text:
Baibolo ya pa Intaneti | BAIBOLO—AMALEMBO YA CALO CIPYA
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
Esekiele 18:1-32
18 Kabili icebo ca kwa Yehova caishile kuli ine, aciti:2 “Ni mwi mulosha pa kuuma ipinda ili mu calo ca Israele, amuti, ‘Bashibo e balya imyangashi iibishi, lelo ameno ya bana e yawa’?+3 “‘Na pali ne mwine,’ e fyo Shikulu Mulopwe Yehova asosa, ‘tamwakaleuma ili pinda na kabili mu Israele.4 Moneni! Abantu bonse bandi.+ Wishi muntu+ wandi no mwana na o muntu wandi.+ Umuntu uubembuka+ e ukafwa.+5 “‘Nomba umuntu nga aba umulungami, kabili alacita ifya mulinganya ne fyalungama;+6 talya+ amalambo ya tulubi pa mpili+ e lyo amenso yakwe tenwina ku tulubi twa bunani utwa ba mu ng’anda ya kwa Israele,+ kabili tasendama no mukashi wa munankwe+ na ku mwanakashi uwakowela tapalamako;+7 tacululusha umuntu;+ alabwesha iciikatilo asendele ku wa nkongole;+ tebila abantu;+ ifya kulya fyakwe+ alapeelako uwa nsala no wasapula alamupeelako ifya kufwala;+8 takongwesha isha kaloba+ kabili tapoka isha kulundapo;+ taba no lufyengo;+ aba no mulinganya wa cine pa kati ka muntu no munankwe;+9 enda mu fipope fyandi+ alakonka no bupingushi bwandi pa kuti alecita ifya cishinka,+ ninshi mulungami.+ Akatwalilila uwa mweo,’+ e fyasosa Shikulu Mulopwe Yehova.10 “‘Kabili umuntu nga alifyala umwana umwaume icipondo,+ uusumya umulopa,+ uucita ifyapala ifi11 (lelo umwine tacita nangu cimo pali fi fintu); nga alalya na malambo ya tulubi pa mpili,+ kabili nga alasendama no mukashi wa munankwe;+12 alacululusha uwacula no mupiina;+ alapokolola ifintu ku maka,+ alasenda iciikatilo ku wa nkongole no kukanabwesha;+ kabili alenwina amenso yakwe+ ku tulubi twa bunani, ninshi alacita ifya bunani.+13 Nga alakongwesha no kufwaya isha kulundapo,+ ne sha kulundapo alapoka,+ ninshi takatwalilile uwa mweo. Ifya bunani fyonse ifi alicita.+ Uk wipaiwa akepaiwa. Umulopa wakwe ukaba pa mwine.+14 “‘Kabili moneni! umuntu nga alifyala umwana umwaume, na o alamona imembu shonse isha kwa wishi isho acita, alamona lelo ena tacitako ifi ifintu.+15 Talya amalambo ya tulubi pa mpili, na menso yakwe tenwina ku tulubi twa bunani utwa ba mu ng’anda ya kwa Israele;+ tasendama no mukashi wa munankwe;+16 tacululusha umuntu,+ tekata iciikatilo,+ tapokolola ifintu ku maka;+ ifya kulya fyakwe+ alapeela uwa nsala, no wasapula alamupeelako ifya kufwala;+17 tacusha uwacula; tapoka isha kulundapo+ ne sha kaloba;+ akonka ubupingushi bwandi;+ enda mu fipope fyandi;+ ena takafwile pa membu sha kwa wishi.+ Akaba no mweo.+18 Lelo wishi, pa mulandu wa kuti acitile ubucenjeshi bwine bwine,+ aibile ifya kwa munyina,+ no kucita ifyabipa mu bantu bakwe,+ moneni! ena akafwila pa membu shakwe.+19 “‘Kabili imwe mukatila: “Nga cinshi ico umwana ashikandilwa pa membu sha kwa wishi?”+ Pantu umwana ena alacita ifya mulinganya ne fyalungama,+ alakonka ne fipope fyandi fyonse no kulaficita.+ Akaba no mweo.+20 Umuntu uubembuka e ukafwa.+ Umwana takakandilwe pa membu sha kwa wishi, kabili wishi takakandilwe pa membu sha mwana.+ Ubulungami bwa mulungami bukaba pa mwine,+ ne fyabipa ifyo umubifi acita fikaba pa mwine.+21 “‘Lelo umubifi nga aleka imembu shakwe shonse isho acita+ kabili alakonka ifipope fyandi fyonse no kucita ifya mulinganya ne fyalungama,+ akaba no mweo. Takafwe iyo.+22 Takapingwilwe+ pa membu shonse isho acita. Ifyalungama ifyo acita e fikalenga abe no mweo.’+23 “‘Bushe ndasekela mu mfwa ya mubifi,’+ e fyasosa Shikulu Mulopwe Yehova, ‘bushe nshisekela mu kuti umubifi aleke imibele yakwe, no kuba no mweo?’+24 “‘Lelo umulungami nga aleka ukucita ifyalungama, kabili atampa ukucita ifyabipa;+ alacita ukulingana ne fya bunani fyonse ificita umubifi+ kabili ali no mweo, ifyalungama fyonse ifyo alecita tafyakebukishiwe.+ Akafwila pa busangu bwakwe ubo acita na pa lubembu lwakwe ulo abembuka.+25 “‘Lelo imwe mutila: “Imibele ya kwa Yehova tayalungama.”+ Shi umfweni, mwe ba mu ng’anda ya kwa Israele. Bushe imibele yandi tayalungama?+ Bushe te mibele yenu e ishalungama?+26 “‘Umulungami nga aleka ukucita ifyalungama kabili atampa ukucita ifyabipa no kufwilapo, pa fyabipa ifyo+ acita e po akafwila.+27 “‘Kabili umubifi nga aleka ukucita ifyabipa kabili atendeka ukucita ifya mulinganya ne fyalungama,+ ena akapususha umweo wakwe.+28 Ilyo amona+ no kuleka imembu shonse isho acita,+ akaba no mweo. Takafwe iyo.+29 “‘E lyo aba mu ng’anda ya kwa Israele bakatila: “Imibele ya kwa Yehova tayalungama.”+ Bushe imibele yandi tayalungama mwe ba mu ng’anda ya kwa Israele?+ Bushe te mibele yenu e ishalungama?’+30 “‘E ico umuntu onse nkamupingula ukulingana ne mibele yakwe,+ mwe ba mu ng’anda ya kwa Israele,’ e fyasosa Shikulu Mulopwe Yehova.+ ‘Bweleni, shi lekeni ukucita imembu,+ kabili mwileka icintu nangu cimo cimulenge ukulabembuka.+31 Lekeni imembu shenu shonse isho mwabembuka+ no kukwata umutima upya+ no mupashi upya,+ pantu cinshi ico mulefwila,+ mwe ba mu ng’anda ya kwa Israele?’32 “‘Pantu nshisekela mu mfwa ya ulefwa,’+ e fyasosa Shikulu Mulopwe Yehova. ‘E ico bweleni no kuba no mweo,+ mwe bantu.’”


c: text/html

text:
ABALUMYANA NA BALINDWANA BIKULALUSYA
Ngimba Mubaghile Ukulongosola Bulebule Isi Mukusubila pa Nkhani Yakughonana?
“Ngimba—ukali uli mwali?”
Linga ansala wako yo ena, ngimba ubaghile ukuyoba mwamaka? Inkhani iyi yikuya pakukutula!
Ngimba mwali yonani?
Mwali yo aliwesa uyu akapangamo ubulowe.
Loli ubulowe bukaya kwene ukughonana. Bamo bikwiketa ukuti “bamwali” panongwa yakuti bakaghonamo nu mundu—nalinga babombilemo fimo ifyabulowe.
Masyu ghakuti “ughonana” ghikusanusya fingi, mwakifwanikisyo ukughonana ukubombela utumbakasya twakughonanilana, ukughonana kumatanga na ukukola utumbakasya twakughonanilana twa yungu.
Isi mukulondiwa ukumanya: Mwali yo mundu uyu akabombamo isyabulowe ukubombela utumbakasya twa mundu yungi. Kwakulondiwa ukumanya ukuti ifundo sya mu baibolo pa nkhani ya bulowe sikongelelapo nyingi fiyo ukukinda pa kughonana.
Ngimba Ibaibolo likuti fiki pa nkhani yakughonana?
Ibaibolo likuyoba ukuti unnyambala nu nkikulu aba beghene bo baghonaneghe. (Isya Mbupingamu 5:18) Yonongwa aliwesa uyu ikulonda ukunhobosya Kyala ikulondiwa ukulindilila mpaka apa ikwisa kwingila mbweghi po asande ukubombela kyabupe kyakughonana.—1 Batesalonike 4:3-5.
Bamo bikuyoba ukuti ifi Ibaibolo likuyoba fyeyolo fiyo kangi fikabaghila ukututula lino. Inong’onela muno ifindu fiyilile lino nkisu, ukumalika kwa nyegha, inyanda isi bakasilondagha ni mbungo nyingi isi sikwisa panongwa yakughonana. Isi sikunangisya naloli ukuti tukulondiwa ukwendela ubulongosi bwa Kyala!—1 Yohani 2:15-17.
Linga ubaghile ukwinong’onelapo, ubaghile ukuketa naloli ukuti ifundo isi tukumanyila mu Baibolo syakulondiwa. Mwakifwanikisyo: Linga yumo akupele 1 miliyoni, ngimba ubaghile ukuyileka pa njila ukuti aliwesa uyu ikwenda injila eghengepo?
Sikufwana itolo na isi tukusala pa nkhani yakughonana. “ndikulonda ukutaya ubumwali bwangu kwa mundu uyu linga ifinja fikindilepo nguya pakutoliwa nukukumbuka ingamu yake,” mumuno ayobile Sierra uyu ali nifyinja14. Tammy undindwana wa fyinja 17 abaghile ukwitikisya, umwene atile. “Ukughonana kyabupe kyapamwanya fiyo iki ngabaghila ukumpako umundu uyu kikamubaghila.”
Isi mukulondiwa ukumanya: Ibaibolo likubakasya aba bakali ukwingila mbweghi ukuti basunge ubumwali bwabo kangi bakindilile ukuya nutuyilo utununu.—1 Bakorinti 6:18; 7:8, 9.
Ngimba uwe kusubila ukuti fiki?
Ngimba kusubila ukuti isi Ibaibolo likuyoba pa nkhani yakughonana nnunu pa bumi bwitu pamo hayi kangi ngafu ukusikonga?
Ngimba kusubila ukuti bupala nabumo linga abandu aba baghanene fiyo bikughonana?
Panyuma pakumanyila kanunu isya nkhani iyi, abalumyana na balindwana bingi baketile ukuti kununu fiyo ukukindilila ukuya mwali nukuya nutuyilo utununu. Batikudandabulapo kangi batikuketa ukuti basyalikile. Keta isi bamo bikuyoba:
“Ndiwalusekelo panongwa yakuti yone mwali! Nabumo ubutulanongwa bulibosa linga kwepuka ku bulowe ubu bukupangisya umundu ukuti atamiweghe nyinong’ono pamo ukwegha imbungo.”—Emily.
“Ndiwalusekelo panongwa yakuti ngayamo ni chibwezi ichi naghonile nacho ichi lino chimalike, kangi ndiwalusekelo panongwa yakuti kakayako akabalilo aka nali pangozi yakwambilila imbungo isi sikwisa panongwa yakughonana”—Elaine .
“Mbilikemo abalindwana bingi aba nfwene nabo na bangi bakulumba kumyangu bikudandabula panongwa yakughonana na bandu bamo kangi bikuyoba ukuti linga bamenye ngali balindilile, po nanine nditikulonda ukuti nsadandabuleghe.”—Vera .
“Ngetilemo abandu bingi aba bali nifilonda muminong’ono panongwa yakutagha ubumwali bwabo kangi panongwa yakuya nifibwezi fingi. Une nguketa ukuti ubumi ubu, bwakitima fiyo.”—Deanne.
Isi mukulondiwa ukumanya: Umanyileghe ngani isi kusubila bo ukali ukugheliwa ukupanga ubulowe.—Yakobu 1:14, 15.
Ngimba ubaghile ukulongosola bulebule isi kusubila kubangi?
Ngimba kulondiwa ukuyoba isyafiki linga yumo ikulalusya isi kusubila pa nkhani yakughonana? Ubaghile ukwamula namuno umuketile uyu ikulalusya.
“Linga ngetile ukuti onobela pamo olonda ukuti syo mbombeghe, mbaghile ukwimilila nukusokapo. Mbaghile ukuyoba ukuti, ‘sitakukhuza aise,’ basi nusokapo.”—Corinne.
“Syakitima ukuti ku sukulu bingi bighanile ukutamya abinabo ukuti basekeghe itolo. Linga syo isi bikulonda pakundalusya, ngabaghila ukwamula kilikyosa.”—David.
Ngimba usimenye? Utubalilo tumo Yesu ayagha “mye itolo” linga bikundalusya.—Matai 26:62, 63.
Loli bule linga uyu ikulalusya ikulonda ukumanya ubwanaloli? Linga uketile ukuti abaghile ukughindika ifundo isya mu Baibolo, ubaghile ukumwamula ukwendela mu malemba bo 1 Bakorinti 6:18, ili likuti uyu ikupanga ubulowe ikonangila umbili wake.
Pope nalinga ubaghile ukubombela Ibaibolo pakumwamula pamo hayi, loli kulondiwa ukuti uyobeghe namaka ukunangisya ukuti syo isi kusubila naloli. Kumbuka ukuti uli nififukwa finunu fiyo fyakwitufyila panongwa yakuti wisungile.—1 Peteri 3:16.
“Ukwamula namaka kukunangisya ukuti utikukayikila isi kusubila kangi sikunangisya ukuti kusibomba panongwa yakuti umenye ukuti syo syakulondiwa kom’ma ukuti kubomba panongwa yakuti syo wabuliwe ukuti ubombeghe.”—Jill .
Isi mukulondiwa ukumanya: Linga usimenye kanunu isi kusubila kangi kuketa ukuti syakulondiwa, ubaghile ukulongosola kanunu ku bangi. Kangi ubaghile uswigha namuno babaghile ukubombela na isi ubabulile. “Aba ngubomba nabo imbombo balimbalile panongwa yakuti nali mwali,” momuno ayobile Melinda uyu ali nifyinja 21. “Bakalingetile ukuti syalikile. Bayobile ukuti ngwikola kangi batile ndi na kayilo akapamwanya.”
Isi Sibaghile Ukubatula! Linga kulonda ubutuli ukuti ukusye isi ukusubila pa nkhani yakughonana, panga dawunilodi amalo ghakulembapo Mubaghile Ukulongosola Isi Mukusubila pa Nkhani Yakughonana?” Kangi, keta mu buku lya Mayankho a Zimene Achinyamata amafunsa.
Mutu 24 mu Buku Loyamba nkhani ya mutu wakuti “Kodi Kugonana Tili Pachibwezi Kungachititse Kuti Tizikondana Kwambili?”
Mutu 5 mu Buku Lachiwiri nkhani ya mutu wakuti “N’chifukwa Chiyani Sindiyenera Kugonana ndi Aliyense Mpaka N’talowa M’banja?”
“Nighanile ukwinong’onela isi sikwaghiwa mu buku lya ‘Zimene Achinyamata amafunsa’. Mwakifwanikisyo pa peji 187 mu buku Lyakwandwa, bafwanikisye ukwendela mu chithuzi ukuti ukughonana nu mundu uyu ukeghana nawe kufwene itolo nukumpa umundu inikilesi ya ntengo fiyo kwitolo. Kwiywelula wimwene. Pa peji 177 pakunangisya ukuti ukughonana nu mundu bo ukali ukwingila mbweghi kufwene itolo nukwegha umwenda umununu ukuya kyakukanyapo pamulyango. Loli ikifwanikisyo iki ngighanile fiyo kili pa peji 54 mu buku lyabubili. Masyu ghake ghakuti: ‘ukughonana nu mundu uyu akaya nkasi pamo ndume wako kufwene nukwighula ikyabupe iki ukali ukapeliwa.’ Sifwene itolo ukuti kuhiya ikindu kimo iki kimbaghilile umundu yumo—uyu kwisa pakweghana nawe.”—Victoria .

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bintu Bikekala Byepi Kulutwe na Lwendo?
Nanchi . . .
bikekalatu byonka byo biji nyi?
bikataminangakotu nyi?
inyi bikawama?
BAIBOLO WAAMBA’MBA
“Lesa. . . ukashimuna mipolo yonse ku meso abo, ne lufu, mabingo, kujila ne misongo kechi bikekalako jibiji ne. Bintu bya kala byapichijila.”—Lumwekesho 21:3, 4, Binembelo bya Ntanda Ipya.
KWITABILA UNO MULAYE KUKEMUKWASHA MU BWIKALO BWENU
Mukengilanga mingilo yawama ne kwikala ba lusekelo.—Isaya 65:21-23.
Mukayuka kuba’mba kechi mukakolwanga nangwa kuyanda ne.—Isaya 25:8; 33:24.
Mukekalanga na lusekelo myaka ne myaka pamo na balongo benu ne balunda nenu.—Salamo 37:11, 29.
ABYA TWAKONSHA KWITABILA BYAMBO BIJI MU BAIBOLO NYI?
Ee, kuji bintu bibiji byakonsha kwitulengela kwitabila:
Lesa uji na bulume bwa kufikizha kyo alaya. Mu Baibolo Yehoba Lesa bamutongola amba “wa Bulume Bonse,” mambo uji bingi na bulume. (Lumwekesho 15:3) Onkao mambo, ukafikizha mulaye wanji wa kupimpula ino ntanda kwikala yawama. Baibolo waamba’mba, “kwi Lesa bintu byonse kechi byakatazha ne.”—Mateo 19:26.
Lesa usakisha kufikizha mulaye wanji. Yehoba ukebesha bingi kusangula bantu bafwa.—Yoba 14:14, 15.
Kabiji Baibolo waamba’mba Mwana Lesa aye Yesu wabukile bakolelwe. Mambo ka kyo ebabukijile? Mambo wasakishe bingi kwibabuka. (Mako 1:40, 41) Yesu wasakishe bingi kukwasha bantu byonkatu biji Shanji.—Yoano 14:9.
Onkao mambo, twafwainwa kuketekela’mba Yehoba ne Yesu bakeba kwitukwasha kabiji basaka atweba kukekala ba lusekelo kulutwe na lwendo.—Salamo 72:12-14; 145:16; 2 Petelo 3:9.
KYO MWAKONSHA KULANGULUKANGAPO
Lesa ukawamisha byepi ino ntanda?
Buno bwipuzho bwakumbulwa mu Baibolo mu MATEO 6:9, 10 ne mu DANYELA 2:44.


text:
Nkaambo Nzi Ncomwiitwa Kuti Bakamboni ba Jehova?
Jehova ndizyina lya Leza, lyalo lijanika mu Bbaibbele. (Kulonga 6:3; Intembauzyo 83:18) Kamboni muntu waambilizya twaambo twamasimpe ntwasinizyide.
Aboobo, izyina lyesu lyakuti Bakamboni ba Jehova lyaamba kuti tuli kabunga ka Banakristo baambilizya kasimpe kujatikizya Jehova, Mulengi wazyintu zyoonse. (Ciyubunuzyo 4:11) Tulapa bukamboni kubantu bamwi kwiinda munzila njotupona alimwi akubaambila nzyotwakaiya mu Bbaibbele.—Isaya 43:10-12; 1 Petulo 2:12


text:
CIIYO 4
Ino Jesu Kristo Nguni?
1. Ino buumi bwa Jesu bwakatalika buti?
Mukwiimpana abantu boonse, Jesu wakapona kujulu kali muntu wamuuya katanazyalwa anyika. (Johane 8:23) Ngowakali cilenge ca Leza cakusaanguna alimwi wakagwasya mukulenga zintu zimbi zyoonse. Jesu alikke ngowakalengwa cakaanzambwene a Jehova, aboobo uleelela kwiitwa kuti Mwana wa Leza, “simuzyalwaalikke.” (Johane 1:14) Jesu wakabeleka kali mwaambilizi wa Leza, aboobo wiitwa kuti “Ijwi.”
2. Ncinzi Jesu ncaakaboolela anyika?
Leza wakatuma Mwanaakwe anyika kwiinda mukulonzya buumi bwakwe kuzwa kujulu kuya mwida lyanakalindu mu Juda wazina lyakuti Mariya. Aboobo, Jesu tanaakajisi usyi muntunsi. (Luka 1:30-35) Jesu wakaboola anyika (1) kuzooyiisya kasimpe kujatikizya Leza, (2) kuzoopa citondezyo mukucita kuyanda kwa Leza neliba leelyo notuli mumapenzi, alimwi (3) kuti aabe buumi bwakwe cibe “cinunuzyo.”
3. Nkaambo nzi ncotuyandika cinunuzyo?
Cinunuzyo muulo uubbadelwa kunununa muntu kutegwa atajaigwi. (Kulonga 21:29, 30) Tanaakali makanze aa Leza kuzwa kumatalikilo kuti bantu kabacembaala akufwa. Ino tuzyi buti? Leza wakaambila Adamu, muntu wakusaanguna kuti naa wacita cintu Bbaibbele ncoliita kuti “cibi,” wakali kuyoofwa. Aboobo, Adamu naatakabisya, naatakafwa pe. (Matalikilo 2:16, 17; 5:5) Kweelana ancolyaamba Bbaibbele, lufwu ‘lwakanjila’ munyika kwiinda muli Adamu. Aboobo, Adamu wakatambukizya lunyungu lwakwe loonse cibi alufwu. Tuyandika cinunuzyo kutegwa citufwutule kulufwu ndotwakakona kuli Adamu.
Nguni wakali kukonzya kubbadela cinunuzyo kutegwa atununune kulufwu? Ciindi notwafwa, tubbadelela buyo zibi zyesu tobeni. Kunyina muntu uutalondokede uukonzya kubbadelela zibi zyabamwi.
4. Ino Jesu wakafwida nzi?
Mukwiindana andiswe, walo Jesu wakalilondokede. Mbwaanga kunyina naakabisya, tanaakafwa akaambo kazibi zyakwe. Muciindi caboobo, Jesu wakafwida zibi zyabantu. Leza wakatondezya luyando lugambya kubantu kwiinda mukutuma Mwanaakwe kuzootufwida. Awalo Jesu wakatondezya kuti ulatuyanda kwiinda mukubamvwida Bausyi alimwi akwaaba buumi bwakwe akaambo kazibi zyesu.
5. Ncinzi Jesu ncacita lino?
Naakali anyika, Jesu wakaponya baciswa, wakabusya bafwide, alimwi wakagwasya bantu bakali muntenda. Kwiinda mukucita boobo, wakatondezya nzyayoobacitila kumbele bantu bamvwida. (Matayo 15:30, 31; Johane 5:28) Jesu naakafwa, Leza wakamubusya kali muntu wamuuya. (1 Petro 3:18) Kumane Jesu wakalindila kujanza lyalulyo lya Leza kusikila Jehova naakamupa nguzu zyakweendelezya nyika yoonse kali Mwami. (Bahebrayo 10:12, 13) Lino Jesu ulalela kali Mwami kujulu, alimwi basikumutobela bali mukwaambilizya makani mabotu nyika yoonse mboizulwa.
Lino-lino, Jesu uyoobelesya nguzu zyakwe kali Mwami kutegwa amane mapenzi oonse akunyonyoona baabo baleta mapenzi. Boonse bajisi lusyomo muli Jesu kwiinda mukumumvwida, bayookkomana kupona muparadaiso anyika.
Amwiiye Zinji
Ino Ncinzi Cini Bbaibbele Ncoliyiisya?
Icinunuzyo
—Ncipego ca Leza Ciinda Zyoonse
Ino cinunuzyo ninzi? Mbuti mbomukonzya kugwasyigwa akaambo kancinco?


text:
Bushe Baibolo Kuti Yangafwa nga Nalilwala Amasakamika?
Ifyo Baibolo yasuka ici cipusho
Ee, pantu uwingatwafwa bwino sana ilyo tuli na masakamika ni “
Lesa, Uusansamusha no kukoselesha kabili uulenga abantu ukuba ne nsansa kabili uulenga abasakamikwa ukusekelela.”
Ifyo Lesa afwa abalwala amasakamika
Amaka. Lesa tapwisha amafya mukwata pa kutila fye mube ne nsansa, lelo alasuka amapepo yenu pa ku kupeela amaka ya kushipikisha. (Abena Filipi 4:13) Tamufwile ukutwishika ukuti Lesa te kuti asuke amapepo yenu, pantu Baibolo itila: “
Yehova ali mupepi ku baba ne mitima ya bulanda; kabili apususha abasakamikwa imitima.” (Amalumbo 34:18) Na kuba Lesa kuti aumfwa amapepo yenu ilyo mulemulomba, nangu ca kuti mwafilwa ukumweba bwino bwino ifyo muleyumfwa.
—Abena Roma 8: 26, 27.
Ifya kumwenako fisuma. Umuntu umo uwalembeleko Baibolo apepele kuli Lesa ati: ‘
Nakuuta kuli imwe mwe Yehova ilyo ndi umwashika.” Uyu kalemba wa Baibolo uwali no bulanda nga nshi, alisansamushiwe ilyo aibukishe ukuti Lesa alatwelela imembu. Lelo aebele Lesa ukuti: “
Imembu nga e sho mulolekesha, mwe Jah, Mwe Yehova, nani uwingeminina? Pantu kuli imwe kwaba ukwelela kwa cine, Pa kuti abantu bamubele akatiina.”
—Amalumbo 130: 1, 3, 4.
Isubilo. Lesa alatusansamusha kabili alitulaya ukuti akafumyapo amafya yonse ayalenga abantu ukusakamikwa. Ilyo akafikilisha ubu bulayo, “
ifya kale [ukubikako no kusakamikwa] fikalabwa, kabili tafyakese na mu mutima.”
—Esaya 65:17.
Icishibisho: Nangu ca kutila Inte sha kwa Yehova balishiba ukuti Lesa kuti abafwa nga na balwala amasakamika, nga balwa balaya ku cipatala. (Marko 2:17) Fwe Nte sha kwa Yehova tatweba abantu umuti uo bafwile ukubomfya; lelo cila muntu afwile ukusalapo ifyo alefwaya ukuti bamundape.
Ishibilenipo na Fimbi
LOLENI!
No kufwa kwawama
Cinshi cingalenga ukuti umuntu atendeke ukulafwaisha ukufwa?


text: 12 Mwiulu mwamwekele kiyukilo kikatampe: Mwanamukazhi+ wavwajile juba, kabiji ñondo wajinga munshi ya maulu anji, kabiji munchinya wa tubangabanga 12 wajinga ku mutwe wanji,2 kabiji wajinga na jimi. Wajijilenga bingi na mambo a bisanso ne misongo ya pa kusema.3 Kabiji mwiulu mwamwekele kiyukilo kikwabo. Kwajinga nsuñunyi mukatampe uchila,+ wajinga na mitwe itanu na ibiji ne nsengo jikumi, ne pa mitwe yanji pajinga tubondo* tutanu na tubiji;4 kabiji kiminzo kyanji kyakokele lubaji lumo lwa mbaji isatu ya tubangabanga+ ne kwitutaya pa ntanda.+ Kabiji uno nsuñunyi wajinga kwipi na mwanamukazhi+ wajinga pepi kusema kuba’mba umvwe aseme, aje mwana.5 Kabiji mwanamukazhi wasemene mwana wa mulume,+ ukafunganga bisaka bya bantu byonse na kamama ka kapotwe.+ Ne mwananji bamusompwele* ne kumutwala kwi Lesa ne ku jitanda janji.6 Kabiji mwanamukazhi wanyemejile mu kiselebwa, mo bamunengezhejile mpunzha kwi Lesa kabiji bamujiishishenga monkamwa moba 1,260.+7 Kabiji mwiulu mwabuukile nkondo: Mikela*+ ne bamalaika banji balwile na nsuñunyi, ne uno nsuñunyi ne bamalaika banji balwile nabo8 bino bakankelwe kushinda,* kabiji kechi mwajingapo mpunzha mwiulu ya kwikalamo abo ne.9 Onkao mambo, nsuñunyi mukatampe+ bamutayile panshi, yenka aye muloolo wa kala,+ utelwa’mba Diabola+ kabiji Satana,+ yenka ubena kujimbaika bantu ba pano pa ntanda+ ponse; bamutayile pa ntanda+ ne bamalaika banji bebatayile pamo nanji.10 Naumvwine jiwi jikatampe kufuma mwiulu amba:“Pano Lesa wetu waleta lupulukilo+ ku bantu, bulume bwanji bwasoloka kabiji Bufumu bwanji+ bwaikajikwa ne Kilishitu wanji watendeka kwingijisha luusa lwanji, mambo mushinawishi wa balongo betu bamutaya panshi, yenkaye wibapamo mambo kwi Lesa wetu mute ne bufuku!+11 Kabiji bamushinjile+ na mambo a mashi a Mwana Mukooko+ ne na mambo a mambo a Lesa o bashimwinenga+ kabiji kechi bachiine kutaya myeo*+ yabo amba basakufwa ne.12 Onkao mambo, sekelai anweba meulu ne anweba mwikalamo! Malwa kwi anweba ntanda ne kalunga ka mema,+ mambo Diabola waikila ko muji, saka azhingila bingi, mambo wayuka’mba washalatu na kakimye kacheche.”+13 Pano nsuñunyi byo amwene’mba bamutaya pa ntanda,+ wamanyikile yewa mwanamukazhi+ wasemene mwana wa mulume.14 Bino uno mwanamukazhi bamupele byapi bibiji bya mpungu mukatampe,+ kuba’mba atumbuke ne kuya mu kiselebwa ku mpunzha yo bamunengezhejile, ko bakamujiisha pa kimye kimo ne bimye bibiji ne kichika kya kimye*+ kumufumya ku muloolo.+15 Kabiji muloolo wapaajile mema ku mwanamukazhi kufuma mu kanwa kanji nobe mukola, kuba’mba mukola amulobeshe.16 Bino ntanda yaishile na kukwasha mwanamukazhi, kabiji yaasamine ne kumina mukola wapaajile nsuñunyi kufuma mu kanwa kanji.17 Kabiji nsuñunyi wamuzhingijile bingi mwanamukazhi ne kuya na kulwa na boba bashajilepo ba mu baana* banji+ bonka balondela mikambizho ya Lesa kabiji baji na mwingilo wa kushimuna bukamonyi pe Yesu.+


text:
BANYIKE BEPUZHA AMBA
Mambo ka kyo Nabujila Balunda?
Fwanyikizha uji pa intaneti na kutala bipikichala bya bakwenu baji ku kijiilo. Bakwenu bonse baji konka, babena kuja ne kusangalala. Pano bino obewa washalapo, kechi wayuka kine kintu kyo washajilapo ne.
Ke ulanguluke’mba: ‘Mambo ka kyo babujila kungichila?’
Katanda kano, waumvwa kukola ku muchima na mambo a kulangulukila kitala. Ubena kulanguluka’mba bakwenu bakulengulula. Milanguluko ya uno mutundu iji nobe nzubo yo bashimika na bintu byabula kukosa. Ubena kulanguluka ne kwishikisha’mba, ‘Mambo ka kyo nabujila balunda?’
Kubula balunda
Kine nyi, inyi bubela
Kechi wakonsha kumvwa mukose ne, umvwe uji na balunda bavula.
Kechi wakonsha kumvwa mukose ne, umvwe wisampa bulunda na bantu pa intaneti.
Kechi wakonsha kumvwa mukose ne, umvwe saka utumina bakwenu byambo pa kafoni kamulupi.
Kechi wakonsha kumvwa mukose ne, umvwe saka ubila bintu bakwenu.
Mukumbu wa bino bintu bina ke bubela.
Mambo ka?
Balunda ne kubula balunda
Kwikala na balunda bavula kechi ko kupwisha mukose ne.
“Nata bingi muchima balunda nami. Kimye kimo ndanguluka namba abo kechi banta muchima ne. Mukose wakonsha kukukwata ne balunda nobe saka baji ponka. Kechi wakonsha kupwa ne.”
—Anne.
Kwisampa bulunda na bantu pa intaneti kechi kupwisha mukose ne.
“Bantu bamo besampa bulunda na bantu pa intaneti nobe byonka bantu bamo byo bayuzha tubibumbwaloba mu kibamba. Bino kuyuzha bibumbwaloba mu kibamba kechi ko kuleta butemwe ne. Umvwe kya kuba kechi muji na balunda bakine pa intaneti ne, po pamotu ne kwikala na bibumbwaloba bibula kupema.”
—Elaine.
Kutumina balunda nenu byambo pa foni kechi kupwisha mukose ne.
“Kimye kimo tumvwa bingi mukose. Umvwe kya kuba twaumvwa mukose tutala bingi pa foni amba kampe pajipo mulunda netu witutuminapo byambo. Kabiji mukose ukilamo inge kya kuba kafwako witutuminapo byambo ne.”
—Serena.
Kubilapo bintu bimo balunda nobe kechi ko kupwisha mukose ne.
“Balunda nami kechi bangubilapo bintu byawama byonka byo nebobila ne. Kwibobila byawama kechi ko kundefula ne. Kinkola bingi ku muchima na mambo a kuba’mba abo kechi bammwesha kifyele ne kungubila bintu byonka byo nebobilapo ne.”
—Richard.
Kishinka: Bintu byo tuba mu bwikalo kechi byo bileta mukose ne. Kabiji kechi byo bipwisha mukose ne. Ndangulukilo yetu yo ilengela. Mwanamukazhi umo, Jeanette waambile’mba, “Muntu mwine ye umvwa mukose.”
Wakonsha kuba byepi inge kya kuba ufwabo balunda kabiji waumvwa mukose?
Bya kuba umvwe ufwabo balunda
Kange ulanguluke’mba kafwako wakutemwa ne.
“Kilengela kubula balunda ke kulanguluka’mba kafwako muntu nangwa umo wantemwa ne. Kikatazha bingi kwisampa bulunda na bantu ne kwisamba nabo mambo tulanguluka’mba betulengulula.”
—Jeanette.
Baibolo waamba’mba: “Wafwainwa kutemwa mukwenu byonka byo witemwa obe mwine.” (Ngalatiya 5:14) Kwilumbulula mu mingilo yetu ko kukalengela’mba twikale na balunda, kechi bwitote ne.
Kuba binyenge ne.
“Kubula balunda kuji nobe kutapama mu buchichi. Kyakonsha kukatazha kufumamo umvwe twaeseka amba twende monka. Po pamotu ne kwisampa bulunda. Umvwe saka tulanguluka’mba kafwako muntu nangwa umo witutemwa ne, twakonsha kukankalwa kwikala na balunda.”
—Erin.
Baibolo waamba’mba: “Butemwe . . . kechi bwikebela bintu abo bwine ne.” (1 Kolinda 13:
Kechi kwisampa bulunda na muntutu yense ne.
“Bantu babula balunda bakebesha bingi kwibata muchima. Kino kibalengela kwisampa bulunda na bantu bonse bo batana, mambo basakatu muntu yense kwibatemwa. Bino mwafwainwa kuyuka’mba bantu bamo basakatu’mba mwibobilepo kintu kimo. Inge mwibobila, ne bulunda mpalampala. Mwashalatu kwakubula mulunda jibiji.”
—Brianne.
Baibolo waamba’mba: “Awa wenda na ba mana ukekala ke wa mana; pakuba awa wenda ne bakosama ukamona byakatazha.” (Byambo bya Mana 13:20) Umvwe waumvwa nzala usakujatu kyonse kyowamona kikulutu kajo. Po pamotu ne muntu ubena kukebesha mulunda, wakonsha kukeba balunda mu mapunzha atama. Wakonsha kwisampatu ne na muntu uji na byubilo byatama. Wakonsha kulanguluka’mba yenkawe ye mulunda, kafwako mukwabo ne.
Byambo byapelako: Bonse kitukola bingi ku muchima inge kya kuba twabula balunda; pano bino, bamo bakizhamo. Kulangulaka’mba kafwako nangwa umo witutemwa kwakonsha kwitukozha ku muchima. Bino twafwainwa kuyuka’mba milanguluko yo ibena kwitokazha ku muchima. Ino milanguluko twakonsha kwiipwisha.
Tulabijile’mba kechi bonse bakonsha kwikala balunda netu ne. Jeanette ye twaambapo kala waambile’mba, “Kechi bonse bakonsha kwikala balunda netu ba pa muchima ne, bino kobaji bantu betuta muchima. Kabiji bonse tukeba kwituta muchima. Uno mulanguluko uketukwasha kubula kulanguluka’mba tufwabo balunda betuta muchima ne.
Musaka kuyukilapo byambo ne bikwabo nyi? Tangai mutwe wa kuba’mba, “ Kupwisha Bijikila pa Mambo a Bulunda.” Kopololai kamutwe ka kuba’mba, “Bya Kuba Umvwe Ufwabo Balunda.”


text:
Ino Inga Ndacita Buti Kuti Kandilendeledwe?
Ncomukonzya kucita
1. Amubikkile maano kuzyintu nzyomucita kabotu. (2 Bakolinto 11:6) Nokuba kuti cili kabotu kuzyiba zyintu nzyomulezya, pele kuli azimwi nzyomucita kabotu. Kuzyiba zyintu nzyomucita kabotu kulakonzya kumugwasya kuleka kulibona munzila iitali kabotu alimwi akumana penzi lyakulendelelwa. Amulibuzye kuti, ‘Ino nzyintu nzi nzyondicita kabotu?’ Amuyeeye zyintu zimwi nzyomukonzya kucita naa bube bubotu mbomujisi.
2. Amubabikkile maano bantu. Amutalike kwiinda mukubikkila maano bantu basyoonto buyo. Mukubusi umwi uutegwa Jorge, wakaamba kuti: “
Kubuzya buyo bantu mbobapona naa kubabuzya kujatikizya milimo yabo kulakonzya kumugwasya kubazyiba kabotu.”
Muzeezo: Mutanooyanzani buyo abantu bamusela wanu. Zilongwe zibotu zimwi nzyotubala mu Bbaibbele zijatikizya bantu bakaindene misela, mbuli Rute a Naomi, Davida a Jonatani, alimwi a Timoteyo a Paulo. (Rute 1:16, 17; 1 Samuele 18:1; 1 Bakolinto 4:17) Alimwi kamuyeeya kuti mubandi ngwakubandisyanya kutali kulekela muntu omwe kuti kaambaula. Bantu bayanda baswiilizi babotu. Aboobo kuti kamujisi nsoni, kamuyeeya kuti tamweelede kunooambaula nyolikke mumubandi woonse.
3. Amube ‘
alweetelelo.’ (1 Petulo 3:8) Nokuba kuti tamuzizumini nzyayeeya umwi, cakukkazyika moyo amumulekele kuti aambaule. Amubikkile maano kutwaambo tomuzumina. Ikuti mwabona kuti muyandika kwaamba kuti tamutuzumini twaambo tumwi, amucite oobo cabupampu.
Muzeezo: Amubandike abantu munzila njomuyanda kuti abalo kababandika mbubwenya kulindinywe. Kukazyanya atwaambo tutayi koomoonga, kutukila, naa kubeteka bamwi kupa kuti batalike kumutantamuka. Bayakumuyanda kapati kuti naa “
majwi aanu kaakondelezya lyoonse.”—Bakolose 4:6.
Amwiiye Zinji
MAPEPA AAKULEMBELA AABAKUBUSI
Kulwana Penzi Lyakulendelelwa
Sena mulalendelelwa? Amubelesye pepa eeli lyakulembela kutegwa muzyibe ikaambo ncomulimvwa kulendelelwa alimwi ancomukonzya kucita kutegwa mulilwane penzi eeli.


text:
Sena Bbaibbele Kuli Ncolyaamba Kujatikizya Kugwisya Da?
Bwiinguzi bwamu Bbaibbele
Buumi bulisetekene kuli Leza, alimwi noiba nsalalila wiibona kuti muntu uupona. Kujatikizya Leza, Mwami Davida wakasololelwa amuuya kulemba kuti: “
Meso aako akandibona nkencili insalalila.” (Intembauzyo 139:16) Leza wakaamba kuti muntu wakeelede kupegwa mulandu akaambo kakujaya mwana uucili mwida. Aboobo, kuli Leza kujaya mwana uucili mwida mbujayi.
Pele ino mbuti kuti aciindi cakutumbuka kwaba ntenda imwi yacibukilambuta iiyandika kuti banabukwetene basale kufwutula banyina akulekela mwana kuti afwe naa kufwutula mwana akulekela kuti banyina bafwe? Mubukkale buli boobu, banabukwetene beelede kusala ngobeelede kufwutula.


text:
Finshi Mufwile Ukucita pa Kuti Mwishibe Baibolo?
Icasuko ca mu Baibolo
Baibolo ilalondolola ifyo mufwile ukucita pa kuti mwishibe amashiwi yabamo. Te mulandu ne nkulilo yenu, amashiwi ya kwa Lesa ayaba mu Baibolo ‘
tayakosa sana kuli imwe ukuyakonka, kabili tayaba ukutali.’
Ifyo mufwile ukucita pa kuti mwishibe Baibolo
Beni no mutima uusuma. Mulingile ukulamona Baibolo ukuti Cebo ca kwa Lesa. Muleicefya pantu Lesa acincintila aba matutumuko. (1 Tesalonika 2:13; Yakobo 4:6) Lelo tamulingile ukusumina fye ukwabula ukwishiba icishinka, Lesa afwaya mulebomfya “
amaka yenu aya kupelulula.”
—Abena Roma 12: 1, 2.
Mulelomba amano. Baibolo pa Amapinda 3:5 itila, “
Wishintilila pa mano yobe we mwine.” Lelo, ‘
mwikaleka ukulomba’ amano kuli Lesa pa kuti mukeshibe Baibolo.
—Yakobo 1:5.
Mulesambilila lyonse. Mukalanonkelamo sana nga mulesambilila Baibolo lyonse ukucila ukulashintaukila.
—Yoshua 1:8.
Mulesambilila pa lyashi limo na limo. Inshila iisuma iya kusambililamo Baibolo, kulasambilila pa lyashi limo na limo pa kuti mwishibe ifyo Baibolo yalandapo. Kuti mwabalilapo na “
masambililo ya kutendekelako” e lyo mwakonkeshapo amasambililo ‘
aya bakalamba.’ (AbaHebere 6:
1, 2.) Mukalalinganya amalembo kabili mukamona ukuti amalembo ayaba mu Baibolo yalalondolola amalembo yambi, ukubikako fye na yalya amalembo ‘
aya-afya ukwiluka.’
—2 Petro 3:16.
Ebeni bambi ukumwafwako. Baibolo ilatukoselesha ukwipusha bambi abaishiba Baibolo ukutwafwako ukwishiba Baibolo. (Imilimo 8:
30, 31) Inte sha kwa Yehova balasambilisha abantu Baibolo apa fye. Pa kusambilisha, bakonka ifyo Abena Kristu ba kubalilapo balecita, babomfya Amalembo pa kwafwa abantu ukwishiba ifyo Baibolo isambilisha. —Imilimo 17: 2, 3.
Ifyo tamulingile ukukwata
Ukusambilila sana. Abatumwa ba kwa Yesu 12 balishibe Amalembo kabili balesambilishako bambi, nangu ca kuti balebamona ukuti bantu “
abashasambilile kabili abantu yaweyawe.”
—Imilimo 4:13.
Indalama. Kuti mwasambilila Baibolo apa fye. Yesu aebele abasambi bakwe ati: “
Mwapeelwe fye ubupe, na imwe mulepeela fye.”
—Mateo 10:8.


text:
ILYASI 36
Akana Ka Ng’ombe Kakwe Goldi
IYE kalanda we! Uzye i vyani vino antu yakucita paa? Yakupepa akana ka ng’ombe! U mulandu ci uno yakucitila vii?
Lino Mose waile alengela uku mwamba, antu yaatandike ukulanda yakuti: ‘Tutamanyile ivyati-vicitikila Mose. Fwandi lekini tuipangile leza uwakuti atutungulule ukufuma umu mpanga ii.’
Nga alino Aloni umwina wakwe Mose aiza alanda ati: ‘Icisuma, mpeelini amasikiyo yakwe goldi yano muzwite.’ Lino antu yaacisile vivyo, Aloni wasungulwile amasikiyo kwene yaayo nu kupangilamo akana ka ng’ombe. Nupya antu yalanzile yati: ‘Wii, ali Leza witu, uwatufumizye umu Eguputo!’ Lyene aina Izlaeli yaatandike ukuzevya nu kupepa akana ka ng’ombe.
Lino Yeova waweni vii, wasosile cuze. Lyene waneenyile Mose ati: ‘Pitisya tentemuka umwamba. Vino antu yakucita vitaziifile foo. Yati-ilila amasunde yano nayapiile, lyene iyatandika ukupepa akana ka ng’ombe.’
Mose watentemwike umwamba zuwa-zuwa. Lyene lino wafisile apiipi, vino waweni vitaaziifile. Antu iimbanga nu kucina ala yakuzinguluka akana ka ng’ombe! Mose wasosile sana icakuti wasumvile na mawe yaili apaapatane apaalemvilwe amasunde, na mawe yaayo yaatamoosile iyaya sile utuvungwa. Nga alino atoola akana ka ng’ombe nu kukasungulula. Lyene akasyuta kasanguka usu.
Cino antu yaacisile citaaziifile foo. Acino, Mose waneenyile aonsi yamwi ukutoola impanga. Mose walanzile ati: ‘Antu yonsi aipe aapefile akana ka ng’ombe yumoolwe. Lyene aonsi yaayo aali ni mpanga yumoozile antu 3,000! Cii, cikutulangilila ukuti tufwile ukucenjela sana ukuti twapepa sile Yeova, aasi tu leza twaufi foo, uzye asi avivyo?
Kufuma 32:1-35.


text:
ILYASI 64
Solomoni Wakuula Ing’anda Ya Kupepelamo
LINO Davidi atatala wafwa, walangiliile Solomoni vyonsi ivyakulondela pa kukuula ing’anda ya kupepelamo Yeova. Lyene lino Solomoni wateekanga umu mwaka wakwe cini (4), watandike ukukuula ing’anda ya kupepelamo, napya paapisile imyaka 7 ni myezi 6 pakuti yamale ukukuula. Antu aingi wakwe cimwi iizanga umu kukuula, ni cikuulwa cico casenzile impiya izingi cuze pakuti cisile. Ni calenzile kuti impiya zivule, a goldi na siluva wino yaaomvizye.
Ing’anda ya kupepelamo yakweti imiputule ikalamba iili, wakwe vino itenti lya kupepelamo lyali. Nomba imiputule ii yaali ikulu sana ukucila iiya iyali umwitenti lya kupepelamo. Solomoni wisile imbokosi ya upangano umu muputule wa mukasi alino ivintu vyunze ivyali umwitenti lya kupepelamo waviisile umu muputule uze.
Lino yaamazile ukukuula ing’anda ya kupepelamo, kwali ukuzevya. Solomoni wafukiime lwa pa mulyango wa ng’anda ya kupepelamo atandika ukupepa, ndi vino ukulola pa cikope. Pa kupepa kuli Yeova, Solomoni walanzile ati: ‘Nanti sile iiyulu litanga likukwane, fwandi ing’anda ii yene yacepa ukutalitali. Nomba, we Leza wane, si wauvwako lino antu yako yakupepa kuli wewe apa cifulo cii.’
Lino Solomoni wamazile ukupepa, kwizile umoto ukufuma ukwiyulu. Wizile ioca impolelwa zya nyama zino yaapeezile. Nga alino kwizile uluswepo ulukulu ulwaziile umu ng’anda ya kupepelamo. Cii calangililanga ukuti Yeova uvwanga vino Solomoni wapepanga, nupya watemilwe ukuti yaakuuzile ing’anda ya kumupepelamo. Ing’anda yii aali kuno antu yaayanga umu kupepa Leza, yaatiile ukuya ukwitenti lya kupepelamo.
Pa nsita iitali, Solomoni watwaliliile ukuteeka na mano sana, nupya antu yaali ni nsansa sana. Nomba Solomoni watwazile yamama aingi sana aku mpanga zyuze kuno yataapepanga Yeova. Uzye watuulola mama wenga pa cikope vino akupepa kaluwi? Lino paapisile insita, Solomoni walondiile yamama yakwe, atandika nu kupepa tu leza twaufi. Uzye watuumanya icacitiike lino Solomoni watandike ukucita vii? Watiile ukuteeka antu ningo. Lyene wizile-aya umunkalwe, na antu yatiile ukwikala umutende.
Yeova wasosile sana pali vino Solomoni wacisile, acino, wamuneenyile ati: ‘Ndakupoka uwene, ince mpeele umuntu muze. Ntalakupoka ala ucili umuumi, ndapoka ala umwanako aliwe akuteeka. Nomba ntalapoka antu yonsi kufuma umu wene wa mwanako.’ Leka tulole vino icintu cii cacitiike..
1 Milandu 28:9-21; 29:1-9; 1 Yamwene 5:1-18; 2 Milandu 6:12-42; 7:1-5; 1 Yamwene 11:9-13.


text:
BUSHE CAPANGILWE FYE?
Ifilenga Bamakanta Belapunkana pa Kupupuka
BAMAKANTA nga balekuukila ku cifulo cimbi balaba abengi sana. Limo balafika na “mamilioni 80 pa ncende iilepele fye kilomita imo.” Na lyo line, tabapunkana. Cinshi cilenga belapunkana?
Tontonkanyeni pali ici: Ku numa ya menso yabili aya kwa makanta, kwaliba insandesande ishilenga makanta aishiba bwangu sana ukuti alapunkana na makanta umbi. E ico, nga ca kuti bamakanta bafwaya ukupunkana, ishi insandesande shilalenga amapindo na molu ukucitapo fimo bwangu bwangu pa kuti makanta asele, bepunkana. Na kuba, makanta alangufyanya sana ukusela ica kuti mu kashita ilinso lya muntu lisenda pa kukapa umuku umo, ena kuti aselamo imiku 5.
Basayantisti balikopa filya insandesande shaba ku numa ya menso ya kwa makanta shibomba. E ico balipanga fimashini ifibomba imilimo yalekanalekana no kubikamo ifilenga fileishiba bwangu nga kuli icileisa ku ntanshi no kucileuka mu kwangufyanya. Bamo abafwailishapo pali ishi insandesande balitampa no kubika tumo ku myotoka utubomba nge shi insandesande utwafwa namutekenya ukwishiba bwangu nga kwaba icingapunkana na motoka pa kuti aleuka ico cintu mu kwangufyanya. Ba Shigang Yue abasambilisha pa Yuniversiti ya mu Lincoln ku United Kingdom batile: “Na ku tuntu utunono pamo nga makanta, kuti twasambililako ifintu ifingi.”
Muletipo shani? Bushe bamakanta na filya bapupuka bwino ukwabula ukupunkana, filanga ukuti basangwike fye? Nelyo bapangilwe fye?


text:
Mulepeela Umucinshi Abalinga Ukupokelela Umucinshi
“Ku Waikala pa cipuna ca bufumu na ku Mwana wa mpaanga kube ipaalo no mucinshi no bukata na maka pe na pe.”—UKUS. 5:13.
INYIMBO: 9, 108
1. Mulandu nshi nalimo abantu bamo balingila ukupeelelwa umucinshi, kabili finshi twalasambilila?
UKUPEELA umuntu umucinshi cipilibula ukumubikako sana amano e lyo no ku mucindika. Kanshi umuntu uo tulingile ukupeela umucinshi, muntu uwacitapo fimo ifingalenga twamucindika nelyo uwakwata icifulo icaibela. Nalimo kuti twayipusha atuti, Ni bani tulingile ukupeela umucinshi, kabili mulandu nshi?
2, 3. (a) Mulandu nshi maka maka uo Yehova alingila ukupeelelwa umucinshi? (Moneni icikope pa muulu.) (b) Bushe Umwana wa Mpaanga uo balandapo pa Ukusokolola 5:13 nani, kabili mulandu nshi alingila ukupeelelwa umucinshi?
2 Ukusokolola 5:13 kulanda ukuti, “Uwaikala pa cipuna ca bufumu na . . . Umwana wa mpaanga” balilinga ukupeelwa umucinshi. Icipandwa 4 ice buuku lya Ukusokolola cilanda umulandu Yehova alingila ukupeelelwa umucinshi. Ifibumbwa fya mupashi ifya ku muulu filalumbanya Yehova “Uwabako umuyayaya.” Fitila: “Mwalilinga, mwe Yehova, mwe Lesa wesu, ukupokelela ubukata no mucinshi na maka, pantu ni mwe mwabumbile ifintu fyonse, kabili ni pa mulandu wa kufwaya kwenu fyabeleleko no kubumbwa.”—Ukus. 4:9-11.
3 Yesu Kristu e “Mwana wa Mpaanga uwa kwa Lesa, uulesenda ulubembu lwa ba mu calo.” (Yoh. 1:29) Baibolo itweba ukuti Yesu alicila pa mfumu shonse e lyo na pa balipo imfumu. Itila: “Ni Mfumu ya shamfumu kabili ni Shikulu wa bashikulu, uyo eka fye uushifwa, uwaikala mu lubuuto ulo takuli uwingapalamako, uo umuntunse nangu umo tabala amona na kabili te kuti amumone.” (1 Tim. 6:14-16) Ni mfumu nshi iyaipeeleshapo ukutufwila pa membu shesu? Nalimo na imwe mumfwa filya ifibumba ifingi ifya ku mupashi fyumfwa ifitila: “Umwana wa mpaanga uo baipeye nalinga ukukwata amaka no bucindami na mano no bukose no mucinshi no bukata ne paalo.”—Ukus. 5:12.
4. Mulandu nshi tulingiile ukupeelela Yehova na Kristu umucinshi?
4 Tulingile ukulapeela Yehova na Kristu umucinshi pantu te kuti tube no mweo wa muyayaya nga tatulebapeela umucinshi. Ifyo Yesu alandile ifyaba pali Yohane 5:22, 23 filanga ukuti tulingile fye ukubacindika, patila: “Wishi tapingula umuntu nangu umo, lelo apeela ubupingushi bonse ku Mwana, pa kuti bonse bacindike Umwana ifyo bacindika na Wishi. Uushicindika Umwana, tacindika na Wishi uwamutumine.”—Belengeni Amalumbo 2:11, 12.
5. Mulandu nshi uo tulingile ukulapeelela umucinshi abantu fye bonse?
5 Lesa abumbile abantu “mu cipasho cakwe.” (Ukute. 1:27) Kanshi abantu bonse balikwatako imibele iyo Lesa akwata, kuti balanga ukutemwa, icikuuku no luse. Na kabili apo abantunse balipangwa na kampingu, kuti yabeba ukuti ici cisuma e lyo ici cibi, kabili kuti baba ne cishinka nelyo te kuti babe ne cishinka. (Rom. 2:14, 15) Abantu abengi balatemwa ifintu ifimoneka bwino kabili ifya busaka. Bonse balafwaya ukulaumfwana na bantu bambi. Kanshi apo abantu bonse bapangilwe na maka ya kupashanya Yehova muli fimo, tulingile ukulabapeela umucinshi.—Amalu. 8:5.
TWILACILAMO UKUPEELA ABANTU UMUCINSHI
6, 7. Bushe ifyo Inte sha kwa Yehova shicindika abantu bambi fyapusanako shani ne fyo abantu abengi bacindika bambi?
6 Tulingile ukwishiba umwakupelela pa kupeela abantu umucinshi. Abantu abashapwililika batungululwa no mupashi wa calo ca kwa Satana. E mulandu wine abantu bapepela abaume nelyo abanakashi bamo mu cifulo ca kubapeela fye umucinshi uwalinga. Ilingi line abantu bamona bashimapepo, intungulushi sha mapolitiki, abateya ifyangalo abalumbuka, bakemba, abapanga amafilimu e lyo na bantu bambi abalumbuka kwati ni bamalaika. Kanshi abacaice na bakalamba bene balafwaya ukulalanda, ukulafwala no kulacita ifyo aba bantu bacita.
7 Abena Kristu ba cine tabapeela abantu umucinshi wa musango uyu. Kristu e muntu fye uo tulingile ukulapashanya. (1 Pet. 2:21) Lesa te kuti atemwe nga tulepeela abantu umucinshi uwacilamo. Tulingile ukulaibukisha ici cishinka, ica kuti: “Bonse babembu kabili balifilwa ukufika pa bukata bwa kwa Lesa.” (Rom. 3:23) Ukwabula no kutwishika takuli umuntu nangu umo uo tulingile ukulapeela sana umucinshi nelyo ukumupepa.
8, 9. (a) Bushe Inte sha kwa Yehova bamona shani abalashi ba buteko? (b) Ni pi twingapelela ukutungilila abalashi ba buteko?
8 Abantu bamo balilinga ukupeelwa umucinshi pa mulandu ne fifulo ifikalamba ifyo bakwata mu bwikashi. Ku ca kumwenako abalashi ba buteko balasungilila umutende kabili balasakamana ne fyo abekala calo bakabila. Bonse fye tulanonkelamo mu milimo babomba. E mulandu wine umutumwa Paulo afundiile Abena Kristu ukulanakila “ubuteko.” Abebele ukuti: “Peeleni bonse ifyo bafwile ukupeelwa, uulefwaya umusonko, mupeeleni umusonko; . . . uulefwaya umucinshi, mucindikeni ifyo fine.”—Rom. 13:1, 7.
9 Inte sha kwa Yehova balapeela abalashi ba buteko umucinshi ukulingana na mafunde ayaba mu calo bekala. Tulabanakila ilyo balebomba imilimo yabo. Lelo umucinshi tubapeela taucila mu cipimo, tubacindika ukulingana ne fyo Amalembo yalanda. Te kuti tubanakile nga batweba ukucita ifingalenga twafilwa ukumfwila Lesa nelyo twaitumpa mu fya calo.—Belengeni 1 Petro 2:13-17.
10. Bushe ababomfi ba kwa Yehova aba ku kale baleumfwila shani ubuteko na balashi?
10 Tulingile ukulapashanya ababomfi ba kwa Yehova aba ku kale abalenakila amabuteko na balashi. Ilyo ubuteko bwa bena Roma bwaebele abantu ukuya mu kulembesha, Yosefe na Maria balicitile ifyo ubuteko bwalefwaya. Balile ku Betelehemu nangu ca kuti Maria ali mupepi no kukwata umwana wakwe ibeli. (Luka 2:1-5) Ilyo Paulo balemulubulwisha ku Mfumu Herode Agripa na ku mulashi Feste uwa mu citungu ca Yudea ico abena Roma baleteka, alilandile mu mucinshi pa kulubulula.—Imil. 25:1-12; 26:1-3.
11, 12. (a) Mulandu nshi tupeelela abalashi ba buteko umucinshi ukucila bashimapepo? (b) Fisuma nshi ifyacitike ilyo Nte umwina Austria apeele politishani umucinshi?
11 Na lyo line, Inte sha kwa Yehova tabapeela intungulushi sha mapepo umucinshi uwaibela nangu ca kuti ishi intungulushi kuti shafwaya tuleshicindikisha. Imipepele ya bufi isambilisha ifya bufi pali Lesa na pa Cebo cakwe. Kanshi tulingile ukulacindika intungulushi shamapepo nga filya fine tucindika abantu fye bonse, tatulingile ukulashipeela umucinshi uwaibela. Yesu aebele bashimapepo abaliko mu nshita yakwe ukuti bali babumbimunda kabili bali ni ntungulushi impofu. (Mat. 23:23, 24) Lelo nga tulepeela abalashi ba buteko umucinshi uo balingile ukupokelela limo mulafuma ifisuma.
12 Ba Leopold Engleitner abena Austria bali ni ba Nte abacincila, kabili balibekete ku baNazi. Babatwele ku cifungo ca Buchenwald mwi shitima. Uwasambilile sana ifya mafunde Heinrich Gleissner na o ali mwi shitima limo line pantu balimwikete. Ali ni politishani umwina Austria. Lelo abaNazi tabamutemenwe. Ilyo baleya mwi shitima, munyinefwe mu mucinshi alilondolwelele uyu politishani ifyo asuminemo kabili alekutikisha ilyo munyinefwe alemulondolwela. Ilyo Inkondo ya Calo iya Cibili yapwile, uyu muntu libili libili aleyafwa Inte sha kwa Yehova mu calo ca Austria pa mulandu wa cifulo akwete. Na imwe mufwile mwalishibako ifisuma ifyafuminemo ilyo ba Nte bapeele umulashi wa buteko umucinshi ukulingana ne fyo Baibolo yeba Abena Kristu ukucita.
BAMBI ABALINGA UKUPEELWA UMUCINSHI
13. Ni bani maka maka abalinga ukupeelwa umucinshi, kabili mulandu nshi?
13 Ukwabula no kutwishika aba bwananyina balilinga ukupeelwa umucinshi maka maka baeluda abatungulula mu filonganino. (Belengeni 1 Timote 5:17.) Tulapeela umucinshi baeluda nampo nga bafuma ku fyalo fimbi, tabasambilila, babomba incito ya pa muulu nelyo iyo, nangu bapiina. Baibolo ilanda pali baeluda ukuti “fya bupe ku bantu,” kabili Lesa alibapeela umulimo uwacindama uwa kusakamana abantu bakwe. (Efes. 4:8) Tontonkanyeni pa milimo iyo baeluda, bakangalila wa muputule, ababa muli Komiti ya Musambo e lyo na baba mwi Bumba Litungulula babomba. Bamunyinefwe na bankashi abaliko mu nshita ya batumwa balicindike sana abaume abasontelwe ukutungulula nga ifi fine na ifwe twabacindika. Tatubapeela umucinshi uwacilamo nelyo ukubapepa, kabili tatubamona kwati ni bamalaika. Na lyo line tulapeela aba bamunyinefwe umucinshi pa milimo babomba na pa fyo baicefya.—Belengeni 2 Abena Korinti 1:24; Ukusokolola 19:10.
14, 15. Bupusano nshi bwaba pali bakacema ba cine na pa baitunga ukuba bakacema?
14 Aba baeluda ni bakacema abaicefya. Tabafwaya aba bwananyina balebamona kwati balilumbuka sana. Ici calilenga bapusanako na bashimapepo muno nshiku e lyo na baliko mu nshita ya batumwa abo Yesu aebele ati: “Balitemwa ukwikala apacindama pa kulya umulaalilo no kwikala pa fipuna fya ku ntanshi mu masunagoge, kabili balitemwa ukuti abantu balebaposha pa maliketi.”—Mat. 23:6, 7.
15 Bakacema ba cine balakonka ifyo Yesu alandile ukuti: “Mwileka abantu balemwita ati Bakasambilisha, pantu mwakwata fye kasambilisha umo, na imwe bonse muli ba bwananyina. Kabili mwi-ita umuntu nangu umo pano isonde ati shifwe, pantu Shinwe umo, Uwa mu muulu. Kabili mwileka abantu balemwita ati ‘intungulushi,’ pantu Intungulushi yenu imo, Kristu. Lelo umukalamba pali imwe afwile ukuba umubomfi wenu. Onse uwaicindamika bakamuceefya, na onse uuiceefya bakamucindamika.” (Mat. 23:8-12) Bushe mwamona icalenga ukuti baeluda babatemwe kabili babacindike ku ba bwananyina mu filonganino isonde lyonse?
16. Mulandu nshi mulingile ukutwalilila ukwishiba ifyo Baibolo itweba pa kupeela abantu umucinshi?
16 Ukulanda fye icishinka kuti papita inshita pa kuti twishibe ifya kucita pa kupeela bambi umucinshi no kwishiba abo tulingile ukupeela umucinshi. Ifi fine e fyo cali na ku Bena Kristu abaliko mu nshita ya batumwa. (Imil. 10:22-26; 3 Yoh. 9, 10) Lelo tulingile ukubombesha pa kuti tulecita ifyo Baibolo ilanda pa kupeela bambi umucinshi. Nga twacita ifi, tukanonkelamo sana.
UBUSUMA BWABA MU KUPEELA BAMBI UMUCINSHI UWALINGA
17. Busuma nshi bumo ubwaba mu kupeela abalinga ukupeelwa umucinshi?
17 Nga tulecindika abalashi ba buteko kuti balatusuminisha ukubila imbila nsuma. Ilingi line balatemwa umulimo tubomba. Mu myaka iyapita, ba Birgit bapainiya abena Germany bailesangwa ku kusefya ukwaliko ilyo umwana wabo umwanakashi e lyo na bana besukulu bambi balepwisha amasambililo ya ku praimari. Bakafundisha baebele ba Birgit ukuti balisambilisha abana baba Nte pa myaka iingi, kabili balomfwa bwino ukubasambilisha. Batile pa sukulu nga tapalewama apakanaba abana baba Nte. Ba Birgit baebele bakafundisha ati, “Tulasambilisha abana besu ukuba ne mibele iyo Lesa afwaya, ukubikako fye no kulacindika bakafundisha.” Kafundisha umo atile, “Abana ba masukulu bonse nga bali nga bana benu, pa sukulu kuti paba kwati ni mu paradaise.” Pa numa ya milungu iingi, kafundisha umo alisangilwe ku kulongana kwa citungu ukwali mu musumba wa Leipzig.
18, 19. Mulandu nshi tulingile ukulapeelela baeluda umucinshi uwalinga?
18 Tulakonka ifyo Icebo ca kwa Lesa cilanda pa kupeela baeluda umucinshi uwalinga. (Belengeni AbaHebere 13:7, 17.) Tulingile ukulabatasha pa fyo babombesha, kabili tulingile ukulakonka ifyo batweba. Nga tulecita ifi, tukalenga bakalebomba imilimo yabo ne nsansa. Lelo ici tacipilibula ukuti tulingile ukulapashanya ifyo eluda uwaishibikwa sana afwala ne fyo abeya umushishi, ifyo alanda amalyashi, nelyo ifyo acita nga alelanshanya na bantu. Nga tulecita ifi, kuti camoneka kwati tulekonka umuntu mu cifulo ca kukonka Kristu. Tatulingile ukulaba ukuti eluda na o muntu fye uushapwililika, uo tulingile ukulapashanya ni Kristu.
19 Nga tulepeela baeluda umucinshi uwalinga, kabili tatulebamona ukuti balilumbuka tukabafwa ukukanaba ne cilumba, tabakaleimona ukuti balicindama sana ukucila bambi, kabili tabakaleimona kwati te kuti balufyanye.
20. Bushe ukupeela abantu umucinshi kutwafwa shani?
20 Na ifwe bene nga tulepeela umucinshi abalinga ukuupokelela, kuti catwafwa ukukanaba bakaitemwe. Ilyo bambi bakatupeela umucinshi tatwakaimone ukuti twalicindama sana. Na kabili tukalabombela pamo ne cilonganino ca kwa Yehova, icishipeela abantu umucinshi uwacilamo nelyo uo bashilingile ukupokelela nampo nga ba bwananyina nelyo iyo. Na kuba nga tulepeela bambi umucinshi uwalinga tatwakapunushiwe nga ca kuti umuntu twacindika alufyanya.
21. Busuma nshi bumo ubwacindama sana ubwaba mu kupeela umucinshi abalinga ukupokelela umucinshi?
21 Icacilapo ukucindama ca kuti nga tulepeela umucinshi abalinga ukuupokelela, tukalalenga Lesa ukusekelela, kabili ninshi tulecita ifyo afwaya. Nga tulecita ifi tukatwalilila aba cishinka kuli Lesa. Lesa na o akasuka onse uufwaya ukumuseebanya. (Amapi. 27:11) Mu calo mwalifula abantu abashaishiba ifya kupeela bambi umucinshi. Tulatasha sana Yehova pa kutusambilisha ifya kupeela abantu umucinshi.


text:
Ico Ukuba Uwafuuka Kwacindamina
“Abafuuka e ba mano.”—AMAPI. 11:2.
INYIMBO: 38, 69
1, 2. Mulandu nshi umuntu uwali uwafuuka pa kubala bamukaniine kuli Lesa? (Moneni icikope pa muulu.)
ILYO SHAULI atendeke fye ukuteka mu Israele, ali uwafuuka kabili abantu balemupeela umucinshi. (1 Sam. 9:1, 2, 21; 10:20-24) Nomba ilyo papitile inshita, alicitile ifyalangile ukuti aleituntumba. Lintu kasesema wa kwa Lesa, Samwele ashafikile bwangu mu Gilgali ukulingana ne nshita alingile ukufikilapo, Shauli alifililwe ukulolela. AbaPelishiti baleipekanya ukuti balwe nabo, kabili abena Israele batendeke ukusha Shauli. Shauli nalimo aletontonkanya ukuti, ‘Mfwile ukucitapo cimo bwangu bwangu.’ E ico alituulile ilambo kuli Lesa nangu ca kuti takwete insambu sha kutuula amalambo. Yehova tatemenwe ifyo acitile.—1 Sam. 13:5-9.
2 Ilyo Samwele afikile mu Gilgali, alikalipile Shauli. Nomba mu nshita ya kuti Shauli asumine ukuti alilufyenye, atendeke ukuipokolola, alefwaya ukuifumya mu mulandu, no kulenga cimoneke kwati ifyo acitile tafyabipile sana. (1 Sam. 13:10-14) Shauli atwalilile ukucita ifyalengele ukuti bamupoke ubufumu, ne cabipishe ca kuti bucibusa akwete na Yehova bwalipwile. (1 Sam. 15:22, 23) Nangu ca kuti pa kubala ali uwafuuka, Shauli alifililwe ukutwalilila ukuba uwafuuka.—1 Sam. 31:1-6.
3. (a) Finshi abantu abengi batontonkanya pa kuba uwafuuka? (b) Mepusho nshi ayo tulingile ukwasuka?
3 Muli cino calo umo abantu batemwa ukucimfyanya, abengi bamona kwati te kuti babe abafuuka e lyo pa nshita imo ine batunguluka no kutunguluka. Ici cilenga basalapo ukukanaba abafuuka. Ku ca kumwenako, umwaume umo uwalumbuka uwaleba mu mafilimu kabili uwaishileba politishani, alandile ati: “Nangu cibe shani ine te kuti ntemwe ukuba uwafuuka, kabili nshileenekela ukuti nkaba uwafuuka.” Mulandu nshi ukuba uwafuuka kwacindamina? Bushe ukufuuka e kuti shani kabili ni mwi umo ukufuuka kushalola? Na kabili kuti twatwalilila shani ukuba abafuuka nga tuleeshiwa nelyo nga bantu baletupatikisha ukucita fimo? Muli cino cipande, twalayasuka amepusho ya kubalilapo yabili. Mu cipande cikonkelepo e mo tukasuka icipusho calenga butatu.
MULANDU NSHI UKUBA UWAFUUKA KWACINDAMINA?
4. Londololeni imicitile ya kuituntumba.
4 Baibolo ilalanga ubupusano bwaba pa bafuuka na pa baituntumba. (Belengeni Amapinda 11:2.) Davidi aebele Yehova ukuti ‘amutalushe ku micitile ya kuituntumba.’ (Amalu. 19:13) Bushe “imicitile ya kuituntumba” micitile nshi? Ukulingana na Baibolo, umuntu nga asuswa pa kucita ifintu nelyo acita ifyo bashimupeele insambu sha kucita ninshi aituntumba. Apo tatwapwililika, limo limo bonse tulaituntumba. Lelo nga filya cali ku Mfumu Shauli, nga twatwalilila ukucita ifintu ifyo bashatupeela insambu sha kucita, tukasuka tukaleke ukuba ifibusa fya kwa Lesa. Pa Amalumbo 119:21 patila: ‘Mwebaula abaituntumba.’ Mulandu nshi Lesa ebawila abaituntumba?
5. Mulandu nshi imicitile ya kuituntumba yabipila?
5 Imicitile ya kuituntumba yalibipapo ukucila ukulufyanya ukwabula ukwishiba. Ica kubalilapo, nga twaituntumba ninshi tatucindike Yehova, Mulopwe. Ica bubili ca kuti, nga twacita ifyo bashitwebele, nalimo kuti twapusana na bantu bambi. (Amapi. 13:10) Ne ca butatu ca kuti, nga caishibikwa ukuti twaituntumbile fye pa kucita ifintu fimo, kuti twaumfwa insoni nelyo ukuseebana. (Luka 14:8, 9) Nga tuli ne micitile ya kuituntumba, ififumamo tafiwama. Nga fintu Amalembo yalanda, ukuba abafuuka kusuma sana.
BUSHE UKUBA UWAFUUKA KWALOLA MWI?
6, 7. Bushe ukuicefya e kuti shani, kabili kwayampana shani no kufuuka?
6 Ukufuuka kwalyampana sana no kuicefya. Baibolo itila umuntu uwaicefya taba ne cilumba. (Fil. 2:3) Ilingi line umuntu uwaicefya ninshi no kufuuka alifuuka, aleshiba ukuti kwaliba ifyo ashingaba na maka ya kucita, alasumina nga nalufyanya, e lyo alasumina ifyo bambi balanda pa fyo balefwaya ukucita kabili nga balanda ifyo ashaishiba tominakumo. Nga tuli abaicefya tulalenga Yehova alesekelela.
7 Baibolo itila umuntu uwafuuka aleshiba ifyo engacita ne fyo ashifwile ukucita. Mu ciGriki ili shiwi lilosha mu kuti, umuntu alingile ukwishiba ifyo ifintu acita fikuma abantu bambi.
8. Finshi twingeshibilako ukuti natuleka ukuba abafuuka?
8 Kuti twaishiba shani ukuti natutendeka ukutontonkanya nelyo ukuba ne micitile ya kuituntumba? Natulande pali fimo ifyo twingeshibilako. Nalimo kuti twatendeka ukuimona ukuti twalicindama sana nelyo ukuti imilimo tubomba yalicindama sana ukucila iyo bambi babomba. (Rom. 12:16) Nalimo kuti twatendeka ukucita ifyo tushilingile ukucita pa kuti fye abantu batubikeko amano. (1 Tim. 2:9, 10) E lyo limbi kuti twalafwaya bambi basuminishe ifyo tulelanda pa mulandu wa kuti tulabomba imilimo imo iyo tumona ukuti yalicindama, nelyo twalishibako bamo abakwata imilimo imo, nelyo pa mulandu wa kuti tulefwaya fye bacite ifyo tuletontonkanya. (1 Kor. 4:6) Ilingi line kuti twacita ifi ukwabula no kwishiba ukuti natutendeka ukuituntumba.
9. Finshi fyalengele ukuti bamo batendeke ukuituntumba? Landeni pa bantu abalembwa mu Baibolo.
9 Umuntu onse kuti aba ne micitile ya kuituntumba nga ca kuti atendeka ukuba no lunkumbwa lwa mubili. Bukaitemwe, ulunkumbwa, no kukanalama ubukali kwalilenga abantu baba ne micitile ya kuituntumba. Baibolo ilanda ukuti Abishalomu, Usia, na Nebukadnesari bali ne “micitile ya muntu umubembu” kabili apo baleituntumba, Yehova alicitile ifyalengele beshibe ukuti balingile ukuicefya.—2 Sam. 15:1-6; 18:9-17; 2 Imila. 26:16-21; Dan. 5:18-21.
10. Mulandu nshi uo tushilingile ukulapingwila abantu pa fyo bacita? Landeni pa bantu abalembwa mu Baibolo.
10 Kwaliba na fimbi ifingalenga umuntu alaituntumba. Natulande pa malyashi yamo aya mu Baibolo ayaba mu Ukutendeka 20:2-7 na muli Mateo 26:31-35. Bushe icalengele ukuti Abimeleke na Petro baituntumbe ni co bali no lunkumbwa? Nelyo bushe tabaishibe ifishinka fyonse nangu tabaleenekela ukuti e fyo ifintu fyalaba? Apo tatwakwata amaka ya kumona ifili mu mitima ya bantu, tatulingile ukulalanda pa fyo tulemona ukuti nalimo e filengele bacite ifintu fimo.—Belengeni Yakobo 4:12.
UMULIMO MWAKWATA MU CILONGANINO CA KWA LESA
11. Bushe ukufuuka kwayampana shani no kwishiba umulimo twakwata mu cilonganino ca kwa Lesa?
11 Umuntu uwafuuka aleshiba umulimo akwata mu cilonganino ca kwa Lesa. Apo Yehova te Lesa wa cimfulumfulu, alipeela bonse umulimo mu ng’anda yakwe. Umulimo cila muntu abomba mu cilonganino waliibela, lelo bonse twalicindama. Pa mulandu wa cikuuku cakwe, Yehova alitupeela ifya bupe ifyalekanalekana, bamo balicenjela mu fintu fimo e lyo bambi balishiba ifya kubomba bwino imilimo imo. Kanshi kuti twabomfya ifya bupe twakwata ku kucindika Lesa na ku kwafwa aba bwananyina. (Rom. 12:4-8) Yehova alitupeela umulimo uulanga ifyo atucindika, ne fyo atucetekela.—Belengeni 1 Petro 4:10.
12, 13. Mulandu nshi uo tushingapapila nga ca kuti imilimo tubomba mu cilonganino ca kwa Lesa yayaluka?
12 Na lyo line, imilimo tubomba mu cilonganino ca kwa Lesa mu kupita kwa nshita ilaaluka. Natulande pali Yesu. Pa kubala, Yesu na Yehova bali fye babili. (Amapi. 8:22) Lyena Yesu atendeke ukwafwa Yehova ukubumba bamalaika, umuulu ne sonde, e lyo na bantu. (Kol. 1:16) Na lyo line ilyo papitile inshita, Yesu balimupeele umulimo umbi pano isonde, abalilepo ukuba akanya e lyo akula. (Fil. 2:7) Pa numa ya mfwa yakwe, Yesu alibwelele ku muulu no kuba icibumbwa ca mupashi na kabili ku kuba Imfumu ya Bufumu bwa kwa Lesa mu 1914. (Heb. 2:9) Lelo umulimo wakwe ukaluka na kabili, pa numa ya Myaka Ikana Limo, Yesu akabwesesha Ubufumu kuli Yehova pa kuti “Lesa akabe fyonse kuli bonse.”—1 Kor. 15:28.
13 Na ifwe bene tulingile ukulaenekela ukuti umulimo tubomba kuti wayaluka pa mulandu ne fyo twingapingulapo ukucita. Ku ca kumwenako, nalimo mwali abashimbe e lyo mwaupa nelyo ukuupwa. Nelyo nalimo kuti mwatendeka ukukwata abana. Nalimo apo na mukula, kuti mwayangushako imikalile pa kuti mulebomba umulimo wa nshita yonse. Ifyo umuntu engapingulapo muli ifi fyonse twalandapo kuti fyalenga akwata imilimo na imbi. Ifintu nga fyayaluka mu bumi bwesu, kuti calenga twabombako imilimo iingi nelyo twaleka ukubomba imilimo imo iyo twalebomba. Nampo nga tuli bacaice nelyo nga tuli bakalamba, nga twaliba no bumi ubusuma nelyo nga tulalwalilila, Yehova alishiba imilimo engatupeela mu cilonganino cakwe. Yehova afwaya tulebomba apo twingapesha, kabili alatasha icine cine pa fyo tumubombela.—Heb. 6:10.
14. Bushe ukuba abafuuka kuti kwalenga shani twaba ne nsansa mu mulimo tubomba?
14 Yesu aleba ne nsansa mu milimo yonse iyo alebomba, kabili na ifwe bene kuti twaba ne nsansa mu milimo iyalekanalekana iyo twingabomba. (Amapi. 8:30, 31) Umuntu uwafuuka alatemwa umulimo uo abomba mu cilonganino. Tomfwa ububi bambi nga babapeela imilimo imbi mu cilonganino. Lelo abika fye amano ku mulimo abomba kabili alaba ne nsansa pantu alishiba ukuti uwamupeela uyo mulimo ni Yehova. Na kabili amona ukuti imilimo iyo Yehova apeela bambi yalicindama. Nga tuli abafuuka tukalacindika abantu bambi kabili tukalabatungilila.—Rom. 12:10.
IFYO TULINGILE UKUMONA UBUFUUKE
15. Finshi tulesambilila kuli filya Gideone ali uwafuuka?
15 Gideone alecita ifyalelanga ukuti ali uwafuuka kabili tulingile ukumupashanya. Ilyo malaika wa kwa Yehova aile kuli ena, Gideone aebele malaika ukuti tafikilepo ukubomba umulimo amupeele. (Abapi. 6:15) Ilyo Gideone asumiine ukubomba mulimo Yehova amupeele, alishininkishe ukuti naumfwikisha ifyo alingile ukubomba umulimo kabili alefwaisha ukuti Yehova alemutungulula. (Abapi. 6:36-40) Nangu ca kuti Gideone ali uwa maka kabili uwashipa, pa kubomba umulimo ali uwacenjela kabili ali uwa mano. (Abapi. 6:11, 27) Talefwaya ukulumbuka pa mulandu no mulimo bamupeele. Ilyo apwishishe ukubomba umulimo uo Yehova amupeele, alibwelelemo ku mwakwe.—Abapi. 8:22, 23, 29.
16, 17. Finshi umuntu uwafuuka atontonkanyapo nga alefwaya ukulunduluka mu fya kwa Lesa?
16 Ukuba uwafuuka tacipilibula ukuti tatulingile ukulafwaisha ukubomba imilimo mu cilonganino nelyo tulingile ukulakaana nga batupeelelapo imilimo na imbi. Amalembo yatukoselesha ukulalunduluka. (1 Tim. 4:13-15) Bushe pa kuti tulelunduluka kano fye batupeela umulimo umbi? Nakalya. Yehova kuti atwafwa ukulunduluka nangu fye tabatupeele umulimo umbi. Kuti twatwalilila ukuwamyako imibele yesu e lyo ne fyo tubomba umulimo batupeela pa kuti tulebombela bwino Yehova e lyo na ba bwananyina.
17 Ilyo umuntu uwafuuka ashilasumina ukubomba umulimo bamupeela, alabala aishiba ifyo alingile ukuubomba. Lyena alamona nga kuti abomba. Ku ca kumwenako, bushe nga asumina ukubomba imilimo na imbi, akaibomba bwino ukwabula ukulekelesha ifintu fimbi ifyacindama? Bushe kuti apeelako bambi imilimo imo pa kuti alebomba bwino umulimo umbi uo bamupeela? Umuntu uwafuuka nga amona ukuti te kuti abombe umulimo bamupeela, alalekela bambi abengaubomba bwino. Nga twalifuuka tatwakalesumina ukubomba umulimo onse fye uo batupeela.
18. (a) Bushe nga twalifuuka kuti twacita shani nga batupeela umulimo umbi? (b) Bushe umuntu uwafuuka kuti abomfya shani ifyaba pa Abena Roma 12:3?
18 Ifyo Gideone acitile fitusambilisha ukuti nga batupeela umulimo umbi tulingile ukuleka Yehova aletutungulula no kutupaala. Na kuba, Baibolo itweba “ukwenda bufuuke bufuuke na Lesa [wesu].” (Mika 6:8) Kanshi lyonse ilyo twapeelwa imilimo, tulingile ukupepa no kutontonkanya sana pa fyo Yehova atweba mu Cebo cakwe na mu cilonganino cakwe. Tulingile ukwaluka pa kuti tulemona ifintu nge fyo Yehova afimona. Tufwile ukulaibukisha ukuti ukuicefya kwa kwa Yehova e ‘kutukusha.’ (Amalu. 18:35) Nga twalaenda bufuuke bufuuke na Lesa, tatwakulamona ukuti twalicindama sana nelyo ukuti tuli ba panshi sana.—Belengeni Abena Roma 12:3.
19. Cinshi tulingile ukubela abafuuka?
19 Umuntu uwafuuka alapeela Yehova umucinshi uo alingwa ukupeelwa pantu Yehova e Kabumba wesu kabili e Mulopwe wa Bubumbo bonse. (Ukus. 4:11) Ukuba abafuuka kulatwafwa ukuba ne nsansa no kulabombesha mu mulimo Lesa atupeela mu cilonganino cakwe. Ukuba abafuuka kukalenga tukalecindika abantu, kabili kukalenga tukekatane na ba bwananyina. Nga tuli abafuuka tukalatontonkanya pa fingawamina bambi kabili tukalatontonkanya pa fyo tulefwaya ukucita pa kuti twilalufyanya. Uyu e mulandu ukufuuka kwacindamina ku bantu ba kwa Lesa kabili Yehova alitemwa bonse abafuuka. Bushe kuti twaba shani abafuuka na lintu tuleeshiwa? Icipande cikonkelepo cikatwafwa ukwishiba ifyo twingacita.


text:
Mwingilo wa Kuntutulula mu Kyalo kya Mexico ne mu Central America
Mu kyalo kya Mexico ne mu kyalo kya Central America muji ba ntutuluzhi 290. Bekala mu byalo 6 byapusa pusana kabiji bantutulula mabuku alumbulula Baibolo mumilaka 60. Mambo ka? Mambo bantu inge batanga mabuku alumbulula Baibolo mu mulaka ye bomvwisha kipela bingi byambo bijimo kwibafika pa muchima.
Pa kuba’mba ntutulwilo iwame, bantutuluzhi baingijilanga pa ofweshi wa musampi wa Bakamonyi ba kwa Yehoba mu Mexico bebavilwile ku ofweshi uji mu puzha moka mwambiwa yeo mulaka. Nga kino kibena kukwasha byepi bantutuluzhi? Kibena kwibakwasha bingi mambo kimye kyonse besamba na bantu mu yeka mulaka yebabena kuntutulwilamo mabuku. Kino kyalengela ntutulwilo kwibapelela ne kuntutulula mabuku mu jishinda ja pela kumvwa.
Nga bantutuluzhi bena bambapo mbaka? Ba Federico, bantutulula mulaka wa Guerrero Nahuatl baambile amba: “Myaka jikumi yonaingijile mu kyalo kya Mexico mwajingatu kisemi kimo kyo na yukile kyaambanga mulaka wami. Pano luno mu taunyi muji ofweshi waba Ntutuluzhi bonse bamba mulaka yeñamba.”
Ba Karin bantutulula mulaka wa ki German pa ofweshi wa mu Mexican waikela ku Chihuahua baambile’mba: “kwikala na baamba mulaka wa Mennonites kwakwasha bingi kuyuka mulaka byo a bena kyambiwa pa kyokyo kimye. Twikala ne kwingijila mu taunyi mucheche kabiji inge natala pa kipezhe mona bantu bakamwenamo mu byotubena kuntutulula.”
Ba Neyfi bekala pa ofweshi wa bantutuluzhi mu Mérida mu kyalo kya Mexico,baambile’mba: “Kutangijila mafunjisho a Baibolo mu mulaka wa Maya kwitulengela kuyuka byambo bimo bikatazha bantu baamba mulaka wa Maya kumwva. Kino kitulengela kukeba byambo byakuntutulula byapela.”
Nga bantu bo bantutulwila bamwenamo byepi? Akiumvwai byaambile ba Elena bamba mulaka wa Tlapanec kabiji pa myaka 40 kimye kyonse baya na kupwila na bakamonyi ba kwa Yehoba. Mambo akuba’mba kupwila kwikalako mulaka wa kishipanishi kechi baumvwishanga ne. Baambile’mba: “Nayukiletu namba nakonsho kuya na kupwila.” Pano bino ba Elena byo bafunjile Baibolo mu buloshua wa mu mulaka wa ki Tlapanec, butemwe bwabo bwakutemwa Lesa bwabaile kyakuba bamwesheshe patoka kwipana kwi aye kupichila mu lubatizhilo mu 2013. Ba Elena baambile’mba: “Na musanchila bingi Yehoba pa kukwasha kumvwisha Baibolo.”
Fundai ne Bikwabo
BAÑANYI BABENA KUBA KYASWA MUCHIMA WA YEHOBA LELO JINO?
Mabuku a Bakamonyi ba kwa Yehoba Anembwa Byepi ne Kutuntululwa?
Tunemba mabuku mu milaka kukila pa 750. Tumwingila byepi uno mwingilo?


text:
SHAPITA WA KITEMA
Lelo Tudi mu “Mafuku a Mfulo”?
I myanda’ka mikatampe ya mu ano mafuku yālailwe mu Bible?
Kinenwa kya Leza kinena namani pa mwadi mwa kwikadila bantu mu “mafuku a mfulo”?
I bintu’ka biyampe bilaile Bible pa “mafuku a mfulo”?
1. I kwepi kotukokeja kuyukila bikalongeka mu mafuku āya kumeso?
LELO kodi mwimvwane ladiyo ne kubandila bipita ku televijo ne kwiipangula amba, ‘Le ino ntanda ikafula kwepi?’ Bintu bilenga moyo bilongekanga lubilo lonka ne mu kitulumukila mu muswelo utunya bantu kuyuka mobusa kukila dya kesha. (Yakoba 4:14) Inoko, Yehova aye uyukile bīya kumeso. (Isaya 46:10) Tamba kalā, mu Bible, Kinenwa kyandi, Leza kalaile’mopo enka bintu bibi bilongeka mu ano etu mafuku kete, ino ulaile’mo ne bintu bya kutendelwa bisa kulongeka kumeso kotwenda’ku.
2, 3. Bana ba bwanga bāipangwile Yesu kipangujo’ka, le nandi wēbatentulwile namani?
2 Yesu Kidishitu wēsambīle pa Bulopwe bwa Leza bwine bukafundula bibi ne kwalamuna ntanda ke paladisa. (Luka 4:43) Ino bantu bādi basaka kuyuka kitatyi kikafika buno Bulopwe. Enka ne bana ba bwanga bandi bāmwipangwile amba: “Witulombole’po bidi, I kyaba’ka kikekala’ko bino bintu, ne i kika kikekala kiyukeno kiketuyukija kitatyi kya kwikala’po kobe ne kya mvuyo ya ngikadilo ya bintu?” (Mateo 24:3) Yesu wēbatentulula amba enka Yehova Leza ye uyukile difuku dine dikafula ino ngikadilo ya bintu. (Mateo 24:36) Inoko Yesu wālaile bintu bikalongeka pano pa ntanda kumeso’tu kwa Bulopwe kuletela bantu ndoe ne mutyima-ntenke wa bine. Byaālaile byo bino byotumona dyalelo!
3 Kumeso kwa kubandaula bubinga bulombola amba tudi ku “mvuyo ya ngikadilo ya bintu,” tutalei bidi bityetye divita dimo padi dyakomenwe bantu bonso kumona. Dyālwilwe mu bīkalo bya mushipiditu kebimweka, ino bipa byalupukile’ko bitutenga ne batwe.
DIVITA MŪLU
4, 5. (a) I bika byālongekele mūlu kinondanonda na kubikikwa kwa Yesu bu Mulopwe? (b) Kukwatañana na Kusokwelwa 12:12, dino divita dya mūlu dyadi dya kulupula bika?
4 Shapita ubadikile uno mu dino dibuku i mushintulule amba Yesu Kidishitu wabikele bu Mulopwe mūlu mu mwaka wa 1914. (Tanga Danyele 7:13, 14.) Kinondanonda na kupebwa lupusa lwa Bulopwe, Yesu wekwete’ko na mingilo. Bible unena’mba: “Kwatambile divita mūlu: Mikele [dijina dikwabo dya Yesu] ne bamwikeulu bandi balwa na mpumina [Satana Dyabola], mpumina nandi ne bamwikeulu bandi kebalu nabo.” * Satana ne bamwikeulu bandi babi, bandemona, bashindilwe ne kupangwa mūlu, baelwa pano panshi. Bana ba Leza ba ku mushipiditu basangele mwanda Satana ne bandemona bandi bapangilwe. Ino bantu kebadipo mu nsangaji. Mwanda Bible wālaile amba: “Malwa obe ntanda . . . mwanda Dyabola watūkila pomudi, udi na bulobo bukatampe, pa kuyuka’mba udi na kakitatyi katyetye.”—Kusokwelwa 12:7, 9, 12.
5 Pano tala bilupukile ku dino divita dyalwilwe mūlu. Satana pa kukalabala, i mulete malwa nansha kavutakanya pano pa ntanda. Monka mosa kwikimwena, tudi mu kino kitatyi kya malwa. Ino kikekala kīpi—mwanda i “kakitatyi katyutyu” kete. Ne Satana mwine uyukile nankyo. Bible utela kano kakitatyi bu “mafuku a mfulo.” (2 Temote 3:1) Bine, twi ba nsangaji mwanda Leza usa panopano ponka kufundula lupusa lwa Satana pa ntanda yonso! Tutale pano bintu bimobimo byālaile Bible bilongeka mu ano mafuku. Bino bintu byo bilombola amba tudi mu mafuku a mfulo ne amba Bulopwe bwa Leza kebusa kuletela boba baswele Yehova byabuyabuya bya nyeke. Dibajinji, tubandaulei myanda iná ya mu kiyukeno kyānene Yesu amba kyo kikayukanya ino myaka yotudi’mo.
MYANDA MIKATAMPE YA MU MAFUKU A MFULO
6, 7. Byānene Yesu pa mwanda utala mavita ne bipupo bya nzala bifikidilanga namani dyalelo?
6 “Muzo ukatamba muzo mukwabo ne bulopwe nabo bulopwe bukwabo.” (Mateo 24:7) Midiyo ne midiyo ya bantu i bafwe mu mavita alwilwe mu myaka katwa kashele yapwile’i. Mulembi umo wa mānga mwine Beletanye wāsonekele amba: “Myaka katwa ka 20 yamwangile mashi mavule kutabuka mu mānga yonso. . . . Yādi myaka katwa ya divita dya zenzeka, mwanda yadi’tu na bitatyi bityetye kadi bīpi byambulwa bulwi bwa mata buteakanibwe kuntu kampanda.” Lapolo wa Worldwatch Institute inena’mba: “Buvule bwa bantu bafwile mu divita dya myaka katwa [ka 20] bupityile misunsa isatu buvule bwa bāfwile mu mavita onso a tamba mu myaka katwa kabajinji K.K. kutūla mu 1899.” Kudi bantu midiyo 100 ne kupita bafwile mu mavita tamba mu 1914. Eyo, nansha byotupepwanga mutyima na bulanda bwa kujimija muswe wetu umo ku divita, ino fwatakanya bulanda ne misanshi ya bantu midiyo ne midiyo bafwidilwe babo.
7 “Kukekala bimpengele bya nzala.” (Mateo 24:7) Bakimbi banenanga amba mu myaka 30 ishele kunyuma’i, bidibwa byavudile mpata. Inoko, bipupo bya nzala bikimwesha bavule malwa mwanda wa kubulwa lupeto lwa kupota nalo bidibwa nansha ntanda ya kudima. Mu matanda akishidimuka, mudiyala umo ne musubu wa bantu badi na musokwe wa kudya dolala imo ku difuku, pakwabo ne imo mine ikola. Bavule mu bano bantu i ba mufwa-nzala ba nyeke. Kitango Kitala Bukomo bwa Ngitu Ntanda Yonso (OMS) kilanga amba kubulwa kudya biyampe ko kwine kwipaya bana midiyo itano ne musubu mwaka ne mwaka.
8, 9. I bika bilombola amba bupolofeto bwa Yesu butala pa kutenkana kwa nshi ne bipupo bya mbá i bufikidile?
8 “Kukekala kutenkana kukatampe kwa ntanda.” (Luka 21:11) Mungya Kitango kya Bujinguludi bwa Nshi kya mu États-Unis, kudi kintu kya bitenshi bikatampe 19 bitenkanya nshi mwaka ne mwaka. Kuno kutenkana kwikalanga na bukomo bwa kupomona mobo ne kufulamuna nshi. Kadi mwaka ne mwaka kwikalanga kutenkana kwa nshi kukatampe konakanyanga mobo. Malapolo alombola’mba kutenkana kwa ntanda i kukubije bantu midiyo ibidi ne musubu tamba 1900. Lapolo imo inena’mba: “Kwendelela kwa busendwe i kutyepeje bitye’tu kibalwa kya bafwa.”
9 “Kukekala . . . bipupo bya misongo.” (Luka 21:11) Nansha byendelele kiñanga kumeso, mbá ya kala ne impya mine ikisusula bantu. Lapolo umo unena amba mbá 20 iyukene—kimfwa kikofolo kya mushinga, malaria, ne kolela—i mizambalale mu ano makumi a myaka, kadi mbá imo ke mikomo pano kupwija’yo na malawa. Bine, kudi kubwipi kwa mbá 30 impya isokokele. Imo keyaikele ne na lawa mine ya kwiyundapa, kadi i mbá ileta lufu.
BANTU BA MU MAFUKU A MFULO
10. I tuto’ka tumo twālailwe mu 2 Temote 3:1-5 tomwene mu bantu dyalelo?
10 Pa kutela myanda imoimo mikatampe ilongeka ntanda yonso, Bible ulaile amba mu mafuku a mfulo bantu bakashinta bya binebine. Mutumibwa Polo wālombwele mukekadila bantu bavule bene. Wānene amba: “Mu mafuku a mfulo kukekalanga bitatyi bya makambakano bikomo ne mwa kulongela.” (Tanga 2 Temote 3:1-5.) Penepa Polo wānena amba bantu bakekala
ba kwisanswa abo bene
ba kusanswa lupeto
bampikwa kukōkela bambutwile
ba kubulwa kwipāna
bampikwa kisanso kya bu muntu
ba kubulwa kwīfula
ba bukalabale bwa malwa
basenswe kwisangaja kupita’ko kusanswa Leza
badi na mumwekelo wa bwine Leza, ino batuna bukomo bwa bwine Leza
11. Lelo Ñimbo 92:7 ilombola amba babi basa kufikilwa na bika?
11 Lelo nobe mo mwikadile bantu ba mu kyenu kibundi? Bine, ye mobekadile. Bantu ba tuto tutyani badi konsokonso. Kino kilombola amba panopano Leza usa kulonga’po kintu, mwanda Bible unena’mba: “Pamenene babi bwa biyombo, kadi pamwene bakulonga bubi bonso katōkwe, i mwanda wa kunena’mba bakonakanibwa nyeke.”—Ñimbo 92:7.
BINTU BIYAMPE BILONGEKA!
12, 13. Lelo “kuyukidija” kubavula namani mu kino “kyaba kya kumfulo”?
12 Bine, mafuku a mfulo i mayule byamalwa, monka mwēkilaile Bible. Inoko, mu ino myaka ya tuvutakanya mudi ne bintu biyampe bilongeka mu batōtyi ba Yehova.
13 “Kuyukidija kukavudijibwa bungibungi,” mo mwālaile mukanda wa Danyele. Buyuki bwādi bwa kuvula kitatyi’ka? “Ku kyaba kya kumfulo’kwa.” (Danyele 12:4) Nakampata tamba mu 1914, Yehova ukwashanga boba basaka bine kumwingidila batame mu kwimvwanija Bible. I batame mu kwimvwanija bubine bulēme butala pa dijina dya Leza ne mpango yandi, pa kitapwa kya kinkūlwa kya Yesu Kidishitu, pa mwikadile bafwe, ne pa lusangukilo. Kadi batōtyi ba Yehova i befunde mwa kwikadila na būmi bobamwena’mo kamweno ne bupeja Leza mitendelo. Ne kadi i bemvwanije senene mwingilo wingila Bulopwe bwa Leza ne muswelo obukapwija myanda pano panshi. Lelo baloñanga bika na buno buyuki? Kino kipangujo kitutwala ku bupolofeto bukwabo bufikidila mu ano mafuku a mfulo.
14. Le busapudi bwa myanda miyampe ya Bulopwe i busambakane namani dyalelo, ne i bāni basapula’bo?
14 “Ino myanda miyampe ya Bulopwe ikasapulwa pa ntanda yonso ikelwe na bantu,” mo mwānenene Yesu Kidishitu mu bupolofeto bwandi butala “mvuyo ya ngikadilo ya bintu.” (Tanga Mateo 24:3, 14.) Kujokoloka ntanda yonso, myanda miyampe ya Bulopwe—ya kuyuka Bulopwe bwine i kika, byobukalonga, ne motukokeja kumwena’mo byabuyabuya—isapulwanga mu matanda 230 ne kupita, mu ndimi tutwa na tutwa. Batumoni ba Yehova midiyo ne midiyo basapulanga na bupyasakane ino myanda miyampe ya Bulopwe. “Batambile mu mizo yonso ne bisaka ne bantu ne ndimi.” (Kusokwelwa 7:9) Batumoni bendejanga bifundwa bya Bible ku bitupu ku mobo a midiyo ya bantu basaka kuyuka byobya bine bifundija Bible. Bine, kuno shako ko kufikidila kukatakata kwa bupolofeto, kupityidila mwanda Yesu wālaile bene Kidishitu ba bine amba, “mukashikibwa na bantu bonso”!—Luka 21:17.
NOBE UKALONGA’PO BIKA?
15. (a) Le nobe witabije amba tudi mu mafuku a mfulo, ne mwanda waka? (b) “Mfulo” ikapita namani ku boba bonso bapela Yehova ne ku boba bakōkela ku buludiki bwa Bulopwe bwa Leza?
15 Bupolofeto buvule bwa mu Bible byobufikidila dyalelo, mwene nobe ubamone’tu amba bine tudi mu mafuku a mfulo? Yuka’mba shi myanda miyampe ibasapulwa musakila Yehova, bine papo “mfulo” keifika shayo. (Mateo 24:14) “Mfulo” i kitatyi kisa kufundula’ko Leza bibi byonso pano pa ntanda. Yehova usa kwingidija Yesu ne bamwikeulu bakomo pa konakanya boba bamupela ku kusaka kwabo. (2 Tesalonika 1:6-9) Satana ne bandemona bandi kebakongolapo kadi mizo dikwabo. Kupwa, Bulopwe bwa Leza bukapungulwila madyese pa bantu bonso bakōkele ku buludiki bwabo boloke.—Kusokwelwa 20:1-3; 21:3-5.
16. I biyampe ulonge bika?
16 Mfulo ya ngikadilo ya bintu ya Satana byoyafwena, i biyampe twiipangule amba, ‘I bika byomfwaninwe kulonga?’ I biyampe twendelele na kwifunda kuyuka Yehova ne byobya byasaka kotudi. (Yoano 17:3) Ikala mwifundi musumininwe wa Bible. Ikala na kibidiji kya kwitana kitatyi ne kitatyi na bakwenu bakimba kulonga kiswa-mutyima kya Yehova. (Tanga Bahebelu 10:24, 25.) Wifunde kuyuka Yehova Leza kupityila ku Kinenwa kyandi, kadi shinta byonso bikulomba kushinta mu būmi bobe amba witabijibwe na Leza.—Yakoba 4:8.
17. Mwanda waka konakanibwa kwa babi kukatulumuja bavule?
17 Yesu wālaile amba bantu bavule bakapumpunya bukamoni bulombola’mba tudi mu mafuku a mfulo. Bonakani bwa babi bukafika na mu kitulumukila ne bwa mu kukopa kwa diso. Bukatulumuja bantu bavule pamo bwa ngivi wa bufuku. (Tanga 1 Tesalonika 5:2.) O mwanda Yesu wādyumwine amba: “Mwanda monka mobādi bekadile mu oa mafuku a kumeso kwa Dilobe, badya batoma, bana-balume basonga, bana-bakaji nabo basongwa, kufika ne difuku dyātwelele Noa mu safina, kadi kebātele’kopo mutyima enka ne byāile Dilobe dyēbakomba bonso, ne kitatyi kya kwikala’po kwa Mwanā muntu nakyo kikekalanga’nka nabya.”—Mateo 24:37-39.
18. I kidyumu’ka kyādyumwine Yesu kyotufwaninwe kuta’ko mutyima?
18 Pa kino, Yesu wālombwele bemvwaniki bandi amba: “Ino dyumukai banwe bene kutyina’mba mityima yenu yakalēmenenwa na mudīlo-mpata, na mutomeno-mpata, ne na makambakano a mu būmi, kadi dyodya difuku dyakemukwata bukidi bonka mu kitulumukila pamo bwa dikinga. Mwanda dikāya pa boba bonso bashikete pano pa ntanda. Nanshi kemwakilālai, abijai kyaba kyonso mu milombelo amba muyuke kupanda ku bino bintu byonso bitungilwe kulongeka ne kwimana [kwitabijibwa] ku meso a Mwanā muntu.” (Luka 21:34-36) I kipite buya kulama binenwa bya Yesu mu mutyima. Mwanda waka? Mwanda boba betabijibwe na Yehova Leza ne na “Mwanā muntu,” Yesu Kidishitu, bo bakapanda pa mfulo ya ngikadilo ya bintu ya Satana kadi bo bakekala nyeke ne nyeke mu ntanda impya ya kutendelwa yafwena’i!—Yoano 3:16; 2 Petelo 3:13.
^ mus. 4 Shi usaka kuyukila’ko myanda mikwabo ilombola amba Mikele i dijina dikwabo dya Yesu Kidishitu, nabya tala Mbwejo pa paje 218-219.
Yukila'ko Bikwabo
MPANGIKO YA KWIFUNDA BIBLE
Mwanda Waka Twifunde Bible?
Bible ulondololanga bipangujo bya mvubu mu būmi biipangulanga midiyo ne midiyo ya bantu ntanda yonso. Le nobe usaka alondolole byobe?


text:
Sena Jesu Wakali Buyo Muntu Uuli Kabotu?
Bwiinguzi bwamu Bbaibbele
Jesu tanaakali buyo muntu uuli kabotu. Muciindi caboobo, wabajatikizya kapati bantu kuzwa kaindi. Amubone basikulemba zyansiku balaampuwo kapati abalembi bamwi nzyobakaamba kujatikizya Jesu:
“Jesu waku Nazareta . . . ngomuntu uuzyibidwe kapati kuzwa kaindi.”—H.G. Wells, sikulemba zyansiku waku England.
“Buumi bwa Jesu bwabajatikizya kapati bantu anyika iino alimwi bantu banji bazumanana kujatikizyigwa.”—Kenneth Scott Latourette, sikulemba zyansiku waku America alimwi mulembi wamabbuku.
Ibbaibbele lilatondezya ikaambo Jesu ncaabajatikizya bantu banji kwiinda muntu uuli woonse wakaponede.
Ciindi Jesu naakabuzya basikumutobela ibakali balongwe bakwe kuti naa bakali kuyeeya kuti nguni, umwi wambabo wakaingula kabotu kuti: “Nduwe Kilisito, Mwana wa Leza muumi.”—Matayo 16:16.


text:
CIIYO 14
Bwami Bweti Bukalele Cishi Conse Capanshi
Lotela, ni Bwami cini mbotulaambangaponga?— Ee, ni Bwami bwa Lesa, Bwami bweti bukalete kayi paladaiso pacishi conse capanshi. Sena inga uyanda kwinshiba makani manji alaambanga sha Bwami ubu?—
Bwami buli bonse bukute mwami. Mwami endiye ukute kulela bantu necishi. Sena umwinshi Mwami wa Bwami bwa Lesa?— Ni Yesu Kilisitu. Ukute kwikala kwilu. Lino-lino, nakabe Mwami wabantu bonse bali pacishi capanshi! Sena ulayeyenga eti nikukabe kukondwa Yesu akaba Mwami wacishi conse capanshi?—
Inga nicani ncemulalangilinga mu Paladaiso?
Nitukabe bantu bakondwa! Mu Paladaiso bantu nteti bakalwanenga na kuya kunkondo. Bantu bonse nibakabe pacibusa. Kuliya eti akakolwe na kufwa. Bashipilwa nibakabone, bacibulu nibakatatike kwamba, abo batacikonsho kwenda nibakacikonshe kufwamba nekuculoka. Bantu bonse nibakabe necakulya cinji. Binyama nibikabe pacibusa. Bantu balafwa nibakapundushiwe. Bantu banji mboleyi mubuloshuwa ino nibakapundushiwe naboyo, bantu eti Rabeka, Rahabi, Eliya, ne Devidi nibakapundushiwe! Sena usuni kwamba eti mukabonane bakapundushiwa?—
Yehova ukusuni kayi usuni kwamba eti koli wakondwa. Ito ulapitilishi kwiya sha Yehova nekumunyumfwila, nukabe nebuyumi butapu kayi nukekale mupaladaiso kwamuyayaya! Sena ici endico ncosuni?—
BELENGANI MU BAIBOLO YENU
Yesaya 2:4; 11:6-9; 25:8; 33:24; 35:5, 6
Yohane 5:28, 29; 17:3


text:
ISAMBILILO 13
Acani Cino Cilicitika ku Mipepele?
1. Uzye imipepele yonsi ayacisinka?
Mu mipepele yonsinye, awantu awazima amo wawa. Icizima acakuti e Leza wawamanya wa-a awantu swinya akawasakamala. Icawulanda acakuti imipepele impusanempusane, yikacita ivintu iviwipe. (2 Wakorinte 4:3, 4; 11:13-15) Wano wakalemba amalyasi ya vino vikacitika munsi, wakasimika ukuti, imipepele yimwi ikayisanzya mukukoma awantu, mu nkondo, nukuyinvya awana. Co-o cikaleta uwulanda nkaninye kwe wano wasuwila mwe Leza!—Wazya Mateyu 24:3-5, 11, 12.
Imipepele yacisinka, yikacindika Leza apo iyawufi yeni yisimusecelezya. Wakasambilizya vino vitawa mwe Baibolo, ivyawufi pe Leza na pe wano wafwa. E Yehova akalonda awantu wamumanye swinya wamanye icisinka pe weliwe.—Wazya Ezekiel 18:4, 1 Timoti 2:3-5.
2. Acani cino cilicitika ku mipepele?
E Leza asiwipwa kumipepele yino yikati yamukunda pano mucakusimicila yakunda insi yakwe Satana. (Jemusi 4:4) E Baibolo akati imipepele yawufi yonsi e Babeloni Mukulu. Izinanye lyo-o lyafuma ku kaya kuno kwatalicizile imipepele yawufi. Akayanye ka-a, kalinji kweneko pansizi ye mulamba wakwe Nowa. Nombanye, e Leza alifumyapo imipepele yawufi yino yayinvya awantu.—Wazya Ukuwumbulika 17:1, 2, 5, 16, 17; 18:8.
Ilyasi ilizima alya kuti e Yehova atiwilila awantu awacisinka wano wawa mu mipepele yawufi insi yonsi. Swinya, akusambilizya wa-a awantu icisinka ukuti walemenkane.—Wazya Mika 4:2, 5.
3. Uzye awantu wacisinka wazipizile ukucita wuli?
E Yehova wasakamala awantu wano wakunda ivintu ivyacisinka ni vizima. Akalonda ukuti wafume mu mipepele yawufi. Awantu wano watemwa Leza, wakayipa ukuwombela pa miwele yawo pakuti wasecelezye Leza.—Wazya Ukuwumbulika 18:4.
Mumpindi ya Wina Klistu awakutalicila, pano awantu wacisinka wivwile ilyasi lizima, wasecelezile nkaninye. Wasambilizile imiwele iyipya kwe Yehova yino yawaletezile icimwemwe ni suwilo. Wa-a awantu wawa acakulolelako icizima kwe sweswe amuno pano wivwile ilandwe lizima, watalisile ukucindika ukulonda kwakwe Yehova ukulusya icili consinye.—Wazya 1 Watesalonika 1:8, 9; 2:13.
E Yehova akapocelela awantu mu lupwa lwakwa kapepa wakwe wonsi wano wakaleka ukupepa kwawufi. Ndiwivwila e Yehova pano akukwita, uliwa we ciwuza wakwe. Mulupwanye lo-o, mwawa awantu wano wakundana, wakapepa Yehova, na kunkolelo waliwa nu wumi wa pe na pe.—Wazya Marko 10:29, 30; 2 Wakorinte 6:17, 18.
4. Uzye e Leza alileta wuli insansa munsi yonsi?
Uwupinguzi wuno wuliponela imipepele yawufi alilyasi lizima nkaninye. Wo-o uwupinguzi, wulileta uwuntungwa insi yonsinye. Imipepele yawufi yitalitela yipatunkanye awantu swinya nanti ukuwasambilizya ivyawufi. Awantu insi yonsinye waliwapepa Leza wenganye uwacisinka.—Wazya Ukuwumbulika 18:20, 21; 21:3, 4.


text:
June 12-18
INYIMBO SHA BULANDA 1-5
Ulwimbo 128 ne Pepo
Amashiwi ya Kutendekelapo (3 min. nelyo ukucepako)
ICUMA ICABA MU CEBO CA KWA LESA
“Ukuba no Mutima wa Kulolela Kulatwafwa Ukushipikisha”: (10 min.)
[Tambeni vidio ya Ifyaba mwi Buuku lya Inyimbo sha Bulanda.]
Inyi 3:20, 21, 24—Yeremia alilangile ukuti ali no mutima wa kulolela kabili ashintilile pali Yehova (w12 6/1 ibu. 14 amapara. 3-4; w11 9/15 ibu. 8 para. 8)
Inyi 3:26, 27—Ukushipikisha amafya ayesha icitetekelo kukatwafwa ukushipikisha amafya ayakesa ku ntanshi (w07 6/1 ibu. 11 amapara. 3-4)
-
Ukufwayafwaya Icuma Icaba mu Cebo ca kwa Lesa: (8 min.)
Inyi 2:17—Bushe “mashiwi” nshi Yehova alandile pali Yerusalemu ayafikilishiwe? (w07 6/1 ibu. 9 para. 3)
Inyi 5:7—Bushe Yehova alakanda abantu pa membu ishacitile ifikolwe fyabo? (w07 6/1 ibu. 10 para. 1)
Bushe ifyo mwabelengele mu Baibolo uno mulungu fyamusambilishe finshi pali Yehova?
Cuma nshi cimbi ico mwasangile ilyo mwalebelenga Baibolo uno mulungu?
-
Ukubelenga Baibolo: (4 min. nelyo ukucepako) Inyi 2:20–3:12
IFYO TWINGACITA PA KUTI TULEBILA BWINO IMBILA NSUMA
Umuku wa Kubalilapo: (2 min. nelyo ukucepako) g17.3 icipande cikalamba—Landeni ico mukalanshanyapo ilyo mukabwelelako.
Icipempu ca Kubwelelamo: (4 min. nelyo ukucepako) g17.3 icipande cikalamba—Mwiteni ukwisasangwa mu kulongana.
Ilyashi: (6 min. nelyo ukucepako) w11 9/15 amabu. 9-10 amapara. 11-13—Umutwe: Yehova E Cakaniko Candi.
IFYO FWE BENA KRISTU TULINGILE UKULAIKALA
Ulwimbo 126
Ukukabila kwa Cilonganino: (8 min.) Nga tamukwete ilyashi lya kukabila kwa cilonganino, kuti mwalanshanya “Kalata Ukufuma kwi Bumba Litungulula” mu citabo ca Ilyashi lya Nte sha kwa Yehova ica mu 2017 amabu. 2-5.
Ifyo Icilonganino ca kwa Lesa Cilebomba: (7 min.) Tambeni vidio ya Ifyo Icilonganino ca kwa Lesa Cilebomba iya mu June 2017.
Isambililo lya Baibolo Ilya pa Cilonganino: (30 min.) kr icipa. 13 amapara. 33-34, akabokoshi akaleti “Imilandu Iikalamba Iyalengele Ukuti Umulimo wa Kushimikila Ulunduluke,” na akaleti “Bushe Mwalishininkisha Ukuti Ubufumu bwa Cine Cine?”
Pitulukeni mu fyo Mwasambilila na mu fyo Mukasambilila Umulungu Ukonkelepo (3 min.)
Ulwimbo 100 ne Pepo


text:
Makani 104: Jesu Wajokela Kujulu
MAZUBA mbwaaya ciya, Jesu walitondezya kuli basikwiiya bakwe ziindi zinji. Aciindi cimwi basikwiiya ibasika kuma 500 bamubona. Naalibonya kuli mbabo, hena ulicizyi Jesu ncaabaambila? Wabaambila Bwami bwa Leza. Jehova wakatuma Jesu anyika kuti akayiisye makani aa Bwami. Wakazumanana kucita eeci kufwumbwa buya naakabusyigwa.
Hena ulayeeya kuti bwami bwa Leza ninzi? Ibwami nimfwulumende ini ya Leza yakujulu, alimwi Jesu Ngonguwe Leza ngwaakasala kuba mwami. Mbuli mbotwaiya, Jesu wakatondezya mbwaya kuba mwami wiinda kubota kwiinda mukusanina basinzala, kuponya baciswa akubusya bafwide.
Aboobo Jesu aakulela kali mwami kujulu kwamyaka iili cuulu, ino anyika aya kuba buti? Nyika yoonse iya kusandulwa akuba paladaiso mubotu. Takukabi kabili nkondo, mazwanga, kuciswa niluba lufwu. Tulizyi kuti eeci ncamasimpe nkaambo Leza wakabamba nyika kuba paladaiso kuti bantu kabakkomana. Nkakaambo kaako ncaakabambila muunda wa Edeni kumatalikilo. Alimwi Jesu uya kubona kuti eeco cintu Leza ncayanda kuti cicitike, cacitwa.
Casika ciindi lino cakuti Jesu ajokele kujulu. Kwamazuba aali 40, Jesu wali kulitondezya kuli basikwiiya bakwe. Aboobo bali masimpe kuti nkwali ulapona. Pele katana balaya basikwiiya bakwe, wabaambila wati: ‘Amukkale mu Jelusalemu kusikila mukatambule muuya uusalala.’ Muuya uusalala ninguzu zibeleka zya Leza, mbuli muwo uunga, uya kubagwasya basikwiiya kuti bakonzye kucita kuyanda kwa Leza. Kumamanino Jesu wati: ‘Mweelede kukambauka makani aamba zyandime mumasena oonse aanyika.’
Jesu amane buyo kwaamba makani aaya, kwacitika cintu cimwi cilamya. Ngooyo watalika kuunka kujulu mbuli mbobona aawa. Kumane cikumbi camuvwumbilila Jesu, aboobo basikwiiya baleka kumubona. Jesu waunka kujulu akutalika kulela basikwiiya bakwe anyika kali kujulu.
1 Ba-Korinto 15:3-8; Ciyubunuzyo 21:3, 4; Incito 1:1-11.
Mibuzyo
- Bali bongaye basikwiiya bamubona Jesu kuciindi cimwi, alimwi ncinzi ncaabaambila?
- Ino Bwami bwa Leza ninzi, alimwi ino buumi buya kuba buti anyika Jesu aakulela kali Mwami kwamyaka iili cuulu?
- Ino Jesu walibonya kwamazuba ongaye kuli basikwiiya bakwe, pele ncinzi lino ncayanda kuti acite?
- Katana basiya basikwiiya bakwe, ncinzi Jesu ncaabaambila kuti bacite?
- Ncinzi cicitika acifwanikiso, alimwi mbuti Jesu mbwaaleka kulibonya?
Mibuzyo aimwi
- Bala 1 Ba-Korinto 15:3-8.
Nkaambo nzi mwaapositolo Paulu ncaakaambaula cakusinizya kujatikizya kubuka kwa Jesu, aboobo nzyintu nzi Banakristo nzyobakonzya kwaamba cakusinizya mazuba aano? (1 Cor. 15:4, 7, 8; Is. 2:2, 3; Mt. 24:14; 2 Timo. 3:1-5)
- Bala Incito 1:1-11.
Mbuti mulimo wakukambauka mbowakasakana kweelana ambokwakasinsimwa ku Incito 1:8? (Inc. 6:7; 9:31; 11:19-21; Kol. 1:23)


text:
BAKUBUSI BALABUZYA
Sena Kutondezya Bube Bubotu Kulagwasya?
‘Bantu tabandijulili mulyango; nkaambo nzi ncondeelede kubajulila balo?’
‘Sena kunyina zintu ziyandika kapati nzyotweelede kulibilika kunze aakwaamba kuti “ndalomba,” alimwi “andalumba”?’
‘Tandeelede kutondezya bube ibuli kabotu kubanabokwesu. Tuli mukwasyi omwe.’
Sena kuli nomukonzya kwaamba majwi aaya? Ikuti kacili boobo, nkokuti mwiindwa bubotu buboola akaambo kakutondezya bube bubotu!
Ncomweelede kuzyiba kujatikizya kutondezya bube bubotu
Kutondezya bube bubotu kulakonzya kumugwasya mumbazu zyotatwe zitobela zyabuumi bwanu:
Mpuwo yanu. Mbomubeendelezya bantu kulakonzya kupa kuti kabamubona kuti muli bantu bali kabotu naa babi. Ikuti kamutondezya bubotu, bantu balalangilwa kumubona kuti mulisimide alimwi mulakonzya kusyomwa
—banoomulemeka. Ikuti kamuli basilunya, bantu balakonzya kwaamba kuti mulibikkila buyo maano nobeni, alimwi cilakonzya kumupa kwiindwa coolwe cakujana mulimo alimwi azyoolwe zimbi. Kweelana a Bbaibbele mbolyaamba, “silunya uliletela masampu.” —Tusimpi 11:17; majwi aamunsi.
Balongwe banu. Bbaibbele lyaamba kuti: “Amulisamike luyando, nkaambo ncecaanzyo calukamantano cilondokede.” (Bakolose 3:
14) Oobu mbocibede caboola kubalongwe. Bantu balabakkomanina aabo ibatondezya bubotu alimwi ibabalemeka. Alimwi buya nguni uunga wayanda kumvwana amuntu silunya naa mubyaabi?
Mbobamulanganya bantu. Mukubusi umwi wazina lya Jennifer wakaamba kuti: “Ikuti lyoonse kamuli babombe, mukuya kwaciindi mulakonzya kubona kucinca bantu mbobaingula kulindinywe nobaba basilunya kapati.” Pele ikuti kamuli basilunya, balakonzya kumwiingula cabukali. Bbaibbele lyaamba kuti: “Cipimyo ncomubelesya kupimina bamwi, ncobayoobelesya kumupimina andinywe.”
—Matayo 7:2.
Masimpe ngakuti: Abuzuba tulaswaangana abantu. Mbotubalanganya bantu kulakonzya kujatikizya mbobatubona alimwi ambobatweendelezya. Munzila imwi, kutondezya bube bubotu kulayandika!
Mbomukonzya kucita kabotu
Amulange-lange bube mbomutondezya. Amulibuzye mibuzyo mbuli yakuti: ‘Sena bapati ndilabalemeka? Sena mabala aakuti “ndalumba” naa “ndalomba” ndilaabelesya-belesya? Sena ndilanyonganizyigwa ciindi nondaambaula abamwi
—ambweni kwiinda mukubala akwiingula tugwalo twaafooni? Sena bazyali bangu abanabokwesu ndilabalemeka, naa ndilacita kufwumbwa mbondiyanda akaambo buyo kakuti “mbamukwasyi wangu”?’
Bbaibbele lyaamba kuti: “Mumakani aakulemekana, amube ndinywe nomuli kumbele kulemeka bamwi.”
—Baroma 12:10.
Amulibikkile mbaakani. Amulembe mbazu zyotatwe momweelede kucita kabotu. Mucikozyanyo, Allison uujisi myaka iili 15 waamba kuti uyandika “kuba muswiilizi mubotu muciindi cakwaambaula kapati.” David, uujisi myaka iili 19 waamba kuti weelede kuleka kulemba tugwalo twaafooni ciindi nali abamukwasyi naa balongwe. Waamba kuti: “Tacitondezyi bulemu. Citondezya kuti toyandi kwaambaula ambabo pele uyanda kwaambaula amuntu uumbi.” Edward, uujisi myaka iili 17, waamba kuti weelede kuleka cilengwa cakutyokezya mubandi ciindi bamwi nobaambaula. Mpoonya Jennifer, iwaambwa kale, ukanzide kuzumanana kubatondezya bube bubotu bapati. Waamba kuti: “Ndakali kubaanzya cakufwambaana kuti ‘kamwaamba’ mpoonya akubasiya kutegwa nduunke kubeenzuma bana-bana. Pele lino ndasolekesya kubazyiba. Candigwasya kapati kutondezya bube buli kabotu.”
Bbaibbele lyaamba kuti: “Mutabikkili buyo maano kuzintu nzyomuyanda nywebo zilikke, pele akuzintu nzyobayanda bamwi.”
—Bafilipi 2:4.
Amulingule mbomuyaambele. Kwamwezi, amubikkile maano mbomwaambaula naa mbomulilemeka mumbazu eezyo nzyomuyanda kucita kabotu. Kumamanino aamwezi, amulibuzye kuti: ‘Sena kutondezya bube bubotu kwandipa kuba muntu uuli kabotu? Muumbazu nzi mondiciyandika kucita kabotu?’ Amulibikkile mbaakani zipya.
Bbaibbele lyaamba kuti: “Mbubonya mbomuyanda kuti bantu bamucitile, andinywe amubacitile mbubonya.”
—Luka 6:31.


text:
Icisimicisyo 64: Solomoni Aibaka Itempuli
ILI Dafidi tangafwa, apela Solomoni ukwansika konse ukwa kufuma kuli baLesa ukwa kwibaka intempuli lya baYehoba. Mu mwaka wa busine mu kuteka kwakwe, Solomoni atatika ukwibaka itempuli, kabili capinte’myaka isanu na ibili na afu wa mwaka pa kulisila. Amasausande ne masausande abalalume bapyunga pe tempuli, kabili paposeka amaboni ayakuti ubwingi pa kwibaka. Nipakuti bapyungisya igolide ne silifa pa kwibaka.
Itempuli lilikwete ifipinda fyobilo ifikulu, koti nififilya isema lyakwete. Pano ifi fipinda fyakulapo libili pali filya ifyali mwi sema. Solomoni abika imbokosi ya kulayana mu cipinda ca mukati ke tempuli, ne fintu fimbi ifi balukubika mwi sema bafibika mu cipinda cimbi.
Ili itempuli lyasila, kwali ukusefya ukukulu. Solomoni afukama pantangile ye tempuli ne kutembela, koti nififi ulukubona mu cikope. Solomoni kalabila kuli baYehoba ati: ‘Iulu ne ulu lya maulu tafikumene ukwikalamo mwebo, mba syani lomba ingacite’fyo iyi iŋanda. Nangabe’fyo, mwe baLesa wanji, ngamulukumfwa ukutembela kwa bantu benu pali uno umupunda.’
Ili Solomoni asila itembelo lyakwe, umulilo wafuma kwiulu. Waoca ne milambu sya nama isyapelwe. Kabili ukutuba ukukulu makosa ukufuma kuli baYehoba kwaisula mwi tempuli. Ici calanga ati baYehoba balukukutika, kabili ati basangalala pe tempuli ne tembelo lyakwe Solomoni. Litempuli, talilipo lisema, e lyaba mupunda uku abantu balukwisa mu kupempela.
Pa mpindi iitali Solomoni ateka mu nsila iya mano, kabili ne bantu basangalala. Pano Solomoni aupa abanakasi abengi ukufuma mu fyalo fimbi abatabapempelapo baYehoba. Kani wamubona umo pali babo uulukupempela ku kalubi? Mukupelako abakasi bakwe Solomoni bamulenga ukutatika ukulonda tulesa tumbi. Kani waisiba icacitika ili Solomoni acite’co? Pano talukusungapo abantu ne nkumbu. Abe’mbifi, kabili abantu tabasangalelepo nakabili.
Ici calenga baYehoba ukumufitilwa Solomoni, kabili bamubula ati: ‘Nkapoka ubufumu kuli webo, ne kumupela umuntu umbi. Nangabe’fyo tekuti mficite mu nsiku sya mweo obe. Sombi mu mpindi ya kuteka kwa mwana obe umwalalume. Pano nsyakapokololepo abantu bonse aba mu bufumu ku mwana obe.’ Ngatubone ifi ici cacitika.
1 Ifyebo 28:9-21; 29:1-9; 1 Imfumu 5:1-18; 2 Ifyebo 6:12-42; 7:1-5; 1 Imfumu 11:9-13
Ifyakwipusya
- Myaka inga yapitapo pakuti Solomoni asile ukwibake’tempuli lya baYehoba, kabili mba nindo paposelwa indalama isyakuti ubwingi?
- Ifipinda ifikulu mwi tempuli muli finga, kabili nindo ibikilwe mu cipinda ca mukati?
- Findo Solomoni alabila mwi tembelo lyakwe ili basila ukwibake’tempuli?
- BaYehoba balanga syani ati basangalala pe tembelo lyakwe Solomoni?
- Abakasi bakwe Solomoni bamulenga ukucite’ndo, kabili cindo cacitika kuli Solomoni?
- Mba nindo baYehoba bakalipila pali Solomoni, kabili findo baYehoba balabila kuli ye?
Ifyakwipusya na fimbi
- Pendeni 1 Ifyebo 28:9, 10.
Ukulingana ne masiwi akwe Dafidi aalembelwe pa 1 Ifyebo 28:9, 10, findo twelelwe ukwesya ukucita mu njikalo syesu isya cila kasuba? (Amasa. 19:14; Filip. 4:8, 9)
- Pendeni 2 Ifyebo 6:12-21, 32-42.
Solomoni alilangile syani ati takupo icakwibaka icibekwe ne bantu icingabakumana ukwikalamo baLesa abo Abacilile? (2 Ifye. 6:18; Cit. 17:24, 25)
Amasiwi akwe Solomoni tusangana pali 2 Ifyebo 6:32, 33 alalange’ndo pali baYehoba? (Cit. 10:34, 35; Gal. 2:6)
- Pendeni 2 Ifyebo 7:1-5.
Fyenka filya abana baIsilaeli balemesye baYehoba isyakubatemasya pa kubona ubuleme bwabo, kani koti nafwebo twacita syani muli bulelo ili tulukulanguluka pafi baYehoba balukusyukisya abantu babo? (2 Ifye. 7:3; Amasa. 22:22; 34:1; 96:2)
- Pendeni 1 Imfumu 11:9-13.
Ubwikasi bwakwe Solomoni bulalanga syani ati cicindeme ukulukuli ne cicetekelo mpaka na kukupelako? (1 Imf. 11:4, 9; Mat. 10:22; Fisu. 2:10)


text:
Makani 87: Mwana Jesu mu Tempele
LANGA mwana musankwa ooyu nkwaambaula kuli bamadaala aaba. Aaba mbafwundisi mutempele lya Leza mu Jelusalemu. Imwana ooyu ngu Jesu. Wakomena-komena. Lino ulijisi myaka iili 12.
Bafwundisi balamwa kapati kubona kuti Jesu ulizyi zinji zya Leza alimwi azintu zimwi zilembedwe mu Bbaibbele. Ino nkaambo nzi Josefa a Maliya ncobatako abalo aano? Ino bali kuli? Atubone nkobabede.
Amwaka Josefa ulaleta mukwasyi wakwe ku Jelusalemu kupobwe liyandika kapati liitwa kuti Pobwe lya Kwiindilila. Musinzo kuzwa ku Nazaleta kuya ku Jelusalemu. Taku uujisi mootoka alimwi taku zitima. Tiibakajisi zyakweendela mazuba aayo. Ibunji bwabantu beenda amaulu, alimwi cilabatolela mazuba aatandila kuli otatwe kusika ku Jelusalemu.
Lino Josefa ulijisi mukwasyi mupati. Aboobo kuli abace ba Jesu basankwa abasimbi mbobeelede kulanganya. Aboobo uno mwaka Josefa a Maliya banyamuka abana babo lweendo lulamfwu kujokela ku Nazaleta. Bayeeya kuti Jesu nkwali uleenda munkamu. Pele baime abusena bumwi nilyabbila zuba, bajana kuti Jesu tako. Bamulangaula kuli bamukowa wabo alimwi akubeenzyinyina, pele bajana kuti tako akwalo. Aboobo bajokela ku Jelusalemu kwaakumulangaula.
Limwi bamujana Jesu kuno kali abafwundisi. Ulaswiilila nzyobaamba alimwi ulababuzya mibuzyo. Bantu boonse balamwa kubona busongo Jesu mbwajisi. Pele Maliya wati: ‘Mwanike iwe, ino nkaambo nzi ncocaalila munsi? Baswaanu andime catukopa cakuti twalema kukulangaula.’
Jesu waingula kuti: ‘Ino mwali kulipenzyela nzi kundilangaula? Hena tamuzyi kuti ndeelede kuba kuŋanda ya Taata?’
Ee, Jesu uyandisya kuba kooko nkwakonzya kwiiya zya Leza. Hena tabuli mbombubo oobo mbotweelede kulimvwa andiswe? Nali kumunzi ku Nazaleta, Jesu inga wali kuunka kumiswaangano ansondo kwaakukomba. Akaambo kakuti lyoonse wali kuswiililisya, waiya zintu zinji zyamu Bbaibbele. Atube mbuli Jesu akuccilila cikozyanyo cakwe.
Luka 2:41-52; Matayo 13:53-56.
Mibuzyo
- Ino Jesu acifwanikiso ujisi myaka yongaye, alimwi nkuli nkwabede?
- Ncinzi Josefa ncalaakucita amwaka abamukwasyi wakwe?
- Nkaambo nzi Josefa a Maliya ncibajokela ku Jelusalemu nilyabbila zuba kabali mulweendo lwakujokela kumunzi?
- Nkuli Josefa a Maliya nkobamujana Jesu, alimwi nkaambo nzi bantu okuya ncibalamwa?
- Ncinzi Jesu ncaamba kuli banyina ba Maliya?
- Mbuti mbotukonzya kuba mbuli Jesu mukuyanda kwiiya Leza?
Mibuzyo aimwi
- Bala Luka 2:41-52.
Nokuba kuti mulawo wakali kuzumizya buyo basankwa kujanika kumapobwe aamwaka, ncikozyanyo nzi cibotu Josefa a Maliya ncobakasiila bazyali basunu? (Lk. 2:41; Dt. 16:16; 31:12; Tus. 22:6)
Mbuti Jesu mbwaakasiya cikozyanyo cibotu kubana basunu mbuli mbobeelede kuswiilila bazyali babo? (Lk. 2:51; Dt. 5:16; Tus. 23:22; Kol. 3:20)
- Bala Matayo 13:53-56.
Mbabaani mazina bace ba Jesu bali bone baambidwe mu Bbaibbele, alimwi mbuti bamwi bobilo mbobakabelesyegwa kumpela mumbungano ya Banakristo? (Mt. 13:55; Inc. 12:17; 15:6, 13; 21:18; Gal. 1:19; Jak. 1:1; Jud. 1)


text:
CHIIYO 10
Kukomba Kwa mpuli Niinzi?
Kuzwa ciindi, Jehova wakali kuyanda kuti mpuli zyoonse zibe aciindi cakusimisyania muzintu zyakumuuya, alimwi kabalaa bweenzuma busimine anguwe. (Deuteronomo 6:6, 7) Bakamboni baJehova ncibakasala buzuba bwakukomba mbuli mpuli mukati kamviki imwi ayimwi, kuti bayizye zintu zyakumuuya ziyandikana zyamumpuli. Nikuba kuti ukkala awulikke ulakonzya kubelesya kabotu ciindi eeci mukwiiya Bbaibbele.
Nciindi cakuswena aafwiifwi aJehova. “Amuswenene kuli Leza alakwe ulamuswenenena.” (Jakobo 4:8) Jehova tumuziba kabotu ikuti twayiya zyiingi atala abube bwakwe, milimu yakwe ijanika muBbaibbele. Inzila nguba yakutalisya ciiyo campuli, nkubaa ciindi cakubala Bbaibbele antoomwe, akutobelezya mabambe amuswaangano uucitwa akati kamviki uutegwa Mulimu Abuumi BwaciKristu. Umwi mukati kampuli, ulakonzya kupegwa cibeela cakubala mpawo boonse balakonzya kwiizya atala anzibayiiya kuzwa muMagwalo.
Nciindi cakuzibana kabotu mumpuli. Baalumi abakayintu kubikkilizya bazyali abana, basimya kujatana kwabo ciindi nibayiya Bbaibbele mbuli mpuli. Ceelede kuba ciindi cibotezya caluumuno umwi awumwi ncalangilide mukati kamviki. Bazyali balakonzya kusala zyiiyo zyazisobano, kweendelana aminyaka yabana babo kwiinda mukubelesya zijanika muNgaziyakulinda amu Sinsimuka! naa kubelesya webbusayiti yesu iitegwa jw.org. Mulakonzya kweebela pulogilamu iijanika aa JW Broadcasting (tv.jw.org) alimwi muzuwe atala anjiyo. Mulakonzya kwambuula atala amapenzi bana ngibaswaana kucikolo, akujana nzila yakwaamanisya. Mulakonzya kubotelwa mukulibambila kwiimba nyimbo zitakayimbigwe kumiswaangano iitobela, alimwi mulakonzya kulya zyakulya zyuuba-uba antoomwe.
Eeci ciindi ciyandikana loko ncimubaaco mumviki imwi ayimwi cakukomba Jehova aamwi, cigwasya mpuli kujana kubotelwa muJwi lyaLeza, alimwi uyoomulongezya kapati.
Nkaambo nzi nitubaa ciindi cakukomba kwampuli?
Bazyali ngabalacita biyeni kuti cibe ciindi cinoneezya mpuli yoonse?