text:
Mafunjisho afuma mu buke wa MATEO- Kaonde
“Lusekelo”
Mafunjisho afuma mu buku wa MATEO
Kyo Kya Kupanatu — Kechi Kya Kupotesha ne
BYA KUTENDEKA
Uno buku wa kufunda Mateo wanembwa na muntu yense uji na kizaku kya kumvwa Mambo Awama. Kafwako jiwi jikatampe jikwabo jakila ja kwibabujilamo ba panopantanda ne.
Twaketekela namba bantu mu ntanda yonse bakonsha kumona bukwasho mu kano kabuku mu kumvwisha byambo bya Lesa bulongo, kabiji amba bavula bakakeba Yesu Kilishitu kwikala ke Mupulushi wabo wa kwibapulusha ku mambo abo umvwe bakyangye kwikyuba ne. Kano kabuku kakekale ke ka kutundaika waitabila yense kwikala bwikalo bwawama bwa mwina Kilishitu ne kwipana kwi aye Lesa pa juba pa juba amba amutokeshe Nkambo Yesu Kilishitu pa muchima. Aye waishile mu kwitupa bumi bwa myaka!
________________________________________
Copyright © 2001, by Mrs. Rose A. Goodman, Author
________________________________________
“LUSEKELO,” buku wa kufunda Mateo, bamupulinta ke kintu kya lwitabilo ku:-
WORLD MISSIONARY PRESS, INC.
P. O. Box 120
New Paris, Indiana 46553-0120 USA
________________________________________
Uno buku wa Mateo ye buku wapanwa kwa kubula mali. Yukai amba kechi ye wa kupana ku jibumba jikatampe ne. Wafwainwa kwingijishiwa mu bipanyi bicheche bya kufunda Buku Wa Lesa, nangwa mu kufunda bunke bwenu, nangwa na baitabila katataka.
Cover picture by Peter V. Blanchi. Used by permission of Messenger Corporation.
KIBABA 1. KUSEMWA KWA YESU KILISHITU, MUPULUSHI WETU
Mateo 1:18-35
18Kabiji kusemwa kwa Yesu Kilishitu kwajinga byonkabye: Inanji Maliya byo bamwipwizhe kwi Yosefwa, po bakiji bakyangye kwilajika, bamumwene kasa aimita jimi ja ku Mupashi Wazhilá. 19Kabiji Yosefwa mwata wanji, byo aji waoloká, kechi waswile kumulengesha bumvu ku meso a bonse ne, wafukwile’mba, Nkamukaine ku mbaji. 20Kabiji byo akilangulukilenga byobyo, ponkapo, malaika wa Nkambo wamwekele mu kiloto amba, Obewa Yosefwa, mwana Davida, kuchina kumulajika mukazhobe Maliya ne: mambo awa ye aimita munda mwanji ye wa kwa Mupashi Wazhilá. 21Kabiji aye ukasema mwana wa mulume; ne obewa ukamutumba jizhina janji amba YESU; mambo aye yenka ukebapulusha bantu banji ku mambo abo. 22Kabiji bino byonse byamwekele’mba, kifike akya kyo aambile Nkambo mu ngauzhi wanji, amba, 23Talai! muzhike wa kishinka wabulá kusambakanapo na mwanamulume ukemita jimi, ukasema mwana wa mulume, Kabiji bakamutumba jizhina janji amba Emanuele (pa kulumbulula, ko kuba’mba, Lesa tuji nanji). 24Kabiji pa kubuka mu tulo, Yosefwa waubile monka mo amulayile malaika wa Nkambo, ne kumulajika wamulajikile mukazhanji; 25pakuba kechi wasambakene nanji ne poso byo asemene mwana: kabiji wamutumbile jizhina amba YESU.
BYA KUBA
A. Ku mpelo ya mepuzho onse musakutana mpunzha ya kunemba mukumbu wenu. Inge mwakankalwa kukumbula jipuzho, tangai kibaba jibiji. Mikumbu yonse yatanwa mu kibaba.
1. Jizhina ja inanji Yesu jo ji ka? _________________
2. Yesu waimichilwe ku _____________ ____________
Kino kitumwesha’mba Lesa ye Shanja Yesu mambo Mupashi Wazhila ne Lesa ye umo.
3. Ye ñanyi wamwekele kwi Yosefwa mu kiloto ne kumubula'mba, “Kuchina kumulajika mukazhobe Maliya ne: mambo aye ye aimita munda mwanji ye wa kwa Mupashi Wazhilá?”_______________________
4. Jizhina jikwabo ja kwa Yesu japanwa. Jo ji ka? _______ ____________________________
5. Jizhina ja Emanuele pa kulumbulula ko kuba'mba ka? _________ ___________ __________ (byambo bisatu)
B. Labijilai uno veleshi:
“...ne obewa ukamutumba jizhina janji amba YESU; mambo aye yenka ukebapulusha bantu banji ku mambo abo.” –Mateo 1:21
YESU BYO AKONSHA KWITUPULUSHA NA BUBI
Yesu kechi wajinga na shanji wa panopantanda ne. Mupashi Wazhila ye Shanji. O ene mambo mashi anji o aji a bulesa kabiji o ene mambo o akonshesheshe kufwa pa musalabu na mambo a bubi bwetu. Yesu wajinga kitapisho kyalumbuluka kya bubi mambo kechi walengele mambo ne. Yesu ye watoka ne kuzhila. Yesu waishile panopantanda mu kwitupulusha ku mambo etu. O ene mambo o twakonshesha kwita Yesu ke Mupulushi wetu. Waishile mu kwitupulusha.
YESU YE LESA – WAISHILE MU BUMUNTU
KIBABA 2. BA MANA BAIYA MU KUMONA YESU
Mateo 2:1-23
1Kabiji Yesu, byo asemenwe mu Betelema wa mu Yudea mu myaka ya Heloda mfumu, ponkapo, ba mana ba ku musela basolomokele ku Yelusalema’mba, 2Lelo uji pi wasemwá Mfumu wa Bayudea? mambo kabangabanga kanji twikamwene ku musela, kyo twaishila kumupopwela. 3Ne Heloda mfumu pa kumvwa, waubile kijikila, ne bonse ba mu Yelusalema pamo. 4Kabiji pa kwibakonkanya bañanga bakatampe ne banembeshi ba bantu, wibepwizhe’mba, Kukasemwa Kilishitu kwe? 5Kumvwa abo bamwambile’mba, Mu Betelema wa mu Yudea; mambo byonka byo banembele ku ngauzhi wa Lesa amba, 6Kabiji obewa Betelema wa mu kyalo kya Yuda, kechi wi mucheche wa mu bilolo bya mu Yuda ne: mambo monka mobe mukafuma mfumu, ye ukekála kafunga wa bantu bami bena Isalala. 7Ponkapo Heloda wibechile ku mbaji aba ba mana, ne kumvwa waumvwine juba jine jo kamwekelemo kabangabanga. 8Kepo ebatumine ku Betelema, amba, Yainga, kamukebeshai bulongo ao mwana; kabiji pa kumutana, mubwele, mumbule, ne amiwa namiwa nkayeko, nkamupopwele. 9Ne abo, pa kumumvwa mfumu, ke baye ne kuya; kabiji ne aka kabangabanga, ko bamwene ku musela, ke kebatangijileko, poso byo kafikile pají mwana, kaimene peulu. 10Ponkapo pa kwikamona kabangabanga, basekele na lusekelo lukatampe lwine. 11Kabiji pa kutwela mu nzubo bamwene mwana sa aji ne inanji Maliya; ke bamulambile ne kumulambila panshi ne kumupopwela; ponkapo basolwele nsabo yabo ne kumupa bya bupetu, bya ngolode ne libona ne mola. 12Kabiji byo bebajimwine kwi Lesa mu kiloto amba, Inge mubwele kwi Heloda ne, babwelele kwabo mu jishinda jikwabo. 13Kabiji byo bafumineko, ponkapo malaika wa Nkambo wamwekele kwi Yosefwa mu kiloto, amba, Buka, utwale mwana ne inanji, unyemene mu Ijipita, ukekale monka poso nkakubule; mambo Heloda ukasaka kumukeba mwana amba, Namwipaye. 14Kabiji byo abukile waimene bufuku, wasendele mwana ne inanji, ke baye ne kuya mu Ijipita; 15waikelenga monka poso byo afwile Heloda: kufikizha akya kyo aambile Nkambo mu kanwa ka ngauzhi wanji amba, Mu Ijipita mo mo naichile mwanami. 16Kepo Heloda, pa kumona byo bamwendeleka ku ba mana, wabukile bingi bukaji. Ponkapo wibemenye bantu ne kwibepaya wibepayile bana bonse ba bachebache ba balume ba mu Betelema, ne ba monse mu mbaji, ne ba myaka ibiji, ne bakyangye kufikizha myaka ibiji monka mo aumvwijile mwaka ku ba mana. 17Kepo pafikile kyaambilé Yelemiya, ngauzhi wa Lesa, amba, 18Mu Lama mwaumvwanyikile jiwi ja kujila majilo ne kujila mabingo akatampe, Lechela saka ebajila bana banji; ne kuswa kumutekenesha pa muchima ne, mambo bafwapo. 19Kabiji byafwile Heloda, ponkapo malaika wa Nkambo wamwekele mu kiloto kwi Yosefwa mu Ijipita’mba, 20Buka, utwale mwana ne inanji, ubwele mu kyalo kya Isalela: mambo bafwa basakilénga kwipaya mwana. 21Ne pa kubuka wasendele mwana ne inanji, kaiye mu kyalo kya Isalela. 22Kabiji pa kumvwa’mba, Akeleusa walama kyalo kya Yudea, wamupingakene shanji Heloda, wachiinenga kuyako; kabiji byo bamujimuna kwi Lesa mu kiloto, wasezhezhe ne kwiya mu kyalo kya Ngalilea; 23kabiji pa kwiya, waikele mu muzhi ye batela’mba, Nazala; kufikizha kyaambilé bangauzhi ba Leza amba, Bakamutela’mba, mwina Nazala.
BYA KUBA
A. Ano mepuzha akonsha kukumbulwa na EE nangwa INE. Inge mukumbu ye “EE,” nembai Ee ku mpelo ya jipuzho. Inge mukumbu ye “INE,” nembai Ine.
1. Yesu wasemenwe mu Betelema wa mu Yudeanyi? _________
2. Ba mana bamwene kabangabanga ku muselanyi? _________
3. Mfumu Heloda wasekejile pa kumvwa’mba Yesu wasemwanyi?_________
4. Ba mana babwelele kwi Heloda ne kumubula ko asemenwe mwana Yesunyi? _________
5.Malaika wa Nkambo wamubujile Yosefwa kunyemena mu Ijipitanyi? __________
6.Mfumu Heloda waipayile bana bonse bacheche ba myaka ibiji ne bakyangye kufika ku myaka ibiji monka mu Betelema ne monse mu mbajinyi?_________
7.Yesu waikajile kimye kimo mu muzhi wa Nazalanyi? _________
B. Nembai byashalapo byafuma mu veleshi mu kibaba.
“Kabiji pa kutwela mu nzubo bamwene mwana sa aji ne inanji _________; ke bamulambile ne kumulambila panshi ne __________; ponkapo basolwele nsabo yabo ne kumupa bya bupetu, bya __________ ne libona ne ____________.”
MULAMBO MUTANSHI
Ba mana baletete mulambo mutanshi kwi Yesu. Kya bupe kya ngolode kyamwesheshe’mba ye mfumu. Libona ne mola byajinga byanunka bulongo byafuma mu bichi bya ku musela, kabiji byajinga na mutengo mukatampe. Mola watongwele bumuntu bwanji; ko kuba’mba wasemenwe pamo ne bantu. Kabiji watongwele kuzhikwa kwanji pamo. Libona watongwele bulesa bwanji. Kampe ne atweba kechi twakonsha kumupa Yesu bya bupe bya mutengo wa byonkabyo ne, bino twakonsha kumupa kya bupe kyakila mu kuwama, ko kuba’mba twipane atwe bene kwi aye Yesu.
BA MANA BAPOPWEJILE YESU
Twamona mu Kibaba 2 amba ba mana bamupopwejile Yesu. Kechi bamupopwejile Maliya ne. Maliya wajingatu inanji Yesu wa pano panshi, kabiji Yesu byo afwile pa musalabu, wapaine inanji kwi Yoano. Mu Yoano 19:26, 27 tutanga’mba, “Yesu pa kumona inanji, ne yewa mwana wa bwanga ye atemenwe, kasa aimana kwipi, waambijile inanji amba, Mama, talai mwanenu! Kabiji waambijile yewa mwana wa bwanga, amba, Talai, inenu!” Tujimuke amba kechi tupopwele bankishi nangwa kupana buneme bwa Lesa ku bantu ne. Twafwainwa kupopwela Nkamba Yesu Kilishitu, Mupulushi wetu. Vulukai amba mu Kibaba l twatangile jizhina jikwabo ja Yesu ko kuba’mba Emanuele, Lesa tuji nanji. Kino kitufunjisha’mba Yesu ye Lesa! Onkao mambo, kwajinga juba jawama Yesu byo aishile panopantanda ke mwana mucheche, kabiji wakomenenga pakachi ka banabalume ne banabakazhi. Yesu ye Lesa wamweka ku bantu mu bumuntu. (Tangai Yoano 1:1, 14; Kolose 2:9; Mateo 12:50.)
KIBABA 3. YESU WABATIZHILWE KWI YOANO MUBATISHI
Mateo 3:1-6 ne 13-17
1Kabiji mu aa moba kwaishile Yoano Mubatishi, sa asapwila mungyetu mu ntanda ya Yudea’mba, 2Lapilai; mambo bufumu bwa mwiulu bwafwenya ke pepi. 3Yoano i ye ye anenene Isaya, ngauzhi wa Lesa, amba, Jiwi ja umo ubijíka mungyetu amba, nengezhezhai jimo jishinda ja Nkambo, ololai mashinda anji. 4Kabiji aye Yoano wajinga na kivwalo kyanji kya boya bwa ngamela, ne mukwandala mu kifuka kyanji; ne kajo kanji kajinga nzhiye ne buki bwa mungye. 5Ponkapo bamupwijilenga ba mu Yelusalema, ne ba mu Yudea bonse, ne bonse ba mu musezho wa Yodano; 6ne kubatizwa babatizhilwe kwi aye mu mukola Yodano, kasa kesolola ne mambo abo.
13Ponkapo Yesu wafumine mu Ngalilea, waishile kwi Yoano ku Yodano mu kubatizwa kwi aye. 14Kabiji Yoano wamukainye’mba, Amiwa nafwainwa kubatizwa kuji anweba, pakuba kabiji anweba mwaiya ko nji amiwanyi? 15Ne Yesu pa kumvwa wamwambile’mba, Byonkabyo pano nswai, pa kuba mo mo kitufwainwa tufikizhe bololoke bonse. Ponkapo wamuswile. 16Ne Yesu, byo abatizhilwe, ponkapotu watuntukile mu mema: kabiji talai, mwiulu mwashinkukile, ne aye wamwene ne Mupashi wa Lesa sa ekila pamo nobe nkunda, ne kumwikijila; 17kabiji ponkapo ne jiwi jafumine mwiulu amba, Uno ye mwanami, ye natemwa, mo namwena lusekelo.
BYA KUBA
Nembai byambo byafwainwa mu byashalapo. Mikumbu yonse yatanwa mu Kibaba 3.
1. Yoano Mubatishi wasapwijile jino jiwi: Lapilai; mambo bufumu bwa ____________ bwafwenya ke pepi.
2. Yoano wajile ____________ ne ________________.
3. Ñanyi waishile kwi Yoano mu kukeba kubatizwa? _______________________
4. Yesu byo atuntukile mu mema, Mupashi wa Lesa wamwikijile nobe ____________.
5. Jiwi jafumine mwiulu amba, “Uno ye _______ ye natemwa, mo namwena lusekelo.”
KULAPILA KO KUBA’MBA KA?
Kulapila ko kuba’mba tumvwa bulanda mu michima na mambo a kyo twaubile nangwa kyo twabujile kuba, kabiji tuji na kizaku mu michima yetu ya kwalula ne kuba kintu kyawama kimye kikwabo. Kulapila ko kuba’mba kuvundamina byatama ne kutendeka kuba byawama. Byatama byo tuba bo bubi. Kabiji byonse byabula kutokesha Lesa pa muchima bo bubi. Kulapila kwa kine kileta kwalula kwa mu muchima. Kishimpi kya Bakaonde kyaambile’mba, “Naja nyenye, kechi nkabwezhapo jibiji ne.” Inge twalomba kwi aye Yesu, Yesu uketukwasha kwikala na bulume bwa kuleka byatama. Wakonsha kwalula muchima wa bubi amba ekale watoka to. Wakonsha kufumya bubi bwetu ne kubika Mupashi Wazhila mu michima yetu. Nanchi wamwipwizhe kala Yesu kutwela mu muchima wobenyi?
Uno mwana mucheche ubenakulomba kwi Yesu. Ubenakwisolola ne kumubula Yesu amba waumvwa bulanda na mambo a bubi bwanji. Waumvwa bulanda na mambo a byonse byatama byo aubile. Yesu ukomvwa milombelo yanji ne kumulekelako mambo anji. Ukemukwasha kuba byawama. Ukemupa muchima watoka. Kulomba kwi Yesu pa juba pa juba kukamukosesha kuba bintu bitokesha Yesu pa muchima.
"Umvwe twisolola mambo etu, aye ye wa kishinka ne koloka mu kwitulekela mambo etu...." 1 Yoano 1:9
KUSHIMUNA KWA KUKUMYA
Lesa mu basatu wajingako ku lubatizilo lwa Yesu Kilishitu: (1) Lesa Tata waambile mwiulu amba, “Uno ye mwanami, ye natemwa, mo namwena lusekelo.” (2) Lesa Mwana, ye wabatizhilwe kwi Yoano. Jizhina janji Yesu mambo waishile mu kwitupulusha ku bubi bwetu. (3) Lesa, Mupashi Wazhila, sa ekila pamo nobe nkunda ne kumwikijila Yesu.
Kine butemwe bwa Lesa bwawamisha byo emwesha mwine kwi atweba mu ano mashinda asatu!
KIBABA 4. YESU WAESEKWA KWI DIABOLA
Mateo 4:1-11
1Ponkapo Yesu bamutwajile kwi Mupashi mungyetu amba bamweseke kwi Diabola. 2Kabiji pa kuzhikilwa na nzala moba makumi ana, mute ne bufuku,
kepo aumvwine ne nzala. 3Ne wa kumweseka pa kwiya, wamwambile’mba, Umvwe mwi Mwana Lesa, ambilai ano mabwe áluke ke bashinkwa. 4Kumvwa aye’mba, Kyanembwa’mba, Muntu kechi akamwene bumi ku shinkwa yenka ne, poso ku byambo byonse bifúma mu kanwa ka Lesa. 5Ponkapo Diabola wamutwajile ku muzhi wazhilá; kabiji wamwikajikile peulu ya jikonka ja nzubo ya Lesa, 6wamwambile’mba, Umvwe mwi Mwana Lesa, mwiele panshi: mambo kyanembwa’mba, Ukemulayila bamalaika banji: kabiji’mba, Bakemusenda mu maboko abo, kuchina’mba mwaketuntula kulu kwenu ku jibwe. 7Kumvwa Yesu wamwambile’mba, Kabiji kyanembwa’mba, kechi umweseke Nkambo Lesa wobe ne. 8Ponkapo Diabola wamutwajile ku mutumba walepeshá bingi, ne kumumwesha bufumu bonse bwa panopantanda, ne lukumo lwabo; 9ne kumwambila’mba, Bino byonse nsakwimupa, umvwe mundambile ne kumpopwela. 10Kumvwa Yesu wamwambile’mba, Fumako, Satana: mambo kyanembwa’mba, Ukamupopwela Nkambo Lesa wobe ne kumwingijila aye yenka. 11Ponkapo Diabola wamulekele; kabiji ponkapo bamalaika baishile, ke bamwingijile ne kumwingijila.
BYA KUBA
A. Kumbulai mepuzho na mikumbu yatanwa mu Kibaba 4.
1. Kuzhikilwa na nzala ko kuba’mba kwikala kwa kubula kajo. Yesu waikajile moba anga kwa kubula kajo? ___________
2. Ñanyi waishile kwi Yesu mu kumweseka? _____________
3. Diabola wamusakile Yesu kwalula mabwe ke___________.
4. Diabola wamusakile Yesu kwiela panshi kufuma ku jikonka ja________________________________________.
5.Diabola wamusakile Yesu kumulambila ne _____________.
B. Labijilai uno veleshi:
“...Ukamupopwela Nkambo Lesa wobe ne kumwingijila aye yenka.” –Mateo 4:10b
YESU KECHI WAKOKELA DIABOLA NE
Diabola wamusakile Yesu kumukokela. Yesu wayukile jiwi ja Satana. (Mu kibaba 4 twamona jizhina jikwabo ja Diabola, ko kuba’mba Satana.) Diabola wamusakile Yesu kwingijisha bulume bwanji mu jishinda jatama. Ko kwamba’mba wamwesekelenga Yesu. Wasakile kweseka Yesu mu kuba’mba alenge mambo. Bino Yesu kechi wakokejile Diabola ne. Onkao mambo, Yesu washinjile Diabola kabiji kechi walengele mambo ne. Bya lweseko bisatu byaishile kwi Yesu, bino Yesu kechi wibikokejile ne. Langulukai, Diabola wasakile Yesu kumupopwela aye. Kechi twafwainwa kupopwela Diabola ne. Kizhila! Yesu wakonsheshe kwikala munonshi mwayila bya panopantanda inge waumvwine jiwi ja Satana, bino Yesu kechi wasakile bunonshi ne, inge wibumona mu kuteleka ne kumwingijila aye Satana. Onkao mambo, ne atweba twafwainwa kujimuka. Kechi tukebe bunonshi mu kuba byatama nobe kubepa nangwa kwiba nangwa kukana Yesu Kilishitu Nkambo yetu ne. Twafwainwa kubika Kilishitu ke mutanshi mu bwikalo bwetu ne kuba kyaswa muchima wanji nangwatu tukayanda. Yesu waaluka ke wayanda na mambo a anweba ne amiwa mu kuba’mba ne atweba tukatambule bumi bwa myaka, kabiji amba juba jimo tukekale nanji mwiulu myaka ne myaka (2 Kolinda 8:9).
Kechi twafwainwa kwingijisha bulume mu jishinda jatama ne. Kyawama kweseka kulama mizhilo ya ntanda ne kulama mibiji yetu bulongo. Yesu witufunjisha bino bintu byo akaine kwiela panshi kufuma ku jikonka ja nzubo ya Lesa. Kechi twafwainwa kwikozha mibiji yetu atwe bene ne.
BYAUBILE YESU MU KUSHINDA SATANA
Kyonse kimye Satana byo amwesekele Yesu mu kulenga mambo, Yesu waingijishe byambo bya Lesa. Ne atweba netuwa twafwainwa kuba pamotu. Buku Wa Lesa byo byambo bya Lesa. Kutanga Buku Wa Lesa kwitukosesha. Kitufwainwa kufunda maveleshi avula a mu Buku Wa Lesa mu kuba’mba etukwashe kushinda Diabola. Lweseko byo lwitufikila kechi ko kuba’mba bubi ne. Inge tukokela lweseko, pano twalenga mambo. Buku Wa Lesa witubula mu Bahebelu 4:15 amba, Yesu “waesekelwé monse monse pamo ne atweba, byonkabyo wabujilwe bundengamambo.” Yesu kechi wakokejile lweseko nangwa lumo lwa Diabola ne!
VULUKAI KINO
Mawi onse akufikila obewa mu kukulengela kulenga mambo jo jiwi ja Satana. Kechi jo jiwi ja Lesa ne. Bukiji bukiji lomba kwi Yesu amba akukoseshe mu kuba’mba kechi ukakokele jiwi ja Satana ne. Satana byo amona’mba kechi wakonsha kukweseka mu kulenga mambo ne, pano ukakuleka byonka byo amulekele aye Yesu.
KIBABA 5. YESU USALULULA BANKWASHO
Mateo 4:17-22
17Ponkapo kufuma ku akya kimye Yesu watatwile kusapwila’mba, Lapilai; mambo bufumu bwa mwiulu bwafwenya ke pepi. 18Kabiji Yesu byo asezhezhenga kizhiba kya Ngalilea, wibamwene banabankazhi babiji, Shimona ye batela’mba Petelo, ne Andeleo mulongo wanji, sa bata bukonde mu mema; mambo bajinga na mwingilo wa kukwata masabi. 19Ne aye wibambile’mba, Ndondelai, kabiji nkemwalula ke ba mwingilo wa kukwata bantu mu kwibapulusha. 20Kabiji ponkapotu bealekele makonde abo, ke bamulondele. 21Byo aendeleko kacheche wamwene banabankazhi bakwabo babiji, Yakoba mwana Zebede, ne Yoano mulongo wanji, bajinga mu bwato ne shabo Zebede pamo, na kununga makonde abo; kabiji ne abo wibechile. 22Kabiji ponkapotu ne abo nabo balekele ne bwato ne shabo, ke bamulondele.
BYA KUBA
A. Kumbulai mepuzho. Mikumbu yonse yatanwa mu Kibaba 5.
1. Mulongo wanji Petelo wajinga na ñanyi jizhina? ______
2. Bano banabankazhi babiji baubilenga ka? ___________
3. Yakoba, mwana Zebede, naye wajinga na mulongo wa ñanyi jizhina? ____________
4. Bano banabankazhi banungilenga ka? ___________
B. Labijilai uno veleshi. Yesu waambile bino byambo ku bano banabankazhi. “...Ndondelai, kabiji nkemwalula ke ba mwingilo wa kukwata bantu mu kwibapulusha.”
LWITO LUKATAMPE LWA KULONDELA YESU
Bano ba kuloba masabi bafwainwe kusekela bingi pa kumvwa Yesu saka ebeta mu kumulondela aye. Ponkapotu bakokejile na lusekelo. Mu kifulo kya kuloba masabi mu makonde abo, pano bakakwata bantu ne Yesu. Yesu ukeba ba kumulondela bavula. Yesu wasaka bantu bonse kumulondela. Ne obewa, ubenakulondela Yesunyi? Inyi ne, kana mambo ka? Kana wakilangulukilepo kalanyi? Lwito lukatampe lwakila lo twakonsha kutambula, lo lwito lwa Yesu Kilishitu lwa kwiya ne kumulondela. Kulondela Yesu kwitutwala ku bumi bwa myaka. Mu Yoano 14:6, Yesu waamba’mba: “...Amiwa ne jishinda, ne bukine, ne bumi: ka paji wíyá kwi Batata ne, poso pe amiwa.”
KIBABA 6. BYO AFUNJISHENGA KILISHITU
Mateo 5:1-12
1Kabiji pa kwiamona mabumba, wakanjijile pa mutumba: byo aikele, bana banji ba bwanga baishile kwi aye: 2ponkapo pa kutatula kwamba wibafunjishenga’mba, 3Ba michima yapelelwá bo batokwa: mambo bufumu bwa mwiulu bo bwabo. 4Bajíla majilo bo batokwa: mambo bakatekeneshiwa. 5Ba kimote bo batokwa: mambo bakaswana ntanda yonse. 6Baumvwá nzala ne kilaka kya kusakisha bololoke bo batokwa: mambo bakekuta. 7Bóba lusa bo batokwa: mambo bakobilwa lusa. 8Ba michima yatoká to bo batokwa: mambo bakamumona Lesa. 9Bapwánya bantu bo batokwa: mambo bakatelwa’mba, Bana ba Lesa. 10Bo bapata na mambo a bololoke bo batokwa: mambo bufumu bwa mwiulu bo bwabo. 11Kabiji anweba mwi batokwá umvwe bantu bemwambila mwenga, ne kwimupata, ne kwimubepela mu misango yonse ya bubi, na mambo a amiwa. 12Sekelai, ne kusangalala: mambo mfweto yenu ikatampe mwiulu: mambo bebapachilenga byonkabyo ne bangauzhi ba Lesa ba kala bemutangijilé.
BOBA LUSA BO BATOKWA
Juba jimo muntu waendele mu ntanda yakatazha kabiji wasambakene kabwa wajinga na kulu kwakozhiwa. Uno muntu watayile kimye mu kutala kulu kwa kabwa kabiji watainemo mwiba. Wafuminye bulongo mwiba ne kowa waovwele kulu kwa kabwa ne kukasa wikukashile na kitambala kyanji. Pano kabwa watendekele jibiji lwendo lwanji.
Pa kupita moba, uno muntu wakwachilwe na balwanyi. Bamutayile mu kaleya ne kufukula kumwipaya. Ponkapotu kabwa wa mukulumpe wa pa bano balwanyi wanyemene ku kaili ne kutendeka watendekele kumyangapo maboko anji ne kumwesha butemwe bukatampe. Mukulumpe wataine’mba kabwa wanji wapulukilwe na uno muntu. Wajinga na lusekelo lukatampe na mambo a lusa lwa uno muntu kabiji wamukasulwile.
“Bóba lusa bo batokwa: mambo bakobilwa lusa.”
BANTU BATOKWÁ
Mu Kibaba 6, kyambo kya “batokwa” kyaingijishiwa bimye bitanu na bina (9). Bino bilumbulula muchima wa mwina Kilishitu. Lesa witupele mikambizho jikumi kabiji Yesu witupele bino bintu 9. Kabiji mu Lumwekesho 22:14 muji “batokwa” kikwabo - “Batokwa baovwá bivwalo byabo, amba twikale na lu_sa lwa pa kichi kya bumi, ne kutwela mu bibelo bya mu muzhi.”
KIBABA 7. YESU WITUFUNJISHA MWA KULOMBELA
Mateo 6:5-15
5Kabiji pa kulomba, kechi mupashañane ne bakamfutumfutu ne: mambo abo batemwa kwimana na kulomba mu mashinagoga ne ku mansanga a mikwakwa, amba, tumweke ku bantu. Kine nemwambila namba, Batambwila jimo mfweto yabo. 6Kabiji obewa, pa kulomba, utwele mu kazubo kobe ka mukachi, ne pa kushinka kibelo, ulombe kwi Shobe wa ku mbaji, kabiji Shobe umóna ku mbaji ukakufweta. 7Kabiji pa kulomba, ke kulomba kilombelombe byo boba Bagentila ne: mambo balanguluka’mba, Tusakumvwanyika pa kuvuzha byambo. 8Kabiji byonkabyo kechi mupashañane nabo ne: mambo Shenu wayukila jimo byo mwakajilwa, po mukyangye kumulomba. 9Byonkabyo sa mulomba byonka bino amba, Tata wetu wa mwiulu, Jizhina jenu jizhile. 10Bufumu bwenu bufike. Kyaswa muchima wenu kyubiwe pano panshi, byonka byo kyubiwa mwiulu. 11Mwitupeko kajo ketu ka lelo. 12Ne kwitulekelako mambo etu, byonka byo twibalekela betulénga mambo. 13Kabiji kechi mwitutwale mu lweseko ne, mwitupokolole kwi yewa mubi.
14Mambo umvwe mwibalekelako bantu mambo abo, ne Shenu wa mwiulu naye ukemulekelako ne mambo enu pamo. 15Kabiji umvwe kechi mwibalekelako bantu mambo abo ne, ne Shenu wa mwiulu naye kechi ukemulekela mambo enu ne.
BYA KUBA
A. Munshi muji milombelo Yesu yo etufunjisha kulomba. Byambo bimo byashalapo. Talai jibiji mu Kibaba 7 ne kunemba byambo byashalapo.
Tata wetu wa ___________, Jizhina jenu jizhile. Bufumu bwenu bufike. Kyaswa muchima wenu kyubiwe ___________, byonka byo kyubiwa __________. Mwitupeko __________ ketu ka lelo. Ne kwitulekelako mambo etu, byonka byo twibalekela _____________mambo. Kabiji kechi mwitutwale mu lweseko ne, mwitupokolole kwi yewa ________. Mambo bufumu bo bwenu ne _____________ ne _____________ myaka ne myaka. Amena.
B. Labijilai luno lulombelo. Ko kumwenako kwa kwitutangijila mu kulomba kwa kine. Mu luno lulombelo twakonsha kufunda byavula:–
1. Tata wetu wikala mwiulu kabiji ye Tata wetu. Ye witulengele ne kwitutemwa.
2. Kechi twafwainwa kwijingijisha jizhina janji mu jishinda jatama ne. Twafwainwa kuzhila jizhina janji. Jizhina jenu jizhile.
3. Bonse baji mwiulu babenakuba kyaswa muchima wa Lesa. Kitufwainwa kulomba’mba kyaswa muchima wanji kyubiwe ne pano panshi pamo. Inge bonse boba kyaswa muchima wanji, nanchi ntanda yetu ikapusana bingi!
4. Twakonsha kumubula Lesa Tata byonse byo tusaka ne kumwipuzha kwitupa kajo ketu ka lelo. Wasaka kwitumwena bya kukajilwa byetu byonse. Kabiji wakonsha kwitukwasha mu makatazho onse a mu bwikalo bwetu.
5. Twakonsha kwibalekelako mambo bakwetu byepi? Yesu wakonsha kwitulekelako mambo etu byonka byo twibalekela bakwetu. Lesa kechi wakonsha kwitulekelako mambo ne, umvwe tuji na bukaji nangwa bululu nangwa bushikwe nangwa kushinkanya mu michima yetu. Twakonsha kutambula luleko lwa mambo kwi Lesa kanatu twibalekela mambo betulenga mambo.
6. Lesa uji na bulume bonse bwa kwitupokolola mu lweseko ne mu byatama.
7. Lesa wakonsha kuba byonse byo tumwipuzha mambo bufumu bo bwanji ne bulume ne lukumo pamo.
KIBABA 8. KULAMWINA KWA LESA KWA PA JUBA PA JUBA
Mateo 6:25-34
25Kepo nemwambila namba, Kechi mubambishe michima na mweo wenu ne, nangwa na byo mukaja, nangwa na byo mukatoma; nangwa na bya mibiji yenu, byo mukavwala ne. Mweo kechi wakila kajo nenyi? Ne mubiji kechi wakila bivwalo nenyi? 26Talai ku bañonyi, kechi babyala ne, nangwa kunowa ne, nangwa kulonga mu matala ne; kabiji Shenu wa mwiulu wibajisha. Anweba kechi mwibakila bañonyi mu kunema nenyi? 27Kabiji ñanyi mukwenu pa kubambisha muchima ukonsha kwinungako nangwa kacheche ku kimino kyanji? 28Kabiji mambo ka mubambisha michima na bivwalo? Langulukai buluba bwa mungye byo bukoma, kechi bwingila mwingilo ne, nangwa kuluka kisapi ne: 29kabiji nemwambila namba, nangwa Solomone mu lukumo lwanji lonse ka avwajile pamo ne abo ne. 30Nanchi umvwe Lesa wiivwika byonkabya nsono ya mungye, ya lelo jonka, kesha yatayiwa mu mujilo, anweba ba kalwitabilo kacheche, kabiji kechi akemuvwike nenyi? 31Byonkabi kechi mubambishe michima yenu’mba, Lelo tusakuja ka? nangwa’mba, Lelo tusakutoma ka? nangwa’mba, Lelo byo tusakuvwala i bi ka? 32Mambo bino byonse bisaka Bagentila; pakuba Shenu wa mwiulu wayuka’mba, Bino byonse mwibifwainwa. Nanchi sambilai kukebesha bufumu bwanji, ne bololoke bwanji; ne bino bintu byonse bikemubikilwapo. 34Byonkabyo kechi mubambishe michima yenu na ja kesha ne: mambo ja kesha jine jikebambisha na byajo. Bibi bya lelo bijiwaina lelo.
BYA KUBA
Labijilai uno veleshi: “Nanchi sambilai kukebesha bufumu bwanji, ne bololoke bwanji; ne bino bintu byonse bikemubikilwapo.” –Mateo 6:33
MAFUNJISHO AFUMA KU BAÑONYI
Kana mwatalapo kala bañonyi bacheche saka batumbuka mwiulunyi? Baji na lusekelo. Kechi baji na bya kukajilwa ne. Kechi baji na moyo ne. Pa juba pa juba lukelo babuka saka babenakwimba. Pa juba pa juba baji na lusanchilo na mambo a kajo ko baja. Kechi babambisha michima na mambo a kajo ka kesha ne. Bayuka’mba bakekala na kajo kesha. Baketekela Lesa’mba ebalame.
Obewa ne amiwa twafwainwa kwikala pamo ne bañonyi. Kitufwainwa kusekela ne kwimba nyimbo ya kutota Lesa pa juba pa juba. Kechi twafwainwa kubambisha michima pa mambo a kajo ka kesha ne. Lesa ye walengele bañonyi ne kwibakwasha kutana kajo pa juba pa juba, i ye wakonsha kwitukwasha kwikala na kajo moba onse. Kitufwainwa kuketekela Lesa. Twibakila bañonyi bavula mu kunema.
MAFUNJISHO AFUMA KU MALUBA
Kana mwamonapo kala malubanyi? Ko aji maluba avula apusana-pusana amena mungye. Aji na buya bwawama. Yesu waambile’mba ano maluba avwala bulongo kukila byo avwajile mfumu Solomone munonshi. Bino maluba kechi alanguluka pa mambo a byo akavwala ne. Lesa wiapa buya bwao ne kwiavwika na misombelo yawama. Obewa ne amiwa twafwainwa kufunda kuketekela Lesa na bivwalo byetu. Lesa ye witulengele kabiji witukebela kumuketekela na bya kuvwala. Twiakila maluba mu kunema.
KYAKILA MU KUNEMA
Mulaye wa Lesa kwi obewa ne amiwa watanwa mu veleshi wetu wa kulabijila. Twafwainwa kusambila kukebesha Lesa. Ye wafwainwa kwikala ke mutanshi mu milanguluko yetu, mutanshi mu michima yetu, kabiji mutanshi mu bwikalo bwetu. Twafwainwa kwikala ne aye Lesa ne kumutemwa kukila byonse bikwabo panopantanda. Umvwe tumuswisha kwikala ke mutanshi, nanchi wakonsha kwitulama bulongo kukila byo twakonsha kuba atwe bene.
KIBABA 9. BUWAME BWA LESA KWI ATWEBA
Mateo 7:7-12
7Lombai, mukekitambula; kebai, mukekimona; konkonshai, bakemushinkwilako: 8mambo bonse balómba batambula; ukéba naye, wikimona; ukonkónsha naye, bakamushinkwilako. 9Ñanyi mukwenu uba, umvwe mwananji wamulomba shinkwa, wamupa jibwe; 10nangwa umvwe wamulomba jisabi, wamupa mulolo? 11Byonkabi anweba babi, umvwe mwayuka kwibapa bana benu byawamá, lelo Shenu wa mwiulu kechi akemukile mu kupana byawamá kwi abo bamulomba nenyi? 12Byonkabyo, bintu byonse byo musaka’ mba, bantu betubile, ne anweba sa mwibobila byonkabya: mambo muno mo mwayila mabuku a Mizhilo ne a Bangauzhi ba Lesa.
MAFUNJISHO AFUMA KU BYAMBO BIJI PEULU
1. Lesa ukumbula milombelo kabiji kitufwainwa kulomba kwi Lesa Tata wetu wa mwiulu.
2. Butemwe bwa Tata wetu wa mwiulu bwakila butemwe bwa bansemi ba panopantanda. Onkao mambo, uketupa bintu byawama nangwa abya bintu bitukwasha.
3. Aba bakebesha Lesa na muchima yense bakatambula mapesho.
4. Mafunjisho onse aji mu Buku Wa Lesa amwesha kino kya bukine kikatampe - bintu byonse byo musaka’mba bantu betubile, ne anweba sa mwibobila byonkabya. “Bakwabo” kitongola’mba bantu bonse bomi, kechi muntu wa mu kisaka kyetu nangwa mukoka wetu kwapwa ne.
BYA KUBA
Labijilai uno veleshi wanema - bamutela’mba “muzhilo wa ngolode.” “Byonkabyo, bintu byonse byo musaka’mba bantu betubile, ne anweba sa mwibobila byonkabya ....” –Mateo 7:12
BIMWEKA MAMBO A KULONDELA UNO MUZHILO WA NGOLODE
Banabalume ne banabakazhi inge baikala mwayila uno mukambizho wa Yesu, bintu byavula byawama bimweka. Bimo byo bino:-
1. Bashimika bipatela bya kulama bakolwa.
2. Bashimika mazubo a kukwasha bayanda ne banabanshiwa. Balama bakota babula balongo ba kwibakwasha.
3. Bawamisha kaleya mu kuba’mba bakaili bekale mu mpunzha yatoka.
4. Bebakasulula bantu baji mu buzha mu kuba’mba bekale mu bwana bwa bene.
5. Bakwasha bayanda na bivwalo ne kajo.
6. Bantu betemwa abo bene na bene ne kweseka kwisendela bisendwa abo bene na bene.
7. Bantangi baeseka kulenga mizhilo yakonsha kwibalama bulongo aba baji mu luusa lwabo.
8. Bantu bakasuluka kupopwela Lesa mu mashinda afwainwa.
JIPUZHO JAWAMA JA KWIIPUZHA MWINE
Umvwe kechi wayuka mwayila kulondela “muzhilo wa ngolode” mu bwikalo bwobe ne, nangwa umvwe kechi wayuka mwa kukwashisha mwenyi nangwa mulunda nangwa mulwanyi ne, pano iipuzhe obe mwine jino jipuzho:- “Inge naikala mu kifulo kyanji, nanchi nakonsha kumukebela uno muntu kungubila ka?” Inge wakumbula jino jipuzho bulongo mu muchima wobe ne apa bino kwikyuba, pano walondela “muzhilo wa ngolode.”
KIBABA 10. BANTUNGI BABIJI
Mateo 7:24-29
24Byonkabyo aye úmvwa bino byambo byami, ne kwibyuba, bakamupashañanya no muntu wa mana, wantungilé nzubo yanji pa jibwe: 25ne mvula wanokele, ne mikwe yapomokele konka, ne kipupu kikatampe kyapupilenga ponka pa nzubo; kabiji kechi yakundukile ne: mambo beitungile pa jibwe. 26Kabiji aye úmvwa bino byambo byami, ne kwibyuba ne, bakamupashañanya no muntu wabulwá mana, watungilé nzubo yanji pa musenga:27ne mvula wanokele, ne mikwe yapomokele konka, ne kipupu kikatampe kyapupilenga ponka pa nzubo; kabiji yakundukile: ne kukunduka kwayo kwaji kungi kwakatazha! 28Ponkapo, Yesu byo apwishishe kwamba bino, mabumba akuminye mo afunjishenga: 29mambo wibafunjishenga pamo ne wa lðsa, kechi pamo ne banembeshi babo ne.
BYA KUBA
Mu mapunzha ashalapo munshi, nembai byambo byafwainwa byafuma mu Kibaba 10.
1. Muntu waumvwine byambo bya Yesu ne kwibyuba, wapashañene nobe muntu wa ______________ watungile nzubo yanji pa jibwe.
2. Muntu waumvwine byambo bya Lesa ne kwibyuba ne, wapashañene nobe muntu _________________ watungile nzubo yanji pa musenga.
NTUNGI WA MANA
Inge twakeba kwikala pamo ne ntungi wa mana, nanchi twafwainwa kumvwa byambo bya Yesu ne kwibyuba. Byambo bya Yesu byatanwa mu Buku Wa Lesa. Byambo byavula bya Yesu byatanwa mu Mateo, buku ye tubenakufunda pano. Umvwe tushimika bwikalo bwetu pa byambo bya Yesu ne kulondela Yesu mwine, pano twakonsha kwikala saka twalamwa mu bipupu byonse bya buno bwikalo. “Bipupu bya buno bwikalo” bitongola bipimo ne makatazho ne bisendwa byakosa, nangwa bya bulanda bitufikila. Yesu jo jibwe. Ye wa kine ne kushikamatu; kechi wakonsha kushindwa ne. Inge tushimika bwikalo bwetu pe Yesu, pano uketukwata bulongo kabiji kafwako nangwa kimo kyakonsha kwitufumya kwi Aye ne. Ne obewa, wasaka kwikala ke ntungi wa mananyi? Pano swisha Yesu kutwela mu muchima wobe ponka pano. Lomba kwi Yesu ne kumwipuzha kutwela mu muchima wobe. I byo byo asaka Yesu. Shinkula kibelo kya muchima wobe, kabiji Yesu ukatwela.
LULOMBELO
Nkambo nalomba namba mundekeleko mambo ami onse. Tokeshai muchima wami. lkalai mukachi kami pa juba pa juba. Ntangijilai amiwa mu byonse byo nguba ne kwamba.
Mu Lumwekesho 3:20 Yesu waamba bino byambo kwi obewa:- “Tala, naimana ku kibelo kasa nkokaula: umvwe muntu waumvwa jiwi jami ne kunshinkwilako, amiwa nkatwela mo aji ne kuja nanji, ne aye ne amiwa.”
NTUNGI WABULA MANA
Bantu bamo kechi bakokela byambo bya Lesa ne. Batelekatu kabiji ponkapotu bavulama byo baumvwa. Baji pamo nobe muntu wabula mana. Bipupu bya buno bwikalo byo bibafikila, kechi bakonsha kwimana saka bakosa ne, kanatu kukunduka pamo ne nzubo yashimikwa pa musenga. Kyo kya bulanda. Kechi bamuswishishe Yesu Kilishitu kutwela mu michima yabo ne, kabiji kechi bakokejile byambo bya Yesu ne.
LABIJILAI UNO VELESHI
“Kabiji mwikale ba kwioba mambo, kechi ba kwiomvwatu ne kwijimbaika anwe bene ne.” –Yakoba 1:22
KIBABA 11. MWELA NE KIZHIBA BIKOKELA YESU
Mateo 8:23-27
23Kabiji pa kuya mu bwato, bana banji ba bwanga bamulondele. 24Kabiji ponkapo, pabukile kipupu kikatampe pa kizhiba, kya kuba ne bwato ke bulobe na manyaki: pakuba aye mwine wajinga mu tulo. 25Kabiji baishile ko aji, ne kumubusha bamubusha’mba, Nkambo, tupulushai; twavila. 26Kumvwa aye amba, Muchiina ka? anweba ba kalwitabilo kacheche. Ponkapo waimene, ne kukanya lubesha ne mema; ponkapo paubile ne nzo! 27Ne abo bakuminye’mba, Au muntu, ñanyi musango, ye obatu lubesha lwamukokela, ne mema?
KIPUPU PA KIZHIBA
Yesu ne bana banji ba bwanga bajinga mu bwato bukatampe pa mema. Yesu wakokele kabiji wajinga mu tulo. Byo alajile, pabukile kipupu kikatampe, kya kuba ne bwato ke bulobe na manyaki. Bana ba bwanga bayujilwe na moyo; onkao mambo, bamubushile Yesu. Kampe Yesu wakuminye pa kumona’mba bana ba bwanga bakwachilwe na moyo Yesu saka aji nabo. Bino byo amwene lwitabilo lwabo lo lwajinga lucheche, waimene ne kukanya lubesha ne mema. Ponkapo paubile ne nzo. Bana ba bwanga bayukile’mba Yesu wajinga muntu wapusana na bonse bakwabo. Kine, uno muntu wajinga Mwana Lesa! Pano ne mwela ne kizhiba byamukokejile.
BIMO BYA KUVULUKA
Kala inanji ne bana banji ba bakazhi babiji bajinga mu bwato bukatampe mu kizhiba kikatampe. Kimo kyamwekele ku bwato kabiji bwato bwatendekele kwibila. Bantu bamo bakwachilwe na moyo, bino uno inanji ne bana banji babiji bamutemenwe Yesu ne kumuketekela. Kana mwayuka byaambile mwana mubejinyi? Waambile kwi inanji amba, “Mama, kizhiba kyo kyanji, mambo Lesa wikilengele; onkao mambo, kechi tuchina kwibila ne, mambo kechi twakonsha kufumya mu kulamwina kwa Lesa ne.” Na bilungi byamwesheshe luketekelo basambakene lufu mu kizhiba kyazhika. Vulukai kino, mulunda nami wa butemwe, amba, “KAFWAKO KYAKONSHA KWITUKOZHA NE, YESU BYO TUJI NANJI.”
KIBABA 12. TWAFWAINWA KUBULA BAKWETU MAMBO A YESU
Mateo 10:28-33
28Abo bepáya mubiji ne kukankalwa kwipaya mweo kwibachina ne: muchinai aye wakonsha konauna ne mweo ne mubiji pamo mu Ngehena. 29Lelo tuñonyi tubiji ke bapota na kangwee kamo nenyi? kabiji nangwa kamo kakapona panshi pabula kwitaba Shenu ne: 30kabiji nangwa nsuki yenu ya ku mitwe, yonse beibala. 31Byonkabyo kechi muchine ne: mambo mwibakila bañonyi bavulá mu kunema. 32Byonkabyo awa ukangitába ku meso a bantu, ne amiwa nkamwitaba ku meso a Tata wa mwiulu. 33Kabiji awa ukankána ku meso a bantu ne aye naye amiwa nkamukana ku meso a Tata wa mwiulu.
KITUFWAINWA KUSHIMUNA YESU
Yesu Kilishitu witulaya’mba umvwe twamwitaba ku meso a bantu, ne aye Yesu uketwitaba ku meso a Lesa wa mwiulu. Kino kyawama bingi. Kushimuna Yesu ko kuba’mba kumwesha Yesu mu byubilo byetu ne mu ñambilo yetu. Ne obewa, ubenakwibabula bakwenu mambo a Yesu ne bulume bwanji bukatampe bwakonsha kwitupulusha na bubinyi? Ubenakwibabula bakwetu mambo a byo akubila Yesu mu kukupulushanyi? Bino byo bimo byo twafwainwa kuba umvwe twasaka kushimuna Yesu ku meso a bantu.
Nangwa byonkabyo, umvwe tumvwa bumvu mambo a Yesu, kabiji kechi tumushimuna ne, kabiji tukankalwa kuba byo asaka, pano tubenakukana Nkambo yetu ku meso a bantu. Kyo kintu kyakosa kabiji kileta bulanda mu muchima wa Yesu. Twafwainwa kulomba lulekelo lwa mambo kwi Yesu ne kumuketekela kwitukwasha kuba abya bintu bimutokesha pa muchima. Onkao mambo, tukabula kuyuka byo aambile Yesu pa kwamba’mba: Ne amiwa nkamukana ku meso a Tata wa mwiulu.
KECHI TWAFWAINWA KUCHINA BANTU NE
Bantu bamo batama bingi. Boba bintu byakatazha. Bimye bimo bepaya bantu. Bino bakonsha kwipaya mubiji yenka; kechi bakonsha kwipaya mupashi ne. Mupashi kyo kibese kya muntu kechi kifwa ne. Mubiji byo ufwa, mupashi ubwela kwi Lesa ye umupana kwi atweba. “Kabiji byonka byo ebatongwela bantu kufwa jimo jonka, kabiji palutwe ke kuya ku kije” (Bahebelu 9:27). Obewa ne amiwa pamo tukeambila mambo kwi Lesa. Loma 14:12 waamba’mba, “Kabiji atweba bonsetu umo umo tukeambila mambo kwi Lesa.” Lesa ye yenka ye twafwainwa kuchina. Monai Musapwishi 12:13, 14. “...Akamwai Lesa ne kulama mikambizho yanji; mambo kyo kyonka kyafwainwá kuba bantu. Mambo Lesa ukaleta byubilo byonse bya bantu mu kije, ne bintu byonse byafyamiká nabyo pamo, nangwa byawamá, nangwa byatamá.”
Lesa waamba’mba kechi twafwainwa kuchina byo bakonsha kwitubila bantu ne. Bakonsha kwamba bubela bwatama mambo a atweba; bakonsha kwitukozha; bakonsha kwitwipaya, bino Lesa waamba’mba kitufwainwa kumuketekela. Lesa wayuka byonse! Wakonsha kubala nsuki yetu ya ku mutwe. Lesa wayuka byonse! Wayuka kañonyi kacheche byo apona panshi. Atweba twakila bañonyi bavula ku kunema. Kechi wakonsha kwituvulula ne. Mu Bahebelu 13:5 Lesa waamba’mba, “...Kechi nkakushe nangwa kachechetu ne, ne kukulekelela nangwa kachechetu ne.”
KIBABA 13. KISHIMPI KYA NJIMI WAKUSHILENGA NKUNWA
Mateo 13:1-9 ne 18-23
1Mu jonkaja juba Yesu pa kulupuka mu nzubo, wakekajile ku kibumbu kya kizhiba. 2Kabiji kwamupwijile mabumba akatampe, kepo ayile mu bwato, waikele monka; ne mabumba onse sa aimana kungye. 3Ne aye wibambijile mambo avulá mu bishimpi amba, Talai! njimi walupukile na kukusa nkunwa; 4kabiji pa kukusa, nkunwa imo yaponene pa jishinda, ne bañonyi baiya, baja: 5kabiji imo yaponene pa bibangabwe, pabulá kuzhika mushiji: ponkapo ne kumena yamenene, mambo a mushiji wavula kafwako: 6ne pa kusama juba, yasokelwe; ne mambo a kubula kwikizha mizhazhi, yaumine. 7Ne ikwabo yaponene mu miba; ne miba yakomene ne kwiitatankanya: 8pakuba ikwabo yaponene mu mushiji wawamá, ne kusema yasemene, imo yasemene kitota, imo yasemene makumi atanu na jimo, imo yasemene makumi asatu. 9Awa ují na matwi a kumvwa, omvwe.
18Umvwai kabiji kishimpi kya njimi. 19Umvwe muntu waumvwa mambo a bufumu, ne kwiakwatakanya ne, ponkapo awa mubi waiya, ne kumusompolao akushiwá mu muchima wanji. Uno ye yewa wakushiwá nkunwa ya pa jishinda. 20Ne awa wakushiwá nkunwa ya pa bibangabwe, ye yewa waumvwá mambo, ponkapo wiatambula ne kwiasekelela; 21nanchi ka aji na muzhazhi monka mwanji ne, wako-
selamo pacheche; kabiji pa kubuka bya lumanamo nangwa bya lupato pa ano mambo, ponkapo wituntula. 22Ne awa wakushiwá nkunwa ya mu miba, ye yewa waumvwá mambo, kabiji bya kutabataba bya panopantanda, ne bujimbijimbi bwa bunonshi, byaipaya mambo, ne kupanga ke ne. 23Kabiji awa wakushiwá nkunwa ya mu mushiji wawamá, ye yewa waumvwá mambo, ne kwiakwatakanya; ye upanga bipangwa kine, umo upanga kitota, umo upanga makumi atanu na jimo, umo upanga makumi asatu.
KISHIMPI KYO KI KA?
Kishimpi kyo kishimikizho kicheche kyakonsha kusolola kya bukine kyanema.
BYA KUBA
A. Munshi muji byanembwa byashalapo byambo bimo. Tangai kibaba jibiji ne kunemba byambo byafwainwa. Kitanshi kyaubiwa mu kukukwasha.
1. Nkunwa yaponene pa jishinda yajilwe na _____________.
2. Nkunwa yaponene pa bibangabwe kechi yajinga ___________ wavula ne; onkao mambo pa kusama juba _________, kabiji mambo a kubula kwikizha mizhazhi ______________.
3. Nkunwa yaponene mu miba, ne ____________ yakomene ne kwiitatakanya.
4. Nkunwa yaponene mu mushiji wawama ne kusema yasemene ______________ byavula.
KULUMBULULA KWA KISHIMPI
B. Tangai kibaba jibiji ne kumona kulumbulula kwa kishimpi. Nembai byambo byafwainwa mu mapunzha abulapo byambo. Kitanshi kyaubiwa mu kukukwasha.
1. Nkunwa yaponene pa jishinda yapashãnanya bantu baumvwa byambo bya bufumu bwa Lesa, bino kechi _______________ ne. Pano aye mubi waiya ne kusompola bukine bwakushiwa mu michima yabo.
2. Nkunwa yaponene pa bibangabwe yapashañanya bantu baumvwa ___________ ne kwibitambula na lusekelo. Bino mambo kechi muji mpunzha ya mu michima ya byambo bya Lesa ne, byambo kechi byakonsha kwikala na mizhazhi yavula ne. Kabiji pa kubuka bya lumanamo nangwa bya lupato, ponkapo ___________.
3. Nkunwa yaponene mu miba yapashañanya bantu baumvwa byambo bya Lesa, bino bya kutabataba bya ___________ nobe bya nzubo nangwa bya busulu nangwa kukebakeba lusekelo, byaipaya byambo. Bunonshi bya ino ntanda ibajimbaika bantu ne kutatankanya ____________, kabiji ne __________ ke ne.
4. Nkunwa yaponene mu mushiji wawama yapashañanya bantu baumvwa byambo bya Lesa ne kwibikwatakanya. Bebitambula mu michima na lusekelo kabiji batwajijila kubika Lesa ke mutanshi mu bwikalo bwabo. Makatazho ne lumanamo kechi byakonsha kwibalengela kufuma kwi Lesa ne. Kechi baswisha makatazho a pa juba pa juba kutwela ne kwibatatankanya ne, kabiji kechi batesha michima ku bunonshi ne. Babuka ne kukenkenta saka balomba ne kuketekela Lesa kwibakwasha. Onkao mambo bapanga ____________ kine, umo upanga kitota, umo upanga makumi atanu na jimo, umo upanga makumi asatu.
JIPUZHO — OBEWA WI ÑANYI MUTUNDU WA MUSHIJI?
Umvwe obewa kechi uji pamo nobe mushiji wawama watambula nkunwa yawama ne, yanga kwi Nkambo Yesu mu milombelo ne kumuswisha kutwela mu muchima wobe ne mu bwikalo bobe. Aye wakonsha kukukwasha kupanga bipangwa byavula.
KIBABA 14. MUSALABU NE MUNCHINYA
Mateo 16:24-28
24Ponkapo Yesu wibambile bana banji ba bwanga’mba umvwe muntu wasaka kundondela, ekane mwine, ashikule musalabu wanji, andondelenga. 25Mambo aye wasaka kupulusha mweo wanji ukamutaya: pakuba awa ukantayila amiwa mweo wanji, ukamumona. 26Lelo ukajilamo ka muntu nangwa ukanonka ntanda yonse umvwe wataya mweo wanji? nangwa i ki ka kyo akapana muntu kya kupimpula na mweo wanji? 27Mambo Mwana muntu ukeya mu lukumo lwa Shanji na bamalaika banji; po po akafweta ku muntu ku muntu monka mwayila mingilo yabo. 28Kine nemwambila namba, po baji bamo baimana pano, kechi bakamona lufu nangwa pacheche ne, poso bakamone Mwana muntu kasa eya mu bufumu bwanji.
MUSALABU WA BANTU BONSE
Inge twasaka kulondela Yesu twafwainwa kuswa kwikana atwe bene ne kushikula musalabu ye witufukwijile Yesu. Yesu uji na musalabu ye twafwainwa kushikula obewa ne amiwa. Washile lukumo lwanji lonse mwiulu ne kwiya panopantanda mu kwitupulusha ku lufu ne Ngehena ne kilende. Waswile ku-manama kya kine na mambo a atweba. Bahebelu 12:2 witubula’mba Yesu, “wakosejilemo mu kumanama ku musalabu mambo a lusekelo lwamutujilwé kulutwe, ne kutako muchima ku bumvu ne, kabiji pano waikala konka ku kilujo kya jitanda ja Lesa.” Ee kine, Yesu wabwelele mwiulu mo muji lukumo ne lusekelo. Witukebela obewa ne amiwa kwiya ne kwikala nanji. Mu Yoano 14:3 Yesu witubula’mba, “Kabiji inge naya na kwimumwena kuntu, nkeya jibiji, ne kwimutambula kwami ami mwine; namba akwa ko nji amiwa, ne anweba mukekale konka.”
Kwikanya ko kuba’mba ka? Ko kuswa kwikala kwa kubula kuba bintu mu kuba’mba bakwabo bakonshe kwikala na kintu kikwabo kyakila mu kunema. Kampe Yesu wakonsha kukukebela kupana mali obe mu kuba’mba bantu babula kumvwa Mambo Awama a Yesu bakonshe kwiomvwa. Kampe wakonsha kukukebela kwikala kwa kubula kajo kimye kimo mu kuba’mba mutaye kimye mu kumulombela umo wabula kwitabila nangwa umo wakolwa bingi. Kampe wakonsha kukukebela kukana kupota kintu kyo wasaka mu kuba’mba ukwashe bayanda ne bafwa na nzala. Kampe Yesu wakonsha kukukebela kuya ku mpunzha imo mu kubula bantu mambo a Yesu. Bimye bimo witukebela kulama bana bacheche babula bansemi ne kwibaleta mu mazubo etu mu kuba’mba twibalame bulongo. Ko aji mashinda avula apusana-pusana mo twakonshesha kwikanya atwe bene mu kukwasha bakwetu.
MUPASHI WOBE WANEMA KUKILA BYA PANOPANTANDA
Inge waingila ne kwingila kanatu wajinga munonshi mukatampe wakila muno mu ntanda, bino kechi watemwa ne kulondela Yesu ne, kabiji kechi wamuketekela Yesu ke Mupulushi wobe ne, nanchi wi kilubi kya kine. Mupashi wobe watayiwa! Kafwako kyawama kya panopantanda kyakonsha kwimukwasha ne, inge wataya bumi bwa myaka! I ki ka kyo akapana muntu kya kupimpula na mweo wanji? Muntu umo wasakile kutokesha bantu ne kisemi pa muchima kukila na byo asakile kutokesha Lesa pa muchima. Mu jino jishinda wapimpwile mupashi wanji na lutotelo lwa bantu. Kafwako byawama nangwa milambu bya panopantanda byapanwa na bantu batama byaesakana na munema wa mupashi wa muntu ne. Kechi twafwainwa kuba kintu kyakonsha kwitufumya kwi Nkambo Yesu Kilishitu ne.
BYA KUBA
Labijilai uno veleshi: “Mambo Mwana muntu ukeya mu lukumo lwa Shanji na bamalaika banji; po po akafweta ku muntu ku muntu monka mwayila mingilo yabo.” –Mateo 16:27
KIBABA 15. YESU WATEMWA BANA BACHECHE
Mateo 18:10-14
10Jimukai! kechi musule nangwa kamotu ka tuno tuchehe ne: mambo nemwambila namba, bamalaika bato bají mwiulu bakelwa kutala pa kilungi kya Tata wa mwiulu. 11Mambo Mwana muntu waiya’mba, Mpulushe balubilamo. 12Anweba mulanguluka’mba ka? Kana muntu uji na mikoko makumi jikumi, palubapo umo, kechi ashe yoya iji makumi atanu na ana ne itanu na ina, kaye mu mitumba na kukeba yewa umo walubapo nenyi? 13Kabiji umvwe wamumona, kine nemwambila namba, wamusekelela bingi kukila kusekela kwa yoya ikwabo iji makumi atanu na ana ne itanu na ina yabulá kuluba. 14Mo mwaya ne muchima wa Shenu wa mwiulu, kechi usaka nangwa kamotu ka tutu tucheche konaike ne.
KINO KIBABA KITUFUNJISHA KA?
1. Bana bacheche baji na bamalaika babo. Bano bamalaika bakelwa kutala pa kilungi kya Lesa mwiulu. Onkao mambo, tujimuke byo tuba na mwana mucheche. Kitufwainwa kukwasha mwana kuba byawama.
2. Mwana muntu jo jizhina jikwabo ja Yesu Kilishitu, Mwana Lesa. Bimye bimo watelwa’mba Mwana muntu mambo wasemenwe kwi Maliya, mwanamukazhi wabula kusambakanapo na mwanamulume; kabiji bimye bikwabo watelwa’mba Mwana Lesa mambo Lesa ye Shanji.
3. Ene mambo Kilishitu o aishijle panopantanda o a kupulusha balubilamo.
4. Muntu byonka byo ayile na kukeba mukoko umo walubilemo, ne Yesu Kilishitu naye waishile mu kwitukeba ne atweba.
5. Muntu byonka byo asekejile pa kumona mukoko walubilemo, ne Yesu Kilishitu naye usekela byo tumuswisha kwitupulusha.
6. Yesu wasekela kyakila byo atana mwana mucheche wawama wa luketekelo waitabila mwi Aye. Kechi wasakile nangwa umo wa mu bano bana bacheche kulubilamo ne. Wasaka’mba bonse bapuluke.
7. Kino kitumwesha buneme bwa kufunjisha bana mambo a Yesu ne kwibatangijila kwi aye Yesu.
KIMO KYA KULANGULUKAPO
Jipuzho: Ki ka kikamwekela muntu waeseka kumukanya mwana kumwitabila Nkambo Yesu Kilishitu?
Mukumbu: Yesu waamba mu Mateo 18:6 amba, “Pakuba awa ukekatuntwísha kamo ka tonka tuno tucheche twangitabilá, kyamufwainwa aye kumukuchila jibwe jikatampe ja kupelapo mu nshingo yanji, akebile najo mu kizhiba.”
YESU WASAKA’MBA BANA BEYE KWI AYE
Mako 10:13-16
13Kabiji bamuletejilenga bana bacheche, amba, bebabike makasa: ne bana ba bwanga bebakainye. 14Pakuba Yesu byo ekimwene, wafichile ku muchima, ne kwibambila’mba, Balekai bana bacheche beye kwi amiwa; ne kwibakanya ne; mambo bufumu bwa Lesa bo bwa bonkaba bana. 15Kine nemwambila namba, Awa ukabulá kutambula bufumu bwa Lesa pamo ne mwana mucheche, kechi ukatwelamo nangwa pacheche ne. 16Ponkapo aye wibatambwile mu maboko anji, ne pa kwibabika makasa anji, wibapesheshe.
KIBABA 16. TWAFWAINWA KWIBALEKELA MAMBO BAKWETU
Mateo 18:21-35
21Ponkapo Petelo waishile ko aji amba, Nkambo, kana mulongo wambala mambo amiwa namulekela jinga? jitanu na jibijinyi? 22Kumvwa Yesu amba, Kechi nkubule jitanu na jibiji ne; poso pa makumi atanu na abiji ne jitanu na jibiji. 23Onkao mambo bufumu bwa mwiulu bwapashañana pamo na mfumu umo, wasakilé kubalulula bya bakalume banji. 24Kabiji byo atatwile kwibibalulula, umo bamuletele kwi aye, wizhikijilé biumbi jikumi bya matalenta. 25Kabiji byo abujile bya kupanunwinamo, nkambo yanji wakambizhe’mba, bamupotetu, ne mukazhanji pamo, ne bana, ne byonse byo aji nabyo, apane. 26Ponkapo kalume wanji wamulambile panshi, ne kumupopwela’mba, Nkambo, bakintekele muchima, nkemupa byonsetu, shata. 27Ponkapo nkambo ya yewa kalume wamubile lusa, wamukasulwile, ne kumulekela ne byo ezhikijile ke byatu. 28Pa kulupuka, awa kalume wataine mukwabo kalume, wizhikijilé kwi aye makumi jikumi a ndenali: ponkapo wamukwachile ne pa kikolomeno, amba, Mpene aya yo wizhikijile. 29Ponkapo kalume mukwabo kamulambile panshi ne kumusashijila’mba, Mwane, bakintekele muchima, nkemupa. 30Kabiji aye ka aswile ne: wakamutayile ne mu kaleya amba, poso apane byonse byo ezhikijile. 31Bakalume bakwabo, pa kumona byo auba, baubile bingi bulanda, bakamubujile ne nkambo yabo byonsetu byo aubile. 32Ponkapo nkambo yanji wamwichile, wamwambile’mba, Obewa kalume watama, obewa nakulekele byonse byo wizhikijile, byo wansashijile: 33lelo obewa kechi wafwainwa kumubila lusa mukwenu pamo byonka byo nakubijile lusa amiwa nenyi? 34Ponkapo nkambo yanji ke bukaji, wamupaine ku bakabísha, poso akapanetu byonse byo ezhikijile. 35Mo monka mo akemubila ne Tata wa mwiulu kana ne kwibalekela balongo benu mambo abo mu michima yenu ne.
KINO KIBABA KITUFUNJISHA BINTU BYAVULA
1. Byambo bya “makumi atanu na abiji ne jitanu na jibiji” bilumbulula’mba lulekelo lwa mambo lwetu kechi lwafwainwa kuleka ne.
2. Kalume wakongwele ku mfumu biumbi jikumi bya matalenta wajinga na nkongole ikatampe. Talenta umo wajinga na mutengo mukatampe, kabiji uno muntu wakongwele biumbi jikumi. Kyakosele bingi kupwisha ino nkongole.
3. Kalume byo alombele butekanye kwi mfumu amba akonshe kumupa byonsetu, nanchi mfumu wamwesheshe butemwe bukatampe ne lusa lukatampe mu kwibalekelako nkongole yonse.
4. Uno kalume wamwesheshe’mba wabula lusanchilo na mambo a kino kintu kya lusa byo ayile ne kukambizha kalume mukwabo kubwezha bicheche byo akongwele. Makumi jikumi a ndenali kechi mali avula ne. Wabujile bukishinka byo amukwachile ne kukeba mali anji. Lesa utala pa byubilo byetu byonse kabiji wamwene’mba uno kalume mutanshi kechi wamubile byawama kalume mukwabo aye mfumu byonka byo amumwesheshe butemwe ne lusa ne.
5. Uno kalume mutanshi kechi waswile kumvwa kulomba kwa muyanji ne, kabiji wamutayile mu kaleya poso amba apane byonse byo akongwele. Inge wakankelwe kupana mali byo abujile kwikala mu kaleya, nanchi wakonsheshe kupana byepi saka aji mu kaleya?
6. Kino kintu kyatama kyafikile ku matwi a mfumu. Kyamulengejile mfumu kuzhingila mambo wamwene’mba uno kalume kechi wajinga na lusanchilo byo atambwile lulekelo lwa mambo ne. Uno kalume wafwainwe kuswa kulekela mambo bonse bamukongwejile mali anji.
7. Mambo a kubula kulekela mambo, uno kalume watama watayilwe mwine mu kaleya, kabiji bamukabishe poso akapanetu byonse byo akongwele kwi aye mfumu.
8. Yesu waamba’mba: “Mo monka mo akemubila ne Tata wa mwiulu kana ne kwibalekela balongo benu mambo abo mu michima yenu ne.”
9. Byambo bya Lesa bitubula mu Loma 3:23 amba. “Mambo bonse balenga mambo, kabiji bapelelelatu ne kufika ku lukumo lwa Lesa ne.” Kechi twakonsha kulipila malipilo lwa bubi ne, mambo twabula koloka ku meso a Lesa. Bino aye Yesu, Watoka Wazhila, waishile mu kulipila malipilo a mambo etu byo afwile pa musalabu. Witukasulwile! 1 Yoano 3:5 witubula’mba, “Kabiji anweba mwayuka’mba aye wamwekele mu kufumya mambo; ne mwi aye kechi muji bundengamambo ne.”
10. Onkao mambo, Lesa byo etulekejile mambo etu mambo a Yesu ne kwiafumya onse, witukebela ne atweba kwibalekelako bakwabo mambo abo. Byo tulekelako bakwabo mambo abo, tumwesha kwi Lesa amba michima yetu yayulwa na lusanchilo mambo aye Lesa witulekelako mambo etu onse ne kukasulula witukasulula.
BIMO BYA KUVULUKA
Kubwezha kyatama umvwe mukwetu witubila kyawama kyo kyatama; bantu bavula babwezha byawana umvwe bebobila byawama; bino kubwezha byawama na byatama ko kupashañana nanji Nkambo Yesu Kilishitu. Yesu walombejile balwanyi banji; kabiji wibalombejile abo bamulengejile kumanama. Mu Luka 23:34, tutanga milombelo ya Yesu: “...Tata! mwibalekele mambo; mambo kechi bayuka kyo boba ne.”
KIBABA 17. MUNONSHI UJI NA BULANDA
Mateo 19:16-26
16Kabiji ponkapo, muntu waishile ko aji, amba, Mufunjishi, i ki ka kyawamá kyo nsakuba, namba, mmone bumi bwa myaka? 17Kumvwa aye amba, Mambo ka mwangipuzha kyawamá? Ko aji umotu wawamá: kabiji umvwe mukeba kutwela mu bumi, mulame mikambizho. 18Ne aye wamwambile’mba, Ñanyi mikambizho? Kumvwa Yesu amba, Kwipayañana ne, Kuba bukende ne, Kwiba ne, Kwibabepela bantu ne, 19Unemeke bashobe ne bainobe; kabiji, Utemwe mukwenu byonka byo witemwa obe mwine. 20Nsongwalume wamwambile’mba, Abyo byonse nebilama: kyo nabulwa i ki ka? 21Yesu wamwambile’mba, Umvwe musaka kulumbuluka, kapotololai byonse byo muji nabyo, ne kupana ku bayanji, kabiji mukekala na nsabo mwiulu: kabiji bino mwiye, mundondele. 22Nanchi nsongwalume pa kwikyumvwa, kaye ne kuya ne ku muchima bwi! Mambo wajinga na nsabo yavulá. 23Ponkapo Yesu wibambile bana banji ba bwanga amba, kine nemwambila namba, Kyakatazha munonshi kutwela mu bufumu bwa mwiulu. 24Kabiji nemwambila jibiji namba, Ngamela kupita mu jiso ja nguya kyapélako, kechi kyakatazha pamo ne munonshi kutwela mu bufumu bwa Lesa ne. 25Kabiji bana banji ba bwanga pa kwikyumvwa, bakuminye bingi, amba, Nanchi wayuka kupuluka nãnyi? 26Kabiji Yesu pa kwibatala, waambile’mba, Ku bantu kechi kikonsheka ne; pakuba byonse byakonsheka kwi Lesa.
BYA KUBA
A. Nembai mikambizho itanu Yesu yo abujile munonshi kulama.
1. ________________________________________________________
2. ________________________________________________________
3. ________________________________________________________
4. ________________________________________________________
5. ________________________________________________________
B. Kumbulai ano mepuzho na EE nangwa INE. Inge mukumbu ye “ee,” pano nembai “ee”. Inge mukumbu ye “ine,” pano nembai “ine”.
1. Uno nsongwalume waambile’mba nalamine ino mikambizho yonsenyi?_________________________________________________________
2. Kana Yesu waambile’mba inge uno nsongwalume wasaka kulumbuluka, wafwainwa kuya ne kupotesha byonse byo aji nabyonyi? ___________
3. Uno nsongwalume wafwainwa kupana mali anji ku banonshinyi? ___________
4. Yesu wamwipwizhe uno nsongwalume kwiya ne kumulondelanyi? ___________
5. Uno nsongwalume walondejile Yesunyi? ___________
6. Uno nsongwalume wafumineko na lusekelonyi? ________
KIBABA 18. KILISHITU WIBABUJILE JIMO BANA BANJI BA BWANGA MAMBO A BIKAUMWEKELA
Mateo 20:17-19
17Kabiji Yesu byo ayilenga ku Yelusalema, wapatwileko ba jikumi na babiji, ne kwibambila mu jishinda amba, 18Talai, tubenakuya ku Yelusalema; kabiji Mwana muntu bakamusolola ku bañanga bakatampe ne ku banembeshi; ne abo bakamufwisha nao a lufu, 19kabiji bakamufikizha ku Bagentila, ne abo nabo bakamubila mwenga, ne kumututaula, ne kumupopa pa musalabu: kabiji mu juba ja busatu ukasangulwa.
LUFU LWA YESU KECHI LWAJINGA LWA MAPUSO NE
Bantu batama saka bakyangye kumupopa Kilishitu pa musalabu, Yesu wibabujile bana banji ba bwanga bikamumwekela. Lufu lwanji lwa pa musalabu lwajinga kibese kya kufukula kwanji kwa kwitupulusha ku bubi bwetu. Yoano 3:14, 15 witubula’mba: “Kabiji byonka byaimikilé Mosesa mulolo mungyetu, byo kyafwainwa ne Mwana muntu akemikwe byonkabya; amba bonse bamwitabila bekale na bumi bwa myaka.” Atweba bonse twafwainwa kwikala na michima yayula lusanchilo mambo a kuyuka’mba Yesu witufwijile. Mutundu wa kikoba kyetu nangwa kyalo kyo twaikalamo kechi byanema ne. YESU WIBAFWIJILE BANTU BONSE. Monai 2 Kolinda 5:15.
Kyambo kya “bonse” kitongola obewa ne muntu yense waitabila! Inge OBEWA waitabila’mba Yesu Kilishitu wafwile pa musalabu mu kupulusha OBEWA mu bubi bobe, pano OBEWA ukekala na BUMI BWA MYAKA!
“Lesa byo ebatemwisha ba panopantanda, wapaine Mwananji yenkawa umo....”
—Yoano 3:16
KIBABA 19. YESU BAMUKWACHILE
Mateo 27:11-26
11Kabiji Yesu waimene ku meso a mwine ndamakyalo; kepo mwine ndamakyalo wamwipwizhe’mba, Obewa wi mfumu wa Bayudeanyi? Kumvwa Yesu amba, Mwafikilapotu. 12Kabiji byo bamushinawine ku bañanga bakatampe ne bakulumpe, wazhindaminepotu. 13Ponkapo Pilato wamwambile’mba, Ka waumvwa byavulá byo babenakukushinawina nenyi? 14Kabiji aye ne kumukumbulapotu nangwa kakyambo kamotu ne. Onkao mambo mwine ndamakyalo wakuminye bingi. 15Kabiji mu moba a kijilo mwine ndamakyalo wakelelwenga kwijikasulwila jibumba kaili umo, ye basakile abo bene. 16Kabiji bajinga na kaili ye bayukile ku bonse, jizhina janji Balabasa. 17Kepo byo bapwijile pamo bonse, Pilato wibambile’mba, Mwansaka nemukasulwile ñanyi, Balabasanyi, inyi Yesu, ye batela’mba, Kilishitu? 18Mambo aye wayukile’mba, Mambo a kichima o bamusolwela. 19Kabiji byo aikele pa kipona kya kije, mukazhanji watumine jiwi kwi aye amba, Mumuleketu ao muntu waoloká; mambo lelo namulabukila byatamá byavulá. 20Kabiji bañanga bakatampe ne bakulumpe bebaswishishe mabumba’mba, Tulombai Balabasa, Yesu tumonaune. 21Kabiji mwine ndamakyalo wibepwizhe’mba, Ñanyi wa mu bubiji bwabo ye musaka nemukasulwile? Kumvwa abo amba, Balabasa! 22Pilato wibambile’mba, Nanchi i ki ka kyo nsakumuba Yesu, ye batela’mba, Kilishitu? Kumvwa bonse amba, Bamupope ku musalabu. 23Kumvwa aye amba, Nanchi, lelo kyabipá kyo auba i ki ka? Kepo babijikishe bingi kyakilá amba, Bamupope ku musalabu. 24Kabiji Pilato, pa kuyuka’mba, Kechi namona mwa kwibakanyinya ne, kabiji kiwowo kikatampe ke kibuke, watambwile mema, ka owe ku maboko ku meso a jibumba, amba, Nefungako mu ano mashi a aye’we, muntu waoloká; mambo enu anwe bene. 25Kabiji bonse bantu baitabile’mba, Mashi anji etushinkamane atweba ne bana betu. 26Ponkapo wibakasulwijile Balabasa; pakuba Yesu, wamututawile, ne kwibapa aye amba, Bamupope ku musalabu.
BYA KUBA
Pa peji 41 kulutwe muji mepuzho akonsha kukumbulwa kufuma biji mu Kibaba 19. Tangai kibaba jibiji, pano kumbulai mepuzho.
1. Byo bamushinawine Yesu ku bañanga bakatampe ne bakulumpe, Yesu kechi waambile ___________ ne.
2. Kino kyamulengele mwine ndamakyalo kukumya _______________.
3. Balabasa wajinga jizhina ja ____________.
4. Pilato wamukasulwile ñanyi ku bantu? _________________
5. Bantu babijikile’mba bamupope Yesu ku ______________.
KIBABA 20. MUNCHINYA WA MIBA WAPAINWE KWI YESU
Mateo 27:27-30
27Ponkapo bashilikale ba mwine ndamakyalo, bamutwajile Yesu mu kipango kya ndamakyalo, ne kukungulula ko aji bonse ba mu kiombe kyabo. 28Kabiji bamuvujile bivwalo byanji, ne kumuvwika kivwalo kyachijisha. 29Kabiji balukile munchinya wa miba ne kumuvwika ku mutwe wanji, ne jitete mu kuboko kwanji kwa kilujo; kabiji bamufukaminenga panshi, ne kumwendeleka’mba, Mutende, Mfumu wa Bayudea! 30Kabiji bamushipile mate, ne jitete bamwangachilejo ne kumupumajo mu mutwe.
YESU BAMUBILE KA?
Bantu batama bamubile Kilishitu bintu byatama. Kabiji ne atweba twafwainwa kuketekela kumanama mambo a Kilishitu. Bantu batama kechi batemwa Lesa ne. Kechi batemwa Yesu Kilishitu ne, kabiji kechi batemwa bantu basaka kwikala bwikalo bwawama ne. Yesu witubula pa mambo a kino mu Yoano 15:18-20:- “Inge kabiji ba panopantanda bemushikwa, mwayuka’mba, babangijile kunshikwa amiwa. Inge mwaji ba panopantanda inge ba panopantanda bemutemwa, mambo batemwa babo bene: pakuba anweba byo mwabula ba panopantanda, ne amiwa nemusalulula mu ba panopantanda, ba panopantanda bemushikwa. Vulukai byo nemwambile namba, Muzha kechi wakila nkambo yanji ne. Inge bampachile amiwa, kabiji bakemupata ne anweba....” Yesu uji na byambo byawama bya kwitushilañana mu Yoano 16:33, “Bino bintu nemwambila namba mumwene mutende mwi amiwa. Panopantanda kumanama ko kwenu: byonkabyo koseshai michima yenu; amiwa nepashinda panopantanda.”
BYA KUBA
Ino mikumbu yakonsha kukumbulwa mu kibaba 20. Tangai kibaba jibiji, pano kumbulai mepuzho.
1. Bashilikale bamuvujile Yesu bivwalo byanji ne kumuvwika kivwalo ___________.
2. Balukile munchinya wa _______________ ne kumuvwika ku _______________.
3. Bamwendelekele Yesu byo bamufukaminenga panshi ne kwamba’mba, Mutende ____________ wa Bayudea.
4. _________________ mate ne kumupumajo mu mutwe na _________________.
KIBABA 21. BAMWIPAYA YESU
Mateo 27:31-38 ne 50-54
31Ne pa kupwa kumwendeleka, bamuvujile kivwalo, ne kumuvwika bivwalo byanji mwine, ke bamutwale ne kumutwala mu kumupopa pa musalabu. 32Kabiji byo bafuminemo, bamwene muntu mwina Kilene, jizhina janji Shimona; ne kumukakachizha bamukakachizhe’mba, Tuye nobe, usende musalabu wanji. 33Kabiji pa kufika kuntu ko batela’mba, Ngolongota, ko kuba’mba, Kuntu kwa kiboyongolo, 34bamupele binyu byavwangakaná na ndulu amba, atome: kabiji pa kutompapo, ka aswile kutoma ne. 35Kabiji byo bamupopele pa musalabu, batelenga bubale bwa kwabenyamo bivwalo byanji; 36ne kwikala baikele konka na kumutala. 37Kabiji babikile peulu ya mutwe wanji kishinawino kyanji kyanembelwe’mba, UNO YE YESU MFUMU WA BAYUDEA. 38Kepo bapopeleko pa misalabu pamo nanji batupondo babiji bapukúla bintu, umo ku kilujo, mukwabo ku kipiko.
50Kabiji Yesu wabijikile jibiji na jiwi jikatampe ne kuleka walekele mweo wanji. 51Kabiji ponkapo, kipembe kya mu nzubo yazhilá ya Lesa kyatabukile ke bibiji, kufuma peulu ne kufika panshi; ne mushiji watenkene, ne mabwe nao alajikile; 52ne bilende nabyo byasabikile; kabiji mibiji yavulá ya bazhijikwá baponené kala mu tulo, nayo yasangwilwe; 53ke balupuke mu bilende, byo asangukile Yesu, batwelele mu muzhi wazhilá ne kumweka ku bantu bavulá. 54Kabiji mukulumpe wa bashilikale, ne abo bo ajinga nabo na kumutala Yesu, pa kwikimona kitentanshi, ne bintu byaubilwé, ke moyo mukatampe, amba, Kine uno waji Mwana Lesa.
YE ÑANYI?
1.Bamukakachizhe ñanyi muntu kusenda musalabu wa Yesu? ___________________
2. Bapopeleko bañanyi pa misalabu pamo nanji Yesu, umo ku kilujo, mukwabo ku kipiko? ______________________
3. Mukulumpe wa bashilikale ne abo bo ajinga nabo sa bamutala Yesu, pa kwikimona kitentanshi ne bintu byaubilwe, baambile’mba Yesu ye ñanyi? _______________________________
KIBABA 22. BYO BAMUBIKILE YESU MU KILENDE
Mateo 27:57-66
57Kabiji juba, pa kufika mabanga, kwaishile munonshi mwina Alimatea, jizhina janji Yosefwa, ne aye wajinga mwana wa bwanga wa Yesu: 58aye wakamulombele Pilato mubiji wa Yesu; Pilato kepo akambizhe’mba, Bamupe. 59Kabiji Yosefwa wasendele mubiji, wamupombele mu kisapi kyatoká kya linenyi, 60ne kumubika monka mu kilende kyanji mwine kya katataka, kyo asongele mu jibwe: ne aye waalumwijileko jibwe jikatampe ku kibelo kya kilende, kaye. 61Kabiji Maliya wa ku Mangadala wajinga konka, ne Maliyatu mukwabo, baikajile kasa batalañana na kilende.
62Kabiji kesha, jo juba ja kulondakana na ja Kunengezhezha jimo bya kijilo, bañanga bakatampe ne Bafaliseo bapwijile kwi Pilato, amba, 63Mwane, twavuluka byo aambile awa mujimbijimbi byo akijinga mumi, amba, Pa kupitapo moba asatu nkasanguka. 64Onkao mambo mukambizhe’mba, Kilende bekilame bulongo poso jikafike juba ja busatu, kuchina’mba, bana banji ba bwanga bakamwangatamo, ne kwibabu-la bantu amba, Wasanguka mu bafu: byonkabyo bujimbijimbi bwapeláko bukakila butanshi. 65Pilato wibambile’mba, Bakalama muji nabo: yainga, ne kwikilamisha byonka byo mwayuka kuba. 66Kabiji ke baye ne kuya, balamishishe kilende, ne kubikako katetesho ku jibwe, bakalama sa baji konka.
YOSEFWA WAMUTEMENWE KILISHITU
Yosefwa, munonshi, wamutemenwe Yesu ne kusaka wasakile kumuzhika mu kilende kyanji mwine kya katataka. Yosefwa wafukwile kuzhikwa mwine mu ino mpunzha byo akafwa, bino pano, wasaka Nkambo yanji kwikala mu ino mpunzha yawama. Butemwe bwa kine bwa kutemwa Yesu bwabulwa kwikajila mwine. Butemwe bushilañana kyonse kimye. Butemwe bukeba mashinda a kwingijilamo. Ne anweba, mwatemwa Yesunyi? Mwatana jishinda ja kumwingijilamonyi? Mubenakuba ka mu kumwingijila Yesunyi?
YESU WAELELE MWEO WANJI
Yesu mwayila kyaswa muchima wanji mwine, waelele mweo wanji mu kwitupulusha anweba ne amiwa ku bubi bwetu. Kufuchila mambo kwakebele lufu lwanji ne kwichila kwa mashi anji anema. Bahebelu 9:22 witubula’mba, “...Pabulá kwichila mashi lulekelo lwa mambo kafwako.” Yesu waalukile ke kitapisho kyumi kyaitabilwa, mambo kechi mwajinga bubi mwi Aye ne. Yoano 1:29 witubula’mba, “Talai ye Mwana mukoko wa Lesa, ye ufumya bundengamambo bwa ba panopantanda!” Kafwako muntu mukwabo nangwa umo wakonsha kufwa pa musalabu mu kufumya bubi ne, kabiji kafwako nangwa kimo nobe siliva nangwa ngolode, nangwa bañombe nangwa kintu kikwabo kyumi, kyakonsha kufumya bubi ne. Monai 1 Petelo 1:18, 19: “Byo mwayuka’mba, Mwakujilwe ku bwikalo bwenu buncha bo mwatambwile ku bashakulu benu, kechi na bintu bibóla pamo ne siliva ne ngolode ne, poso na mashi anemá, nobe a mwana mukoko wabulá bulema....”
Tuyuke byepi amba Yesu waelele mweo wanji mwayila kyaswa muchima wanji mwine? Yoano 10:18 witubula’mba, “Ka paji uñangataye ne, pakuba namwela ami mwine. Nji ne lu_sa lwa kumwela, kabiji nji ne lu_sa lwa kumutambula jibiji....” YESU YE UJI NA BULUME BONSE. Kabiji monai ne Mateo 28:18.
Yesu byo aimene ku meso a Pilato, aye Pilato walangulukile’mba wajinga na luusa lwa kupopa Yesu pa musalabu, nangwa luusa lwa kukasulula Yesu. Bino, monai byambo bya Yesu biji mu Yoano 19:11: “Kumvwa Yesu wamwambile’mba, Kechi uji na lu_sa pe amiwa ne, poso wapewalo kwiulu ....”
Kilishitu waelele mweo wanji na mitundu yonse ya bantu, kabiji bamo bafuma mu bisaka byonse ne ba mu mitundu yonse baketabila mwi Yesu Kilishitu ne kupuluka bakapuluka. Yukai amba ne obewa ye umo wa bantu baitabila mwi NKAMBO YESU. Tangai Lumwekesho 5:9: “Kabiji baimba lwimbo mupya amba, Anweba yenu mwafwainwa kutambula buku, ne kushinkula tutetesho tujípo: mambo anweba mwaipayilwe, kabiji mwamupotejile Lesa na mashi enu bantu ba mu bisaka byonse, ne ba mu njimi yonse, ne ba mu mitundu yonse, ne ba mu mikoka yonse.”
BALWANYI BA KWA YESU BAESEKA KUMULAMA MU KILENDE
Bañanga bakatampe ne Bafaliseo, balwanyi ba kwa Yesu, basakile kuyuka kya kine amba kilende kyashinkika bulongo mu kuba’mba kafwako nangwa umo wakonsha kwiba mubiji wa Yesu ne. Kino kilengela lusanguko lwa Yesu kumweka kyakila mu kukumya, mambo twayuka namba kechi kyakonshekele bantu kwiba mubiji wanji ne. Bashilikale babikilwe ku kilende mu kwikilama bulongo. Mu kibaba 23 tukamona kyakukumya kyamwekele!
MABOKO AJI NA BUTATAJI
“Kana mambo ka kyo kyawamina kusekelela na mambo a Kalvali?” Muntu umo wangipwizhe jino jipuzho byo alangulukile’mba kyatama kusekelela na mambo a musalabu wa Yesu. Waambile’mba, “Langulukai na mambo a kupopwa pa musalabu kwa bena Loma. Mu lufu lonse lo akonsha kufwa muntu, luno lwakila mu kutama. Musalabu waajilwe panshi, kabiji bamubikile muntu ponka, ne kupopa bapopele misomali ikatampe mu maboko ne maulu kuchina’mba wakeya kufumapo. Ne musalabu waimikilwe ne kuzhikwa mu kimbo. Ne yewa muntu bamulekejile ponka pa musalabu kufikizha ne kimye kya kufwa kwanji. O ene mambo bena Kilishitu basekelela na mambo a Kijilo kya Nkambo.” Uno muntu walangulukile’mba kechi kintu kyawama kya kusekelelamo ne.
Bino amiwa naambile mulunda nami amba, “Mubenakulanguluka pa byamwekele kwa kubula kumvwisha mo byaimena ne. Kechi mubenakwibinungakanya pamo na yewa wafwile ne. Lekai nemubulepo kintu kicheche kyo naumvwinepo jimo.”
Kwajinga mwanamukazhi walamba, bino maboko anji ajinga na butataji bulengesha moyo. Byo papichile myaka yavula mwananji wakuminyenga bingi kyalengeshe maboko a inanji kwikala na butataji kya kuba’mba kechi wakonsha kutalako ne, kanatu na milanguluko ya kutalako bibi.
Juba jimo waambile kwi inanji amba, “Mama, natemwa kutala kilungi kyenu ne meso ne nsuki. Byonse byawamisha, bino maboko enu kechi amweka bulongo ne. Atama; kechi nakonsha kwiatala ne. Kana mambo ka o atamina na butataji?”
Inanji waambile’mba, “Umvwa kwi amiwa mwanami, kabiji nsakukubula na mambo a maboko ami. Nalangulukilenga namba kechi nkakubula ne, pano kyawama kukubula mu kuba’mba uyuke. Papita ke myaka jikumi pano wakijinga mwana mucheche nobe bañondo basatu, najinga na byavula bya kuba lukelo lumo. Nakwamishe ne kukubika kwa bunke bobe mu kamwanya kobe’mba ulale. Nabwelele mo ntekela mu kupwisha mwingilo wami saka nashinkula matwi ami na kuteleka ku kujila kobe. Naingijilenga kya kine.
Pa kupita kimye naumvwine mawi a balunda netu saka babenakunyemena ku nzubo yetu ne kujila bajijile’mba muji mujilo. Nanyemene kufuma mo ntekela amba mfike ku kibamba kyobe. Namwene kibelo saka kibenakutema kya kine na mujilo. Nakwachile kisapi ne kwivwetakyo ku bipuzhi ne ku mutwe ne kunyemena konka ku jilungwila ja mujilo jajinga konka ku kibelo amba nkonshe kukupulusha. Nashinkwile kibelo ne kukukwata saka nakupomba ne myemba. Nanyemene kufuma mu nzubo. Mutwe wami, kilungi ne bipuzhi byami byonse byajingatu bulongo mambo a kisapi, bino maboko ami apile kya kine. Jino jo jashi na mambo a maboko ami, kabiji kyo kyalengela’mba maboko ami atame.”
Pano pa kumvwa bino bintu, uno mwana waubile ka? Wakwachile maboko atama a inanji na minwe yanji yawama ne kwiafyompa na mivumbo yanji. Ne kutala mu meso a inanji ke ambe’mba, “Mama! Natemwa kulamba kwa kilungi kyenu, meso ne nshingo ne nsuki yenu, bino maboko enu, neatemwisha kukila.” Onkao mambo twafwainwa kulanguluka pa mambo a lufu lwa Yesu, ne na lufu lwanji lwa pa Kalvali.
(Byafuma ku Presbyterian Banner)
BYO TWAFWAINWA KUBA
1. Twafwainwa kwisolola mambo etu kwi Kilishitu mu kuba’mba tutambule lulekelo lwa mambo (1 Yoano 1:9).
2. Twafwainwa kwitabila mwi Yesu Kilishitu amba tupuluke (Byubilo 16:31).
3. Twafwainwa kutemwa Lesa na muchima yense ne mweo yense ne mana onse (Mateo 22:37).
4. Twafwainwa kumwitaba Kilishitu, Mwana Lesa, ku meso a bantu (Mateo 10:32).
5. Twafwainwa kwikala bwikalo bwa kutokesha Lesa pa muchima (1 Tesalonika 4:1).
KIBABA 23. YESU WASANGUKA MU BAFU
Mateo 28:1-10
1Kabiji ja Sabado pa kupita ke buye na kukya mu juba jitanshi ja mulungu, baishile ba Maliya wa ku Mangadala ne Maliyatu mukwabo mu kumona kilende. 2Kabiji ponkapo, kwajinga kitentanshi kikatampe; mambo malaika wa Nkambo waikijile mwiulu kwiya kwalumunako jibwe, waikele ponka pa jibwe. 3Wamwekelenga no kubesha kwa mvula, kabiji kivwalo kyanji kyajinga to pamo no sinó: 4kabiji na mambo a kumuchina bakalama bazakaminenga, ne kwaluka baalukile pamo nobe bafwá. 5Kumvwa malaika wibambile banabakazhi amba, Kange mube moyo ne; mambo nayuka namba, mumukeba Yesu, ye bapopele pa musalabu. 6Ka aji muno ne; mambo wasanguka, monka mo aambile. Iyai, mumone po alajilenga Nkambo. 7Kabiji yainga lubilo, kebabulai bana banji ba bwanga’mba, Wasanguka mu bafu; kabiji umvwai, watangilako ku Ngalilea; konkakwa mukamumona; umvwai, byo nemubula. 8Kabiji bafumineko bukiji ku kilende, kabiji bajinga na moyo, ne lusekelo lukatampe pamo; bayile lubilo mu kwibabula bana banji ba bwanga. 9Kabiji ponkapo, Yesu wibasambakene’mba, Mutende! Kabiji baishile ne kumukwata ku maulu, ne kumupopwela bamupopwejile. 10Kepo Yesu wibambile’mba, Kange mube moyo ne: yainga kebabulai balongo bami bayenga ku Ngaililea, ko ko bakantana.
BYA KUBA
Pa kupwisha kutanga Kibaba 23, nembai mikumbu yafwainwa mu byalondelapo.
1. Malaika wa Nkambo waikijile mwiulu kwiya kwalumunako __________. Kivwalo kyanji kyajinga to pamo no ___________.
2. Bakalama baubile bingi moyo; bazakaminenga ne kwaluka baalukile pamo nobe _______________.
KILISHITU WASHINJILE lufu ne Ngehena ne kilende amba ne atweba twikale na bumi bupya. Waamba mu Yoano 14:19 amba, “...Byo naikala na bumi amiwa, ne anweba nenuwa mukekalanga nabo.” Waamba mu Yoano 11:25,26 amba, “...Amiwa yami lusanguko ne bumi: awa wangitabilá amiwa, nangwa afwe; ukamona bumi; ne bonse bají na bumi ne kungitabila amiwa kechi bakafwe myaka yonse nangwa pacheche ne....”
KIBABA 24. BYAMBO BYAPELAKO BYA YESU
Mateo 28:16-20
16Pakuba bana banji ba bwanga jikumi na umo, bayile ku Ngalilea, konka ku mutumba ye ebalayile Yesu. 17Kabiji pa kumumona, bamupopwejilenga. Pakuba bamo bazhinaukilenga. 18Kabiji Yesu waishile ko baji ne kwibambila’mba, Lðsa lonse napewalo ne lwa mwiulu ne lwa pano panshi. 19Onkao mambo yainga na kwibasambisha ba mu mikoka yonse ya bantu baluke ke bana ba bwanga, ne kwibabatiza mu jizhina ja Tata ne ja Mwana ne ja Mupashi Wazihilá: 20ne kwibafunjisha balamenga byonse byo nemukambizhe: kabiji talai, amiwa nji nenu moba onse, ne kufika ku juba jikapeláko.
Mulunda netu byo abenakufwa, twasaka kuba byonse byo asaka. Byambo byanji byapelako byaikala mu milanguluko yetu, kabiji twayuka namba abya byaambile muntu uji pepi na lufu saka akyangye kwitusha, byanema bingi. Byambo bimo byapelako bya Yesu, Mupulushi wetu, saka akyangye kukanjila mwiulu ne, byo bino: “...Yainga panopantanda ponse, mukasapwile mambo awamá ku bilengwa byonse” (Mako 16:15).
Ne anweba mubenakwingila bulongo mu kufikizha bino byambonyi?
KYANEMENA KA KWIBABULA BAKWABO?
Byubilo 4:12 waamba’mba, “Kabiji lupulukilo kechi luji mu mukwabo nangwa umo ne: pakuba kechi paji jizhina jikwabo muno munshi, japewá mu bantu, jo twafwainwa kupulukilamo ne.” Bino bitumwesha’mba YESU ye LUKETEKELO lumo lonka lwa kutambula bumi bupya!
Yoano 14:6 waamba’mba, “Kumvwa Yesu wamwambile’mba, Amiwa ne jishinda, ne bukine, ne bumi: ka paji wíya kwi Batata ne, poso pe amiwa.” Pano twamona’mba YESU jo JISHINDA jimotu ja kwiya kwi Lesa Tata.
KIPIMO KYA KUYUKA AWA ULONDELA KILISHITU KYA KINE
Yesu waamba’mba, “Inge mwantemwa, mukalama mikambizho yami,” (Yoano 14:15). Mukambizho mutanshi mukatampe watanwa mu Mateo 22:37. Utongola byo twafwainwa kwikala ne Lesa. Ye uno: “Ukamutemwa Nkambo Lesa wobe na muchima wobe yense, ne na mweo wobe yense, ne na mana obe onse.” Mukambizho wa bubiji utongola byo twafwainwa kwikala ne bantu bonse. Watanwa mu Mateo 22: 39. “...Ukatemwa mukwenu pamo byonka byo witemwa obe mwine. Pa yo yino mikambizho ibiji po pa kishina kya mu buku yense wa Mizhilo, ne wa Bangauzhi ba Lesa” (Mateo 22:40).
KIBABA 25. YESU UKABWELA JIBIJI
BIYUKILO BYA KWIYA KWANJI BYO BI KA?
Tangai chapita 24 wa Mateo mu kumona kipikichala kya biyukilo bya kubwela kwa Kilishitu. Bimo byatongolwa byo bino:
1. Bakilishitu bavula ba bubela bakeya ne kwamba’mba, Amiwa yami Kilishitu, kabiji bakajimbaika bantu bavula. Kechi twafwainwa kwibalondela ne (vs 5, 23, 24 ne 25).
2. Tukomvwa makondo ne nkuwa ya makondo. Mukoka ukemana mukoka mukwabo, ne bufumu bukemana bufumu bukwabo (vs 6, 7).
3. Kukekala bipowe bya nzala ne bitentanshi ne kuku ne kuku (vs 7, 8).
4. Bena Kilishitu bakebafikizha mu malwa ne kwibepaya; kabiji bakebashikwa ku mikoka yonse ya bantu pa jizhina ja Kilishitu. (vs 9) Kilishitu waishile panopantanda mu kwitumanamina amba ne atweba tukekale na bumi bwa myaka, kabiji, pano, twakonsha kumwesha butemwe bwa kutemwa Yesu monka mu kumanama mambo a jizhina janji.
5. Nangwa byonkabyo, bena Kilishitu bavula baketuntula ne kuleka kulondela Kilishitu. Bakesolola bene na bene, ne kwishikwa bene na bene (vs 10).
6. Kabiji bangauzhi ba bubela bavula bakeya, ne kwibatwala mungi bavula. Bakamwesha biyukilo bikatampe ne bya kukumya mu kwibajimbaika bena Kilishitu nangwa bano bena Kilishitu bakosa bingi (vs 11, 24).
7. Kukekala ne kuja ne kutoma ne masongola ne kupana mu masongola byonka byo kyajinga mu moba a Nowa (vs 37-39).
8. Kabiji ponka pa kupwa malwa a aa moba, juba jikaluka ke bwi, ne ñondo naye kechi akobe mwezhi ne, ne tubangabanga nato tukapona mwiulu, ne bya bulume bya mwiulu nabyo bikatenkena (vs 29).
YESU UKEYA BYEPI?
1. Kwiya kwanji kukekala kwakubazhimukilatu. Mateo 24: 27 waamba’mba, “Mambo byonka byuba kubesha kwa mvula kufuma ku musela ne kumweka ku muzhika; byo kikekala ne pa kwiya Mwana muntu.”
2. Ukeya mu makumbi a mwiulu na bulume ne lukumo lukatampe (Mateo 24:30).
3. “...meso onse akamumona...” (Lumwedesho 1:7).
4. “Mambo Nkambo mwine ukekila mwiulu na mbila, na jiwi ja malaika mwine mukatampe, ne na ntolompita ya Lesa: ne bafu ba mwi Kilishitu bakasanguka patanshi; ponkapo ne atweba tukatánwa bomi, tukashikulwa nabo pamo mu makumbi, mu kusambakana nanji Nkambo mwiulu: byonkabyo tukekala ne Nkambo myaka ne myaka. Onkao mambo ikoseshai anwe bene na bene na bino byambo” (1 Tesalonika 4:16-18).
5. “...uno Yesu, watambwilwá mwiulu kufuma kwi anweba, ukeya pamo byonkabi byo mwamumona kasa aya mwiulu” (Byubilo 1:11).
MWA KWIKAJILA WANENGEZHEZHA JIMO KWIYA KWA YESU
“Pakuba umvwe twenda mu kyeya, pamo byonka byo aji mu kyeya aye mwine, twaikala na lumvwañano lumo, atwe bene na bene, ne mashi a Yesu Mwananji etutokesha ku bundengamambo bonse” (1 Yoano 1:7).
MWASAKA KUYA MWIULUNYI?
Pentai jishinda jikatwala uno mwana mwiulu.
Masalamo 86:5 — “Mambo anweba Nkambo, mwi wawamá, mwaswila jimo kulekela mambo, kabiji mwi wa lusa lwavujishá ku bonse bemwitá.”
Yoano 14:6 — Yesu wamwambijile Tomase amba, “Amiwa ne jishinda, ne bukine, ne bumi: ka paji wíya kwi Batata ne, poso pe amiwa.”
MWA KUFIKILA MWIULU?
NTAMPULO 1 — IKALA NA BULANDA NA MAMBO A BUBI BOBE
Kishimpi kya Bakaonde kyaamba’mba “Naja nyenye, kechi nkabwezhapo jibiji ne.”
Satana wingijisha byubilo byatama amba ebakase bantu mu bubi.
Witukasa’mba kechi twakonsha kwikasulula atwe bene ne.
Iyai na minyololo yenu kwi Yesu. Ye wakonsha kwimukasulula.
NTAMPULO 2 — LAPILA NE KWISOLOLA MAMBO OBE KWI LESA
1 Yoano 1:9 – “Umvwe twisolola mambo etu, aye ye wa kishinka ne koloka mu kwitulekela mambo etu, ne kwitutokesha ku bumbulwakoloka bonse.”
UBULE YESU BYONSE — AYE UKOMVWA MILOMBELO YOBE
Londela madots mu kuyuka ñanyi wakonsha kuchimuna minyololo ya bubi?
NTAMPULO 3 — ITABILA MWI YESU NE KUMU-TAMBULA MU MUCHIMA WOBE NE MU MWEO WOBE.
Shinkula kibelo kya mu muchima ne kumuswisha Yesu kutwela mu muchima wobe ponka pano!!
Lumwekesho 3:20 – “Tala, naimana ku kibelo kasa nkokaula: umvwe muntu waumvwa jiwi jami ne kunshinkwilako, amiwa nkatwela mo aji....”
Twakonsha kuyukisha kya kine amba twi ba kwanji byo tulapila kya kine ne kwitabila.
Loma 8:16 – “Aye Mupashi mwine ushimuna pamo ne mipashi yetu, amba twi bana ba Lesa....”
Ne obewa, WAITABILA mwi Nkambo Yesu Kilishitu ke Mupulushi wobenyi?
KUKOKELA BYAMBO BYA LESA
1. Byo twalapila ne kwisolola bubi bwetu, kabiji
2. Byo twaitabila mwi Nkambo Yesu Kilishitu ke Mupulushi wetu,
3. Pano, kitufwainwa kukokela Byambo bya Lesa.
Twafwainwa kutwajijila kwenda mu kyeya ne kulondela Yesu mu bwikalo bwetu bwa pa juba pa juba. Tangai 1 Yoano 1:7.
NTAMPULO 4 — TWAJIJILA KWIKALA BWIKALO BWA LUKOKELO PA JUBA PA JUBA.
Yoano 8:31, 32 “...inge mukelwe monka mu mambo ami, abya kine mwi bana bami ba bwanga; ne anweba mukebuyuka bukine, ne abo bukine bukemukasulula ke bana ba bene.”
KULOMBA KWI LESA PA JUBA PA JUBA KUKAKUKOSESHA
BYA KUBA
Pentai maboko abenakulomba mu kumwesha byo twafwainwa kuba inge twasaka kukoma mu bwina Kilishitu bwetu.
TANGA BYAMBO BYA LESA PA JUBA PA JUBA
Fya byambo bya Lesa mu muchima wobe. Labijila maveleshi avula.
NE OBEWA WATAMBULA YESU KE MUPULUSHI WOBENYI?
Umvwe wikyubile, nemba jizhina jobe monka mu uno muchima.
UBULE BANTU BAKWABO MAMBO A YESU NE BYO AKUBILA.
BINTU BYO TWAFWAINWA KUYUKA LESA WALENGELE NTANDA YETU
Ntendekelo 1:1-25
1Mu ntendekelo Lesa walengele bya mwiulu ne ntanda. 2Bino ntanda yajinga yavulañanatu yatutu; kabiji ponse ponse pa kalunga ka mema pakumbene mfishi; kabiji Mupashi wa Lesa wabakaminenga peulu ya mema. 3Ponkapo Lesa waambile’mba: Kwikale kyeya, ne kyeya kyamwekele. 4Kabiji Lesa wikimwene akya kyeya’mba: Kyawama; kabiji aye waabenye kyeya ne mfishi. 5Ponkapo aye watelele kyeya’mba: Mute; ne mfishi wiitelele’mba: Bufuku. Byonkabyo kwajinga mute ne bufuku, ajo jo juba jitanshi. 6Kabiji Lesa waambile’mba: Pekale mpunzha pakachi ka mema, yabanye mema ke pabiji. 7Byonkabyo aye walengele mpunzha ne kwabanya waabenye mema amba amo ekale munshi ya mpunzha ne akwabo nao ekale peulu ya mpunzha, ne kumweka kyamwekele byonkabyo. 8Kabiji Lesa wiitelele mpunzha’mba: Jiulu. Byonkabyo kwajinga mute ne bufuku, ajo jo juba ja bubiji. 9Ponkapo Lesa waambile’mba: Mema ají munshi ya jiulu efungile kuntu kumo amba mushiji waumá amweke; ne kumweka kyamwekele byonkabyo. 10Kabiji watelele apa paumá amba: Ntanda, ne akwa kwifungilá mema wateleleko’mba: Tulunga twa mema. Kabiji wibimwene’mba: Byawama. 11Kabiji Lesa waambile’mba: Mushiji ameneshe bintu, yo nsono yúba nkunwa, ne bichi bipánga bipangwa bijí na nkunwa, byonse monka mwayila mitundu yabyo; ne kumweka byamwekele byonkabyo; 12mushiji wameneshe bintu, yo nsono yúba nkunwa, monka mwayila mitundu yayo, ne bichi bipánga bipangwa bijí na nkunwa yabyo, monka mwayila mitundu yabyo. Kabiji Lesa wibimwene’mba: Byawama. 13Byonkabyo kwajinga mute ne bufuku, ajo jo juba ja busatu. 14Kabiji Lesa waambile’mba: Mwikale byeya mu mpunzha ya mwiulu bya kwabanya mute ne bufuku amba bikale ke biyukilo bya kuyukilako bimye byatongolwá, ne moba, ne myaka. 15Kabiji amba: Bikale ke byeya mu mpunzha ya mwiulu amba bipanenga kyeya pano pa ntanda; ne kumweka kyamwekele byonkabyo. 16Kabiji Lesa walengele byeya bibiji bikatampe; akya kyabayá, ke kya kulama kimye kya mute, ne kyokya kyakepá, ke kya kulama kimye kya bufuku. Kabiji walengele ne tubangabanga nato. 17Kabiji Lesa wibibikile byonse mu mpunzha ya mwiulu amba bipanenga kyeya pano pa ntanda, 18mu kulama kimye kya mute ne kimye kya bufuku, ne mu kwabanya kyeya na mfishi; kabiji Lesa wibimwene’mba: Byawama. 19Byonkabyo kwajinga mute ne bufuku, ajo jo juba ja buna. 20Kabiji Lesa waambile’mba: Mu mema mwikale bisamba ne bisamba bya bintu byumi ne bañonyi nabo bapitañanenga peulu ya ntanda mu mpunzha ya mwiulu. 21Kabiji Lesa walengele bilengwa byumi bikatampe bya mu kalunga ka mema, ne byonsetu byumi byénda bisamba bisamba mu mema, monka mwayila mitundu yabyo, ne bañonyi bonse, monka mwayila mitundu yabo. Kabiji Lesa wibimwene’mba: Byawama. 22Ponkapo Lesa wibipesheshe ne kwamba’mba: Semainga ne kusemununa, muvule ne kukumbana monse mu mema ají mu tulunga, ne bañonyi nabo bavule pano pa ntanda. 23Byonkabyo kwajinga mute ne bufuku, ajo jo juba ja butanu. 24Kabiji Lesa waambile’mba: Pano pa ntanda pekale bilengwa byumi monka mwayila mitundu yabyo, banyama ba kulela ne banyama ba mungye, monka mwayila mitundu yabo, ne bikalába panshi nabyo monka mwayila mitundu yabyo; ne kumweka byamwekele byonkabyo. 25Byonkabyo Lesa walengele banyama ba mungye monka mwayila mitundu yabo, ne banyama ba kulela nabo mwayila mitundu yabo, ne bintu byonse bikalába panshi nabyo monka mwayila mitundu yabyo. Kabiji Lesa wibimwene’mba: Byawama.
LESA WALENGELE MUNTU
Ntendekelo 1:26-31
26Ponkapo Lesa waambile’mba: Tulenge bantu mu kipasha kyetu, betupashe; bekale na bunkambo bwa pa masabi a mu mema, ne bwa pa bañonyi bapíta mwiulu, ne bwa pa banyama, ne bwa pano pa ntanda ponsetu, ne bwa pa byonsetu byénda pano panshi. 27Byonkabyo Lesa walengele bantu mu kipasha kyanji, monka mu kipasha kyanji mwine mo mo ebalengejile. Wibalengele mwanamulume ne mwanamukazhi. 28Kabiji Lesa wibapesheshe ne kwibambila’mba: Semainga ne kusemununa, muvule ne kukumbana ponse pa ntanda ne kwiikokesha; mwikale na bunkambo bwa pa masabi a mu mema, ne bwa pa bañonyi bapíta mwiulu, ne bwa pa byumi byonsetu byénda pano pa ntanda. 29Kabiji Lesa wibambijile’mba: Umvwai, nemupa nsono yonse yúba nkunwa ijí pano pa ntanda ponse, ne bichi byonse bipánga bipangwa bijí na nkunwa yabyo; bino bikekala ke kajo kenu. 30Kabiji ne ku banyama bonsetu bají pano pa ntanda, ne ku bañonyi bonsetu bapíta mwiulu, ne ku byonsetu byénda pano pa ntanda, byo byonse bijí na bumi, napana mitundu yonse ya nsono, ikale ke kajo kabyo; ne kumweka byamwekele byonkabyo. 31Kabiji Lesa wibimwene byonsetu byo alengele, kabiji byonsetu byaji byawamishatu. Byonkabyo kwajinga mute ne bufuku, ajo jo juba ja butanu na jimo.
Ntendekelo 2:7
7Kepo Yehoba Lesa abumbile muntu na lukungu lwa panshi, kabiji wapuyile ne muya wa bumi mu myona yanji, byonkabyo ne muntu waalukile ke mumi.
BIMO BYA KUVULUKA
Muntu wapusana na bintu byonse byumi. Kechi tuji pamo ne banyama ba mungye ne. Buku Wa Lesa witubula mu 1 Kolinda 15:39 buno bukine bukatampe: “Nyama yonse kechi iji pamo ne: kuji imo ya bantu, imo ya banyama, imo ya bañonyi, imo ya masabi.” Mubiji wa muntu wapusana na mibiji ya bilengwa byumi bikwabo, kabiji muntu walengelwe na mupashi mumi. Byo twasemwa tukekala pantu pamo. Baitabila mwi Nkambo Yesu Kilishitu ke Mupulushi wabo bakekala na bumi bwa myaka, bino aba bakana kutambula Yesu mu michima yabo bakekala mu lukabisho lwa myaka ne myaka. Yoano 5:28, 29 waamba’mba, “Kange mukumye kyo kino ne: mambo juba jibenakwiya, jo bakomvwa bonse bají mu bilende jiwi janji, kepo bakafumamo; baubilénga byawamá, ku lusanguko lwa bumi; aba baubilénga byatamá, ku lusanguko lwa kije.”
Atweba bonse tukemana mu kije kya Kilishitu. Bahebelu 9:27 waamba’mba, “Kabiji byonka byo ebatongwela bantu kufwa jimo jonka, kabiji palutwe ke kuya ku kije.” Loma 14:10-12 waamba’mba, “...mambo atweba bonse tukemana ku kipona kya kije kya Lesa. Mambo kyanembwa’mba, Aye Nkambo amba, Byonka byo naikala na bumi, manungo onse akafukamina kwi amiwa, ne njimi yonse ikatotanga Lesa. Kabiji atweba bonsetu umo umo tukeambila mambo kwi Lesa.”
Ano maveleshi amwesha’mba atweba twapusana na banyama. Kya kine banyama bafwa ne kubwela ku lukungu lwa panshi, bino Musapwishi 3:21 utongola kya kine lupusano lwa mupashi wa muntu ne mupashi wa banyama. Waamba’mba, “Ñanyi wayuka’mba mupashi wa muntu uya kwiulu kabiji ne mupashi wa nyama wikila munshi ya ntanda?”
Onkao mambo, twamona’mba mupashi wa muntu ubwela kwi Lesa wamulengele. Musapwishi 12:7 witubula’mba: “Kabiji ne lukungu sa lukyangye kubwelela ku mushiji ko lwajinga kala, ne mupashi naye sa akyangye kubwelela kwi Lesa yenka wamupaine.”
MUNTU WAKAJILWA MUPULUSHI
Loma 3:23 — “Mambo bonse balenga mambo, kabiji bapelelelatu ne kufika ku lukumo lwa Lesa ne.”
Loma 5:12 — “Byonkabyo, bundengamambo byo bwa-twelele panopantanda ku muntu umo, ne lufu nalo lwatwelele na bundengamambo, kabiji byonkabyo ne lufu lwakumbene ku bantu bonse, mambo bonse balengele mambo.”
Yoano 3:5 — “...inge muntu ne kusemwa ku mema ne ku Mupashi ne, kechi akonshe kutwela mu bufumu bwa Lesa ne.”
LESA UMWENA MUPULUSHI
LOMA 5:6-11 — “Mambo byo twakiji banekaná, mu kimye kyafwainwá Kilishitu wibafwijile babulá kwakamwa Lesa. Mambo muntu kampe kechi amufwile mololoketu ne: kana muntu wa lusa kampe umo usakuchinchika ne kumufwila. Pakuba aye Lesa witumwesha butemwe bwanji mwine bo etutemenwamo, mambo, byo twakijinga bandengamambo, Kilishitu witufwijile. Mambo pano, byo twabingishiwa na mashi anji, kine kabiji tukapulukila mwi aye ku bukaji bwa Lesa. Mambo umvwe byo twakijinga balwanyi, twapwaine ne Lesa mu lufu lwa Mwananji, pano byo twapwana, kine kabiji tukapulukila mu bumi bwanji; namo kechi monkamotu ne, kabiji twasekela ne mwi aye Lesa monka mwi Nkambo yetu Yesu Kilishitu, mo twatambwila pano bupwanyi.”
Yoano 3:16, 17 — “Mambo Lesa byo ebatemwisha ba panopantanda, wapaine Mwananji yenkawa umo amba, bonse bamwitabilá kechi bonaike ne, poso amba bekale na bumi bwa myaka. Mambo Lesa kechi watumine Mwananji panopantanda mu kwibazhachisha ba panopantanda ne; poso amba ba panopantanda bapulukile mwi aye.”
TWAFWAINWA KUKETEKELA MWI KILISHITU AMBA TUPULUKE
Yoano 3:18 — “Aye wamwitabilá kechi wazhatwa ne: pakuba awa wabulá kwitabila wazhatwa kala, mambo kechi waitabila mu jizhina ja Mwana Lesa yenkawa umo ne.”
Byubilo 16:31 — “Kumvwa abo amba, Itabilai Nkambo Yesu, musakupuluka anweba, ne ba mu nzubo yenu pamo.”
Yoano 5:24 — “Kine, kine, nemwambila namba, Aye waumvwa mambo ami, ne kumwitabila aye wantumá uji na bumi bwa myaka, kechi ukeya mu kije ne, pakuba mu lufu wafumamo, wapitaila ku bumi.”
Mikumbu Ya Mepuzho
Mikumbu ya mepuzho onse mu uno buku “Lusekelo” Mateo atanwa munshi amba mwakonsha kukyonga mwingilo wenu ne kuyuka mikumbu yafwainwa. Kutala ku uno peji ne, kanatu mwapwisha mepuzho onse. Inge mwakankalwa asatu nangwa abiji nangwa jimo, nanchi mwaubatu bulongo.
Peji 1, 2
A. 1. Maliya 2. Mupashi Wazhila 3. malaika 4. Emanuele 5. Lesa tuji nanji
Peji 5
A. 1. Ee 2. Ee 3. Ine
B. Kabiji pa kutwela mu nzubo bamwene mwana sa aji ne inanji Maliya; ke bamulambile ne kumulambila panshi ne kumupopwela; ponkapo basolwele nsabo yabo ne kumupa bya bupetu bya ngolode ne libona ne mola.
Peji 8
A. 1. Mwiulu 2. nzhiye, buki
Peji 10
A. 1. 40 2. Diabola 3. shinkwa
Peji 13
A. 1. Andeleo 2. Kuta bukonde mu mema 3. Yoano 4. makonde
Peji 15, 16
A. Tata wetu wa mwiulu, Jizhina jenu jizhile. Bufumu bwenu bufike. Kyaswa muchima wenu kyubiwe pano panshi, byonka byo kyubiwa mwiulu. Mwitupeko kajo ketu ka lelo. Ne kwitulekelako mambo etu, byonka byo twibalekela betuléngela mambo. Kabiji kechi mwitutwale mu lweseko ne, mwitupokolole kwi yewa mubi. Mambo bufumu bo bwenu ne bulume ne lukumo myaka ne myaka. Amena.
Peji 21
A. 1. wa mana 2. wabula mana
Peji 27, 28
A. 1. bañonyi 2. mushiji, yasokelwe, yaumine 3. miba 4. bipangwa
B. 1. byambo, bebikwatakanya 2. byambo, betuntula 3. panopantanda, byambo, kupanga 4. bipangwa
Peji 37, 38
A. 1. Kwipayañana ne. 2. Kuba bukende ne. 3. Kwiba ne. 4. Kwibabepela bantu ne.
5. Unemeke bashobe ne bainobe. 6. Utemwe mukwenu byonka byo witemwa obe mwine.
B. 1. Ee 2. Ee 3. Ine 4. Ee 5. Ine 6. Ine
Peji 41
A. 1. Kyambo kimo 2. bingi 3. kaili 4. Balabasa 5. musalabu
Peji 42
A. 1. kyachijisha 2. miba, mutwe jitete 3. Mfumu 4. bamushipile,
Peji 44
A. 1. Shimona 2. batupondo babiji 3. Mwana Lesa
Peji 50
A. 1. jibwe, sino 2. bafwa
BYA KUBA
Pa mepuzho alondelapo nemba “Ee” umvwe wakonsha kukumbula kya kine amba “Ee.”
______1. Byo watanga uno buku “Lusekelo,” waumvwa’mba Lesa kasa abenakwamba ku muchima wobenyi?
______2. Wakeba kwikala ke mwana wa Lesa ne kwikala na bumi bwa myakanyi?
______3. Waumvwa bulanda na mambo a bubi nangwa bintu byatama byo waubilenyi? Uji na kizaku kya kine kya kuleka bubi bobenyi?
______4. Walomba kala kwi Yesu ne kumubula’mba naumvwa bulanda na mambo a bubi bwaminyi?
______5. Walomba kwi Yesu kanatu ne mutende wa mu muchima waiya kabiji wayuka’mba Yesu waumvwa milombelo yobe ne kukulekelako mambo obenyi? Vuluka’mba Yesu walaya’mba umvwe twisolola mambo etu, aye ye wakishinka ne koloka mu kwitulekela mambo etu. (Tangai 1 Yoano 1:9 uji pa peji 55 mu uno buku.)
______6. Ubenakuketekela mwi Kilishitu ke Mupulushi wobenyi?
______7. Mwayila bukwasho bwa Nkambo waswa kumulondela ne kulomba pa juba pa juba kwi aye amba akukwashe mu kwikala bwikalo bwa kumutokesha Lesa pa muchimanyi?
______8. Ukeseka kwibakwasha bakwabo kutambula Yesu ke Mupulushi wabo pamonyi?
KILISHITU UKABWELA JIBIJI!
IKALAI BATENGELELA JIMO
Mateo 24:44 — “Ne anweba mwikale ba kutengelela jimo: mambo Mwana muntu ukeya mu kimye kyo mwabula kuketekela.”
Uno buku kechi ye wa kupana ku jibumba ja bantu ne. Wafwainwa kwingijishiwa na muntu bunke bwanji, nangwa na kipanyi kicheche kya kufunda Buku Wa Lesa.
If you are interested in receiving additional Scripture booklets, write to the publisher in English at the address below or order online:
World Missionary Press, Inc.
P.O. Box 120
New Paris, Indiana 46553-0120 U.S.A.
World Missionary Press Home Page | Go to the Top of This Page


c: text/html

text:
ICUMI pali vyani? Icumi pa mauzyo ampomvu yano antu yakauzya. Manye mukalonda ukumanya icumi pa mauzyo aingi wakwe yaa:
A ukwi kuno mungazana icumi ku mauzyo yaa? Ndi ca kuti mwaile ku vikuulwa kuno antu yakaya yakuwelenga mabuku, nanti kuno yakakazya mabuku, mungazana amabuku aingi yano yakati umwaya icumi cino antu yakalonda. Nomba ivyaya mu mabuku yayo, vikapusana. Mabuku yamwi, yangaomba pa kasita kanono, nomba ukwaula nu kulengela, yakasila incito ca kuti yakayalembulula nu kuyalembulula, nanti sile ukuyasumba nu kuletelapo yauze angaomba ningo.
Nomba nanti caya vii, kwaya ibuku lyonga umwaya amasuko. Ibuku lilyo ilya cumi. Yesu Klistu wapefile kuli Leza ati: “Izwi lyako icumi.” (Yoane 17:17) Ndakai, twamanya Izwi lilyo ukuti a Baibolo wa Muzilo. Mukasi ki pepala kwene lii lino mukuwelenga, mumazanamo icumi icaya muli Baibolo, na mauzyo yonsi yano yali papela yama-asukwa.
ICIKALENGA ANTU KUUZYA ICUZYO CI: Twikala mu nsi umwaya antu ayipe imyenzo, na a lufyengo. Macalici aingi yakasambilizya antu ukuti ucuzi ukulonda kwakwe Leza.
ICUMI ICAYA MULI BAIBOLO A ICI: Leza asileta ui. Pali Yobo 34:10, paya mazwi akati: ‘Leza wa cumi, atanga acite ivipe, Uwa maka yonsi atanga afyenge umuntu foo!’ Leza akalonda kucitila antu visuma vitupu. Acino Yesu watusambilizizye ukupepa mu musango uu: “Tata witu wino alu mwi yulu, . . . uwene wako wize. Kulonda kwako kucitike pansi vino kukacitika nu mwi yulu.” (Mateo 6:9, 10) Leza watusakamala wakwe cimwi, acino wacitila ni vintu ivingalenga kuti ukulonda kwakwe kucitike ukulingana na vino umweneco akalonda.—Yoane 3:16.
Belengini na Utandiko 1:26-28; Yakobo 1:13; na 1 Petulo 5:6, 7.
ICIKALENGA ANTU KUUZYA ICUZYO CI: Inkondo ikakoma antu aingi sana. Swensi kwene tusiuvwa ningo pa ucuzi wa yantu.
ICUMI ICAYA MULI BAIBOLO A ICI: Leza wasowela ukuti wanda umwi, mu nsi mulaya umutende. Lino Uwene wakwe uwa mwi yulu ulatandika ukuteka insi, antu ‘yatalasambilila inkondo nupya.’ Lelo ‘Ivyanzo vyao vilaya ivya kulimilako musili.’ (Ezaya 2:4) Leza alasisya penepo ulufyengo nu ucuzi. Baibolo yatulaya ukuti: “[Leza] alakumbuli minsozi yonsi ku manso yao; ni mfwa itaya nupya; nantu kulosya, nantu kulila, nantu kuwaika, vitalaya nupya: Vintu vya nkolelo [kumwi nu lufyengo nu ucuzi] vila-vyati-vipita.”—Uumbwilo 21:3, 4.
Belengini na Masamu 37:10, 11; 46:9; na Mika 4:1-4.
ICIKALENGA ANTU KUUZYA ICUZYO CI: Macalici aingi mu nsi, yakasambilizya ukuti kwaya cimwi mu kasi ka muntu icikasyala icipuma umuntu ndi wafwa. Yamwi yakati aafwe yangacisa apuma, nga yamwi yakati Leza akaoca antu aipe mu mooto usizima.
ICUMI ICAYA MULI BAIBOLO A ICI: Umuntu ndi wafwa, ala icisila watafwa, atange acite nanti cimwi. Lukala Milandu 9:5 akati: ‘Afwe yasimanya cimwi.’ Afwe ndi yatange yamanye cimwi, nanti ukuvwa cimwi mu mwili, nanti ukuya icili consi, kuli kuti yatange yacise apuma nanti ukuyaazwa.—Masamu 146:3, 4.
Belengini na Utandiko 3:19 na Lukala Milandu 9:6, 10.
ICIKALENGA ANTU KUUZYA ICUZYO CI: Swe yantu yonsi, tukalonda ukulaikala ningo na yano twatemwa. Acino tukaluukila antu itu afwa.
ICUMI ICAYA MULI BAIBOLO A ICI: Antu aingi yano yafwa, yalatutuluka. Yesu walanzile ukuti ‘antu yano yali mu malindi . . . yalafuma mwenemo.’ (Yoane 5:28, 29, Cimambwe New Testament) Kulingana nu kulonda kwakwe Leza ukwa pa kutandika, yonsi yano yalatutuluka yalikala muno kwene mu nsi mu paladaise. (Luka 23:43) Muli paladaise kwene wiyo, mutalaya indwala, na antu yano yakatontela Leza yalikala uumi wa pe. Baibolo yatunena ukuti: “Acumi yalapyani nsi, nu kwikala mo pe.”—Masamu 37:29.
Belengini na Yobo 14:14, 15; Luka 7:11-17; ni Milimo 24:15.
ICIKALENGA ANTU KUUZYA ICUZYO CI: Antu sile yonsi akaya uku macalici, yakapepa. Nomba aingi yakalola kwati mapepo yao yasya-asukwa.
ICUMI ICAYA MULI BAIBOLO A ICI: Yesu watusunzile ukuti tutaswilizya amazwi ali yamwi mu mapepo itu. Watunenyile ukuti: ‘Lino mukupepa, mutavwanga amazwi ali yamwi.’ (Mateo 6:7) Ndi tukulonda Leza auvwe mapepo itu, twapepa ukulingana na vino umweneco akalonda. Na pa kuti tumanye vino Leza akalonda, tulinzile ukusambilila, alino tungapepa ukulingana nu kulonda kwakwe. Pali 1 Yoane 5:14 pakaati: “Ndi twalengi cintu cimwi cino cikulingana nu kulonda kwakwe, [Leza] akatuuvwa.”
Belengini na Masamu 65:2; Yoane 14:6, 14; na 1 Yoane 3:22.
ICIKALENGA ANTU KUUZYA ICUZYO CI: Antu aingi yakati impiya, lulumbi, nu kuyemba ivingayaletela insansa. Acino yakavilondesya ivintu vii, nomba visyayazwa ukuzana insansa.
ICUMI ICAYA MULI BAIBOLO A ICI: Yesu walanzile pa cintu cimwi icikalamba icingalenga umuntu kwikala ningo, watile: ‘A nsansa yano yakwata umwenzo wa kulonda izwi lyakwe Leza.’ (Mateo 5:3, NW) Aakulonda ukuya ni nsansa zya cumi, alinzile ukumanya ningo-ningo Leza nu kumanya vino akalonda kuti twaikala. Kuno tungazana icumi kwene cico, a muli Baibolo. Ndi twamanya icumi, alino tungamanya ivintu vya mpomvu ni viisi vya mpomvu. Ndi ca kuti tukutontela icumi icaya muli Baibolo muli vyonsi vino tukupingula na vino tukucita, tungikala ningo.—Luka 11:28.
Belengini na Mapinda 3:5, 6, 13-18 na 1 Timoti 6:9, 10.
Paa, mwamanyako sile ivisinka 6 ivyaya muli Baibolo. Uzye mungatemwa ukumanyilapo na vyuze? Ndi mwakwata “umwenzo wa kulonda izwi lyakwe Leza,” mungatemwa ukumanyilapo na vyuze. Manye mungalonda ukumanya icumi na pa mauzyo yauze, wakwe yaa: ‘Uzye ngi ca kuti Leza watusakamala, ngu mulandu ci uno walekela ui nu ucuzi kuyako imyaka ni myaka? Ningacita uli nga nkulonda ukwikala ningo mu lupwa?’ Muli Baibolo umwaya icumi-cumi ku mauzyo yonsi yaa, na mauzyo yauze asi paa.
Nomba antu aingi yatatemwa ukubelenga ivyaya muli Baibolo. Yakati Baibolo yakulisya, ni vyaya mwenemo vimwi, vyatala ukuvwikisya. Uzye mungatemwa kuti umwi aca iize ku kumwazwa ukuzana masuko muli Baibolo? Ya Nte Yakwe Yeova yangamupeela ivintu viili ivingamwazwa.
Ca kutampilapo, ibuuku lya mu Ciyemba ilikati, Bushe Cinshi Baibolo Isambilisha? Ibuku lii, ilya kwazwilizyako antu yonsi, kumwi na asikwata insita ikalamba, ukumanya vino Baibolo ikaasuka mauzyo ampomvu yano antu yakauzya. Cakwe ciili, a masambililo ya mu Baibolo apa ng’anda pa mwinu kwene. Ya Nte yano yikala lwa ku mwinu, yano yamanya ningo ukusambilizya antu Baibolo, yangaiza pa mwinu, nanti kuuze kuno mwe yeneco mungalonda, ku kumusambilizya pa kasita kanono sile cila mulungu, kwaula nu kumulipilisya. Vikwene, avino antu imintapendwa yakasambilila Baibolo. Kapya aingi ndi yasambilila yakati: “Lyene namanya icumi!”
Kutaya icintu icingazipa kucila ukumanya icumi. Ivyaya muli Baibolo vikalenga antu kukululwa kufuma uku kutiina iviwa, ku kuntamanya, nu ku ntete. Umuntu ndi wamanya icumi akataila ivisuma ivilacitika ukunkolelo, akaikala ningo, kapya akaya ni nsansa. Yesu walanzile ukuti: “Mulamanya icumi, ni cumi cilamukulula.”—Yoane 8:32.

robotstxt: allowed

filter: keep