text:
ABACAICE BEPUSHA UKUTI
Kuti Wacita Shani pa Kuti Ulebombela pa fintu Bwangu?
Bushe ulomfwa ububi pa mulandu wa kuti taupwisha bwangu imilimo nelyo ifya ku sukulu ifyo ufwile ukubombela ku ng’anda? Taulingile ukulawayawaya ukubombela pa fintu! Ici icipande calakwafwa ukulabombela bwangu pa fintu nangu ca kuti
Pa numa ya kubelenga cino icipande, tontonkanya pali aya amepusho.
Baibolo ilanda ukuti mu kukanabombela pa fintu bwangu tamufuma ifisuma. Itila: “
Uulolekesha imikuukile ya mwela takatande; no umona imyendele ya makumbi takaseepe.”
Natulande pali fimo ifingalenga umuntu ukukanabombela pa fintu bwangu.
Umulimo ulemoneka ukwafya.
Ukulande fye icishinka, imilimo imo ilamoneka iya-afya sana ica kutila kuti wafilwa no kuibomba. Ifi kuti fyakwafwa.
Yakanya imilimo. Melissa atile: “
Nangu ca kuti nimona ukuti nincelwa ukubombela pa milimo, ndesha ukubombesha pa kubomba icintu cimo pa nshita imo.”
Tendeka bwangu. Vera atile: “
Uletampa ukubombela pa milimo ilyo line fye bakupeela. Ilembe pa fyo ulingile ukucita nelyo ukulemba fimo pa fyo wingaubomba ilyo ushilalaba.”
Ebako abengakwafwa. Abafyashi bobe nelyo bakafundisha nalimo balikwetepo ubo bwafya. Kuti wabepusha pa kuti bakwebako ifyo bacitile? Kuti bakwafwa ukwishiba ifya kutantika bwino ifintu ne fyo wingacita.
Ifyo wingacita Abbey atile: “
Uletantikila kabela imilimo ya kubomba. Kwena ici cilepilibula ukuti ulingile ukubombesha pa kuti ubombele pa fintu ukulingana ne fyo utantike. Ukucita ifi kulafwa ukubombela pa fintu ukwabula ukucelwa.”
Taulefwaya fye ukubomba imilimo.
Ilingi imilimo batupeela ukubomba ni ilya tushatemwa sana. Nomba kuti wacita shani nga ca kuti bakupeela umilimo uo tawatemwa sana? Esha ukucita ifyakonkapo.
Uletontonkanya pa busuma bwaba mu kubombela pa fintu bwangu. Tontonkanya pa fyo ciwama nga wapwisha ukubomba imilimo imo. Amy umukashana atile: “
Ndatemwa sana nga napwisha imilimo pa nshita ndefwailapo ukuipwisha, nelyo nga napwisha bwangu. Cilenga nakwata ne nshita ya kutusha.”
Uleibukisha ifingafumamo nga ca kuti taupwile ukubombela pa fintu. Nga taubombele pa fintu bwangu, kuti wacula sana pa kuti upwishe nga ca kutila kwashala fye inshita iinono, kabili te kuti ubombe na bwino. Baibolo itila: “
Ico umuntu alebyala, e co akalobolola.”
—Abena Galatia 6:7.
Ulepwisha bwangu imilimo ilyo no bushiku ulingile ukupwilapo tabulafika. Alicia atile: “
Cilangafwa sana nga napanga ukupwisha imilimo bwangu ilyo kwashala ubushiku bumo nelyo shibili ilyo ubushiku ningile ukupwilapo tabulafika.
Cilenga nakwata inshita ya kupituluka mu fyo mombele, kabili ndakwata no bushiku nelyo inshiku shibili isha kutuusha.”
Ifyo wingacita Alexis atile: “
Cibafye ku fyo uletontonkanya. Ufwile ukupanga ukuti ukabombela pali fyonse ifilekabilwa nangu cikabe shani. Nga napanga ukucita ifi, cilangafwa ukupwisha imilimo palya pene fye napangile ukupwishisha.”
Walikwata ifya kucita ifingi.
Nathan atile: “
Abantu batila ndawayawaya ukubombela pa fintu, nomba nshiwayawaya fye iyo!
Tabaishiba fye ukuti nalikwata ifingi ifya kucita!” Nga walikwata ifya kucita ifingi nga Nathan, kuti waeshako ukucita ifi.
Balilapo ukubombela pa fyangwike.
Amber umukashana atile: “Umuntu umo anjebele ati nga kuti wabombela pa mulimo umo mu mamineti fye 5 nelyo ukucepako, ulingile uku-ubombelapo apo pene fye.
Pa milimo ya musango yu paba no kuwamya, ukukanika ifya kufwala, ukusamfya imbale no kutuma foni.”
Ishiba imilimo iicindamishe. Baibolo itila: “
Mwishibe bwino bwino ifyacilapo ukucindama.” (Abena Filipi 1:10) Kuti mwabomfya shani aya mashiwi? Anna, umukashana atile: “
Ndalemba imilimo yonse iyo nkwete, no bushiku mfwile ukupwishishapo.
Lelo icacindama ca kutila ndalemba ubushiku ilyo ningile ukutendeka ukubombela pa mulimo umo na umo no bushiku ningile ukupwishishapo.”
Bushe ifi filemoka ukwafya ukukonka? Bala tontonkanyapo na kabili! Nga ca kuti nautantikila kabela imilimo, ukalapwisha ilyo kucili inshita, nomba nga tautantikiile kabela, ukulabutauka pa kucita ifintu. Ukutantikila kabela kukalenga wilanaka sana. Kelly atile: “
Ndateka umutima nga ninembela kabela imilimo ningile ukubombelapo kabili cilenga nacetekela ukuti nkaipwisha.”
Wileka fimo ukukupumfyanya. Jennifer atile: “
Ndeba bonse aba pa ng’anda ubushiku nkatendeka ukubombela pa milimo.
Nga kuli imilimo iyo balefwaya ukuti mombe, ndabeba ukuti bampeelele limo ilyo nshilatendeka ukubombela pa milimo nkwete. Ndashimya foni no kubika kompyuta apa kuti nga e-mail yaisa nshiyumfwile.”
Ifyo wingacita Jordan atile: “
Ufwile ukubombela pa milimo ukwete pantu nga taubombelepo niwe yakulapembela. Kanshi ufwile ukubombelapo fye. Nga wapwisha kuti washala ne nshita ya kutushako.”.


c: text/html

text:
Ivyakukonka pa Kuwomvya Webusayiti Yitu
Ndanji Mukwai!
Cino wapekanizizya yo-o e webusayiti, akumyavwa ukumanya ivivule pa kwe Leza, pe Baibolo, na pa Nte zya kwe Yehova. Mungatamba, ukuwazya, nu kukopolola vyonsinye vino mukulonda. Tukalonda na wanji ukuti wayitopwa ivyewo vino vikazanwa pa webusayiti yitu, lelo twazina, kusi ukusenda ivili vyonsinye vino vili pa webusayiti yitu nu kuvitwala ku mawebusayiti yanji nanti ku maprogramu yanji aya pa makompyuta. Nga mukulonda na wanji ukumanya vino musambilizile, mungawanena ukuya pa webusayiti yitu ukulingana na vino vili mu Masundo yano yali pisika.
Insambu zyakukopolola
© 2015 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. All rights reserved.
Wa Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. (“Watchtower”) awano wapanga yo-o e webusayiti. Acino vyonsinye vino vikuzanwapo avya kwa Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania, suka vye pano cilanjilizilwe.
Ivimanyilo
JW, JW.ORG, JW BROADCASTING, nga nu JEHOVAH’S WITNESSES – BROADCASTING avimanyilo vya Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
Adobe, Adobe logo, Acrobat, nu Acrobat logo avilembo vya Adobe Systems Incorporated. Ivilembo vyakuti iTunes nu iPod avya kwa Apple Inc. Ivimanyilo vinji vino vyamanyikwa mwi sundo avya kwe wawonye wano wakaviwomvya.
Amasundo ni Nsambu pa Vyakuwomvya Yo-o e Webusayiti
Ya-a Amasundo ayano yandi yatungulula vino mufwile ukuwomvya yo-o e webusayiti. Acino pakuwomvya yo-o e webusayiti, muzipizile ukuzumila ukuti mwandi mwakonka ya-a Amasundo yonsinye. Lelo ndi mwazana kuno camiwomela ukukonka ya-a Amasundo yonsinye nanti kuli yamwi yano mukulola ukuti mutanga mukonke, mukwai twazina mutatalika ukuwomvya yo-o e webusayiti.
Uzye mungacita wuli pakuti mwawomvya icete yo-o webusayiti? Konkani amasundo yano walanzile pi sika:
Mungatamba, ukukopolola, nu kupulinta ivikope vya kwa Watch Tower, amabuku, indwimbo, amasinapu, amazwi, nanti amavidyo ukufuma pe yo-o e webusayiti pakuti mwaviwomvya vye pa lwinu asa vyakuwomvya mukupanjila indalama.
Mungatumila wanji (ama link) nanti vino vingawatungulula zuwa pe yo-o webusayiti pakuti wakopolole amabuku, amavidyo, nanti amaprogramu yakwivwa.
Lelo mutazipizile:
Ukutuma vyonsinye vino vikazanwa pe yo-o e webusayiti, ivikope ivili vyonsinye, amabuku, indwimbo, amavidyo nanti amalyasi nu kuvitwala pa intaneti (nanti pa mawebusayiti yanji, pano wakatumizyanya ivintu, amavidyo nanti pa vyakulanzyanizizyapo ivili vyonsinye vino vikazanwa pa intaneti).
Ukusalanganya ivikope, amabuku, ivimanyilo, indwimbo, amasinapu, amazwi, nanti amavidyo ukufuma pe yo-o e webusayiti ukuwomvya e programu iyili yonsinye iya pa kompyuta (co-o cisanzizyemo ukusenda vyo-o ivintu nu kuvisunga mwe vya kompyuta ivikulu (server) pakuti mwaviwomvya pa maprogramu ya pa kompyuta).
Ukupanga, ukukopolola, ukusalanganya nanti ukusenda ivikope ivili vyonsinye, amabuku, ivimanyilo, indwimbo, amasinapu, amazwi, amavidyo vino mukuzana pe yo-o e webusayiti pakuti mwapanjilapo indalama (nanti cingatenga musakuzanilamo profiti).
Ukupanga inzila izili zyonsinye zino mungawomvya pakuti mwatuma amaprogramu yapa kompyuta, iviwombelo, na vinji vino twapanjila vye ukusenda, ukukopolola, ukufumya, nu kusenda ivyewo, HTML, ivikope nanti amazwi (Co-o citasanzizyemo ukusalanganya amaprogramu yapa kompyuta yano wasikazya aya kuwomvya pakukopolola amabuku (ku cakulolelako, ama EPUB, PDF, MP3, AAC, MOBI, nu MP4) ukufuma pe yo-o e webusayiti.)
Ukuwomvya uwuwi e webusayiti nanti vino vikazanwapo ukupitila mukwinjila mwe webusayiti nanti mwe network ukuwomvya inzila yinji impusaneko nayino wazumilizya.
Ukuwomvya yo-o e webusayiti mu nzila yino yingalenga yononeke nanti yileke ukuwomba icete, nanti mu nzila mbipe, iyakucila mwi sundo, muwucenjezi, nanti mukuwa na melenganyo mawipe ayakuyiwomvya munzila zinji izya wucintivwa zino yitapanjilwamo.
Ukuwomvya yo-o e webusayiti nanti ivikope, amabuku, ivimanyilo, indwimbo, amazwi, na mavidyo ukuviwomvya mu nzila iyili yonsinye iyakupanjilapo indalama.
Icipya Cino Cikalanda pa vya Cipatala
Ivyewo vino vikazanwa mwe co-o icipya (“Icipya Cino Cikalanda pa vya Cipatala”) vitawelako mukutunena imilembo yino tufwile ukuwomvya nanti imisango ya mipozezye yino tungasoola. Icipya Cino Cikalanda pa vya Cipatala cisiwomelezya ukuwomvya imipimilwe iyili yonsinye, wa dokota, imilembo, inzila zya kupozezyamo nga na vinji vino vikawa mwe co-o icipya.
Acino ngamukulonda ukumanya vino imilembo yimwi yikawomba nanti nga muli ni ciwuzyo icili consinye pa mipozezye yimwi muzipizile ukuya kwa dokota wano wangamyavwa.
Pe co-o icipya wakawikapo vye ivyewo vino wasinincizizye ukuti avyacisinka swinya vikawomba. Lelo KUSI nanti cimwinye cino cifwile ukulenga musuwile ukuti vyo-o ivyewo vingawomba nakwe mwemwenye. Acino pasi nanti wumwinye wino azipizile ukwelenganya ukuti ivyewo vino vyawa mu Cipya Cino Cikalanda pa vya Cipatala avya wufi nanti asa vizima kwe wino akuviwazya. Yo-o e webusayiti yisakupa uwusinincizyo wakuti mufwile ukusuwila sana ivyewo vino mungazana mu Cipya Cino Cikalanda pa vya Cipatala, nu kuti vingawomba impindi iyili yonsinye. Pasi na wino muzipizile ukupa umulandu nga cakuti pali vimwi vino walanzile mwe co-o icipya vino vitanga viwombe. Swinya vyonsinye vino vingafumamo nga mwasolapo ukukonka vino walanzile mwe co-o Icipya pasi na wino mungapa umulandu. Mutazipizile ukupa umulandu wano wapanga yo-o e webusayiti ndi kwacitika cimwi (vingasanzyamo ukuluza ivintu, ukonona indalama, limwi monona ivyewo ukusanzyako nu kuluza indalama mwe businesi winu, ukuyicisa nanti pamwi mwafumamo ni mfwa) pa mulandu wakukonka nanti ukuvilwa ukukonka vino walanda mwe co-o icipya, nanti wungawa amulandu uweneco weneco wuno mungawapelelapo umulandu, cino mufwile ukumanya acakuti yo-o e webusayiti itakwatapo amaka pa kwe vyovyo.
Ukupula mu Masundo
Nga cakuti mwapula mwe ya-a Amasundo munzila iyili yonsinye wa Watchtower wangasolapo ukucita icili consinye ukulingana na vino mwaluvyanya, co-o cingasanzyamo ukumiyalila pakuti mutakwiza pe yo-o e webusayiti, ukwiyala ama IP address ya ma kompyuta yinu pakuti yatakwiza pa webusayiti, nu kunena vye wano wakamipa e nertwork ya makompyuta ukumiyalila inzila yakwinjila pe webusayiti nanti vye ukumitwala ku koti.
Nga Cakuti Vimwi Vyacinja
Wa Watchtower wangapituluka nu kucinjamo vimwi mwe ya-a Amasundo. Ya-a Amasundo nga wayapituluka, yakatalika ukuwomba ukufuma uwandanye wuno wayawika pa webusayiti. Acino mwalolapo lyonsinye pe yo-o e webusayiti pakuti mwamanya zuwa vino wacinjizye.
Amasundo ni Cipya Kuno Yakawomba
Ya-a Amasundo yakatungululwa ukulingana na masundo ya Wuteko wa New York mu U.S.A. swinya yakawomba ukulingana na vino yazipizile ukuwomba. Acino nga kwawa imilandu iyili yonsinye pa mulandu na ya-a Amasundo, yo-o imilandu waliyitwala ku koti yino yikatungululwa na masundo ya Wuteko wa New York mu U.S.A.
Amasundo nga Yaleka Ukuwomba
Nga cakuti e koti yalanda ukuti ya-a Amasundo yaleka ukuwomba nu kuti yatazipile nu kuwako, vinji vino vyasyala vino tulanzilepo vyeni vilitwalilila ukuwomba wulyanye. Acino nga cakuti ya-a Amasundo yaleka ukuwomba, wa Watchtower wasikwatapo amaka swinya mutanga muwape umulandu.
Ukuzumilizyanya
Ya-a Amasundo pa vyakuwomvya e webusayiti yitu akuli ukuzumilizyanya pakasi kinu nawa Watchtower swinya yacindime nkaninye.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
MBWEJO
Kwipūta ku Mutwe—Kitatyi’ka ne Mwanda Waka?
Lelo i kitatyi’ka ne mwanda waka mwana-mukaji mwine Kidishitu ufwaninwe kwipūta ku mutwe mu mwanda utala butōtyi? Tubandaulei byānene mutumibwa Polo ku bukomo bwa mushipiditu pa uno mwanda. Uleta buludiki botufwaninwe kulonda pa kukwata butyibi buyampe, bupeja Leza bulēme. (1 Kodinda 11:3-16) Polo ulombola bintu bisatu byotufwaninwe kuta’ko mutyima: (1) mingilo ilomba mwana-mukaji epūte ku mutwe, (2) mu ngikadilo mwafwaninwe kwipūta, ne (3) kine kimutonona alonde uno musoñanya.
Mingilo. Polo utela mingilo ibidi: milombelo ne kunena bupolofeto. (Vese 4 ne 5) Bine, milombelo i kwisamba na Yehova potumutōta. Dyalelo, kunena bupolofeto kwimanine pa bufundiji bo-bonso bwa mu Bible bufundija mwingidi mwine Kidishitu. Le Polo wādi ukimba kunena amba mwana-mukaji ufwaninwe kupūta ku mutwe ponso palombela nansha pafundija bubine bwa mu Bible? Mhm, ke amopo. Ngikadilo idi’mo mwana-mukaji palombela nansha pafundija yo ishiyañanya.
Ngikadilo. Binenwa bya Polo bitela ngikadilo nansha byaba bya mingilo bibidi
Polo utela kadi ngikadilo ya kipwilo, amba: “Shi muntu usaka kupatanya mwanda wa kubingija kibidiji kikwabo, ketudipo na kibidiji kikwabo, ne bipwilo bya Leza bine kebidipo nakyo.” (Vese 16) Mu kipwilo kya bwine Kidishitu, bumutwe i bupebwe bana-balume babatyijibwe. (1 Temote 2:11-14; Bahebelu 13:17) Enka bana-balume bo batoñwanga bu bakulumpe ne bengidi ba mingilo ne kupebwa na Leza kiselwa kya kukumba luombe lwandi. (Bilongwa 20:28) Shako, kyaba kimo, mwana-mukaji mwine Kidishitu ukokeja kwingila mingilo ifwaninwe kwingilwa na mwana-mulume mubatyijibwe. Kimfwa, ukokeja padi kwendeja kupwila kwa kwenda mu mingilo ya budimi mwanda tutu mubatyijibwe ubwenye bisakibwa kadi’po. * Kadi ukokeja kukendeja kifundwa na muntu obelaile nandi, ne mwana-mulume mubatyijibwe ponka. Ino mingilo byoibadilwanga mu kipwilo, ufwaninwe kupūta ku mutwe mwanda wa kwitabija amba mingilo yaingila i ya bana-balume.
Ku mutamba mukwabo, kudi mingilo mivule mu butōtyi keilombengapo mwana-mukaji kupūta ku mutwe. Kimfwa, kanenenwepo kupūta ku mutwe palondolola ku kupwila, paenda usapula ku njibo ne njibo na mulumyandi nansha na tutu mukwabo mubatyijibwe, pafundija ne palombela na bana bandi ba kubulwa kubatyijibwa. Na bubine, shi kudi bipangujo bikwabo bitala pa uno mwanda, ne kaka kayukilepo kya kulonga, nabya ukalongela’ko bukimbi. * Shi ukitatana ne shi mutyima wandi wa mundamunda umutonona epūte ku mutwe, nabya ke kibipo, na mokilombwedilwe pa kino kifwatulo.
Kimutonona. Mu vese wa 10 mudi bubinga bubidi butonona mwana-mukaji mwine Kidishitu alonde uno musoñanya: “Mwana-mukaji ufwaninwe kwikala na kiyukeno kya lupusa pa mutwe wandi mwanda wa bamwikeulu.” Bubinga bubajinji i kishima “kiyukeno kya lupusa.” Kupūta ku mutwe i kiyukeno kilombola amba mwana-mukaji ujingulwile lupusa ludi na bana-balume babatyijibwe pa kipwilo lwibapele Yehova. Nanshi ulombolanga buswe ne dikōkeji dyandi kudi Yehova Leza. Bubinga bwa bubidi, butanwa mu bino binenwa amba “mwanda wa bamwikeulu.” Le mwana-mukaji shi wapūta ku mutwe bitala namani bino bipangwa bya bukomo bya ku mushipiditu?
Bamwikeulu batele mutyima ku kumona mulēmekelwa lupusa lwa Yehova Leza mu bulongolodi bwandi mūlu ne pano panshi. Kadi bamwenanga mu bimfwa bibapa bantu ba kubulwa kubwaninina mu uno mwanda. Ne kadi, nabo bakōkele ku mpangiko ya Yehova
^ mus. 3 Mwana-mukaji mwine Kidishitu kakalombelapo kawi mbilambila shi mulume mwitabije udi ponka, poso shi udi mu ngikadilo mikomo, kimfwa wabela misongo yakomenwa kunena.
^ mus. 1 Kaka kakasakilwapo kupūta mutwe paendeja kifundwa kya Bible kya muntu waadi upangikile kala kukefunda nandi pobendele na musapudi wampikwa kubatyijibwa kadipo wadi mulume.
^ mus. 2 Shi usaka kuyukila’ko myanda mikwabo, tala Kiteba kya Mulami kya 15 Kweji 7, 2002, paje 26-27 ne kya 1 Kweji 6, 1977, paje 349-352, Falanse.


text:
Ba Messenger International baliipelesha ukulolesha pe sonde lyonse pakushininkisha ukutila ili ilyashi lyafika kuli bashimapepo elyo ne intungulushi temulandu nokobali nangu indalama bakwete. Emulandu wine Cloud Library yapangilwe. Ibomba ukusalanganya elyo nokusuminisha aya amashiwi ayapilibulwa mufitundu abantu ukulayacita download apalutu.
Apo twaiminina kumona ukuti aya amashiwi yakubomfya yabako mufitundu fyonse ifikalamba, mukufwaya ukufika kubantu ukucila pacipendo ca 98% mwisonde lyonse. Cloud Library enshila imo iyabikwako pakufikilisha ubu ubuyo. Mulandu nshi, kuti mwaipusha? Pantu amashiwi yapa fitunshitushi tayakokola kabili yalenda bwangu sana ukucila amashiwi yakutuma ukubomfya inshila shimbi ishakusalanganya. Tulesubila mukaipakisha ifyo mukasanga pa Cloud.
Yesu tatwebelefye ukulashimikila icebo, lelo kabili nokupanga abasambi. Aya amashiwi yakamwafwa ukuba abasambi bakwa Yesu. Tulesangwilako kuma sambililo yenu pantu twalicetekela mufyo mwingacita, kuluse lwakwa Lesa mukwalula imibele yesonde iyabipa. Lesa alibika ubukata mukati kenu kabili alafwaisha ukwishiba imitima yenu. Aya amashiwi yakubomfya yakamwafwilisha ukusanga bucibusa ubwapalamisha na Lesa. Ilyo bucibusa bwenu na Lesa bulekula, imibele yenu ikalulwa namaka ya cebo cakwe.
Lesa amupangile ukuti mwingacitapo cimo pafyabupe mwakwata ifyaibela mukubombesha kwenu. Tulemukoselesha ukufwailisha mukufikapo fyonse ifyo Lesa amukwatila. Ipepo lyesu lyakufwaya ukutila aya amashiwi yakubomfya yamupekanya mulwendo lwenu ulwakwishiba ifingi.
Amapalo yabe naimwe,
Ba John elyo nabamama Lisa Bevere
Bushe umutima wenu ulabilauka ukumona amashiwi ayakwalula imyeo yabantu yalesalanganishiwa mwisonde lyonse? Ngamulefwaya ukutungilila uyu umulimo wa Cloud Library, twapapata tumeni kalata ya email ku getinvolved@cloudlibrary.org. Twamitashisha limo pamapepo yenu elyo nokutungilila!


text:
KIFUNDWA 5
Lelo Leza Udi na Mpango’ka Itala Ino Ntanda?
1. Mwanda waka Leza wāpangile ino ntanda?
Yehova i mupe bana-balume ne bana-bakaji ino ntanda. Ntanda i kīkalo kyetu. Nanshi, mwana-mulume ne mwana-mukaji umbajinji, ba Adama ne Eva, kebāpangilwepo mwanda wa kukayuja mūlu—mūlu mudi kala Leza ne bamwikeulu. (Yoba 38:4, 7) Inoko Leza, wātūdile muntu umbajinji mu paladisa ya dyangi itwa bu Edena. (Ngalwilo 2:15-17) Yehova wāmupele aye pamo ne bana bandi dyese dya kwikala na būmi bwa kubulwa mfulo pano pa ntanda.
Ku ngalwilo, budimi bwa Edena kete yo yādi paladisa. Ba mulume ne mukaji babajinji bādi ba kubutula bana ne kuyuja ntanda. Mwenda mafuku, bādi ba kunekenya ntanda yonso ne kwiyalamuna ke paladisa. (Ngalwilo 1:28) Ino nshi keikonakanibwapo nansha dimo. Ikashadidila bu kikalo kya muzo wa muntu.
2. Mwanda waka dyalelo ntanda ke paladisapo?
Ba Adama ne Eva bātombokele, kadi Yehova wēbapangila panja pa budimi. Paladisa yājimina, kadi kekudipo muntu wābwenye kwiijokeja. Bible unena’mba: “Panopanshi i papebwe mu dikasa dya mubi.”—Yoba 9:24; Tanga Ngalwilo 3:23, 24.
Le Yehova wālekele mpango yandi imbajinjibajinji itala bantu? Mhm! Aye i Mwine Bukomo Bonso. Kakankalwangapo. (Isaya 45:18) Ukajokeja bantu ku būmi bwaādi wibasakila.
3. Le Paladisa ikajokejibwa muswelo’ka?
Paladisa ikajokejibwa pano pa ntanda’nka shi Yesu kaludika bu Mulopwe utongelwe na Leza. Ku divita ditwa bu Amakedona, Yesu ukendeja bamwikeulu ba Leza ne konakanya balwana na Leza bonso. Kupwa Yesu ukakuta Satana mu kifungo mu bula bwa myaka 1 000. Bantu ba Leza bakapanda ku bonakani, mwanda Yesu ukebendeja ne kwibakinga. Bakamona būmi bwa nyeke mu Paladisa pano pa ntanda.
4. Le masusu akafula kitatyi’ka?
Le i kitatyi’ka kikafudija Leza bubi pano pa ntanda? Yesu wāletele ‘kiyukeno’ kilombola kufwena kwa mfulo. Ngikadilo ya ntanda dyalelo itūlanga būmi bwa bantu pa katele bulenda, kadi ilombola amba tudi “pamfulo ya panopantanda.”
Umbula bwa umbikalo wa myaka 1 000, Yesu ukafudija masusu onso. (Isaya 9:6, 7; 11:9) Kutentekela pa kwingila bu Mulopwe, Yesu ukengila ne bu Mupidishitu Mukatampe ukafundwila kulampe bubi bwa boba baswele Leza. Mu uno muswelo, Leza, kupityila kudi Yesu, ukafundula misongo, bununu, ne lufu.
5. Le i ani ukekala mu Paladisa īya kumeso’ku?
Bantu bakōkele Leza bo bakekala mu Paladisa. (1 Yoano 2:17) Yesu wātumine balondi bandi kukakimba bantu batūkanye ne kwibafundija bya kulonga pa kwitabijibwa na Leza. Dyalelo, Yehova uteakanyanga midiyo ne midiyo ya bantu mwa kukekadila’bo mu Paladisa pano pa ntanda. (Zefenia 2:3) Ku Njibo ya Bulopwe ya Batumoni ba Yehova, bantu befundanga’ko mwa kwikadila balume, bashabana, bakaji ne bainabana balumbuluke. Bana ne bambutwile batōtela’ko pamo, ne kwifunda muswelo wa kumwena mu myanda miyampe.
Yukila'ko Bikwabo
Leza Udi na Mpango’ka Itala Ino Ntanda?
Le mpango ya Leza itala paladisa pano pa ntanda ikafikidila binebine? Shi i amo, kitatyi’ka?


text:
BANYIKE BEPUZHA AMBA
Nanchi Bilengwa Byaishilekotu Abyo Bine nyi, Inyi Paji Wibilengele?
—Lufunjisho 1: Mambo ka a Kwitabila mwi Lesa?
Nanchi Bilengwa Byaishilekotu Abyo Bine nyi, Inyi Paji Wibilengele?
Nanchi waitabila kuba’mba Lesa ye walengele bintu byonse nyi? Inge byobyo kiji yuka’mba kechi yobe yenka ne; banyike ne bakulumpe bavula nabo byobyo baitabila. Pano bino bamo bamba’mba bumi ne jiulu byaishilekotu bine kwakubula “Wabulume Bonse” kwibilenga.
Nanchi wayuka nyi? Bantu bafikenatu kwamba byo baitabilamo kwakubula kuyuka kine kintu kyalengela kwitabila mu byobyo bintu.
Bantu bamo baitabila mu bilengwa mambo byobyo bafunda ku chechi.
Bantu bavula baitabila kuba’mba bilengwa bilengeletu bine mambo byobyo bafunda ku sukulu.
Bibaba biji mu mutwe wakuba’mba: Nanchi Bilengwa Byaishilekotu Abyo Bine nyi, Inyi Paji Wibilengele? bisa kukukwasha kumvwisha bishinka ne kuyuka bya kulumbulula byo waitabilamo. Kitanshi, wafwainwa kulanguluka pa mepuzho alondelapo:
Mambo ka o naitabila’mba Lesa koaji?
Mambo ka buno bwipuzho kyo bwanemena? Mambo Baibolo utundaika kwingijisha milangwe koba’mba ‘bulume bobe bwa kulanguluka.’ (Loma 12:1) Kino kibena kulumbulula’mba pa kwitabila mwi Lesa kechi wafwainwa kulondela:
byo ulanguluka (Nayukatu kuba’mba kuji muntu uji na bulume bwakila)
byuba bantu (Ngikala mukimasamasa muji bantu batemwa kupopwela Lesa)
kukukanjikizha (Bansemi bo bandengejile kuba’mba ngitabile mwi Lesa)
Nangwa byonkabyo, wafwainwa kushiinwa kuba’mba Lesa koaji, ne kuyuka kine kintu kyalengela kuba’mba ushiinwe.
Pano ñanyi kintu kyakulengela kushiinwa’mba Lesa koaji? Nemba bishinka “Mambo ka o Naitabila mwi Lesa?” bisa kukulengela kushiinwa. Byaambapo banyike bakwenu bisa kukukwasha kumvwisha.
Teresa waambile’mba “Umvwe mufunjishi ubena kufunjisha mubiji byo engila, kindengela kushiinwa kuba’mba Lesa koaji. Kinungwa kyonse kya mubiji kiji na mwingilo wakyo, pano bino umvwe bibena kwingila,atweba kechi tuyuka ne. Kwambatu kine mubiji bamulenga mu jishinda jakukumya.”
Richard waambile’mba “Umvwe namona bishimikwa byalepa, maato akatampe nangwa motoka neshikisha kuba’mba ñanyi wibilengele?’ Muntu uji na maana ye wafwainwa kulenga motoka. Mambo motoka pa kuba’mbatu ende, tubinungwa to basokankanya twafwainwa kwingila bulongo. Umvwe motoka paji umulenga ko kuba’mba ne atweba bantu paji witulengele.”
Karen waambile’mba “Umvwe wayuka myaka yavula ipitapo pa kubatu’mba muntu uji na maana afunde pa ka kintu kacheche kaji mwiulu, kimwesha kubula maana kulanguluka’mba bintu byaishilekotu bine.”
Anthony waambile’mba “Kufunda sayansi kwandengejile kumona kuba’mba bilengwa byaishilekotu bine. Nalangulukilenga pa maana aji mu bintu byalenga Lesa, muntu byo apusanako na bintu bikwabo, kuvwangakotu ne byo twafwainwa kwiyuka, kuyuka ko twafuma ne ko tubena kuya. Lufunjisho lwa kuba’mba bilengwa byaishilekotu bine lwaimena pa kuba’mba bilengwa byonse bingila mu musango wa bunyama, pano bino kechi lwalumbulula ene mambo bantu kyo bapusenako ne. Njina bishinka byavula byandengela kwitabila kuba’mba bilengwa byaishilekotu bine kukila kwitabila mwi Lesa”
Kulumbulula byo waitabilamo
Wakonsha kuba byepi inge kya kuba bakwenu ke bakwendeleke na mambo a bintu byo waitabilamo? Wakonsha kuba byepi inge baamba’mba sayansi “walumbulula” amba bilengwa bilengeletu bine?
Kitanshi, wafwainwa kushiinwa’mba bintu byo waitabilamo bya kine. Kechi wafwainwa kwakamwa nangwa kumvwa bumvu ne. (Loma 1:16) Wafwainwa kuvuluka kuba’mba:
Kechi yobe yenka ne, bantu bavula baitabila mwi Lesa. Ne bantu bafunda nabo baitabila mwi Lesa kubikakotu ne basayansi.
Inge bantu baamba’mba kechi baitabila mwi Lesa ne, kimye kimo kilumbulula’mba kechi bamuyuka Lesa ne. Mambo kechi bamba bishinka pa byo baitabilamo ne, pano bino bepuzha’mba “Umvwe Lesa koaji mambo ka o tuyanjila?” Kino kibalengela kutatula kulanguluka pa bintu byo bafunda.
Bantu ‘bakeba kuyuka Lesa.’ (Mateo 5:3) Kukeba kuyuka Lesa kwavwangamo kukeba kwitabila mwi aye. Onkao mambo, umvwe muntu waamba’mba Lesa ufwako, awo muntu wakonsha ku mwipuzha kulumbulula kyalengela kuba’mba ambe byobyo.
—Loma 1: 18-20.
Kyawama kwitabila mwi Lesa. Mambo kimwesha’mba bumi kechi bwaishilekotu bwine ne. Kafwako bishinka bimwesha’mba bumi bwaishilekotu bwine.
Wakonsha kwamba’mba ka inge muntu wa kwipuzha kine kintu kyalengela kuba’mba witabile mwi Lesa. Mona bino bishinka.
Inge muntu waamba’mba: “Bantu babula kufunda bo baitabila mwi Lesa.”
Wakonsha kumukumbula’mba: Kechi nayuka ne. “Nga obewa wakonsha kuswa kino nyi? Kwesakana na kupesapesa kumo kwaubiwe kyatanyiwe kuba’mba pa bashayuka basayansi kukila 1,600 ba pa masukulu akatampe apusana pusana, bachechetu bo baitabijile mwi Lesa. * Nanchi wakonsha kwamba’mba bano bashayuka kechi bafunda ne, na mambo a kuba’mba baitabila mwi Lesa nyi?
Inge muntu waamba’mba: “Inge Lesa ko aji, mambo ka buyanji kyo bwavujila mu ntanda?”
Wakonsha kumukumbula’mba: “Kiji nobe ubena kulumbulula’mba kechi wayuka Lesa byo engila ne, nangwa kafwako kyo obapo pa buyanji, ke ibyo? [Muleke akumbule.] Nayuka mukumbu wa buno bwipuzho. Pano pa kuba’mba umvwishe wafwainwa kuyuka mafunjisho a mu Baibolo. Nanchi wakonsha kutemwa kuyukilapo byavula nyi?”
Kibaba kyalondelapo kya uno mutwe kikalumbulula ene mambo o kwabujila bishinka bimwesha kuba’mba bilengwa byaishilekotu bine.
^ par. 32 Kwafuma uno sawakya: Kipamo kya Social Science Research Council, “Religion and Spirituality Among University Scientists,” kyanemba ba Elaine Howard Ecklund, February 5, 2007.


text:
LOLENI! NO. 4 2016
Ifyo Mwingaluka mu fyo Mwatemwa Ukucita
Ifyo mwatemwa ukucita kuti fyalenga ifintu fyamuwamina nelyo iyo.
COVER SUBJECT
Ifyo Mwingaluka mu fyo Mwatemwa Ukucita
Muleleka imisango yabipa no kulacita ifintu ifingalenga mwaba abantu abasuma
COVER SUBJECT
1. Mulingile Ukutekanya
Te kuti muleke ukucita ifyabipa nelyo ukutendeka ukucita ifisuma pa muku fye umo. Moneni ifyo mwingeshiba ifyo mwingabalilapo ukucita.
COVER SUBJECT
2. Abantu Musangwa Nabo e lyo ne Fifulo Musangwako
Mulesangwa na bantu e lyo na ku fifulo ifingalenga mwalacita ifisuma.
COVER SUBJECT
3. Mwilanenuka
Tamulingile ukunenuka nga ca kuti cilemwafya ukutendeka ukulacita ifisuma nelyo ukuleka imisango yabipa.
Finshi Baibolo Yalandapo pa Baume Nelyo Abanakashi Abalaalana Beka Beka?
Bushe Baibolo yalikanya abaume nelyo abanakashi ukupaana beka beka? Bushe ilanda ukuti tufwile ukupata abaume nelyo abanakashi abalaalana beka beka?
HELP FOR THE FAMILY
Ifyo Wingacita nga ca Kuti Ifintu Fyayaluka
Nangu ucite shani ifintu fikalayaluka. Mona ifyo bambi bacita pa kuti balaumfwa sana ububi ilyo ifintu fyayaluka.
LANDS AND PEOPLES
Kyrgyzstan
Abena Kyrgzstan balikwata icilela no mucinshi. Ni ntambi nshi bakonka mu lupwa?
THE BIBLE'S VIEWPOINT
Ukuyemba
Aba pa mulabasa e lyo na bapanga ifya kufwala balalenga abantu balabika sana amano ku kuyemba.
WAS IT DESIGNED?
Ifyo Nyenye Ekala
Banyenye bamonekela pa milungu iinono mu myaka 13 nelyo 17.


text:
Bushe Mufumya kwi Indalama Mubomfya mu Mulimo Wenu?
Inte sha kwa Yehova abene e baitemenwe ukusangula indalama shibomfiwa mu mulimo wa kushimikila. Pa kulongana, takuba abapoka umutuulo, kabili aba mu cilonganino tabapeela imisangulo iya pe kumi. (Mateo 10:7, 8) Lelo mu Mayanda ya Bufumu mulaba utubokoshi twa kubikamo imisangulo umo abalefwaya ukusangula indalama bengapoosa. Abasangula indalama tababikamo na mashina yabo.
Umulandu umo uo tubomfesha bwino indalama wa kuti tatwakwata bashimapepo abafola. Na kabili, Inte sha kwa Yehova tabafolelapo pa kushimikila ku ng’anda ne ng’anda, kabili ifikuulwa tupepelamo te fya mutengo sana.
Imisangulo yonse iyo batuma ku maofeshi ya Nte sha kwa Yehova baibomfya mukwafwilisha abaponenwa na masanso, ukwafwa ba mishonari na baeluda abatandalila ifilonganino, ukukuulilamo ifikuulwa fya kulonganinamo mu fyalo ifipiina, e lyo na mu kupulinta ama Baibolo ne mpapulo shimbi no kufituma mu ncende shalekanalekana.
Umuntu umwine e usalapo uko alasangula umusangulo, nampo nga ni ku kwafwa ifya pa cilonganino, ukwafwa umulimo wa mwi sonde lyonse, nelyo fyonse fibili. Lyonse ifilonganino filalondolwela ababamo ifyo indalama basangwile shabombele.


text:
Bifunjisha Baibolo
Baibolo wakumbula mepuzho akankalwa kukumbula bantu. Kufumatu po bamunembejile kufika ne lelo jino, ukingila. Uno mutwe walumbulula Baibolo byo akonsha kwimukwasha.
Mitwe Ijipo
Nakonsha Kutana Byepi Bupopweshi bwa Kine?
Nanchi buno bo bupopweshi bobo nkeba nyi?
Nanchi kujipo muntu wamonapo kala Lesa nyi?
Nanchi Baibolo walumbulula ka byo aamba’mba “kafwako muntu wamwenepo Lesa nangwa pachechetu ne,” pakwabo waamba’mba Mosesa ‘wamwene Lesa wa Isalela’?
Kukosesha Kisemi
BAJI MU MASONGOLA
Kwikala Mutende na Balongo Benu
Mwakonsha kunemeka bansemi ne kwikala balusekelo mu masongola enu.
BAJI MU MASONGOLA
Ketekelai mwi Lesa ne Kwikala Balusekelo mu Masongola
Mepuzho abiji akonsha kwimukwasha kukosesha masongola enu.
BANSEMI
Kisemi Kyenu Kyakonsha Kwikala Byepi na Lusekelo?
Yehoba, Lesa wa lusekelo ukeba bisemi kwikala na lusekelo. Tangai muyuke mafunde a mu Baibolo byo akwasha bamulume ne mukazhi, bansemi, ne baana.


text:
Njiisyo Zyamu Bbaibbele
Ibbaibbele lipa lulayo lubotu kapati kumibuzyo iikatazya kapati mubuumi. Kwamyaanda yamyaka, bantu basinizya kuti Bbaibbele lilagwasya. Mucibeela eeci, mulazyiba mboligwasya ncobeni Bbaibbele.—2 Timoteyo 3:16, 17.
Zibalo Iziliko
Ino Bbaibbele Lyaamba Nzi Kujatikizya Kkilisimasi?
Mulakonzya kugambwa mbozyakatalika zilengwa zidumide zili 6 zyakusekelela Kkilisimasi.
Ino Jesu Wakazyalwa Lili?
Amwiiye kaambo ncobasekelela Kkilisimasi mu December 25.
Ino Kuboola kwa Kristo Caamba Nzi?
Sena aakuboola bantu boonse bayoomubona?
Cibeela Cijatikizya Mukwasyi
BANABUKWETENE
Mbomukonzya Kutondezya Bulemu
Bulemu mucikwati tacili cintu cakutondezya buyo zimwi ziindi
BAZYALI
Mbomukonzya Kukaka
Ino ncinzi ncomukonzya kucita ikuti mwanaanu kamusunka kwiinda mukulila naa kumukombelezya?
BANA
Amube Balondo
Jehova ulabamba kabotu zintu zyakwe. Amwiiye andinywe mbomukonzya kuba balondo!
BANABUKWETENE
Amusyome Leza Kutegwa Mukkomane Mucikwati
Kubelesya mibuzyo yobilo iitakatazyi inga camugwasya kupa kuti zintu zibote mucikwati canu.


text:
Sena Mulapa Cakkumi?
Peepe, Bakamboni ba Jehova tabapi cakkumi; mulimo wesu ulagwasyilizyigwa akusanga kwakuliyandila. Ino cakkumi ncinzi, alimwi nkaambo nzi Bakamboni ba Jehova ncobatapedi cakkumi?
Mulawo wakupa cakkumi, naa kusanga cintu comwe azintu zili kkumi nzyajisi muntu, wakali cibeela ca Mulawo wakapedwe bana Israyeli bansiku. Nokuba boobo, Bbaibbele lilasalazya kuti Mulawo ooyu
Muciindi cakupa cakkumi alimwi azipaizyo ziyandika, Bakamboni ba Jehova baiya Banakristo bakusaanguna kwiinda mukugwasyilizya mulimo wabo munzila zyobilo: kukambauka akuyiisya kakunyina kubbadelwa, alimwi akusanga kwakuliyandila.
Aboobo, tutobela busolozi bwamu Bbaibbele bupedwe ku Banakristo bwakuti: “Umwi aumwi acite mbuli mbwaasala mumoyo wakwe, ikutali kupa kumoyo kakusiide naa cakusinikizyigwa, nkaambo Leza uyanda muntu uupa kumwi kakkomene.”
Amwiiye Zinji
MIBUZYO IIVWULA KUBUZYIGWA
Ino Bakamboni ba Jehova Baajana Kuli Mali Ngobabelesya Mumulimo Wabo?
Amwiiye mulimo wanyika yoonse wakukambauka mbouyaambele kakunyina kubwezelela mali naa mulumbo wacimanyakkumi.


text:
Kuti Nacita Shani Abafyashi Bandi nga Balefwaya Ukulekana?
Ifyo wingacita
Bebe ifilekusamika. Eba abafyashi bobe ukuti uli no bulanda sana kabili tawishibe ne fya kucita. Nalimo kuti balondolola ifilecitika, ne co kuti calenga wisakamikwa sana.
Abafyashi bobe nga bafilwa ukulanda ifingakwafwa, kuti waebako cibusa uwingakwafwa.—Amapinda 17:17.
Ne cacindamisha, kuti wapepa no kulanda na Wiso wa ku muulu ‘
uumfwa amapepo.’ (Amalumbo 65:2) Mwebe fyonse ifili mu mutima obe, ‘
pantu asakamana iwe.’—1 Petro 5:7.
Ifyo taulingile ukucita
Wifulilwa abafyashi bobe. Daniel uo abafyashi bakwe balekeene ninshi ali ne myaka 7 atile: “
Abafyashi bandi balefwaya fye ukucita ifingabawamina,
tabaletontonkanya pali fwe bana ne fyo twali no kumfwa nga balekana.”
Cali no kuba shani kuli Daniel atwalilila ukufulilwa abafyashi bakwe?—Icasuko: Belenga Amapinda 29:22.
Mulandu nshi cingawamina nga ca kuti Daniel aeleela abafyashi bakwe pa fyo bamukalifye?—Icasuko: Belenga Abena Efese 4:31, 32.
Wilacita ifingakuletela amafya. Denny alondolwele ati, “
Ilyo abafyashi bandi balekeene, nshalesansamuka, nali fye uwa bulanda.
Nalilekele ukubika sana amano ku sukulu ne co calengele mpone amashindano mwaka umo. Pa numa ... natampile ukucita fye ifya kusekesha abantu mu kalasi kabili nali no lubuli sana.”
Uleti cinshi Denny alefwaya ilyo alecita ifya kusekesha mu kalasi no kulalwa na banankwe?
Bushe amashiwi yaba pa Abena Galatia 6:7 kuti ya-afwa shani Denny ukuleka ukucita ifingamuletela amafya?
Icintu nga catukalipa, tacifuma bwangu ku mutima. Ilyo ifintu fikaba bwino mu kupita kwa nshita, ukaleka ukumfwa ububi.
ISHIBILENIPO NA FIMBI
IMISEPELA
Ifipusho Abacaice Bepusha, Ibuuku 1
Ici citabo cilalanda na pa bwalwa, imiti ikola, pa kutaluka ku bulalelale, no kwishishanya.


text:
MUTU 5
Ngimba ubwighane bwa Kyala ku kisu Iki bo buliku?
1. Nongwa yafiki Kyala apelile ikisu?
Yehova apelile ikisu ukuti abandu bikalemo. Akaya ka bandu po pakisu apa. Kyala apelile abandu bakwanda Adamu na Eva ukuti bikale pakisu papo kumwanya apelileko abandumi. (Jobu 38:4, 7) Adamu apeliwe ungunda unnunu uwa Edeni. (Ubwandilo 2:15-17) Ubwighane bwa Kyala bwali bwakuti Adamu na bana bake bikale nu bumi bwa bwila na bwila pa kisu.—Belenga Salimo 37:29; 115:16.
Pabwandilo ungunda wa Edeni wene gho wali paladaiso. Adamu na Eva babuliwe ukuti bapape nukwisusya ikisu. Ikisu kyosa kyayagha pakuya paladaiso. (Ubwandilo 1:28) Ikisu kitabaghila ukonangika. Ko kaya ka bandu bwila na bwila.—Belenga Salimo 104:5.
2. Nongwa yafiki lino ikisu kikaya paladaiso?
Nongwa yakuti bakalimpilikile Kyala, Adamu na Eva basosiwemo mu Edeni. Nayumo umundu uyu abaghile ughomokesyapo ungunda wa paladaiso. IBaibolo liyoba ukuti “Ikisu kyosa Kyala akibikile m’maboko gha baniongafu.”—Jobu 9:24.—Belenga Ubwandilo 3:23, 24.
Ngimba kokuti ubwighane bwa Kyala butoliwe? Ayi! Umwene wamaka ghosa. Ubwighane bwake bukabaghila utoliwa. (Yesaya 45:18) Kyala akwisa kubapa ubumi bwa bwila na bwila muno umwene alondelagha pabwandilo.—Belenga Salimo 37:11, 34.
3. Ngimba paladaiso akwisa ndili?
Paladaiso akwisa pa kisu linga Yesu andile ulaghila ukuya Malafyale. Pa bwite bwa Aramagedoni Yesu akwisa kubalongosya abandumi ukuti bonange ababombambibi bosa. Yesu akwisa kumpinya Setano ifinja 1000. Bosa aba bobomba inunu bakwisa kupona, papo Yesu akwisa kubalongosya nukubapoka. Abene bakwisa pohoboka mu Paladaiso.—Belenga Ubusetuli 20:1-3; 21:3, 4.
4. Ngimba indamyo sikwisa kumalika ndili?
Ngimba Kyala akwisa kusosyapo ndili indamyo? Yesu ayobile “ikimanyilo” kya kumalika kwa ndamyo. Indamyo isi silipo lino sikutubula ukuti ‘ubumalikisyo’ buli pipi.—Belenga Matai 24:3, 7-14, 21, 22.
Indamyo syosa sikwisa kumalika mu kabalilo ka finja 1000 aka Yesu akwisa kulaghila. (Yesaya 9:6, 7; 11:9) Umwene yo Malafyale, Mputi Mkulumba kangi akwisa kubahobokela abandu imbibi syabo. Ukwendela mwa Yesu, Kyala akwisa pososyapo ububine, ubukangale pamopene nifwa.—Belenga Yesaya 25:8; 33:24.
5. Yonani akwisa kwikala mu Paladaiso?
Aba bakumpilikila Kyala bakwisa kwikala mu Paladaiso. (1 Yohani 2:17) Yesu abatumile abafundiwa bake ukuti balonde abandu abatengamoyo nukubamanyisya ukuya pabumanyani na Kyala. Lino, Yehova olonda abandu bingi bingile mu Paladaiso. (Zefaniya 2:3) Ku Nyumba ya Bunyafyale ya Baketi ba Yehova abandu bomanyila ukuya bapapi balughano. Abapapi na bana bomanyila inkhani inunu isi pamopene.—Belenga Mika 4:1-4.


text:
Amuyiishe bana banu
Nobamashali, amusebenseshe makani aya kwiisha bana banu shiiyo shiyandika sha muBaibo.
Pakutalikila
Maswi amu libuku lya Dutolonomi alakonsha kumucafwa ndyemutolela bana banu.
Bushishi Mbotusangalalite Kushiba
Baibo ilaamba pa bushishi bulibetele bwiitwa ayi ‘bushishi bwakwe Lesa.’ Sa ulisuni kwiiya pa bushishi ubu?
Labeka Wakalinga kusuni Kusangalasha Yehova
Ino ncinshi ncotweelete kucita kwaamba ayi tube anga ngu Labeka? Amubelenge makani aya kwaamba ayi mwiiye shiinji pali nguwe.
Laabu wakashoma Yehova
Kwiiya mbuli Laabu amukwashi wakwe mbobakapulushikwa mushi wa Jeliko ndiwakanyonyoolwa.
Wakasangalasha Baishi alimwi a Yehova
Ino ncishomesho nshi mwanaakwe Jefuta ncakashomesha kucita? Ino inga twaiiya nshi kuli nguwe?
Samwelo Wakatolelela Kucita Shintu Shibotu
Ino inga twamukonkela buyani Samwelo akucita shintu shibotu nabi bamwi kabacita shibiibi?
Defedi Taakwe Kuloondaawo
Belenga makani aya amuBaibo akondelesha akwiiya cakalengesha Defedi kutaloonda.
Sa awebo uloongumana akuloonda?
Ino Yehova wakamwaambila nshi Elija ndyakoongumana? Ino nciinshi nceenga weeya kucakacitikila Elija?
Josiya Wakalinga Kucite Babye Bali Kabotu
Baibo ilatwaambila ayi cakalinga ciyumu kumwanike musankwa Josiya kucita shintu shibotu. Amubone babye mbobakamucafwa.
Jelemiya Taakwe Kucileka Kwaambila Bamwi Pali Yehova
Nacibi kwaamba ayi bantu bakalinga kumuseka akumukalalila, Ino ngumulandu nshi taakwe kucileka kwaambila bamwi pali Lesa?
Yesu wakalinga kunyumfwila lyoonse
Teshi cuubu kunyumfwila bashali bako lyoonse. Iiya ku cakubonenaako cakwe Yesu mbweenga cakucafwa.
Bakalemba Shakacitika Pali Yesu
Iiya pa balembi ba Baibo bali 8 bakalingaako muciindi cakwe Yesu alimwi bakalemba sha buumi bwakwe.
Mwiicwa Wakwe Paulo Takalinga Kucite Boowa
Musankwa uyu wakapulusha bashimishaabo. Ino wakacita nshi?
Timoti wakalinga kusuni kucafwa bantu
Ino inga waba buyani abuumi busangalasha bweenka mbuli Timoti?
Bwaami Bweshi Bukeendeleshe Cishi Coonse
Ino cishi cilaakuba buyani na Yesu akanookweendelesha? Sa ulisuni kubaako?


text:
Ivipya pa JW.ORG
Pantu paa pakalanga ivintu ivipya vino twisilepo likwene pa jw.org. Pakuti muzane ya magazini apya, mabuku, ni mpapulo zyuze, yulini pa Ncende ya mpapulo.
MAVIDYO AALIPO
Ivyeo Ivyaya mu Lwimbo Lwakwe Solomoni
Icitemwiko icisisila cino umwanaci umwina syulamu wakweti kuli kacema calondololwa ukuti i ‘cimbilimbili cakwe Jah.’ Nomba u mulandu ci uno cayela vivyo?
KULONDELA MASUNDE AMULI BAIBO
Nizile Mpata Imipepele
Ya Tom yalondesyanga sana ukuzumila muli Leza nomba izile yapata imipepele ni milimo iyaombwangamo iitaakweti upiliulo. Uzye ukusambilila Baibo kwayazwile uli ukumanya Leza nu kumutaila?
MILIMO YA KUKUULA
Kavidyo: Mapekanyo Akukuusya Maofesi Yakalamba aa Nte Zyakwe Yeova
Lolini incende ku katutu ka New York kuno tukulonda ukukuusizya maofesi itu akalamba.
UKWAZWA ANJI MU WIKAZI
Ukufuma mu Cifungo nu Kusenukila ku Kucita Visuma
Ya Donald, alipo afungwa, yalondolola vino ukusambilila Baibo kwayaazwa ukumanya Leza, ukusenuka umu umi, nu kuya iya musuma.
TUKAPANGA IMPAPULO
Kavidyo: Lupungu Lwa Mulinzi—Lukapangwa Ukufuma Umu 1879
Lolini vino magazini aakapangwa sana ukuluta ya magazini yonsi umu nsi walolekanga navino wasenuka.
UKUSIMIKILA UKU NCENDE UKUKAZANWA ANTU AINGI
Kavidyo: Cingazipa Ukulolapo Nupya!
Ilolelini vino umulimo wa kusimikila ukuombwa umu nzila iiyeele mu Manhattan, ku New York, na vino umulimo uu ukulenga ukuti antu yapokako impapulo izikalanda pali Baibo.
UKUSIMIKILA UKU NCENDE UKUKAZANWA ANTU AINGI
Kusimikila Uku Cifulo Icisisimikilwako Sana—Ku Ireland
Amu lupwa lumwi yakulondolola vino ukusimikila ilandwe lisuma ku cifulo icisisimikilwako sana kwayazwa ukutemwana.


text:
Nguni Wakatalisya Mbunga Yanu?
Mbunga yamazuba aano ya Bakamboni ba Jehova yakatalika kumamanino aamyaka yamuma 1800. Aciindi eeco, kabunga kasyoonto kabasikwiiya Bbaibbele bakali kukkala afwaafwi a Pittsburgh, Pennsylvania, ku United States, bakatalika kuvwuntauzya Bbaibbele cakusitikila. Bakeezyanisya njiisyo zyakali kuyiisyigwa muzikombelo acini ncoliyiisya Bbaibbele. Nzyobakayiya bakatalika kuzilemba mumabbuku, mumiteende, alimwi amumagazini lino iitwa kuti Ngazi Yamulindizi—Yaambilizya Bwami bwa Jehova.
Akati kabasikwiiya Bbaibbele aabo basungu, kwakali mwaalumi wakali kwiitwa kuti Charles Taze Russell. Nokuba kuti Russell nguwakali kweendelezya mulimo wakuyiisya Bbaibbele aciindi eeco alimwi nguwakali wakusaanguna kulemba Ngazi Yamulindizi, taakatalisya mbunga mpya. Makanze ngaakajisi Russell a Basikwiiya Bbaibbele bamwi, kweelana ambokakali kwiitwa kabunga aaka aciindi eeco, akali akusumpula njiisyo zya Jesu Kristo alimwi akutobela micito ya mbungano ya Banakristo bamumwaanda wamyaka wakusaanguna. Mbwaanga Jesu nguwakatalisya Bunakristo, tumubona kuti nguwakatalisya mbunga yesu.—Bakolose 1:18-20.


text:
Zisobano zyakuswiilila zizwa mu Bbaibbele
Amweezeezye zyakali kucitika muzibalo zyamu Bbaibbele kubelesya zyakuswiilila izyakalekkoodwa zikonzya kukkopwa izijisi tulila-lila anyimbo alimwi amajwi aasikuluula. Mavidiyo aamumwaambo wakutambaika aalo nkwaali.
Amusale mwaambo akabbokesi kamyaambo, mpoonya mutyanke aalembedwe kuti Amuyandaule kutegwa mubone zisobano zyakuswiilila zizwa mu Bbaibbele ziliko mumwaambo ooyo. Amulembe majwi aamwi aali mumutwe wacibalo naa bbuku lyamu Bbaibbele kutegwa mubone zibalo zyakuswiilila ziliko.


text:
The Tower of Babel (Genesis 11: 1-9)
Chilenje (Lenje)
Caanda cilaamfu ca Babiloni
- Pakutaanguna bantu boonse bamucishi bakalinga kucitebo mulaka womwi alimwi bakalinga kusebenseshabo maswi a mulaka weenka uyo.
- Ono mukweendaanaendaana kwicwe bakashika kucinyika ca Babiloniya akwikala kweenka uko
- Mpeeke boonse bkaamba ayi, “Kamwisa tuume ncelwa akushitenta kabotu.” Bakasebensesha ncelwa kuteshi mabwe, bakalinga kuyakisha manenekela.
- Lyalo bakaamba ayi, “Ono atuyake ndabala inene acaanda cilaamfu cishika kwiculu, kwaamba ayi tupange liina, akwaamba ayi tutapalanganini mucishi ca panshi”
- Moeeke Mwaami Lesa wakesa panshi mukubona ndabala inene acaanda cilaamfu ico cakayaka bantu abo,
- akwaamba ayi, “Ono aba bantu boonse mbamushobo womwi alimwi balaamba mulaka womwi. Aya ngamatalikilo aceeco nceshi banoocita. Onoono bantu aba bananookonsha kucita cili coonse mcebasuni!
- Atuye panshi tuye tufulunganye mulaka wabo kwaamba ayi banoobula kunyumfwana womwi awomwi.”
- Aboobo Mwaami Lesa wakabapalanganishisha kumbasu shoonse sha cishi ca panshi, lyalo bakacileka kuyaka ndabala inene iyo.
- Ndabala inene iyo yakeetwa ayi Babiloni ceebo uko Mwaami Lesa wakafulunganya mulaka wa bantu boonse, alimwi nkuswa kooko nkwaakapalangnishisha bantu kuya mumbasu shoonse sha cishi ca panshi.
Source: Baibo. the Bible in Lenje language.
Contributed by Wolfgang Kuhl


text:
MAKANI AAYEEME AMUTWE UULI ACIVWUMBYO | NKULI NKOMUKONZYA KUJANA LUUMBULIZYO?
Toonse Tuyandika Luumbulizyo
Sena mulayeeya ciindi nomwakawide kamucili bana? Ambweni mwakalicisa kujanza naa agondo. Sena mulakonzya kuyeeya mbobakamuumbulizya banyoko? Ambweni bakacisanzya cilonda akubikka bbandeji alincico. Mwakalila, pele majwi mabotu ngobakaamba alimwi aluumbulizyo ndobakamupa zyakapa kuti mulimvwe kabotu. Aciindi eeco mubuumi bwanu, luumbulizyo lwakali afwaafwi.
Pele ciindi notuyaabukomena, buumi inga buyaabwiindila kuyuma. Mapenzi inga ayaabuvwula, alwalo luumbulizyo inga lulakatazya kujana. Cilausisya kuti, mapenzi aamuntu mupati taakonzyi kumana kwiinda mukubelesya bbandeji naa kukumbatwa abanyina. Amubone zikozyanyo zisyoonto buyo.
Sena kuli nomwakanyongene kale mumizeezo akaambo kakulesyegwa mulimo? Ba Julian bakaamba kuti, ciindi nobakalesyegwa mulimo bakanyongana kapati. Bakalibuzya kuti: ‘Ino mukwasyi wangu ndilaulanganya buti? Ndali kubeleka canguzu kwamyaka minji, ino nkaambo nzi kkampani ncoyandibona kuti ndinyina mulimo?’
Ambweni mulikopene kapati akaambo kakumana kwacikwati canu. Ba Raquel bakapandulula kuti: “Ciindi balumi bangu nobakandisiya cakutayeeyela myezi iili 18 yainda, ndakausa kapati. Cakali mbuli kuti moyo wangu waanduka muzibeela zyobilo, ndakaciswa kumubili alimwi amumoyo. Eeci cakandiyoosya kapati.”
Ambweni muciswa bulwazi butalangilwi kuti bulakonzya kupona. Zimwi ziindi mulakonzya kulimvwa mbuli sikale Jobu, walo wakaamba kuti: “Buumi bwandicima; tandiyandi kuzumanana kupona.” (Jobu 7:16) Ambweni mulimvwa mbobalimvwa ba Luis ibajisi myaka yakuma 80, balo bakaamba kuti: “Zimwi ziindi ndilimvwa kuti ndilindila buyo kufwa.”
Naa ambweni ndufwu lwamuyandwa wanu lumupa kuyanda luumbulizyo. Ba Robert bakaamba kuti: “Ciindi mwanaangu musankwa naakafwa muntenda yandeke, cakusaanguna tiindakasyoma, kumane cakatalika kundicisa, kucisa kwalo Bbaibbele nkolikozyanisya akuyaswa apanga ndamfwu.”—Luka 2:35.
Nomuba muziindi eezyo zyamapenzi, ba Robert, ba Luis, ba Raquel, alimwi aba Julian bakajana luumbulizyo. Bakalujana kumuntu wiinda kupa luumbulizyo—Leza Singuzuzyoonse. Ino mbuti mbwapa luumbulizyo? Sena uyoomupa andinywe luumbulizyo ndomuyandika?


text:
Bushe Umwina Kristu Kuti Asumina Ukumundapa?
Icasuko ca mu Baibolo
Ee, kuti asumina. Ifyo Yesu alandile filanga ukuti Umwina Kristu kuti asumina ukumundapa. Atile “
abatuntulu tabakabila kondapa, kano abalwele.” (Mateo 9:12) Nangu ca kuti mu Baibolo te mwakusambilila ifya kundapa abantu, mwaliba amashiwi ayengatungulula abafwaya ukucita ifyo Lesa afwaya.
Amepusho mulingile ukuyipusha
1. Bushe ninjishiba ifibimbilwemo muli iyi inshila yakundapilwamo? Baibolo itweba ukuti tufwile ukufwailisha pa kuti twishibe ifishinka ukucila ‘
ukutetekela fye fyonse ifyo twaumfwa.’
2. Bushe kuti naipushako badokota abalekanalekana abaishiba ukundapa ubu bulwele? Kuti cawama sana ukumonana na “
bapanda amano abengi,” maka maka nga mulwele ubulwele ubukalamba.
3. Bushe uyu musango wa kundapilamo kuti walenga napula mwi funde lya kwa Lesa ilya “
kutaluka . . . ku mulopa”?
4. Bushe balapupa imipashi muli uku ukundapwa? Baibolo yalikaanya “
ukupupa imipashi.” (Galatia 5:
Bushe uyu dokota alomfwana ne mipashi?
Bushe namubimbwa ukubuka e co balemwena ukuti nabamulowa nelyo imipashi ya fikolwe naifulwa?
Bushe pa kubomfya umuti kulaba ukubomfya ifishimba nelyo ukucita fimo ifilanga ukuti mulepupa imipashi?
5. Bushe ndabika sana amano ku bumi bwandi? Baibolo itufunda ukuti: “
Lekeni abantu bonse beshibe ukuti muli ba mutembo.” (Abena Filipi 4:5) Ukuba no mutembo kukalenga mukalebika amano ku “
fyacilapo ukucindama,” pamo nga ifya kwa Lesa.


text:
KITANGO 3
Lesa Wakebelenga’mba Panopantanda Pekale Byepi?
Lesa wakebelenga’mba panopantanda ne bantu bekale byepi?
Lesa Walengululwa Byepi?
Nga Bwikalo panopantanda bukekala byepi kulutwe na lwendo?
NKEBELO ya Lesa ku ino ntanda yawama bingi. Yehoba ukeba’mba panopantanda pekale bantu balusekelo, baji na butuntulu bwa mubiji bwawama. Baibolo waamba’mba “Lesa wajimine bujimi bwa bichi…mu Edena” kabiji ne kuba’mba “wameneshemo bichi byonse byawama pa kwibitala ne byawama kujako.” Panyuma ya kulenga mwanamulume ne mwanamukazhi mutanshi abo ba Adama ne Evwa, Lesa wibabikile mu yewa muzhi wawama ne kwibambila’mba: “Semainga ne kusemununa, muvule ne kukumbana ponse pa ntanda ne kwiikokesha.” (Ntendekelo 1:28; 2:8, 9, 15) Onkao mambo, yajinga nkebelo ya Lesa kuba’mba bantu baseme baana, kubaisha paladisa kufika ne mwapela ntanda yonse, ne kulama banyama.
2 Nanchi mulanguluka’mba nkebelo ya Yehoba Lesa ya kuba’mba bantu bakekale mu paladisa panopantanda ikafikizhiwa nyi? Lesa waamba’mba: ‘Abya byo naamba, nke byuba.’ (Isaya 46:9-11; 55:11) Ee, kyonse Lesa kyo afuukula, kine ukekyuba! Waamba’mba “kechi wiilengele [ntanda] ke yavulañanatu ne, kana yafwainwa kwikalapo bilengwa byanji.” (Isaya 45:18) Bantu ba mutundu ka Lesa bo akebelenga kwikala panopantanda? Kabiji kimye kyalepa byepi kyo akebelenga’mba bekalepo? Baibolo wakumbula’mba: ‘Baoloka bakaswana ntanda, ne kwikalamo myaka ne myaka.’—Masalamo 37:29; Lumwekesho 21:3, 4.
3 Kwambatu kine, kino kintu kikyangye kubiwa. Pa kino kimye bantu babela ne kufwa; balwa ne kwiipaya bene na bene. Kintu kimo kyayile munsunya. Kine, Lesa kechi wakebelenga’mba ino ntanda ikale byonkabye byo tubena kwiimona ano moba ne! Ki ka kyaubiwe? Mambo ka nkebelo ya Lesa o yabujila kufikizhiwa? Kafwako buku wa bya mpito nangwa umo wanembwa na bantu wakonsha kwitubula ne, mambo lukatazho lwatendekejile mwiulu.
KWAFUMINE MULWANYI
4 Buku mutanshi wa mu Baibolo waamba pa ndenguluzhi wa Lesa waishile mu bujimi bwa Edena. Walondololwa’mba ‘muloolo,’ pano bino kechi wajingatu muloolo yenkawe ne. Buku wapelako wa mu Baibolo wamutongola’mba “Diabola ne Satana, mujimbijimbi wa panopantanda ponse.” Kabiji utelwa ne kuba’mba ‘muloolo wa kala.’ (Ntendekelo 3:1; Lumwekesho 12:9) Uno malaika wa bulume, nangwa’mba kilengwa kya mupashi kibula kumweka, kyaingijishe muloolo kwamba kwi Evwa, byonkatu sendwe byo akonsha kulengela kumweka nobe jiwi janji jibena kulupukila mu kalubi nanchi ne. Kwakubula nangwa kuzhinaukatu ne, uno muntu wa mupashi wajingako kimye Lesa kyo anengezhejilenga bantu ino ntanda.—Yoba 38:4, 7.
5 Byo kiji kuba’mba bilengwa byonse bya Yehoba byalumbuluka, pano nga ñanyi walengele uno “Diabola,” “Satana”? Kwambatu bulongo, umo wa mu baana ba Lesa ba mupashi ba bulume bukatampe wialwile mwine kwikala Diabola. Nga kino kyakonshekele byepi? Twafwainwa kuyuka’mba, ano moba muntu wajingatu bulongo kabiji wakishinka wakonsha kwikala ke ngivi. Kino kyubiwa byepi? Muntu wakonsha kuswisha mulanguluko watama kwikala mu muchima wanji. Umvwe watwajijila na kulangulukapo, uno mulanguluko watama wakonsha kubaya. Umvwe pamweka jishuko, wakonsha kuba monka mwayila yewo mulanguluko watama ye alangulukapo.—Yakoba 1:13-15.
6 Kino kyo kyaubiwe ne kwi Satana Diabola. Kyamweka waumvwine Lesa saka ambila ba Adama ne Evwa kusema baana ne kuyuzha ntanda. (Ntendekelo 1:27, 28) Satana kyamweka watendekele kulanguluka’mba ‘olo, abe bantu bonse bapopwelengatu Lesa amiwa ne!’ Ponkapo, mu muchima wanji mwaishile mulanguluko watama. Ko kyakayanga, wakajimbaikile Evwa kupichila mu kumubula bubela pe Lesa. (Ntendekelo 3:1-5) Mu jino jishinda waikele ke “Diabola,” kilumbulula’mba “Waluntepentepe.” Kabiji pa kimye kimotu waikele ke “Satana,” kilumbulula’mba “Wamilengulwila.”
7 Kupichila mu kwingijisha bubela ne bujimbijimbi, Satana Diabola walengejile ba Adama ne Evwa kusatukila Lesa. (Ntendekelo 2:17; 3:6) Kyafuminemo, kulutwe na lwendo bafwile, monka mo aambile Lesa amba bakafwa umvwe basatuka. (Ntendekelo 3:17-19) Adama byo aikele mbulwakoloka panyuma ya kulenga mambo, baana banji bonse baswaine bundengamambo kwi aye. (Loma 5:12) Kino kintu kyakonsha kulumbululwa na kikombola kyo basokelamo shinkwa. Umvwe kikombola kiji na kikozha, nga bashinkwa bonse basa kusokewanga mu kyokyo kikombola basakwikala byepi? Bonse basakwikala na kikozha, nangwa’mba bumbulwakoloka. Byonkabyo ne bantu bonse baswana “kikozha” kya bumbulwakoloka bwafuma kwi Adama. O ene mambo bantu bonse o bakotela ne kufwa.—Loma 3:23.
8 Satana byo alengejile ba Adama ne Evwa kulenga mambo kwi Lesa, wasatukilenga. Walengulwilenga jishinda ja Yehoba ja bukalama. Kiji nobe Satana waambilenga’mba: ‘Lesa kalama watama bingi. Wamba bya bubela ne kutana bangikazhi banji bintu byawama. Bantu kechi bafwainwa kulamwanga na Lesa ne. Bakonsha kwifuukwila bene kyawama ne kyatama. Kabiji bakekala bingi bulongo umvwe kenebalame.’ Nga Lesa wakonsheshe kubapo byepi pa kano kapunyi? Bamo balanguluka’mba Lesa inge wibepailetu ponkapa bansatuki. Nanchi kuba bino inge ko kwamwesheshe’mba luzhinauko lwa kwa Satana lwa bubela nyi? Abya inge kyashiine’mba jishinda jo alaminamo Lesa jaoloka nyi?
9 Bololoke bwa Yehoba bwamulengejile kubula kwipaya bano bansatuki ponkapotu. Walangulukilepo kuba’mba pa bena kukebewa kimye kya kushiinamo luzhinauko la kwa Satana mu jishinda jawama kabiji ne kushiina’mba Diabola wa bubela. Byonkabyo Lesa wafuukwilepo’mba aswishe bantu kwilama abo bene mu bukalama bwa kwa Satana. Ene mambo Yehoba o aubijile kino kabiji ne o aswishila’mba papite kimye kyabaya kwakubula kuchiba ano mambo, kikambiwapo mu Kitango 11 kya uno buku. Nangwa byonkabyo, twafwainwa kulangulukapo pa kino amba: Nanchi ba Adama ne Evwa baubiletu bulongo kwitabila Satana wabujile kwibobilapotu kintu nangwa kimo kyawama nyi? Abya kyawamine kwi abo kwitaba’mba Yehoba wibapele byonse byo bajinga nabyo wajinga wabubela kabiji wakanama nyi? Umvwe wajinga anweba, inge mwaubilepo ka?
10 Kyawama bingi kulangulukapo pa ano mepuzho mambo atweba umo umo tubena kutalañana na ano mambo antutu amo lelo jino. Ee, muji na jishuko ja kutundaika Yehoba kumwesha’mba luzhinauko lwa kwa Satana lwa bubela. Mwakonsha kuswa’mba Yehoba ye Kalama wenu ne kumwesha’mba Satana wa bubela. (Masalamo 73:28; Byambo bya Mana 27:11) Kya bulandatu ke kya kuba’mba, mu bantu bavula baji panopantanda, bachechetu bo basalapo kuba kino. Kino kileta bwipuzho bwanema bingi bwa kuba’mba: Nanchi Baibolo kine ufunjisha’mba Satana ye ulama ino ntanda nyi?
ÑANYI ULAMA INO NTANDA?
11 Yesu kechi wazhinaukile’mba Satana ye kalama wa ino ntanda ne. Mu jishinda jimo ja kukumya, Satana pa kimye kimo wamumwesheshe Yesu “bufumu bonse bwa panopantanda, ne lukumo lwabo.” Kepo Satana amulayile Yesu amba: “Bino byonse nsakwimupa, umvwe mundambile ne kumpopwela.” (Mateo 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Akikilangulukai kino. Nanchi kumupa bino byonse kwakonsheshe kwikala lweseko kwi Yesu umvwe Satana kechi ye wajinga kalama wa buno bufumu ne nyi? Yesu kechi wakaine amba ano onse makafulumende a ino ntanda a kwa Satana ne. Kine, Yesu wakonsheshe kuswa umvwe kya kuba Satana kechi ye wajinga mwine mwina ano makafulumende ne.
12 Ee ibyo kuba’mba Yehoba ye Lesa Wa bulume bonse, Mulenga walengele byonse. (Lumwekesho 4:11) Pano bino, kafwapotu nangwa pamo Baibolo po aamba’mba Yehoba Lesa nangwa Yesu Kilishitu ye kalama wa panopantanda ne. Yesu aye mwine waambile’mba Satana ye “mfumu wa panopantanda.” (Yoano 12:31; 14:30; 16:11) Kabiji Baibolo waamba pe Satana Diabola amba ye “lesa wa panopantanda.” (2 Kolinda 4:3, 4) Pa mambo a uno ndenguluzhi, nangwa’mba Satana, mutumwa wa bwina Kilishitu Yoano wanembele’mba: “Byonse bya panopantanda biji mu bulume bwa kwa aye mubi.”—1 Yoano 5:19.
NTANDA YA KWA SATANA BYO IKAFUMISHIWAPO
13 Pa mwaka pa mwaka, panopantanda pabena kuya na kutaminakotu. Paji mazhita a nkondo, bamulwila ntanda babula bukishinka, bantangi ba bupopweshi ba bujimbijimbi, ne batuntwamishinko. Kechi kyakonsheka panopantanda ponse kuwamishiwa ne. Baibolo waamba’mba kimye kyafika kala pepi Lesa kyo akafumyapo ino ntanda ibi kimye kya nkondo yanji ya Amagedonyi. Kino kikalengela ntanda ipya ya bololoke kupingizhiwapo.—Lumwekesho 16:14-16.
14 Yehoba Lesa wasajile Yesu Kilishitu kwikala Kalama wa Bufumu Bwanji bwa mwiulu, nangwa’mba kafulumende. Kala kene, Baibolo waambijile jimo’mba: “Kwitusemenwa mwana, twapewa mwana wa mulume; kabiji bundamakyalo bukekala pe aye, ne jizhina janji bejitela’mba…Mfumu wa mutende. Bufumu bwanji bukayanga na kubaya kikupu kabiji mutende ye akaleta kechi ukapwa ne.” (Isaya 9:6, 7) Pa mambo a uno kafulumende, Yesu wafunjishe baana banji ba bwanga kulomba amba: “Bufumu bwenu bufike, kyaswa muchima wenu kyubiwe pano panshi, byonka byo kyubiwa mwiulu.” (Mateo 6:10) Byonka byo tusakumona palutwe kacheche mu uno buku, Bufumu bwa Lesa katatakatu bukafumyepo makafulumende onse a ino ntanda, kabiji abo bonka bo bukapingakenapo. (Danyela 2:44) Kepo Bufumu bwa Lesa bukaleta ntanda ya paladisa.
NTANDA IPYA IJITU PEPI!
15 Baibolo witulaya mu bukishinka’mba: “Monka mwayila mulaye [wa Lesa], tutengela bya mwiulu bipya ne ntanda ipya, mo bwaikala bololoke.” (2 Petelo 3:13; Isaya 65:17) Kimo kimye umvwe Baibolo watongola “ntanda,” ulumbulula bantu bekala panopantanda. (Ntendekelo 11:1) Onkao mambo, “ntanda ipya” ya bololoke ke bantu baitabilwa kwi Lesa.
16 Yesu walayile’mba mu ntanda ipya ibena kwiya, aba baitabilwa kwi Lesa bakatambula bupe bwa “bumi bwa myaka.” (Mako 10:30) Mwane zhikulai mu Baibolo wenu pa Yoano 3:16 ne Yoano 17:3, ne kutanga byaambile Yesu pa byo twafwainwa kuba pa kuba’mba tukatambule bumi bwa myaka. Pano akilangulukai byaamba Baibolo pa bintu byawama byo bakamona aba bakekala na buno bupe kufuma kwi Lesa mu ntanda ipya ya Paladisa ibena kwiya.
17Bubi, nkondo, bumbanzhi, ne malwañano bikapichijila. “Babi bakekala ke kafwako…Pakuba bakimote bakaswana ntanda.” (Masalamo 37:10, 11) Mutende ukekalako mambo ‘Lesa ukapwisha makondo ne kwapela ntanda.’ (Masalamo 46:9; Isaya 2:4) Kepo “baoloka bakamona bingi bulongo, ne mutende ukavula poso ñondo akazhimañane”—kino kibena kulumbulula’mba mutende ukavula myaka ne myaka!—Masalamo 72:7.
18Bapopweshi ba Yehoba bakekala mwatalalatu. Bena Isalela byo bakokejilenga Lesa mu kimye kyanembejilwengamo Baibolo, baikalangatu bulongo kwa kubula wa kwibasunsunya ne. (Bena Levi 25:18, 19) Byo kikawamapo kwikala bulongo mu Paladisa!—Isaya 32:18; Mika 4:4.
19Kechi kukekala kukepelwa kwa kajo ne. Nyimbi wa masalamo waimbile’mba: “Kukekalanga kuvula bingi kwa kajo panopantanda peulu ya mitumba.” (Masalamo 72:16) Yehoba Lesa ukapesha banji baoloka, kabiji ‘ntanda ikapanga bipangwa byayo.’—Masalamo 67:6.
20Ntanda yonse ikekala ke paladisa. Mu mapunzha mwaonaunwa na bantu babi mukatungwa mazubo akipale ne kujimamo majimi a maluba atenkuma bulongo. (Isaya 65:21-24; Lumwekesho 11:18) Mu kuya kwa kimye, mapunzha a panopantanda awamishiwa kala akayanga na kubaya poso ntanda yonse ikekale ya buya kabiji imenesha bijimwa byonka byajinga bujimi bwa Edena. Kabiji Lesa kechi ukakankalwa ‘kuvungulula kuboko kwanji, ne kwikusha michima ya byonse byumi ne.’—Masalamo 145:16.
21Kukekala mutende pakachi ka bantu ne banyama. Banyama ba mungye ne bakulela bakajilanga pamo. Nangwatu mwana mucheche kechi ukachinanga banyama bakaji bajiko pa kino kimye ne.—Isaya 11:6-9; 65:25.
22Bikola bikapwa. Byo aji Kalama wa Bufumu bwa mwiulu bwa Lesa, Yesu ukabuka bantu kyabaya bingi kukila byo aubile kimye kyo ajinga panopantanda. (Mateo 9:35; Mako 1:40-42; Yoano 5:5-9) Kabiji ‘kafwako nangwa umo ukamba’mba: Nakolwa, ne.’—Isaya 33:24; 35:5, 6.
23Batemwe betu bafwa bakasagulwa ne kwikala na luketekelo lwa kukabula kufwa. Aba bonse balaala mu tulo twa lufu baji mu kivuluko kya Lesa bakasangulwa. “Kukekala lusanguko lwa baoloka ne babula koloka.”—Byubilo 24:15; Yoano 5:28, 29.
24 Byo kyawamapo kimye kya kulutwe kibena kupembelela boba basalapo kufunda pe Mulenga wetu Mukatampe, aye Yehoba Lesa ne kumwingijila! Uno ye Paladisa ukekala panopantanda ye atongwele Yesu kimye kyo alayile yewa ngubabibi ye afwijile nanji pamo amba: ‘Mukekala ne amiwa mu Paladisa.’ (Luka 23:43) Kyanema kuba’mba tufunde byavula pe Yesu Kilishitu, mambo abye byonse bintu byawama bikobiwa kupichila mwi aye.
BAIBOLO BYO AFUNJISHA
- Nkebelo ya Lesa ya kulenga ino ntanda kwikala paladisa ikafikizhiwa.—Isaya 45:18; 55:11.
- Satana luno ye ubena kulama panopantanda.—Yoano 12:31; 1 Yoano 5:19.
- Mu ntanda ipya ibena kwiya, Lesa ukobila bantu bintu byawama byavula bingi.—Masalamo 37:10, 11, 29.
Mepuzho a Lufunjisho
1. Lesa wakebelenga’mba panopantanda pekale byepi?
2. (a) Twayuka byepi’mba nkebelo ya Lesa ku ino ntanda ikafikizhiwa? (b) Nga Baibolo waambapo’mba ka pa mambo a bantu kwikala myaka ne myaka?
3. Ñanyi bwikalo buleta bulanda buji panopantanda lelo jino, kabiji kino kileta ñanyi mepuzho?
4, 5. (a) Ñanyi waambile kwi Evwa kupichila mu muloolo? (b) Nga muntu wajingatu bulongo kabiji wa bukishinka wakonsha kwikala byepi ngivi?
6. Nga mwana Lesa wa mupashi wa bulume waikele byepi ke Satana Diabola?
7. (a) Mambo ka ba Adama ne Evwa o bafwijile? (b) Mambo ka baana bonse ba kwa Adama o bakotela ne kufwa?
8, 9. (a) Kyamweka Satana waubile ñanyi milengulwila? (b) Mambo ka Lesa o abujile konauna bansatuki ponkapotu?
10. Mwakonsha kutundaika byepi Yehoba kumwesha’mba luzhinauko lwa kwa Satana lwa bubela?
11, 12. (a) Kwesekwa kwa kwa Yesu kumwesha byepi’mba Satana ye kalama wa panopantanda? (b) Ki ka kikwabo kimwesha’mba Satana ye kalama wa panopantanda?
13. Mambo ka o kubena kukebewa ntanda ipya?
14. Ñanyi Lesa ye asala kwikala Kalama wa Bufumu Bwanji, kabiji kino kyaambijiwe jimo byepi?
15. “Ntanda ipya” yo ika?
16. Ñanyi bupe bwanema kufuma kwi Lesa bo bakatambula aba baitabilwa kwi aye, kabiji ki ka kyo twafwainwa kuba pa kuba’mba tukebutambule?
17, 18. Twakonsha kusumininwa byepi amba kukekala mutende ne bukikizhi panopantanda ponse?
19. Mambo ka o twayukila’mba kajo kakavula bingi mu ntanda ipya ya Lesa?
20. Mambo ka o twafwainwa kusumininwa’mba ntanda yonse ikekala ke paladisa?
21. Ki ka kimwesha’mba mutende ukekalako pakachi ka bantu ne banyama?
22. Ki ka kikobiwa ku bikola?
23. Mambo ka lusanguko o lusangajikila michima yetu?
24. Mumvwa byepi pa mambo a kwikala mu Paladisa panopantanda?


text:
MAKANI AAYEEME AMUTWE UULI ACIVWUMBYO
Sena Jesu Wakaliko Ncobeni?
KUNYINA naakali muvwubi naa singuzu. Alimwi kunyina naakajisi ŋanda njaakali kukonzya kwaamba kuti njiyakwe. Nokuba boobo, njiisyo zyakwe zyabajatikizya bantu banji. Sena Jesu Kristo wakaliko ncobeni? Ino ncinzi ncobaamba basyaazibwene bamazuba aano alimwi abakaindi?
Michael Grant, syaazibwene mumakani aakaindi, wakaamba kuti: “Ikuti mu Cizuminano Cipya twabelesya nzila njeena njotweelede kubelesya kumalembe aambi aansiku aajisi makani aakaindi, inga twaleka kukazya kuti Jesu wakaliko ncobeni mbubwenya mbotutakazyi kubako kwabantu banji bakaindi ibatakali kukomba Leza balo batadoonekwi kuti bakaliko ncobeni.”
Rudolf Bultmann, syaazibwene mumakani aalwiiyo lwa Cizuminano Cipya, wakaamba kuti: “Kunyina kaambo keelede kupa kudooneka kuti naa Jesu wakaliko ncobeni alimwi makani aaya taayelede akukazyigwa. Taakwe muntu uuyeeya kabotu uukonzya kudooneka kuti Jesu ngomatalikilo aamakani aakaindi alo aaimininwa a Banakristo bakaindi baku Palestine.”
Will Durant, syaazibwene mumakani aakaindi, imulembi, alimwi syaabusongo, wakalemba kuti: “Ikwaamba kuti baalumi basyoonto ibatakadumide [balembi bamabbuku aa Makani Mabotu] beelede kuti muzyalani lyomwe buyo bakaliyeeyela balikke kulemba bube bugambya alimwi ibukwelelezya, ibusumpukide kapati alimwi ibupa bulangizi kumusyobo wabantu, inga aba maleele kapati ikuti tanaabalwa mumabbuku aa Makani Mabotu.”
Albert Einstein, syaazibwene umwi mumakani aasayaansi imu Juda iwakazyalilwa ku Germany, wakaamba kuti: “Ndili mu Juda, pele ndilabuyanda kapati bube bwamuntu uukomanisya waku Nazareta.” Naakabuzyigwa kuti naa Jesu wakali kumubona kuti muntu wakaliko kaindi, wakaingula kuti: “Eeco tacidoonekwi! Kunyina uukonzya kubala mabbuku aa Makani Mabotu kakunyina kubona bumboni ibutondezya kuti Jesu wakaliko ncobeni. Bube bwakwe bulalibonya mubbala limwi alimwi. Taakwe kaano kajisi twaambo tupandulula buumi buli boobu.”
“Kunyina uukonzya kubala mabbuku aa Makani Mabotu kakunyina kubona bumboni ibutondezya kuti Jesu wakaliko ncobeni.”
—Albert Einstein
INO MAKANI AAKAINDI ATONDEZYA NZI?
Makani manji aamba zyabuumi bwa Jesu alimwi amulimo wakwe alilembedwe mu Bbaibbele muzibalo izizyibidwe kuti mabbuku aa Makani Mabotu—mbuli Matayo, Marko, Luka, alimwi a Johane—zyalo iziitwa amazina aabaalumi bakazilemba. Kuyungizya waawo, bantu banji bakaindi ibatakali Banakristo balamwaamba.
TACITUS
(c. 56-120 C.E., naa Muciindi Cesu) Tacitus waambwa kuti ngumwi wabasyaazibwene mumakani aakaindi bamu Roma yansiku uudumide kapati. Makani aakwe aakaindi aamba Bulelo bwa Roma kuzwa mu 14 C.E. kusika mu 68 C.E. (Jesu wakafwa mu 33 C.E.) Tacitus wakalemba kuti ciindi mulilo mupati nowakanyonyoona Roma mu 64 C.E., Mweendelezi Nero ngowakali kwaambwa kuti ngowakapa kuti ube. Pele Tacitus wakalemba kuti Nero wakatamikizya Banakristo kutegwa “azibaanye makani aayo.” Mpoonya Tacitus wakaamba kuti: “Kristo, walo iwakatalisya zina lyakuti [Banakristo], wakapegwa cisubulo cakujaigwa mubweendelezi bwa Tiberiyo, kwiinda mumweendelezi Ponto Pilato.”—Annals, XV, 44.
SUETONIUS
(c. 69–a. 122 C.E.) Mubbuku lyakwe litegwa Lives of the Caesars, syaazibwene ooyu mumakani aakaindi aabana Roma wakalemba zintu izyakali kucitika ciindi cabeendelezi bana Roma bakusaanguna ibali 11. Cibeela cijatikizya Claudius caamba mapenzi aakaliko akati kaba Juda mu Roma alo aalangilwa kuti akatalisyigwa akaambo kamazwanga kujatikizya Jesu. (Milimo 18:2) Suetonius wakalemba kuti: “Mbwaanga ba Juda lyoonse bakali kuleta manyongwe akaambo ka Kristo, Claudius wakabatanda mu Roma.” (The Deified Claudius, XXV, 4) Nokuba kuti Suetonius wakatamikizya Jesu kutalisya manyongwe, tanaakali kukudooneka kubako kwa Jesu.
PLINY THE YOUNGER
(c. 61-113 C.E.) Ooyu mulembi muna Roma alimwi imweendelezi wacooko ca Bithynia (aano mazuba ciitwa kuti Turkey) wakalembela Mweendelezi muna Roma Trajan kujatikizya mbwaakeelede kubeendelezya Banakristo mucooko eeci. Pliny wakaamba kuti wakasola kusungilizya Banakristo kuti balukake lusyomo lwabo, akujaya kufwumbwa uukaka kucita oobo. Wakapandulula kuti: “Aabo ibakakaka kuti bakali Banakristo ibakali . . . kwiinduluka kwaamba ncondaamba kulomba muzina lyabaleza, akuzumina kubakomba kwiinda mukubelesya waini alimwi atununkilizyo, kucikozyano cako . . . alimwi ibakamukaka Kristo . . . , ndakabona kuti bakeelede kwaangununwa.”—Pliny—Letters, Book X, XCVI.
FLAVIUS JOSEPHUS
(c. 37-100 C.E.) Ooyu mupaizi mu Juda alimwi syaazibwene mumakani aakaindi wakaamba kuti Anasi, mupaizi mupati mu Juda walo iwakazumanana kusumpula twaambo twacisi, “wakacita muswaangano wababetesi bamu Nkuta Mpati yaba Juda alimwi akuleta kumbele lyabo mwaalumi wazina lyakuti Jakobo, mwanookwabo a Jesu iwakali kwiitwa kuti Kristo.”—Jewish Antiquities, XX, 200.
TALMUD
Malembe aaya aabamayi ba Juda, aakalembwa kuzwa mumwaanda wamyaka watatu kusika mumwaanda wacisambomwe C.E. atondezya kuti nobaba basinkondonyina Jesu bakazumina kuti wakaliko. Cibalo cimwi caamba kuti mubuzuba bwa “Pobwe Lyakwiindilila, Jesu muna Nazareta wakajaigwa,” calo iciluzi kweelana amakani aakaindi. (Babylonian Talmud, Sanhedrin 43a, Munich Codex; amubone Johane 19:14-16.) Aamwi malembe akaamba kuti: “Kutabi notuba amwana musankwa naa sicikolo uulisampuzya kubuleya mbuli muna Nazareta”—izina kanji-kanji ilyaamba Jesu.—Babylonian Talmud, Berakoth 17b, footnote, Munich Codex; amubone Luka 18:37.
BUMBONI BWAMU BBAIBBELE
Mabbuku aa Makani Mabotu alijisi makani aamvwika kujatikizya buumi amulimo wa Jesu, kubikkilizya amakani aagaminide kujatikizya bantu, masena alimwi aziindi—alo aali ncisinizyo cambwaaluzi makani aakaindi. Cikozyanyo cimwi cijanika mulugwalo lwa Luka 3:1, 2, calo icitugwasya kuzyiba ciindi cini mwaalumi wazina lyakuti Johane Mubbapatizi, iwakamusaangunina Jesu, naakatalika mulimo wakwe.
Luka wakalemba kuti: “Mumwaka wa 15 wabulelo bwa Tiberiyo Kaisara, Ponto Pilato naakali mweendelezi wa Judaya, Heroda wakali mweendelezi wacilikiti ca Galilaya, Filipo imwanookwabo wakali mweendelezi wacilikiti mucisi ca Itureya a Trakoniti, mpoonya Lusaniyo wakali mweendelezi wacilikiti ca Abilene, kumazuba aamupaizi mupati Anasi alimwi a Kayafa, ijwi lya Leza lyakasika kuli Johane mwana wa Zekariya naakali munkanda.” Aaya makani aagaminide aaluzi atugwasya kuzyiba kuti “ijwi lya Leza lyakasika kuli Johane” mumwaka wa 29 C.E.
Bantu badumide ibali ciloba mbaakaamba Luka balizyibidwe kabotu abasyaazibwene mumakani aakaindi. Aboobo, kwaciindi cili mbocibede, basikukazya bamwi bakakudooneka kubako kwa Ponto Pilato alimwi a Lusaniyo. Pele basikukazya bakabinda kukazya. Malembe aansiku aajisi mazina aabeendelezi aabo bobilo ajanwa, akusinizya mbwaaluzi makani aa Luka. *
NKAAMBO NZI MAKANI AAYA NCAAYANDIKA?
Kudooneka kubako kwa Jesu makani aayandika kapati nkaambo njiisyo zyakwe zilayandika. Mucikozyanyo, Jesu wakayiisya bantu mbobakonzya kukkomana, akukkutila mubuumi. * Kuyungizya waawo, wakasyomezya ciindi bantu nobayoopona muluumuno lwini-lwini akuliiba, kabakamantene mubweendelezi bwamfwulumende yanyika yomwe iyiitwa kuti “Bwami bwa Leza.”—Luka 4:43.
Zina lyakuti “Bwami bwa Leza” lileelela nkaambo mfwulumende eeyi yanyika yoonse iyootondezya bweendelezi bwa Leza anyika. (Ciyubunuzyo 11:15) Jesu wakakasalazya kaambo aaka mumupailo wakwe wacikozyanyo naakati: “Taateesu ooli kujulu, . . . abuboole Bwami bwako. Akucitwe kuyanda kwako ansi aano.” (Matayo 6:9, 10) Ino bweendelezi bwa Bwami buyakwaamba nzi kubantu? Amulange-lange twaambo ootu tutobela:
Nkondo alimwi amanyongwe ziyoomana.—Intembauzyo 46:8-11.
Bubi, kubikkilizya abusyaacivwulemwangu alimwi amakulo ziyoomanina limwi kukabe kutamani, antoomwe abantu basampaula Leza.—Intembauzyo 37:10, 11.
Balelwa ba Bwami bayookkomana amilimo iipa kukkutila.—Isaya 65:21, 22.
Nyika iyoobambululwa cakumaninina kutali mbuli mboibede lino akutalika kuzyala micelo minji alimwi.—Intembauzyo 72:16; Isaya 11:9.
Bantu bamwi balakonzya kubona zisyomezyo eezyi mbuli kuti nzyakuyeeyela buyo. Pele sena takuli kuyeeyela buyo kusyoma kuti bantu balakonzya kuleta zintu zibotu? Mucikozyanyo: Noliba leelyo nokuli kuyaambele kapati mumakani aalwiiyo, sayaansi, alimwi amuzintu zyakupanga-panga, bantu banji mazuba aano balimvwa kuti tabakwabilidwe alimwi tabazyi iciyoocitika kumbele. Alimwi buzuba abuzuba tulabona bumboni kujatikizya penzi lyamali, twaambo twacisi, alimwi akudyaamininwa mumakani aabukombi kubikkilizya abusyaacivwulemwangu alimwi amakulo. Masimpe ngakuti, bweendelezi bwabantu bwaalilwa!—Mukambausi 8:9.
Kwiinda mutwaambo itwaambwa, kudooneka kubako kwa Jesu makani ngotuyandika kulanga-langa. * Kweelana alugwalo lwa 2 Bakorinto 1:19, 20 mbolwaamba: “Nozivwula buti zisyomezyo zya Leza, zyaba ‘inzya’ kwiinda muli [Kristo].”
^ munc. 23 Imalembe aajisi zina lyamweendelezi wacibeela comwe cazibeela zyone zyacooko, naa “mweendelezi wacilikiti” iwiitwa kuti Lusaniyo akajanwa. (Luka 3:1, bupanduluzi buyungizyidwe) Wakalela cibeela ca Abilene aciindi ncomunya ncaakaamba Luka.
^ munc. 25 Cikozyanyo cibotu canjiisyo zya Jesu cilajanwa mulugwalo lwa Matayo zyaandaano 5 kusika ku 7, kanji-kanji ciitwa kuti Mulumbe Waacilundu.
^ munc. 32 Kutegwa muzyibe zinji kujatikizya Jesu alimwi anjiisyo zyakwe amuunke a www.jw.org/toi akulanga aalembedwe kuti NJIISYO ZYAMU BBAIBBELE > MIBUZYO YAMU BBAIBBELE YAINGULWA.
Amwiiye Zinji
Ino Inga Twasinizya Buti Kuti Bbaibbele Ndyamasimpe?
Ikuti naa Bbaibbele lyakalembwa a Leza, lyeelede kwiindana amabbuku aambi.
Bubuke bwa Jesu—Sena Bwakacitika Ncobeni?
Ncinzi cipa kuti zibalo zili mu Makani Mabotu kujatikizya Jesu zibe zyamasimpe?


text:
Welini Kuli Yeova
Yeova akazuka akulonda imfwele zyakwe iziponge, nakapya akumwama namwe kwene ukuti muwele kuli aliwe.
Kalata Ukufuma Ukwi Umba Likatungulula
Kalata wii ukufuma ukwi Umba Likatungulula, u wakukomelezya aomvi yakwe Leza aafuma umu cilongano.
CIPUTULWA 1
“Nemo Ndapita Inkulonda Iponge”
Uzye Leza akalola ukuti imfwele ndi yaponga ale casila yapongelela?
CIPUTULWA 2
Masakamika—“Ilingi Tukacuula”
Ndi cakuti mukuvwa uyi pa mulandu wakuti mukufilwa ukuombela sana Yeova wakwe vino mwamuombelanga mpiti, kuli cintu cimwi icingamwazwa.
CIPUTULWA 3
Ukuvwa Uyi—Lyonsi Lino “Umwi Wailizyanya pa Muze”
Visinte vitatu vya muli Baibo vingamwavwa ndi cakuti mukulola ukuti kapepa muzo watamuluvyanya
CIPUTULWA 4
Kuyuvwa Uwa Mulandu—“Mfumizyini Impulupulu Zyane Zyonsi Pyu”
Mungacita uli pakuti mwaya na kampingu musanguluke?
CIPUTULWA 5
Welini Kuli “Kacema Nupya Kacingilila Winu”
Ndi cakuti nkulonda ukuwela kuli yeova, ningambila pi? Uzye amu cilongano yalandola uli?
Mazwi ya Kusyalikizya
Uzye mukatala imwiusyako insita imwi lino cazipanga ukuya capamwi na antu yakwe Yeova?


text:
SHAPITA WA BUSATU
Leza Udi na Mpango’ka Itala Ino Ntanda?
Le Leza udi na mpango’ka pa bantu?
I muswelo’ka obāpatenye Leza?
Būmi bukekala namani pano pa ntanda kumeso’ku?
1. Lelo Leza udi na mpango’ka itala ino ntanda?
MPANGO ikwete’ko Leza pangala pa ino ntanda i ya kutendelwa. Yehova usaka ntanda iyule bantu ba nsangaji kadi bakomo nkē. Bible unena’mba “Leza wadima budimi kutunduka mu Edena,” ebiya “wameneja . . . mityi yonso miyampe kutalako, ne miyampe kudyako.” Kupwa Leza wāpanga ba mwana-mulume ne mwana-mukaji babajinji, ba Adama ne Eva, wēbatūla mu kino kīkalo kya buya bwa dyangi, wēbanena’mba: “Butulai; mwivudijei, muyujei panopanshi ne kwipanekenya.” (Ngalwilo 1:28; 2:8, 9, 15) Nanshi mpango ya Leza i ino: bantu babutule bana, babaije budimi bwabo busambakane ntanda yonso, ne kulela banyema.
2. (a) Tuyukile namani amba mpango ya Leza itala ino ntanda ikafikidila? (b) Lelo Bible unena amba i bantu’ka bakekala’ko nyeke?
2 Le ulanga mpango ya Yehova Leza ya kwikadija bantu lonso mu paladisa pano panshi ikafikidila’tu binebine? “Nesambe’kyo,” mo munenena Leza, “nami nkalonga’kyo.” (Isaya 46:9-11; 55:11) Bine, kyonso kilanga Leza kulonga, enka alonge’kyo! Unena’mba “kapangīle’popo [pano panshi] kwikala bitupubitupu, ehe, wabumbile’po amba pekalwe.” (Isaya 45:18) Lelo Leza wādi usaka pano pa ntanda pekale bantu ba muswelo’ka? Ne wādi usaka bekale’po mafuku anga? Bible ulondolola’mba: “Boloke bakapyananga ntanda, ne kwikala monka nyeke.”—Ñimbo 37:29; Kusokwelwa 21:3, 4.
3. I ngikadilo’ka ya bulanda idi’ko pano pa ntanda, ne kino i kilete bipangujo’ka?
3 Na bubine, kino kekyafikidile. Mwanda pano bantu bakibela ne kufwa; kadi balwanga malwi ne kwiipaya. Nanshi kudi kintu kyāonene myanda. Na bubine, Leza kādipo usaka ntanda ikale moikadile dyalelo! Le i bika byāonene? Mwanda waka mpango ya Leza keyāfikidilepo? Kekudipo dibuku disonekelwe na muntu dibwanya kwitusapwila’kyo, mwanda kavutakanya kāshilwile mūlu.
NGALWILO YA WALWANA
4, 5. (a) I ani na bubine wēsambile na Eva kupityila kudi nyoka? (b) Muntu muyampe wampikwa budimbidimbi, ukokeja namani kwikala ke ngivi?
4 Mukanda mubajinji mu Bible witulombola amba walwana na Leza wēsokwele mu budimi bwa Edena. Utelelwe bu “nyoka,” inoko kādipo uno nyoka ulandala panshi’u, mhm. Mukanda wa mfulo wa mu Bible umutela bu “Dyabola ne bu Satana, mwine ongolanga ntanda yonso ikelwe na bantu.” Kadi umwita bu “nyoka wa kala na kala.” (Ngalwilo 3:1; Kusokwelwa 12:9) Uno mwikeulu mukomo, kipangwa kya ngitu ya mushipiditu kekimweka, wāingidije nyoka mwanda wa kwisamba na Eva, pamo’nka bwa muntu unenena mu kifwebe. Na bubine uno muntu wa ku mushipiditu wādi’ko pādi pateakanya Leza ino ntanda mwanda wa bantu bekale’po.—Yoba 38:4, 7.
5 Bupangi bwa Yehova bonso byobudi bubwaninine, le penepo i ani wālongele uno “Dyabola,” uno “Satana”? Ketwakenda ne kula kwine, umo wa mu bana ba Leza, bipangwa bya bukomo bya ku mushipiditu, ye weālamwine aye mwine ke Dyabola. Le wēalamwine namani? Tala, dyalelo muntu muyampe wampikwa budimbidimbi, ukokeja kwikala ke ngivi. Namani? Shi aleke kilokoloko kibi kitame mu mutyima wandi. Wivwane ashilule kulangulukila’po, kino kilokoloko kibi kikatama bininge. Kupwa shi wamona mukenga, walongela mungya kilokoloko kyandi kyaadi kala ulangulukila’po.—Tanga Yakoba 1:13-15.
6. Le mwanā Leza umo, kipangwa kya bukomo kya ku mushipiditu, wāikele ke Satana Dyabola namani?
6 Kino kyo kyāfikile ne Satana Dyabola. Bimweka amba wāivwene Leza ulombola ba Adama ne Eva babutule bana ne kuyuja ntanda yonso na lutundu lwabo. (Ngalwilo 1:27, 28) Satana ye uno wālangile amba: ‘Ē, bano bantu bonso babwanya kuntōta’nka ami pa kyaba kya kutōta Leza!’ Penepo kilokoloko kibi kyātama mu mutyima wandi. Mfulo mfulō, wāboya mulangwe wa kongola Eva na kumubepela bubela pa mwanda utala Leza. (Tanga Ngalwilo 3:1-5.) O mwanda wāikele ke “Dyabola,” ko kunena’mba “Vubavuba.” Kadi ponka’pa wāikala ke “Satana,” ko kunena’mba “Kinkwa.”
7. (a) Mwanda waka ba Adama ne Eva bāfwile? (b) Mwanda waka bana bonsololo ba Adama banunupanga ne kufwa?
7 Satana wāingidije bubela ne bongojani, wāfikija ba Adama ne Eva ku kuleka kukōkela Leza. (Ngalwilo 2:17; 3:6) Penepo mwenda myaka bāfwa monka mwēbalombwedile Leza amba bakafwa shi abaleka kukōkela. (Ngalwilo 3:17-19) Adama pa kwikala wampikwa kubwaninina pangala pa bubi bwandi, bana bandi bonsololo nabo i bapyane bubi kwadi. (Tanga Loma 5:12.) Kidi pamo bwa kikombola kisōkelwa’mo mikate. Shi kikombola kidi na bulema, le mukate ne mukate usōkelwa’mo ukekala namani? Bine, mukate onso ukekala na bulema nansha na kubulwa kubwaninina’kwa. Mo monka ne muntu ense, upyene “bulema” bwa kubulwa kubwaninina kwa Adama. O mwanda bantu bonsololo banunupanga ne kufwa.—Loma 3:23.
8, 9. (a) I lonji’ka lumwekelele lwāile na Satana? (b) Mwanda waka Leza kāonakenyepo bantomboki ponka na ponka?
8 Satana pa kufikija ba Adama ne Eva ku kulubila Leza, na bubine, wādi ke kalombwe ka butomboki. Ulwa na muludikilo wa Leza. Bine, Satana udi pamo bwa aye wānene amba: ‘Leza i muludiki mubi. Unenanga bya bubela ne kufya bantu babikele bintu biyampe. Bantu kebadipo kyobasakila kuludikwa na Leza. Bakokeja kwityibila abo bene mbila ya kuyuka biyampe ne bibi. Kadi bakekala biyampe shi balonde buludiki bwami.’ Lelo Leza wādi wa kupwija namani luno lonji lwa mutonko? Bamo balañanga’mba Leza wādi ufwaninwe’tu kwipaididila bantomboki’ba. Ino le kino kyo kyāswile kupwa lonji lwa Satana? Le kyādi kya kulombola amba muludikilo wa Leza o moloke?
9 Yehova byadi na mumweno mubwaninine wa boloke, kāsakilepo kwipaya bano bantomboki ponka na ponka. Wāmwene amba pafwaninwe kupita kitatyi pa kupwija lonji lwa Satana mu muswelo mwendele’mo ne ubingija amba bine Dyabola i mbepai. O mwanda Leza wālekele bantu beludike abo bene mu bula bwa kitatyi kampanda na kulonda lupusa lwa Satana. Mu Shapita wa 11 wa dino dibuku, tukesambila’mo kine kyālongēle Yehova uno muswelo ne kuleka kitatyi kipite’po kumeso kwa kupwija ino myanda. Pano’ko bidi i biyampe tulanguluke’po uno muswelo: Lelo ba Adama ne Eva bādi na bubinga bwa kukulupila mudi Satana, muntu wādi kebalongēle kiyampe nansha kimo? Le kyādi kyoloke betabije amba Yehova, mwine wēbapele byonso byobādi nabyo, i mbepai wa nshikani? Shi wādi amba i abe, wādi wa kulonga namani?
10. I muswelo’ka okokeja kwitabila Yehova mwanda wa apwe lonji lumusombele Satana?
10 I biyampe kulanguluka pa bino bipangujo mwanda dyalelo batwe bonso tutanwanga na myanda na ino’i. Bine, nobe udi na muswelo wa kwitabila Yehova amba apwe lonji lumusombele Satana. Nobe ubwanya kwitabija amba Yehova ye Muludiki obe, ne kulombola amba Satana i mbepai. (Ñimbo 73:28; tanga Nkindi 27:11.) Ino i kya bulanda, mwanda mu midiyala ne midiyala ya bantu ntanda yonso, batyetye kete bo batonga buno butongi. Kino i kilupule kipangujo kya kamweno mpata amba, Lelo bine Bible ufundija amba Satana ye ubikele ino ntanda?
I ANI UBIKELE INO NTANDA?
11, 12. (a) Matompo ātompelwe Yesu alombola namani amba Satana ye mulopwe wa ino ntanda? (b) I bika bikwabo bilombola amba Satana ye mulopwe mwine wa ino ntanda?
11 Yesu kātatenepo nansha dimo amba Satana ke mulopwepo wa ino ntanda. Mu kingelengele kampanda, Satana wālombwele Yesu “malopwe onso a ntanda ne ntumbo yao.” Kupwa wāmulaya’mba: “Nkakupa bino bintu byonsololo’bi shi upone panshi ne kulonga kilongwa kya kuntōta.” (Mateo 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Langa’po bidi. Le bine kino kyādi kya kwikala bu ditompo kudi Yesu shi Satana kādipo mulopwe wa ano malopwe? Yesu wāyukile amba imbikalo yonso ya ntanda i ya Satana. Na bubine Yesu wādi wa kutuna shi keyādipo mu lupusa lwa Satana.
12 Shako, Yehova ye Leza Mwinē Bukomo Bonso, Umpangi wa umbuo wa diulu ne ntanda wa kutendelwa. (Kusokwelwa 4:11) Ino, i kutupu panenene Bible amba Yehova Leza nansha Yesu Kidishitu ye uludika ino ntanda. O mwanda Yesu, mu bufuku bwandi bwa mfulo pano panshi, wātelele Satana amba ye “mulopwe wa ino ntanda.” (Yoano 12:31; 14:30; 16:11) Bible utela’nka ne kutela Satana Dyabola bu “leza wa ino ngikadilo ya bintu.” (2 Kodinda 4:3, 4) Yoano, mutumibwa mwine Kidishitu, unena pangala pa uno walwana, Satana, amba: “Ntanda yonsololo idi mu makasa a yewa umbi.”—1 Yoano 5:19.
MUKAFUNDWILWA NTANDA YA SATANA
13. Mwanda waka tusakilwa ntanda impya?
13 Mwaka ne mwaka upita, ntanda yendanga iletela’ko byaka bikwabo. Bibumbo bya mavita, baludiki ba politike babudimbidimbi, bendeji ba bipwilo banzazangi, ne bantapani ba mityima myumu nabo abavula mpata. Ntanda yonsololo ibakoma kulongolola. Bible ulombola amba panopano ponka Leza usa kufundula ntanda imbi ku divita dyandi dya Amakedona. Ino ntanda isa kupingakanibwa na ntanda impya myoloke.—Kusokwelwa 16:14-16.
14. I ani utongelwe na Leza bu Mulopwe wa Bulopwe Bwandi, ne kino kyālailwe namani?
14 Yehova Leza utongele kala Yesu Kidishitu ekale Mulopwe wa Bulopwe, umbikalo wandi wa mūlu. Tamba kalā, Bible wālaile amba: “Mwana i mwitubutwilwe, mwana mwana-mulume i mwitupebwe po tudi; penepa buledi bwa ntanda bukekalanga pa kipuji kyandi; ino dijina dyandi dikenikwa . . . bu-Mwana-mulopwe wa ndoe. Ntundubuko ya bubikadi bwandi ne ya ndoe mine, kekukelapo mfulo nansha patyetye.” (Isaya 9:6, 7) Yesu wāfundije balondi bandi kulomba uno umbikalo amba: “Bulopwe bobe bwiye. Kiswa-mutyima kyobe kilongeke, pamo na momwa mūlu, ne pano pa ntanda pene.” (Mateo 6:10) Monka motukekimwena kumeso mu dino dibuku, Bulopwe bwa Leza busa kufundula imbikalo yonso ya ino ntanda, kadi abo kete bo bukapingakena pa ayo yonso. (Tanga Danyele 2:44.) Papo Bulopwe bwa Leza bukaleta paladisa pano pa ntanda.
NTANDA MIPYA IBAFWENA!
15. “Ntanda mipya” i bika?
15 Bible witukulupija’mba: “Inoko batwe, mungya mulao wandi, tutengele madiulu mapya ne ntanda mipya mwine mukekalanga boloke.” (2 Petelo 3:13; Isaya 65:17) Kyaba kimo Bible utelanga “ntanda” mwanda wa kwisambila pa bantu bekele pano pa ntanda. (Ngalwilo 11:1) Nanshi “ntanda mipya” myoloke i kitango kya bantu betabijibwe na Leza.
16. I kyabuntu’ka kya kutendelwa kikapāna Leza ku bonso baitabije, ne tufwaninwe kulonga bika pa kupebwa’kyo?
16 Yesu wālaile amba mu ntanda mipya īya’ko, boba betabijibwe na Leza bakapebwa kyabuntu kya “būmi bwa nyeke.” (Mako 10:30) Pano pūtula Bible obe pa Yoano 3:16 ne Yoano 17:3, utange byobya binene Yesu amba ye byotufwaninwe kulonga pa kupebwa būmi bwa nyeke. Shi ke pano, tala madyese alombwelwe mu Bible akeselwa boba babwenye bisakibwa bya kupebwa kyabuntu kya kutendelwa kya Leza mu paladisa īya’ko pano pa ntanda.
17, 18. Le i bika bitukulupija amba kukekala ndoe ne mutyima-ntenke konsokonso pano pa ntanda?
17 Bibi, mavita, bupolapola, ne butapani bikatukila lonso. “Mubi ukēkala kutupu’ye . . . Nanshi bakikōkeji bakapyananga ntanda.” (Ñimbo 37:10, 11) Ndoe ikekala’ko mwanda Leza “watukija mavita ne ku mfulo ya ntanda.” (Ñimbo 46:9; Isaya 2:4) Penepo “boloke bakamonanga katōkwe, ne bungibungi bwa ndoe, poso kweji akajimankane”—ko kunena’mba nyeke ne nyeke!—Ñimbo 72:7.
18 Batōtyi ba Yehova bakekala na mutyima-ntenke. Ponso pādi pakōkela bene Isalela kudi Leza mu myaka isekunwinwe mu Bible, bādi bekala na mutyima-ntenke. (Levi 25:18, 19) Bine, kikekala kya kutendelwa pa kukekala na uno mutyima-ntenke mu Paladisa!—Tanga Isaya 32:18; Mika 4:4.
19. Tuyukile namani amba bidibwa bikekala bya ntanda ne miseke mu ntanda mipya ya Leza?
19 Bipupo bya nzala ne kobyaya jimejime. Kaimba wa mitōto wāimbile amba: “Kukēkalanga bungibungi bwa mebele panopantanda peulu pa ngulu.” (Ñimbo 72:16) Yehova Leza ukesela boloke bandi, ne ‘ntanda ikapāna bivule byayo.’—Ñimbo 67:6.
20. Mwanda waka tukulupile amba ntanda yonso ikekala ke paladisa?
20 Ntanda yonso ikekala ke paladisa. Mobo ne madimi mapya mayampe akapingakena pa ntanda misalwe na bantu ba bubi. (Tanga Isaya 65:21-24; Kusokwelwa 11:18) Mwenda myaka, bipindi bya ntanda bilongolwelwe bikenda bitandabuka enka ne bikala umbuo onso ke wa buya bwa dyangi, upa bipa pamo bwa budimi bwa Edena. Kadi Leza kakatunyapo ‘kubāla kuboko kwandi ne kwikutyija mityima ya bintu byonso byūmi.’—Ñimbo 145:16.
21. I bika bilombola amba bantu ne banyema bakekala mu ndoe?
21 Bantu ne banyema bakekala mu ndoe. Banyema ba ntanda ne ba nja bakadya pamo. Enka ne mwana mutyetye mwine kakatyinapo banyema ba budyani batyinwa dyalelo.—Tanga Isaya 11:6-9; 65:25.
22. Lelo myanda ya misongo ikekala namani?
22 Misongo ikapwa pwē. Yesu, Mulopwe wa Bulopwe bwa Leza bwa mūlu, ukabelula bantu bavule mpata kutabuka boba baābelwile paādi pano panshi. (Mateo 9:35; Mako 1:40-42; Yoano 5:5-9) Penepo “mwikadi kakanenapo’mba: Nabela.”—Isaya 33:24; 35:5, 6.
23. Mwanda waka lusangukilo luketusangaja ku mutyima?
23 Baswe betu bafwile bakekala ke bōmi monka kadi kebakafupo dikwabo. Bonso balēle mu lufu balaminwe mu luté lwa Leza bakajokela ku būmi. Bine, “kukekalanga lusangukilo lwa boloke ne bakondame bene kumo.”—Bilongwa 24:15; tanga Yoano 5:28, 29.
24. Umona namani mulangwe wa kukekala mu Paladisa pano pa ntanda?
24 Bine, boba batonga kwifunda kuyuka Umpangi wetu Mukatampe, Yehova Leza, ne kumwingidila badi na būmi bulumbuluke kashā bwibatengele kumeso! Ino Paladisa īya’ko pano panshi yo yēsambīle’po Yesu kudi yewa nonga-bibi wāfwile pamo nandi amba: “Ukekalanga nami mu Paladisa.” (Luka 23:43) Nanshi i kya kamweno twifunde kuyuka Yesu Kidishitu, mwanda ano madyese onso aketweselwa kupityila kudi aye.


text:
UKUBUNGANA
Vidyo: Lipoti ya Kubungana kwa mu Fyalo
Bambonis sha baYawe balakwata ukubungana ukulibelele mu matauni ambi ne mishi ukushinguluka icalo conse. Umfweni umulandu abantu abengi basangalalila ukusangwa kuli kuku ukubungana.
IFYAKWIPUSHA IFIPUSHIWA MAKOSA
Vidyo: Ifi Bamboni sha BaYawe Bapeelako Impese ku Milimo Yabo
Boneni ifi ukofwako kucitwa mu calo conse.
IFYAKWIPUSHA IFIPUSHIWA MAKOSA
Vidyo: Kampeni ya Kutulisha kwa mu Calo Conse Ukwa Bamboni sha BaYawe
Boneni umulandu bapoosela impindi iikulu ne mulandu bacitile’fyo ku milaka iingi.
MEETINGS
Congregation Meetings of Jehovah’s Witnesses
Find out where we meet and how we worship.
IFYAKWIPUSHA IFIPUSHIWA MAKOSA
Kani Bamboni sha baYawe Indalama Bapyungisha Shilafuma Kwisa?
Ishibeni icilengeshe umulimo wakutulisha ukwenda bwino mu calo conse nangaba ati tabalombaishapo umutuulo neli ukupeela ica pe kumi.


text:
Ino Mwaajana Kuli Mali Ngomubelesya Mumulimo Wanu?
Mulimo wesu wakukambauka ulabbadelelwa azyakusanga zyakuliyandila zizwa kuli Bakamboni ba Jehova. Kunyina mutiba wamulumbo wiinzyigwa kumiswaangano yesu, alimwi kunyina uuyandika kupa mulumbo wacimanyakkumi. (Matayo 10:7, 8) Muciindi caboobo, kuli tubbokesi twakusangila tubikkwa motuswaanganina kutegwa naa kuli wayanda kusanga, ulakonzya kucita oobo. Basikusanga tabaambilizyigwi.
Kaambo kamwi kapa kuti atavwulisyi mali ngotubelesya nkakuti kunyina musololi uubbadelwa. Kuyungizya waawo, Bakamboni tababbadelwi kukambauka kuŋanda aŋanda, alimwi masena eesu aakukombela taaduli.
Mali aasangwa aatumwa kumaofesi aamitabi aa Bakamboni ba Jehova alabelesyegwa kugwasya bacitikilwa ntenda zyacibukilambuta, kugwasya bamisyinali besu ababelesi beendeenda, kugwasya mukuyaka maanda aakukombela muzisi zitavwubide, alimwi amukusimba akutola ma Bbaibbele amabbuku aa Bunakristo muzilawo mwaayandika.
Muntu umwi aumwi ulasala naa uyanda kusanga kumulimo uucitwa nkwakkala, akumulimo wanyika yoonse, naa koonse kobilo. Mbungano ambungano ilapa lipooti iijatikizya mali mwezi amwezi kuzyibya mbungano.


text:
Cinshi Yesu Etilwa ati Umwana wa kwa Lesa? | Ifipusho fya mu Baibolo
Icasuko ca mu Baibolo
Lesa takwata umukashi uo akwata nankwe abana. Lelo e Kabumba wa fintu fyonse ifya mweo. (Ukusokolola 4:11) E co Adamu, umuntu wa kubalilapo uo Lesa apangile etilwa ati “
mwana Lesa.” (Luka 3:38) Baibolo itusambilisha ukuti Lesa e wabumbile na Yesu. Kanshi Yesu na o etwa ati “
Umwana wa kwa Lesa.”—Yohane 1:49.
Lesa abalilepo ukubumba Yesu ilyo ashilabumba Adamu. Paulo alembele pali Yesu ati: “
Ena e cipasho ca kwa Lesa uushimoneka, e beli pa fibumbwa fyonse.” (Abena Kolose 1:15) Yesu e ko ali na kale sana ilyo ashilafyalwa mu Betelehemu. Na kuba Baibolo itila, “
intulo yakwe ya ku kale, ku nshita sha muyayaya.” (Mika 5:2) Apo e beli lya kwa Lesa, Yesu ali cibumbwa ca mupashi mu muulu ilyo ashilafyalwa mu buntunse pano calo. Yesu umwine atile: ‘
Nafumine ku muulu.’—Yohane 6:38; 8:23.


text:
Baketi ba Yehova
Abaketi ba Yehova, bandu aba bafumile mu fikolo na mu njobelo syakuleghanaleghana, kangi bapilikene palikimo. Uswe tukulonda ukumwimika Yehova uyu apelile fyosa. Nu lwitiko tukukonga Yesu Kristi, yo nongwa tukuhoboka ukuya Bakristi. Akabalilo kosa Abaketi ba Yehova bikumanyisya abandu iBaibolo nu Bunyafyale bwa Kyala. Pa nongwa yakuti tukufumusya ingamu yake nu bunyafyale bwake, tuli Baketi ba Yehova.
Keta ifya pa Webusayiti yithu. Belenga iBaibolo. Manyila ifindu fingi fya lwitikano lwitu.


text:
IFINGAFWA ULUPWA | IFYA KUKUSHA ABANA
Mulesambilisha Abana Benu pa Kulaalana
UBWAFYA UBUBAPO
Kale caleyanguka ku bafyashi ukulanda na bana babo pa lyashi lya kulaalana ilyo abana tabalaumfwa ili ilyashi ku bantu bambi. Balelondolwela umwana panono panono kabili ukulingana ne myaka akwete e lyo ne fyo alekabila ukwishiba.
Nomba pali ino nshita ifintu fyalyaluka. Icitabo ca The Lolita Effect citila: “Abana batendeka ukumfwa amalyashi ya pa kulaalana ninshi bali abaice sana, kabili pa milabasa palaba sana aya amalyashi.” Bushe caliba bwino ifi amalyashi ya musango uyu yaseeka nelyo yalenga fye abana baba mu bwafya?
IFYO MUFWILE UKWISHIBA
Ifye shiku fyaba fye mpanga yonse. Ba Deborah Roffman balembele mwi buuku litila Talk to Me First abati: “Icalenga abacaice ukulatontonkanya ukuti umuntu onse afwile ukulacita ubulalelale, malyashi bomfwa, ifyo aba makwebo basabankanya, amafilimu batamba, ifitabo babelenga, inyimbo bomfwa, ifiba pa TV, ifyo babelenga pa foni ne fiba pa kompyuta.”
Abasabankanya amakwebo limo e balenga. Abasabankanya amakwebo e lyo na bashitisha ifya kufwala balasabankanya no kushitisha ifya kufwala ifingalenga abantu balakumbwa abana, ne ci cilenga abana balabika sana amano ku fyo bamoneka. Icitabo citila So Sexy So Soon cilanda ukuti: “Aba makwebo balishiba ukuti abana balafwaya ukulamoneka ifyo abanabo bamoneka, ne ci cilenga balepanga ifya kufwala ifingalenga abantu balebakumbwa. Kwena tabapanga ifi ifya kufwala pa kuti abantu balekumbwa abana, lelo bafwaya ifyo bashitisha fileenda.”
Tamufwile ukupelela fye pa kubeba. Filya fine paba ubupusano pa kwishiba ifyo motoka ibomba na pa kwishiba ukwensha bwino, e fyo paba no bupusano pa kwishiba fimo pa lyashi lya kulaalana no kwishiba ifya kubomfya ifyo ifyebo pa kusalapo bwino ifya kucita.
Ifyo mufwile ukwishiba: Calicindama sana muno nshiku ukusambilisha abana benu ukulabomfya “amano aya kulekanya icalungama ne calubana.”—AbaHebere 5:14.
IFYO MWINGACITA
Ni mwe mufwile ukubalondolwela. Nangu ca kutila kuti cayafya ukulanda nabo pali ili ilyashi, ni mwe mufwile ukubalondolwela.—Ilembo ilingamwafwa: Amapinda 22:6.
Mulebalondolwela panono panono. Mu nshita ya kubalondolwela fyonse pa muku umo, mufwile ukulabalondolwela panono panono nalimo ilyo muli babili muli motoka nangu ilyo mulebomba bonse imilimo ya pa ng’anda. Pa kuti umwana wenu alande ifyo aletontonkanya, mulemwipusha amepusho. Ku ca kumwenako, mu nshita ya kumwipusha ukuti: “Bushe ulafwaya ukulatamba ifikope fya musango uyu?” kuti mwamwipusha amuti, “Bushe umona kwati cinshi abasabankanya amakwebo babomfesha ifikope fya musango uyu? Umwana nga ayasuka, kuti mwamwipusha amuti, “Bushe walitemwa ifi bacita?”—Ilembo ilingamwafwa: Amalango 6:6, 7.
Mulemulondolwela ukulingana no mushinku. Abana kuti mwabeba amashina ya cine aya filundwa fya mubili ninshi tabalaingila ne sukulu kabili kuti mwabasambilisha ne fyo bengaicingilila ku bacenda abana. Ilyo balekula kuti mwabalondolwela ifyo ciba pa kuti umwana afyalwe. Ilyo umwana akakula, ninshi alishiba bwino bwino ififuma mu kulaalana.
Mulemusambilisha imibele iisuma. Mufwile ukubalilapo ukufunda umwana ukuba no mucinshi, e lyo no kuba ne cishinka ninshi acili fye umunono. Nga mwacita ifi, tacakamwafye ukumufunda ifyo engacita pa kuti tacitile ubulalelale. Na kabili tamufwile ukumupita mu mbali pa kumulondolwela. Ku ca kumwenako, nga mumona ukuti calibipa ukulaala no muntu uo mushilaupana nankwe, mufwile ukumweba. Mufwile no kumulondolwela ico mwamwebela ifyo. Icitabo ca Beyond the Big Talk cilanda ukuti: “Abaice abalanda ukuti balishiba ukuti abafyashi babo tabafwaya balecita ubulalelale, ilingi line tabacita ubulalelale.”
Mufwile ukuba ne mibele iisuma. Mufwile ukulacita ifyo mulanda. Ku ca kumwenako, bushe mulaseka umuntu nga alelanda imipulwe ya nsele? Bushe mulafwala ifibimbula bambi? Nelyo mulasengasenga? Nga mulacita ifi, abana tabakalemumfwila ilyo mulebasambilisha ukuba ne mibele iisuma.—Ilembo ilingamwafwa: Abena Roma 2:21.
Mwilalanda fye ifyabipa. Lesa e watupeela ica bupe ca kulaalana kabili tufwile ukucibomfya fye mu cupo. Nga tulecita ifi, tukalaba sana ne nsansa ilyo tulepanga icupo. (Amapinda 5:18, 19) Mufwile ukweba umwana wenu ukuti afwile ukucita fye ifi, nga aupa nelyo aupwa.—1 Timote 1:18, 19.


text:
Icitendekelo 6
Ububifi bwafulisha pesonde
1Ilyo abantu batendeke ukulafula pesonde, kabili balafyala na bana abanakashi, 2abana baume bakwa Lesaa bamona ukuti abana banakashi aba bantu bali abayemba. Kanshi epakulaupa onse uo umwine alefwaya. 3Elyo Yawe atile, “Umupashi wandi tauli nakubelelela ukucushanya no muntu pantu mwinakufwa. Umuntu inshiku shakwe shili nokubafye imyaka umwanda umo na makumi yabili (120).” 4-Banefilimub bali pesonde mu nshiku shilya elyo na panuma ilyo abana baume bakwa Lesa baleupa abana abanakashi ba bantu kabili bafyalamo na bana. Bali ni mpalume sha pakale, abantu abalumbwike nganshi.
5-Yawe amona ukuti bwalifulisha ububi bwa muntu pano isonde, elyo ne mitontonkanishishe mu mutima wakwe nayo ilolelefye lyonse ku bubi. 6Yawe alanguluka pali ico abumbile umuntu pesonde, no mutima wakwe wakalipa. 7Elyo Yawe asosa ati, “Ndi nokulofya ukufuma pano isonde umuntu uo nabumbile pamo pene ne nama, ifikulaika pa mushili ne fyuni fya mu lwelele. Pantu ninanguluka pakufibumba.” 8Lelo Noa asanga ukusekelelwa pa cinso cakwa Yawe.
Noa apanga icibwato
9-Ubu e butantiko bwa lupwa lwakwa Noa.
Noa ali umuntu umololoke, uwakaele pa bantu ba pali ilya nshita, kabili aleenda na Lesa. 10Noa ali na bana abaume batatu, Shemu, Hamu na Yafeti. 11Nomba isonde lyalubana pa cinso cakwa Lesa kabili pesonde paiswilefye icimfulunganya. 12Lesa amona ifyo isonde lyalubana, pantu abantu bonse pesonde balubana mu mibeele yabo.
13Kanshi Lesa epakweba Noa ati, “Ine nalaonaula abantu bonse, pantu isonde liswilemo icimfulunganya pa mulandu wabo. Icine cine ndebonaula bonse pamo ne sonde line. 14Iwe uipangile icibwato ica mbao isha miti iyakosa iya saipulasi. Mukati ka cibwato upangemo imiputule. Elyo ushingule amanenekela mukati na kunse ya cibwato. 15Ifi efyo uli nokupanga icibwato. Cili nokuba amakubiti imyanda itatu (300)a mubutali, mubufumo mwena amakubiti amakumi yasano (50)a elyo mukusumbuka namo amakubiti amakumi yatatu (30).a 16Ukapangilepo umutenge pa cibwato. Elyo mupepi no mutenge ukashemo insolokoto iyilepele kubiti umoa ukushinguluka ubwato. Umwinshi ukaubike mu mbali ya cibwato. Ukapange icibwato ica fiputulwa fitatu ifyatuntikana, cimo panshi, cimo pakati elyo na cimo pamulu. 17Nalaleta ilyeshi pano isonde kukonaula conse icabumi pesamba lya mulu, conse icibumbwa icipema. Icintu conse pesonde cikaloba. 18Nomba iwe nkapangana nobe icipangano candi. Iwe uli nokwingila mu cibwato pamo na bana bobe abaume, umukashi obe na bakashi ba bana bobe. 19Uli nokwingisha mu cibwato ifyabumi fyonse fibili fibili, icilume ne cikota, pakuti ukafisunge ifituntulu. 20Fibili pa misango yonse iya fyuni, fibili pa misango yonse iya nama elyo na fibili fibili pa fibumbwa ifikulaika pa mushili fikesa kuli iwe, uli nokufisenda mu cibwato pakuti fikekale ifituntulu. 21Ukasende imisango yonse iya fyakulya fyonse ifili nokuliwa, ukafitutile nge fyakulya fyenu elyo nefyo mukaba nafyo.” 22-Noa epakucita fyonse ifyo Lesa amukonkomeshe.


text:
9
Mushindo kinyi oodi mukumbeene kwikala na muloo mu kifuko?
1. Bwakinyi bibuwa mukashi na mulume beyibakishene bwa kushaala na muloo mu kifuko?
Mukandu wibuwa aufiki kwi Yehowa, “Efile Mukulu sha muloo,” akyebe shi bifuko bikale na muloo. (1 Timotee 1:11, NW) Aye nyi baadi mutuushe dibaka. Kwiyibakishena muyile miiya ya mbulamatadi kwi na muulo ukata bwashi kifuko kikale na muloo mwanda nyi mbalo ibuwa bwa kukusha baana. Abitungu shi beena Kidishitu banemekye miiya ya mbulamatadi ya mwiumbo dyabadi bashaale pabitale kufundisha kwa dibaka mu mikanda ya mbulamatadi.
Efile Mukulu amonaa dibaka naminyi? Akyebe shi disangye mulume na mukashi bwa kwikala mu kipwano kishi na mpwilo. Yehowa akyebe shi mulume na mukashi bekale balulame mu bulunda bwabo. (Beena-Ebreeyi 13:4) Mmushikwe kwipa kwa dibaka. (Malakii 2:16) Kadi atadiila mwina Kidishitu bwa kwipa dibaka na kwibakila dingi su mulume sunga mukashi aye batambuka lusandji.
2. Mushindo kinyi autungu mukashi na mulume bekale abeakushena na kwikitshishena myanda?
Yehowa bapangile balume na bakashi bwashi bekale abekwatshishena mu midimo yaabo. (Kibangilo 2:18) Mulume nyi nfumu a kifuko. Byabya myanda itale kupudisha kwa nkalo ya ku mbidi ya kifuko na kwibalongyesha myanda y’Efile Mukulu i pa mutwe paaye. E na kya kwisumina ingi myanda pa mwanda wa kifulo kyaaye bwa mukashi aaye. Mulume na mukashi be na kya kwifulena na kwileshena kanemo. Bu bi balume booso na bakashi mbantu bashi bapwidikye, bibuwa kuuka kwifwilena lusa bwa kwikala na muloo mu dibaka.
3. Su dibaka dyenu tadikusankisha dingi, abitungu kwilekena su?
Su nwi na nkalakasho mu dibaka dyobe, ooso a kwanudi e na kya kukita mwaye mooso bwa kwileshena kifulo mu myanda yanukwete kwikitshishena. (1 Beena-Kodinto 13:4, 5) Eyi dy’Efile Mukulu tadikumina shi bantu belekene bwa kupudisha nkalakasho ikwete kwibafwila mu dibaka nya.
4. Baana, Efile Mukulu akyebe kinyi bwenu?
Yehowa akyebe shi nwikale na muloo. Enupa malango akile buwa bwashi nwikale na muloo panukii bakinga. Akyebe shi binangu na kapatupatu ka baledi beenu kenukwashe. (Beena-Kolose 3:20) Yehowa akyebe dingi shi nwikale na muloo wa kukita myanda bwa Mupangi enu na bwa Mwana aaye.
5. Banambutwile, mushindo kinyi ukumbeene baana benu kwikala na muloo?
Abitungu nukite mwenu mooso bwa kupa bana benu bya kudya, mbalo ya kulaala, na bilamba. (1 Timotee 5:8) Kadi bwashi baana benu bekale na muloo, abitungu dingi kwibalongyesha bwashi bafule Efile Mukulu na balongye myanda yaaye. (Beena-Efeeze 6:4) Kileshesho kyenu kya kulesha shi nwi bafule Efile Mukulu nkilombeene kukuma mwana kwishimba na kumutakuula bwa kumufubila. Malongyesha enu ngakumbeene kulongamisha ngyelelo a binangu a baana benu su aafiki mu Eyi dy’Efile Mukulu.
Mbikumbeene kukwasha baana su anwibanyingisha na kwibatumbula. Na dingi be na lukalo lwa kwibaludika na kwibanyoka. Kulongyesha baana wawa mushindo nkulombeene kwibalama bwashi tabekalanga na mwikeelo ukumbeene kuyiba muloo wabo. (Myeele 22:15) Kadi kunyoka kwa mwana takwikalanga kukile bukopo sunga kukumbeene kumusakula.
Batemwe ba Yehowa mbatuushe mikanda ibungi ikumbeene kukwasha banambutwile na baana. Myanda i mu ino mikanda ayifiki mu Bible.