text:
BANYIKE BEPUZHA’MBA
Bi ka byo Nafwainwa Kuyuka pa Kulaala na Muntu kya Kumukanjikizha?—Lubaji 1: Byakonsha Kwimuzhikijila
Kulaala na muntu kya kumukanjikizha ko kuka?
Kwesakana na mwayila mizhilo, bino byambo bebilumbulwila mwapusana pusana monka mwapusena mapunzha, byambo bya kuba’mba “kulaala na muntu kya kumukanjikizha” byakonsha kulumbulula kulaala na muntu kwabula kufwainwa, bimye bimo kwingijisha bulume. Byakonsha kuvwangamo bintu nabiji kukuna baana, kulaala na bakilongo, kulaala na muntu kya kumukanjikizha, kulaala na muntu ye waketekela nabiji dokotala, mufunjishi nangwa ntangi wa bupopweshi. Bamo bo balaala kya kukanjikizha mu ñambilo nangwa kulaala kwa kine, bebachiinya amba bakebakambula inge bebalobelamo.
Kwesakana na kupesapesa kumo, pa mwaka pa mwaka mu United States, bantu 250,000 bebalaala kya kwibakanjikizha. Kichika kya bano bantu baji pakachi ka myaka 12 ne 18.
Bya mwafwainwa kuyuka
Baibolo ukaanya kulaala na muntu kya kumukanjikizha. Baibolo waamba pa jibumba ja bantu ba bulalelale bakebelenga kulaala na banabalume babiji kya kwibakanjikizha baishile na kufwakasha mu muzhi wa Sodoma myaka nobe 4,000 yapitapo, kabiji kyamwesha ene mambo Yehoba o aonawijile yewa muzhi. (Ntendekelo 19:4-13) Kunungapo, Mizhilo yo bapeele Mosesa myaka 3,500 yapitapo, yakainye kulaala na bakilongo kumvwangakotu ne kulaala na wa mu kisemi.—Bena Levi 18:6.
Bantu javula bo balaala kya kwibakanjikizha beboba bino ku bantu bo bayuka. Buku wa kuba’mba Talking Sex With Your Kids waamba’mba: “Pa bantu basatu bo balaala kya kwibakanjikizha, babiji bo bayuka bo balaajile nabo. Kechi bantu babula kuyukanyikwa basolomokatu ponkapo ne.”
Banabalume ne banabakazhi bonse bebalaala kya kwibankanjikizha. Mu United States, pa bantu bo balaala kya kwibakanjikizha, mapesenti 10 ke banabalume. Kipamo kya Rape, Abuse & Incest National Network (RAINN), kyaambile’mba banabalume bo balaala kya kwibakanjikizha bakamwa’mba “kampe bakonsha kwibalula ke bakulaala nabo ku banabalume bakwabo” nangwa “kwiumvwa’mba ‘kechi banabalume ne.’”
Kulaala na bantu kya kwibakanjikizha kubena kuvula bingi. Baibolo waambijile jimo amba mu “moba a kupelako” bantu bavula bakekala “babula butemwe” kabiji “bashinta” kabiji “babula kwikanya.” (2 Timoti 3:
1-3) Bino byubilo bimwekela mu bantu bakeba kulaala na bantu kya kwibakanjikizha.
Muntu ye balaala kya kukanjikizha kechi walenga mambo ne. Kafwako ukeba’mba bamulaale kya kumukanjikizha ne. Wakanjikizha mukwabo ye uji na mambo. Nangwa byonkabyo, kuji bintu byo mwafwainwa kuba pa kuba’mba babule kwimulaala kya kwimukanjikizha.
Byo mwafwainwa kuba
Inengezhezhai jimo. Yukilai jimo byo mwafwainwa kuba inge muntu ke emukanjikizhe kulaala nanji, nangwatu wimwipanguzha nangwa wa kilongo. Nsongwakazhi wa jizhina ja Erin waamba’mba kwinengezha jimo ku byonse byakonsha kukukanjikizha bakwenu kuba, kwakonsha kukuzhikijila ne kuyuka bya kuba. Wanungapo’mba “wakonsha kumweka nobe washajila mu bya kala, pano bino kuba bino kwakonsha kukuzhikijila mu bwikalo.”
Baibolo wamba’mba: “Monainga bulongo byo mwenda, kechi mwendenga nobe bantu babula maana ne, poso nobe bantu ba maana, . . . mambo ano moba atama.”—Efisesa 5:15, 16.
Ishikishai amba: ‘Nakonsha kuba byepi inge kya kuba muntu ke ankwate mu jishinda jabula kufwainwa?’
Yukilai jimo jishinda ja kunyemenamo. Kipamo kya RAINN kyaamba’mba “mwafwainwa kwikalapo na ñambilo yayuka balunda nenu nangwa ba mu kisemi yo mwakonsha kwibabuujilamo inge muntu ke emukatazhe kwa kubula aye kuyuka. Balunda nenu nangwa ba mu kisemi bakonsha kwiya na kwimusenda nangwa kubapo bimo byakonsha kulengela amba mufumepo.” Mwakonsha kwizhikijila inge saka muchinuzhuka kutanwa mu mapunzha atama.
Baibolo wamba’mba: “Muntu wajimuka umona bileta malwa kabiji ufyama, pakuba muntu wabula maana uyatu kabiji umona bya malwa.”—Byambo bya Maana 22:3.
Ishikishai amba: ‘Ñanyi jishinda ja kunyemenamo jo nanengezha?’
Yukai pa kupelela ne kulondela byonkabyo. Kya kumwenako, inge mwaipanguzha, anweba ne mulunda nenu mwafwainwa kwisambila jimo byubilo byawama ne byabula kufwainwa. Inge kya kuba muntu ye mwaipanguzha kealanguluke amba kuyuka pa kupelela kechi kwawama ne, mwafwainwa kumuleka ne kukeba mukwabo wanemeka mizhilo yo mulondela.
Baibolo wamba’mba: “Butemwe . . . kechi buba bya bumvu ne, kechi bukeba bintu bibuwamina abo bwine ne.”—1 Kolinda 13:4, 5.
Ishikishai amba: ‘Ñanyi mizhilo yo ndondela? Ñanyi byubilo byabula kuyilamo?’


c: text/html

text:
Bushe Ukucula Kukatala Akupwa?
Bushe kuti mwayasuka ukuti . . .
ee?
awe?
nalimo?
IFYO BAIBOLO ILANDA
“Lesa . . . akafuuta ifilamba fyonse ku menso yabo, ne mfwa tayakabeko na kabili, takwakabe ukucula, ukuloosha, nangu ukukalipwa.”—Ukusokolola 21:3, 4, e fyo calembwa muli Baibolo ya Contemporary English Version.
UBUSUMA BWABA MU KUSUMINA IFYO BAIBOLO ILANDA
Tuleshiba ukuti Lesa te ulenga ukuti tuleba na mafya.—Yakobo 1:13.
Tulasansamushiwa pantu tuleshiba ukuti Lesa alomfwa ububi nga amona tulecula.—Sekaria 2:8.
Tulakwata isubilo lya kuti ukucula konse kukapwa.—Amalumbo 37:9-11.
BUSHE KUTI TWASUMINA IFYO BAIBOLO ILANDA?
Ee, pantu kwaliba ifintu fibili ifingalenga ukuti tusumine:
Lesa tomfwa bwino abantu nga balecula no kufyengwa. Belengeni ifyo Yehova Lesa aumfwile ilyo abantu bakwe balebacusha. Baibolo itila Lesa alyumfwile ububi pa fyo “balebacusha.”—Abapingushi 2:18, e fyo calembwa muli Baibolo Amalembo ya Calo Cipya.
Lesa tatemwa nga amona bamo balecusha abantu banabo. Ku ca kumwenako, Baibolo itila Lesa alipata “iminwe iisumya umulopa wa kaele.”—Amapinda 6:16, 17.
Bonse fye Lesa alatubikako amano. Nga filya fine umuntu eshiba ‘icikuko cakwe no kukalipwa kwakwe,’ e fyo na Yehova eshiba ukukalipwa kwa muntu.—2 Imilandu 6:29, 30.
Yehova nomba line akabomfya Ubufumu bwakwe ukupwisha ukucula kwa muntu umo umo. (Mateo 6:9, 10). Pali ino nshita Yehova alasansamusha abantu abafwaya ukumwishiba.—Imilimo 17:27; 2 Abena Korinti 1:3, 4.
IFYO MULINGILE UKULATONTONKANYAPO
Mulandu nshi Lesa asuminishisha ukucula?
Baibolo ilasuka ici cipusho pa ABENA ROMA 5:12 na pali 2 PETRO 3:9.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nanchi mwi Bena Kilishitu Nyi?
Ee. Twi bena Kilishitu na mambo a bino bishinka byalondelapo:
Twibikako kulondela byubilo bya kwa Yesu Kilishitu ne byo afunjishanga.
—1 Petelo 2:21.
Twaitabila kuba’mba mwi Yesu mo monkatu mukeshila lupulukilo,“
kechi lukeshilapo mu muntu mukwabo ne, kabiji kafwako jizhina jikwabo pano pa ntanda Lesa jo asalulula mu bantu ja kwitupulushishamo ne.”
—Byubilo 4:12.
Inge bantu baikala ke Bakamonyi ba kwa Yehoba, babatizhiwa mu jizhina ja kwa Yesu.
—Mateo 28: 18, 19.
Tulomba kupichila mu jizhina ja Yesu.
—Yoano 15:16.
Twaitabila kuba’mba Yesu ye Mutwe, nangwa’mba yeye bapa lūsa pa mwanamulume yense.
—1 Kolinda 11:3.
Nangwa byonkabyo, twapusanako na bupopweshi bukwabo butelwa mba bwa bena Kilishitu. Kya kumwenako, twaitabila kuba’mba Baibolo ifunjisha’mba Yesu Mwana Lesa, kechi ambauji mu Balesa basatu ne. (Mako 12:29) Twaitabila’mba mweo ufwa, kabiji kafwako Binembelo byamba’mba Lesa uyanjisha bantu mu mujilo wa helo myaka ne myaka ne, nangwa’mba aba batangijila bupopweshi bafwainwa kwibapa mazhina a mushingi a kwibalengela kumweka nobe banema kukila bakwabo ne.


text:
ICIPANDWA 8
Ubufumu bwa kwa Lesa Cinshi?
Cinshi Baibolo itweba pa Bufumu bwa kwa Lesa?
Cinshi Ubufumu bwa kwa Lesa bukacita?
Ni lilali Ubufumu bukalenga ukufwaya kwa kwa Lesa ukucitwa pe sonde?
ABANTU abengi nga nshi pano isonde balishiba sana ipepo ilyo abengi beta ati ipepo lya We Shifwe, nelyo Ipepo lya kwa Shikulu. Ili pepo lya kwa Yesu Kristu ilya cilangililo lyalishibikwa sana. Lipepo lyacindama nga nshi, kabili ukubebeta ifintu fitatu ifyo abalilepo ukulandapo kuti kwamwafwa ukusambilila na fimbi pa fyo Baibolo isambilisha.
2 Pa kutendeka kwa ili pepo lya cilangililo, Yesu aebele abalekutika ati: “E ico imwe mufwile ukupepa ifi, amuti: ‘Shifwe wa mu muulu, ishina lyenu lishishiwe. Ubufumu bwenu bwise. Ukufwaya kwenu kucitwe pano isonde nga mu muulu.’” (Mateo 6:9-13) Bushe ifi fitatu ifyalumbulwa mwi pepo fyacindama shani?
3 Twalisambilila kale ifingi pe shina lya kwa Lesa, ilya kuti Yehova. E lyo twalilandako na pa kufwaya kwa kwa Lesa, e kuti, ifyo aacita, ne fyo akacitila abantu ku ntanshi. Lelo, ni mwi Yesu aloseshe ilyo atwebele ukupepa ukuti: “Ubufumu bwenu bwise”? Ubufumu bwa kwa Lesa cinshi? Bushe nga bwaisa bukalenga shani ishina lya kwa Lesa ukuba ilyashila nelyo ilya mushilo? Kabili bushe ukwisa kwa bufumu kwakuma shani ukucitwa kwa kufwaya kwa kwa Lesa?
UBUFUMU BWA KWA LESA CINSHI?
4 Ubufumu bwa kwa Lesa buteko Yehova Lesa abikako ubutungululwa ne Mfumu yasalwa na Lesa. Bushe Imfumu ya ubu Bufumu nani? Ni Yesu Kristu. Yesu Imfumu ya buko alicila imfumu sha buntunse shonse kabili etwa ati “Imfumu ya shamfumu kabili shikulu wa bashikulu.” (1 Timote 6:15) Alikwata amaka ya kucita ubusuma ubwingi ukucila kateka onse umuntunse, nangu uyo kateka engaba shani umusuma ukucila bakateka bambi.
5 Bushe Ubufumu bwa kwa Lesa bukaba kwi ilyo bukalateka? Natumone, bushe ni kwi Yesu aba? Mwalaibukisha ukutila twasambilile ukuti alifwile pa cimuti, e lyo pa numa abuushiwa. Tapapitile na nshita aile ku muulu. (Imilimo 2:33) Kanshi mu muulu mwine e mwaba Ubufumu bwa kwa Lesa. E co Baibolo yitila ubu bufumu ati ‘Ubufumu bwa mu muulu.’ (2 Timote 4:18) Nangu ca kutila Ubufumu bwa kwa Lesa bwaba mu Muulu, bukateka aba pe sonde.—Ukusokolola 11:15.
6 Cinshi calenga Yesu ukuba Imfumu yaibela? Cimo ni co takabale afwa. Pa kulanga ifyo Yesu apusana ne shamfumu sha buntunse, Baibolo ita wena ati “uo eka aba na bumunshifwa, uwaikala mu lubuuto ulushingapalamwako.” (1 Timote 6:16) Ici cilolele mu kuti ifisuma fyonse ifyo Yesu akacita tafyakabale afipwa. Kabili akacita ifingi ifyo tukamwenamo.
7 Moneni ubu busesemo bwa mu Baibolo ubulanda pali Yesu, butila: “Pali wene pakekalo mupashi wa kwa Yehova, umupashi wa mano kabili uwa mucetekanya, umupashi wa kutubulula kabili uwa bumpalume, umupashi wa kwishiba kabili uwa katiina ka kuli Yehova. Ukupekwa kwakwe kukaba mu katiina ka kuli Yehova; te ku kumona kwa menso yakwe akapingwila, kabili te ku kuumfwa kwa matwi yakwe akakalulwila, lelo akapingwilo mulanda mu bulungami, no kukalulwila mu kutambalala abafuuka ba mu calo.” (Esaya 11:2-4) Aya mashiwi yalanga ukuti Yesu ali no kuba Imfumu yalungama kabili iya cililishi iikateka abantu pe sonde. Bushe kuti mwatemwa umuntu wa musango yo ukumuteka?
8 Moneni icishinka na cimbi pa Bufumu bwa kwa Lesa: Yesu takateke eka. Kukaba na bambi abakateka nankwe. Ku kulangilile co, umutumwa Paulo aebele Timote ati: “Nga twatwalilila ukushipikisha, tukateekela capamo nankwe nge shamfumu.” (2 Timote 2:12) Ca cine, Paulo, Timote na bambi aba cishinka abasalwa na Lesa, bakateka pamo na Yesu mu Bufumu bwa mu muulu. Ni banga bakakwata ilyo ishuko?
9 Nga filya Icipandwa 7 muli cino citabo calandapo, umutumwa Yohane bamulangile icimonwa umo amwene, “Umwana wa mpaanga [Yesu Kristu] naiminina pa Lupili lwa Sione [icifulo cakwe ica bufumu mu muulu], kabili ali pamo na ba makana umwanda umo na makana makumi yane na makana yane (144,000) abakwete ishina lyakwe ne shina lya kwa Wishi ayalembwa pa mpumi shabo.” Bushe aba ba 144,000 e bani? Yohane umwine atweba ati: “Aba e batwalilila ukukonka Umwana wa mpaanga konse uko aya. Aba bashitilwe mu bantunse ukuti babe ifisabo fya ntanshi kuli Lesa na ku Mwana wa mpaanga.” (Ukusokolola 14:1, 4) Ca cine, aba, bakonshi ba kwa Yesu Kristu aba cishinka abasalwa ukuyateka pamo nankwe mu muulu. Nga babuushiwa ukuya ku muulu, ‘bakaba ishamfumu ishikalateka isonde’ pamo na Yesu. (Ukusokolola 5:10) Ukutula mu nshiku sha batumwa, Lesa alasala Abena Kristu ba cishinka pa kuti impendwa ya 144,000 ikumane.
10 Ukuteyanya ukuti Yesu na ba 144,000 bakateke abantunse cilangililo ca kuti Lesa alitutemwa. Yesu aalipo umuntunse kabili aliculilepo. Paulo atile Yesu tali “uushingalangulukilako ifya kunakuka fyesu, lelo uwaeshiwa muli fyonse nga ifwe, lelo uushaba na lubembu.” (AbaHebere 4:15; 5:8) Abakateka nankwe na bo baliculile no kushipikisha ilyo bali abantunse. Na kabili, balicululuka ku lubembu kabili balishipikisha amalwele ya misango na misango. Cine cine bakomfwikisha amafya ayo abantunse bakwata!
CINSHI UBUFUMU BWA KWA LESA BUKACITA?
11 Ilyo Yesu atile abasambi bakwe bafwile ukupepa ukuti Ubufumu bwa kwa Lesa bwise, atile bafwile ukupepa no kuti ukufwaya kwa kwa Lesa kucitwe “pano isonde nga mu muulu.” Lesa aba mu muulu, kabili bamalaika bakwe aba cishinka balacita ukufwaya kwakwe lyonse. Lelo, mu Cipandwa 3 muli cino citabo, twasambilile ukuti malaika umubifi alekele ukucita ukufwaya kwa kwa Lesa no kulenga Adamu na Efa ukubembuka. Mu Cipandwa 10, tukasambilila na fimbi ifyo Baibolo isambilisha pali malaika umubifi, uo twaishiba ukuti ni Satana Kaseebanya. Satana ne fibumbwa fimbi ifya mupashi ifitwa ati ifibanda fyasalile ukumukonka, balibasuminishe ukwikala mu muulu pa nshita inono. E ico, te bonse mu muulu abaalecita ukufwaya kwa kwa Lesa. Ico cali no kwaluka ilyo Ubufumu bwa kwa Lesa bwali no kutendeka ukuteka. Yesu Kristu, Imfumu iipya, ali no kulwisha Satana.—Ukusokolola 12:7-9.
12 Amashiwi yakonkapo aya kusesema yalondolola ifyali no kucitika. Yatila: “Naumfwile ishiwi likalamba mu muulu lileti: ‘Nomba fyaisa ipusukilo na maka no bufumu bwa kwa Lesa wesu na maka ya kwa Kristu wakwe, pantu napooswa uubepesha bamunyinefwe, [Satana] uubabepesha akasuba no bushiku ku cinso ca kwa Lesa wesu!’” (Ukusokolola 12:10) Bushe mwamona ifintu fibili ifyacindama ifyalondololwa muli ici cikomo? Intanshi, Ubufumu bwa kwa Lesa ubutekwa na Yesu Kristu bwatendeka ukuteka. Ica bubili, Satana bamutamfya mu muulu no kumupoosa pe sonde.
13 Cinshi cafuma muli ifi fibili ifyacitike? Ukukuma ifyacitike mu muulu tubelenga ati: “E ico, angeni, mwe myuulu na mwe baikalamo!” (Ukusokolola 12:12) Ca cine, bamalaika mu muulu balisekelele pantu, filya Satana ne fibanda fyakwe bafumine mu muulu, mwashala fye aba cishinka kuli Yehova Lesa. Umutende wine wine no kumfwana tafipwa mulya. Ukufwaya kwa kwa Lesa kulecitwa mu muulu.
14 Nga pe sonde pena cali shani? Baibolo itila: “Kalanda kwi sonde na kuli bemba, pantu Kaseebanya naikila pali imwe, ali ne cipyu cikalamba, pa kwishiba ukuti ali ne nshita inono.” (Ukusokolola 12:12) Satana alifulwa icibi pa kumutamfya mu muulu na pa kushala ne nshita inono fye. Ku mulandu wa cipyu alaleta ubwafya, nelyo “akalanda,” pe sonde. Tukasambilila na fimbi pali ako “kalanda” mu cipandwa cikonkelepo. Lelo apo Satana aba pano isonde kabili alaleta no kucula, kuti twaipusha ukuti, Bushe Ubufumu kuti bwalenga shani ukufwaya kwa kwa Lesa ukucitwa pano isonde?
15 Ibukisheni ifyo Lesa afwaya isonde ukuba. Mwalisambilile ici mu Cipandwa 3. Mu Edene, Lesa alangile ukuti afwaya isonde ukuba paradaise no kwisulamo abantu abashifwa kabili abalungama. Satana alengele Adamu na Efa ukubembuka, kabili ico calengele ukufwaya kwa kwa Lesa ukukanacitika bwangu pe sonde. Lelo ukubembuka takwayalwile ukufwaya kwa kwa Lesa. Yehova acili alafwaya ukuti “abalungama bakapyaninine calo, no kwikalamo inshiku pe.” (Amalumbo 37:29) Kabili Ubufumu bwa kwa Lesa bukafikilishe co. Bukafikilisha shani?
16 Moneni ukusesema kwaba pali Daniele 2:44. Palya patila: “Mu nshiku sha shamfumu ishi Lesa wa mu muulu akemyo bufumu ubushakonaulwe umuyayaya, no bufumu bwa buko tabwakashiilwe ku bantu bambi; bukashonaula no kupesha aya mabufumu yonse, kabili bukeminina umuyayaya.” Cinshi ili lembo litweba pa Bufumu bwa kwa Lesa?
17 Intanshi, litweba ukuti Ubufumu bwa kwa Lesa bukatendeka ukuteka “mu nshiku sha shamfumu,” nelyo ilyo amabufumu yambi yacili yaleteka. Ica bubili, litweba ukuti Ubufumu bukateka ku ciyayaya. Tabwakacimfiwe no kupyanikwapo no buteko bumbi. Ica butatu, twamona ukuti Ubufumu bwa kwa Lesa na mabufumu ya muli cino calo yakalwa inkondo. Ubufumu bwa kwa Lesa bukacimfya. Ku kulekelesha, e bufumu bweka fye ubukalateka. Lyene abantunse bakatekwa ku buteko bwawamisha pali yonse.
18 Baibolo yalilanda ifingi sana pa nkondo ya kulekeleshako iikaba pa Bufumu bwa kwa Lesa na mabufumu ya muli cino calo. Ku ca kumwenako, itusambilisha ati ilyo impela ilepalama, imipashi ibifi ikakubaanya ubufi no kufutika “ishamfumu sha pe sonde lyonse.” Mulandu nshi? “Ku kushilonganisha [ishamfumu] ku nkondo ya bushiku bukalamba ubwa kwa Lesa Uwa maka yonse.” Ishamfumu sha pe sonde shikalonganikwa pamo “ku cifulo iciitwa mu ciHebere Armagedone.” (Ukusokolola 16:14, 16) Pa mulandu wa fyalandwa muli ifyo fikomo, inkondo ya kupelekeshako pa buteko bonse ubwa bantunse no Bufumu bwa kwa Lesa itwa ati inkondo ya Armagedone.
19 Cinshi Ubufumu bwa kwa Lesa bukacita ilyo bukaleta Armagedone? Tontonkanyeni na kabili pa fyo Lesa afwaya isonde ukuba. Yehova Lesa alefwaya isonde ukwisulamo abantunse balungama kabili abapwililika aba kulamubombela muli Paradaise. Cinshi cishabele fyo pali nomba? Intanshi, tuli babembu, kabili tulalwala no kufwa. Lelo, twasambilile mu Cipandwa 5, ukuti Yesu afwilile ifwe pa kuti tukekale umuyayaya. Mufwile muleibukisha amashiwi yaba mwi buuku lya kwa Yohane ayatila: “Lesa atemenwe aba pano calo ukutemwa kwa kuti apeele Umwana wakwe uwafyalwa eka, ukuti onse uumutetekela eonaika lelo abe no bumi bwa muyayaya.”—Yohane 3:16.
20 Ubwafya bumbi bwa kuti abantu abengi balacita ifyabipa. Balabepa, no kucito bulalelale. Tabafwaya ukucita ukufwaya kwa kwa Lesa. Abacita ifyabipa bakonaulwa pa nkondo ya kwa Lesa iya Armagedone. (Amalumbo 37:10) E lyo cimbi ico ukufwaya kwa kwa Lesa kushicitilwa pano isonde, ni co ubuteko bwa pano isonde tabukoselesha abantu ukucite co. Imitekele iingi pano isonde yaba iyanaka, iya bunkalwe, nelyo iya bucenjeshi. Baibolo yalilanda ukwabula ukupita mu mbali aiti: “Abantu bacito lukambo ku bantu ku kubabifya.”—Lukala Milandu 8:9.
21 Pa numa ya Armagedone, abantu bakalatekwa ku buteko bumo, no bo, Bufumu bwa kwa Lesa. Ubu Bufumu bukacita ukufwaya kwa kwa Lesa no kuleta amapaalo yashaiwamina. Ku ca kumwenako, bukafumyapo Satana ne fibanda fyakwe. (Ukusokolola 20:1-3) Ilambo lya kwa Yesu likabomba pa kuti abantunse ba cishinka bekalalwala no kufwa. Lelo, mu kuteka kwa bulya Bufumu bakekalo muyayaya. (Ukusokolola 22:1-3) Isonde likaba paradaise. E ico, Ubufumu bukalenga ukufwaya kwa kwa Lesa ukucitwa pano isonde kabili bukalenga ishina lya kwa Lesa ukushila. Bushe ici calola mwi? Calola mu kuti, mu Bufumu bwa kwa Lesa onse uwa mweo akacindika ishina lya kwa Yehova.
NI LILALI UBUFUMU BWA KWA LESA BUKAWAMYE FINTU?
22 Ilyo Yesu aebele abakonshi bakwe ukupepa abati: “Ubufumu bwenu bwise,” calimoneke apabuuta tuutu ukuti pali ilya nshita ninshi bulya Bufumu tabulaisa. Bushe bwaishile ilyo Yesu aile ku muulu? Iyo, pantu Petro na Paulo wine batile ilyo Yesu abuushiwe, ukusesema kwaba pa Amalumbo 110:1 kwalifishiwepo muli wene. Kutila: “Icisemo ca kwa Yehova kuli shikulu: Ikala ku kwa kulyo kwandi, nkasuke ncita abalwani bobe icipuna ca makasa yobe.” (Imilimo 2:32-34; AbaHebere 10:12, 13) Kwali inshita ya kulolela.
23 Aali no kulolela ukufika lilali? Mu myaka ya ba1800, abasambi ba Baibolo aba cishinka balipendele ukuti ali no kulolela ukufika mu 1914. (Moneni Ifyebo na Fimbi ifyalanda pali ubu bushiku.) Ificitika mwi sonde ukutendeka mu 1914 filanga ukuti ifyo abasambi ba Baibolo bapendele fyali fya cine. Ukufikilishiwa kwa kusesema kwa mu Baibolo kulanga ukuti mu 1914, Kristu apeelwe Ubufumu kabili Ubufumu bwa kwa Lesa ubwa ku muulu bwatendeke ukuteka. E ico, twikala mu “nshita inono” iyo Satana ashele na yo. (Ukusokolola 12:12; Amalumbo 110:2) Kuti twasosa ne cicetekelo ukuti nomba line Ubufumu bwa kwa Lesa bukalenga ukufwaya kwakwe ukucitwa pano isonde. Bushe ici camuletela insansa? Bushe mulecetekela ukuti ca cine? Icipandwa cikonkelepo cikamwafwa ukumona ukuti Baibolo cine cine e fyo isambilisha.
IFYO BAIBOLO ISAMBILISHA
- Ubufumu bwa kwa Lesa buteko bwa mu muulu, ne Mfumu ya buko ni Yesu Kristu kabili ateka na ba 144,000 abafuma mu bantunse.—Ukusokolola 14:1, 4.
- Ubufumu bwatendeke ukuteka mu 1914, kabili ukutule lyo Satana alitamfiwa ku muulu ukwisa pe sonde.—Ukusokolola 12:9.
- Ubufumu bwa kwa Lesa nomba line fye bukonaula amabufumu ya bantunse, kabili isonde likaba paradaise.—Ukusokolola 16:14, 16.
Amepusho
1. Lipepo nshi ilyaishibikwa sana ilyo twalalandapo nomba?
2. Ni fili kwi fitatu ifyo Yesu asambilishe abasambi bakwe ukupepela?
3. Finshi tufwile ukwishiba pa Bufumu bwa kwa Lesa?
4. Ubufumu bwa kwa Lesa cinshi, kabili nani Imfumu ya buko?
5. Ni kwi Ubufumu bwa kwa Lesa bukaba ilyo bukalateka, kabili buteka ababa kwi?
6, 7. Cinshi calenga Yesu ukube Mfumu yaibela?
8. Ni bani bakateka na Yesu?
9. Ni banga bakateka na Yesu, kabili ni lilali Lesa atendeke ukubasala?
10. Cinshi ukupekanya ukuti Yesu na ba 144,000 bakateke abantunse kwabela cilangililo ca kuti Lesa alitutemwa?
11. Cinshi Yesu asoseele ati abasambi bakwe bafwile ukupepa abati ukufwaya kwa kwa Lesa kucitwe mu muulu?
12. Ni fili kwi fibili ifyacindama ifyalondololwa pa Ukusokolola 12:10?
13. Cinshi cafuma mu kutamfya Satana mu muulu?
14. Cinshi cacitika ifi Satana apooswa pano isonde?
15. Bushe Lesa afwaya isonde ukuba shani?
16, 17. Cinshi Daniele 2:44 itweba pa Bufumu bwa kwa Lesa?
18. Bushe inkondo ya kupelekeshako iikaba pa Bufumu bwa kwa Lesa na mabufumu ya muli cino calo itwa shani?
19, 20. Cinshi cilenga ukufwaya kwa kwa Lesa ukukanacitwa pano calo pali lelo?
21. Bushe Ubufumu bukalenga shani ukufwaya kwa kwa Lesa ukucitwa pano isonde?
22. Twaishiba shani ukuti Ubufumu bwa kwa Lesa tabwaishile ilyo Yesu ali pano isonde nelyo lilya line fye abuushiwe?
23. (a) Ni lilali Ubufumu bwa kwa Lesa bwatendeke ukuteka? (b) Cinshi cikalandwa mu cipande cikonkelepo?


text:
Nimulandu Cini Nkamukute Kuya Kunkondo?
Bakamboni ba Yehova nkabakute kuya kunkondo pamulandu wabintu ibi:
Kunyumfwila Lesa. Baibolo ikute kwamba eti basha ba Lesa “nibakapange bingwebe kuba makasu akulimina” kayi “nteti bakaiyepo shankondo.”
—Yesaya 2:4.
Kunyumfwila Yesu. Yesu walaambila ntumwi Petulo eti: “Bwesha cingwebe cakobe mocikute kwikala, pakwinga abo bonse bakute kumanta bingwebe nibakafwe nebingwebe.” (Mateyu 26:52) Apa Yesu walalesha eti beshikumukonka nteti bakanyamune byensho byankondo.
Beshikwiya ba Yesu bakute kukonka mulawo uyu ‘wakutaba kulubasu lwacishi’ kupitila mukutamantamo lubasu mumakani acishi. (Yohane 17:16) Nkabakute kusholauka naa kubakanisha abo balasala kwingila incito iyi.
Kusuna bantu. Yesu walabapa mulawo beshikwiya bakendi eti ‘kabasunana umo nemunendi.’ (Yohane 13:
34, 35) Pamulandu wa ico bali kuya kuba mukowa mwalo mutacaniki muntu wela kulwana mukwaabo. —1 Yohane 3: 10-12.
Mukoshano wa Bakilisitu bakutanguna. Libuku limo linene likute kwamba shamakani akupaila ne nkondo lyalaamba eti: “Beshikukonka Yesu bakutanguna bene-bene balikukana kulwana kayi nencito yabusoja,” bintu byamushobo uyu balikubibona eti “nkabikute kwendelana nemakani a lusuno ndwalaamba Yesu kayi nkabikute kwendelana ne mulawo wakusuna balwani.” Naboyo ba Peter Meinhold, beshikwiya sha ncabele Lesa, nemakani ashakupaila balaamba sha beshikwiya ba Yesu bakutanguna, eti: “Kuba Mukilisitu kayi nekuba musoja bali kukubona eti nkakukute kwendelana.”
Kunyamfwilisha muminshi
Bakamboni ba Yehova nibantu baina beshikunyamfwilisha kayi nkabela kunyonganya lumuno lwacishi. Tukute kubapa bulemu abo bali mumfulumende, kwelana nemilawo yamu Baibolo iyi:
“Muntu uli ense anyumfwilenga beshikulamunina.”
—Aroma 13:1.
“Emulandu wakendi bweshani bintu bya Kaisala kuli Kaisala, koma bintu bya Lesa pani Lesa.”
—Mateyu 22:21.
Emulandu wakendi tukute kunyumfwila milawo, kulipila musonko, kayi nekunyamfwilisha kamfulumende muncito shakunyamfwa bantu.


text:
Bifunjisha Baibolo
Baibolo wakumbula mepuzho akankalwa kukumbula bantu. Kufumatu po bamunembejile kufika ne lelo jino, ukingila. Uno mutwe walumbulula Baibolo byo akonsha kwimukwasha.
Kukosesha Kisemi
BAJI MU MASONGOLA
Bya Kwingijisha Mali
Bukishinka ne kwiketekela mu masongola?
BANSEMI
Bya Kufunjisha Baana Mafunde Awama
Mafunde a mu Baibolo atanu akwasha bisemi.
BANYIKE
Ñanyi Bintu byo Nafwainwa Kuyuka pa Kukaya Makayo a Kwingijisha Biñambañamba?
Mwakonsha kufuma byatama byo wakonsha kubula kulangulukapo.


text:
Ciiyo 2
Inga Lesa Niyani?
1. Nimulandu cini twelela kupaila Lesa?
Lesa wancine-ncine ni Mulengi wabintu byonse. Liyawa matatikilo kayi liyawa mapwililisho. (Masalimo 90:2) Makani aina ali mu Baibolo afumina kuli endiye. (1 Timoteyo 1:11) Pakwinga Lesa walatupa buyumi, twelela kumupaila enka owa.—Belengani Chivumbulutso 4:11.
2. Inga Lesa ukute kuboneka aconi?
Kuliyawa muntu walamubonapo Lesa mulandu wakwamba eti ni Mushimu. Ici cilaambanga eti ukute buyumi bwapelu bwashiyana nebuyumi bwabantu bapacishi capanshi. (Yohane 1:18; 4:24) Nacikaba ico, inga twinshiba mikalilo yakendi kufumina kubintu mbyalalenga. Mucikoshano, bisepo byashiyana-shiyana kayi nemaluba bikute kutwambila shalusuno lwakendi kayi nemano ngakute. Kukonempa kwacishi kukute kutwambila shangofu shakendi.—Belengani Aroma 1:20.
Kayi ninga twinshiba ncabele Lesa kupitila mukubelenga Baibolo. Mucikoshano, ikute kutwambila ncasuni Lesa kayi nencatasuni, ncakute kwendelesha bantu, kayi nencakute kwinsa mubwikalo bwashiyana-shiyana.—Belengani Masalimo 103:7-10.
3. Sena Lesa ukute lina?
Yesu walaamba eti: “Ta amwe muli kwilu, lina lyenu liswepeshewe.” (Mateyo 6:9) Nacikaba eti Lesa ukute maina manji abulemu, ukute lina limo owa. Mucishobo cili conse, likute kukwiwa munshila shashiyana-shiyana. Mu Cisoli, ni “Yehova.”—Belengani Masalimo 83:18.
Muma Baibolo manji, lina lya Lesa balifunyamo. Bakute kusebensesha maina abulemu mbuli Mwami ne Lesa. Koma mpoyalalembwa Baibolo, lina lya Lesa lyalikubamo tunkanda twashika pepi ne 7,000. Yesu walalinshibisha lina lya Lesa kubantu mpwali kubayisha sha Lesa.—Belengani Yohane 17:26.
4. Sena Yehova ukute kutushako mano?
Sena mapensho ali pacishi capanshi alaleshenga eti Yehova ni Lesa utatushiko mano? Bantu nabamo bakute kwamba eti ukute kutupensha kwamba eti atwelekeshe, koma ubu nibubepeshi.—Belengani Yakobo 1:13.
Lesa walabapa bulemu bantu mpwalabapa colwe cakulisalila byakwinsa. Tukute kulumba kucolwe ici cakulisalila kwamba eti katumusebensela. (Yoswa 24:15) Koma bantu banji bakute kusala kwinshila banabo bintu byaipa, emulandu wakendi mapensho ncafulila. Yehova nkakute kukondwa kubona bantu kabapenga cisa.—Belengani Genesis 6:5, 6.
Yehova e Lesa ukute kutushako mano. Layandanga eti katukondwa nebuyumi. Lino-lino nakafunyepo mapensho onse nebantu bakute kupensha banabo. Koma cindi cino, Lesa lasuminishinga kupenga pamulandu wamakani naamo. Nitukaayiye makani aya mu Ciiyo 8.—Belengani 2 Petulo 2:9; 3:7, 13.
5. Inga twinsa aconi kwamba eti tube pacibusa ne Lesa?
Yehova latukuunga kwamba eti tube pacibusa nendiye kupitila mukubandika nendi mupempelo. Ukute kutushako mano twense umo neumo. (Masalimo 65:2; 145:18) Ukute kuyandishisha kutulekelela. Ukute kukubona kwelekesha kwetu kwamba eti tumukondweleshe, nacikaba eti tukute kwalilwa cindi nacimo. Ici cilaambanga eti nabi nkatwalulama, inga tuba banendi Lesa.—Belengani Masalimo 103:12-14; Yakobo 4:8.
Pakwinga Yehova walatupa buyumi, twelela kumusuna kupita muntu uliyense. (Maliko 12:30) Mwaleshanga ncomumusuni Lesa kupitila mukwiya shakendi nekwinsa ncalayandanga, bucibusa bwenu nibukayume.—Belengani 1 Timoteyo 2:4; 1 Yohane 5:3.


text:
Uzye Swe Nte Zyakwe Yehova Swewaweni?
Nanti acakuti twafuma muncende impusane swinya twawa nimvwango imvule, tukawomba iciliconga. Mwevyonsi vino tukacita tukalonda ukucindika e Yehova, Leza e Kelewula wa vintu vyonsi. Tukakwelezya namaka yonsi ukukolanya imiwele ye Yesu Klistu swinya tukayivwa icilumba pakwitwa ukuti Awina Klistu. Cilamuntu akawombesya ukwavwilizya awantu ukusamblilia Baibolo napa Wufumu we Leza. Pano tukacita uwunte nukulanda pa lwakwe Yehova Leza nu Wufumu wakwe, twamanyikwa ukuti swe Nte Zyakwe Yehova.
Vwambilizya pe saiti witu. Wazya Baibolo pa Intaneti. Sambilila ivivule pe sweswe na vino twazumila mwenemo.


text:
BAKUBUSI BALABUZYA
Nkaambo Nzi Nconditajisi Balongwe?
Muli aa Intaneti, mpoonya mulangilila zifwoto zyapobwe lyakainda. Balongwe banu boonse nkobali alimwi tacidoonekwi kuti bali mukulikkomanisya. Pele kuli muntu uutako. Muntu ooyo
Mpoonya mwalibuzya kuti: ‘Nkaambo nzi ncondatakatambwa?’
Kuyanda kuzyiba zinji kwamupa kubijilwa kapati. Mwalimvwa mbuli kuti kuli wamwaaba! Cili mbuli kuti balongwe banu boonse bamutantamuka. Mwalimvwa kulendelelwa kapati akulibuzya kuti, ‘Nkaambo nzi nconditajisi balongwe?’
Mibuzyo iijatikizya kulendelelwa
Masimpe naa Nkubeja
Kuti kojisi balongwe banji, kunyina noyoolendelelwa pe.
Kuti kojisi balongwe aa Intaneti, kunyina noyoolendelelwa pe.
Kuti kotuma-tuma tugwalo twaafooni, kunyina noyoolendelelwa pe.
Kuti kocitila bamwi zintu, kunyina noyoolendelelwa pe.
Bwiinguzi kutwaambo toonse ootu mbwakuti nkubeja.
Ino nkaambo nzi?
Twaambo twamasimpe kujatikizya balongwe alimwi akulendelelwa
Kuba abalongwe banji tacaambi kuti kunyina nomuyoolendelelwa pe.
“Ndilababikkila maano balongwe bangu, pele zimwi ziindi ndibona kuti balo tabandibikkili maano.” Cipa kulimvwa kulendelelwa kapati kuti kojisi balongwe batatondezyi kuti balakuyanda nokuba kuti yebo ulabayanda.”
—Anne .
Kuba abalongwe aa intaneti tacaambi kuti kunyina noyoolendelelwa pe.
“Bantu bamwi inga balijanina balongwe banji mbubwenya bamwi mbobasala kuba azidooli zinji. Pele kuba abalongwe munzila iili boobu, kunyina nokupa muntu kulimvwa kuti ulayandwa. Kuti kotajisi balongwe beni-beni, balongwe baa intaneti bali buyo mbuli zintu zitaponi, mbuli zidooli.”
—Elaine .
Kutuma-tuma tugwalo twaafooni tacaambi kuti kunyina noyoolendelelwa pe.
“Zimwi ziindi kuti walendelelwa, cipa kuzumanana kulanga-langa afooni kutegwa ubone naa kuli mulongwe wakutumina kagwalo. Alimwi kuti kolendeledwe kale mpoonya wabona kuti kunyina muntu wakutumina kagwalo, eeci inga cipa kuti ubijilwe kapati!”
—Serena .
Kucitila bamwi zintu tacaambi kuti kunyina noyoolendelelwa pe.
“Lyoonse balongwe bangu inga ndibacitila zintu zitondezya kuti ndilimwaabi, pele ndibona kuti balo tabandicitili oobo. Nokuba kuti eeci tacindipi kuusa, pele inga cilagambya kubona kuti balo tabandicitili zintu nzyondibacitila.”
—Richard .
Masimpe ngakuti: Kulendelelwa ncintu cijatikizya mizeezo. Mukaintu uucili mwana-mwana wazina lya Jeanette wakaamba kuti: “Kulendelelwa ncintu cijatikizya mbwalimvwa muntu mumoyo, ikutali mbwalibonya.”
Ino ncinzi ncomukonzya kucita ikuti kamutajisi balongwe alimwi akulimvwa kulendelelwa?
Mbomukonzya kuzwidilila mukulwana penzi eeli
Mutanoolitengi.
“Muntu ulakonzya kulimvwa kulendelelwa akaambo kakulibilika. Cilakatazya kuba abalongwe alimwi akwaanguluka kuti kolimvwa kuti balo inga tiibakubikkila maano.”
—Jeanette .
Bbaibbele lyaamba kuti: “Weelede kuyanda simukobonyoko mbubonya mbuli mboliyanda omwini.” (Bagalatiya 5:14) Kutegwa katukkomana kuba abalongwe babotu, tweelede kulibona kuti andiswe tuli bantu
Mutanoolyeetezyi.
“Kulendelelwa kuli mbuli ntimba. Kuti wazumanana kweenda muntimba nkokuti inga cakatazya kuzwa. Kuti wazumanana kulyeetezya, bambi inga tiibayanda kuba anduwe calo cikonzya kupa kuti ciindile kulimvwa kulendelelwa.”
—Erin .
Bbaibbele lyaamba kuti: “Luyando . . . talulibikkili buyo maano lwini.” (1 Bakolinto 13:
Mutasali muntu uuli woonse kuba mulongwe wanu.
“Bantu balendeledwe bayanda muntu wakubandika limwi, alimwi balakonzya kulimvwa kuti tacikwe makani amuntu uukonzya kubandika ambabo. Bayanda buyo kulimvwa kuti balayandwa. Pele bantu bamwi balakonzya kutondezya kuti balamuyanda mpoonya akumweendelezya. Eeci inga cipa kulimvwa kulendelelwa kwiinda mbowakabede kaindi.”
—Brianne.
Bbaibbele lyaamba kuti: “Uuenda abasongo ulasongwaala, pele muzwalani wabafubafuba ulabisizigwa.” (Tusimpi 13:20) Muntu uufwide nzala ulalangilwa kulya cakulya cili coonse. Mbubwenya buyo, bantu batajisi balongwe balakonzya kuyandaula balongwe munzila iili yoonse. Balakonzya kuba muntenda yakweendelezyegwa abantu bambi munzila iitali kabotu, kumwi kabayeeya kuti zilongwe zili boobo zili buyo kabotu alimwi akuti taaku ciinda waawo.
Aboobo inga twaamba kuti: Muntu uuli woonse inga ulalendelelwa zimwi ziindi, nkuti buyo bamwi inga balilendeledwe kapati kwiinda bambi. Alimwi nokuba kuti kulendelelwa inga kupa muntu kutalimvwa kabotu, pele kumamanino caamba buyo kuti oobo mbwalimvwa muntu. Kanji-kanji inga tusaanguna kuyeeya katutanatondezya mbotulimvwa, aboobo tulakonzya kweendelezya mbotuyeeya.
Amuzilange munzila yeelede zintu nzyomulangila kuli bamwi. Jeanette, waambidwe kale mucibalo cino wakaamba kuti: “Tali muntu uuli woonse uyooba mulongwe wanu wancobeni lyoonse, pele muyoojana bantu bamubikkila maano. Alimwi kubikkilwa maano ncecintu ciyandika. Ncecigwasya muntu kutalimvwa kulendelelwa.”
Sena mulayanda lugwasyo alumbi? Amubale makani aakuti “ Kulwana Penzi Lyakulibilika Kuboola Kujatikizya Kuba Abalongwe.” Alimwi amukkope PDF iijisi makani aakuti “Kulwana Penzi Lyakulendelelwa.”


text:
Mānga ya 69: Mwanuke Wakwasha Mwana-Mulume wa Bukomo
LELO uyukile binena uno mwanuke mwana-mukaji? Ulombolanga lolo’u mwanda utala Edisha mupolofeto wa Yehova ne bintu bya kutendelwa byalonga na bukwashi bwa Yehova. Yeu lolo kayukilepo Yehova mwanda ke Mwine Isalelapo. Tutalei kikadile uno mwanuke mu njibo ya uno lolo.
Uno lolo i Mwine Shidea. Wandi mulume i Nemani, mukulumpe wa basola Bene Shidea. Bene Shidea bākwete uno mwanuke Mwine Isalela bu musungi, bāmutūla bu mwingidi wa mukaja Nemani.
Nemani udi na misongo imbi itwa bu makopo. Ino misongo ikokeja kuteta bipindi bimo bya ngitu. O mwanda uno mwanuke walombola mukaja Nemani amba: ‘Shi mfumwami waendele kudi mupolofeto wa Yehova udi mu Isalela, longa wamubelula makopo andi.’ Kupwa uno mwanda ubafika kwa mulumya uno lolo.
Nemani wabilanga bininge kubelulwa; penepo watyipe enka kwenda mu Isalela. Pa kufika, waenda ku njibo ya Edisha. Edisha wanena mwingidi wandi alombole Nemani akoye mu Munonga wa Yodano misunsa isamba-ibidi. Penepo Nemani wakalabala, kanena’mba: ‘I kutupu munonga wa mu Isalela upityile minonga ya kwetu!’ Pa kupwa kunena namino, Nemani wataluka.
Ino mwingidi wandi umo wamunena’mba: ‘Mfumwami, shi Edisha wakunene kulonga kintu kikomo longa ulongele’kyo. Ino kyowalekela koya mwaakunenena i kika?’ Ebiya Nemani walonda byanena mwingidi wandi ne kuketumpa mu Munonga wa Yodano misunsa isamba-ibidi. Ulonga’tu namino, misunya yandi ibaume kadi ibakoma!
Nemani wasangala. Wajokela kudi Edisha ne kumulombola’mba: ‘Pano nayuka’mba Leza wa Isalela ye wa bine pano pa ntanda ponso. Shi ke pano, yata byabuntu byonakupa.’ Ino Edisha walondolola’mba: ‘Nkiyata’byopo.’ Edisha uyukile’mba i kibi kuyata’byo, mwanda Yehova ye wakomeja Nemani. Ino Ngehazi mwingidi wa Edisha webyabila.
Penepa Ngehazi walonga namino. Aye Nemani ke mwende, Ngehazi wakamulonda lubilo. Kupwa Ngehazi kanena’mba: ‘Edisha wantume’mba umupe’ko byabuntu byobe bimo mwanda balunda nandi abaiya kumupempula.’ Bine, buno i bubela. Ino Nemani kayukilepo’mba i bubela; penepo wape Ngehazi byabuntu bimo.
Penepa Ngehazi walonga namino. Aye Nemani ke mwende, Ngehazi wakamulonda lubilo. Kupwa Ngehazi kanena’mba: ‘Edisha wantume’mba umupe’ko byabuntu byobe bimo mwanda balunda nandi abaiya kumupempula.’ Bine, buno i bubela. Ino Nemani kayukilepo’mba i bubela; penepo wape Ngehazi byabuntu bimo.
I bufundiji’ka botwefunda pa kino? Dibajinji, tufwaninwe kwikala bwa uno mwanuke na kwisambila padi Yehova. Kikekala kilumbuluke. Dya bubidi, ketwaketatulai mwētatwidile Nemani dibajinji, ino tukōkelei bengidi ba Leza. Dya busatu, ketwakabepai pamo bwa Ngehazi. Mwene tukokeja kwifunda bivule na kutanga Bible?
2 Balopwe 5:1-27.
Bipangujo
- Tala pa kifwatulo, le mwanuke mwana-mukaji ulombolanga uno lolo’u bika?
- Uno lolo udi pa kifwatulo i ani, ne i bika bilonga uno mwanuke mwana-mukaji ku njibo ya uno lolo?
- Edisha wanena mwingidi wandi alombole Nemani bika, ne mwanda waka Nemani wakalabala?
- Nemani waikala namani pa kupwa kuteja mwingidi wandi?
- Mwanda waka Edisha wapele byabuntu bya Nemani, ino Ngehazi walonga namani?
- I bika byafikila Ngehazi, ne i bufundiji’ka botwefunda pa kino?
Bipangujo bikwabo
- Tanga 2 Balopwe 5:1-27.
Kimfwa kyāshile mwanuke mwana-mukaji Mwine Isalela kikankamika namani banuke dyalelo? (2 Bal. 5:3; Mit. 8:2; 148:12, 13)
Mwanda waka i biyampe kulama kimfwa kya Nemani kitatyi kyobetupa madingi a mu Bisonekwa? (2 Bal. 5:15; Bah. 12:5, 6; Yak. 4:6)
I ñeni’ka yotukokeja kuboila ku kimfwa kya Edisha kishile na kya Ngehazi? (2 Bal. 5:9, 10, 14-16, 20; Mat. 10:8; Bil. 5:1-5; 2 Kod. 2:17)


text:
Bushe Ubufumu bwa Lesa Cinshi?
Icasuko ca mu Baibolo
Ubufumu bwa kwa Lesa, buteko bwa cine ubo Yehova Lesa abikako. Mu Baibolo “
Ubufumu bwa kwa Lesa” bwitwa no kuti “
ubufumu bwa mu muulu,” pantu butekela ku muulu. (Marko 1:14, 15; Mateo 4:17, King James Version) Bwalipalana mu fingi na mabuteko ya bantunse, lelo bwena busuma ukucila aya amabuteko muli fyonse.
- Bakateka. Lesa asala Yesu Kristu ukuba Imfumu ya ubu Ubufumu kabili alimupeela amaka ayengi ukucila ayo kateka umuntunse engakwata. (Mateo 28:18) Yesu abomfya aya maka ku kucita ifintu ifisuma fyeka fyaka. Ifyo alecita filanga ukuti ni Ntungulushi ya luse iyo twingacetekela. (Mateo 4:23; Marko 1:40, 41; 6:31-34; Luka 7:11-17) Lesa alimutungulula ukusala abantu ukufuma pano calo “
abakalateka isonde” pamo nankwe mu muulu.—Ukusokolola 5:9, 10.
- Inshita bukabapo. Ubufumu bwa kwa Lesa tabwaba nga mabufumu ya bantunse ayesa no kupita, bwena ‘
tabwakonaulwe nakalya.’—Daniele 2:44.
- Abo bukalateka. Onse uucita ifyo Lesa afwaya kuti abamo mu Bufumu bwa kwa Lesa, te mulandu na kuntu afyalilwa nelyo ulupwa afumako.—Imilimo 10:34, 35.
- Amafunde. Amafunde ya mu Bufumu bwa kwa Lesa tayalesha fye ukucita ifyabipa. Yalatweba ne fisuma ifyo tufwile ukulacita. Cimo ico Baibolo itweba ni ci: “‘
Uletemwa Yehova Lesa obe no mutima obe onse, no mweo obe onse, no kutontonkanya kobe konse.’ Ili e funde ilikalamba kabili e lya ntanshi. Ilya cibili, ilyapalana ne li, litila, ‘Uletemwa umunobe nge fyo waitemwa we mwine.’” (Mateo 22:37-39) Ukutemwa Lesa na bantu banabo e kulenga abo Ubufumu bukaleteka ukulacitila bambi ifisuma.
- Amasambililo. Ubufumu bwa kwa Lesa bufwaya abantu balekonka amafunde. E ico bulabasambilisha ne fingabafwa ukulakonka ayo amafunde.—Esaya 48:17, 18.
- Ico bwabelako. Ubufumu bwa kwa Lesa tabulenga bakateka ba buko ukuba abakankaala pa mulandu wa kuliila abo bateka ifyuma. Lelo bukacita ukufwaya kwa kwa Lesa ukubikako fye no kufikilisha ubulayo bwa kuti, bonse abatemwa Lesa bakekala muli paradaise pano calo.—Esaya 35:1, 5, 6; Mateo 6:10; Ukusokolola 21:1-4.


text:
Umvwe Muntu Wafwa, Wakonsha Kwikala Mumi Jibiji nyi?
Abya mwakonsha kukumbula . . .
amba ee nyi?
amba ine nyi?
inyi amba kampe?
BAIBOLO WAAMBA’MBA
“Kukekala lusanguko.”—Byubilo 24:15, Binembelo bya Ntanda Ipya.
TUKAMWENAMO UMVWE TWAITABILA MU LUSANGUKO
Umvwe twafwisha, kwitabila mu lusanguko kuketutekenesha.—2 Kolinda 1:3, 4.
Kechi tukachinanga lufu ne.—Bahebelu 2:15.
Tukekala na luketekelo lwakosa lwa kukamona balongo betu bafwa.—Yoano 5:28, 29.
NANCHI TWAKONSHA KWITABILA BYAAMBA BAIBOLO NYI?
Bintu bisatu byakonsha kwitulengela kwitabila:
Lesa ye Mulenga wa bumi. Baibolo wamba’mba Yehoba Lesa “ye upa bantu bonse bumi.” (Byubilo 17:24, 25; Salamo 36:9) Aye wapeele bintu byonse bumi uji na bulume bwa kulengela bantu bonse bafwa kwikala bomi jibiji.
Lesa wasangulapo kala bantu. Baibolo watongola banyike ne bakulumpe batanu na basatu Lesa bo asangwile ponka pano pa ntanda. Bamo wibasangwile saka bakyangye ne kwibazhika. Bino umo wamusangwile saka papita moba ana kufuma kimye kyo bamuzhikile!—Yoano 11:39-44.
Lesa usakisha bingi kukasangula bantu bafwa. Yehoba washikwa lufu; wayuka amba lufu mulwanyi. (1 Kolinda 15:26) “Usakisha” kufumyapo uno mulwanyi. Usa kukafumyapo lufu kupichila mu lusanguko. Ukeba kukasangula bonse bo avuluka ne kumona amba baikala ke bomi jibiji pano pa ntanda.—Yoba 14:14, 15.
KYO MWAKONSHA KULANGULUKANGAPO
Mambo ka o tukotela ne kufwa?
Buno bwipuzho bwakumbulwa mu Baibolo mu NTENDEKELO 3:17-19 ne mu LOMA 5:12.


text:
TABA YA FA LIKEPE LA FAHALIMU
Bupilo ne bu Kalile Cwañi?
Ne mu ka feleleza cwañi mubamba o latelela?
BUPILO NE BU TAHILE KA ․․․․․.
A. KU IPILAULA KWA LIKA
B. KU BUPIWA
BATU ba bañwi ba kona ku nahana kuli mutu ya tabela hahulu za sayansi u ka bulela kuli bupilo “ne bu tahile ka ku ipilaula kwa lika” ni kuli ya tabela za bulapeli yena u ka bulela kuli bupilo “ne bu tahile ka ku bupiwa.”
Kono taba yeo ha i yo cwalo kamita.
Caziba yo muñwi wa tuto ya sayansi ya lika ze pila wa kwa Yunivesiti ye bizwa Canada’s McMaster University ya bizwa Rama Singh, u bulela kuli: “Taba ya ku lwanisa tuto ya kuli lika ne li tahile ka ku ipilaula ha i zweleli feela kwa batu ba ba na ni litumelo za kwaikale za bulapeli kono i zwa ni kwa batu ba bañata ba ba cuukile mwa lituto ze shutana-shutana.”
Mu nyakisise ka mutala bo Gerard, licaziba ba tuto ya likokwani ili ba ne ba lutilwe tuto ya kuli lika ne li tahile ka ku ipilaula, kwa koleji. Ba bulela kuli: “Ha ne ni ñolanga litatubo, ne ni fanga licaziba ba ne ba lu luta, likalabo ze ne ba tokwa—kono ne ni sa lumeli tuto ya kuli lika ne li tahile ka ku ipilaula.”
Ki kabakalañi ha ku eza kuli nihaiba batu ba ba lumela mwa sayansi ba fumana taata ku lumela kuli lika ze pila li tahile ka ku ipilaula? Kuli lu alabe puzo yeo, ha lu nyakisiseñi lipuzo ze peli ze zingile babatisisi ba bañata: (1) Bupilo ne bu kalile cwañi? ni (2) Lika ze pila ne li kalile cwañi ku ba ze ipitezi?


text:
Wa Magazini E Watchtower nu Awake!
Wa magazini witu wano wakalanda pamawaliko wawa mu mvwango ukulusya 150; mungawakopolola pa webusaiti. E Watchtower akasontela ukulemenkana kuno kwawa pa vino vikucitika munsi navino Baibolo walanzile kali. We-e Magazini akapa awantu insansa muno akawanena imbila nzima pa Uwufumu we Leza nu kuwomelezya ukusuwila mwe Yesu Klistu. E Awake! akatwavwa vino tungasipicizya nditwawa nintazi swinya akaomya isuwilo litu ilya kuti e Keleula alileta insi mpya swinya iya mutende.


text:
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
EeAwe
Baibolo pa Intaneti
BAIBOLO—AMALEMBO YA CALO CIPYA
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
EeAwe
Imilimo 17:1-34
17 Awe bapitile mu Amfipoli na Apolonia no kufika ku Tesalonika,+ ukwali isunagoge lya baYuda.2 E ico Paulo, ukulingana ne fyo alecita lyonse,+ aingile mu kati umo baali, kabili pa masabata yatatu alelanshanya na bo Amalembo,+3 alelondolola no kubapeela ubushininkisho bwa mu malembo ukuti Kristu ali no kucula+ no kwima ku bafwa,+ no kuti: “Uyu e Kristu,+ uyu Yesu uo ine ndesabankanya kuli imwe.”4 E ico bamo pali bena balitetekele+ no kuilunda kuli Paulo na Sila.+ Ibumba ilikalamba ilya baGriki abalepepa Lesa na banakashi abalumbuka abengi na bo balitetekele.5 Lelo abaYuda, pa kwikatwa akalumwa,+ babuulile abantu bamo ababifi amalofwa aba pa maliketi kabili balonganike ibungwe no kucita icimfundawila+ mu musumba. Kabili basanshile ing’anda ya kwa Yasone+ no kufwaya ukufumisha abatumwa kwi bungwe.6 Ilyo bafililwe ukubasanga, bakulile Yasone na ba bwananyina bamo no kubatwala ku ntungulushi sha mu musumba, balebilikisha abati: “Aba bantu mumfwa abasongelekanya+ abantu mpanga yonse e beshile na kuno,7 na Yasone nabapokelela. Kabili aba bonse balekaanya ifipope+ fya kwa Kaisare, baletila kuli imfumu+ imbi, Yesu.”8 Na cine bafulungenye ibumba ne ntungulushi sha mu musumba lintu shaumfwile ifi fintu;9 kabili ilyo bapokele indalama sha cikatila mulandu kuli Yasone na bambi babalekele baye.10 Ilyo fye bwailile+ aba bwananyina batumine Paulo na Sila ku Berea, na bo, ilyo bafikile, baile mwi sunagoge lya baYuda.11 Awe aba bali no mutima wa kusambilila ukucila aba mu Tesalonika, pantu bena imitima yabo yafwaishe nga nshi ukupokelela amashiwi ya kwa Lesa. Balefwailisha+ mu Malembo+ cila bushiku pa kuti bashininkishe nga ca kutila ifi fintu fya cine.+12 E ico abengi pa baYuda balitetekele, na pa baGriki bene na po abanakashi abengi abacindikwa+ na baume balitetekele.13 Lelo ilyo abaYuda ba ku Tesalonika baumfwile ukuti Paulo alisabankenye icebo ca kwa Lesa na mu Berea, balileko na ko ku kutunka+ no kufulunganya+ amabumba.14 Kabili apo pene aba bwananyina batumine Paulo ukuya kuli bemba;+ lelo Sila na Timote bashele kulya.15 Lelo, abaleshindika Paulo bamufishishe ku Atena, kabili ilyo bapokelele amashiwi ya kuti Sila na Timote+ bakese bwangu bwangu kuli ena, baliile no kuya.16 Nomba ilyo Paulo alebalolela mu Atena, alikalifiwe+ pa kumona ukuti umusumba waiswilemo utulubi.17 E ico atendeke ukulanshanya na baYuda+ mwi sunagoge na bambi abalepepa Lesa kabili cila bushiku pa maliketi+ alelanshanya na balesangwapo.18 Lelo bamo aba mano ya bantunse+ abena Epikuri na bena Stoiki batendeke ukupilikana nankwe, kabili bamo baletila: “Cinshi ico uyu cilandelande alesosa?”+ Bambi batile: “Alemoneka kwati alesambilisha pali balesa bambi bambi.” Pantu alebila imbila nsuma iya kwa Yesu no kubuuka kwakwe.+19 E ico balimwikete no kumutwala ku Areopagi,* abati: “Tulefwaya ukwishiba ifi fintu ifipya ifyo ulesambilisha.+20 Pantu uleleta ifintu ifyeni mu matwi yesu. E ico tulefwaisha ukwishiba umo ifi fintu filolele.”+21 Na kuba, abena Atena bonse na balebeshi bonse abaleikalamo tabalepoosa inshita ku kucita cimbi kano ukushimika atemwa ukukutika icipya.22 Awe Paulo aiminine mu kati ka Areopagi+ no kutila:“Mwe bena Atena, nimona ukuti muli fyonse imwe mulemoneka nga batiina sana balesa+ ukucila abantu bambi.23 Pantu, ilyo nalepita no kulolekesha ifyo mupepa, nasangile ne ciipailo apalembwa ukuti ‘Kuli Lesa Uushaishibikwa.’ E ico uo mupepa untu mushaishiba e o ndebila kuli imwe.24 Lesa uwapangile cino calo na fyonse ifyabapo, Ena, pa kuba Shikulu wa muulu na pano isonde,+ tekala mu matempele ayakuulwa na bantu,+25 kabili takabila+ ukuti abantu bamubombele, pantu e upeela abantu bonse umweo+ no mupu+ na fyonse.26 Kabili mu muntu+ umo e mo alengeele inko+ shonse isha bantunse, ukwikala pano isonde ponse,+ kabili abikile inshita+ no kupakula imipaka ya bwikalo bwa bantunse,+27 pa kuti shifwaye Lesa,+ nalimo shingamupampanta no kumusanga,+ nangu line kwena taba kutali kuli ifwe umo umo.28 Pantu e walenga ukuti tube no mweo, ukuti tule-enda no kuti tubeko,+ nga filya bakalemba wa mishikakulo+ bamo muli imwe batila, ‘Pantu na ifwe tuli bana bakwe.’29 “E ico, apo tuli bana ba kwa Lesa,+ tatufwile ukumona ukuti Lesa+ aba nga golde atemwa silfere atemwa ilibwe, nge cabaswa ku bantu abacenjela mu fya kupangapanga kabili ku mano ya bantunse.+30 Na cine, Lesa alisuulako ishi nshita sha kukanaishiba,+ lelo nomba ale-eba abantu bonse mpanga yonse ukulapila.+31 Pa mulandu wa kuti alibika ubushiku umo akapingwila+ abantu ba pano isonde mu bulungami ku muntu uo asonta, kabili alipeela no bushininkisho ku bantu bonse pa kumubuusha+ ku bafwa.”32 Awe, ilyo baumfwile Paulo alanda pa kubuuka kwa bafwa, bamo batendeke ukumupumya,+ e lyo bambi batile: “Tukesaumfwako limbi pali ci.”33 E fyo Paulo afumine mu kati kabo,34 lelo abantu bamo bailundile kuli ena kabili balitetekele, pali abo pali na Dionusi, kapingula wa mu cilye ca Areopagi,+ no mwanakashi ishina lyakwe Damari, na bambipo.
Futunoti
^ Ulu lwali lupili mu musumba wa Atena apo baletekela icilye cikalamba ica milandu.


text:
ISAMBILILO 2
Labeka Walondanga Ukuzanzya Yeova
Labeka wali u mwanaci uwatemilwe Yeova. Iya wakwe Labeka wali a Isaki. Nawe kwene Isaki watemilwe Yeova. Uzye cali uli pakuti Labeka yamanyane na Isaki? Ngi vyani vino Labeka wacisile pakuti alangizye ukuti walondanga ukuzanzya Yeova? Leka tusambilile ivingi pali Labeka.
Avyazi yakwe Isaki yaali a Abulaamu na Sala. Yonsi kwene iikalanga umu mpanga ya Kenani, muno mwali antu aatapepanga Yeova. Lelo Abulaamu wene walondanga ukuti umwana wakwe ace atwale umwanaci uwapepanga Yeova. Fwandi watumile umuomvi wakwe; muomvi wiyo afwile wali a Elieza; wamutumile ukuya uku mpanga ino yaatangi Halani kuti akuno akalondele Isaki umuci. Kuuku kwene u kwikalanga yalupwa yakwe Abulaamu.
Avino Elieza watandike ulwendo pamwi na aomvi yauze yakwe Abulaamu. Lwali u lwendo ulutali sana. Yaali ni ingamila 10 zino yaasendiilepo ivyakulya alino na mawila. Uzye Elieza wacisile uli pakuti amanye umwanaci wakusoolwela Isaki? Lino Elieza na aomvi yauze yaafisile uku Halani, yaile iimilila pa cifula, pano Elieza wamanyile ukuti antu yaali nu kwiza uku kusemba amanzi. Fwandi wapefile kuli Yeova ati: ‘Ndi cakuti niza nalenga umwanaci amanzi alino wazumila nupya wasembela ni ngamila zyamwa, lyene namaiza imanye ukuti ali mwanaci wino usoolwile.’
Lyene, avino nu mukazyana Labeka wizile uku cifula. Baibo ikalanda ukuti wali umwanaci umuyembe sana. Elieza wamulenzile amanzi akumwa, nawe walanzile ati: ‘Cili sile ningo. Namakusembela amanzi akuti umwe, nupya namasembela ni ngamila kwene zimwe.’ Tala elenganya! Ingamila zikamwa amanzi aingi cuze, fwandi Labeka wakweti umulimo ukome uwa kusemba amanzi. Uzye watumulola Labeka apa cikope vino akuombesya?— Elieza wazungwike vino Yeova waswike ipepo lyakwe.
Elieza wapeezile Labeka mawila aingi sana. Lyene Labeka wasenzile Elieza na aomvi yauze uku ng’anda ukumwao. Elieza walondolwile cino Abulaamu wamutumiile kuuku na vino Yeova waswike ipepo lino wapefile. Ulupwa lwakwe Labeka lwatemilwe, nu kuzumila ukuti Labeka angatwalwa kuli Isaki.
Labeka wakonsile Elieza uku Kenani, nu kuyatwalwa kuli Isaki
Uzye vwile Labeka walondanga ukutwalwa kuli Isaki?— Labeka wamanyile ukuti uwatumile Elieza ukuya kuuku wali a Yeova. Fwandi, lino yalupwa yakwe Labeka yaamuzizye ndi cakuti akulonda ukulondela uku Kenani nu kuya twalwa kuli Isaki, walanzile ati: ‘Ee, nkulonda ndondele.’ Avino nu kupita wapisile alondela Elieza. Lino yaafisile uku Kenani, waile atwalwa kuli Isaki.
Yeova wapoleliile Labeka, pa mulandu wakuti viivi kwene vino Labeka wacisile, avino Yeova walondanga. Lino paapisile imyaka iingi, umu luko lwakwe Labeka u mwizile imuvyalilwa Yesu! Ndi cakuti ukukolanya Labeka nu kuzanzya Yeova, naawe kwene alakupolelela.
WELENGA MULI BAIBO
Utandiko 12:4, 5; 24:1-58, 67


text:
Jishimikila 61: Davida Waswanyikilwe ke Mfumu
SAULO waesekele jikwabo kuba’mba epaye Davida. Wasendele bashilikale banji bakosa 3,000 kuya na kumukeba Davida. Davida byo ayukile kino, watumineko ba kuya na kumona kuba’mba bayuke kwatebelejile Saulo ne bantu banji bobwa bufuku. Kabiji Davida waipwizhe bantu banji babiji amba: ‘Ñanyi pe anweba waswa kuya ne amiwa ku kampu wa kwa Saulo?’
Abishai wakumbwile’mba: ‘Nsakuya nenu.’ Abishai wajinga mwana nyenga ya kwa Davida, aye Zeluya. Kimye Saulo ne bantu banji kyo bajinga mu tulo, Davida ne Abishai bayile mu kampu kishinshitu. Batolele jifumo ja kwa Saulo ne mulondo wanji wa mema, byajinga panshi ku mitwe yanji. Kafwako nangwa umo wibamwene nangwa kwibomvwa ne, mambo bonsetu bajinga mu tulo.
Pano akimona Davida ne Abishai. Bafumineko ne kukemana kwalepa peulu ya mutumba. Davida wabijikile kufuma peulu ku mukulumpe wa nzhita ya bena Isalela amba: ‘Obewa Abina, mambo ka o wabujila kuzhikijila mfumu, nkambo yobe? Akitala! Nga jifumo ne mulondo wanji wa mema biji kwepi?’
Saulo wabukile pa tulo. Wayukile jiwi ja kwa Davida kabiji waipwizhe’mba: ‘Nanchi obewa, yobe Davida nyi?’ Abya wibamona ba Saulo ne Abina panshi po nyi?
Davida wakumbwile kwi Saulo amba: ‘Ee mwane, nkambo yami, mfumu.’ Kabiji Davida wamwipwizhe’mba: ‘Nanchi mambo ka o mubena kukebela kunkwata? Kintu ka kyatama kyo nauba? Talai, jifumo jenu anweba mfumu, aje. Lekai umo wa mu bantu benu eye ejitambule.’
Saulo waambile’mba: ‘Natamisha. Nauba kintu kya bumbulwamaana.’ Ponkapo, Davida wayile ne jishinda janji kabiji Saulo naye wabwelele kwanji. Bino Davida waambile mu muchima wanji amba: ‘Juba jimo Saulo ukangipaya. Nafwainwa kunyemena ku kyalo kya bena Filishitiya.’ Kabiji ne kunyema wanyemene. Davida wabepele bena Filishitiya ne kwibalengela kwitaba amba wajinga ku lubaji lwabo.
Pa kupitapo kimye, bena Filishitiya bayile na kulwa nkondo na bena Isalela. Mu yoya nkondo, ba Saulo ne Yonafwanyi bebepayile. Kino kyalengejile Davida kumvwa bingi bulanda, ne kubwela kunemba lwimbo wawama bingi, mo aimbile’mba: ‘Nji bingi na bulanda na mambo a obewa yaya Yonafwanyi. Wajinga muntu wawama bingi kwi amiwa!’
Panyuma ya kino, Davida wabwelele ku Isalela mu muzhi wa Hebulona. Muno mwaishile kwikala nkondo pakachi ka bantu basajile mwana Saulo, aye Ishibosheta kwikala mfumu ne bantu bakwabo bakebelenga Davida amba ekale mfumu. Bino, ku mpelo bantu ba kwa Davida bashinjile. Davida wajinga na myaka ya kusemwa 30 kimye kyo bamwikezhe pa bufumu. Walamine pa myaka itanu na ibiji ne kichika mu Hebulona. Baana bamo bo asemene kimye kyo akijinga mu Hebulona bajinga ba Aminona, Abisalomo ne Adoniya.
Kimye kyafikile Davida ne bantu banji kyo bayile na kulukuka muzhi wamwekananga bulongo wa Yelusalema. Yoaba, mwana nyenga ya kwa Davida, aye Zeluya, ye watangijilenga mu ino nkondo. Onkao mambo, Davida wamupele kilambu Yoaba kya kwikala mukulumpe wa nzhita yanji. Davida watendekele pano kulama mu muzhi wa Yelusalema.
1 Samwela 26:1-25; 27:1-7; 31:1-6; 2 Samwela 1:26; 3:1-21; 5:1-10; 1 Byambo bya Moba 11:1-9.
Mepuzho
- Davida ne Abishai baubile byepi Saulo byo alajile mu kampu wanji?
- Mepuzho ka Davida o aipwizhe Saulo?
- Davida byo ashile Saulo, wayile kwepi?
- Ki ka kyalengejile Davida kumvwa bingi bulanda ne kunemba lwimbo wawama bingi?
- Davida wajinga na myaka ya kusemwa inga byo aswaine ke mfumu mu Hebulona, kabiji tongaulapo ne mazhina amo a baana banji babalume?
- Kwepi kukwabo Davida ko atendekele kulama?
Mepuzho akwabo
- Tanga 1 Samwela 26:1-25.
Byambo bya kwa Davida byanembwa pa 1 Samwela 26:11 bimwesha byubilo ka kutazha ku malamuna a Lesa? (Sala. 37:7; Loma 13:2)
Umvwe twibikako na ngovu kukeba kumwesha butemwe ku bantu babula kwitutala bulongo, nanchi byambo bya kwa Davida bitanwa pa 1 Samwela 26:23 byakonsha kwitukwasha byepi kwikala na milanguluko yawama? (1 Mfu. 8:32; Sala. 18:20)
- Tanga 2 Samwela 1:26.
Bena Kilishitu bakonsha kwikala byepi na butemwe bwa ‘kwitemwisha abo bene na bene’ byonka byajinga Davida ne Yonafwanyi? (1 Pe. 4:8; Kolo. 3:14; 1 Yoa. 4:12)
- Tanga 2 Samwela 5:1-10.
Davida walamine pa bufumu myaka inga, kabiji kino kimye kyaabenwe byepi? (2 Sam. 5:4, 5)
Ki ka kyalengejile Davida kutumbalala, kabiji kino kyaikala byepi ke kya kwituvululako mu ano moba? (2 Sam. 5:10; 1 Sam. 16:13; 1 Ko. 1:31; Fili. 4:13)


text:
Bupaizi bwamu Bbaibbele tacili cikobela nconga wasama akusamununa kufumbwa noyanda pe. Mbupaizi butunjila mukati kesu, akutuleta mpotunga twabaa kubikkilila, akuba basikwiiya ba Kristu baliimya, akucita mbuli mbwaakali kucita, akweenda munzila njaakeenda. “Ibukombi busalala alimwi butasofweede mumeso aa Yahuwah Taata wesu mboobu: ikulanganya bamucaala abamukabafwu mumapenzi aabo, alimwi akulibamba katutakwe kulisofwaazya azyanyika.” “Hena teesyi kuliimya ooku nkweekasala? Kwaangulula bali mubusofwaazi, akulemununa balemedwe mikuli kuti baanguluke, akutyola joko lili lyoonse? Hena teesyi kwaabila bafwide nzala cinkwa, akubaleta muŋanda yako bacete batandidwe anze? Liya noyandaula balaa mantanda, kuti ubasamike; alimwi kuti utabeelebi nokuba kuyuba kuzwa kuli baabo banyama yamubili wako ? Nkabela mumuni wako uyoopasuka mbuli cifumofumo, alimwi buumi bwako buyoosyuuka cakufwamba: bululami bwako buyoosolweda kumbele lyako; bulemu bwa Yahuwah buyookusindikila. . . . Kuti watambika moyo wako kuli bafwide nzala, akubaumbulizya bali mumapenzi; mpawo mumuni wako nuyoozwa mpuusisidwe,alimwi mudima wako uyooba mbuli masikati: alimwi Yahuwah uyookweendelezya lyoonse, akukkutya moyo wako, akuneneesya mafuwa aako : eelyo uyooba mbuli mbewu yakaidwa ameenda, mbuli kasensa kameenda, katayuminini pe.”
“Cakucaalizya,, amube bamuzeezo omwe, kamujisi lubomba kuli umwi aumwi, akuyandana mbuli basazinyina, amubaa luse, akubaa mulemeko.” Kuti kakwiina muntu ngookabona uuyanda kuti umuumbulizye, amajwaako aalubomba, eelyo inga tokwe cibi kunembo lya Yahuwah nkaambo kakutabelesya zipego ziyandisi eezi; pele mutobeli wa Kristu uli oonse uyoojana ciindi cibotu cakutondezya luyando akufwida luse mbuli munaKristu; mukucita boobo uyootondezya kuti ulijisi ncobeni bupaizi bwa Yahushua Kristu.
Oobu bupaizi butwiisya kuti tubelesye kweengelela akubikkilila liya notunjila mumasena motutundululwa akupenzyegwa calunya. “Ooyo uuyanda buumi, akubona mazuba mabotu, alesye mulaka wakwe kuzwa kucisofweede, alimwi mulomo wakwe utaambauli cibyaabi.”“Kutali kujokezya cibi kucibi, naa kujokezya kunonga kukunongwa: pele munzila iimpene nkupa cileleko; kamuzyi kuti ncencico eeci ncimwaayitilwa, kuti tukakone cileleko.”“Acileye cibi akucita cibotu; ayandaule luumuno, akulutobela. Nkaambo meso aa Yahuwah ali abaluleme, alimwi matwi Aakwe alijudwe kumipailo yabo: pele busyu bwa Yahuwah bulifutide kuli baabo bacita cibyaabi . . . . Kuti mwapenzyegwa nkaambo kabululami, amusekelele: alimwi mutayoowi kukonga kwabo nokuba kupenga mumyoyo yenu. “Liya Kristu nakanongwa, taakajokezya kunonga. Wakatundululwa, akupenzyegwa, pele taakajula mulomo wakwe.” Bupaizi Bwakwe buleta muuya ulitolaansi wuumwine.
“Alimwi akulibamba kakutakwe kulisofwaazya azyanyika.” Bupaizi bwa Kristu buyanda kuti tweelede kuba baandeene kuzwa kunyika, yalo yakalyatauka mulawo wa Yahuwah kunsaa maulu. Kristu wakati: “Kuti kamundiyanda, amubambe milawo yangu. . . .Ooyo uujisi milawo yangu, akwiibamba, nguundiyanda: alimwi ooyo uundiyanda alakwe Taata wangu uyoomuyanda, alimwi Njoomuyanda, akulibonya kuli nguwe. . . .Ooyo uutandiyandi tabambi ncemwaambila: alimwi ijwi ndyomumvwa talili lyangu, pele ndya Taata wakandituma.”“Mbuli mbwaakandiyanda Taata, mbombuboobu mbweekamuyanda anywebo:amuye kumbele muluyando lwangu. Kuti mwabamba milawo yangu, muyookkala muluyando lwangu, mbweenya mbuli Ndime mbweekabamba milawo ya Taata, akukkala muluyando Lwakwe." Hena mulatondezya kuti mulamuyanda Yahushua ataala zyoonse kwiinda mukutobela milawo yakwe? Kuti pe, nkabela mulaa kampenda kakubaa “cimusofwaazya canyika .” Ulikke moyo uuyanda kutobela nguutambulika kuli Yahuwah; kwiinda mukuyaama munguzu Zyakwe lyoonse, tulajana nguzu zyakutobela milawo Yakwe.
Kulayandika kubaa kubikkilila lyoonse, kubaa luumuno, kuliimya, akulijata mubupaizi bwa Bbaibbele. Pele kuti jwi lya Yahuwah lyaba ndelyeendelezya maumi esu, zyoonse nzyotucita, ijwi lili lyoonse, naa mucito uli oonse, uyooyubununa kuti tuli batwanga ba Yahushua Kristu, cakuti amizeezo yesu yoonse iyakweendelezyegwa aanguwe. Kuti jwi lya Yahuwah lyatambulwa mumoyo, liyakwaatula kulisumpula akulidunda koonse. Maumi esu ayooba nguzu zyakucita cibotu, nkaambo Moza Uusalala uyoozuzya mizeezo yesu azintu zya Yahuwah. Bupaizi bwa Yahushua tuyoobucita; myoyo yesu iyoomanina kweendelana akuyanda kwa Yahuwah.
Bamwi balyaamba kuti mbabajisi bupaizi bwamasimpe balasiya ambali bbuku lyakweendelezya ndyaakapa Yahuwah kuti libatondekele nzila yakujulu. Balabala bbaibbele, pele kubala jwi lya Yahuwah mbuli bubalwa cilembedwe amuntu, cipa biyo luzyibo lutakwe mpolusiminide. Nobaambaula kasimpe taakwe bakonzya kusalazyilwa baswiilila. Nobaamba kuti babelekela Yahuwah, pele kuti Kristu naali akati kabo, nikwali kunga kwamvwugwa jwi Lyakwe kalyaamba kuti, “Mwalubizya, nkaambo twamwaazyi Mangwalo, nokuba nguzu zya Yahuwah.” Aaba tabakonzyi kuzyiba bupaizi bwamasimpe ncobwiiminina.
“Majwi ngemwaambila,” mbwaamba Kristu, “nga Moza Uusalala, alimwi nga buumi.” Jeremiya wakakonkezya kujwi lya Yahuwah, naakati, “Majwi Aako akajanwa, alimwi ndakaalya; ijwi lyako lyakali kusekelela akukkomana kwamoyo wangu muli ndime.” Kuli kuponya kujanika mujwi lya Yahuwah, kwalo basongo abacenjede nkobatakonzyi kujana, pele kulatondezyegwa kubana bavwanda. “Kunjila kwamajwi aako kuleta mumuni, kupa kuteelela kubatuba.” Kuti jwi eeli lyayakililwa mumoyo, liba Ŋanda yaciyobwedo camizeezo, nkotuleta zintu zipya azyakale. Tatucikondwi kuyeeya zyanyika pele twaamba kuti “Ijwi Lyako ndilambe lya maulu aangu, mumuni wanzila yangu.”
“Amusanyangule Mangwalo.” Taakwe bbuku limbi likonzya kumupa kusumpula akukwabilila mizeezo; taakwe bbuku limbi nkomukonzya kujana bupaizi buzyandamene. Kuti mwabikkila ciindi cakulizeeza, kupa mipailo yakulitolaansi, akusanyangula jwi lya Yahuwah cakusimpikizya, Moza Uusalala ulaafwaafwi kumubikka kasimpe mumyoyo yenu. Mbuli nomulya mana aakujulu, muyoojana kuumbulizigwa akukkomana, akukulwaizyigwa kuti mwaambile bamwi benu bubotu bwazintu nzimwakatambula.
Ibbaibbele, alimwi Bbaibbele lilikke, nceceeleko calusyomo lwesu. Ndituvwu lizwa kumusamu wabuumi, kwiinda mukulilya, akulitambula mumizeezo yesu, tuyookomena mukucita luyando lwa Yahuwah. Kwiinda muziimo zyabuna Kristu tuyootondezya kuti tulalisyoma jwi, kuti tunamatide ku Bbaibbele kuti lilikke ndelitutondezya kujulu. Aboobo tuyooba magwalo aapona, aazyibidwe akubalwa abantu boonse, akupa bumboni bupona kunguzu zya bupaizi bwamasimpe.
Kuti tiitwatambula bupaizi bwa Kristu kwiinda mukulya jwi lya Yahuwah, tatukanjili mumunzi wa Yahuwah. Mbotupona acakulya caanyika, akubaa mulaka uuyandisya zyanyika,inga tatweeleli kunjila mukati kajulu; inga tiitwasekelela kusalala kuzingulukide mukati kajulu. Majwi aabangele anyimbo zyatunkobela twabo inga tazikonzyi kutukkomanya. Bubambe bwajulu inga bwaba cintu cituzinga mumizeezo yesu. Tweelede kufwa nzala anyota yabululami bwa Kristu; tweelede kubumbwa akukobekwa kusandulwa kuya muciimo calubomba lwakwe, kutegwa tukakonzye kunjila mumbunga zyabangele bakujulu.
Lwesu tobeni, tatukonzyi kujana nokuba kucita bupaizi bwa Kristu, nkaambo myoyo yesu ilaa lucengo kwiinda azintu zyoonse; pele Yahushua Kristu, musilisi wamyoyo yesu mupati, uutalubizyi, ulakonzya kubala moyo wamuntu kwiinda muntu lwakwe mwini, wakatutondezya mbotunga twasalazyigwa kucibi. “Lubomba lwangu lulikkwene kuli nduwe,” mbwaamba kuli baabo balilauka mukulezya kwabo. “Amuboole kuli ndime, nyoonse nomulemedwe mikuli, ndamupa kulyookezya.” Mukuli uli oonse kuutana bikkwa amakkuko eesu, ulibwenwe ayooyo utwaambila kuti tumutobele. Kuli oonse muzumi uusunkidwe, Kristu waamba kuti, Ndime eekupa nguzu zya milimo yabuumi bwa buna Kristu. Katulangide kuli Yahushua, wakatalisya akumanizya lusyomo lwesu, tulazwezya mumuni wabusyu bwakwe, akuba cimbonimboni cacinkonzya cakwe, akukomena muciimo cabalombwana abanakazi muli Kristu Yahushua. Bupaizi bwesu buyooba bweebeka, nkaambo bunoojisi kununkilila bululami bwa Kristu. Tuyookkomana; nkaambo cakulya akunywa mu Moza kuli ndiswe ciyooba bululami, luumuno akukkomana.
Yahushua waamba kuti, “Kakwiina Ndime taakwe ncokonzya kucita.” Kupona muli Kristu, kuyaama Kristu, akutabililwa a Kristu, akujana busani kuzwa muli Kristu, tulazyala micelo iikonzyana aKristu. Tulapona akweenda muli nguwe; tulibomwe anguwe alimwi bomwe aTaata. Izina lya Kristu lilalemekwa mumwana usyomeka wa Yahuwah. Mbobupaizi bwa Bbaibbele oobu.
By:
Ellen White
Review and Herald
May 4, 1897
Mucilembedwe citaanzi twakagwisya mazina oonse aabakomba zilengwa leza ngobapa Taata aMwana, akubikka mazina eeni aabo ngobalipede. Mukuyungizya twakajokezya mu Mangwalo ngotwaamba mucibalo eeci mazina aa Taata aMwana, mbuli mbwaakalembedwe kutaanguna abalembi ba Bbaibbele balo bakasolwedwe a Moza Usalala. -Nkamu ya WLC.


text:
Inga nga ca Kuti Ndafilwa Ukuleka Ukutamba Ifye Shiku?
Ifyo wingacita
Ufwile ukwishiba ukuti ifye shiku fibi. Ifye shiku filenga abantu balesaaluula ifya mucinshi ifyo Yehova apanga. Nga waishiba ububi bwaba mu kutamba ifye shiku, ‘
ukapata ifyabipa.’—Amalumbo 97:10.
Tontonkanya pa fingacitika. Ifye shiku filaseebanya abaficita e lyo na bafitamba. E co Baibolo ilandila ukuti: “
Uwasalapuka nga amona ububi alabelama.”—Amapinda 22:3.
Ifyo ulingile ukucita. Umuntu wa cishinka Yobo atile: “
Nalipanga mu mutima ukuti nshakatale ndolesha umukashana no kumukumbwa.” (Yobo 31:1, Today’s English Version) Fimo ifyo wingapanga mu mutima ni fi:
- Nshakatale nja pa Intaneti nga ndi neka.
- Pa Intaneti nga paisa ifikope ifibi, nkalashimya ilyo line fye.
- Nga nabwekeshapo ukutamba ifye shiku, nkebako umunandi uwa mano.
Pepa pa bwafya ukwete. Kemba wa malumbo apepele kuli Yehova Lesa ati: “
Lengeni amenso yandi ukukanalolesha ifya fye.” (Amalumbo 119:37) Lesa afwaya waleka ukutamba ifye shiku kabili nga wamulombakuti akupeela amaka ya kucita icalungama!—Abena Filipi 4:13.
Ebako bamo. Ukwebako uo wacetekela sana kuti kwalenga waleka ukutamba ifye shiku.—Amapinda 17:17.
Ibukisha ukuti: Lyonse ilyo wakaana ukutamba ifye shiku, ninshi naucimfya. Uletasha Yehova Lesa pa kukupeela amaka ya kucimfya. Uleibukisha ukuti nga tauletambako ifye shiku, Yehova akasekelela!—Amapinda 27:11.


text:
TOHO YA TABA | MO MU KONA KU IKOLELA MUSEBEZI WA MINA
Kana ku Beleka ka Taata
—Kwa Tusa?
Bo Alex ba lula moya ha ba nze ba nanula mbokisi ye ñwi ni ku i beya mwa simbayambaya sa kampani ye ba beleka ku yona. Ba ipuza kuli: ‘Kiñi ze ni nyandela ku sebeza mwa kampani ye sa zwelipili ye? Ni ka kondisa lili za ka? Kambe ha ni beleki, kambe na pila hande hahulu ni ku fita!’
Sina bo Alex, batu ba bañata kacenu ha ba ikolangi ku sebeza ka taata. Mulukisi yo muñwi wa limota ya bizwa Aaron, u bulela kuli: “Batu ba bañata ba ikutwa kuli ha ba swaneli ku eza ‘misebezi ya mazoho. Ba banga ni mubonelo wa kuli: Ni ka eza feela musebezi wo ku fitela ni fumana musebezi wa ngana.’”
Ki kabakalañi batu ba bañata ha ba ikutwanga kuli ha ba swaneli ku beleka ka taata? Mwendi ba kukuelizwe ki ba mitai ya makande ba ba bonisanga kuli ku pila hande ki ku ba ni lika ze nde ni ku sa beleka ka taata. Bo Matthew ba ba eza musebezi wa ku lukisa lika, ba bulela kuli: “Batu ba nahana kuli mutu ha beleka ka taata kuli a fumane za ku ipilisa ka zona, ha na ku kondisa mwa bupilo.” Bo Shane ba ba eza musebezi wa ku kenisa miyaho, ba lemuhile nto ye swana. Ba bulela kuli: “Batu ha ba sa tabela ku beleka ka taata ku likana ni tuwelo ye ba fiwa.”
Kono mane batu ba bañata ba ba kondisize lika mwa bupilo ba ikolanga hahulu ku beleka ka taata. Muuna wa lilimo ze 25 ya bizwa Daniel, ya eza musebezi wa buyahi, u bulela kuli: “Ni nahana kuli ku sebeza ka taata ku tusa hahulu, sihulu haiba mutu u eza musebezi wo ka mulelo o munde.” Bo Andre, ba ba na ni lilimo ze 23, ni bona ba lumela taba yeo. Ba bulela kuli: “Ni lumela kuli musebezi u kona ku tusa mutu ku ba ni tabo ni ku ikola bupilo. Ku sa beleka ka taata ha ku tahisi tabo ye inelela kono ku tahisa feela kuli mutu a zwafe ka nako ye telele!”
Batu ba ba cwale ka bo Daniel ni bo Andre ne ba bile cwañi ni mubonelo o munde kwa neku la ku sebeza ka taata? Ne ba ezize cwalo bakeñisa ku sebelisa likuka za Bibele mwa bupilo bwa bona. Ku fita ku nyaza mukwa wa ku beleka ka taata, Bibele i susueza batu ku beleka ka taata ni ku ba ni tundamo. Kono Bibele i bulela ze ñata kwandaa feela ku lu taluseza ka za ku beleka. Hape i lu bonisa ze kona ku lu tusa ku ikola musebezi wa luna.
Ki likuka lifi za mwa Bibele ze kona ku mi tusa ku ikola musebezi wa mina? Lu mi kupa ku nyakisisa li sikai kwa likuka zeo mwa taba ye tatama.


text:
Mānga ya 45: Kwabuka Munonga wa Yodano
TALA! Bene Isalela aba babuka Munonga wa Yodano! Ino le mema adi kwepi? Mvula byanoka bikomo mu kino kitatyi kya mwaka, kepaijije munonga wadi muyule bā’nka ne pa milomo. Ino pano mema onso abaūme! Bene Isalela babukanga munonga pa nshi myumu tē enka na mobāabukile pa Kalunga Katyila! Lelo mema onso i mende kwepi? Tutalei bidi.
Bene Isalela pa kwabuka Munonga wa Yodano, Yehova wasapwidile Yoshua alombole bantu’mba: ‘Babitobo bakasela dikumbo dya kipwano ne kwibabadikila. Pobakanyanta mayo abo mu mema a Munonga wa Yodano, penepo mema akaleka kukuka mulungu.’
Penepo babitobo batekuna dikumbo dya kipwano ne kwidisela kumeso kwa bantu. Abo pa kufika ku Yodano, babitobo abaimana nshinkidingi mu mema. Papo mema akuka mulungu mukomokomo, ne mushike’o. Ino mayo abo atenga’tu mema, ponka’po abaleka’byo kukuka mulungu! I kingelengele! Yehova waimika mema a kuntenta. Ponka’po mema a munonga abaūme!
Babitobo baselele dikumbo dya kipwano abakemana pa bukata bwa munonga mūmu. Lelo wibamwene pa kifwatulo’pa? Abo papo bemene, Bene Isalela abaabuka Munonga wa Yodano panshi pōmu pō!
Muntu yense pa kupwa kwabuka, Yehova wasoñanya Yoshua anene bana-balume 12 bankanka’mba: ‘Endai pemene babitobo na dikumbo dya kipwano mu munonga. Muboye’po mabwe 12, mubungile’o pomukalādila bufuku. Kupwa, mu mafuku a kumeso, shi benu bana kebemwipangula nshintulwilo ya ano mabwe, mukebalombola’mba mema āimene kitatyi kyāabukile dikumbo dya kipwano dya Yehova mu Yodano. Mabwe akemuvuluja kino kingelengele!’ Yoshua nandi wabunge mabwe 12 pemene babitobo mu kyalo kya munonga.
Ku mfulo Yoshua wanena babitobo baselele dikumbo dya kipwano amba: ‘Abukai Yodano.’ Abo babuka’tu, munonga ubaalula kukuka mulungu monka.
Yoshua 3:1-17; 4:1-18.
Bipangujo
- I kingelengele’ka kyalonga Yehova pa kusaka Bene Isalela babuke Munonga wa Yodano?
- I kilongwa’ka kya lwitabijo kyalonga Bene Isalela pa kwabuka Munonga wa Yodano?
- Mwanda waka Yehova walombola Yoshua abunge mabwe 12 obayete mu kyalo kya munonga?
- I bika byalongeka papwa’tu babitobo kwabuka mu Yodano?
Bipangujo bikwabo
- Tanga Yoshua 3:1-17.
Monka mwikilombwela ino nsekununi, tufwaninwe kulonga bika pa kusaka Yehova etukwashe ne
Mema a Munonga wa Yodano ādi namani kitatyi kyāabukile Bene Isalela pa kutwela mu Ntanda ya Mulao, ne kino kyātumbije namani dijina dya Yehova? (Yos. 3:15; 4:18; Mit. 66:5-7)
- Tanga Yoshua 4:1-18.
Mabwe 12 āyetwe mu kyalo kya Yodano ne kubungwa pa Ngilengale ādi na kamweno’ka? (Yos. 4:4-7)


text:
Mānga ya 8: Batumpangala Pano pa Ntanda
SHI ubamone muntu mulampe’nka bwa musaka wa njibo yenu upita kubwipi nobe, ukalanga’po kika? Muntu wa uno muswelo i kampangala! Mu kitatyi kimo kwādi batumpangala pano pa ntanda. Bible ulombola’mba bashabo bādi bamwikeulu bātambile mūlu. Ino lelo kyāikele namani?
Vuluka’mba mwikeulu umbi, Satana, wādi na mwingilo wa kutūla kavutakanya. Wādi utompa kutonona bamwikeulu ba Leza nabo bekale babi. Kitatyi kimo, bamwikeulu bamo bāshilwile kwivwana byādi binena Satana. Bāleka mwingilo wēbapele Leza momwa mūlu. Kupwa bāiya pano panshi bevwika imbidi ya bantu. Uyukile i mwanda waka?
Bible unena’mba i pa mwanda bāmwene bana-bakaji ba buya bwa dyangi pano pa ntanda ne bādi basaka kwikala nabo pamo. Ebiya bātūkila pano panshi ne kusonga bano bana-bakaji. Bible unena’mba kino kilongwa kyādi kibi, mwanda Leza wāpangile bamwikeulu bekale mūlu.
Bamwikeulu ne babo bakaji pa kubutula bana, bano bana bādi beshile na bana bakwabo. Pa kubutulwa, kebādipo beshidile na bana bakwabo. Ino pa kutama bādi benda bapuñama enka kupuñama, ne bukomo bwabo bwādi buvudila’ko, kufika ne byobāikele ke batumpangala.
Bano batumpangala bādi bantu babi. Bādi basusula bantu, mwanda bādi bapuñame kadi bādi bakomo. Bādi batonona bantu bonso bekale babi pamo’nka bwa abo.
Enoke wādi kemufwe kala, ino kwādi muntu mukwabo pano pa ntanda wādi muyampe. Uno muntu i Noa. Wādi ulonga nyeke bisaka Leza.
Difuku dimo, Leza wāsapwila Noa’mba pano kitatyi kibafika kya Aye konakanya bantu bonso babi. Ino Leza wālaile kupandija Noa, kisaka kyandi ne banyema bavule. Tutalei mwālongele Leza.
Ngalwilo 6:1-8; Yude 6.
Bipangujo
- Byāikele namani bamwikeulu bamo ba Leza pobāivwene Satana?
- Mwanda waka bamwikeulu bamo bālekele mwingilo wabo mūlu, bāiya pano panshi?
- Mwanda waka kyādi kibi bamwikeulu bāye pano panshi ne kuvwala imbidi ya bantu?
- Bana ba bamwikeulu bādi beshile namani na bana bakwabo?
- Monka momwena pa kifwatulo, i bika byādi bilonga bana ba bamwikeulu pobādi ke batumpangala?
- Enoke pa kufwa, i muntu’ka mukwabo muyampe wāikele’ko pano pa ntanda, ne mwanda waka Leza wādi umuswele?
Bipangujo bikwabo
- Tanga Ngalwilo 6:1-8.
Ngalwilo 6:6 ulombola namani amba Leza utenekwanga ku mutyima na mwiendelejo wetu? (Mit. 78:40, 41; Nk. 27:11)
- Tanga Yude 6.
Bamwikeulu “kebalaminepo bukatampe” bwabo mu mafuku a Noa betuvuluja bika mu ano etu mafuku? (1 Kod. 3:5-9; 2 Pet. 2:4, 9, 10)


text:
Mibuzyo Yamu Bbaibbele Yaingulwa / Bwami bwa Leza / Ino Bwami bwa Leza Ninzi?
Bwiinguzi bwamu Bbaibbele
Bwami bwa Leza nimfwulumende ini yakatalisyigwa a Jehova Leza. Mu Bbaibbele, “
Bwami bwa Leza” alimwi bwiitwa kuti “
Bwami bwakujulu,” nkaambo bweendelezya kuzwa kujulu. (Maako 1:14, 15; Matayo 4:17) Bulikozyenye munzila zinji amfwulumende zyabantu, pesi bulaziinda mfwulumende zyabantu mumbazu zyoonse.
- Baleli. Leza wakasala Jesu Kristo kuba Mwami wa Bwami oobu alimwi wamupa nguzu zinji kwiinda nguzu nzyobakonzya kuba anzizyo baleli bantunsi. (Matayo 28:18) Jesu ubelesya nguzu zyakwe kucita buyo zyintu zibotu, nkaambo wakatondezya kale kuti Musololi uusyomeka alimwi uujisi lweetelelo. (Matayo 4:23; Maako 1:40, 41; 6:31-34; Luka 7:11-17) Ansi abweendelezi bwa Leza, Jesu wasala bantu kuzwa kumisyobo yoonse kuti bakabe “
bami ibayoolela nyika” anguwe kujulu.—Ciyubunuzyo 5:9, 10.
- Bulamfwu bwaciindi. Kwiindana amfwulumende zyabantu zitalika kulela mpoonya akumana, Bwami bwa Leza mbwami “
butakooyoonyonyoonwa abuniini.”—Daniele 2:44.
- Balelwa. Muntu uuliwoonse uucita nzyayanda Leza ulakonzya kuba mulelwa wa Bwami bwa Leza, tacikwe makani amusyobo wakwe naa busena nkwaakazyalilwa.—Milimo 10:34, 35.
- Milawo. Milawo ya Bwami bwa Leza taikasyi buyo kucita zyintu zibi, pele ipa kuti balelwa kabalilemeka kabotu. Mucikozyanyo, Ibbaibbele lyaamba kuti: “
‘Weelede kuyanda Jehova Leza wako amoyo wako woonse abuumi bwako boonse amizeezo yako yoonse.’ Ooyu ngomulawo mupati alimwi wakusaanguna. Alimwi ngooyu wabili uuli mbuli yooyu: ‘Weelede kuyanda simukobonyoko mbubonya mbuli mboliyanda omwini.’” (Matayo 22:37-39) Kuyanda Leza alimwi asimukobonyoko kupa kuti balelwa ba Bwami bwa Leza kabacitila bantunyina zyintu zibotu.
- Lwiiyo. Nokuba kuti Bwami bwa Leza bubikkila balelwa zyeelelo zisumpukide kapati, pele alimwi bulabayiisya bantu mbobakonzya kusika azyeelelo eezyo.—Isaya 48:17, 18.
- Mulimo. Bwami bwa Leza tabuvwubyi baleli bambubo akupa balelwa kucetaala. Muciindi caboobo, buyoozuzikizya kuyanda kwa Leza, kubikkilizya acisyomezyo cakuti aabo bamuyanda bayoopona kukabe kutamani muparadaiso anyika.—Isaya 35:1, 5, 6; Matayo 6:10; Ciyubunuzyo 21:1-4


text:
MAKANI AAYEEME AMUTWE UULI ACIVWUMBYO | NKAAMBO NZI ZINTU ZIBYAABI NCOZIBACITIKILA BANTU BALI KABOTU
Nkaambo Nzi Zintu Zibyaabi Ncozibacitikila Bantu Bali Kabotu?
Mbwaanga Jehova Leza * ngo Mulengi wazintu zyoonse alimwi ngusinguzuzyoonse, bantu banji balakonzya kumupa mulandu akaambo kazintu zyoonse zicitika munyika kubikkilizya azintu zibyaabi zyoonse. Pele amubone Bbaibbele ncolyaamba kujatikizya Leza mwini-mwini:
“Jehova uliluleme munzila zyakwe zyoonse.”—Intembauzyo 145:17.
“Nzila zyakwe [Leza] zyoonse zililuzi. Ngu Leza uusyomeka uutakwe cibi; uliluleme, uliluzi.”—Deuteronomo 32:4.
“Jehova uli alubomba kapati aluse.”—James 5:11.
Leza tali nguwe uupa kuti zintu zibyaabi kazicitika. Pele sena nguubakulwaizya bantu kucita zintu zibyaabi? Peepe. Magwalo aamba kuti, “Eelyo nasukusyigwa, kutabi muntu waamba kuti: ‘Ndili mukusunkwa a Leza.’” Ino nkaambo nzi? “Nkaambo kunyina muntu uunga wasunka Leza azyintu zibyaabi alimwi walo tasunki muntu uuli woonse azyintu zibyaabi.” (Jakobo 1:13) Leza tasunki muntu uuli woonse kwiinda mukumukulwaizya kutalilemeka. Alimwi Leza tali nguwe uupa kuti zintu zibyaabi kazicitika nokuba kukulwaizya bantu kuzicita. Aboobo, ino ncinzi naa nguni weelede kupegwa mulandu ciindi zintu zibyaabi nozyacitika?
IKUBA MUBUSENA BUTALI KABOTU ACIINDI CITALI KABOTU
Ikwaamba kaambo kamwi kapa kuti bantu kabapenga, Bbaibbele lyaamba kuti: “Bantu boonse buyo balasikilwa ziindi zyalufu azyamapenzi.” (Mukambausi 9:11) Ciindi nokwacitika zintu zyatali kuyeeyelwa naa ntenda, nokuba kuti muntu wajatikizigwa naa pe, ciyeeme buyo muntu nkwabede aaciindi nocacitika. Myaka iitandila ku 2,000 yainda, Jesu Kristo wakaamba kujatikizya ntenda yakacitika iyakajaya bantu bali 18 ciindi ngazi noyakabalimba. (Luka 13:1-5) Tiibakafwa akaambo kabuumi mbobakali kupona kaindi; nkuti buyo bakali munsi aangazi ciindi noyakawa. Caino-ino, muzuzumo mupati wanyika wakacitika ku Haiti mu January 2010; mfwulumende yaku Haiti yakaamba kuti bantu bainda ku 300,000 bakafwa. Bantu boonse aaba bakafwa kakunyina makani naa mbaani. Malwazi aalo alakonzya kujaya muntu uuli woonse aciindi cili coonse.
Nkaambo nzi Leza ncatabakwabilili bantu bali kabotu kuntenda?
Bamwi balakonzya kubuzya kuti: ‘Sena Leza takonzyi kulesya zintu zibyaabi boobu kucitika? Sena inga taabakwabilila bantu bali kabotu kuzintu zili boobu? Ikuti Leza wanjilila muzintu zili boobu, inga caamba kuti uzyibila limwi zintu zibyaabi kazitanacitika. Nokuba kuti ulakonzya kuzyibila limwi zintu zyakumbele, mubuzyo ngotweelede kulanga-langa ngwakuti: Sena Leza ulazibelesya nguzu zyakwe kuzyibila limwi zintu zibyaabi ziyoocitika kumbele?—Isaya 42:9.
Magwalo aamba kuti: “Leza . . . uli kujulu. Kufwumbwa ncayanda ulacicita.” (Intembauzyo 115:3) Jehova ulacita eeco ncabona kuti cileelela kucitwa —ikutali zyoonse nzyakonzya kucita. Eeci cilabikkilizya azintu nzyasala kuzyibila limwi. Mucikozyanyo, ciindi bubi nobwakavwula muminzi yansiku ya Sodoma a Gomora, Leza wakaambila Abrahamu kuti: “Nkaseluke, nkabone na ncobeni balacita zyoonse zimvwigwa mukulila kusika kulindime. Na embo obo, njooziba.” (Matalikilo 18:20, 21) Kwaciindi cili mbocibede, Jehova wakasala kutazyiba bubi mbobwakavwulide muminzi eeyo. Mbubwenya buyo, Jehova ulakonzya kusala kutazyibila limwi zintu zyoonse. (Matalikilo 22:12) Pele eeci tacaambi kuti kuli kutalondoka naa kukompama kulubazu lwakwe. Mbwaanga “inzila zyakwe zyoonse zililuzi,” Leza ulazibelesya nguzu zyakwe zyakuzyibila limwi zintu zyakumbele kweelana amakanze aakwe; kunyina nasinikizya bantu kutobela bukkale bumwi. * (Deuteronomo 32:4) Aboobo, ino ncinzi ncotunga twaamba? Inga twaamba kuti: Leza ulasala mbwabelesya nguzu zyakwe zyakuzyibila limwi zintu alimwi ulacita oobo cabusongo.
SENA BANTU MBABEELEDE KUPEGWA MULANDU?
Zintu zimwi zibyaabi mbantu bapa kuti kazicitika. Amubone Bbaibbele mbolipandulula cintu cikonzya kusololela kumicito mibi, lyaamba kuti: “Umwi aumwi ulasunkwa kwiinda mukoongelezyegwa akucegwa azisusi zyakwe mwini. Lino zisusi eezyo zyamita, zizyala cibi; mpoonya cibi eeco cacitwa, cileta lufwu.” (Jakobo 1:14, 15) Ciindi bantu nobacita zintu zibyaabi naa kulombozya zintu zibyaabi, balakonzya kujana mapenzi. (Baloma 7:21-23) Mbuli makani aakaindi mbwaatondezya, bantu bacita zintu zigambya kapati akuleta mapenzi aataambiki. Kunze lyaboobo, bantu ibacita zintu zibyaabi balakonzya kuyunga bamwi kuti bacite zibi, aboobo bapa kuti kube bubi.—Tusimpi 1:10-16.
Bantu balacita zintu zibyaabi kapati akuleta mapenzi aataambiki
Sena Leza weelede kunjilila kuti akwabilile bantu kukucita zibyaabi? Atulange-lange muntu mbwaakalengwa. Magwalo aamba kuti Leza wakapanga muntu mucinkozya cakwe, nkokuti mbubonya mbuli Leza. Aboobo bantu balakonzya kutondezya bube bwa Leza. (Matalikilo 1:26) Bantu bakapegwa nguzu zyakulisalila alimwi balakonzya kusala kumuyanda Leza akukakatila kulinguwe kwiinda mukucita ziluleme mumeso aakwe. (Deuteronomo 30:19, 20) Ikuti Leza naakali kusinikizya bantu kutobela bukkale bumwi, sena inga twaamba kuti ulitupede nguzu zyakulisalila? Kucita boobo inga capa kuti bantu babe mbuli mincini, iicita buyo ceeco ncoyakapangilwa. Eeci inga caba camasimpe ikuti nguzu zyakweendelezya zintu zyoonse zicitika naa Kismet, nzezyeendelezya zintu nzyotucita alimwi azintu zyoonse zitucitikila. Eelo kaka tulikkomene kuti Leza ulatulemeka kwiinda mukutuzumizya kuti katulisalila kucita nzyotuyanda! Pele eeci tacaambi kuti mapenzi ngobatalisya bantu akaambo kakulubizya kwabo alimwi akusala kutali kabotu anoobapenzya lyoonse.
SENA KARMA NJIIPA BANTU KUPENGA?
Bantu banji ibakakomenena mucikombelo caci Hindu naa caci Buddha basyoma munjiisyo yakuzyalululwa alimwi a Karma. Ino Karma ninzi? Karma ninjiisyo yakuti micito muntu njaakacita kaindi njiipa kuti muntu apone mbwapona lino. Aboobo ikuti mwabuzya muntu wacikombelo caci Hindu naa caci Buddha mubuzyo uuli acivwumbyo camagazini eeyi, ambweni mulakonzya kumvwa bwiinguzi oobu: “Zintu zibyaabi zilabacitikila bantu bali kabotu akaambo ka Karma. Eezyi zilabacitikila akaambo kazintu nzyobakacita kaindi.” *
Kujatikizya njiisyo ya Karma, cilagwasya kuzyiba ncolyaamba Bbaibbele kujatikizya lufwu. Mumuunda wa Edeni, mobakatalikila bantu, Mulengi wakaambila muntu wakusaanguna Adamu kuti: “Misamu yoonse yamumuunda ncobeni uyooilya, cita musamu wakuziba bubotu abubi. Toelede kulya kulinguwo pe, nkaambo mubuzuba obo mboyoolya kulinguwo ncobeni uyoofwa.” (Matalikilo 2:16, 17) Ikuti Adamu naatakabisya kwiinda mukutamvwida Leza, naakapona kukabe kutamani. Lufwu lwakaboola akaambo kakutamvwida mulawo wa Leza. Mpoonya bana nobakazyalwa, “lufwu lwakasikila bantu boonse.” (Baloma 5:12) Aboobo inga caambwa kuti “cakuvwola ncocipa cibi ndufwu.” (Baloma 6:23) Alimwi Bbaibbele lipandulula kuti: “Muntu wafwa waangununwa kucibi cakwe.” (Baloma 6:7) Munzila iimbi, muntu afwa milandu yakwe yazibi ilamana.
Bantu banji mazuba aano bapandulula kuti kupenga kwabantu kulabikkilizya a Karma. Kanji-kanji muntu uusyoma njiisyo ya Karma ulakuzumina kupenga kwakwe alimwi akwabamwi kakunyina kunyonganizyigwa kapati ankuko. Pele masimpe ngakuti, njiisyo eeyi taijisi bulangizi bwakuti zintu zibyaabi inga zyalesyegwa. Basyoma kuti cilikke cikonzya kugwasya muntu nkuzyalululwa kwiinda mukulilemeka kabotu alimwi akuba aluzyibo lulibedelede. Mizeezo eeyi, mubwini iliindene kapati ancolyaamba Bbaibbele. *
UUPA KUTI KAKULI BUBI!
Tabali bantu bapa kuti kakuli bubi, pe. Saatani Diabolosi, mungelo iwakali kusyomeka kuli Leza kumatalikilo, “kunyina naakakakatila mukasimpe” aboobo wakaleta cibi munyika. (Johane 8:44) Wakatalisya buzangi mumuunda wa Edeni. (Matalikilo 3:1-5) Jesu Kristo wakaamba Saatani kuti ‘mubi’ alimwi akuti “mweendelezi wanyika.” (Matayo 6:13; Johane 14:30) Bantu banji bamutobela Saatani kwiinda mukutazibikkila maano nzila zibotu zya Jehova. (1 Johane 2:15, 16) Lugwalo lwa 1 Johane 5:19 lwaamba kuti: “Nyika yoonse ili mumaanza aamubi.” Kuli azilenge zimbi zyamuuya izyakazanga akumusangana Saatani. Ibbaibbele lyaamba kuti Saatani alimwi amadaimona aakwe ‘beena nyika yoonse,’ akupa kuti kube mapenzi ‘anyika.’ (Ciyubunuzyo 12:9, 12) Aboobo, iweelede kupegwa mulandu akaambo kabubi ngu Saatani Diabolosi.
Masimpe, Leza tali nguwe uupa kuti zintu zibyaabi kazibacitikila bantu; alimwi tali nguwe uubapa kupenga. Mukwiimpana, walo wasyomezya kugwisya bubi, kweelana ambocitiitondezye cibalo citobela.
^ par. 3 Jehova ndezina lya Leza kweelana ambolyaamba Bbaibbele.
^ par. 11 Kutegwa muzyibe kaambo Leza ncaalekela kuti bubi buzumanane, amubone cibalo 11 cabbuku lyakuti Ino Ncinzi Cini Bbaibbele Ncoliyiisya? ilyakamwaigwa a Bakamboni ba Jehova.
^ par. 16 Kutegwa muzyibe kujatikizya mulawo wa Karma mbowakatalika, amubone peeji 8-12 mubroshuwa yakuti Ncinzi Cicitika Kulindiswe Twafwa? iyakamwaigwa a Bakamboni ba Jehova.
^ par. 18 Kutegwa muzyibe ncoliyiisya Bbaibbele kujatikizya ciimo cabantu bafwide alimwi abulangizi bwabantu bafwide, amubone cibalo 6 a 7 cabbuku lyakuti Ino Ncinzi Cini Bbaibbele Ncoliyiisya?


text:
Mānga ya 39: Mukombo wa Alone Ubamena Maluba
TALA maluba ne bipa byele mobishipukile ku uno mukombo. I mukombo wa Alone. Maluba ne bipa byele’bi bibashipuka ku mukombo wa Alone mu bufuku bumo kete! Tutalei bidi kine kyobyashipukila.
Bene Isalela bakilumbakana mu ntanda mutuputupu kufika ne pano. Bantu bamobamo kebakisakilepo Mosesa ekale mwendeji nansha Alone mwine kwikala kitobo mukatampe. Ye milangwe idi nayo Kola, Datani, Abilama ne bamfumu 250 ba bantu. Abo bonso abaiya kebanena Mosesa’mba: ‘Mwanda waka wi mwizunzule ku meso etu?’
Mosesa walombola Kola ne balondi bandi amba: ‘Yatai bininga bya mudilo kesha lubanga, mutūle’mo ne ensense. Kupwa mwiyei ku tabenakulo ya Yehova. Ye potukayuka i ani ukatongwa na Yehova.’
Mu dya kesha, Kola ne balondi bandi 250 abaiya ku tabenakulo. Bantu bavule bakwabo abaiya mwanda wa kwibakankamika. Yehova papo wakalabala. Mosesa wanena’mba: ‘Sonsolokai ku mapema a bano bantu babi. Kemwakitengai kintu kyabo nansha kimo.’ Bantu abakōkela ne kusonsoloka ku mapema a ba Kola, Datani ne Abilama.
Kupwa Mosesa wanena’mba: ‘Ku kino kilongwa ye komukayukila utongelwe na Yehova. Nshi ikapūtuka ne kumina bano bantu babi.’
Mosesa ukala’tu kishima, nshi ibapūtuka. Dipema dya Kola ne bintu byandi, ne Datani ne Abilama ne bobadi nabo abakulukila’mo, kupwa nshi ibebapūta. Bantu pa kwivwana kudila kwa boba baminwa na nshi, abaela mabila’mba: ‘Nyemai! Nshi yaketumina ne batwe bene!’
Ino Kola ne bantu 250 baadi nabo bakimene papo kubwipi na tabenakulo. Ebiya Yehova watume mudilo ubebaloteja abo bonso. Kupwa Yehova walombola Eleaza mwanā Alone ayate bininga bya mudilo bya bafwa’ba, ebipunge bu mputo ipēla ya ku madabahu. Ino mputo ya madabahu yadi bu kidyumu ku Bene Isalela bayuke’mba i kutupu muntu mukwabo, kutalula’mo Alone ne bandi bana, wadi ufwaninwe kwingila bu kitobo kudi Yehova.
Ino Yehova wasake kulombola patōka’mba i mutonge Alone ne bandi bana kwikala babitobo. Penepo wanena Mosesa’mba: ‘Sapwila mfumu wa kisaka ne kisaka asele mukombo wandi. Ku kisaka kya Levi, i Alone okasapwila kusela mukombo wandi. Penepo ukatūla mukombo ne mukombo mu tabenakulo kumeso kwa dikumbo dya kipwano. Mukombo wa muntu ontongele ukamena maluba.’
Ino lubanga lukwabo, Mosesa’mba aye atale’mo, mukombo wa Alone au na maluba ne bipa byele kasha bikamena’ko! Mwene pano ubayuka mwanda waka Yehova wameneje maluba ku mukombo wa Alone?
Umbadilo 16:1-49; 17:1-11; 26:10.
Bipangujo
- I bāni batombokela lupusa lwa ba Mosesa ne Alone, ne i bika byobanena Mosesa?
- Mosesa walombola Kola ne bantu 250 badi nabo balonge bika?
- Mosesa wanena bantu bika, ne aye ukala’tu kishima kubalongeka bika?
- I bika byafikila Kola ne bantu 250 badi nabo?
- I bika byalonga Eleaza, mwanā Alone, na bininga bya mudilo bya bafwa’ba, ne mwanda waka?
- Mwanda waka Yehova wameneja mukombo wa Alone maluba? (Tala kifwatulo.)
Bipangujo bikwabo
- Tanga Umbadilo 16:1-49.
Kola ne bantu baādi nabo bālongele bika, ne mwanda waka kilongwa kyabo kwādi kutombokela Yehova? (Umb. 16:9, 10, 18; Levi 10:1, 2; Nk. 11:2)
I milangwe’ka imbi yādi na Kola ne ‘bamfumu ba kitango’ 250? (Umb. 16:1-3; Nk. 15:33; Is. 49:7)
- Tanga Umbadilo 17:1-11 ne 26:10.
Kumena kwāmenene mukombo wa Alone maluba kwālombwele bika, ne mwanda waka Yehova wāsakile utūlwe mu dikumbo? (Umb. 17:5, 8, 10)
I ñeni’ka mikatampe yotuboila ku kiyukeno kya mukombo wa Alone? (Umb. 17:10; Bil. 20:28; Fid. 2:14; Bah. 13:17)


text:
Bushe Ubushiku Mukafwa Bwalilembwa?
Icasuko ca mu Baibolo
Awe, ubushiku tukafwa tabwalembwa. Baibolo itila, ifilenga abantu ukufwa, ilingi line, “fintu fyabula ukwenekela” ifibacitikila, tailanda ukuti kutantika kwa kwa Lesa.—Lukala Milandu 9:11.
Bushe Baibolo te yalanda ukuti kwaliba “inshita ya kufwa”?
Ee, pali Lukala Milandu 3:2 patila “kwaliba inshita ya kufyalwa ne nshita ya kufwa; inshita ya kulimba ne nshita ya kunukula icalimbilwe.” Na lyo line, ico Baibolo ilandapo pali ici cikomo, fintu fyalekanalekana ificitika ku bantu. (Lukala Milandu 3:1-8) Lesa tatwimikila inshita ya kufwa nga filya fine temikila umulimi inshita ya kubyala. Kanshi ico ili ilembo lilandapo ca kutila tatufwile ukubika sana amano ku fintu ifishacindama ica kuti twalaba na kuli Kabumba wesu.—Lukala Milandu 3:11; 12:1, 13.
Kuti twatantalishako ubumi
Nangu ca kuti ifintu ifyabipa filacitika ukwabula ukwenekela, kuti twatantalishako ubumi nga tulecita ifintu ifisuma. Baibolo itila: “Amafunde ya wa mano kamfukumfuku ka mweo, ku kutalusha umuntu ku fiteyo fya mfwa.” (Amapinda 13:14) Na kabili Mose aebele abena Israele ukutila ‘inshiku sha mweo wabo shali no kufula’ nga balekonka amafunde ya kwa Lesa. (Amalango 6:2) Na lyo line, nga ca kuti tulecita ifyabipa, te kuti twikale inshiku ishingi.—Lukala Milandu 7:17.
Lelo, nangu twingaba na mano ya musango shani, tapali ico twingacita icingalenga imfwa yatutaluka. (Abena Roma 5:12) Na lyo line, ifintu fikaaluka pantu Baibolo yalitulaya ukuti “imfwa tayakabeko.”—Ukusokolola 21:4.


text:
MAKANI AAYEEME AMUTWE UULI ACIVWUMBYO
Sena Leza Nkwali? Sena Kuli Mbocigwasya Kuzyiba Kuti Nkwali?
Mubuzyo wakuti sena Leza nkwali ulibonya mbuli kuti taukonzyi kwiingulwa naa kuti bantu banji tabaubikkili maano. Ba Hervé, ibakakomenena ku France baamba kuti: “Nokuba kuti tandili akati kabaabo batasyomi kuti Leza nkwali, tandili musyomi. Kulindime, nzila mbotu yakupona nkubelesya busongo bwangu. Eeci taciyandiki kusyoma muli Leza.”
Bamwi balakonzya kulimvwa mbuli ba John baku United States. Bakaamba kuti: “Ndakakomezyegwa abazyali batakali kusyoma muli Leza. Nindakacili mukubusi, tiindakazyi kuti Leza nkwali naa pe. Nokuba boobo, ziindi zimwi ndakali kwaayeeya makani aaya.”
Sena kuli nomwakalibuzyide kuti naa Leza nkwali, alimwi ikuti naa nkwali sena buumi bulaba ampindu? Ambweni kuli nomwakajana makani aakatazya kupandulula kuti muntu katasyomi kuti kuli Mulengi, mucikozyanyo makani aasayaansi aamba mbozibambidwe kabotu zintu ambozipa kuti buumi kabuliko alimwi abumboni bwakuti buumi tiibwakazwa kuzintu zitaponi.—Amubone kabbokesi kakuti “ Amulange-lange Bumboni.”
Amulange-lange mbwaayandika makani aambwa atala aawa. Ali mbuli zikwankwani zitondezya nkomukonzya kujana zintu ziyandisi. Ikuti mwajana bumboni busyomeka bwakuti Leza nkwali, amakani aasyomeka kujatikizya nguwe, inga mwagwasyigwa kapati. Amubone zikozyanyo zyone.
1. BUUMI NCOBWAAMBA
Ikuti naa buumi bulaampindu, tuyanda kuzyiba naa nimpindu nzi alimwi ambotujatikizyigwa. Nkaambo ikuti naa Leza nkwali pele tatuzyi kuti nkwali, nkokuti tulapona katutazyi kaambo kayandika kapati mububumbo.
Bbaibbele lyaamba kuti Leza Nkasensa kabuumi. (Ciyubunuzyo 4:11) Ino kuzyiba makani aaya inga catugwasya buti kupona buumi bulaampindu? Amulange-lange ncoliyiisya Bbaibbele kujatikizya makani aaya.
Akati kazilenge zyoonse zili anyika, bantu balilibedelede. Kweelana ancolyaamba Bbaibbele, Leza wakatulenga kuba mbuli nguwe, kutegwa katutondezya bube bwakwe. (Matalikilo 1:27) Kuyungizya waawo, Bbaibbele liyiisya kuti bantu balakonzya kuba balongwe ba Leza. (Jakobo 2:23) Kunyina cintu cikonzya kupa kuti katupona buumi bulaampindu kwiinda kuba acilongwe a Mulengi wesu.
Ino caamba nzi kuba mulongwe wa Leza? Balongwe ba Leza balakonzya kwaambaula anguwe kumugama. Alimwi usyomezya kuti uyoobaswiilila akubagwasya. (Intembauzyo 91:15) Mbwaanga tuli balongwe ba Leza, tulakonzya kuzyiba mbwayeeya kujatikizya makani manji. Eeci cilakonzya kupa kuti tujane twaambo twamasimpe kujatikizya mibuzyo iitukatazya mubuumi.
Ikuti naa Leza nkwali pele tatuzyi kuti nkwali, nkokuti tulapona katutazyi kaambo kayandika kapati mububumbo
2. LUUMUNO LWAMUMIZEEZO
Mucikozyanyo, bantu bamwi cilabakatazya kusyoma muli Leza akaambo kamapenzi ngobabona munyika. Balabuzya kuti, ‘Nkaambo nzi Mulengi singuzuzyoonse ncazumizya mapenzi abubi?’
Bwiinguzi buli mu Bbaibbele mbwakuti tanaakali makanze aa Leza kuti bantu kabapenga. Ciindi bantu nobakalengwa, kwakanyina mapenzi. Noluba lufwu tiilwakali makanze aa Leza aakusaanguna kujatikizya bantu. (Matalikilo 2:7-9, 15-17) Sena eeci cilakatazya kusyoma? Sena makani buyo aakondelezya? Peepe. Ikuti naa kuli Mulengi singuzuzyoonse alimwi akuti luyando mbobube ibwiinda boonse mbwajisi, nkokuti oobu mbobuumi mbotukonzya kulangila kuti ulatupa.
Ino ncinzi cakaleta bukkale buliko sunu? Bbaibbele lyaamba kuti Leza wakalenga bantu kabajisi nguzu zyakulisalila. Tatuli malobboti, tatusinikizyigwi buya kumvwida Leza. Banabukwetene bakusaanguna, kwalo kwakazwa bantu boonse, bakasala kukaka busolozi bwa Leza. Muciindi cakusala kumvwida Leza, bakasala kutobela kuyanda kwabo beni. (Matalikilo 3:1-6, 22-24) Lino tulapenga akaambo kakusala kwabo.
Tulakonzya kuba aluumuno lwamumizeezo ikuti twazyiba kuti kupenga kwabantu taali makanze aa Leza. Nokuba boobo, tuyanda kukatalusyigwa kumapenzi. Tuyanda bulangizi bwakumbele.
3. BULANGIZI
Ciindi nobakazanga bantu, Leza wakasyomezya kuti mukuya kwaciindi, uyoozuzikizya makanze aakwe aakusaanguna kujatikizya nyika. Akaambo kakuti ngu singuzuzyoonse, kunyina cikonzya kumulesya kucita oobo. (Isaya 55:11) Lino-lino, Leza uyoobugusya bubi boonse bwaboola akaambo kakumuzangila, mpoonya makanze aakwe aakusaanguna kujatikizya nyika alimwi abantu ayoozuzikizyigwa.
Ino eeci inga caamba nzi kulindinywe? Amulange-lange zisyomezyo zyobilo buyo akati kazisyomezyo zinji zili kumbele Leza nzyaakaamba, izijanika mu Bbaibbele.
LUUMUNO NYIKA YOONSE ALIMWI BUBI BWAGUSYIGWA. “Kusyeede kaindi kaniini buyo, ibantu babi tabakabi limbi pe; uyoolanga nkobakabede, pele tabakabiko pe. Pele babombe myoyo bayookona nyika, eelyo bayoobotelwa kapati muluumuno lunji.”—Intembauzyo 37:10, 11.
MALWAZI ALIMWI ALUFWU ZYAGUSYIGWA. “Taakwe muntu naba omwe uukkala munyika uuyakwaamba kuti: ‘Ndaciswa.’” (Isaya 33:24) “Uyoolumena lufwu mane kukabe kutamani, alimwi Mwami Singuzuzyoonse Jehova uyoosindula misozi kumasyu oonse.”—Isaya 25:8.
Nkaambo nzi ncotukonzya kuzisyoma zisyomezyo zya Leza izili mu Bbaibbele? Akaambo kakuti zisyomezyo zinji zilembedwe mumo zyakazuzikizyigwa kale. Nokuba boobo, ibulangizi bwakuyookatalusyigwa kumbele tabugusyi makatazyo aaliko lino. Ino ndugwasyo nzi lumbi ndwapa Leza?
4. LUGWASYO KUJATIKIZYA MAPENZI ALIMWI AZYAKUSALA
Leza ulatupa busolozi ibutugwasya ciindi camapenzi alimwi ambotukonzya kusala kabotu. Zyakusala zinji tazitujatikizyi kapati, pele zimwi zilakonzya kutujatikizya kwaciindi cilamfwu. Kunyina muntu uukonzya kutupa busongo bugwasya mbuli busongo mbwatupa Mulengi wesu. Cili boobo akaambo kakuti Jehova ulizyizyi zyoonse zyakacitika kale alimwi aziyoocitika. Kuyungizya waawo, ngo Kasensa kabuumi. Aboobo ulizyi nzyotuyandika.
Bbaibbele lijisi mizeezo ya Jehova Leza, mbwaanga wakasololela bantu baindene-indene kulemba mizeezo yakwe. Mu Bbaibbele, tujana majwi aaya: “Mebo, nde Jehova ndime Leza wako, ndime ndikuyiisya kuti ugwasyigwe, uukusololela munzila moyelede kweendela.”—Isaya 48:17, 18.
Nguzu zya Leza tazimani, alimwi ulilibambilide kubelesya nguzu zyakwe kutugwasya. Bbaibbele lipandulula Leza mbuli taata siluyando uuyanda kutugwasya. Lyaamba kuti: ‘Taata uuli kujulu uyakubapa muuya uusalala aabo ibamulomba!’ (Luka 11:13) Nguzu eezyi izizwa kuli Leza zilakonzya kutusolweda akutuyumya.
Ino inga mwalujana buti lugwasyo oolu kuli Leza? Bbaibbele liingula kuti: “Kufwumbwa ooyo uuswena afwaafwi kulinguwe weelede kusyoma kuti nkwali ncobeni akuti uba sikupa bulumbu kuli baabo bamuyandaula cabusungu.” (Bahebrayo 11:6) Kutegwa musinizye kuti Leza nkwali, mweelede kulanga-langa bumboni nyolikke.
SENA MUYOOVWUNTAUZYA?
Citola ciindi kujana kasimpe ka Leza, pele mulakonzya kugwasyigwa ikuti mwacita oobo. Amulange-lange cakuluula caba Xiujin Xiao, ibakazyalilwa ku China pele lino bakkala ku United States. Bakaamba kuti: “Nokuba kuti ndakali kusyoma njiisyo yakusanduka, ndakali kuyandisisya kulizyiba Bbaibbele. Aboobo ndakatalika kwiiya Bbaibbele a Bakamboni ba Jehova. Mumwaka wamamanino kandili kukkoleji, ndakajata bubi cakuti tiindakajisi ciindi cakwiiya Bbaibbele. Eeci cakandipa kutakkomana. Nondakatalika alimwi kubikkila maano kukwiiya Bbaibbele, ndakajana lukkomano.”
Sena mulayanda kwiiya zinji kujatikizya Mulengi wesu, Jehova Leza? Amujane ciindi cakuvwuntauzya nobeni.


text:
NGAZI YAMULINDIZI JULY 2014
Nkaambo Nzi Zintu Zibyaabi Ncozibacitikila Bantu Bali Kabotu?
Sena tweelede Leza ngweelede kupegwa mulandu? Karma Mubyaabi? Sena kuli mbotukonzya kwaaleya mapenzi alimwi azintu zibyaabi?
Zintu Zibyaabi Zyavwula!
Ikuti kakuli Leza Singuzuzyoonse, nkaambo nzi ncatabakwabilili bantu bali kabotu?
Nkaambo Nzi Zintu Zibyaabi Ncozibacitikila Bantu Bali Kabotu?
Ibbaibbele lilaamba zintu zyotatwe zipa kuti bantu kabapenga.
Ncayoocita Leza Kujatikizya Bubi
Sena alamukkomanisya makani aajatikizya kukkala munyika mwalo bantu bali kabotu mobatanoocitikilwi zintu zibyaabi?
Lyoonse Ndakali Kweenda Antobolo Yangu
Ba Annunziato Lugarà bakali bamukabunga kazigwebenga, pele kuunka ku Ŋanda ya Bwami kwakacinca buumi bwabo.
Mbuti Mbomweelede Kubalaya Bana Banu?
Bbaibbele lilapandulula zintu zyotatwe mukupa lulayo lugwasya.
Sena Mulizyi?
Ino basikupanga mato bansiku bakali kucita buti kutegwa mato kaatanjizyi maanzi? Ino nswi zyakali kucitwa buti kutegwa kazitaboli mumazuba ansiku?
Sena Mulakonzya Kumubona Leza Uutalibonyi?
Amwiiye mbomukonzya ‘kujalula myoyo yanu.’
Mibuzyo Yamu Bbaibbele Yaingulwa
Sena mupailo ninzila buyo yakulomba lugwasyo?
Zibalo Azimwi Izili a Intaneti
Sena Ntenda Zipati Zilicitikila Ncisubulo Kuzwa Kuli Leza?
Amulange-lange twaambo totatwe tuzyibya zyintu Leza nzyaakacita zilembedwe mu Bbaibbele.


text:
Icisimicisyo 26: Jobo wa Bucetekelo Kuli BaLesa
KANI wamumfwile’nkumbu uyu mwalalume umulwasi? Isina lyakwe ni Jobo, ne mwanakasi mukasi wakwe. Kani waisiba ici alukulabila kuli Jobo? ‘Bakaneni baLesa, mufwe.’ Leka tubone umulandu angalabilila icintu koti niceco, ne mulandu Jobo apengeele ukwakuti.
Jobo aali muntu wa bucetekelo uwalukumfwila baYehoba. Alukwikala mu calo ca Use, tacalipo apatali na Kanani. BaYehoba balimutemenwe Jobo ukwakuti, pano kwali umo uwamufitilwe. Kani ulimwisi uyo?
Aali ni Satana Umusensesi. Anuka ukweba’ti Satana ni nkalamba imbifi uufitilwa baYehoba. Alitungulukile ukulenga Adama na Efa ukukano’kumfwila baYehoba, kabili alilangulukile ukweba’ti angalenga uuli onse lukoso naye ukukano’kumfwila baYehoba. Pano kani alitungulukile? Koku. Languluka lukoso pa balalume ne banakasi abengi aba bucetekelo abo twasambililapo. Kani ni banga ungasimbulapo?
Panuma Yakobi na Josefi bafwile mu Ijipiti, Jobo e wali umuntu wa bucetekelo makosa kuli baYehoba ponse pa calo. BaYehoba balukufwaya Satana ukwisiba ati tekuti alenge uuli onse ukube’mbifi, popele balilabile ati: ‘Mulolesye Jobo. Bona ifi ancetekele.’
Satana alipikisye ati: ‘Wa bucetekelo, nipakuti mulamusyukisya kabili alikwete’fintu ifiweme ifingi. Pano kani ifi mufipokolole, akamukaneni.’
Popele baYehoba balilabile ati: ‘Cita koti nifyopele’fyo. Fipokolole. Ucite fyonse ifibipile ifi ulukufwaya kuli Jobo. Tukabona kani akankana. Pano ubone ukweba’ti ye taumwipeye.’
Icakutanga, Satana alilengele abalalume ukwiba iŋombe ne ngamela syakwe Jobo, kabili imbelele syakwe balisipeye. Eli aipeye abana bakwe abalalume ne banakasi 10 ku cipuupu. Mukukonkapo, Satana kalwalika Jobo ne bulwasi ububipisye makosa. Jobo aalipengele makosa. Ici e calengele umukasi wakwe Jobo ukumubula ati: ‘Bakaneni baLesa, mufwe.’ Pano Jobo tekuti acite’fyo. Nakabili, ababyakwe ababufi botatu balisile ne kumubula ati aalikele ubwikasi bwa bumbifi. Nangabe’fyo Jobo alitwalilile ukuba uwa bucetekelo.
Ici calilegele baYehoba ukusangalala ukwakuti, kabili panuma yafyefyo balimusyukisye Jobo, koti nififi ulukubona pa cikope. Balimuposesye ku bulwasi bwakwe. Jobo alikwete na bambi abana abalombe 10, kabili iŋombe, imbelele ne ngamela syalifulile pabili ukucila ne fisyali pa kutanga.
Kani ukalukuli lyonse uwa bucetekelo kuli baYehoba koti ni Jobo? Kani uli koti nifyopele’fyo, baLesa bakakusyukisya na webo. Ukekala umuyayaya ili icalo conse cikalulwa iciweme lukoso koti libala lya Edeni.
Jobo 1:1-22; 2:1-13; 42:10-17.
Ifyakwipusya
- Kani Jobo aali ninani?
- Mba nifindo Satana aesesye ukucita, kani pano alitungulukile?
- Mba nifindo baYehoba bamusuminisye Satana ukucita, kabili nipali wisa mulandu?
- Mba nindo umukasi wakwe Jobo amubulile ati ‘abakane baLesa ne kufwa’? (Bona pa cikope.)
- Koti nifyefyo ungabona pa cikope ca bubili, mba baLesa balimusyukisye syani Jobo, kabili nipali wisa mulandu?
- Kani nafwebo, ukupalakanya kuli Jobo, tuli ababucetekelo kuli baYehoba, niesa amasyuko tukapoka?
Ifyakwipusya na fimbi
- Pendeni Jobo 1:1-22.
Kani abaKlistu muli bulelo bangatuntulula syani icakubwenako cakwe Jobo? (Jobo 1:1; Filip. 2:15; 2 Pet. 3:14)
- Pendeni Jobo 2:1-13.
Kani ifi Jobo acitile nefi umukasi wakwe acitile ili Satana alukubakululusya fyapusana muli sisa’nsila syobilo? (Jobo 2:9, 10; Ifisi. 19:3; Mika 7:7; Mal. 3:14)
- Pendeni Jobo 42:10-17.
Kani amasyuko Jobo apokele apalana syani ne masyuko baYesu bapokele pa kuba ababucetekelo mu mweo wabo? (Jobo 42:12; Filip. 2:9-11)
Kani alatukosya syani amasyuko Jobo apokele pakuti alitwalilile ukubo’mulungeme kuli baLesa? (Jobo 42:10, 12; Ebeya. 6:10; Jako. 1:2-4, 12; 5: 11)