Mpeena aawo mwana wakatalika kukomena mwida mbuli bana bamwi mbobakomena mumada aabamatumbu. Pele mwana ooyu wakali mwana wa Leza. Jesu watumbukwa muno muluba lwaŋombe mu Bbetelehemu. Hena wakabona kaambo bangelo ncobakkomenyi kapati akukonzya kwaambila bantu kuti Jesu wazyalwa?
Luka 2:1-20.
Mibuzyo
- Ngwani mwana muniini uuli acifwanikiso, alimwi mpaanzi Maliya mpaamulazika?
- Nkaambo nzi Jesu ncaakazyalilwa muluba?
- Mbabaani bantu bali acifwanikiso ibanjila muluba, alimwi ncinzi ncaabaambila mungelo?
- Nkaambo nzi Jesu ncayandika kapati?
- Nkaambo nzi Jesu ncakonzya kwaambwa kuti Mwana wa Leza?
Mibuzyo aimwi
- Bala Luka 2:1-20.
Mulimo nzi Kaisala Augusto ngwaakabeleka mukuzuzikizyigwa kwabusinsimi bwakuzyalwa kwa Jesu? (Lk. 2:1-4; Mik. 5:2)
Mbuti muntu mbwanga waba akati kabantu aabo baambwa kuti “bantu mbakondelwa”? (Lk. 2:14; Mt. 16:24; Joh. 17:3; Inc. 3:19; Heb. 11:6)
Ikuti naa beembezi baba Juda babombe bakalijisi kaambo kakali kubapa kukondwa kukuzyalwa kwa Mufwutuli, ino nkaambo nzi kapati kabapa kukondwa sunu babelesi ba Leza? (Lk. 2:10, 11; Ef. 3:8, 9; Ciy. 11:15; 14:6)


text:
Makani 112: Kufwidwa Bwato Ansumbu
LANGA bwato nkobwiile kukunauka! Bwakwamauka. Hena wababona bantu basotokela mumeenda? Bamwi basika kale kutala aalwizi. Hena ooyu ngu Paulu? Atubone cali kumucitikila.
Koyeeya kuti kwamyaka yobilo Paulu wali muntolongo mu Kaisaleya. Kumane walo abamwi basintolongo babikkwa mubwato kuya ku Loma. Nobainda munsi aansumbu ya Kiliti, muwo uubbubbula wabakatazya kapati. Muwo wabbubbula cakuti bantu baalilwa kunyona bwato. Alimwi tabakonzyi kulibona zuba masyikati nizyiba nyenyezi masiku. Limwi kwiinde mazuba manji, ibali mubwato batyompwa akuyeeya kuti tabakonzyi kufwutuka.
Kumane Paulu waimikila wati: ‘Taku muntu naba omwe uulaafwe, pele buyo bwato.’ Masiku mungelo wa Leza waboola akundaambila kuti: ‘Utayoowi Paulu! Weelede kwaakwiima kumpela lya Kaisala muleli wa Loma. Alimwi Leza uya kubafwutula boonse aabo mbomuli limwi.’
Ciindi kaciyanda kusika akati kamasiku mubuzuba bwa 14 kuzwa muwo niwakatalika kubbubbula, bali mubwato batalika kubona kuti meenda ayaciceya. Akaambo kakuyoowa kupwaya mumabwe mumudima, babwiimika bwato kwiinda mukubwaanga aamwi. Buce buyo bacibona icito. Bakwasula bwato kuya acito camuseenga.
Basike afwiifwi acito, bwato bwalipwaya kucilwi camuseenga kumane bwapatila. Eelyo mayuwe atalika kulipwaya kubwato, aboobo bwato bwatalika kukwamauka. Sikalumamba mupati wati: ‘Nywebo nyoonse nomukonzya kusaya amusotoke mulwizi musaye kuya kutala aalwizi. Nywebo nyoonse nomwasyaala amusotoke mubaccilile mubweze zyakwamuka zyabwato mujatilile.’ Oobu mbucaba. Munzila eeyi boonse bantu bali 276 bakali mubwato basika kutala kakunyina wafwa kweelana ambwaakasyomezya mungelo.
Nsumbu eeyi iitwa kuti Melita. Bantu mbaasilubomba kapati, aboobo bababamba kabotu aabo bazwa mubwato. Imuwo nowaleka kubbubbula, Paulu bamukkwezyeka mubwato bumbi bamutola ku Loma.
Milimo 27:1-44; 28:1-14.
Mibuzyo
- Ncinzi cacitika kubwato mbwakkwelede Paulu nobwainda munsi ansumbu ya Kiliti?
- Ncinzi Paulu ncaamba kuli baabo bali mubwato?
- Mbuti bwato mbobwakwamauka?
- Malailile nzi ngaapa sikalumamba mupati, alimwi balibongaye bantu basika kutala kakunyina wafwa?
- Yiitwa buti nsumbu njobaimina, alimwi ncinzi cacitika kuli Paulu imuwo nowaleka kubbubbula?
Mibuzyo aimwi
- Bala Incito 27:1-44.
Mbuti lusyomo lwesu ndotujisi kukusyomeka kwazyilembedwe mu Bbaibbele mboluyuma notubala cibalo calweendo lwa Paulu lwakuya ku Loma? (Inc. 27:16-19, 27-32; Lk. 1:3; 2 Timo. 3:16, 17)
- Bala Incito 28:1-14.
Ikuti bantu batakombi Leza bakucisi ca Melita bakaba alubomba kumwaapositolo Paulu kubikkilizya abasilweendonyina bakafwidwa bwato akuti ‘bakabatambula caluzyalo lwini-lwini,’ ino ncinzi Banakristo ncobeelede kutondezya, alimwi ikapati munzila nzi? (Inc. 28:1, 2; Heb. 13:1, 2; 1 Pita 4:9)


text:
Mepuzho a mu Baibolo Akumbulwa
Mambo ka o twafwainwa kuvulukilanga lufu lwa kwa Yesu?
Lufu lwa kwa Yesu lwanema bingi kufumatu kala kufika ne lelo jino, mambo wafwile kuba’mba bantu bakekale bulongo byonkatu Lesa byo akebelenga. Muntu kechi bamulengele kuba’mba akoobenga bintu byatama, kukolwa nangwa kufwa ne. (Ntendekelo 1:31) Pano bino, bundengamambo bwatwelele pano pa ntanda na mambo a muntu mutanshi, aye Adama. Yesu wapaine bumi bwanji kuba’mba etupokolole ku bundengamambo ne lufu.—Tangai Mateo 20:28; Loma 6:23.
Lesa wamwesheshe butemwe bwanji pa kwitutumina Mwananji pano pa ntanda kuba’mba etufwile. (1 Yoano 4:9, 10) Yesu waambijile baana banji ba bwanga kuvulukanga lufu lwanji kimye kyo baikele na kijiilo kicheche po aingijishe shinkwa ne binyu. Kuba bino pa mwaka pa mwaka kumwesha’mba tusanchila Lesa ne Yesu pa byo betutemwa.—Tangai Luka 22:19, 20.
Bañanyi bafwainwa kujako shinkwa ne kutoma binyu?
Yesu byo abuujile baana banji ba bwanga kuvulukanga lufu lwanji, waambilenga pa lulayañano nangwa’mba mulaye. (Mateo 26:26-28) Kino kyalengela bantu bachechetu kukekala bamfumu ne bañanga pamo nanji mwiulu. Nangwa kya kuba bantu bavula batanwako pa kuvuluka lufu lwa kwa Yesu, bajakotu ku shinkwa ne kutoma binyu ke bonkaba baji mu luno lulayañano.—Tangai Lumwekesho 5:10.
Pa myaka yapitapo nobe 2,000, Yehoba wasala bakekala bamfumu. (Luka 12:32) Bakaya mwiulu bakepa, bakekala pano pa ntanda myaka ne myaka bavula bingi.—Tangai Lumwekesho 7:4, 9, 17.


text:
Ni Lilali Yesu Afyelwe?
Icasuko ca mu Baibolo
Baibolo tayalanda ubushiku Yesu Kristu afyelwe, nge fyo ne fi fitabo filanga:
“
Ubushiku ubo Yesu afyelwe tabwaishibikwa.”
—New Catholic Encyclopedia.
“
Ubushiku ubo Yesu afyelwepo tabwaishibikwa.”
—Encyclopedia of Early Christianity.
Nangu ca kuti mu Baibolo te kuti tusangemo icasuko ica ici cipusho citila, ‘Ni lilali Yesu afwelwe?’, Baibolo yalilanda pa fintu fibili ifyacite ilyo Yesu afyelwe ifilenga abengi ukusumina ukuti tafyelwe pa 25 December.
Tafyelwe mu nshita ya mpepo
Ukulembesha. Ilyo kwashele inshita iinono ukuti Yesu afyalwe, Kaisare Augusti afumishe icipope ca kuti “
abantu bonse aba pe sonde bafwile ukulembwa.” Bonse bali no kuya lembesha “
ku musumba wa ku mwabo,” kabili ubu ubulendo bwali no kusenda nalimo umulungu umo nelyo ukucilapo. (Luka 2:
1-3) Nalimo ici icipope cali no kubafwa ukulalipilisha bwino imisonko no kulalembesha abashilika. Abantu nga tabatemenwe ukukonka ici cipope pa nshita fye iili yonse mu mwaka. Lelo Augusti te kuti atemwe ukukalifya abantu, ukubapatikisha ukwenda intamfu itali mu nshita ya mpepo.
Impaanga. Bakacema “
bali mu mpanga balelonda ifitekwa fyabo ubushiku.” (Luka 2:8) Icitabo citila Daily Life in the Time of Jesus catila, nga “
kwashala umulungu ukuti kube Ica Kucilila [ku kupwa kwa March]” mpaka na pa kati ka November, imikuni tabaleisungila mu fiyanda. Lyena ici citabo calanda no kuti: “
Mu nshita ya mpepo impaanga baleshisungila mu fiyanda; kabili ici cilanga fye apabuuta ukuti ubushiku basefeshapo Krisimasi, mu nshita ya mpepo, te bushiku Yesu afyelwe, pantu ibuuku lya Mbila Nsuma litila ilyo afyelwe bakacema bali mu mpanga.”
Mu October
Kuti twaishiba ilyo Yesu afyelwe nga twatendekela ukupenda ukutula pa bushiku afwile, pa Ca Kucilila, pa Nisani 14 mu 33 C.E. (Yohane 19:
Cinshi Basefesha Krisimasi pa 25 December?
Apo takwaba ubushininkisho ubulanga ukuti Yesu Kristu afyelwe pa 25 December, cinshi basefesha Krisimasi pa 25 December? Icitabo ca Encyclopaedia Britannica citila intungulushi sha macalici bafwile basalile ubu ubushiku pa kuti “
bulingane no bushiku abena Roma abashalepepa Lesa, balesefya ‘ukufyalwa kwa kasuba,’” pa nshita akasuba kataluka ku equator. Icitabo ca The Encyclopedia Americana citila, abasoma batila umulandu basalile 25 December ni pa kuti “
abasenshi abasangwike abena Kristu cibangukile ukulakonka UbuKristu.”


text:
Makani 37: Tente lya Kukombela
HENA uliizyi ŋanda eeyi? Nditente liyandika kapati lyakukombela Jehova. Alimwi iitwa kuti ncikombelo. Bantu bakamanizya kwiiyaka mumwaka omwe nibakazwa ku Ijipiti. Hena ulimuzyi wakali amuzeezo ooyu wakuyaka?
Wakali muzeezo wa Jehova. Musa naakali atala lya Cilundu ca Sinai, Jehova wakamwaambila mbolyeelede kuyakwa. Wakati lipangwe munzila iitakatazyi koola. Munzila eeyi zibeela zilakonzya kunyamunwa kuya kubusena bumwi, alimwi ooko balakonzya kuliyaka alimwi. Aboobo bana Isilayeli nibakali kuya ciingaila munkanda, bakali kweenda atente.
Ikuti walanga mukaanda kali kumamanino aatente, ulakonzya kubona bbokesi naa ciyobwedo. Eeli liitwa kuti ndibbokesi lyacizuminano. Lyakalijisi bangelo bobilo naa bakelibu bangolida aumwi kulubazu lumwi. Leza alimwi wakalemba Milawo iili Kkumi amabwe obilo aapapalede, nkaambo Musa wakaapwaya aakutaanguna. Alimwi mabwe aaya akali kuyobodwa mubbokesi lyacizuminano. Ayalo nkapu yamana moyakali kuyobodwa. Hena uciyeeyede kuti mana ninzi?
Aloni munyina Musa ngomuntu Jehova ngwaasala kuba mupaizi mupati. Ulabasololela bantu mukukomba Jehova. Abalo bana bakwe mbapaizi.
Lino kolanga muŋanda mpati yatente. Twaanda tuniini tulanjila ziindi zyobilo kukomena kuŋanda eeyi. Hena walibona bbokesi naa kayobwedo kaniini kazwa busi? Eeci ncipaililo kwalo bapaizi nkobaumpila tununkila twiitwa kuti tununkilizyo. Alimwi kuli cibikkila malambe cijisi tulambe tuli ciloba. Eelyo cintu catatu cili muŋanda, nditebulu. Alindilyo kuli zinkwa zili 12.
Mulubuwa lwacikombelo kuli mumbale mupati uujisi meenda. Bapaizi mobasambila. Alimwi kuli cipaililo cipati. Ano mbelele, ŋombe ampongo mpozyuumpilwa kacili cipaizyo kuli Jehova. Tente lili akati kamunzi, eelyo bana Isilayeli bakkala mumatente aabo aali mumbali-mbali lyatente.
Kulonga 25:8-40; 26:1-37; 27:1-8; 28:1; 30:1-10, 17-21; 34:1, 2; Ba-Hebrayo 9:1-5.
Mibuzyo
- Ino ŋanda eeyi iili acifwanikiso iitwa buti, alimwi ibelesyegwa mulimo nzi?
- Nkaambo nzi Jehova ncaakaambila Musa kubamba tente kutegwa kalikonzyeka koolwa?
- Ndibbokesi nzi lili mukaanda kumamanino aatente, alimwi ncinzi ncelijisi bbokesi?
- Ngwani Jehova ngwaasala kuba mupaizi mupati, alimwi mulimo nzi mupaizi ngwabeleka?
- Amba zintu zyotatwe zili muŋanda mpati yatente.
- Nzintu nzi zyobilo zili mulubuwa lwacikombelo, alimwi zyibelesyegwa nzi?
Mibuzyo aimwi
- Bala Kulonga 25:8-40; 26:1-37; 27:1-8; a 28:1.
Ino bakelubi bakali kwiiminina nzi “abbokesi lyacizuminano”? (Kul. 25:20, 22; My. 7:89; 2 Bam. 19:15)
- Bala Kulonga 30:1-10, 17-21; 34:1, 2; a Ba-Hebrayo 9:1-5.
Nkaambo nzi Jehova ncaakakankaizya mbuli mbociyandika kusalala kumubili lyoonse kubapaizi babelekela acikombelo, alimwi mbuti eeci mbocitujatikizya sunu? (Kul. 30:18-21; 40:30, 31; Heb. 10:22)
Mbuti mwaapositolo Paulu mbwaakatondezya kuti cikombelo alimwi a Mulawo wacizuminano nzyakalimanide mulimo iciindi naakalemba lugwalo kuba Hebrayo Banakristo? (Heb. 9:1, 9; 10:1)


text:
Jishimikila 12: Banabalume Batungile Kyamba Kikatampe
PAPICHILE myaka yavula bingi. Baana babalume ba kwa Nowa bajinga na baana bavula. Baana babo nabo byo bakomene basemene baana bavula. Ne bantu bavujile bingi panopantanda.
Muntu umo wajinga Nimalode munkanununa wa kwa Nowa. Wajinga muntu watama bingi kabiji kibinda waipayanga banyama ne bantu. Kabiji Nimalode witongwele mwine kwikala mfumu wa bantu. Lesa kechi wamutemenwe Nimalode ne.
Pa kyokya kimye bantu bonse baambilengatu mulaka umo. Nimalode wakebelenga bano bantu bonse kwikala pamo kuba’mba ebalamenga. Pano wayuka byo aubile nyi? Waambijile bantu kutunga muzhi ne kyamba kikatampe. Tala pa kipikichala byo babena kufyatula matafwali.
Kino kishimikwa kechi kyatokesheshe Yehoba Lesa ku muchima ne. Lesa wakebelenga bantu kupalañenamo ne kukumbana panopantanda ponse. Bino bantu baambile’mba: ‘Twayai, twitungile muzhi ne kyamba kyalepesha, kikafike ne mwiulu. Kabiji tukatumbalala.’ Bantu bakebelenga kwitumbijika abo bene kechi kutumbijika Lesa ne.
Onkao mambo Lesa walengejile bantu kuleka kutunga kyamba. Nanchi wayuka byo aubile kino nyi? Walengejile bantu kutendeka kwamba milaka yapusana pusana, mu kifulo kya kwambangatu mulaka umo. Bano bantu balekele kumvwañana. O ene mambo muzhi wabo kyo atelejilwe’mba Babela nangwa’mba Babilona, kilumbulula’mba ‘Kuvulañana.’
Kepo bantu bapalañenejilemo kufuma mu Babela. Mabumba a bantu monka mo baambijilenga mulaka umo bayile na kukekala mu mapunzha akwabo a panopantanda.
Ntendekelo 10:1, 8-10; 11:1-9.
Mepuzho
- Nimalode wajinga ñanyi, kabiji Lesa wiumvwinenga byepi pe aye?
- Mambo ka bantu baji pa kikye kipikichala o bafyatwijilenga matafwali?
- Mambo ka Yehoba kyo abujile kusekela pa mwingilo wa kushimika?
- Lesa walekeshe byepi mwingilo wa kushimika kyamba?
- Muzhi bamutelanga amba ka, kabiji aja jizhina jilumbulula ka?
- Ki ka kyamwekejile bantu bo avulañenye Lesa milaka yabo?
Mepuzho akwabo
- Tanga Ntendekelo 10:1, 8-10.
Byubilo ka byamwesheshe Nimalode, kabiji lujimuno ka lo tufunjilako ku kino? (Mana. 3:31)
- Tanga Ntendekelo 11:1-9.
Mulanguluko ka wajinga na bantu pa kushimika kyamba, kabiji mambo ka o bakankejilwe kupwisha uno mwingilo? (Nte. 11:4; Mana. 16:18; Yoa. 5:44)