text:
“Shi Muyukile Bino Bintu, Mwi ba Nsangaji shi Mulonga’byo”
“Byakudya byami i kulonga kiswa-mutyima kya yewa wantumine ne kupwa mwingilo wandi.”—YOANO 4:34.
1. Le ngikadila ya kwisakila ya ino ntanda ibwanya kwikala na lupusa namani pa kwityepeja kwetu?
Mwanda waka i bikomo kwingidija byobya byotwifunda mu Kinenwa kya Leza? Bubinga bumo bidi i buno amba, pa kulonga byoloke tufwaninwe kwikala betyepeje. Ino mu ano “mafuku a mfulo,” i bikomo kwikala betyepeje, mwanda bantu bavule betujokolokele i “ba kwisanswa abo bene, ba kusanswa lupeto, ba kwitumbika, ba kwizunzula” ne “ba kubulwa kwīfula.” (2 Temote 3:1-3) Batwe bengidi ba Leza, tuyukile amba uno mwikadila i mubi, ino tubwanya kumona’mba boba balonga’byo badi biyampe ne badi na nsangaji mu būmi bwabo. (Ñimbo ya Mitōto 37:1; 73:3) Tubwanya’nka ne kwiipangula’mba: ‘Lelo bukomo bononga bwa kutūla bisakibwa bya bakwetu kumeso kwa byami budi na mvubu? Le bantu bakandēmeka nyeke shi nalonga bintu na kwityepeja?’ (Luka 9:48) Shi tuleke ngikadila ya kwisakila ya ino ntanda itutādile, nabya tubwanya kōna kipwano kyetu kilumbuluke na banabetu ne kulengeja bantu bakomenwe kwituyuka’mba twi bene Kidishitu. Ino shi tuboile ñeni ku bimfwa bya bengidi ba Leza ba pa kala ne kwibeula, nabya biketwendekela biyampe.
2. Le i ñeni’ka yotubwanya kuboila ku bengidi ba Leza ba kikōkeji ba pa kala?
2 Lelo i bika byākweshe bengidi ba Leza ba kikōkeji ba pa kala bekale balunda nandi? Le bāmusangeje namani? Le i kwepi kobāmwene bukomo bwa kulonga byoloke? Shi tutange bimfwa byabo mu Bible ne kulangulukila’po, nabya lwitabijo lwetu lukakomejibwa.
BINTU BIKOMEJA LWITABIJO LWETU
3, 4. (a) Le Yehova witufundijanga muswelo’ka? (b) Mwanda waka tusakilwa kintu kikwabo kupita’ko buyuki bonkabonka pa kukomeja lwitabijo lwetu?
3 Yehova witupanga byotusakilwa mwanda wa kukomeja lwitabijo lwetu. Tutambulanga madingi mayampe ne bufundiji kupityila ku Bible, mabuku etu a bwine Kidishitu, diteba dyetu, Televijo ya JW, ku kupwila ne ku bitango. Inoko Yesu wāshintulwile amba tusakilwa kintu kikwabo kupita’ko buyuki bonkabonka. Wānenene amba: “Byakudya byami i kulonga kiswa-mutyima kya yewa wantumine ne kupwa mwingilo wandi.”—Yoano 4:34.
4 Kudi Yesu, kulonga kiswa-mutyima kya Leza kwādi pamo bwa byakudya. Kudya byakudya biyampe kulengejanga twiivwane biyampe ne kupa imbidi yetu bukomo. Kulonga kiswa-mutyima kya Leza nako mo monka, kwitulengejanga twiivwane biyampe ne kukomeja lwitabijo lwetu. Kimfwa, le kodi mwende mukōke ku kupwila kwa kwenda mu busapudi, ino abe ujokela ku njibo pa kupwa kwa busapudi waivwana nsangaji ne kutūkijibwa mutyima?
5. Le tumwenanga namani mu kwikala ba tunangu?
5 Shi tuloñanga bintu bitulomba Yehova kulonga, twi ba tunangu. (Ñimbo ya Mitōto 107:43) Kadi bantu ba tunangu bemwenanga byabuyabuya bivule. “I kutupu kintu kyoabila kidingakene nato. . . . I mutyi wa būmi ku boba bakwete’to, kadi boba bakwatyije’to baketwa bu ba nsangaji.” (Nkindi 3:13-18) Yesu wānenene amba: “Shi muyukile bino bintu, mwi ba nsangaji shi mulonga’byo.” (Yoano 13:17) Bana ba bwanga ba Yesu bādi ba kwikala na nsangaji pobādi ba kwendelela kulonga byobya byēbalombwele Yesu kulonga. Bādi balonda bufundiji ne kimfwa kyandi mu būmi bwabo.
6. Mwanda waka tufwaninwe kwingidija nyeke byobya byotwifunda?
6 Dyalelo nadyo, tufwaninwe kwingidija nyeke byobya byotwifunda. Langulukila’po bidi pa sendwe umo udi na bingidilwa ne buyuki. Bino bintu bikamukwasha ekale sendwe muyampe enka shi wingidija’byo. Ubwanya kwikala na bwino bwa myaka mivule, ino ufwaninwe kwingidija nyeke byaefundile shi usaka kwikala bu sendwe muyampe. Mu muswelo umo onka, potwashilwile kwifunda bubine, twadi na nsangaji mwanda twaingidije byotwatangile mu Bible. Inoko pa kwikala na nsangaji ya endaenda, tufwaninwe kwendelela na kwingidija difuku ne difuku byobya bitufundija Yehova.
7. Le i bika byotufwaninwe kulonga pa kuboila ñeni ku bimfwa bya mu Bible?
7 Mu kino kishinte, tusa kwisambila pa miswelo imoimo yotukokeja kukomenwa’mo kwikala nyeke betyepeje. Tusa kuyuka muswelo wētyepeje bantu ba kikōkeji ba pa kala. Inoko tufwaninwe kulonga bivule kupita’ko’tu kutanga myanda bitupu. Tufwaninwe kulangulukila’po ne kwiingidija mu būmi bwetu.
WIMONE BU UDI MU LUDINGO LUMO NA BAKWENU
8, 9. Le i ñeni’ka yotuboila ku myanda ya kwityepeja kwa Polo idi mu Bilongwa 14:8-15? (Tala kifwatulo ku ngalwilo.)
8 Leza usakanga bantu ba miswelo yonso 1 Temote 2:4) Lelo umonanga namani bano bantu bonso kebefundile kashā bubine? Mutumibwa Polo wāsapwidile Bayuda bādi bayukile kala bintu kampanda bitala padi Yehova. Ino kadi wāsapwidile ne boba bādi batōta baleza ba bubela. Kwibasapwila kwātūdile kwityepeja kwa Polo pa ditompo. Namani?“bapande ne kwikala na buyuki bwinebwine bwa bubine.” (
9 Mu lwendo lubajinji lwa Polo lwa bu mishonele, aye ne Banabasa bāendele mu kibundi kya Lesetala. Bene Laikonya bādi bekele’mo bāmwene ba Polo ne Banabasa pamo bwa bantu ba bukomo bwa pa bula ne kwibetyila pa majina a baleza babo ba bubela ba Zeuse ne Hemese. Le ba Polo ne Banabasa bāsangedile’byo? Le bēbimwene bu kushinta kusangaja kwa kupangwapangwa kwēbatene mu bibundi bibidi bikwabo? Le bālangile amba kuno kutebwa mutyima kukakwasha bantu bavule bevwane myanda miyampe? Mhm! Bāfītyilwe ne kwela mabila’mba: “I kika le kyomulongela namino? Netu twi bantu ba bilubo pamo’nka bwa banwe.”—Bilongwa 14:8-15.
10. Mwanda waka ba Polo ne Banabasa kebēmwenepo bu bapite bene Laikonya?
10 Ba Polo ne Banabasa pa kunena’mba nabo i bantu, bādi basaka kunena’mba i ba kubulwa kubwaninina. Kebādipo basaka kunena’mba batōtanga muswelo umo na bene Laikonya. Ba Polo ne Banabasa bātuminwe na Leza bu bamishonele. (Bilongwa 13:2) Bāshingilwe māni a mushipiditu ujila kadi bādi na lukulupilo lwa kutendelwa. Inoko bino kebyēbapelepo bubinga bwa kwimona bu bebapite. Bājingulwile amba bano bantu nabo babwanya kupebwa lukulupilo lwa kwenda mūlu shi betabije myanda miyampe.
11. Le i muswelo’ka otubwanya kwikala betyepeje pamo bwa Polo potusapula?
11 Uno i muswelo umo wa kulombola’mba twi betyepeje pamo bwa Polo. Ketufwaninwepo kumona’mba mwingilo wetu wa kusapula nansha bintu byotulonga na bukwashi bwa Yehova bitulengejanga twikale ba pa bula. Tubwanya kwiipangula’mba: ‘Le monanga namani bantu ba mu wami mwaba? Le sañunanga bisumpi bya bantu kampanda?’ Batumoni ba Yehova kujokoloka ntanda yonso, baloñanga bukomo bwa kukimba boba bakokeja kwivwana myanda miyampe. Bamo baloñanga’nka ne bukomo bwa kwifunda ludimi nansha bibidiji bya bantu bamonwa bu ba munshi. Abo kebemonengapo nansha dimo bu bayampe kutabuka boba bobasapwila. Inoko baloñanga bukomo bwa kuyuka muntu ne muntu mwanda wa kukwasha bantu bavule betabije musapu wa Bulopwe.
TELA MAJINA A BAKWENU MU MILOMBELO YOBE
12. Le Epafalasa wālombwele namani amba utele bakwabo mutyima?
12 Muswelo mukwabo wa kulombola’mba twi betyepeje, i kulombelela’ko batutu ne bakaka, boba “batambwile [kala] lwitabijo lulēme’nka na lwetu.” (2 Petelo 1:1) Ye mwādi mulongela ne Epafalasa. I mutelwe’tu misunsa isatu mu Bible. Polo paādi mu njibo ya kifungo mu Loma, wālembēle bene Kidishitu ba mu Kolose pangala pa Epafalasa amba: “Ulombelanga mafuku onso na kininga pa mwanda wenu.” (Kolose 4:12) Epafalasa wādi uyukile banabetu biyampe, kadi wādi wibatele mutyima bya binebine. Polo wāmwityile bu “musungi mukwetu,” nanshi Epafalasa nandi wādi na makambakano andi. (Filemone 23) Ino aye wādi utele mutyima ku bisakibwa bya bakwabo ne kulonga’po kintu mwanda wa kwibakwasha. Epafalasa wādi ulombelela’ko batutu ne bakaka, netu tubwanya kulonga namino, enka ne kwibatela pa majina abo. Milombelo ya uno muswelo idi na bukomo bukatampe.—2 Kodinda 1:11; Yakoba 5:16.
13. Le i muswelo’ka obwanya kwiula Epafalasa polombela?
13 Langulukila bidi pa muntu obwanya kutela dijina mu milombelo yobe. Padi uyukile’ko balunda nobe ba mu kipwilo nansha ba mu kisaka balwa na bikoleja. Padi badi na butyibi bukomo bwa kukwata nansha matompo a kūminina. Ubwanya ne kulombelela’ko banabetu batelelwe majina abo mu kishinte kya pa jw.org kinena’mba “Les Témoins de Jéhovah emprisonnés en raison de leur foi.” (Twela mu SALLE DE PRESSE > VEILLE JURIDIQUES.) Ubwanya ne kulombelela’ko boba bafwidilwe bantu bobasenswe, boba bapandile panopano ku bimpengele nansha ku mavita, ne boba badi na makambakano a mwa kusokwela lupeto. Kadi kudi batutu ne bakaka bavule bene botubwanya kulombelela’ko! Shi twibalombelela’ko, tulombolanga’mba ketutelepo mutyima’nka ku bisakibwa byetu kete, ino i ne ku bya bakwetu. (Fidipai 2:4) Bine, Yehova wivwananga milombelo ya uno muswelo.
‘PEJA PA KWIVWANA’
14. Lelo Yehova i mwivwaniki muyampe mpata namani?
14 Muswelo mukwabo wa kulombola’mba twi betyepeje i kwikala bevwaniki bayampe. Yakoba 1:19 witunena ‘tupeje pa kwivwana.’ Yehova i mwivwaniki muyampe mpata. (Ngalwilo 18:32; Yoshua 10:14) Kimfwa, tanga mīsambo idi mu Divilu 32:11-14. (Tanga.) Nansha Yehova byākadipo witabije mulangwe wa Mosesa, ino Yehova wālekele Mosesa alombole mwaādi wiivwanina. Le ubulwepo kwivwana na kitūkijetyima muntu wadi na milangwe mitupe pa kala ne kulonda mwalangila? Yehova aye, wivwananga na kitūkijetyima bantu bonso bamulomba na lwitabijo.
15. Le tukeula Yehova namani pa kulēmeka bakwetu?
15 Wiipangule amba: ‘Shi Yehova wityepejanga, wivwana bantu na mwaāivwanine Abalahama, Letyela, Mosesa, Yoshua, Manoa, Ediya ne Hezekia, mbulwepo nami kwibevwana? Mbulwepo kulēmeka banabetu bonso bininge na kwibevwana ne kulonda milangwe yabo shi bibwanika? Lelo kudi muntu kampanda mu kipwilo nansha mu kisaka kyetu ombwanya kuta mutyima bininge? Le nkalonga’byo namani?—Ngalwilo 30:6; Batyibi 13:9; 1 Balopwe 17:22; 2 Bilongwa 30:20.
“PADI YEHOVA USA KUMONA TUSUA TWAMI”
16. Lelo Mulopwe Davida wālongele namani pāmutukile Shimei?
16 Kadi kwityepeja kwitukwashanga tulombole kwīfula shi bakwetu abetulonga bibi. (Efisesa 4:2) Tutana kimfwa kiyampe kya kwīfula mu 2 Samwele 16:5-13. (Tanga.) Shimei, mubutule wa Mulopwe Solo, wātukile ne kutamba’dyo Davida ne bengidi bandi. Davida wādi ubwanya kutalaja Shimei, ino wāūminine mutonko wandi na kitūkijetyima. Le Davida wābwenye namani kwīfula uno muswelo? Tubandaulei lwimbo lwa busatu lwa Mitōto pa kuyuka kino.
17. Le i bika byākweshe Davida ekale na kwīfula, ne tubwanya kumwiula namani?
17 Davida wābundile lwimbo lwa busatu lwa Mitōto kitatyi kyādi kikimba wandi mwana Abisalome kumwipaya. I mu kino Ñimbo ya Mitōto 3:4 amba: “Nkelanga lubila kudi Yehova, nandi ukangitabanga mu lūlu lwandi lujila.” Shi abetulonga bibi, tufwaninwe kulombela na mwālongele Davida. Nabya Yehova uketupa mushipiditu wandi ujila amba tūminine. Ubulwepo kwīfula nansha kulekela bininge shi muntu wakulonga bibi? Le ukulupile amba Yehova utele mutyima ku masusu obe ne amba ukakukwasha ne kukwesela?kitatyi kyātambilwe Davida na Shimei, ino Davida wamona bukomo bwa kwikala talala. Namani? Tutanga binenwa bya Davida mu
“TUNANGU KYO KINTU KYA MVUBU KUTABUKA”
18. Le tukamwena namani mu kwingidija bulombodi bwa Yehova?
18 Shi tulonga bintu byotuyukile amba i byoloke, tukekala ba tunangu kadi Yehova uketwesela. Bible unena mu Nkindi 4:7 amba: “Tunangu kyo kintu kya mvubu kutabuka.” Nansha tunangu byotwimanine pa buyuki, ino bilombanga bivule kupita’ko’tu kwivwanija myanda bitupu. Mu tunangu mubadilwa ne butyibi botukwata. Enka ne tunyengelele tumwekejanga tunangu na kubīka bidibwa bya kudya mu buyo. Ato ketuyukilepo bintu bivule, ino twiteakanyanga na tunangu ku bintu bya kumeso. (Nkindi 30:24, 25) Kidishitu, witwa ne bu “tunangu twa Leza” uloñanga nyeke byobya bisangaja Shandi. (1 Kodinda 1:24; Yoano 8:29) Leza uketupala mpalo shi netu tulombola tunangu na kulonga byobya byotuyukile amba i byoloke ne kwikala nyeke betyepeje. (Tanga Mateo 7:21-23.) Shi ke pano, longa nyeke bukomo bwa kukwasha kipwilo kikale bu kifuko kibwanya bonso kwingidila’mo Yehova na kwityepeja. Shako bilombanga kitatyi ne kitūkijetyima pa kulonga byobya byotuyukile amba i byoloke. Inoko kulonga namino kulombolanga kwityepeja, kadi kwityepeja nako kuketulengeja twikale ba nsangaji tamba’nka pano ne nyeke ne nyekeke.


c: text/html

text:
Atalaa kukazya Bbaibbele, kupona kotaninga zyalwa tuuli muzeezo wa maanu. Atulangelange mibuzyo eeyi:
1) Mpaaciindi cili mumyaka yabufundisi bwa Yahushua anyika naakaibaluka kuti wakali kupona kataninga zyalwa?
2) Muunzila nzi Yahushua mbwaakali kunga wakosozya buumi mbwaakali kupona kataninga zyalwa kumwi kayelene bubambe bwa mubili mbuli Wisi, oobo mbwaakapedwe mbuli cikwelete kwa kaindi kasyoonto biyo?
3) Hena eelyo Yahushua naakazyiba muzeezo wakuyoo gagailwa aciciingano ngwaakali kutingaana, wakali muzeezo ngwaakazyi kale kacili muciimo ncaakabede kataninga zyalwa na?
4) Ncilongwe nzi cakali kunga caba akataa Taata a Mwanaakwe uutaninga zyedwe kabakonzyene ciimo cabubambe amalengelo kaatana lengwa?
5) Hena “muzeezo” wakuti Mwana uupona katana zyalwa “alisamunune” buleza, wakali muzeezo wini wakakanzigwa kucitwa kakuli bakalikonzyene kale a Taata mu ciimo abubambe bwa kupona lyoonse alyoonse?
6) Mbubuti naa cilakonzyeka kuti Mwana naakalisamununa ciimo abubambe bwakwe boonse bumupa kupona (mubili wabuntu). Ninzi cakali kunga cacaala aawo?
7) Mbwaanga Yahushua wakabusyigwa kali muciimo ca mubili wabuntu kuzwa kubafu, ino ciimo ca mubili ncaakajisi kataninga zyalwa cakaya kuli? Cakajokela kuli Taata na?
8) Akanzumina kenikeni munsi lya waawo Taata naakabumba Yahushua mwida lyokwa Maliya kwiinda munguzu zya Muya Uusalala, ino ciimo cakwe kataninga zyalwa cakali kucita nzi? Hena cakali cintu ciyandika akusandula ciimo eeco na?
9) Hena Yahushua naakabusyigwa kuzwa kubafu wakalilauka kwa mazuba aakubwene kulilila mazuba ngaakali kupona kacili Mwana uutaninga zyalwa na? Hena ucilaa mizeezo njaciibaluka ya mazuba aayo na? Mbuti mbocinga caba eeco?
Eeci cibalo citali ca-WLC cakalembwa aaba Robert Recchia
Twakagwisya mucibalo citaanzi mazina aabakomba mituni ngobayita Taata a Mwana, akubikka mucibaka cangawo mazina mataanzi ngubaapedwe. Kuyungizya waawo twakajokolosya mutumpango ntotulembulude akubikka mazina aa Taata a Mwana, mbuli mbwaakalembedwe kutaanguna abalembi bamu Bbaibbele bakayoyelwa moza. Nkamu ya-WLC

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kubbizyigwa kwa Yahushua a Lusyomo lwa Baleza Botatwe: Kusoma Maako 1:9-11
flickr.com/photos/tony709/6107292778 - Jordan River by Cycling Man
“Lyakali aciindi eeco Yahushua naakaboola kuzwa ku Nazaleta mu Galilaya akubbizyigwa aa Johane mu Mulonga wa Jodani. Mpeenya buyo aawo naakali kuzyaa kuzwa mumeenda, walo wakabona majulu akkala bukwazi Moza muciimo ca nziba, wakaselukila ali nguwe. Mpawo kwakamvwika jwi lizwa kujulu kakuti, 'Yebo uli Mwanaangu Muyandwa; kokondwa kwangu kuli muli nduwe.’” (Maako 1:9-11, New Jerusalem Bible).
Makani aakubbizyigwa (kunyikwa) kwa Yahushua a Johane Mubbizyi mu Mulonga wa Jodani, akalembwa mumilumbe yamaseseke iilandabika muwoonse wakalembwa [Mateyo, Maako, Luuka] pele kakuli kwiimpanya aasyoonto buyo mumulumbe wane. Oomo muciindi cakuti Yahushua aboole kulubbizyo lwa Johane lwakulekelelwa zinyonyoono, Johane waamba nguwe kuti, “Amulange, Mwanaa Mbelele ookwa Yahuwah uugwisya zinyonyoono zya nyika” (Johane 1:29).
Ibbaibbele lya The New Jerome Biblical Commentary lilembedwe kuti, “Maako ulaa Mulumbe uutonkomene cakutaleyaleya (1:9-11), mulumbe uutakwe cakulibilika alimwi katakwe cakulisenda. Pele, naakababuzya cakulemba, aaka kaano kakafwamba kubausya nsoni bacikombelo citaanzi, nkaambo kwakali kuyeeyelwa kuti taceeleli kuti Yahushua uutakwe cinyonyoono abbizyigwe nkaambo ka zinyonyoono. Aboobo Mateyo ulagwisyila caambidwe muli Maako 1:4 ca kulekelelwa zibi akuyungizya kampango ka [Mateyo 3:14-15]” (p. 637).
Akwalo kubbizya bana bavwanda cakayindizya kufubaazya Bunakristu nkaambo kalubbizyo oolo akubbizya (kunyikwa) kwa muzibe waku Ethiopia ooyo wakali kusunga nkomo yamali mubuleli bwa Mwami mukaintu Candace mu Milimo 8:36-39: “Nobakali kweenda munzila, bakasika kwakali maanzi. Muzibe wakati, ‘Langa ngaaya maanzi, ncinzi ino cindikasya [kunyikwa]?
Filipo wakateeti, ‘Naa wasyoma amoyo wako woonse ulakonzya.’ Wakavwuwa wakati, ‘Ndasyoma kuti Yahushua Messiah ngu Mwanaa Yahuwah.’ Nkabela Filipo wakalailila inkalaki yiime, bakaseluka ansi akuya mumeenda bobile Filipo amuzibe, mpoonya [wakamubbizya] Mpoonya nibakazwa mumaanzi Muuya wa Mwami wakamukwempa Filipo akumutola, muzibe taakamubona kabili pele wakagama nzila yakwe kayaa kubotelwa.” (New Jerusalem Bible). Zyoonse ziindi zyobile eezi zyakatondezya: (1) lubbizyo lwa muntu mupati/musyomi; (2) kunyikwa; (3) mulonga nokuba kalonga kakunka meenda mabotu kuti ncecintu ciyandika abusena bwa kubbizyila.
Mukudyakaizya mulimo waco mu lubbizyo lwa Banakristu, aabo Bakomba Baleza Botatwe kuzwa muciindi lyaali muswaangano yaku Nicea (325 AD) aku Constantinople (381 AD), bakapelengusya caacitika cipati kulubbizyo oolu eelyo nibaajula Mulumbe wa Maako kuti mbobumboni butazungaani butondezya lusyomo lwa Baleza Botatwe. Ibbuku lilaa mutwe wakuti The New Jerome Biblical Commentary lyaamba kuti, “Muziyanza zya Bunakristu zyakatobela aakale, kubbizya kulangwa kuti nciyubunuzyo citaanzi mu Cizuminano Cipya ca Baleza Botatwe, munzila yakunonzyanonzya, nkaambo Taata, Mwana, a Moza bali antoomwe aciindi comwe (Jerome)” (p. 638).
Tulabona eeci kacitondezyegwa amumalembe ookwa Augustine, ooyo umwi wakali musaanyina aa Jerome, ooyo wakasandulula Bbaibbele lya Vulgate muci Latini. Umwi mulembi Munakristu uuzyidwe kapati, wakalemba Mulumbe wa Sermon II kuti:
“Aawa kuli Baleza Botatwe baanzeene munzila imwi. Taata mu Jwi, — Mwana mu Muntu, — Muya Uusalala mu Nziba. Kwakali kuyandika akwaamba cintu eeci, cilibonya kakwiina bubi kubantu banji. Nkaambo kulibonya kwa Baleza Botatwe aawa kuliletedwe kuli ndiswe munzila ngubauba kakwiina kudonaika nokuba kweenkela. Nkaambo Mwami Kristu Lwakwe naboola muciimo ca mulanda kuli Johane, kakwiina kudonaika, ooyo ngo Mwana: nkaambo tacikonzyi kwaambwa kuti ooyo wakali Taata, nokuba Muya Uusalala. ‘Yahushua,’ mbokwaambwa, ‘ulaboola’ (Mateyo. 3:13), nkokuti, Mwanaa Yahuwah. Aa nguni uudonaika makani aa Nziba? Nanka yooyo uubuzya kuti, ‘Ino Nziba yiiminina nzi?’ kakuli Mulumbe mubotu ulizubulude cakusalazya kuti, ‘Muya Uusalala wakaselukila ali nguwe muciimo ca nziba’ (Mateyo. 3:16). Alimwi muciimo nceenya kujatikizya jwi lyakamvwugwa kwiina kudonaika kuti lyakali lya Taata, eelyo Walo kaamba kuti, ‘Webo uli Mwanaangu’ (Mateyo. 3:17; Maako 1:11). Aboobo mpeenya aawa twabona Baleza Botatwe kabaanzeene.
“2. Alimwi kuti twalanga mumasena aayo, Ime inga ndaamba nkekkedwe camba (nokuba kuti nkeyoowa kucaamba), kuti munzila imwi Baleza Botatwe balazandulika. Eelyo Yahushua naakaboola kumulonga, Walo wakasika abusena amwi kazyila kuli bumwi; mpoonya Nziba yakaseluka kuzwa kujulu kuzya anyika, kuzwa kubusena bumwi kuzya kuli bumbi; alyalo Jwi lini lya Taata tiilyakamvwika kalizwa munyika, nokuba mumeenda, pele kalizwa kujulu; aaya otatwe mbuli mbokwaabede akali masena aandeene otatwe, masena aakubelekela milimo yaandeene. Pele umwi inga wati kuli ndime, ‘Kotutondezya Baleza Botatwe mbobatakonzyi kwaandaanyigwa. Koibaluka kuti webo waambilwa mbuli mu Katolika, alimwi kuli Bakatolika baamba kuti.’ Mboobu mboluyiisya lusyomo lwesu, nkokuti, lusyomo lwamasimpe, lusyomo lululeme lwa Katolika, lwakabunganyigwa kutali mumizeezo yakusisikizya, pele kwiinda mubumboni bwa Mangwalo, kutali luyeeme mukucincauzya akutakkalikila kwa buzangi, pele busimpidwe mukasimpe ka Baapositolo: eeci tulicizyi, alimwi tulacisyoma. Pele nokuba kuti eeci tacili ncotubona ameso eesu, nokuba amoyo wesu, kufumbwa buyo kuti katusalazyidwe alusyomo, pele kwiinda mu lusyomo oolu katuzumanana asyoonto alimwi acanguzu — kuti Taata, Mwana, a Muya Uusalala Mbaaleza Botatwe bataanzeene; ngu Leza Omwe, kutali Baleza botatwe. Pele muli Leza Omwe ooyo, Mwana tali Wisi, alimwi Wisi tali Mwana, alimwi Muya Uusalala awalo tali Taata nokuba Mwana, pele Muya wa Taata awa Mwana. Oobu Buleza butaambiki, buliponena muli mbubo, bubamba zintu zyoonse bupya, kulemba, akulengulula bupya, kutumwa, kwiita, kubeleka, kutumizya, oobo Mbaaleza Botatwe, Ime ndaamba kuti, mbotuzyi kuti tabapanduluki alimwi tabaandaanyigwi.”
Aawa twamubona Augustine kalanganya Yahushua kubee ngo Yahuwah, nokuba kuti mumulumbe wa Maako kunyina niwakaamba boobo alimwi tuusoli akwaamba makani aayo. Alimwi tulabona lusyomo lukopa maanu lwa Baleza Botatwe kalutamininwa kutondezyegwa aawa: “Taata, Mwana, a Muya Uusalala mbaa Leza uutaandeene; Leza’ Omwe, kutali Baleza Botatwe. Pele ooyo Leza Omwe, ooyo Mwana uutali Taata, alimwi Taata uutali Mwana, alimwi Muya Uusalala uutali Taata nokuba Mwana, pele Muya ngwa Taata awa Mwana.” Ciliindulukide mumajwi ookwa Augustine mu Mulazyo waku Athanasia, mulazyo uuyiisya lusyomo muli Yahuwah lwaandeene kulaale amakani maubauba aamu Shema (Ciibalusyo. 6:4), ooyo Yahushua ngwaakaamba kuti ngo mulawo mupati ali yoonse yakapedwe bana Isilayeli (Maako 12:29). “Koteelela, O Isilayeli: Yahuwah ngu Leza wesu – Yahuwah ngumwi.”
Kakwiindide misela minjaanji, tulajana Adam Clarke, umwi Mupati akataa Basikutongooka baambilizi, kazumanana ciyanza cakwe cakuzubulula. Kwiinda mumajwi aakwe tujanwa makani aakubbizyigwa kwa Yahushua muli Mateyo 3:16-17 kutali muli Maako 1:9-11, mizeezo njeenya kayeendelana a Maako 1:9-11:
“Aaka kampango takajisi bumboni bugwasyilila kusyoma muli Baleza Botatwe. Ikuti bantu baanzeene botatwe nkobali balijuzyidwe aawa, kunyina cinga cakazyigwa mukaambo aako. 1. Imuntu Yahushua Kristu, ooyo wakabbizyigwa aa Johane mumulonga wa Jodani. 2. Buntu bwa Muya Uusalala muciimo ca mubili (somatiko eidei, Luuka 3:22) mbuli wa nziba. 3. Ciimo ca muntu Taata; ijwi lyakazwa kujulu, kalyaamba kuti, Ooyu ngo Mwanaangu muyandwa, kalizyila kubusena bwiimpene aboobo kwakali ziimo zyabuntu zya Mwana a Muya Uusalala zyakalibonya; alimwi buyo, Ime mbweyeeyela, kutondezya ciimo ca bulengwe cilaa bulemu bwa Buleza eeci.”
Pele hena aaka kampango kajisi ncobeni “bumboni bwa kusyoma Baleza Botatwe”? Mpaali mpokwaamba kuti Yahushua ngu Yahuwah? Mpaali mpokwaambwa kuti walo Muntu wabili mumutwe wa Buleza? Mpaali aawo mpokwaamba kuti Muya wa Yahuwah, ooyo wakazyibidwe kapati akataa buJuuda, weelede kulanganyigwa aanga muntu waandeene kuzwa kuli Yahuwah alimwi waandeene kuzwa kuluzyibo lwa kumitwa lwakazyibidwe aciindi eeco akuzwa waawo mubuJuuda? Nkaambo nzi Banakristu Bamasi ncobeelede kwiimpana kuteelela Muya Uusetekene kuzwa mukuteelela kwa buJuuda?
Mubbuku lilaa mpuwo lyamutwe wakuti Barnes’ Notes on the New Testament, tulabona Albert Barnes awalo kasangana mu mazwanga aaya:
“Kubbizyigwa kwa Yahushua kwakali kulanganyigwa kuti ncintu caandeene citondezya lusyomo lwa Baleza Botatwe, nokuba lusyomo lwakuti kuli Bantu Botatwe bali mu Ciimo ca Bulemu.
“(1.) Mubuntu bwa Yahushua Kristu, Mwanaa Yahuwah, ooyo wakabbizyigwa mumulonga wa Jodani, mubusena bumwi kwaambidwe kuti uleelene a Yahuwah, Johane 10:30.
“(2.) Muya Uusalala, kuuseluka kulaa mubili waciimo cimwi atalaa mufutuli. Muya Uusalala awalo uleelene a Taata, nanka kuti awalo ngu Yahuwah, Milimo 5:3; 4.
“(3.) Taata, kaambila Mwana, akwaambilizya kuti walo ulikkomanide akaambo kakwe. Ncintu citakonzyeki kupandulula munzila iimbi caacitika aawa mubukkwene kwiinda buyo kusendekezya kuti kwakali Bantu botatwe beelene Ciimo ca Bulemu naa Bubambe, akuti omwe-omwe akati kabo utabilila zibeela zilaa mulimo mupati mukunununa bantu.”
Amulange kuvwula zintu zilubide nzyaakalemba!
(1) Kampango ka Johane 10:30, aako nkabala kumakani aakwe aaya, taali majwi ookwa Yahushua aakuti walo uleelene a Yahuwah. Mumbubo John Calvin mbwaakaazyi makani aaya kaindi loko mumyaka ya Kubambulula lusyomo. Mubbuku lyakwe mwaambilizya kampango aaka, walo wakalemba kuti: “Basikale kanjaanji bakali kupindula kapati kampango aaka eelyo nibakali kukakatila kutondezya kuti Kristu ulaa ciimo comwe (nokuba kwaabana ciimo comwe a Taata), nkaambo Kristu taambi cili coonse cijatikizya kubaa bubambe bomwe, pele buyo kumvwana akataa Taata anguwe, ooko nkokwaamba kuti, kasyomya kuti Walo ncanoocita cinooli ceeco ncazumizya Taata.”
(2) Kampango ka Milimo 5:3, 4 takayiisyi kuti Muya wa Yahuwah uleelene a Taata nokuba kwaamba kuti awalo ngu Yahuwah pe. Mucaandaano nceenya eeci a Milimo 5:32, ibbala litaandaanyi bwaalumi nokuba bwanakazi ndelibelesyedwe mumalembe aaci Giliki mukwaamba Muya: “Swebo ndiswe bakamboni kukasimpe aaka, alimwi awalo Muya Uusalala ooyo (kulemekezya) Yahuwah ngwaakalazyika ali baabo bamuteelela.” Bunji bwa busanduluzi butaluleme busandulula bbala lya hon (eelyo) mbuli bbala lyakuti “uuli” aawa lyakalembwa mu kukwelelezyegwa kwabo mukusyoma Baleza Botatwe (langa, mumukonzyanyo, mu Bbaibbele lya New Jerusalem Bible, Revised Standard Version, New American Standard Version, New International Version, aamwi manjaanji). Ibbaibbele lya New American Bible, aleelyo lyakasandululwa aaba Katolika, lilisanduludwe kabotu.
(3) Aawa caacitika inga capandululwa kakwiina kucengulukila ku lusyomo lwa Baleza Botatwe oolo lwakapangililwa mumisela minjaanji yakatobela ku Nicea (325 AD) aku Constantinople (381 AD). Tacili cintu ciyandika kweezyeezya, mbuli Barnes, kuti “kuli Bantu botatwe beelene Ciimo ca Buleza naa Bubambe, alimwi omwe-omwe wabo ugwasyilila zibeela ziyandika mumulimo wa kunununa bantu.”
Nkasimpe kazyibidwe kapati akataa basicikolo ba Cizuminano Cipya kuti, mulumbe wa Maako nguuyinda kuubauba mbuulanganya Yahushua akataa milumbe yone. Ooyu mulumbe tuujisi mizeezo iimbi mbuli iilenguludwe mukujuzya mulumbe wane, alimwi tuujisi twaano twa kuzyalwa tuli muli Mateyo 1-2 amuli Luuka 1-2. Tuujisi nokuba makani aakulibonya akubuka kuzwa kubafu! Tumpango tujisi makani aaya, Maako 16:9- 20, ntwakubeja alimwi tatuli twa mulembi mutaanzi, mbuli malembe aali mu maBbaibble aa Bunakristu woonse mbwaatondezya (Langa mu New American Bible, New Jerusalem Bible, aamwi manjaanji).
Mulumbe wa Maako tuuyiisyi kuti Yahushua ngu Yahuwah, kutali kumakani aa kubbizyigwa kwa Yahushua nokuba Kumbo kuli koonse. Eeco cakaambwa abalembi muli Maako 2:7 (“Nguni uukonzya kulekelela zinyonyoono pele buyo Yahuwah alikke?”), nokuba kuti ziindi zinji cibililizyigwa kuti nkakaambo kapa bumboni bwa Buleza bwa Yahushua, pele takuli boobo ncobeni kuti aako kaambo kabalwa mu mumuni weelanya cilembedwe bweelene muli Mateyo 9:1- 8. Makani aakuumuzya guwo (Maako 4:35- 41) — “Nguni pele Yahuwah uukonzya kucita cintu eeco?” “Aawa Yahuwah wakatondezyegwa mubukkwene” (Adam Clarke) — makani obile aakuyungizya zinkwa answi (Maako 7:30- 45; 8:1-10) — “mbumboni buzwide kutondezya buleza bwa Kristu” (Adam Clarke) — akaano kakweenda atalaa lwizi (Maako 6:45-52) — “Yahushua wakalitondezya Buleza bwakwe” (Adam Clarke) — tatujanwi nokuba asyoonto mumalembe aa Cizuminano Cipya aasumpauzyigwa kuti mbumboni bwakuti Yahushua wakali Yahuwah. Mulumbe wa Johane upa kaambo ncaakali kuulembela: “Eezi [zitondezyo] zyakalembelwa kutegwa inywe musyome kuti Messiah, Mwanaa Yahuwah, ngu Yahushua” (Johane 20:31).
Alimwi Petulo mumulumbe wakwe wa Pentekkositi mu Milimo ya Baapositolo, utondezya kuti izitondezyo amaleele ookwa “Yahushua waku Nazaleta, ooyo wakali mwaalumi ngwaakamutumina inywe Yahuwah, kwiinda munguzu azitondezyo eezyo Yahuwah nzyaakabeleka muli Nguwe liya naakali akati kenu, mbuli mbotuzyi kale” (Milimo 2:22). Mu ŋanda ya Cornelius, walo wakaamba kuti aalya maleele akali citondezyo cakuti Yahuwah wakalaa nguwe: “Saa inywe mulizyi caacitika mu Judiya moonse, obuya Yahushua waku Nazaleta mbwaakatalika ku Galilaya, eelyo Johane naakali kukambauka lubbizyo. Yahuwah...wakamunanika a Muya Uusalala anguzu, alimwi nkaambo Yahuwah wakalaa nguwe, Yahushua wakaunka kayaa kucita zibotu akwaangulula boonse bakali munguzu zya dyabooli” (Milimo 10:37-38). Aaya nga majwi ookwa Petulo kwaambilizya lubbizyo lwa Yahushua (“Yahuwah... wakamunanika a Muya Uusalala...Yahuwah wakali aanguwe”); taciyiisyi lusyomo lwa Baleza Botatwe nokuba kwaamba kuti Yahushua wakatondezyegwa kuti ngu Yahuwah pe.
Eeci cibalo citali ca-WLC cakalembwa aba Clifford Durousseau.
Twakagwisya mucibalo citaanzi mazina aabakomba mituni ngobayita Taata a Mwana, akubikka mucibaka cangawo mazina mataanzi ngubaapedwe. Kuyungizya waawo twakajokolosya mutumpango ntotulembulude mazina aa Taata a Mwana, mbuli mbwaakalembedwe kutaanguna abalembi bamu Bbaibbele bakayoyelwa Moza. Nkamu ya-WLC


text:
Mulumbe: 62-1230M Cimaninizyo
Oyandwa Mulumbe Wa Muntu Omwe Nabwinga,
Wali mwaaka mubotu kuli Nabwinga utalubiki. Wakali tubungenye swebo kuzinguluka nyika yoonse kwinda ku cintu cikozya kuleta Nabwinga Wakwe antomwe, Mulumbe Wa oora, Ijwi ndilyonya Lya Leza kalita Nabwinga Wakwe.
Elyo eno Nda syoma Wa libambila Kumma mbaakani eyo ya mamanino Kutala okuya, kuleta Lusyomo olo luyo kwempa Mbungano okuya mu Bulemu. Elyo uli butumeme mu Milumbe.
I Ciyubunuzyo caa mu Mulumbe oyu eno ca kalilila mukati mu myoyo yesu. micito yesu ili mbubonya mbuli Ijwi. tulizyi kuti kwisha kwesu kuli londokede a Jwi, tatu yungizi nanka ku kwisha kuli ncico. kulindiswe, kunyina pele Ijwi mu Matepu.
Wali kutubweza swebo kuli bambila mbaakani ya mamanino kwinda mu kutupa Lusyomo ntotuyanda lwa ku kwempwa. luya Lusyomo, luli muli ndiswe ENO. I buumi bwa Kristo Kabu lizyalulula kutandila mu nzila yakunyama, kwinda muli ndiswe, mbuli mbo bwakabede muli Kristo.
Inga twabona buumi Bwakwe. “I milimo Nje cita muyo icita anyebo, oyo uusyoma.” Kutali uli cengeezya, walo oyo uyeeya kuti ula syoma, pele, “Oyo uusyoma ali Ndime, milimo Nje cita uyo icita awalo.” Nkaambonzi? uli jatilide ku Mwaala nguonya. Ino Mwaala wakali nzi? I Ijwi, lyoonse. Uli jatilide awo. Ngu Nyenyeezi yako yaku nyika cindi wasweeka aa lwizi.
Tuli jatilide ku mwaala uya. tuli lamidwe kuli ncico. tuli masimpe kuli ncico. tatu bwezi ma Jwi a umyi, tulakala a Mbwamba Mwami. Twaka boola ku mbaakani yesu.
Tuuli kutilide buzulide alimwi akukutili. Kunyina ku pengana mbuli mbo cakabede mumazuba a Babetesi, a banji nsunu, oko bantu kobacita kufumbwa ncobayanda kubazu lyabo beni, oko kufumbwa muntu kwa kajisi mbaakani yakwe mukamwini a ku cita kufumbwa mbwa yanda. Leza tacinci milawo Yakwe, takonzi ku cita alimwi kali Leza. kuti Leza wamba cintu cimwi nanka ku cita cimwi, Uleleede ku cita mbubonya conse cindi.
Leza lyoonse ula tuma musinsimi ku sololeda bantu Bakwe. Waka tutumina mungeli wa namba 7 musinsimi; mwana a muntu kali yubununa mu nyama ya muntu, kwita a kusololeda Nabwinga Wakwe. Ma Tepu Ndijwi Lya Leza kuli Nabwinga. EYO NIMBAAKANI YESU.
Wakainka ku taala kuya. Wakalizyi. Alimwi ndila ciyanda eco, mbuli bwa ka boola. wakali jisilili ku mbaakani yakwe, cimaninizyo ca kwe.
Leza uya kwita Nabwinga Wakwe antomwe. Ta kacinci mapange Akwe. Taka tumi kankamu ka bantu ku bunganya Nabwinga Wakwe. Nabwinga Wakwe uyo bunganana buyo a Jwi Lyakwe lisalaala, elyo nde Jwi Lya Leza mu Matepu. mulimo wini wa Leza nsunu.
Kunyina nzila imbi imbotu jotukonzya kutalika mwaka mupya cita buyo kwinda mu ku boola antomwe a kuswilila imbaakani yesu, I cimanimizyo cesu, kwambaula kulindiswe. inga ndayanda ku mu tamba nyoonse kuboola kuswilila a ndiswe Musondo a cindi 10:00 A.M., Jeffersonville cindi kuswilila Mulumbe: Cimaninizyo 63-1230M.
Na tokonzyi ku tu sangana, Nda kuyumya kuti usale Mulumbe wa kulizya mu manda anu, nanka kuyumya mwembezi wako kusala Mulumbe ayebo lwako kuti inga mwakala antomwe, kunsi abunanike bupati maningi obo buliko, A kuswilila cimaninizyo ca Nabwinga citondezedwe.
Mukwesu Joseph Branham


text:
SHAPITA 2
“Leza Wāloelelwe” Byabuntu Byabo
PEMANINE SHAPITA: Mānga ya mpangiko ya Yehova ya butōtyi butōka
1-3. (a) I bipangujo’ka byotusa kubandaula? (b) Le i bintu’ka biná bikatampe bitala butōtyi butōka byotusa kwisambila’po? (Tala kifwatulo ku ngalwilo.)
ABELE utala senene luombe lwandi. Ukwatakanyanga biyampe bano banyema tamba babutulwa. Pano, watonge’mo bamo, webatape, ne kupāna’bo bu kyabuntu kudi Leza. Le Yehova uketabija kino kilongwa kya butōtyi kyalonga muntu wampikwa kubwaninina?
2 Mutumibwa Polo wālembele ku bukomo bwa mushipiditu pa mwanda wa Abele amba: “Leza wāloelelwe byabuntu byandi.” Inoko, Yehova wāpelele kyamulambu kya Kaini. (Tanga Bahebelu 11:4.) Kino i kikolomone bipangujo byotusa kubandaula. Mwanda waka Leza wāitabije butōtyi bwa Abele inoko wāpela bwa Kaini? Le i ñeni’ka yotubwanya kuboila ku kimfwa kya ba Kaini ne Abele ne kya bantu bakwabo batelelwe mu Bahebelu shapita 11? Malondololo asa kwitukwasha tuyuke senene byobya bibadilwa mu butōtyi butōka.
3 Potwisambila mu kīpi pa myanda ya tamba mu kitatyi kya Abele kutūla mu mafuku a Ezekyele, tala bintu biná bikatampe bilengejanga butōtyi bwitabijibwe na Leza: Mwine ufwaninwe kutōtwa i Yehova, butōtyi bufwaninwe kwikala buyampe,muswelo wa kutōta ufwaninwe kwitabijibwa na Leza, ne kukanina kwa mutyima nako kufwaninwe kwikala kuyampe.
Mwanda Waka Butōtyi bwa Kaini Bwāpelelwe?
4, 5. Le i bika byālengeje Kaini ayuke’mba Yehova ye wafwaninwe kupa kyabuntu kyandi?
4 Tanga Ngalwilo 4:2-5. Kaini wādi uyukile’mba mwine waādi ufwaninwe kupa kyabuntu kyandi i Yehova. Kaini wādi na kitatyi ne mikenga mivule ya kuyuka Yehova. Aye pamo ne mwanabo Abele bādi babwanya kwikala na myaka isenselela ku 100 kitatyi kyobālambwile byabuntu byabo. * Abo bonso babidi bātamine bayuke budimi bwa Edena, pakwabo na kumwena dya kulampe buno budimi bulumbuluke. Na bubine, bādi babwanya kumona bakelubi bajikile ku kibelo kya kutwelela’ko. (Ngo. 3:24) Bambutwile babo ye bano bēbasapwidile amba Yehova ye wāpangile bintu byonso byūmi ne amba mpango yandi mibajinjibajinji itala bantu keyādipo ya amba bekale mobādi bekadile—kepeje bafwa. (Ngo. 1:24-28) Kuyuka bino bintu ye kuno kwālengeje Kaini amone amba ufwaninwe kupāna kyabuntu kyandi kudi Leza.
5 Le i kintu’ka kikwabo kyādi kibwanya kutonona Kaini alambule kitapwa kyandi? Yehova wālaile amba kukamwekanga “lutundu,” muntu wādi wa kusonsakanya mutwe wa “nyoka” mwine wāongwele Eva akwate butyibi bubi. (Ngo. 3:4-6, 14, 15) Kaini, byaādi mwana umbedi, wādi ubwanya kulanga’mba aye ye luno “lutundu” lwālailwe. (Ngo. 4:1) Kadi, Yehova kālekelepo kwisamba na bantu ba bubi; enka ne pādi Adama ke mulonge bubi, Leza wēsambile nandi, mobimwekela kupityila kudi mwikeulu. (Ngo. 3:8-10) Kadi Yehova wēsambile na Kaini paāpwile kulambula kitapwa kyandi. (Ngo. 4:6) Na bubine, Kaini wādi uyukile’mba Yehova ye ufwaninwe kutōtwa.
6, 7. Le kitapwa kya Kaini kekyādipo kiyampe, nansha’mba kyāpēnwe mu muswelo mubi? Shintulula.
6 Penepa, mwanda waka Yehova kāitabijepo kyamulambu kya Kaini? Le kyabuntu kyandi kekyādipo kiyampe? Bible i mupite’po bumama. Aye unena’tu amba Kaini wāselele ‘bipa bya mu ntanda.’ Mwenda mafuku Yehova wālombwele mu Bijila byaāpele Mosesa amba kitapwa kya uno muswelo i kitabijibwe. (Umb. 15:8, 9) Kadi, tala kitatyi kyobādi’mo. Mu kine kitatyi’kya, bantu bādi badya’nka munamuna kete. (Ngo. 1:29) Kadi nshi ya panja pa budimi bwa Edena byoyāfingilwe mafingo na Leza, Kaini wāingile bininge pa kusokola kyamulambu kyandi. (Ngo. 3:17-19) Wālambwile bya ku byanga byandi, byakudya bya kumukwasha mu būmi! Nansha nankyo, Yehova kāitabijepo kyamulambu kya Kaini.
7 Le penepo, kwādi kibi mu muswelo waāpene kyabuntu? Le Kaini kālambwile’kyopo mu muswelo mwitabijibwe? Bimweka bu ke amopo. Mwanda waka? Mwanda kitatyi kyāpelele Yehovakyamulambu kya Kaini, kātopekelepo muswelo okyālambwilwe. Kadi, kekudipo pobatelele muswelo wālambwile ba Kaini ne Abele byamulambu byabo. Le penepa, i kibi’ka kyādi’po?
8, 9. (a) Mwanda waka Yehova kāloelelwepo Kaini ne kyamulambu kyandi kine? (b) I bika byakutulumuja pa bilembelwe mu Bible pa mwanda utala ba Kaini ne Abele?
8 Binenwa bya Polo bya ku bukomo bwa mushipiditu byaālembēle Bahebelu bilombola’mba kukanina kwa mutyima kwa Kaini pa kulambula kyamulambu kekwādipo kuyampe. Kaini wābudilwe lwitabijo. (Bah. 11:4; 1 Yo. 3:11, 12) O mwanda Yehova kāloelelwepo Kaini—muntu mwine—ke kyamulambu kyandipo’tu. (Ngo. 4:5-8) Yehova i Tata wa buswe, o mwanda wāsakile kulemununa wandi mwana na kanye. Inoko Kaini, wāpela bukwashi bwa Yehova. Mutyima wa kyelekejo wa Kaini wātādilwa na mingilo ya ngitu ya kubulwa kubwaninina—“nshikani, ñuma, mukao.” (Ngt. 5:19, 20) Mutyima mubi wa Kaini wālengeje ne myanda mikwabo miyampe ya butōtyi bwandi ikale yampikwa mvubu. Kimfwa kyandi kitufundija’mba butōtyi butōka bulombanga bivule, ke kulombolapo’tu panja’mba twi bepāne kudi Yehova.
9 Myanda idi mu Bible itulombola bivule padi Kaini—twivwana’mo Yehova wisamba nandi, tutanga’mo byālondolwele Kaini, kadi tutana’mo ne majina a bandi bana ne bintu bimo byobālongele. (Ngo. 4:17-24) Inoko mu Bible kemudipo myanda ilombola’mba Abele wāikele na bana kadi kemulaminwepo nansha byaānenene bine. Nansha nankyo, bilongwa bya Abele bikīsambanga netu ne dyalelo. Muswelo’ka?
Abele I Mushiye Kimfwa mu Mwanda Utala Butōtyi Butōka
10. Le Abele i mushiye namani kimfwa mu mwanda utala butōtyi butōka?
10 Abele wālambwile kyamulambu kyandi kudi Yehova, na kuyuka’mba Aye kete ye mwine ufwaninwe. Kyabuntu kyandi kyādi kiyampe—Abele wātongele “bilala-ndá bya mu luombe lwandi.” Nansha nsekununi byokeilombolapo shi wālambwile kitapwa kyandi pa kisōkelo nansha pa kifuko kikwabo, muswelo waāpēne kyabuntu kyandi wāitabijibwe. Inoko mwanda mukatampe mu kyabuntu kya Abele—kimfwa kitufundija’nka ne dyalelo papo kepadi kintu kya myaka tununu tusamba—i kukanina kwa mutyima kwandi. Lwitabijo mudi Leza ne buswe bwaādi usenswe mbila myoloke ya Yehova byo byātonwene Abele apāne kyamulambu. Le tubayuka kino namani?
11. Mwanda waka Yesu wātelele Abele bu moloke?
11 Dibajinji, tala byobya byānenene Yesu padi Abele, muntu waādi uyukile biyampe. Yesu wādi mūlu kitatyi kyādi Abele pano pa ntanda. Yesu wādi usenswe bininge uno mwanā Adama. (Nki. 8:22, 30, 31; Yoa. 8:58; Kol. 1:15, 16) Nanshi Yesu patela Abele amba i muntu moloke wādi uleta bukamoni bwa myanda yaēmwenine. (Mat. 23:35) Muntu moloke i muntu ujingulwile senene amba Yehova ye ufwaninwe kutūla’ko mbila itala pa biyampe ne bibi. Ino uloñanga bivule kupita pano—ulombolanga na binenwa ne bilongwa byandi amba witabije ino mbila. (Dingakanya na Luka 1:5, 6.) Bilombanga kitatyi pa kuyukana bu muntu moloke. Nanshi enka ne kumeso kwa Abele kupāna kyabuntu kyandi kudi Leza, ye uno wādi kala uyukene bu muntu wiendeja mungya mbila ya Yehova. Kulonga namino kekwādipo kupēla. Tutu wandi wādi mwishile mwanda kādipo na mwiendelejo muyampe—mutyima wa Kaini wāikele mubi. (1 Yo. 3:12) Inandya Abele kākōkelepo kijila kya Leza kya patōkelela, shandi nandi wātombokela Yehova, wāsaka kwikwatyila butyibi aye mwine pa kiyampe ne kibi. (Ngo. 2:16, 17; 3:6) Bine, byālombele Abele bukankamane pa kwikala na mwiendelejo mwishile na wa ba mu kisaka kyandi!
12. Le i kwishila’ka kukatampe kwādi pa bukata bwa Kaini ne Abele?
12 Kadi, tala mwākwatañeninye mutumibwa Polo lwitabijo na boloke. Polo wālembele amba: “Pa lwitabijo Abele wālambwile kudi Leza kitapwa kya bulēme bukatampe kupita kya Kaini, kadi kupityila ku luno lwitabijo wātambwile bukamoni amba i moloke.” (Bah. 11:4) Binenwa bya Polo bilombola’mba Abele kādipo bwa Kaini, aye wātonwenwe na lwitabijo lukomo lwa mu būmi bwandi bonso mudi Yehova ne mu muswelo Wandi wa kulonga bintu.
13. Le kimfwa kya Abele kitufundija bika?
13 Kimfwa kya Abele kitufundija’mba butōtyi butōka butambanga’nka ku mutyima udi na kukanina kutōka kete, ko kunena’mba mutyima muyule lwitabijo mudi Yehova ne witabija ne pa mfulo mbila yandi myoloke. Kadi, kitufundija’mba butōtyi butōka bulombanga bivule, ke kulongapo’tu kilongwa kimo kya kwipāna. Mubadilwa būmi bwetu bonso, ne mwiendelejo wetu onso.
Bakulutuba Abalonda Kimfwa
14. Mwanda waka Yehova wāitabije byabuntu bya Noa, bya Abalahama, ne bya Yakoba?
14 Abele ye muntu umbajinji mu bantu ba kubulwa kubwaninina wātōtele Yehova butōtyi butōka, inoko ke wa mfulopo. Mutumibwa Polo utela bantu bakwabo bātōtele Yehova mu muswelo waitabije—kimfwa Noa, Abalahama, ne Yakoba. (Tanga Bahebelu 11:7, 8, 17-21.) Kitatyi kimo mu būmi bwabo, bano bakulutuba bālambwile Yehova bitapwa, Leza nandi wāitabija byabo byabuntu. Mwanda waka? Mwanda bano bantu kebālongelepo’tu’nka bilongwa bya kwipāna—abo bonso bālongele bintu bikatampe bisakibwa mu butōtyi butōka. Tubandaulei bimfwa byabo.
15, 16. Le Noa wāfikidije namani bintu biná bikatampe bisakibwa mu butōtyi butōka?
15 Noa wābutwilwe ke papite myaka 126 na pāfwile Adama; kadi wātamīne mu ntanda miyule butōtyi bwa bubela. * (Ngo. 6:11) Mu bisaka byonso byādi’ko pano pa ntanda kumeso’tu kwa Dilobe, i enka’tu Noa pamo ne kisaka kyandi bo bādi bengidila Yehova mu muswelo waitabije. (2 Pe. 2:5) Noa pa kupwa kupanda ku Dilobe, wāubakīle Yehova kisōkelo ne kulambula bitapwa kwadi; uno o musunsa mubajinji utelelwe kisōkelo patōkelela mu Bible. Kupityila ku kino kilongwa kitamba ku mutyima, Noa wāletele musapu wa patōkelela ku kisaka kyandi ne ku musaka onso wa bantu ukatamba kwadi, wa amba Yehova ye aye kete mwine ufwaninwe kutōtwa. Mu banyema bonso bādi’ko baādi ubwanya kulambula, Noa wātonga “banyema bamo mu banyema bonso bampikwa disubi ne mu bipangwa byonso bitumbuka.” (Ngo. 8:20) Bino byādi byamulambu biyampe kutabuka mwanda Yehova aye mwine wēbitelele bu byampikwa disubi.—Ngo. 7:2.
16 Noa wālambwile bino bitapwa bisōkwe pa kisōkelo kyawāubakile. Le uno muswelo wa kutōta wāitabijibwe? En-en. Nsekununi inena’mba Yehova wāivwene luvumba luyampe lwādi lutamba ku byamulambu kadi wāesele Noa ne bandi bana. (Ngo. 8:21; 9:1) Inoko, Yehova wāitabije dibajinji kyamulambu mwanda wa kukanina kwa mutyima kwa Noa pa kulambula’kyo. Kulambula bitapwa wādi muswelo mukwabo wālombwele Noa lwitabijo lwandi lukomo mudi Yehova ne mu muswelo Wandi wa kulonga bintu. Noa byaādi kitatyi kyonso ukōkela Yehova ne kukwatakanya misoñanya yandi, Bible unena’mba “wānangile na Leza wa bine.” Kino kyālengeje Noa ayukane lonso bu muntu moloke.—Ngo. 6:9; Ezk. 14:14; Bah. 11:7.
17, 18. Le Abalahama wāfikidije namani bintu biná bikatampe bisakibwa mu butōtyi butōka?
17 Abalahama wādi ujokolokelwe na butōtyi bwa bubela. Mu Ulu, kibundi kya ba Abalahama, mwādi mutādilwe na tempelo ya leza-kweji Nanna. * Nansha ke shandya Abalahama mwine wātōtele baleza ba bubela kitatyi kimo. (Yos. 24:2) Inoko, Abalahama wātongele kutōta Yehova. Ye uno wēfundile myanda ya Leza wa bine kupityila kudi mukulutuba wandi Shema, mwanā Noa. Bāikele’ko nandi mu kitatyi kimo mu bula bwa myaka 150.
18 Abalahama wālambwile bitapwa bivule mu būmi bwandi. Kadi bino bilongwa bya butōtyi bya mafuku onso wādi nyeke ulongela’byo mwine umo kete ufwaninwe kutōtwa, ke Yehova kadi. (Ngo. 12:8; 13:18; 15:8-10) Le Abalahama wādi ubwanya kulambula Yehova kyamulambu kiyampe kutabuka? Kino kipangujo kyālondolwelwe patōkelela kitatyi kyāsakile Abalahama kulambula Izake, wandi mwana muswedibwe. Mu dine difuku’dya, Yehova wālombwele kamo ne kamo pa muswelo wādi ufwaninwe Abalahama kulambula kitapwa. (Ngo. 22:1, 2) Kadi Abalahama wāitabije kulonda buno bulombodi kamo ne kamo. Yehova ye wākankeje Abalahama aleke kwipaya wandi mwana. (Ngo. 22:9-12) Yehova wāitabije bilongwa bya butōtyi bya Abalahama mwanda wāpēne’byo na kukanina kwa mutyima kuyampe. Polo wālembele amba: “Abalahama wāikala na lwitabijo mudi Yehova, penepo lwāmubadilwa bu boloke.”—Loma 4:3.
19, 20. Le Yakoba wāfikidije namani bintu biná bikatampe bisakibwa mu butōtyi butōka?
19 Yakoba wāpityije kitatyi kilampe kya būmi bwandi mu Kenani, ntanda yālaile Yehova kupa Abalahama ne lutundu lwandi. (Ngo. 17:1, 8) Mu kino kifuko bantu bādi beelele mu butōtyi butyani bwāfudije’nka ne Yehova ku kunena ntanda’ya amba “ikalasanga bekadi bayo.” (Levi 18:24, 25) Yakoba wātalukile mu Kenani paādi na myaka 77, musonge, ne mwenda mafuku wājoka na ba mu njibo bavule. (Ngo. 28:1, 2; 33:18) Ino bantu bamo mu kisaka kyandi, bātādilwe na butōtyi bwa bubela. Nansha nankyo, Yehova pawāityile Yakoba ende ku Betele ne kūbaka kisōkelo, Yakoba wālongele bintu na bukankamane. Wāsapwidile dibajinji kisaka kyandi amba: “Talulai baleza ba kungi badi mu bukata mwenu, kadi mwisubulei mushinte ne bivwalwa byenu.” Kupwa wālonda na katentekeji bulombodi bwāmupelwe.—Ngo. 35:1-7.
20 Yakoba wāubakile bisōkelo bivule mu Ntanda ya Mulao, inoko mwine waātōtele nyeke i Yehova. (Ngo. 35:14; 46:1) Buyampe bwa bitapwa byandi, muswelo waātōtele Leza, ne kukanina kwa mutyima kwandi byo bilengeje Bible atele Yakoba bu muntu “wampikwa kato,” muneneno ufunkila pa bantu betabijibwe na Leza. (Ngo. 25:27) Yakoba mu būmi bwandi bonso, wāshile kimfwa kilumbuluke ku muzo onso wa Isalela, lutundu lwātambile kwadi.—Ngo. 35:9-12.
21. Le bimfwa bitushidile bakulutuba bitufundija bika pa butōtyi butōka?
21 Le bimfwa bitushidile bakulutuba bitufundija bika pa butōtyi butōka? Pamo bwa abo, batwe netu tujokolokelwe na bantu, padi enka ne ba mu kyetu kisaka, babwanya kwitulabika tuleke kulamata Yehova bunka bwandi. Pa kukomena kuno kuningilwa, tufwaninwe kwikala na lwitabijo lukomo mudi Yehova ne kukulupila’mba misoñanya yandi myoloke i milumbuluke. Tulombolanga luno lwitabijo na kukōkela Yehova ne na kupāna kitatyi kyetu, bukomo, ne bintu byetu mwanda wa kumwingidila. (Mat. 22:37-40; 1 Ko. 10:31) Bine, bikankamika’po kashā kuyuka’mba shi tutōta Yehova mungya bukomo bwetu, mu muswelo wasaka, ne na kukanina kuyampe kwa mutyima, witumonanga bu boloke!—Tanga Yakoba 2:18-24.
Muzo Mwipāne mu Butōtyi Butōka
22-24. Le Bijila byākomeneje namani mvubu ya mwine wādi ufwaninwe bene Isalela kulambula bitapwa, buyampe bwabyo, ne muswelo wa kulambula’byo?
22 Yehova wāpēle lutundu lwa Yakoba Mukanda wa Bijila, wibalombola patōka bintu byaebasakila kulonga. Shi bākōkele Yehova, bādi ba kwikala bu ‘kintu kyandi kya pa bula’ ne bu ‘muzo wandi ujila.’ (Div. 19:5, 6) Tala Bijila mobyākomeneje bintu biná bikatampe bya butōtyi butōka.
23 Yehova wālombwele patōkelela mwine wādi ufwaninwe bene Isalela kutōta. Yehova wānenene amba: “Kufwaninwepo kwikala na baleza bakwabo poso’nka ami.” (Div. 20:3-5) Bitapwa byobādi bamulambula byādi bifwaninwe kwikala bya buya bwa dyangi. Kimfwa, bitapwa bya banyema byādi bifwaninwe kwikala bilumbuluke, byampikwa kabulema nansha kamo. (Levi 1:3; Kup. 15:21; dingakanya na Malaki 1:6-8.) Bene Levi bādi bamwena mu byabuntu byādi bipebwa Yehova, nansha nankyo nabo bādi bafwaninwe kulambula byamulambu byabo. Byobya byobādi bapāna byādi bifwaninwe kuyatwa mu “byabuntu byonso bilumbuluke” byobādi bebapa. (Umb. 18:29) Pa mwanda utala muswelo obādi batōta, bene Isalela bāpelwe bulombodi bupotoloke butala pa bine byobādi bafwaninwe kulambula Yehova, kwa kumulambwila’byo, ne muswelo wa kumulambula’byo. Bijila byonso byobāpelwe bya kwibaludika mu mwiendelejo wabo, byādi bijila 600 ne musubu, kadi bālombwelwe amba: “Mufwaninwe kuta mutyima mulonge monka mwemusoñaninye Yehova Leza wenu. Kemufwaninwepo kwalamukila ku lundyo nansha ku lunkuso.”—Kup. 5:32.
24 Le kifuko kyādi kilambwila’po bene Isalela bitapwa kyādi na mwanda? En-en. Yehova wāsoñenye bantu bandi bobake kipema, kyāikala bu kitako kya butōtyi butōka. (Div. 40:1-3, 29, 34) Mu kine kitatyi’kya, shi mwine Isalela usaka kulambula Leza kyamulambu mu muswelo waitabije, wādi unenwe kwikileta ku kipema. *—Kup. 12:17, 18.
25. Pa mwanda utala bitapwa, i kika kyādi na mvubu kutabuka? Shintulula.
25 Inoko mwanda mukwabo wādi utala pa kukanina kwa mutyima kwa mwine Isalela pa kulambula kyabuntu kyandi! Wādi ufwaninwe kutononwa na buswe bukatampe bwasenswe Yehova Kupituluka mu Bijila 6:4-6.) Kitatyi kyādi kitōta bene Isalela pampikwa buswe bwa butōtyi butōka, Yehova wādi upela bitapwa byabo. (Isa. 1:10-13) Yehova wāsokwele kupityila kudi mupolofeto Isaya amba kongolwangapo na kwipāna kwa ku kanwa bitupu paānenene amba: “Bano bantu . . . bandēmekanga na milomo yabo bitupu, ino mutyima wabo udi kulampe nami.”—Isa. 29:13.ne mbila yandi. (Tanga
Butōtyi ku Tempelo
26. Le dibajinji, tempelo yāubakile Solomone yāingile mwingilo’ka mu butōtyi butōka?
26 Myaka tutwa pa kupwa kwa bene Isalela kushikata mu Ntanda ya Mulao, Mulopwe Solomone wāubakile tempelo mikatampe bininge kutabuka kipema. (1 Ba. 7:51; 2 Bi. 3:1, 6, 7) Dibajinji, Yehova kete ye mwine obādi balambula bitapwa ku ino tempelo. Solomone ne babikalwa bandi bālambwile bitapwa bivule bya buya bwa dyangi mungya muswelo wādi ulombwelwe mu Bijila bya Leza. (1 Ba. 8:63) Inoko, bulēme bwa kyūbakwa ne buvule bwa bitapwa ke abyopo byādi bilengeja butōtyi bwa ku tempelo bwitabijibwe na Yehova. Kintu kyādi kya mvubu i kukanina kwa mutyima kwa boba bādi balambula byabuntu. Solomone wākomeneje uno mwanda pa kupānwa kwa tempelo. Wānenene amba: “Mutyima wenu wikale mubwane kudi Yehova Leza wetu na kunangila mu bijila byandi ne kulama mbila yandi motulamine’yo dyalelo’di.”—1 Ba. 8:57-61.
27. Le i bika byālongele balopwe ba Isalela ne babikalwa babo, le Yehova nandi wālongele’po namani?
27 Ino yō, bene Isalela kebālondelepo madingi a tunangu a mulopwe. Bākomenwe kulonga kintu kimo nansha bivule bikatampe bya mu butōtyi butōka. Balopwe ba Isalela ne babikalwa babo bālekele mityima yabo yoneke, bājimija lwitabijo lwabo mudi Yehova, baleka ne mbila yandi myoloke mine. Misunsa mivule, Yehova wātumine bapolofeto mwanda wa kwibalemununa ne kwibadyumuna ku bibi byādi bya kulupuka ku bilongwa byabo. (Yel. 7:13-15, 23-26) Mu bano bapolofeto, mubadilwa ne Ezekyele muntu wa kikōkeji. Wāikele’ko mu kitatyi kibi kya mānga ya butōtyi butōka.
Ezekyele Wamone Butōtyi Butōka Busubijibwa
28, 29. Le i bika byotuyukile padi Ezekyele? (Tala kapango “Ezekyele—Būmi Bwandi ne Kitatyi Kyandi.”)
28 Ezekyele wādi uyukile senene butōtyi bwādi butōtelwa ku tempelo yāubakile Solomone. Shandi wādi kitobo kadi ye uno wādi ukengila ku tempelo. (Ezk. 1:3) Mobimwekela Ezekyele wādi na nsangaji paākidi mwanuke. Na bubine, shandi wāmufundije myanda ya Yehova ne Bijila. Ino kinondanonda na kitatyi kyābutwilwe Ezekyele, “mukanda wa Bijila” wāsokolwa ku tempelo. * Yoshia, mulopwe muyampe wādi ubikele mu kine kitatyi’kya pa kutengwa na byawāivwene, wāvudijija’ko bukomo bwandi bwa kukwatakanya butōtyi butōka.—2 Ba. 22:8-13.
29 Pamo bwa bantu bakwabo ba kikōkeji bāmubadikidile, Ezekyele wālongele bintu biná bisakibwa mu butōtyi butōka. Monka mwikilombwela mukanda wa Ezekyele, wāingidile’nka Yehova kete, wāmupa bilumbuluke byandi kitatyi kyonso, kadi wālonga na kikōkeji byonso byāmunenene Yehova, ne mu muswelo wasaka. Lwitabijo lukomo lo lwātonwene Ezekyele alonge bino byonso’bi. Bantu bavule mu kyandi kitatyi kebādipo bwa aye. Ezekyele mu kutama kwandi wādi uteja bupolofeto bwa Yelemia, mwine wāshilwile mwingilo wandi mu mwaka wa 647 Y.K. ne wādyumwine na bupyasakane kwiya kwa butyibi bwa Yehova.
30. (a) Le bupolofeto bwālembele Ezekyele busokola bika? (b) Le bupolofeto i bika, ne bupolofeto bwa Ezekyele bufwaninwe kwivwanwa namani? (Tala kapango “Mwivwanino wa Bupolofeto bwa Ezekyele.”)
30 Bilembwa bya ku bukomo bwa mushipiditu bya Ezekyele, bilombola mwālekele bantu ba Leza kwingidila Yehova. (Tanga Ezekyele 8:6.) Yehova paāshilwile kulemununa Yuda, Ezekyele nandi wādi mu bantu bāselēlwe ku Babiloni bu misungi. (2 Ba. 24:11-17) Nansha Ezekyele byaāselelwe bu mukutwa, ke mfutopo yāmupelwe. Yehova wādi na mwingilo wa kumupa mu bantu Bandi bāselelwe bu misungi. Bimonwa bitulumukwa ne bupolofeto bwālembele Ezekyele bilombola muswelo wādi wa kujokejibwa butōtyi butōka mu Yelusalema. Inoko kadi bilombola myanda mivule—bileta bujinguludi pa muswelo ukajokejibwa lonso butōtyi butōka mwenda mafuku pa mwanda wa boba bonso basenswe Yehova.
31. Le kino kitabo kisa kwitukwasha tulonge bika?
31 Mu bipindi bilonda’ko mu kino kitabo, tukeinya mu kīkalo kya mūlu mushikatanga Yehova, tukajingulula muswelo wasubijibwe butōtyi bonso butōka, ne mujokejeje Yehova bantu bandi ne kwibalwila, ne kutala kumeso kitatyi kikatōta bantu bonso bōmi Yehova. Mu shapita ulonda’ko, tukesambila’mo pa kimonwa kibajinji kyālembele Ezekyele. Kikakomeja mumweno otumona Yehova ne kipindi kya mūlu kya bulongolodi bwandi, ne kulombola mwanda waka aye kete ye ufwaninwe kulamatwa bunka ne kutōtwa.
^ mus. 4 Mobimwekela Abele wābutwilwe kinondanonda na kitatyi kyāpangilwe ba Adama ne Eva panja pa Edena. (Ngo. 4:1, 2) Ngalwilo 4:25 unena’mba Leza wātongele Seta “pa kyaba kya Abele.” Adama wādi na myaka 130 paābutwile Seta, pa kupwa kwipaibwa bibibibi kwa Abele. (Ngo. 5:3) Nanshi bimweka’mba Abele wādi na kintu kya myaka 100 pāmwipaile Kaini.
^ mus. 15 Ngalwilo 4:26 unena’mba mu kitatyi kya Enosa, munkanā Adama “bantu bāshilula kwita dijina dya Yehova.” Inoko, mobimwekela bādi balonga namino mu muswelo wampikwa bulēme, padi na kutyanga dijina dya Yehova na bilezaleza.
^ mus. 17 Nanna, i kilezaleza kilume kyādi kiyukene ne bu Sini. Nansha bekadi ba Ulu byobādi batōta bilezaleza bivule, matempelo ne bisōkelo byādi mu kibundi’mwa byālongēlwe bidi Nanna.
^ mus. 24 Sanduku ukola pa kupwa kutalulwa ku kipema, bimweka’mba Yehova wāitabije bitapwa byādi bilambulwa mu bifuko bikwabo pa kyaba kya ku kipema.—1 Sa. 4:3, 11; 7:7-9; 10:8; 11:14, 15; 16:4, 5; 1 Bi. 21:26-30.
^ mus. 28 Bimweka’mba Ezekyele wādi na myaka 30 paāshilwile kunena bupolofeto mu mwaka wa 613 Y.K. Padi wābutwilwe dya mu mwaka wa 643 Y.K. (Ezk. 1:1) Yoshia wāshilwile kubikala mu mwaka wa 659 Y.K., kadi mobimwekela mukanda wa Bijila mwinemwine, wāsokwelwe kubwipi na mwaka wa 18 wa bubikadi bwandi, nansha dya mu mwaka wa 642-641 Y.K.


text:
SHAPITA 37
Vuluka Yehova ne Wandi Mwana
LANGA’PO shi muntu wakupe kyabuntu kiyampe bininge. Le ukeivwana namani ku mutyima?—Le ukamufwija’ko’tu bitupu amba Wafwa’ko, kupwa waididilwa’ko ne mwine wakupa’kyo’ni, nansha ukamuvuluka aye ne kine kyakulongēle?—
Yehova Leza i mwitupe kyabuntu kiyampe bininge. Wātumine wandi Mwana pano panshi mwanda wa kwitufwila batwe. Le uyukile mwanda waka Yesu wētufwidile?—Kino i kintu kya mvubu mikatampe kyotufwaninwe kwivwanija.
Pamo’nka na motwefundile mu Shapita wa 23, Adama wālongele bubi pa kujilula kijila kibwaninine kya Leza. Netu twi bapyane bubi kudi Adama, tata wetu batwe bonso. Penepo le ulanga amba tusakilwa bika?—Bine, bitusakila kwikala na tata mupya, wāikele’ko na būmi bubwanine pano pa ntanda. Le ulanga amba uno tata i ani?—I Yesu.
Yehova wātumine Yesu pano pa ntanda amba ekale pamo bwa tata pa kyaba kya Adama. Bible unena amba: “Muntu umbajinji Adama wapangilwe muya mūmi; ino Adama wēfulako i mushipiditu wa kupana būmi.” Le Adama umbajinji i ani?—Bine, i yewa wāpangilwe na Leza ku luvumbi lwa panshi. Le Adama wa bubidi nandi i ani?—I Yesu. Ye mulombwela’kyo Bible poinena amba: “Muntu umbajinji [Adama] i wa nshi ke wa panopantanda, ino muntu wa bubidi [Yesu] aye i Mfumwetu wa mūlu.”—1 Kodinda 15:45, 47; Ngalwilo 2:7.
Leza wāselele būmi bwa Yesu momwa mūlu wēbutundulwila munda mwa mwana-mukaji wa dijina dya bu Madia, o mwanda Yesu kāpilepo bubi nansha bumo bwa kudi Adama. O mwanda mwine Luka 1:30-35) Kadi kyo kyānenene mwikeulu umo kudi bakumbi kitatyi kyābutukile Yesu amba: ‘Dyalelo dino’di kubemubutwilwa Mupandiji.’ (Luka 2:11) Ino le uno mwana wa lukeke Yesu wādi wa kulonga bika dibajinji dya kwikala Mupandiji?—Wādi ufwaninwe bidi kukula, ekale ke muntu mutame, mwādi mwikadile Adama. Penepo Yesu kaikala bu ‘Adama wa bubidi.’Yesu wādi muntu mubwaninine. (
Yesu, Mupandiji wetu, ukekala kadi “Tata wa nyeke.” Ye mumutelela Bible. (Isaya 9:6, 7, NW) Bine, Yesu muntu mubwaninine ukokeja kwikala tata pa kyaba kya Adama, mwanda Adama wāikele ke wampikwa kubwaninina paālongele bubi. Mu uno muswelo tubwanya kutonga kwikala na ‘Adama wa bubidi’ bu tata wetu. Shako, Yesu mwine nandi i Mwanā Yehova Leza.
Byotwayuka myanda itala Yesu, tubwanya pano kumwitabija bu Mupandiji wetu. Lelo ukivulukile i ku bintu’ka kotukapandijibwa?—Eyo, i ku bubi ne ku lufu byotupyene kudi Adama. Būmi bubwaninine bwāpēne Yesu pa mwanda wetu paādi muntu mutame senene bwitwa bu kikūlwa. Yehova wāpēne kikūlwa mwanda wa tulekelwe bubi bwetu.—Mateo 20:28; Loma 5:8; 6:23.
Bine ketusakangapo kwilwa byobetulongēle kudi Leza ne wandi Mwana, mwene i amo?—Yesu wālombwele balondi bandi muswelo umo muyampe bininge wa kwitukwasha tuvuluke kyokya kyaālongele. Twisambile’po bidi.
Fwatakanya’tu bidi bwa abe udi mu kyumba kya pa ngala kya njibo mu Yelusalema. Bufuku pano bubaile. Yesu ne batumibwa bandi badi ku meza. Pa meza padi kana ka mukōko koshe, bipindi bya mikate mipapakane, ne vinyu ityila. Badi na bidibwa bishile na bikwabo. Le uyukile mwanda waka i bishile?—
Bino bidibwa i bya kwibavuluja byālongele Yehova tutwa twa myaka kunyuma, bantu bandi bene Isalela pobādi bapika mu Edipito. Kine kitatyi’kya Yehova wāsapwidile bantu bandi amba: ‘Tapai kana ka mukōko ku kisaka ne kisaka, ne kushinga mashi pa ñunji ya bibelo bya mobo enu.’ Kupwa wānena amba: ‘Twelai mu mobo enu, ne kudila’mo kana ka mukōko.’
Mo mwālongele bene Isalela. Ne kadi mu bwine bufuku’bwa, mwikeulu wa Leza wāpita mu ntanda ya Edipito. Mwikeulu wāipaya mwana umbedi yense mu mobo mavule. Ino mwikeulu paādi umona mashi a kana ka mukōko pa ñunji ya kibelo, wādi upita peulu pa mine njibo’ya. Mu mene mobo’a, kemwādipo mufwa mwana nansha umo. Felo, mulopwe wa Edipito, wākwetwe moyo pa kyālongele mwikeulu wa Yehova. Penepo Felo kāsapwila bana ba Isalela amba: ‘Pano mudi na bwanapabo bwa kwenda. Tambai mu Edipito!’ Penepo kala kebakute bitundu byabo pa bangamedia babo ne pa bimbulu ne kutaluka kebataluka’mo.
Yehova kāsakilepo bantu bandi belwe muswelo wāebakūdile. O mwanda wēbanene amba: ‘Musunsa umo pa mwaka pa mwaka mukadya bidibwa na byomwadile mu kine kyolwa’kya.’ Bāityile bino bidibwa bishile na bikwabo bu Pashika. Le uyukile kyobēbityile nabya?—Mwanda mu bwine bufuku’bwa mwikeulu wa Leza “wāpityile peulu” pa mobo mashingwe mashi.—Divilu 12:1-13, 24-27, 31.
Yesu ne balondi bandi balangulukilanga pa uno mwanda pobadya bidibwa bya Pashika. Kupwa papo, Yesu walonga’po kintu kya mvubu mikata. Ino, kumeso kwa kwikilonga, Yudasa mwanā bwanga wampikwa kikōkeji watambe’mo. Kupwa Yesu wayata kipindi kimo kya ku mikate yashalanga, walombelela’kyo, wekityumuna, watambika’kyo bandi bana ba bwanga. Kaebanena’mba: “Yatai, mudyei.” Kupwa webasapwila’mba: ‘Uno mukate i kyelekejo kya umbidi wami onkapāna pa kwimufwila.’
Ebiya kadi Yesu wayata kitomeno kya vinyu ityila. Pa kupwa kufwija’ko monka mu milombelo, wekipityija kobadi, kanena’mba: ‘Tomai banwe bonso.’ Kadi webanena monka’mba: ‘Ino vinyu i kyelekejo kya mashi ami. Nkamwanga’o panopano ponka mwanda wa kwimulekela mambo enu. Endelelai kulonga’kyo pa kumvuluka.’—Mateo 26:26-28; 1 Kodinda 11:23-26.
Lelo kubamone’po amba Yesu wānene amba bafwaninwe kwendelela kulonga kino pa kumuvuluka?—Kebādipo kadi bafwaninwe kudya bidibwa bya Pashika. Ino bādi bafwaninwe kudya bino bidibwa bishile na bikwabo bya kuvuluka Yesu ne lufu lwandi musunsa umo ku mwaka. Bino bidibwa bitwa bu Bidibwa bya ku Kyolwa bya Mfumwetu. Pavule pene dyalelo twibitanga bu Kivulukilo. Mwanda waka?—Mwanda bituvulujanga mu ñeni kyokya kyētulongēle Yesu ne Shandi Yehova Leza.
Mukate wituvuluja umbidi wa Yesu. Wāsakile na mutyima umo kupāna uno umbidi mwanda wa twikale na būmi bwa nyeke. Le vinyu ityila nayo?—Nayo ituvuluja mvubu ya mashi a Yesu. Adi na bulēme mpata kutabuka mashi a kana ka mukōko ka Pashika wādilwe mu Edipito. Le uyukile byoekadile na bulēme kutabuka?—Bible unena amba mashi a Yesu abwanya kwitulengeja tulekelwe bubi bwetu. Kadi potukatalulwa bubi bonso, ketukabelapo dikwabo, ketukanunupapo, nansha kufwa kwine mpika. Tufwaninwe kulanga bino bintu ponso potutanwa ku Kivulukilo.
Lelo i bantu bonso bafwaninwe kudya mukate ne kutoma vinyu ku Kivulukilo?—Tala, Yesu wānene boba ba kudya ne kutoma amba: ‘Mukekala umbulopwe bwami ne kutentama ponka pa bipona pamo nami momwa mūlu.’ (Luka 22:19, 20, 30) Kino kyādi kishintulula amba bakendanga mūlu kukekala bu balopwe pamo na Yesu. Nanshi enka boba badi na lukulupilo lwa kubikala pamo na Yesu momwa mūlu bo abo kete bafwaninwe kudya mukate ne kutoma vinyu.
Inoko ne boba kebadyangapo mukate nansha kutoma vinyu kwine bafwaninwe kutanwa ku Kivulukilo. Le uyukile i mwanda waka?—Mwanda Yesu wāpēne būmi bwandi ne pa mwanda wetu. Kitatyi kyotwenda ku Kivulukilo, tulombolanga amba ketwidilwe’kopo, ehe. Tuvulukanga kyabuntu kya kutendelwa kya Leza.
Mu bisonekwa bilombola mvubu ya kikūlwa kya Yesu mubadilwa ne 1 Kodinda 5:7; Efisesa 1:7; 1 Temote 2:5, 6; ne 1 Petelo 1:18, 19.


text:
Icipusho
Bushe Lesa eko aba? Bushe kuli ko bunte bwa ku bako kwa kwa Lesa?
Ukwasuka
Ica kuti nga Lesa eko aba e cimo pa fipusho ifingi ifilekabilwa kabili ifikankalo muntu uuli onse enga kwato ku tontonkanyapo. Ifya landwa pali Lesa fingi, lelo kwasuke cipusho bushe Lesa eko aba? Kwakabile nshita iya kumfwikisha kabili kwa bimbamo amatontonkanyo ne fya bunte ifingi. Pampela ya fyonse, ifyo tumona mu bwikashi bwa buntunse, ukwelenganya, na mu fyakale, fitungilila ku kwasuka kwa kupama: ē, Lesa eko aba.
Ilingi line, icipusho ici cipushiwa mwa kuti ”bushe kuti walango kuti Lesa eko aba?” Ubwafya bwa kuti, nangule cine cili caishibikwa, takwinga sangwa icakumwenako cine cine kano ifya kwelengenya ne fya ku sansha. Na pa mulandu wa ico, bakapingula tabakabile fyakumwenako fine fine pa kufika ku bupingushi; lelo, bafwailikisho kufumyapo “kutwishika kwalinga konse” no kulolekesha pa “fipalileko sana sana.”
Ukufwailikishe “cakumwenako” Lesa icinga pokelelwa ku muntu onse taciilemo. Ubūnte nangula abantu tefyo fibombo musango yo mu calo twaikalamo iyo. “Ukukumanya” ifishinka no “ku fipokelela” fintu fya pusana apakalamba. Ukwasuka kwa bulamo kusha akali konse, kwingasangwo kushafikapo kuli abo abasalo kukana sumina. Kuli uyo uwasale fikansa, te ca “kumwenako,” nangula ca pokelelwa ku bantu bonse. Ifyo muntu emininepo fitungulula no kucila ne ca kumwenako icili conse enga sanga.
Ici capilibulo kuti icipimo ca “cisumino” cile kabilwa—na kabili te ku kukuma ku lwa kubako kwa kwa Lesa fye iyo. Ukwishiba kwafikapo tekuti tukukwanishe. Ukufinina lubali no kupingwila libēla kwafimbo kumona kwesu. Kukalaba lyonso kwakanika pakati ku fyo “twingeshiba” nefyo “twingasumina.” Ici cisangwa cimo cine ku ba fikansa na ba sumina. Tatwingeshiba fyonse inshita shonse pantu twikele mu cipuna, ilyo twalye cakulya, nangula mu lwendo. Ificitwa fya musongo yu filangilile cipimo ca cisumino. Tula cita, nangula kuliko ifyo tatwa ishiba, pamulandu wafyo twa ishiba. Ico e nama nkati ya cisumino ca mu cipingo, ukulunda ko ne cisumino mu kubako kwa kwa Lesa. Tusubila mu fyaishibikwa, ukututwala ku kucita, nangula line kwingaba ifyo kwishiba kushafikapo (Hebere 11:6).
Umuntu kusuminisha nangulo kukana Lesa, kusala kwabamo icisumino. Ukusumina muli Lesa takule kabilo busumino bwapelebela (Yohane 20:29), lelo kabili teti kucimfye fikansa fyabubifi (Yohane 5:39–40). Ifyafwilishe cisumino, kumona kwa bwikashi, ukwelenganya, ne fyakumwenako ifingasangwa, fyonse fi fyafwilisho kwasuke cipusho bushe Lesa eko aba.
Bushe Lesa eko aba? — Ukumona kwa bwikashi bwa buntunse
Ukulanshanya pa lwa kubako kwa kwa Lesa kutampila no kulubulula kwa fya mano. Ici ca umfwika, lelo tefyo buntunse bucite fintu. Takuli umuntu uubombo kwabulo bwishibilo, ukukonkafye mu nshila yabulo kwipukisha pa kwesho kupange tontonkanyo. Abantu ba pelulule fya bwikashi mukushintilila pa calo cabashinguluka. E ico, ukulolekesha pa lwa kubako kwa kwa Lesa kulingile kwa tampa no kumona kwa bwikashi. Panuma, twabomfyo kutontonkanya kwabamo amano mu ku ceceta ifyasoswapo.
Ifya kumwenako Lesa fyabako mu kumona kwa bwikashi bwa cila bushiku (Roma 1:19–20; Amalumbo 19:1; Lukala milandu 3:11). Kwalundwa na mibele isuma iyacifyalilwa. Cakonka na mu kumoneka kwa fyapangwo bubumbo bwa tushinguluka. Umweo wa buntunse upatikisho kusumino kuti icine, ubufi, ukutemwa, ulupato, ubusuma, ububifi, nefyashala., fintuntulu kabili fikankala. Icinabwingi ca bantu icafulisha na kunshita sha kale casangwo kusuminishe fishinka no kucila ne fituntulu.
Ukumona kwesu te mpela ya bunte, nakalya. Lelo, Lesa abomfyo kusokolola nge ca bwite (Ukusokolola 3:20). Ifya kumone fyaishibikwa fyabelako ku kukonkomesho kufwailikisha amasuko (Mateo 7:7–8). Abo bonse abakana nangula abashi cindiko bwite bwa kwa Lesa tabakwete icakuleseshamo mu kukana ishiba (Roma 1:18; Amalumbo 14:1).
Bushe Lesa eko aba — ukwelenganya kwabamo amano kwa buntunse
Fituta pa fya kupanda amano fya suminishiwapo pa lwa kubako kwa kwa Lesa fya kulubulwishanyapo ifye ntuntukilo ya bubumbo, ifya buyo bwa fintu, ne fya mano yabusuma no bubi.
Ukulubulula kwa ku fye ntuntukilo ya bubumbo kufwailikisho mutwe wa filenga ne fi fumamo. Conse icifumamo caisa bako pa mulandu wa cimo icalenga, ne calenga caisa fuma mu calengele kunuma. Lelo, uyu munyololo wa filenga tawinga twalilila ku nshita shapita, pantu tatwinga sange ntuntukilo. Ukubamo amano kufwailikishe cabo muyayaya na kabili ico tacakwate cacilenga nangu cimo. Ububumbo bwesu bonse tabwingaba ubwa muyayaya nangulo bushakwate calengele. Amano yasontelela kuli Lesa: uushabumbilwe, icipimo ca muyayaya kuli fyonse, kalenga wa fyonse fya cine cesu.
Ukulubulula kwe sambilisho lya fya buyo bwa fintu ku lolekesha pa lwa kutantika kwa bubumbo. Ukutantika kwa ntaanda shakulisha, ifya lusuba, ifya mutanto wa nsandensande (DNA), ne nama nkati ya fyonse – fyonse filangililo kumoneka kwa kutantika kubwamo ubuyo. Ici ca finisha ne cakuti abatila Lesa takwaba bashupikwo kulondololo kutantikwa kwa fintu.
Tapaba ifya mu nama nkati ya fyonse icilangililo kuti ifintu filingilo kutantikwa ngefyo caba. Lelo, nga tafyali ngefyo fyaba, ububumbo bwa ku lukungu—no mweo—nga tafinga sangwa. Ukufula kwa fintu fyabelelela mu bubumbo fyendelana nokukonkana kwapapisha pakulenga umweo ubeko, nao wabako. Sayansi tayamonako nangulo kulondolola umweo ukufuma mu fyafye, lelo ilango kutampa kwaibelo kwa mibili yakakata. Ibumba lya bafwailishe fya mumushili abamwene amashiwi yalembwa pa cibumba ca mwi libwe ati ndi pano basuminishanya pa kubamo amaano muli ico. Lelo, umutanto wa nsandensande (DNA) waimininako kutantika kwachila ba kakūla abamano. Ukufina kwa bunte ubu, mu kutontonkanya, kwasuminisho kubako kwa kwa kalenga wamano—Lesa—ngo bulondoloshi.
Ukulubulula kwa fya mibele kusontelela ku ku tontonkanya pa busuma, ububi, ifishinte fya mibele isuma, nefyashala. Camoneko kuti ifi file lanshanya pa lwa “fifwile ukuba,” te “pa fyaba” fye nakalya. Ifitugulule mibele fya patukanako ku kubomba kwa mu bunkalwe na bukaitemwe ifyo twingenekela ku fibumbwa fyaibela. Icilangililo ca kuti ubuntunse butontonkanya mu nshila ishimoneka, iya mibele isuma capesha mano. Nokucisha po, ishintililo lya fitungulule mibele isuma mu buntunse yaikalililo kufuma ku nshita sha kunuma na kabili na mu mekashi yonse.
Na kucishapo, ukulanshanya pa mibele kwatwala ku kupatukana. Kuti caba ifya mibele fya kuibepa, ne ci cingalenga fyaba ifya fye, nangula fifwile fya shimpa mufishaluka. Ukumona kwa buntunse takutangisho kusanga kwa kuti imebele taili kantu. Ubulondoloshi bwayana pa filenga bantu uku tontonkanyo mwakonke mibele isuma noku kumako ku mibele yalinga, mafunde ya mibele isuma ayapelwa na kapeela wa malango, uyo ni Lesa.
Bushe Lesa eko aba? — ukumona mona kwa buntunse
Ukulubulula kwabamo amano kwapita kwaiso kupitila mu kumona. Amatontonkanyo nga ya Kwelenganya kwa kupuuka kukalamba ya langilila, napa cepeshe, icine ca sayansi pa fya calo ca lengwa kabili icishili ca muyayaya. Nifyofine na ku mutanto wa nama nkati ka nsandensande (DNA). Uku pendependa kwa fimoneka kwafwilisho ku shininkishe sambilisho lya kwa kalenga wa mucipingo kabili no kukanyo kulondolola kumbi, nge fya bubumbo bwa muyayaya ne fya fya sangwe fya itendekela.
Isambilisho lya fya shiikama mu mushili nalyo lyafwilishako icipingo. Abantu, ificitika ne ncende sha langwa mu cipingo shasangwa libili libili nge fyaliko mu kufwailikisha kwa fya mu calo. Ne fingi fyasangwa fya monekela panuma ya kulanda kwa bakana ukuti filande cipingo fyabamo no bufi.
Ifya kale ne fya kulemba lemba, lubali lwafyo,nafyo fyafwilisho kulango kubako kwa kwa Lesa. Imisungile ya cipingo cilangililo cimo: icakuti twinga kwanisho kukonka malembo ya cipingo ukufika na ku nshita ya palamisha na ku ntuntukilo ya fya citike kulangililo kushininkisha kwa cipingo. Ukusonga kwa buYudah-buCristiani pa lwa cifyalilwa, ububi no busuma, insambu sha buntunse no kufyalwa kwa sayansi ya muno nshiku fyalanga pakalambo kubomba kwakona ne cine.
Bushe Lesa eko aba? — Lesa muli ifwe
Muli fyonse fiputulwa twalolekeshamo mwabamo ifyakaniko fya kusambilila na kabili no mwina wa mabuku walembwa pali ifi. Lelo ukubako kwa kwa Lesa kwa monekela apakalamba, ku bantu abengi, mu kumona kwa cila muntu. Tekuti canguke “ukulanga” bambi ukuti na usansamuka, nge cilangililo, lelo tacilepilibulo kuti tefyo uli. Te mukutila ifileumfwo muntu munda yakwe fyacile fishinka filemoneka, lelo ifishinka fyashika fya ‘angushiwa ne filepitamo cila muntu umwine. Imyeo ya pilibuka, imibele yapilibuka, na masuko ya mapepo fintu fimo pa lwa kumona kwesu kuti Lesa eko aba.
Ukwishiba kwa cishinka kwa cila muntu cintu cafwilisho kwishibo kuti Lesa eko aba, na kabili kufwaya kwa kwa Lesa ukuti abantu bonse bakwato kunfwo ku. Lesa aishile pe sonde umwine, ngo muntunse (2 Korinti 4:6), pakuti twanga kwate cibusa cila muntu nankwe (Yohane 14:6). Abo abafwaya Lesa mu cine malamusanga (Mateo 7:7-8), ne ci citwala ku kwikalilila kwa mupashi wamushilo (Yohane 14:26-27).
Icipusho bushe Lesa eko aba?, kanshi, tacingasukwa ne cilangililo cine cine, lelo twinga langilila ku cinabwingi ca bunte busontelelo kuti eko aba. Ukupokelelo kubako kwa kwa Lesa te cisumino ca bulo kumona ukwingila mu mfifi. Lutampulo lwe subilo ukufuma mu mfifi no kwingila mu lubuto uko ifintu ifingi fyalangwe fyabūta.
English
Bushe Lesa eko aba? Bushe kuli ko bunte bwa ku bako kwa kwa Lesa?


text:
Kuzimaanya Musinze: Mpali Aatalikilwa Kubala Buzuba?
Buzuba butalikila kubucedo akumana nokwasiya akuleka kulibonya cintu kalibbide zuba. Masiku nceciindi mwezi anyenyezi nozyeendelezya mulengalenga, aboobo, buzuba butalikila aciindi nyenyezi nozileka kulibonya – kalitaninga pasuka zuba, mpoonya bulagola eelyo zyatalika kulibonya nyenyezi kalibbide zuba.
Mwezi a nyenyezi zyeendelezya busiku: nkaambo luzyalo Lwakwe lulakkalilila lyoonse kukabe kutamani. Intembauzyo 136:9
Mboobu mbwaamba Mwami Yahuwah, ooyo wakabikka zuba kuti kalibala sikati, ooyo wakalenga mwezi anyenyezi kuti kazimweka masiku, uuyuuntanya lwizi kuti mayuwe kaavwuuma, Mwami Yahuwah Singuzuzyoonse ndezina Lyakwe. Jelemiya 31:35
Busiku butalikila waawo nokwasiya akuleka kulibonya cintu akumana kubucedo kwatalika kusalazya. Buzuba bwa kkalenda lyasunu tabweendelani abuzuba bwini pe. Pele mukwiimpanya, buzuba bwa kkalenda busanganya masikati abusiku antoomwe alimwi tabutalikili kubucedo pe. Buzuba bwini bwa kumalengelo ncibeela citaanzi kusolola ca buzuba bwaa kkalenda, kakuli busiku ncecibeela cabili cabuzuba bwaa kkalenda.
Mvwiki ya Malengelo yakatalika eelyo Mulengi naakati, “Akube mumuni!” Buzuba butaanzi bwa mvwiki munyika iino bwakatalika eelyo nokwakalibonya mumuni.
Alimwi Elohimu wakaandaanya mumuni kuzwa kumudima. . . . Elohimu wakaulika mumuni kuti Mbuzuba, alimwi wakaita mudima kuti Masiku. Aboobo mangolezya acifumofumo bwakali buzuba butaanzi. (Langa mu Matalikilo 1:4-5.)
Eelyo Yahuwah nakaandaanya mumuni kuzwa kumudima, Walo wakaita mumuni kuti “Buzuba” alimwi Walo wakasimpya kuti “buzuba” bulaa cibeela camangolezya a mafumofumo:
"Aboobo mangolezya acifumofumo bwakali buzuba butaanzi." (Matalikilo 1:5, KJV)
Eelyo Mozesi naakalemba bbuku lya Matalikilo, walo taakabulide bbala lyaamba kuti “masiku.” Mubbuku lya Matalikilo, walo wakatondezya kuti buzuba bulaa ziindi zyobile zilaa minyinza, mangolezya amafumofumo. Ikuti buzuba nobwakali kutalikila akataa masiku nokuba kumabbililo aazuba, Mozesi naatakasanganya kulemba kuti mangolezya acifumofumo zyakali zibeela zya buzuba bomwe.
Ba Levi 23:32 nkakampango keni ka Bbaibbele kabelesyegwa kutabilila muzeezo wakutalikila “buzuba” kumabbililo aazuba:
"Kuzwa kumangolezya kusikila kumangolezya, inywe mweelede kusekelela Nsabata yenu." (BaLevi 23:32b, KJV.)
Eelyo aaka kampango nokabalwa mbuli ncokaambilizya cini, cilisalede kuti eeco tacikonzyi kujatikizya kufumbwa mazuba woonse nokuba buzuba bwa Nsabata mubuzuba bwa ciloba. Mu BaLevi 23:26-32, kuli malailile aa Mwami Yahuwah aajatikizya Buzuba bwa Kunununwa. Ikuti buzuba buli boonse nibwali kutalikila kumangolezya, Walo kunyina naakeelede kwaambila bana ba Isilayeli kuti beelede kutakilila Buzuba bwa Kunununwa kumangolezya aasolola kabutaninga sika buzuba oobo.
"Buzuba bwa Kunununwa" butaaluka mazuba aakalenda obile: bwa fuka abwa kkumi.
“Mubuzuba bwakkumi bwamwezi waciloba, oobo buli mbobuzuba bwaciyanza cakusalazya bantu, mubuzuba oobo mukaliimye kulya, amukaswaangane akukomba, mukape cipaizyo cakutenta ku Mwami Yahuwah. Kutalikila nolibbila mubuzuba bwafuka bwamwezi kusikila nolibbila mubuzuba bwakkumi, mulyookezye akuliimya kulya.” (BaLevi 23:27, 32, KJV)
Ikuti buzuba nobwakali kutalikila kumangolezya, Mozesi naakaambilwa buyo kuti: "Buzuba bwa Kunununwa buli mubuzuba bwa kkumi bwa mwezi waciloba." Buzuba butalikila aciindi mumuni nowatalika kulibonya eelyo mudima watalika kuyabaila. Mangolezya tacaambilizyi matalikilo aabuzuba bwa fuka pe. Aalo mangolezya taatalisyi buzuba buli boonse pe, kusanganya abwa Nsabata yabuzuba bwa ciloba.
Izuba lyakalengelwa kweendelezya buzuba. Buzuba butalikila aciindi eelyo mumuni watalika kulibonya alimwi bumanina waawo nokucinyina mumuni uumweka kuzwa ku zuba kuti umunikile bantu. Misela minji niyakaindide Mufutuli wakabuzya kuti, "Hena takuli mawoola aali kkumi aabili mubuzuba bomwe?" (Johane 11:9, KJV) Kunyina muntu wakamukazya! Boonse bakalizyi kuti buzuba butalika cifumofumo kubucedo nowasika mumuni. Mawoola aabuzuba akalaandawudwe muzibeela zili kkumi azibili, mbuli mbokutondezyedwe acipimyo ca zuba. Mawoola akali kwiinda kulampa mainza, akwiinda kufwiimpa mumupeyo, pele buzuba bomwe-bomwe bwakalaa mawoola aali 12.
Kuli mulumbe mubotu muciindi ca kukankaminwa, kuzikkwa akubuka kuzwa kubafu kwa Yahushua akuyubununa ciindi cini buzuba nobwakali kutalika.
“Lino Buzuba bwa Kulyookezya butegwa Nsabata nibwakamana, bucica buyo, mubuzuba butaanzi bwamvwiki Maliya waku Magadala aumwi Maliya bakainka kuyoolanga cuumbwe.” (Mateyo 28:1, KJV)
Buzuba butaanzi bwa mvwiki tiibwakatalika kusikila mumuni niwaatalika kumwesya Kujwe. Mbweenya buyo, aalo mangolezya aakatobela buzuba bwa kukankaminwa, Nsabata tiiyakatalika nilyakabbila zuba pe. Mangwalo alisalazyide kuti bapaizi abaleli tiibakali kuyanda kuti mibili yabakankamidwe icaale ampanda ikabucesye kusikila mu Nsabata:
Mbwaanga lino bwakali buzuba bwakulibambila Buzuba bwa Kulyookezya bwa Nsabata, bapati ba BaJuuda bakakumbila Pilato kuti bantu bakankamidwe batyoloolwe maulu akwaangulwa aziingano kabutanasika buzuba bwa Nsabata. Bakacita oobo nkaambo buzuba oobo bwakali bupati kulimbabo. Aboobo basilumamba bakasika akutalika kutyola maulu aamwaalumi mutaanzi wabaabo bakabambwidwe alimwi akuli wabili. Pele nibakasika kuli Yahushua, bakajana kuti wafwa kale, nkaako taakwe nibakamutyola maulu pe.” (Langa muli Johane 19:31-33.)
Lufu lwa kukankaminwa lwakali kunoonga lwatola mazuba aakubwene. Kaambo keni kakubinzya lufu kakali kakuti aabo bagagaidwe bagwisyigwe ampanda zyabo kiitaninga sika Nsabata kubucedo mubuzuba bwakali kutobela.
Akati kabo kwakali Maliya waku Magadala, a Maliya banyina Jemusi a Josefa, alimwi abanyina bana ba Zebedii. Lino nikwakaba kumangolezya, kwakasika kuli Pilato umwi muntu uutegwa Josefa. Wakali muvwubi uuzwa ku Alimatiya, awalo wakali muccilili wa Yahushua. Muntu ooyu wakakumbila mutumba wa Yahushua. Mpawo Pilato wakalailila kuti bamupe mutumba ooyo. Mpoonya Josefa, wakauputaila mumulembo uutuba, akuulazika mucuumbwe cakwe mwini cipya ncaakakokolwede mumwaala. Wakakunkulisya bbwe pati akujala amulyango wacuumbwe, mpoonya wakayaamuka. (Langa muli Mateyo 27:57-60.)
Ooyu mulimo wakali kutola ciindi cilamfu loko!
- Josefa wakaunka kuli Pilato kuyookumbila mubili. (Mateyo 28:58)
- Pilato taakasyoma kuti Yahushua wafwambaana boobo kufwa munzila yakali kutola mazuba ongaye. Mpoonya walo wakatumina sikalumamba kuti akalomye kubona kuti naa Yahushua ufwide ncobeni. (Maako 15:44, 45)
- Josefa wakaunka kuyoobambilila milembo yakuzikkila, wakapiluka ku Gologota akukkomonona mutunta kuzwa ampanda. (Maako 15:46)
- Nicodemus wakasika kaletelezya mapaunzi aali 100 aatununkilizyo twa Itati a Maya kuti ananaike mubili kuutaninga zikkwa. (Johane 19:39)
- Mubili unooli wakasanzyigwa kuutaninga zambailwa “mumilembo antoomwe atununkilizyo” (Johane 19:40)
- Mubili wakalazyikwa mucuumbwe cakwe mwini Josefa ncaakalifumbila cakali munsimunsi. (Mateyo 27:59, 60)
Ooyu mulimo wakali kutola ciindi cilamfu kapati cakuti wakatola busiku boonse tubulu. Nsabata tiiyakatalikila ku “mangolezya” nkaambo eeco nceciindi cini Josefa waku Arimathea naakataanguna kuyookumbila Pilato kuti akkomonone mubili!
Lino mangolezya naakasika, nkaambo oobo bwakali Buzuba bwa Kulibambila, nkokuti, buzuba busolola kiitaninga sika Nsabata, Josefa waku Arimathea, ooyo wakali nkumekume akataa nkamu yabuleli, walo lwakwe wakali kulindila bulelo bwa Kujulu, wakaboola akukkazyika camba, wakaunka kuli Pilato kuyookumbila mubili ookwa Yahushua. (Langa muli Maako 15:42-43.)
Mulimo wakuzikka Mufutuli wakamanizyigwa kaindi kasyoonto Nsabata niyakasika kubucedo nokwaatalika kusalazya.
Mpoonya [Josefa waku Alimateya] wakuukkomonona mubili kuzwa aciciingano, akuuputaila mucisani cibotu akuyoowulazyika mucuumbwe cakakokololwa mumwaala, mucuumbwe mwatakana zikkidwe muntu. Oobo bwakali buzuba bwakulibambila, nkaambo Buzuba bwa Kulyookezya butegwa Nsabata bwakali aafwiifwi kutalika. (Luka 23:53, 54, KJV)
"Ibbala lyakuti 'yakaswena' mukampango aaka, ndibbala lyaci Giliki, . . . (epiphosko). Eeco ncoliiminina ncintu cikankamusya: 'kutalika kusalazya mumuni: – kutalika kuba kubucedo.' Ndibbala lyamusyobo wa #2017, . . . (epiphauo), eelyo liiminina kuti 'kumwesya . . . kupa mumuni.' Nkaambo kakuti tiibakalindizya kusikila kwaba kumangolezya kuti batalike mulimo wakulomba akukkomonona mubili, kuwaanzula kuzwa ampanda, kuusanzya akuupombaila mumilembo, azimwi zinjaanji, eeco cakabatolela mawoola aabusiku boonse, bakabucesya tubulu kucita mulimo ooyo. Tiibakamanizya kusikila nikwaaba kubucedo mu Nsabata nikwaatalika kumwesya." (eLaine Vornholt and L. L. Vornholt-Jones, The Great Calendar Controversy, p. 40.)
Icintu citaanzi Yahuwah ncaakacita eelyo nakamanizya kulenga mumuni cakali cakwaandaanya mumuni kuzwa kumudima. Mpoonya Walo wakaulika zibeela zyobilo zyaandeene nzyaakaandaanya. Cibeela cakalaa mumuni Walo wakaciita kuti “Buzuba” alimwi cibeela camusinze Walo wakaciita kuti “Masiku.” Ooyu ngomulazyo wa Mangwalo wakuti eeco Mwami Yahuwah ncaakaswaanganya antoomwe, kutabi muntu uucaandaanya. (Langa muli Maako 10:9.) Mbweenya buyo, eeco Yahuwah ncaakaandaanya, kutabi muntu uuciswaanganya. Kutaminina kuti buzuba butalikila akataa masiku nokuba kumabbililo aazuba, ooko nkuswaanganya antoomwe eeco Mulengi ncaakaandaanya.
Lusifa wakabbodoola kuti “uyoocinca ziindi amilawo.” (Daniele 7:25, KJV) Kwiinda mukupindula buzuba bwa kukomba, akkalenda libelesyegwa kujana buzuba oobo, akucinca ciindi aatalikila buzuba, walo wakabba kukomba kweelede kupegwa buyo Mulengi alikke.
Mukwabo kotantamuka cilubide azilengwa zyabantu buno buzuba. Kosangana mweelwe wabantu bavwuntauzya kasimpe atalaa nyika aabo babambulula buzuba bwa Nsabata bwamasimpe.
Ubaambile Baisilayeli kuti, 'Muleelede kububamba buzuba bwa Nsabata, nkaambo buzuba oobu mbwacitondezyo akati kangu andinywe alimwi abalunyungu lwanu, kutondezya kuti mebo nde Mwami Leza Yahuwah ndakamucita nywebo kuba bantu bangu. (Langa mu Kulonga 31:13.)
Azimwi zyeendelana acibalo eeci:


text:
Ukokeja Kulwa na Satana—ne Kumunekenya
“Mukomenei [Satana], mwimanije pototo mu lwitabijo.”—1 PE. 5:9.
1. (a) Mwanda waka i kya kamweno nakampata kulwa na Satana pano? (b) Le i muswelo’ka otuyukile amba tubwanya kunekenya divita dyotulwa na Satana?
SATANA ulwanga divita na basheleshele’ko bashingwe māni ne “mikōko mikwabo.” (Yoa. 10:16) Kitungo kya Dyabola i kya kubokota bengidi ba Yehova bavule mu kino kitatyi kityetye kyamushadila’ko. (Tanga Kusokwelwa 12:9, 12.) Lelo tukokeja kulwa na Satana ne kumukomena? I amo! Bible unena’mba: “lwai na Dyabola, nandi ukemunyema.”—Yak. 4:7.
2, 3. (a) Le mulangwe wa amba Satana kadi’kopo utuntwilanga ku bitungo bya Dyabola namani? (b) Lelo uyukile namani amba Satana udi’ko?
2 Bantu bavule bafutululanga mulangwe wa amba Satana udi’ko. Ko badi abo, Satana ne bandemona i bantu’tu ba kufwatakanya ba mu mānga, ba mu mafilime azakaja, ne mu makayo a video. Bano bantu bamonanga amba kekudipo muntu wa tunangu ubwanya kukulupila mu mishipiditu imbi. Lelo kulanga kulanga bantu amba Satana ne bandemona ke bantupo badi’ko bine, kulabikanga Satana? Aa! Inoko, i kipēla kudi Satana kusaba meso a ñeni a boba batatana amba udi’ko. (2 Ko. 4:4) Kuzambalaja mulangwe wa amba mishipiditu keidikopo i muswelo umo wingidija Satana mwanda wa kongola bantu.
Ngo. 3:1-5) Satana wāpunikile Yehova pa mwanda utala Yoba. (Yoba 1:9-12) Satana ye aye wātompele Yesu. (Mat. 4:1-10) Kadi pa kupwa kubutulwa kwa Bulopwe bwa Leza mu 1914, Satana ye washilwile “kukatamba divita” bashele’ko bashingwe māni. (Kus. 12:17) Dino divita dya Satana dikyendelela mwanda ukimbanga konakanya lwitabijo lwa bashele’ko ba 144 000 ne lwa mikōko mikwabo. Pa kunekenya dino divita, tufwaninwe kulwa na Satana ne kwimanija nshinkidingi mu lwitabijo. Kino kishinte kisa kwisambila pa miswelo isatu ya mwa kulwila nandi.3 Batwe bantu ba Yehova, ketudipo mubukata bwa boba bongolwa. Tuyukile amba Dyabola udi’ko, mwanda i Satana wēsambile na Eva kupityila kudi nyoka. (
EPUKA MITATULO
4. Le i muswelo’ka welombwele Satana bu wa mitatulo wa mu meso fututu?
4 Satana i wa mitatulo wa mu meso fututu. Na bubine, kipangwa kya ku mushipiditu kwipa mutwe kibengo wa kulwa na bubikadi bwa Yehova ne kwitūla bu leza wa kinkwa, i mitatulo ne kibengo kibi. O mwanda, muswelo umo otukokeja kulwa na Satana i wa kwepuka mitatulo ne kutamija kwityepeja. (Tanga 1 Petelo 5:5.) Le penepa mitatulo i bika? Le ikalanga mibi nyeke?
5, 6. (a) Lelo mitatulo ikalanga nyeke mibi? Shintulula. (b) Le i mitatulo ya muswelo’ka ikalanga mibi, ne i bimfwa’ka bya mu Bisonekwa bilombola kino?
5 Dibuku dimo dishintulula bishima, dishintulula mitatulo bu i “ngikadilo ya kwilangila ne kwilēmeka” ne bu “milangwe ya kuloelelwa yobwanya kwikala nayo shi abe nansha bantu bopwene nabo abalonga kintu kampanda kiyampe nansha badi na kintu kamukaya kiyampe.” Kwiivwana namino ke bibipo. Mutumibwa Polo wānene bene Tesalonika amba: “Twimwitembanga mu bipwilo bya Leza pa mwanda wa kūminina ne lwitabijo lwenu mu kupangwapangwa konso ne byamalwa byomukamba nabyo.” (2 Ts. 1:4) Nanshi kwiivwana biyampe pa mingilo ya bakwetu, enka ne kwitatula batwe bene mu muswelo kampanda kubwanya kwikala kuyampe. Ketufwaninwepo kwivwana bumvu pangala pa kyetu kisaka, kishi nansha kifuko kotutamine.—Bil. 21:39.
6 Ku mutamba mukwabo, kudi mitatulo imo ibwanya kōna kipwano kyetu, nakampata kipwano kyetu na Yehova. Ino mitatulo ibwanya kwitulengeja twikale na bulobo ne kupela madingi otusakilwa pa kyaba kya kwietabija na kwityepeja. (Ñim. 141:5) Ino mitatulo ishintululwa bu “Kwipa bulēme bupitepite” nansha “ngikadilo ya mitatulo imwekejanga bantu bemona, divule mu muswelo wampikwa kufwaninwa bu badi biyampe kutabuka bakwabo.” Yehova ushikilwe mitatulo mibimibi. (Ezk. 33:28; Amo. 6:8) Inoko Satana usangalanga pa kumona mitatulo mibi, mwanda ilombolanga mwikadile mitatulo yandi. Bine, mitatulo ya Satana yāmwekele mu bantu pamo bwa Nimiloda, Felo ne Abisalome—bonso bāponene mu mitatulo mibi! (Ngo. 10:8, 9; Div. 5:1, 2; 2 Sa. 15:4-6) Kadi mitatulo yāingile mwingilo mukatampe mu kilongwa kya Kena. Wāikele kudingilwa na Leza, inoko byaādi na mitatulo wapela kulemununwa. Wāpelele na kibengo kidyumu kya Yehova, ne kwija kwine mpika walonga bubi.—Ngo. 4:6-8.
7, 8. (a) Lelo kwisañuna kwa nkoba i bika, ne kubwanya kwikala bu mitatulo muswelo’ka? (b) Shintulula muswelo mitatulo oibwanya kōna ndoe ya kipwilo.
7 Dyalelo, bantu bamwekejanga mitatulo mu miswelo mivule mibi. Divule dine mitatulo iilanga mu kwisañuna kwa nkoba. Dibuku dimo dishintulula bishima dishintulula kwisañuna kwa nkoba bu “kufwatakenya bantu bibi nansha kushikwa bantu balukoba lungi” ne “kumona’mba bantu ba lukoba lukwabo badi na ngikadilo ne bwino bwishile, ne amba nkoba imo i mipite nansha amba idi munshi mwa mikwabo.” Kwitatwila lukoba kutwalanga ku ñuma, mavita ne kufwa kwa bantu mu kipukwi.
8 Shako, bino bintu kebifwaninwepo kwikala mu kipwilo kya bwine Kidishitu. Inoko, lupotopoto mubukata bwa banabetu betabije, lwine lushilukanga kyaba kimo na mitatulo, lubwanya kuningila’ko lwakoma’nka ne kupwa. Na bubine bino byālongekele ne ku bene Kidishitu bamo ba mu myaka katwa kabajinji, bene Yakoba baāsonekele kino kipangujo kitenga mutyima amba: “Lelo i kwepi kutambanga mavita ne ñuma umbukata mwenu?” (Yak. 4:1) Bine, kwikala na mushikwa ne kwimona bu tudi peulu kubwanya kwikala na lupusa lubi pa binenwa ne bilongwa byetu, na kusanshija bakwetu. (Nki. 12:18) Na bubine, mitatulo ibwanya kōna ndoe ya kipwilo.
9. Le i muswelo’ka witukwasha Bible tulwe na kwisañuna kwa nkoba ne miswelo mikwabo ya mitatulo mibi? (Tala kifwatulo kidi ku ngalwilo.)
9 Shi twikalanga na milangwe ya kwimona bu tudi pangala pa bakwetu, nabya tufwaninwe kuvuluka’mba, “enselele wa mutyima witatula, i kyamunyanji kudi Yehova.” (Nki. 16:5) Tufwaninwe kadi kubandaula mumweno wetu utala pa bantu ba lukoba lukwabo, muzo nansha bibidiji. Shi tudi na milangwe ya kwisañuna kwa nkoba nansha kwitatwila muzo, nabya twilwanga’ko amba Leza ye “wālupwile ku muntu umo mizo yonso ya bantu.” (Bil. 17:26) Nanshi, kudi’tu lukoba lumo mwanda bantu bonso batambile kudi nkambo wabo umo, Adama. Nanshi i bibi kukulupila amba nkoba imo idi pangala nansha munshi mwa mikwabo. Kulanga namino kukakwasha ku mpango ya Satana ya kōna buswe ne bumo bwetu bwa bwine Kidishitu. (Yoa. 13:35) Pa kusaka’mba tulwe na Satana ne kumunekenya, tufwaninwe kwepuka mitatulo yo-yonso mibi.—Nki. 16:18.
KOKASANSWA BINTU BYA KU NGITU NE NTANDA
10, 11. (a) Mwanda waka i kipēla kusanswa ntanda? (b) Lelo i muswelo’ka wālombwele Demasa buswe bwa kusanswa ntanda?
10 Satana i “mulopwe wa ino ntanda,” kadi idi mu makasa andi. (Yoa. 12:31; 1 Yo. 5:19) O mwanda, bintu bivule bidi mu ino ntanda kebikwatañenepo na misoñanya idi mu Bible. Shako, byonso bidi mu ino ntanda ke bibipo. Inoko, tufwaninwe kuyuka amba Satana ubwanya kwingidijija ntanda yandi mwanda wa kutwelela pa kusakasaka kwetu ne kukimba kwitufikija ku bubi nansha kwitulengeja tusanswe bininge ntanda ne kusūla butōtyi botutōta Yehova.—Tanga 1 Yoano 2:15, 16.
11 Na bubine, kusanswa ntanda kwāikele na lupula lubi pa bene Kidishitu bamo ba mu myaka katwa kabajinji. Kimfwa, Polo wāsonekele amba: “Demasa waungela, ke-muntu wasanswa ino ngikadilo ya bintu.” (2 Tm. 4:10) Bible kalombwelepo patōkelela bintu bya mu ino ntanda byāsenswe Demasa, byāmulengeje ashiye Polo. Bikokejika padi Demasa wāshilwile kusanswa bintu bya ku ngitu pa kyaba kya bintu bya ku mushipiditu. Shi byādi namino, Demasa wābudilwe madyese a ku mushipiditu—na kitungo’ka? Lelo ntanda yādi ibwanya kupa Demasa kintu kampanda kitabukile madyese ādi a kumupa Yehova pa kwikala bu mupwani na Polo?—Nki. 10:22.
12. Le i mu miswelo’ka motukokeja kuponena mu “kyongo kya byabupeta”?
12 Myanda na ino ibwanya kwitufikila ne batwe. Byotudi bene Kidishitu, tudi na kusaka kuyampe kwa kuvuija bisakibwa byetu bya ku ngitu ne bya kyetu kisaka. (1 Tm. 5:8) Yehova witusakilanga twikale biyampe—kino kimwekanga patōkelela kitatyi kyotubandaula bintu bilumbuluke byaāpele ba Adama ne Eva. (Ngo. 2:9) Inoko Satana ubwanya kutwelela pa kusakasaka kwetu na “kyongo kya byabupeta.” (Mat. 13:22) Bavule balañanga amba lupeto lukebaletela nsangaji nansha amba kwikala na bintu bya ku ngitu ko kunekenya būmi. Na bubine kulanga namino i kwiongola, kadi kubwanya kwitulengeja tujimije kintu kya mvubu mpata kyotudi nakyo—ke kipwano kyetu na Yehova kadi. Yesu wādyumwine balondi bandi amba: “I kutupu ubwanya kwingidila bamfumwandi babidi bu umpika, nabya ukashikwa’ko umo wasanswa’ko mukwabo nansha kadi ukalamata umo ne kupēleka mukwabo. Kemukokejapo kwingila bu bapika ba Leza koku kadi bapika ba Bupeta.” (Mat. 6:24) Shi twikale bapika ba bupeta, nankyo tukaleka kwingidila Yehova, kyo akyo kisaka Satana tulonge! Ketwakalekai lupeto nansha bintu bipote kipwano kyetu na Yehova. Pa kulwa na Satana, tufwaninwe kulama mumweno mujalale pa bintu bya ku ngitu.—Tanga 1 Temote 6:6-10.
NYEMA BUSEKESE
13. Le ino ntanda ikankamikanga namani milangwe mifwe pa busongi ne pa bulādi?
13 Dikinga dikwabo dya mu ntanda ya Satana i busekese. Dyalelo, bantu bavule bamonanga kikōkeji mu busongi—nansha busongi bwine—bu bikomo kulonda ne amba i bya kala. Kimfwa, mukayi umo mwana-mukaji mutumbe unena’mba: “Kwisonga na muntu umo i kukomo ku bantu bonso babidi. Nkimwene’kopo muntu nansha umo udi na kikōkeji nansha ukasaka kwikala namino.” Mukayi mukwabo mwana-mulume unena’mba: “Nkilangilapo amba mu kipangila kyetu i kyendele’mo muntu kwikala’nka na mwine-pandi umo mu būmi bwetu bonso.” Satana usangalanga kitatyi bantu batumbe kyobafutulula kyabuntu kya Leza kya busongi. Na bubine Dyabola kakwatakanyangapo mpangiko ya busongi ne kasakangapo kwiimona yendelela. Nanshi, pa kulwa na Satana ne kumunekenya, tufwaninwe kukwatakanya mpangiko ya Leza ya busongi.
14, 15. Le i muswelo’ka otukokeja kukomena busekese?
14 Twikale basonge nansha bankunga, tufwaninwe kupela na kininga miswelo yo-yonso ya busekese. Lelo buno bulwi bupēla? Mhm! Kimfwa, shi wi nkasampe, ubwanya kwivwana bakwenu ba ku masomo betumbija pa mwanda wa busekese nansha bulādi, kilongwa kibwanya kumonwa mu bifuko bimo bu kudi pamo’nka na kutuminañana mafilime a bana badi mutaka. Bible unena amba: “Yewa ulongalonga busekese ulubilanga umbidi wandi aye mwine.” (1 Ko. 6:18) Masusu ne lufu bilupukanga ku misongo isambulwilwa ku bulādi. Kadi bankasampe bavule bajimije bujike bwabo betopekanga kine kyobalongele namino. Na bubine, bubinebine butala pa busekese i bwishile na byobya binenwa ku bisanji, bine bibwanya kwitukulupija amba kutyumuna bijila bya Leza kekudipo na bipa bilula. Ino milangwe i miponeje bantu mu “bukomo bwa kyongo bwa bubi.”—Bah. 3:13.
15 Shi ulwanga na matompo a kulonga busekese, le i bika byokokeja kulonga? Yuka bukōkekōke bobe. (Loma 7:22, 23) Lomba Leza akupe bukomo. (Fid. 4:6, 7, 13) Epuka bintu bibwanya kukufikija ku busekese. (Nki. 22:3) Kadi kitatyi kyotompibwa, pela pampikwa kulejaleja.—Ngo. 39:12.
16. Le Yesu wālondolwele namani ku matompo a Satana, ne i ñeni’ka yotuboila ku kino kimfwa?
16 Yesu wētushidile kimfwa kiyampe kya kūminina matompo. Kāongwelwepo na milao ya Satana, kāsakilepo nansha kulangulukila’po kwine. Inoko, wālondolwele kiponka na ponka amba: “I kilembwe amba.” (Tanga Mateo 4:4-10.) Yesu wādi uyukile Kinenwa kya Leza, ne kino kyāmukweshe alonge’po kintu kiponka na ponka ne kutela bisonekwa mu kitatyi kya matompo. Pa kulwa na Satana ne kumunekenya, tufwaninwe kwepuka ngikadilo ibwanya kwitufikija ku kulonga busekese.—1 Ko. 6:9, 10.
NEKENYA BULWI NA KŪMININA
17, 18. (a) Lelo i bintu’ka bikwabo bibadilwa mu byabulwi bya Satana, ne mwanda waka kino kekibwanyapo kwitutulumuna? (b) Le i bika bitengele Satana, ne kino kikukankamika namani ūminine?
17 Mitatulo, kusanswa bintu bya ku ngitu ne busekese i bintu’tu bisatu bibadilwa mu byabulwi bya Satana. I bingi kupita pano. Kimfwa, bene Kidishitu bamo bakankajibwanga na bantu ba mu kisaka, kufutululwa na ba ku masomo, nansha kwimikwa kwa mwingilo wabo wa busapudi na bakatampe balupusa. Ano makambakano keetutulumunangapo, mwanda Yesu wādyumwine balondi bandi amba: “Mukashikibwa na bantu bonso pa mwanda wa dijina dyami, ino yewa ūminina ne ku mfulo kwine ye aye ukapanda.”—Mat. 10:22.
18 Lelo i muswelo’ka otukokeja kulwa na Satana ne kumunekenya? Yesu wāsapwidile bana bandi ba bwanga amba: “Na kūminina kwenu, mukamonanga myuya yenu.” (Luka 21:19) Kekudipo kintu nansha kimo kilonga muntu kibwanya kwitusanshija nyeke. I kutupu muntu nansha umo ubwanya kwitunyongolola kipwano kilēme kyotupwene na Leza, poso’nka shi tubasake. (Loma 8:38, 39) Nansha shi bengidi ba Yehova abafu, kekilombolapo bushindañani bwa Satana, mwanda Yehova ukebasangula! (Yoa. 5:28, 29) Kadi, Satana kadipo na lukulupilo lwa kumeso. Pa kupwa konakanya ino ngikadilo yampikwa bwine Leza, Satana ukelwa mu lupongo mu bula bwa myaka 1000. (Kus. 20:1-3) Ku mfulo kwa Bubikadi bwa Myaka Kanunu bwa Yesu, Satana “ukakutululwa mu kifungo kyandi” mu kitatyi kityetye mwanda wa kongola dya mfulo bantu babwaninine. Kupwa, Dyabola ukonakanibwa. (Kus. 20:7-10) Satana ukatyibilwa nsambu ya lufu, inoko kebikekalapo namino kodi! Lwai na Satana, koku mwimanija pototo mu lwitabijo. Bine, Ukokeja kulwa na Satana ne kumunekenya!


text:
Cinkwa kanjaanji ngomusemo wa cakulya. Kusikila munsaa busena kuli koonse nkonga waunka munyika, kuli musyobo wa cinkwa cijanwa kooko. Kutalikila ku tunkwa twiitwa kuti tortilla twaku Mexico kusikila kucinkwa cilemu cisiya caku Russia, tunkwa tuubauba tu croissanti twaci Frenchi, chapati ku India acinkwa camusyokwe ku Australia , kuli mweelwe wamisyobo ya zinkwa. Ku Germany kulikke buyo kuli misyobo ya zinkwa 200. Aboobo tacigambyi Mufutuli ncaakabelesyela mukonzyanyo wa cinkwa mumupailo wa Mwami. Eelyo aaya majwi aali ciloba naateelelwa akumvwisyigwa bwinibwini, alaa buvwubi bwa busongo akuumbulizya Banakristu mumanyongwe aamazubaano munyika.
Bupati bwa makani
Tumwi tumpango twamu Bbaibbele tulakondelezya mbotumvwika, Mupailo wa Mwami ngumwi akataa ntuto. Ulakonzya kwiima ulikke alimwi kanjaanji ulaambwa kakwiina kujatikizya zintu zibandaukidwe mumupailo ooyu. Nokuba boobo, inzila eeyo Yahushua njaakatupa ngo mukonzyanyo wa mupailo uuzukide ooyu, ilayandika kapati. Iyubununa cintu cini walo ncaakali kwaamba eelyo naakati, “Kotwaabila buno buzuba cinkwa caabuzuba.”
Kaindi kasyoonto Yahushua kataninga bapa Mupailo wa Mwami, wakaabanya milazyo ya mupailo uulaa nguzu.
Eelyo nywe nomupaila, mutanoociti mbuli basikuupaupa ameso. Nkaambo balayandisya kukomba bwiimvwi mumasinagogwe amuzyooko zya migwagwa, kutegwa babonwe ku bantunyina. Ndamusyomya ncobeni, Ime kuti balipedwe kale bulumbu bwabo. Pele webo, nopaila, konjila mucimpetu cako, mpoonya ulijalile mulyango wako, kopaila kuli Uso uuli mubusena bwa maseseke; nkabela Taata wako uubona maseseke uyookulumbula antangalala. Alimwi eelyo nomupaila, mutani kwiinduluki majwi aatakwe ncaabeleka mbuli batamuzyi Yahuwah mbobacita. Nkaambo balo bayeeyela kuti balamvwugwa akaambo ka milwi yamajwi aabo. (Mateyo 6:5-7, NKJV)
Eezyo “ziinduluka kwaambwa” Messiah nzyaakali kwaamba tazyili majwi aakwiile kubwantauka biyo pe. Pele, walo wakali kupandulula kuti takuyandiki kupaila kuli Taata cakuti tolekiino aabe nguyuulya uulombelela, kolombesya mbookali kuba walomba ino, walombede ino zintu nzyobulide. Walo ulizyi kale ncobulide! Bazyali babotu balapa bana babo zintu mbuli mbokweelede. Balasanina bana babo, balabapa zyakusama, ŋanda akubatola kucikolo mbuli mbobakonzya. Taakwe mwana nalipenzya kulomba ncayanda; bazyali bakwe bamupa biyo nokuba kuti taalomba!
Kulomba Cinkwa ca Buumi
Alimwi nokuba boobo, kulomba cintu nceenya abuzuba ngo musyobo wakupaila ooyo basyomi ngobazyibide. Aawa, Yahushua waamba kuti mipailo yamusyobo ooyu tiiyelede pe. Mukampango keni katobela walo waamba kuti, “Aboobo mutabi mbuli mbabo. Nkaambo Taata wenu ulizyi kale zintu nzyomubulide kamutaninga lomba kuli Nguwe.” (Mateyo 6:8) Walo uya kumbele kuzubulula musyobo wa mupailo weelela:
Aboobo kamupaila munzila eeyi:
Taata wesu ooli kujulu, Alilemekwe zina Lyako. Abusike bwami bwako.
Luyando lwako alucitwe ansi aano mbubwenya mbuli kujulu.
Kotwaabila sunu cinkwa caabuzuba . . . (Mateyo 6:8-11)
Aawa cinkwa ncaamba Mufutuli ncinkwa ca mumoza. Mbubwenya cinkwa ncotulya mbocitupa buumi bwaansaano, cinkwa ca moza acalo cilatuyumyayumya mu Muuya akutusolweda ku buumi butamani. Eeci ncencico ncotweelede kukumbila kuli Taata. Yahushua wakaambila basikwiiya bakwe kuti, “Cakulya cangu nkucita kuyanda Kwakwe ooyo wakandituma, akumanizya mulimo Wakwe.” (Johane 4:34, KJV) Icinkwa ncotweelede kuyandaula nkuzyiba kuyanda kwa Yahuwah. Eelyo notucita boobu, Yahushua wakatusyomezya kuti, kufumbwa ncotubulide tunoopegwa.
Banakristu banjaanji Mbanakristu ba zina lya kumulomo biyo. Babikkila biyo maanu kucita ncayanda Yahuwah eelyo bamanizya kujata maanka milimo njobaliyandila. Ncenciceeci Yahushua, mutumpango tusyoonto naakamanizya kupa Mupailo wa Mwami ncaakacenjezya baabo bakali kumuteelela kuti babikkile maanu kuzintu ziyandika kapati. Walo wakati, “Kunyina muntu uukonzya kubelekela basimalelo bobile; nkaambo inga wacimwa umwi akuyandisya yuulya, nanka kutobela yooyu akusulaika umwi. Yebo tokonzyi kubelekela [Yahuwah] a kuyandisya mali.” (Mateyo 6:24, NKJV)
Kobikkila Maanu Kuzintu Ziyandika Kapati
Eelyo kuti kubelekela Yahuwah caba cintu ncocita aakale, ooko nkubelekela basimalelo bobile. Eeci cipa kuti tujate maanka akutatonkomana ncotweelede kucita, akutulesya kusalazyilwa kuyanda kwa Yahuwah mu maumi eesu. Oolu luzyibo ndupati nkaambo ncinkwa ca moza citusolweda ku buumi butamani. Eeci ncintu ciyandika kapati, kapati aano mazuba aakujala misela yaanyika. Kubbaatikilwa kuyaakwiindila abuzuba. Bantu bayaa kwiindila kwiimpana mu mapolitikisi, mu buvwubi, mu mizeezo amu bupaizi. Yahuwah wakalizyi kuti eeci ciyootola busena aboobo Walo wakatuyumyayumya kuti ikuti twasumpauzya kucita kuyanda Kwakwe, Walo uyootupa nzyotubulide.
Aboobo Ime ndimwaambila kuti inywe, mutapengi kuyeeyela zya buumi bwenu, kulibilika ncomutiilye nanka ncomutiinywe; nokuba kupenga kuyeeya zyaamubili, kuyeeya zya kusama. Hena buumi tabuli bupati kwiinda cakulya na alimwi mubili tuuyandiki kwiinda zyakusama na? Amulange bayuni ba muluwo, tabasyangi nokuba kutebula akubikka mumatala; pele Taata wenu wakujulu ulabasanina. Hena inywe tamukwe mpindu mpati kwiinda bayuni na? Nguni akati kenu uunga nalipenzya buti kuyeeya wayungizya kubosya ciimo ca mubili wakwe?
Aboobo nkaambo nzi ncomulipenzya kuyeeya zya kusama? Amulange malubaluba aamumyuunda, mbwaakomena: taabeleki mulimo nokuba kusuma zikobela; pele Ime ndimwaambila masimpe kuti naba Solomoni mubulemu boonse mbwaakajisi taakwe naakasamide kweebeka mbuli luba noliba lyomwe akataa maluba aaya. Lino ikuti [Yahuwah] kakonzya boobu kusamika bwizu bwa mumyuunda, oobu buliko sunu, mpoonya cifumo bwawaalwa mumulilo, hena Walo inga taamusamika inywe, O nywe noba lusyomo lusyoonto?
Aboobo mutalipenzyi kuyeeya, kamuti, ‘Ndilalya nzi?’ naakuti ‘Tulanywa nzi?’ nokuba kuti ‘Tulasama nzi?’ Nkaambo eezyo nzyezintu zyoonse nzyobayandisya Bamasi. Nkaambo Taata wenu wakujulu ulizyi kuti mulayanda zintu zyoonse eezi. Pele amutaangune kuyandaula bulelo bwa [Yahuwah] a bululami Bwakwe, nkabela muyooyungizyilwa zintu zyoonse eezi. (Mateyo 6:25-33)
Bazyali baanyika tabaambilwi biya kuti basanine akupa bana babo nzyobabulide. Pele balacita mulimo wabo nokuba boobo! Yebo uli mwanaa Yahuwah. Walo ulizyi mbozikweendela zintu mubuumi bwako alimwi wakasyomya kukupa kufumbwa ncobulide. Yebo mulimo wako nkutonkomana kuyandaula akucita kuyanda Kwakwe. Eelyo yebo nocita ceeci, zintu nzyoyanda cino ciindi unoopegwa. Paulu wakaambila BaFilipo kuti, “Leza wangu unoomupa zyoonse nzyomuyanda kweendelanya abuvwubi bwakwe mubulemu bwa Messiah Yahushua.” (BaFilipo 4:19, KJV)