text:
ICIPANDWA 6
Abafwa Baba Kwi?
Tuba shani nga twafwa?
Cinshi tufwila?
Cinshi ukwishiba ifyo imfwa yaba kwingatusansamushisha?
AYA e mepusho yalungulusha abantu pa myaka iingi sana. Mepusho yacindama. Bonse fye te mulandu ne fyo twaba na kuntu twikala, tulatontonkanyapo pali aya mepusho.
2 Mu cipandwa cifumineko, twalandile pa fyo ilambo lya cilubula ilya kwa Yesu Kristu lyaiswile inshila ku bumi bwa muyayaya. Twasambilile no kuti Baibolo yalisobela inshita ilyo “imfwa tayakabeko.” (Ukusokolola 21:4) Pali ino nshita bonse tuli bena kufwa. Imfumu Solomone yatile: “Aba mweo bantu abaishibo kuti bakafwa.” (Lukala Milandu 9:5) Tulesha na maka ukutantalisha ubumi bwesu. Na lyo line tulaipusha ifyo tukaba nga twafwa.
3 Abatemwikwa besu nga bafwa, tulaloosha. Kabili kuti twaipusha atuti: ‘Bushe bali mu musango nshi? Bushe balecula? Bushe balatusakamana? Bushe kuti twabafwa? Bushe tukabala atubamona na kabili?’ Imipepele icalo fye conse yasuka ifyalekanalekana kuli fi fipusho. Bamo basambilisha ati nga uli musuma, ukaya ku muulu lelo nga uli mbifi ukayapya mu mulilo. Imipepele imbi na yo isambilisha ati, abantu nga bafwa baya ku cifulo ca mipashi mu kuba ne fikolwe fyabo. Imbi na yo imipepele isambilisha ati abafwa baya ku calo cimbi fye ica pa nshi ku kuyapingulwa no kufyalwa cipya cipya.
4 Ifyo fifundisho fya mipepele fyonse, filanda pa cintu cimo, ukutila kwaba cimo mu mubili wesu icishifwa ilyo umubili wafwa. Ukulingana ne mipepele mupepi fye na yonse, nampo nga ya ku kale nelyo ya muno nshiku, ciba kwati tulatwalilila ukuba abomi pe na pe no kuba na maka ya kumona, ukuumfwa, no kutontonkanya. Lelo kuti caba shani ifyo? Imibombele ya bongobongo yesu e ilenga twaba na mano e lyo no kulatontonkanya. Umuntu nga afwa, bongobongo ilaleka ukubomba. Tatutwalilila ukwibukisha ifintu, ukumfwa no kuba na mano mu cisungusho ilyo bongobongo yaonaika.
NOMBA CIBA SHANI NGA TWAFWA?
5 Yehova Uwapangile bongobongo alishiba ifyo ciba nga twafwa. Alishiba icine, kabili mu Cebo cakwe, Baibolo, alilondolola ifyaba abafwa. Ifyo Baibolo isambilisha, ifyalondoloka bwino bwino ni fi: Umuntu nga afwa, tabako na kabili. Imfwa kukanaba no mweo. Abafwa tabamona nelyo ukumfwa nelyo ukutontonkanya. Takwaba nangu fye cimo mu mubili icishifwa ilyo umubili wafwa. Tatwakwata umweo nelyo umupashi uushifwa.*
6 Pa numa ya kusosa ukuti aba mweo balishiba ukuti bakafwa, Solomone alembele ukuti: “Lelo abafwa bantu abashaishiba kantu nangu kamo.” Kabili akomaile pali ici cishinka ilyo asosele ukuti abafwa te kuti batemwe nelyo ukupata umuntu kabili atile “takuli ica kucita nangu ca kwelenganya nangu kwishiba nangu mano ku [nshiishi].” (Lukala Milandu 9:5, 6, 10) Pa Amalumbo 146:4 na po patila umuntu nga afwa, ninshi “yaloba amatontonkanyo yakwe.” Tulafwa kabili tapaba icishala no mweo ilyo umubili wesu wafwa. Ubumi twakwata bwaba ngo lubingu lwa kandulo. Kandulo nga yaleka ukwaka, ulubingu taluya nangu kumo. Lupwa fye.
ICO YESU ASOSELE PA MFWA
7 Yesu Kristu alilandilepo pa fyaba abafwa. Alandile pali Lasaro uwafwile, uo aishibene nankwe sana. Yesu aebele abasambi bakwe ati: “Lasaro umunensu nalaalo tulo.” Abasambi bamwene kwati Yesu aleti Lasaro aletuusha mu tulo pa kuti apole. Te fyo cali. Yesu alondolwele ati: “Lasaro nafwa.” (Yohane 11:11-14) Moneni ukuti Yesu alingenye ukufwa ku kutuusha na ku kulaalo tulo. Lasaro tali mu muulu nelyo mu mulilo wa pe. Taile ku kuba na bamalaika nelyo ifikolwe. Lasaro tailefyalwa cipya cipya ukuba umuntu umbi. Alifwile kabili aletuusha kwati nalimo ali fye mu tulo lelo ukwabulo kulota. Amalembo yambi na yo yatila imfwa yaba kwati tulo. Ku ca kumwenako, ilyo umutumwa Stefani apoolelwe amabwe mpaka afwa, Baibolo itila “aponene mu tulo.” (Imilimo 7:60) No mutumwa Paulo alembele pa lwa bamo aba mu nshiku shakwe ati “balilaala” utwa mfwa.—1 Abena Korinti 15:6.
8 Bushe Lesa afwaile ukuti abantu balefwa ilyo ababumbile? Awe! Yehova abumbile umuntu ukuti aleikala ku ciyayaya pe sonde. Nge fyo twasambilile ku numa muli cino citabo, Lesa abikile umwaume wa ntanshi no mwanakashi mwi bala ilisuma nga nshi. Abapeele ubumi bwapwililika kabili ili lyali lipaalo. Yehova alefwaya ubusuma bweka bweka bulebakonka. Bushe kuti kwaba umufyashi waba no kutemwa uwingafwaya abana bakwe ukukalipwa pa mulandu wa bukote ne mfwa? Te kuti kube! Yehova alitemenwe abana bakwe kabili alefwaya baleipakisha insansa shibelelela pano calo. Ulwa bantunse, Baibolo itila: “[Yehova] abika ne nshita ya muyayaya mu mitima ya bantu.” (Lukala Milandu 3:11) Ilyo atubumbile, Lesa abikile muli ifwe ukufwaya kwa kuti tuleikala umuyayaya. Kabili aliteyanya ukuti ico tufwaya cikacitike.
ICO ABANTU BAFWILA
9 Nomba cinshi abantu bafwila? Pa kwasuka ico, tufwile ukwishiba icacitike ilyo kwali fye umwaume umo no mwanakashi umo pano calo. Baibolo ilondolola ati: “Yehova Lesa ameseshe mu mushili no muti onse uo bengatemwo kumona kabili uwawama ku kulya.” (Ukutendeka 2:9) Lelo kwali ne cibindo cimo. Yehova aebele Adamu ukuti: “Umuti onse uwa mwi bala, ukulya ulelyako: lelo umuti wa kulengo kwishibo busuma no bubi te kuti ulyeko: pantu mu bushiku walyako ukufwa ukafwa.” (Ukutendeka 2:16, 17) Ici cipope tacayafishe ukukonka. Kwali imiti iingi iyo Adamu na Efa bali no kulalyako. Lelo, ici cipope cabapeele ishuko lya kulanga ukuti baletasha ku wabapeele fyonse ukubikako fye no bumi bwapwililika. Kabili icumfwila cabo cali no kulanga ukuti balicindike ubulashi bwa kwa Shibo wa mu muulu no kuti balefwaya e o alebatungulula bwino bwino.
10 Ku ca bulanda, Adamu na Efa bakeene fye ku mumbo ukuumfwila Yehova. Satana alandiile mu nsoka no kwipusha Efa ukuti: “Lesa asosele, ati, Mwilalyako ku muti onse wa mwi bala, mwa?” Efa ayaswike ati: “Ifisabo fya miti ya mwi bala kuti twalyako: lelo ifisabo fya muti uuli mu kati ke bala, Lesa atile, Mwilalyako, kabili mwilakumyako, epali mwafwa.”—Ukutendeka 3:1-3.
11 Satana atile: “Ukufwa tamwakafwe;…Lesa aliishibo kuti mu bushiku mukalyako, e mukashibulwa amenso yenu, kabili mukaba nge milungu, abaishibo busuma no bubi.” (Ukutendeka 3:4, 5) Satana alefwaya Efa ukusumina ukuti ubusuma e mo bwali mu kulya icisabo babindilwe ukulyako. Satana ena atile, Efa alikwete nsambu ya kuipingwila ukuti ici e cisuma ne ci e cibi; ali no kucita ico umwine alefwaya. Satana na kabili atungile ukuti Yehova alebepa fye pa fyali no kucitika nga balya kuli cilya cisabo. Efa aumfwilile Satana. E ico, asabile icisabo no kulya. E lyo apeeleko no mulume wakwe na o aliliile. Te mu kuti tabaishibe ifyo balecita. Balishibe ukuti balecita filya fine fye Lesa abebele ukukanacita. Ilyo balile icisabo, bapulile funde ilyali fye bwino kabili ilishayafishe kukonka. Basuulile Shibo wa mu muulu e lyo no bulashi bwakwe. Babulile umwa kulesesha pa fyo basuulile Kalenga wabo uwaba no kutemwa!
12 Ku kulangilila: Kuti mwaumfwa shani nga mwakushishe umwana mwaume nelyo umwanakashi, e lyo pa numa akaana ukumumfwila ica kuti camoneka no kumoneka ukuti tamucindika nelyo fye ukumutemwa? Kuti camukalifya sana. E ico, elenganyeni ifyo Yehova aumfwile ilyo Adamu na Efa bamupondokele.
13 Tapali ico Yehova ali no kulekela Adamu na Efa ukuba no bumi bwa muyayaya. Balifwile, nga filya fine asosele ukuti bakafwa. Adamu na Efa tabaliko na kabili. Tabaileba imipashi ku cifulo cimo ifi. Ifyo Yehova aebele Adamu ilyo alemulubulwisha pali bucintomfwa bwakwe e filanga ico cishinka. Lesa atile: ‘Ukabwelela ku mushili, pantu e ko wafumine. Pantu uli lukungu, kabili ku lukungu e ko ukabwelela.’ (Ukutendeka 3:19) Lesa abumbile Adamu ku lukungu. (Ukutendeka 2:7) Ilyo ashilabumbwa, Adamu taliko. E ico, ilyo Yehova atile Adamu akabwelela ku lukungu, aloseshe mu kuti Adamu takabeko. Ali no kuba uwabula ubumi nga filya ulukungu ulo abumbilweko lwaba.
14 Adamu na Efa nga e po baba na nomba, lelo balifwile pantu bakeene ukumfwila Lesa ku mufulo fye, e ico balibembwike. Ico tufwila, ni co bonse fwe bafuma kuli Adamu twalipyana ulubembu ne mfwa. (Abena Roma 5:12) Lulya lubembu lwaba ngo bulwele bwabipisha ubo umuntu ashingatandula. Imfwa, e citiipu icifumamo. Imfwa mulwani, te cibusa wesu. (1 Abena Korinti 15:26) Ala cilatusansamusha ukwishiba ukuti Yehova alipekanya icilubula icikatulubula kuli uyu mulwani wabipisha!
UKWISHIBA IFYO IMFWA YABA KULAAFWA
15 Ifyo Baibolo isambilisha pa fyaba abafwa filatusansamusha. Nge fyo twamona, abafwa tabakalipwa nelyo ukuba na malangulushi. Tatufwile ukutiina abafwa, pantu te kuti batucite icabipa. Abafwa tabakabila ukwafwa kwesu, kabili te kuti batwafwe. Teti tulanshanye na bo. Bashimapepo abengi balabepa ati kuti bayafwa abafwa, kabili abacetekela ifisosa isho ntungulushi balashipeela ne ndalama. Lelo, ukwishiba icine kulatwafwa ukukanabepwa ku basambilisha ubo bufi.
16 Bushe uko mupepa balakonka ifyo Baibolo isambilisha pa bafwa? Abengi tabakonka. Cinshi calenga? Pantu ifyo basambilisha fifuma kuli Satana. Abomfya imipepele ya bufi ku kulenga abantu ukusumina ukuti imibili yabo nga yafwa, bakatwalilila ukuba no mweo ku cifulo ca mipashi. Ubu na bo bufi ubo Satana abepa pa kuti afumye abantu kuli Yehova Lesa. Acita shani ifyo?
17 Nge fyo tumwene kale, imipepele imo imo isambilisha ukuti umuntu nga te mololoke, ilyo afwa aya ku cifulo cimo mu kupya mu mulilo wa pe. Ici cisambilisho tacicindika Lesa. Yehova ni Lesa wa kutemwa kabili te kuti alenge abantu ukucula muli iyi nshila. (1 Yohane 4:8) Kuti mwaumfwa shani nga ca kuti umo abikile iminwe ya mwana wakwe mu mulilo pa mulandu wa bucintomfwa? Bushe kuti mwacindika uyo muntu? Na kuba te kuti mutemwe no kumwishiba! Kuti mwalanda fye ati kwena munkalwe icine cine! Ifi e fyo Satana afwaya ifwe ukusumina, ukutila Yehova alalungulusha abantu mu mulilo wa pe, pa minshipendwa ya myaka!
18 Satana na kabili abomfya imipepele imo imo ku kusambilisha ukuti abantu nga bafwa, balasanguka imipashi iyo aba mweo bafwile ukucindika. Ukulingana no ku kufunda, imipashi ya bafwa kuti yabe fibusa fisuma sana nelyo abalwani babipisha. Abengi balacetekela ubu bufi. Balatiina abafwa kabili balabacindika e lyo no kubapepa fye. Lelo, Baibolo isambilisha ukuti abafwa baba mu tulo no kuti tufwile ukupepa fye Lesa wa cine Yehova, Kabumba wesu kabili Uutupeela ifyo tukabila.—Ukusokolola 4:11.
19 Ukwishiba ifyaba abafwa kulamwafwa ukukanabepwa ku ba mipepele. Na kabili kumwafwa ukumfwikisha fimbi ifyo Baibolo isambilisha. Ku ca kumwenako, nga mwaishiba ukuti abantu tabaya ku cifulo ca mipashi ilyo bafwa, mukeshiba ukuti ubulayo bwa kutila tukekala umuyayaya pano isonde bwalicindama sana.
20 Kale sana, Yobo umulungami aipwishe nga ca kutila “Umuntu uwafwa,…engaba no mweo kabili?” (Yobo 14:14) Bushe umuntu uushili na mweo, uufwile, kuti aba umumi na kabili? Ico Baibolo isambilisha pali uyu mulandu cilasansamusha sana, kabili ici e co icipandwa cikonkelepo cikalandapo.
IFYO BAIBOLO ISAMBILISHA
- Abafwa tabamona, tabomfwa kabili tabatontonkanya.—Lukala Milandu 9:5.
- Abafwa baba pa kutuusha; tabacula.—Yohane 11:11.
- Ico tufwila ni co twalipyana ulubembu lwa kwa Adamu.—Abena Roma 5:12.
* Moneni Ifyebo na Fimbi ifilelanda pa mashiwi ya kuti “umweo” na “umupashi.”
Amepusho
1-3. Mepusho nshi abantu bepusha pa mfwa, e lyo bushe imipepele yapusanapusana yasuka shani aya mepusho?
4. Cinshi imipepele iingi ifunda pa mfwa?
5, 6. Cinshi Baibolo isambilisha pa fyaba abafwa?
7. Bushe Yesu alondolwele shani imfwa?
8. Twaishiba shani ukuti Lesa talefwaya abantunse ukulafwa?
9. Cibindo nshi Yehova apeele Adamu, kabili cinshi ici cipope cishayafishe kukonka?
10, 11. (a) Bushe cali shani pa kuti Adamu na Efa bakaane ukumfwila Lesa? (b) Cinshi bucintomfwa bwa kwa Adamu na Efa bwabelele mulandu wabipisha?
12. Cinshi cingatwafwa ukumfwikisha ifyo Yehova aumfwile ilyo Adamu na Efa bamupondokele?
13. Yehova asosele ukuti cinshi cali no kucitikila Adamu nga afwa, kabili ici calola mwi?
14. Cinshi tufwila?
15. Cinshi ukwishiba ifyo imfwa yaba kutusansamushisha?
16. Nani aleta ifisambilisho ifyaba mu mipepele iingi, ni nshila nshi abomfya?
17. Cinshi icisambilisho ca kuti kwaba ukupya mu mulilo wa pe cishicindikila Yehova?
18. Bufi nshi imipepele imo imo isambilisha ubwalenga abantu ukulapepa abafwa?
19. Ukwishiba ifyo imfwa yaba kutwafwa ukwishiba finshi fimbi ifyo Baibolo isambilisha?
20. Cipusho nshi tukalandapo mu cipandwa cikonkelepo?


c: text/html

text:
Uzye Aekwi Kuno Tungazana Amasuko ku Mauzyo Acindame Sana?
Uzye masuko yaaya . . .
muli vyakwe sayansi?
mu mano ya untunze?
muli Baibo?
KALEMBA WAKWE BAIBO UMWI WANENYILE LEZA ATI
“Umpeele ukwiluka . . . Amazwi yako yonsi acumi.” —Masamu 119:144, 160, Amazwi Yakwe Leza.
Baibo ikaasuka mauzyo yano antu aingi wakwe cimwi yakauzya.
Uzye namwe mungatemwa ukuti muzane amasuko?
Pa intaneti paaya webusaiti wa jw.org aangamwazwa.
Pa webusaiti iyo MUNGAWELENGAPO
Baibo umu ndimi kucila pali 100
Masuko ku mauzyo ya muli Baibo
Ivingavwa indupwa
MUNGATAMBA na mavidyo aakalanda pa malyasi amuli Baibo
Masambililo nu tunjimbo twa yana
Malyasi angavwa alumendo na akazyana
Vino yamwi yakacita ku kulangizya utailo
MUNGAKOPA ni mpapulo
Kabuku kaakuti Ilyasi Lisuma Lino Leza Akutuneena!
Ibuku lyakuti Uzye Baibo Ikasambilizya Ukuti Uli?
Ya mangazini ya Lupungu na Loleni!
I UZYO CI PALI YAA LINO MUKALONDESYA UKUMANYA ICASUKO?
Uzye i vyani ivilacitika uku nkoleelo?
Uzye i cisinka ukuti afwe yalaya aumi nupya?
Mungazana masuko ku mauzyo yaa pa jw.org.
(Mungatina apalemvilwe ukuti MPAPULO > MPAPULO IZILI PENEPO)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
MUTWE WA MWANDA WA PA KIBALU | MUMWENA LEZA KUTOMA MFWANKA
Kipupo kya Ntanda Yonso
Kutoma mfwanka i butapani bwa endaenda.
Kwaipaile bantu 100000000 mu myaka katwa yapityile.
Kwipayanga kintu kya bantu 6000000 pa mwaka.
Kwipayanga mwayene wa muntu umo mu masekonde asamba onso.
Kadi kekudipo kilomboji nansha kimo kilombola’mba kukekala kushinta.
Balupusa bafwatakanyanga’mba kino kisela kidi’ko dyalelo kikendelela’nka nenki kufika ne mu 2030, buvule bwa bantu bafwa mwaka ne mwaka mwanda wa kutoma mfwanka bukapita pa bantu 8000000. Kadi balaile amba, kutoma mfwanka kukepaya bantu 1000000000 dya ku mfulo kwa myaka katwa ka 21.
Bantu bafwanga mwanda wa mfwanka ke enkapo boba batomanga’yo. Mu bano bantu bafwanga mubadilwa bantu ba mu kisaka, bene basusuka mu ñeni ne mu mwanda utala kujimija lupeto, enka ne bantu 600000 kebatomengapo mfwanka bafwa mwaka ne mwaka mwanda wa kwesa kobesa mwishi wa mfwanka. Muntu ne muntu udi na kiselwa kilēma pa mwanda wa lupeto luvule lwelwa mwanda wa kwiundapija ne kwikala na bukomo bwa ngitu buyampe.
Kwishila na bipupo byatonwene bamuñanga balonge bukomo bwa kusokola mwa kukwashisha bantu, kino kimpengele kibwanya kundapibwa; kadi muswelo wa kwikyundapa i muyukane biyampe. Muñanga Margaret Chan Mwimaniji mukatampe wa bamuñanga wa Kitango kya Ntanda Kitala Myanda ya Bukomo bwa Ngitu, wanene amba: “Kipupo kya kutoma mfwanka i kiletwe na muntu, kadi kibwanya kupwa kupityila ku bukomo bwa maludiki ne bwa bantu.”
Bukomo bwalongelwe ntanda yonso mwanda wa kulwa na ano makambakano a bukomo bwa ngitu kebwamwekele kashā. Mu Kweji wa 8, 2012, kintu kya matanda 175 aitabije kukwata’ko mpangiko ya kulekeja kutoma mfwanka. * Inoko, buno bukomo bukatampe bwalengeje kino kipupo kitandabuke bininge. Mwaka ne mwaka, matyapu apunga mfwanka ajimijanga midiyala ne midiyala ya madolala mwanda wa kukoka bampotyi bapya, nakampata bana-bakaji ne bansongwalume badi mu matanda mendelele. Bantu batamine na kibidiji kya kutoma mfwanka bakulupile’mba, mudiyo umo wa bantu batoma mfwanka bapile kala ku buno bulobo, bakekala nyeke na kibidiji kya kutoma mfwanka bininge. Nansha bantu byobaleka kutoma mfwanka dyalelo, inoko kibalwa kya bafwa kikelundila’ko bininge mu myaka makumi aná ilonda’ko.
Kukoka bantu ne kutoma mfwanka i kuponejeje bantu bavule mu kibidiji kyobalanga’mba, bakabwanya kwikileka. Ino yo myanda yemwenine Naoko. Washilwile kutoma mfwanka paakidi nkasampe. Kulonda muswelo wadi ulombolwa kino kibidiji ku bisanji, kwamulengeje emone bu udi biyampe. Nansha byaamwene bambutwile bandi bonso babidi bafwa na dyaya dya ku mayumba, waendelele na kutoma mfwanka, nansha ke paadi ulelele bandi bana babidi bana-bakaji. Unena amba: “Nadi na malangalanga pa misongo ya dyaya dya ku mayumba ne kuzumbija mutyima pa bukomo bwa ngitu bwa bami bana, ino nkyadipo mbwanya kuleka kutoma mfwanka. Nadi nkenanga’mba, nkikabwanyapo nansha dimo kuleka kutoma mfwanka.”
Inoko, Naoko walekele kutoma mfwanka. Wamwene bukomo bwa kunekenya kibidiji kyandi kya kutoma mfwanka, kupityila ku bukwashi bwa ino nsulo imo yonka yakweshe midiyo ne midiyo inyongolole ku kutoma mfwanka. Le ino nsulo i nsulo’ka? Tubakulombe wendelele na kutanga.
^ mus. 11 Mu ino mpangiko mubadilwa kulombola bantu byaka bidi mu kutoma mfwanka, kupeleja matyapu apunga mfwanka aleke kukoka bantu, kukandija lupoto lwa bitanshi bya mfwanka ne kutūla’ko mpangiko ya kukwasha bantu baleke kutoma mfwanka.


text:
Bushe Lesa E Uleta Amasanso Yafuma ku Fyabumbwa pa Kuti Atukande?
Icasuko ca mu Baibolo
Baibolo taisambilisha ukuti Lesa e uleta amasanso ayafuma ku fyabumbwa. Nga fintu Baibolo ilanda, paliba ubupusano pa bupingushi bwa kwa Lesa na masanso yafuma ku fyabumbwa.
- Lesa alasala. Baibolo itila: “Umuntunse amona fye ifimoneka ku menso; lelo Yehova ena, amona mu mutima.”—1 Samwele 16:7.
- Yehova alamona mu mitima ya bantu kabili onaula fye ababifi.—Ukutendeka 18:23-32.
- Lesa alabalilapo ukusoka abantu, pa kuti abaumfwa bafulumuka.
Nomba amasanso yafuma ku fyabumbwa, yesa fye ukwabula ukusoka abantu kabili yalepaya no konaula abantu ukwabula ukusala. Abantu nabo, balacita ifilenga amasanso yafuma ku fyabumbwa ukufula pantu balonaula impanga kabili balakuula na mu fifulo umuba sana ifinkukuma, bamulamba e lyo no mwaba sana ifikuuku fya mwela.


text:
ABACAICE BEPUSHA UKUTI
Kuti Nacita Shani Pa Kutila Ndeumfwila Abafyashi Bandi?
Nalimo walishibapo abacaice bamo abo mulingene na bo abaya mu kwangala ica kuti babwela fye pa ng’anda ubushiku, bafwala fye ifyo batemenwe, kabili baya na banabo uko balefwaya pa nshita iyo abene batemenwe. Nalimo abafyashi babo balikwata sana ifya kucita ica kuti tababika na mano ku fyo abana bacita.
Baibolo ilanga ukuti ukukusha abana muli iyi nshila takwawama. (Amapinda 29:15) Icalenga abengi abo tumona ukukanaba no kutemwa, ni co babakushiishe mu mayanda umushali amafunde.
Wilakumbwa abaice abo abafyashi babo basuminisha ukucita fyonse ifyo balefwaya, ulemona ukuti ico abafyashi bobe bakupeelela amafunde ni co balikutemwa kabili balikubikako amano. Nga balekukaanya ukucita fimo ninshi balecita ifyo Yehova Lesa acitile ilyo aebele abantu bakwe ati:
“Nkakucenjesha no kukusambilisha inshila iyo ufwile ukuyamo. Nkakupanda amano ninshi na menso yandi yali pali iwe.”
—Amalumbo 32:8.


text:
Mambo ka kyo Mubujila Kulwako Nkondo?
Bino bishinka byo bilengela Bakamonyi ba kwa Yehoba kubula kulwa nkondo:
Bakokela Lesa. Baibolo wamba’mba bamwingilo ba kwa Lesa “bakabundanga mapoko abo ne kwialula ke bya kujimako.” Kechi “bakafundanga bya kulwa nkondo jibiji” ne.
—Isaya 2:4.
Bakokela Yesu. Yesu waambijile mutumwa Petelo amba: “Bwezha mpoko yobe mu kikwa, mambo bonse basenda mpoko bakafwa ku mpoko.” (Mateo 26:52) Onkao mambo Yesu wafunjishe baana banji ba bwanga amba kechi bafwainwa kwikala na byela bya nkondo ne.
Baana ba bwanga ba kwa Yesu bakokela mukambizho wa kuba’mba “kechi bo ba pano pa ntanda ne” pa kubula kwivwanga mu bya bumulwila ntanda. (Yoano 17:16) Kechi bakanya bantu balwa nkondo nangwa basalapo mwingilo wa bushilikale ne.
Batemwa bakwabo. Yesu wakambizhe baana banji ba bwanga amba “mwitemwe anwe bene na bene.” (Yoano 13:
34, 35) Onkao mambo, baana banji ba bwanga baumvwañenenga nobe banabankazhi kya kuba kechi bakonsheshe kulwa mulwabo ne. —1 Yoano 3: 10-12.
Bena Kilishitu batanshi. Buku umo waambapo amba: “Baana ba bwanga ba kwa Yesu batanshi kechi balwilepo nkondo nangwa kwikala bashilikale ne. Bayukile kuba’mba bino byubilo “kechi byaswañene na butemwe bwaambile Yesu ne mukambizho wa kuba’mba muntu wafwainwa kutemwa mulwanyi wanji ne.” (Encyclopedia of Religion and War) Nangwatu shayuka wa bya bupopweshi mwina German aye Peter Meinhold waambilepo pa baana ba bwanga ba kwa Yesu amba: “Bwina Kilishitu ne bushilikale kechi byendela pamo ne.”
Kukwasha Bantu
Bakamonyi ba kwa Yehoba ke bantu bawama bingi kabiji kechi boba bintu byatama mu byalo mo bekala ne. Banemeka bantu bebalama. Balondela mikambizho iji mu Baibolo:
“Bonse bakokelenga bakulumpe balama kyalo”
—Loma 13:1.
Panai bintu bya kwa Kesala kwi Kesala kabiji bintu bya kwa Lesa, kwi Lesa.”
—Mateo 22:21.
Onkao mambo, tulondela mizhilo,kupana misonko ne kulondela bintu bimo bitubila kafulumende.


text:
Nanchi Mukanya Bantu Kutamba Mafilimu amo, Kutanga Mabuku amo Nangwa Kuteleka ku Nyimbo imo Nyi?
Ine. Jibumba jetu kechi jasalululapo mafilimu, nyimbo ne mabuku amo kuba’mba bakamonyi ba kwa Yehoba o o bafwainwa kutambangako nangwa kutelekangako ne. Mambo ka?
Baibolo waamba’mba muntu yense wafwainwa kufunda “maana a kupima bintu.” Ano maana akamukwashanga kuyuka kyawama ne kyatama.
Mu Baibolo muji mafunde akonsha kukwasha mwina Kilishitu kusala bulongo byakisangajimbwe. * Twafwainwa kuyuka “kimutokesha Nkambo ku muchima,” byonkatu byo tuba na bintu bikwabo mu bwikalo bwetu.
Mu Baibolo tufundamo kuba’mba mutwe wa kisemi uji na luusa lwa kusajila ba mu kisemi kyanji byakisangajimbwe. (1 Kolinda 11:3; Efisesa 6:
^ par. 4 Baibolo kechi utundaika bantu kutemwa bintu bilengela muntu kwikala kapondo, kupopwela mipashi nangwa kuba bulalelale ne.


text:
Ñanyi Ubena Kulama Ntanda?
Nanchi mulanguluka’mba . . .
Lesa nyi?
bantu nyi?
inyi Satana?
BAIBOLO WAAMBA’MBA
“Pano pa ntanda ponse paji mu bulume bwa kwa aye mubi.”—1 Yoano 5:19.
‘Mwana Lesa waishile . . . kuba amba: onaune mingilo ya kwa Diabola’—1 Yoano 3:8.
KWITABILA BINO BYAMBO KUKEMUKWASHA MU BWIKALO BWENU
Kyalengela makatazho aji mu ino ntanda.—Lumwekesho 12:12, Binembelo bya Ntanda Ipya.
Kyakonsha kwitulengela kwitabila amba bintu bikawama kulutwe.—1 Yoano 2:17.
ABYA TWAKONSHA KWITABILA BYAMBO BIJI MU BAIBOLO NYI?
Bintu bisatu byakonsha kwitulengela kwitabila:
Satana wakankalwa kulama. Yehoba ubena kusakisha bingi kuba’mba Satana aleke kulama bantu. Walaya amba, ‘ukafumyapo . . . Diabola.’ Kabiji ukawamisha byonse byaonauna Satana.—Bahebelu 2:14, Binembelo bya Ntanda Ipya.
Lesa wasala Yesu Kilishitu kulama ino ntanda. Yesu wapusana na kalama wakanama wa lwiso ubena kulama ino ntanda luno. Lesa witulaya amba kalama aye Yesu, “Ukobila lusa mulanda ne muyanji, . . . Ukebapokolola ku lumanamo ne ku bukapondo.”—Salamo 72:13, 14.
Lesa kechi ubepa ne. Bamwambapo mu Baibolo amba: “Lesa ubula kubepa.” (Titusa 1:2) Umvwe Yehoba walaya kintu kechi ukankalwa kwikifikizha ne. (Isaya 55:10, 11) “Ukamupangapo mfumu wa pano pa ntanda.”—Yoano 12:31.
KYO MWAKONSHA KULANGULUKANGAPO
Bintu bikekala byepi umvwe mfumu wa pano pa ntanda bamufumyapo?
Buno bwipuzho bwakumbulwa mu Baibolo mu SALAMO 37:10, 11 ne mu LUMWEKESHO 21:3, 4.


text:
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
EeAwe
Baibolo pa Intaneti
BAIBOLO—AMALEMBO YA CALO CIPYA
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
EeAwe
Ukutendeka 46:1-34
Israele na o na bantu bakwe bonse balimine no kuya ku Beere-sheba,+ kabili apeele amalambo kuli Lesa wa kwa wishi Isaki.+ Na Lesa alandile kuli Israele mu fimonwa fya bushiku no kutila:+ “Yakobo, Yakobo!” na o atile: “Mukwai!”+ E lyo akonkenyepo ukusosa ati: “Nine Lesa wa cine,+ Lesa wa kwa wiso.+ Witiina ukuya ku Egupti, pantu kulya e ko nkakulenga ukuba uluko ulukalamba.+ Ine nkaya na iwe ku Egupti kabili ine wine nkakubwesha;+ na Yosefe akabika iminwe yakwe pa menso yobe.”+ Pa numa, Yakobo aimine ukufuma ku Beere-sheba, na bana ba kwa Israele basendele Yakobo shibo na bana banono babo na bakashi babo mu maceleta ayo Farao atumine ku kumusendelamo.+ Kabili, basendele ne mikuni yabo ne fipe fyabo, ifyo banonkele mu calo ca Kanaani.+ Basukile bafika ku Egupti, Yakobo na bana bakwe bonse pamo nankwe. Aile na bana bakwe na bana ba bana bakwe, abana bakwe abanakashi na bana ba bana bakwe abaume, abana bakwe bonse, bali pamo nankwe ukuya ku Egupti.+ Nomba aya e mashina ya bana ba kwa Israele abaile ku Egupti:+ Yakobo na bana bakwe: Ibeli lya kwa Yakobo ni Rubene.+ Na bana ba kwa Rubene ni Hanoke na Palu na Hesrone na Karmi.+ Na bana ba kwa Simeone+ ni Yemuele na Yamini na Ohadi na Yakini+ na Sohari na Shauli+ umwana mwaume wa mwanakashi umwina Kanaani. Na bana ba kwa Lebi+ bali ni Gershone,+ Kohati+ na Merari.+ Na bana ba kwa Yuda+ ni Ere+ na Onani+ na Shela+ na Perese+ na Sera.+ Lelo, Ere na Onani bafwiliile mu calo ca Kanaani.+Na bana ba kwa Perese ni Hesrone+ na Hamuli.+ Na bana ba kwa Isakari+ ni Tola+ na Puva+ na Iyobu na Shimrone.+ Na bana ba kwa Sebuluni+ ni Serede na Elone na Yaaleele.+ Aba e bana ba kwa Leya+ abo afyele kuli Yakobo mu Padani-aramu, pamo no mwana wakwe umwanakashi Dina.+ Abana bonse aba bana bakwe abaume na bana bakwe abanakashi bali amakumi yatatu na batatu (33). Na bana ba kwa Gadi+ ni Sifyone na Hagi, Shuni na Esbone, Eri na Arodi na Areli.+ Na bana ba kwa Ashere+ bali ni Imna na Ishba na Ishbi na Beria,+ kwali na Sera inkashi yabo.Na bana ba kwa Beria bali ni Hebere na Malkiele.+ Aba e bana ba kwa Silupa,+ uo Labani apeele kuli Leya umwana wakwe umwanakashi. Aba e bana Silupa afyalile Yakobo: bali ikumi na mutanda (16). Abana ba kwa Rakele,+ muka Yakobo, ni Yosefe+ na Benjamini.+ Kabili kuli Yosefe kwafyelwe Manase+ na Efraimu+ mu calo ca Egupti, abo Asenati+ umwana mwanakashi wa kwa Potifera shimapepo wa ku One amufyalile. Na bana ba kwa Benjamini ni Bela+ na Bekere+ na Ashbele, Gera+ na Naamani,+ Ehi na Roshe, Mupimu+ na Hupimu+ na Ardi. Aba e bana ba kwa Rakele abafyelwe kuli Yakobo. Bonse pamo bali ikumi na bane (14). Na bana ba kwa Dani+ ni: Hushimu.+ Na bana ba kwa Naftali+ bali ni Yaaseele na Guni+ na Yesere na Shilemu.+ Aba e bana ba kwa Bilha,+ uo Labani apeele kuli Rakele umwana wakwe. Asukile afyala abana kuli Yakobo; bonse pamo bali cinelubali (7). Abantu bonse abaile ku Egupti batuntwike+ muli Yakobo, ukufumyako fye abakashi ba bana bakwe abaume. Bonse pamo bali amakumi mutanda na mutanda (66). Na bana abo Yosefe afyele mu Egupti bali babili. Abantu bonse abafumine mu ng’anda ya kwa Yakobo abaile ku Egupti bali amakumi cinelubali (70).*+ Kabili Yakobo atumine Yuda+ ukumutangilila kuli Yosefe ukuyafisha amashiwi ku Goshene. Pa numa baile ku calo ca Goshene.+ Awe Yosefe ateyenye iceleta kabili aile ku kuyakumanya Israele wishi ku Goshene.+ Ilyo amonekele kuli ena apo pene awile pa mukoshi wakwe no kulukushisha ifilamba pa mukoshi wakwe imiku ne miku.+ Asukile Israele aeba Yosefe ati: “Nomba kuti nafwa,+ apo namona icinso cobe, pantu ucili uwa mweo.” E lyo Yosefe asosele kuli bamunyina na ku ba mu ng’anda ya kwa wishi ati: “Lekeni nje mfishe amashiwi kuli Farao aya kuti,+ ‘Bamunyinane na ba mu ng’anda ya kwa tata abali mu calo ca Kanaani nabesa kuno kuli ine.+ Kabili aba bantu bacemi,+ pantu balateka ifitekwa;+ kabili imikuni yabo ne ng’ombe shabo na fyonse ifyo bakwata nabesa na fyo.’+ Nomba ilyo Farao akamwita no kutila, ‘Mulimo nshi mwaishiba?’ Mukatile, ‘Fwe babomfi benu tuli bacemi ukutula ku bwaice bwesu ukufika na nomba, ifwe ne fikolwe fyesu,’+ e lyo mukekala mu calo ca Goshene,+ pantu umucemi onse uwa mpaanga alisuulwa ku bena Egupti.”+
Futunoti
^ Muli Septuagint balilundako amashina 5. E calengele Stefani, pa Imilimo 7:14, alumbule abantu 75, pantu afwile afumishe muli Septuagint.


text:
IFYEBO NA FIMBI
Ukwishiba Icine Pali Tata, Umwana, no Mupashi wa Mushilo
KWALIBA abasumina isambilisho lya kuti muli Lesa umo mwaba abene batatu, na ba ni Tata, Umwana, no Mupashi wa Mushilo. Batila aba bonse batatu balilingana, ba maka yonse, kabili tabakwata intendekelo. Ukulingana ne li sambilisho Tata ni Lesa, Umwana ni Lesa, no Mupashi wa Mushilo ni Lesa, nomba Lesa ena umo fye.
Abengi abasumina ukuti muli Lesa umo mwaba abene batatu tabalondolola bwino ili sambilisho. Nangu ni fyo, batila e fyo Baibolo isambilisha. Mufwile ukwishiba ukuti mu Baibolo tamwaba amashiwi ya kuti “Muli Lesa umo mwaba abene batatu.” Nomba, bushe mu Baibolo mwaliba amashiwi yalanga ukuti Muli Lesa umo mwaba abene batatu? Pa kwasuka ici cipusho, natubebete ilembo ilyo batila e lilanga ukuti muli Lesa umo mwaba abene batatu.
“CEBO ALI NI LESA”
Pali Yohane 1:1 patila: “Mu kutendeka mwali Cebo, kabili Cebo ali pamo na Lesa, kabili Cebo ali ni Lesa.” (Baibolo wa Cibemba uwa mu 1956) Pa numa, umutumwa Yohane alanga bwino bwino mu cipandwa cimo cine ukuti “Cebo” ni Yesu. (Yohane 1:14) Lelo, ifi Cebo aitwa ati Lesa, bamo batila, ninshi Umwana na Tata bafwile ukuba muli Lesa umo wine.
Nomba, mufwile ukwishiba ukuti pa kubala ici cikomo calembelwe mu ciGriki. Pa numa, bakapilibula ba Baibolo bapilibwile ici cikomo ukufuma mu ciGriki ukutwala mu ndimi shimbi. Lelo, bakapilibula ba Baibolo bambi tabapilibula ati “Cebo ali ni Lesa.” Mulandu nshi? Apo balishibe iciGriki Baibolo yalembelwemo, balya bakapilibula batile amashiwi ya kuti “Cebo ali ni Lesa” yafwile ukupilibulwa fimbi. Yafwile ukupilibulwa shani? Moneni ifyo bamo bamo bapilibula ili lembo: “Umwabelele fye Lesa na Lishiwi e fyo ali.” (Bible wa Mushilo uwa mu 1983) “Cebo ali ni lesa.”(The New Testament in an Improved Version) “Cebo ali pamo na Lesa kabili ali nga wena.” (The Translator’s New Testament) Ukulingana na ya maBaibolo, Cebo te Lesa umwine.* Lelo ico Cebo bamwitila ati “lesa,” ni co e wakulisha pa fibumbwa fya kwa Yehova fyonse. Pano ishiwi lya kuti “lesa” lyalola mu kuti “uwa maka sana.”
ISHIBILENIPO NA FIMBI
Abengi tabaishiba iciGriki Baibolo yalembelwemo. E ico kuti mwaishiba shani umo Yohane aloseshe? Natulangilile: Tutile kafundisha alondolwela abana be sukulu icisambilisho cimo. Pa numa ya kubalondolwela, abana be sukulu bapusana mu kumfwa. Bushe abana be sukulu kuti bacita shani pa kuti beshibe bwino bwino ifyacilanda kafundisha? Kuti baipusha kafundisha pa kuti abebe na fimbi. Te ca kutwishika ukuti nga abeba ifishinka na fimbi kuti baumfwikisha uyu mulandu. E fyo cifwile ukuba na pa kwishiba bwino bwino umwalola ilembo lya kwa Yohane 1:1. Mufwile ukumona mwi buuku lya kwa Yohane pa kuti mwishibilepo na fimbi pali Yesu. Ukusambilila na fimbi pali uyu mulandu kukamwafwa ukwishiba icishinka.
Ku ca kumwenako, moneni fimbi ifyo Yohane alemba mu cipandwa 1, icikomo 18. Atila: “Takwaba umuntu nangu umo uwatala amona Lesa [Wa maka yonse].” Nomba Yesu ena, Umwana, abantu balimumonapo, pantu Yohane atila: “Cebo aishilebo buntunse, no kwikala muli ifwe (kabili twaloleshe ubukata).” (Yohane 1:14) Nomba bushe Umwana kuti aba shani Lesa Wa maka yonse? Yohane na kabili atila Cebo ali “pamo na Lesa.” Lelo, bushe umuntu uuli pamo no muntu umbi kuti aba shani uyo wine muntu? Cimbi na co, nga filya pali Yohane 17:3 palanda, Yesu umwine alilanga bwino bwino ukuti alipusana na Wishi. Eta Wishi ati ‘Lesa wa cine eka.’ Kabili ku mpela ye buuku alembele, Yohane asupula uyu mulandu ati: “Ifi fyalembelwa ukuti mutetekele ukuti Yesu ni Kristu Umwana wa kwa Lesa.” (Yohane 20:31) Moneni ukuti, Yesu aitwa ukuti, Umwana wa kwa Lesa, te Lesa iyo. Ifi fyebo fisangwa mwi buuku lya kwa Yohane na fyo filanga umwalola ilembo lya kwa Yohane 1:1. Yesu, Cebo, ni “lesa,” ne co ni mu kuti akwata icifulo ca pa muulu lelo talingana na Lesa Wa maka yonse.
SHININKISHENI UKUTI FYA CINE
Tontonkanyeni na kabili pa cilangililo ca kwa kafundisha na bana be sukulu. Elenganyeni ukuti pali bamo abacili baletwishika, na lintu kafundisha abalondolwela na fimbi. Cinshi bengacita? Kuti baya kuli kafundisha umbi ukuti na o abalondolwele pali ilyo isambililo. Nga ca kutila kafundisha umbi na o alanda filya fine uwa pa kubala alandile, abana be sukulu abengi kuti bashininwa. Na imwe nga tamwishibe bwino bwino umo Yohane, kalemba wa Baibolo aloseshe ilyo alandile pa fyo Yesu aba kuli Lesa Wa maka yonse, kuti mwamona ifyalanda kalemba wa Baibolo umbi. Ku ca kumwenako, natumone ifyo Mateo asosele. Wena alembele ifyo Yesu asosele pa lwa mpela ya buno bwikashi. Atile: “Ulwa bushiku bulya ne nshita takuli uwaishiba, nangu ni bamalaika ba mu muulu nangu Mwana, kano fye Tata.” (Mateo 24:36) Bushe aya mashiwi yalanga shani ukuti Yesu te Lesa Wa maka yonse?
Yesu atile Wishi alishiba ifintu ifingi ukucila ifyaishiba Umwana. Lelo, nga ca kutila Yesu na o ni Lesa Wa maka yonse, ninshi kuti aishiba fyonse ifyo Wishi aishiba. E ico kanshi, Umwana na Wishi te kuti balingane. Na lyo line bamo kuti basosa ukuti: ‘Yesu mupashi lelo inshita imo aali muntunse. Ilyo alelanda aya mashiwi aali umuntunse.’ Nangu ni fyo, kwaba no mupashi wa kwa Lesa. Nga ca kutila umupashi na o waba muli Lesa umo wine nga filya fyaba Tata, cinshi Yesu ashasosele ukuti walishiba fyonse ifyaishiba Tata?
Nga mwatwalilila ukusambilila Baibolo, mukeshiba ifingi ifyo Baibolo ilanda pali uyu mulandu. Ilatweba icine pali Tata, Umwana, no Mupashi wa mushilo.—Amalumbo 90:2; Imilimo 7:55; Abena Kolose 1:15.
* Nga mulefwaya ukwishiba amafunde yakonkwa mu lulimi lwa ciGriki na yo bakonkele pali Yohane 1:1, moneni broshuwa wa Bushe Ulingile Ukusumina Muli Bulesa Butatu? amabula 26-9, iyasabankanishiwa ne Nte sha kwa Yehova.


text:
Ncinzi Ncondikonzya Kucita Kutegwa Bazyali Bangu Kabandisyoma?
Ncomukonzya kucita
Amulange-lange: Mumbazu zyoonse, sena bukkale bwanu bupa kuti bazyali banu kabatamusyomi?
Mucikozyanyo, mwaapostolo Paulo wakalemba kuti: “
Tuyanda kuti katusyomeka muzyintu zyoonse.” (Bahebulayo 13:18) Amulibuzye kuti, ‘Ino ndijisi mpuwo iili buti caboola kukwaambila bazyali bangu kwini nkondabede alimwi anzyondali kucita?’
Lori
“
Ndakali kumulembela tugwalo cakusisikizya a Intaneti musankwa ngondakali kuyanda. Bazyali bangu bakazikuzyiba mpoonya bakandaambila kuti ndicileke. Ndakabasyomezya kuti ndilaleka, pele tiindakacileka. Eeci cakazumanana kwamwaka omwe. Ndakali kumulembela, mpoonya bazyali bangu bakazyiba, ndakali kulilekelela akubasyomezya kuti ndilaleka, pesi ndakali kulemba alimwi. Cakasika aciimo cakuti bazyali bangu tiibakacili kundisyoma mucintu cili coonse!”
Ino muyeeya kuti nkaambo nzi bazyali ba Lori ncobakaleka kumusyoma?
Ikuti nomwali bazyali ba Lori, ino nomwakacita buti, alimwi nkaambo nzi?
Ino Lori naakalilemeka munzila iili kabotu buti ciindi bazyali bakwe nibakabandika anguwe ciindi cakusaanguna kujatikizya penzi?
Beverly
“
Bazyali bangu tiibakali kundisyoma caboola kumakani aabasankwa, lino ndilizyi kaambo ncibatakali kundisyomena. Ndakali kusyabwa kubasankwa banji ibakali bapati kulindime amyaka yobilo. Alimwi ndakali kubandika ambabo afooni kwamawoola manji, alimwi twaunka kumapobwe, ndakali kwiizya buyo abasankwa aaba kutali muntu uumbi. Bazyali bangu bakandinyanga fooni kwamwezi omwe, alimwi tiibakali kundizumizya kuunka kumasena nkobakali kujanika basankwa aaba.”
Ikuti nomwali bazyali ba Beverly, ino nomwakacita buti, alimwi nkaambo nzi?
Sena muyeeya kuti bazyali ba Beverly bakaciindizya kumukasya kucita zyintu? Alimwi nkaambo nzi muyeeya boobo?
Ncinzi Beverly ncaakali kunga wacita kutegwa bazyali bakwe batalike kumusyoma alimwi?
Kutalika kusyomwa alimwi
Ncomukonzya kucita
Cakusaanguna, mweelede kuzyiba mumbazu mobatamusyomi.
Kujokela kuŋanda aciindi ncobakabikka
Kuzuzikizya nzyondasyomezya
Kufwambaana kucita zyintu
Kubikkila maano kumakani aamali
Kumanizya milimo
Kubuka kakunyina kutongooka
Kusalazya muŋanda yangu
Kwaamba masimpe
Kubelesya fooni naa kkompyuta munzila iili kabotu
Kuzumina kulubizya alimwi akulilekelela
Azimwi
Cabili, amulibikkile makanze. Amulibikkile mbaakani yakusyomeka muzyintu nzyomwasala. Amutobele lulayo lwamu Bbaibbele lwakuti: ‘
Amusamunune buntu bwanu bwakaindi oobo bweendelana abukkale bwanu bwakaindi.’ (Baefeso 4:22) Mukuyakwaciindi, boonse kubikkilizya abazyali banu bayoobona kuyaambele kwanu.—1 Timoteyo 4:15.
Catatu, amubandike abazyali banu kujatikizya ncomwasala. Muciindi cakutongooka kuti kabamusyoma, cabulemu amubalombe kuti bamwaambile ncomweelede kucita kutegwa kabamusyoma.
Kucenjezya: Mutalangili kuti bazyali banu balamupa ncomuyanda mpoona-mpoona. Cakutadooneka, bayanda kubona kuti mulazizuzikizya nzyomwasyomezya. Amubelesye coolwe eeci kutondezya kuti mulasyomeka. Mukuyakwaciindi, bazyali banu bayoomusyoma alimwi akumupa lwaanguluko. Eeci ncicakacitikila Beverly, iwaambwa kumatalikilo. Wakaamba kuti: “Cilakatazya kusyomwa kwiinda kuleka kusyomwa. Lino batalika kundisyoma alimwi cimvwika kabotu!”
Kaambo kayandika: Ikuti kamusyomeka, bantu banoomusyoma.


text:
Kukomba Mumukwasyi
—Ncinzi Ncomukonzya Kucita Kutegwa Kakukkomanisya Kapati?
Usyi umwi mucisi ca Brazil wakaamba kuti: “Tulakkomana kapati amibandi ciindi ca Kukomba Mumukwasyi cakuti kanji-kanji tulasika masiku kapati katubandika ikuti bamukwasyi wangu tiindabaambila kuti tuleke.” Silutwe wamukwasyi umwi mucisi ca Japan wakaamba kuti mwanaakwe musankwa uujisi myaka yakuzyalwa iili kkumi tabikkili maano kuciindi, uyanda buyo kuzumanana kwiiya. Ino nkaambo nzi? Usyi ooyu wakaamba kuti: “Cilamukulwaizya, alimwi ncecimupa kukkomana.”
Nokuba boobo, tabali boonse bana bakonzya kukulwaizyigwa boobo, alimwi kwaamba masimpe, bamwi tabakukkomanini kukomba mumukwasyi. Pele ino nkaambo nzi? Usyi umwi mucisi ca Togo wakaamba kuti: “Kukomba Jehova kweelede kuti kakukkomanisya.” Ikutegwa cibe boobo, ciya buyo mbuli mbokucitwa kukomba mumukwasyi. Mikwasyi minji yajana kuti kukomba mumukwasyi kulakonzya kuba mbuli mbwaakaamba Isaya kujatikizya buzuba bwa Sabata kuti “mbuyandisi.”—Is. 58:13, 14.
Bamausyi Banakristo balizyi kuti ikutegwa mikwasyi yabo kaikkomana ciindi cakukomba mumukwasyi, kweelede kuti kabalikwaide. Ba Ralf ibajisi bana basimbi botatwe amusankwa omwe bakaamba kuti kukomba kwabo mumukwasyi kuli mbuli kuti nkwiizya buyo kutali kuti baiya buya; umwi aumwi ulatola lubazu. Masimpe, zimwi ziindi kulakonzya kuba buyumuyumu kugwasya umwi aumwi kuti abe aluyandisisyo alimwi akuti abikkile maano kumakani aabandikwa. Muzyali umwi mukaintu wakaamba kuti: “Talili lyoonse nondijisi nguzu zyakupa kuti kukomba mumukwasyi kukondelezye mbuli mbondiyanda.” Sena inga mwacikonzya kubulwana buyumuyumu oobu?
KUNYONEKA ALIMWI AKUCINCA-CINCA
Usyi umwi mucisi ca Germany uujisi bana bobilo wakaamba kuti: “Tweelede kunyoneka.” Muzyali umwi mukaintu uujisi bana bobilo wazina lya Natalia wakaamba kuti: “Cintu ciyandika kapati mumukwasyi wesu nkucinca-cinca.” Mikwasyi minji ilaandaanya kukomba kwabo mumukwasyi muzibeela zisiyene-siyene. Usyi umwi mucisi ca Brazil uujisi bana bakubusi bobilo wazina lya Cleiton wakaamba kuti: “Ikukubikka muzibeela kukomba mumukwasyi kupa kuti ciiyo kacigwasya kapati alimwi akupa kuti umwi aumwi atole lubazu.” Kwiinda mukwaabanya ciindi kucibeela cimwi acimwi muciiyo, bazyali balakonzya kubikkila maano kuziyandika zyamwana umwi aumwi ikuti bana kabaindene kapati mumyaka yakuzyalwa. Bazyali balakonzya kulanganya ziyandika zyaumwi aumwi wamumukwasyi alimwi balakonzya kunyoneka nobasala makani aakwiiya alimwi ambobakonzya kwaayiya.
Ncinzi ncoicita mikwasyi imwi kutegwa iyaambele mukucinca-cinca makani aakwiiya? Bamwi balatalika kukomba mumukwasyi kwiinda mukwiimbila Jehova nyimbo. Ba Juan bakucisi ca Mexico bakaamba kuti: “Citupa kuti katulikwaide alimwi amizeezo yesu kailibambilide kumakani ngotuyanda kwiiya.” Mukwasyi wabo ulasala nyimbo zijisi makani ngobayanda kwiiya.
Mikwasyi iili mbwiibede ilabala cibeela cimwi ca Bbaibbele antoomwe. Kutegwa kube kucinca-cinca, banamukwasyi basiyene-siyene balabala zibeela zyabantu baindene-indene baambidwe mucibalo cimwi camu Bbaibbele. Usyi umwi mucisi ca Japan wakaamba kuti kumatalikilo cakali “kukatazya kubala munzila iili boobu.” Pele bana bakwe basankwa bobilo bakali kukkomana ikubona bazyali babo kabakkomene antoomwe ambabo. Mikwasyi imwi ilacita zisobano zyamakani aamu Bbaibbele. Kujatikizya bana, usyi umwi mucisi ca South Africa uujisi bana basankwa bobilo wazina lya Roger, wakaamba kuti: “Ziindi zinji balabona zintu zimwi izili mucibalo camu Bbaibbele nzyotwaimpya tobazyali.”
Nzila imwi mbotukonzya kucinca-cinca, nkubelekela antoomwe muzyakucita, mbuli kuyaka cikozyanyo cabwato bwa Nowa naa tempele lya Solomoni. Zyakucita izili boobo zilakonzya kupa kuti kuvwuntauzya kakukkomanisya. Mucikozyanyo, mwana musimbi uujisi myaka yakuzyalwa yosanwe waku Asia wakalikkede muŋanda abazyali bakwe antoomwe abakaapanyina. Bakali kupanga cisobano cijatikizya nyendo zyamwaapostolo Paulo zyabumisyinali. Mikwasyi imwi ilapanga zisobano zijatikizya zibalo zijanika mubbuku lya Kulonga. Kujatikizya kucinca-cinca, ba Donald bakucisi ca Togo ibajisi myaka yakuzyalwa iili 19 bakaamba kuti: “Kwasumpula bubambe bwesu bwakukomba mumukwasyi alimwi abuumi bwesu bwamumukwasyi kubugama.” Sena inga mwayandaula cakucita cimwi cikonzya kupa kuti kukomba kwanu mumukwasyi kakukkomanisya kapati?
KULIBAMBILA KULAYANDIKA KAPATI
Nokuba kuti kucinca-cinca alimwi akunyoneka kupa kuti kukomba mumukwasyi kakukkomanisya akugwasya ncobeni, boonse beelede kulibambila. Ziindi zimwi bana balakatala, aboobo usyi weelede kulangisisya makani ngaasala alimwi akutola ciindi ceelede kulibambila kabotu. Usyi umwi wakaamba kuti: “Ikuti ndalibambila, umwi aumwi ulagwasyigwa kucibeela cimwi acimwi.” Usyi umwi mucisi ca Germany ulabaambila kakucili ciindi bamukwasyi wakwe makani ngobayakwiiya nsondo zitobela. Usyi umwi wakucisi ca Benin uujisi bana bali cisambomwe, ibajisi myaka yakuzyalwa iili akati kamyaka yobilo kusika ku 12, ciindi nabikka bubambe bwakweebelela DVD imwi yaamba zyamakani aamu Bbaibbele mukukomba kwamumukwasyi, ulabapa mibuzyo kakucili ciindi. Masimpe, kulibambila kupa kuti kukomba mumukwasyi kakugwasya.
Ikuti mukwasyi kauzyi makani aayakubandikwa ciindi citobela, balakonzya kwaabandika mukati kansondo calo cikonzya kupa kuti babe aluyandisisyo. Alimwi kuti umwi aumwi kajisi lubazu, ulakonzya kulimvwa kuti kukomba mumukwasyi nkukwakwe.
AMUSOLEKESYE KUJANA CIINDI CAKUKOMBA LYOONSE
Mikwasyi minji ilajana buyumuyumu bwakujana ciindi cakukomba mumukwasyi lyoonse.
Bamausyi banji beelede kubeleka mawoola manji kutegwa bajane ziyandika. Mucikozyanyo, usyi umwi mucisi ca Mexico ulazwa aŋanda mafwumofwumo kuma 06:00hrs akupiluka kumangolezya ciindi ca 20:00hrs. Kuyungizya waawo, ziindi zimwi inga kwayandika kucinca ciindi ca Kukomba Mumukwasyi akaambo kazyakucita zimwi zyakumuuya.
Nokuba boobo, cilayandika kapati kuba amakanze aakukomba mumukwasyi lyoonse. Kujatikizya luyandisisyo lwamukwasyi wakwe, Loïs wakucisi ca Togo uujisi myaka yakuzyalwa iili 11 wakaamba kuti: “Nokuba kuti ziindi zimwi tulamuka kutalika kukomba kwesu mumukwasyi akaambo kazintu zimwi zyacitika buzuba oobo, lyoonse tulaba akukomba mumukwasyi.” Nkakaambo kaako mikwasyi imwi ncoibikka bubambe bwakukomba mumukwasyi kumatalikilo aansondo. Ikuti kwacitika cintu cimwi icatali kuyeeyelwa, balakonzya kubucinca buzuba bwakukomba mumukwasyi njeena nsondo eeyo.
Mbubwenya mbuli makanze aabubambe “bwakukomba mumukwasyi” mbwaatondezya, ncibeela canu cakukomba Jehova. Umwi aumwi wamukwasyi wanu aletele Jehova ‘micelo yamilomo yakwe’ nsondo ansondo. (Hos. 14:2) Alimwi eeci acibe ciindi calukkomano kuli umwi aumwi wamumukwasyi, “nkaambo lukondo lwa-Jehova ndolumupa inguzu.”—Neh. 8:9, 10.


text:
KYAMBA KYA USOPA (KYA KUFUNDAMO) KISAKA 2014
Mu uno magazini, musakufunda byo mwakonsha kutwajijila kwikala na muchima wa kwipana ne na lusekelo. Twakonsha kulama byepi bulongo banyenga ne balongo bakikulumpe ne bakilongo?
Kufika pa Michima Balongo Betu Babula Kwitabila
Twakonsha kufunjilako ka kwi Yesu ku byo aubile na balongo banji? Twakonsha kufika byepi pa michima balongo betu baya mu bupopweshi bukwabo, nangwa babula kwitabila mwi Lesa?
Byo Mwakonsha Kutwajijila Kwikala na Muchima wa Kwipana
Kuji mulwanyi ubula kumweka wakonsha kwitulengela kubula kwikala na muchima wa kwipana. Uno mutwe wamutongola uno mulwanyi kabiji wamwesha ne Baibolo byo akonsha kwitukwasha kumushinda.
Twakonsha Kutwajijila Byepi Kwingijila Lesa na Lusekelo?
Mambo ka bantu bamo o bekela na binyenge? Uno mutwe wamwesha Baibolo byo akonsha kwitukwasha kutwajijila kwikala na lusekelo.
Kupopwela kwa Kisemi
—Mwakonsha Kuba Byepi pa Kuba’mba Kuwame?
Monai byuba bakwenu pa kupopwela kwa kisemi mu byalo byapusana pusana pa kuba’mba ne anweba mweseke byonkabyo.
Nemekainga Bakikulumpe
Fundai pa kuba’mba muyuke Lesa byo amona bakikulumpe. Ñanyi mingilo iji na baana bakoma ku bansemi babo bakikulumpe? Ba mu kipwilo bakonsha kunemeka byepi bakikulumpe?
Bya Kulama Bulongo Bakikulumpe
Bansemi bakikulumpe ne baana babo bakoma bakonsha kwisamba byo bafwainwa kwibalama “moba atama” saka akyangye kufika. Bakonsha kulama byepi bansemi babo?
Nanchi Byambo Byenu
—Bikala’mba ‘Ee, Kabiji Byaaluka Amba Ine’ Nyi?
Bena Kilishitu bafwainwa kufikizhanga byo balaya, kechi kwamba’mba ‘ee kabiji byaaluka amba ine ne.’ Pano ibyepi inge kya kuba mubena kukeba kupimpula byo mwaumvwañene? Funjilaiko ku Mutumwa Paulo.


text:
Sena Ncobeni Bafwide Balakonzya Kupona Alimwi?
Sena inga mwaingula kuti . . .
inzya?
peepe?
ambweni?
NCOLYAAMBA BBAIBBELE
“Kuyooba bubuke.”—Milimo 24:15, Busanduluzi bwa Nyika Mpya.
MBOMUKONZYA KUGWASYIGWA
Mulakonzya kuumbulizyigwa ciindi nomwafwidwa bayandwa banu.—2 Bakolinto 1:3, 4.
Inga camupa kutaciindizya kuyoowa lufwu.—Bahebulayo 2:15.
Mulakonzya kuba abulangizi bwini-bwini bwakuyootambula bayandwa banu ibayoobusyigwa kuzwa kulufwu.—Johane 5:28, 29.
SENA NCOBENI TULAKONZYA KUSYOMA NCOLYAAMBA BBAIBBELE?
Inzya, akaambo katwaambo ootu totatwe:
Leza nkasensa kabuumi. Bbaibbele lyaamba kuti Jehova Leza ‘nkasensa kabuumi.’ (Intembauzyo 36:9; Milimo 17:24, 25) Ooyo iwakalenga zyintu zyoonse zipona, ncobeni ulijisi nguzu zyakubusya muntu wakafwa.
Kaindi Leza wakabusya bantu kuzwa kulufwu. Ibbaibbele lilaamba ziindi zili lusele kujatikizya bantu ibakabusyigwa anyika. Akati kabantu aaba, bamwi bakali bana, bapati, baalumi, alimwi abamakaintu. Bamwi bakafwide buyo kwaciindi cisyoonto, pele umwi wakali mucuumbwe mazuba one!—Johane 11:39-44.
Leza uliyandide kuyoobusya bafwide. Jehova taluyandi lufwu; ulubona kuti ngusinkondo. (1 Bakolinto 15:26) ‘Uliyandide’ kumuzunda sinkondo ooyu, nkokuti kulumana lufwu kwiinda mububuke. Uliyandide kuyoobusya bantu mbayeeya kutegwa bakapone alimwi anyika.—Jobu 14:14, 15.
INO MUYEEYA BUTI?
Nkaambo nzi ncotucembaalila akufwa?
Ibbaibbele lilawiingula mubuzyo ooyu mulugwalo lwa MATALIKILO 3:17-19 alwa BALOMA 5:12.


text:
Ciiyo 7
Inga Bwami bwa Lesa Nicani?
1. Inga Bwami bwa Lesa nicani?
Bwami bwa Lesa nikamfulumende yakwilu. Nibukafunyepo mfulumende shonse nekupa kwamba eti kuyanda kwa Lesa kwinshike kwilu nepacishi capanshi. Makani akute kwamba sha Bwami bwa Lesa nimakani aina. Lino-lino Bwami bwa Lesa nibukainshile bantu bintu byaina. Nibukaikatanye bantu bonse bapacishi capanshi.—Belengani Danieli 2:44; Mateyu 6:9, 10; 24:14.
Bwami bukute kuyandika mwami. Emulandu wakendi Yehova walasala Mwanendi, Yesu Kilisitu, kwamba eti abe Mwami wa Bwami Bwakendi.—Belengani Chivumbulutso 11:15.
2. Nimulandu wacani Yesu welela kuba Mwami?
Mwana wa Lesa welela kuba Mwami pakwinga waina moyo, ukute kuyanda kwinsa bintu byaina. (Yohane 1:14) Kayi ukute ngofu shakunyamfwilisha bantu pakwinga nakalele cishi capanshi kali kwilu. Mpwalapundushiwa owa, walaya kwilu nekupembela kali wekala kucikasa cacilyo ca Yehova. (Aheberi 10:12, 13) Lino, Lesa walamupa ngofu shakutatika kulela.—Belengani Danieli 7:13, 14.
3. Inga nibani beti bakalele pamo ne Yesu?
Kalikoto kakute kukwiwa eti “bantu baswepa” nikakalele pamo ne Yesu kwilu. (Danieli 7:27) Bantu baswepa bakutanguna kusalwa balikuba bantumwi bashomeka ba Yesu. Yehova nelino ucisala batuloba nebatukashi bashomeka kwamba eti babe bantu baswepa. Mbuli owa eti Yesu, bafwa bakute kupundushiwa nemubili wamushimu.—Belengani Yohane 14:1-3; 1 Akorinto 15:42-44.
Inga nibangaye beti bakenga kwilu? Yesu walabaamba eti “bakalitanga kang’ana.” (Luka 12:32) Bonse pamo, nibakabe 144,000. Nibakalele cishi capanshi pamo ne Yesu.—Belengani Chivumbulutso 14:1.
4. Inga nicani calenshika Yesu mpwalatatika kulela?
Bwami bwa Lesa bwalatatika kulela mu 1914. * Cakutanguna ncalensa Yesu mpwalaba Mwami, walalashila Satana nebibanda byakendi pacishi capanshi. Satana walakalala maningi nekutatika kupensha bantu pacishi capanshi. (Chivumbulutso 12:7-10, 12) Kufuma apo, mapensho pacishi capanshi alafulilalimo. Inkondo, nsala, malwashi, kayi kutenkana kwacishi, byonse ibi byaleshenga eti Bwami buli pepi kutatika kwendelesha bintu byonse byamucishi capanshi.—Belengani Luka 21:7, 10, 11, 31.
5. Inga Bwami bwa Lesa nibukense cani?
Kupitila muncito yakushimikila, Bwami bwa Lesa bwalatatika keendi kwikatanya likoto linene lyabantu bamishobo yonse. Mamilyoni mangi abantu batatika kendi kuba beshikulelwa ba Bwami bwa Lesa. Bwami bwa Lesa nibukaononge bwikalo bwaipa bwamasuba ano buli pacishi capanshi. Bonse balayandanga kucana pindu mu Bwami bwa Lesa belela kwiya kunyumfwila Yesu.—Belengani Chivumbulutso 7:9, 14, 16, 17.
Mubyaka bili 1,000, Bwami bwa Lesa nibukenshile bantu luyando lwa Lesa. Cishi capanshi conse nicikabe paladaiso. Kufuma apo, Yesu nakabape Bwami baishi. (1 Akorinto 15:24-26) Sena kuli muntu uliyense ngomulayandanga kwambila sha Bwami bwa Lesa?—Belengani Masalimo 37:10, 11, 29.
^ par. 12 Ito inga muyanda kwinshibilapo bingi pabushinshimi bwamu Baibolo ubo bwalaamba shamwaka wa 1914, mubone mapeji 215-218 mulibuku lya Kodi Baibulo Limaphunzitsa Chiyani Kwenikweni?


text:
Nimulandu Cini Nkamukute Kusekelela Kilisimasi?
Bantu banji mbyobakute kuyeya
Bubepeshi: Bakamboni ba Yehova nkabakute kusekelela Kilisimasi mulandu wakwamba eti nkabakute kushoma muli Yesu.
Cancine-ncine: Tobakilisitu. Tukute kushoma eti bantu nibakapulushiwe kupitila owa muli Yesu.
Bubepeshi: Mulandu wakuyisha bantu eti nkabatasekelelanga Kilisimasi, mukute kupansanya mabanja.
Cancine-ncine: Tukute kwashako mano maningi mabanja, kayi tukute kusebensesha Baibolo kwamba eti twanyafwe kuba ne bwikalo bwaina.
Bubepeshi: Mukute kupitiwa binji cindi ca Kilisimasi, buyabi, lumuno mucishi, kayi nekwinshilana bintu byaina.
Cancine-ncine: Afwe tukute kwelekesha kuba bayabi kayi nekuba bantu balumuno busuba nebusuba. (Miyambo 11:25; Aroma 12:18)
Mucikoshano, ncetukute kubungana nekushimikila tukute kukonka ncalaamba Yesu eti: “Mwalatambula owa, kamupani owa.” (Mateyu 10:8) Kayi tukute kunyamfwa bantu eti kabalanga ku Bwami bwa Lesa pakwinga endibo bonka bweti bukalete lumuno lwancine-ncine pano pacishi capanshi.
Nimulandu cini Bakamboni ba Yehova nkabakute kusekelela Kilisimasi?
Yesu walatwambila eti twanukenga lufu lwakendi mucindi cakusekelela busuba mbwalasemwa.
—Luka 22: 19, 20.
Intumwi sha Yesu kayi nebeshikwiya bakendi bakutanguna baliyawa kusekelela Kilisimasi.
Libuku nalimo likute kwamba eti: “Kusekelela kusemwa kwa Yesu kwalatatika cakuma 243 C.E.,” mpokwalapita byaka byapita pa 100 kufumina cindi Intumwi sha Yesu mposhalafwa.
Yesu liya kusemwa pa December 25; busuba mbwalasemwa Yesu buliya kulembwa mu Baibolo.
Tukute kushoma eti Kilisimasi ikute kumucima Lesa mulandu wakwamba eti yalatatikila kumiteto yakunsa.
—2 Akorinto 6:17.
Nimulandu cini cilayandikinga kwabandika makani a Kilisimasi?
Bantu banji bacisekelela Kilisimasi nacikaba eti bacinshi eti yalatatikila kumiteto yakunsa, kayi ne Baibolo nkaikute kusuminisha. Bantu aba bakute kwipusha eti: Nimulandu cini Bakilisitu bakute kukana kwinsa cintu cikute kwinshiwa nebantu banji? Nimulandu cini bakute kwashako mano makani aya?
Baibolo ikute kutwambila eti tuliyelenga, kusebensesha “mano” etu. (Aroma 12: Ikute kutuyisha kushako mano kucancine-ncine. (Yohane 4:
Nacikaba eti afwe twasala kutasekelela Kilisimasi, tukute kubaleka bantu bambi kwamba eti balisalile ncobalandanga kwinsa. Nkatukute kubakanisha bantu bambi kusekelela Kilisimasi.


text:
Bakamboni Bakwe Yehova—Ndiswe Baani?
Tulaswa ku mikowa alimwi a mishobo iinji, ono tulicatene mukwiinga tulasebensela pa cintu comwi. Cinditeewo ncakwaamba ayi, tulisuni kulemeka Yehova, Lesa Baibo ngo yaambawo alimwi Mulengi wa shintu shoonse. Tuleelesha cankusu kwaamba ayi tunookosha Yesu Klistu alimwi cilatukondelesha kwiitwa ayi bene Klistu. Lyobilo lyobilo soonse tulacafwa bantu kwiiya Baibo a sha Bwaami bwakwe Lesa. Mukwiinga tulacita bukamboni pali Yehova Lesa a kwaamba sha Bwaami bwakwe, tuleetwa ayi Bakamboni Bakwe Yehova.
Amushibe lubasu lwesu lwa Intaneti. Amubelenge Baibo pa Intaneti. Amushibe shiinji pali ndiswe a nshotushoma.


text:
Inga ca Kuti Natalalilwa?
Ifyo wingacita
1. Uletontonkanya pa fyo wacenjelamo. (2 Abena Korinti 11:6) Nangu ca kutila cilaba fye bwino ukwishiba umo ushicita bwino, cisuma no kwishiba ifisuma ifyo ucita bwino. Nga waishiba ifyo teti uleisula kabili te kuti uletalalilwa. Uleyipusha ati, ‘Ni mwi umo ncita bwino?’ Tontonkanya pali fimo fimo ifyo wacenjelamo na pa mibele iisuma iyo wakwata.
2. Uletemwa abantu. Kuti wabalilapo ukwishibana fye no muntu umo. Jorge, uwacaice atile: “
Ukuposha umuntu nangu ukumwipusha fye ifyo acibomba kuti kwalenga mwatendeka ukwishibana.”
Ifyo wingacita: Wilalanda fye na baice banobe. Abantu bamo abaali ifibusa sana abalembwa mu Baibolo, baali bantu abapusene sana imishinku, nga filya cali kuli Ruti na Naomi, Davidi na Yonatani, e lyo na Timote na Paulo. (Ruti 1:16, 17; 1 Samwele 18:1; 1 Abena Korinti 4:17) Uleibukisha no kuti pa kulanshanya bonse babili mufwile ukulalanda, te muntu fye umo. Abantu balomfwa bwino ukuba na bakutika. E ico nga uli wa nsoni, uleibukisha ukuti te iwe wakulalanda fye weka!
3. “
Ulelangulukilako” abanobe. (1 Petro 3:8) Nangu fye tautemenwe ifyo umunobe aletontonkanya, muleke atale apwishe ukulanda. Ilyo alelanda, ulebika amano ku fyo utemenwemo mu fyo alelanda. Pa kulanda pa fyo ushitemenwe, ulingile ukusala amashiwi ya kubomfya pa kuti taumukalifye.
Ifyo wingacita: Ulelanda ku bantu nge fyo wingatemwa umuntu ukulanda kuli iwe. Ukutaalikana na bantu na pashilingile, ukubatumfya, ukubasaalula, no kulacita kwati e balufyanya fye iwe taulufyanya, kuti kwalenga bakutaluka. Abantu kuti bakutemwa sana nga ca kuti ‘
imilandile yobe iisuma.’—Abena Kolose 4:6.


text:
Bushe Isambililo lya Baibolo e Cinshi?
Inte sha kwa Yehova balasambilila Baibolo na bantu abalefwaya kabili balasuka amepusho pamo nga aya:
● Bushe Lesa nani?
● Bushe Lesa alansakamana?
● Kuti nacita shani pa kuti mu cupo candi mube insansa?
● Kuti nacita shani pa kuti imbe ne nsansa?
Pe samba pali amasuko ku mepusho abantu bepusha sana pe sambililo lya Baibolo.
● Bushe musambilila shani Baibolo na bantu? Tulasala amalyashi ya kusambililapo pamo nga pali “Lesa” nelyo pa “cupo.” Lyena tulabelenga amalembo ayalekanalekana ayakumine ilyashi tusalile. Nga twalinganya aya amalembo yonse, e lyo twishiba bwino ifyo Baibolo isambilisha. Kanshi tuleka Baibolo iine yalondolola.
Pa kuti citwangukile ukusambilila Baibolo, tubomfya icitabo citila Bushe Cinshi Baibolo Isambilisha? Ici icitabo calilondolola bwino bwino ifyo Baibolo ilanda pali Lesa, pali Yesu, pa fyo ifintu fikaba ku ntanshi e lyo na pa malyashi na yambi.
● Bushe ni shinga balipilisha pa kusambilila Baibolo? Tabalipilisha nakalya, ne citabo ca kubomfya pa kusambilila na co cine bapeela fye.
● Ma-awala yanga mupoosa pa kusambilila Baibolo na bantu? Abengi abasambilila Baibolo na ifwe bafwaya tulesambilila mwi awala limo nelyo ukucilapo cila mulungu. Lelo inshita ya kusambilila tayapimwa. Kuti tulesambilila ukulingana ne nshita mulefwaya mwe bene.
● Cikaba shani nga ca kuti nalomba ukuti tulesambilila Baibolo nenu? Nga mwalomba ukulasambilila na ifwe Baibolo, Nte akesa uko mulefwaya ukuti mukakumanine kabili pa nshita mukafwaya mwe bene. Nga aisa, akamulanga ifyo tusambilila Baibolo mu mamineti fye ayanono. E lyo nga mwatemwa, kuti mwatwalilila.
● Bushe nga nasumina ukulasambilila Baibolo, ninshi mfwile ukuba Inte ya kwa Yehova? Awe. Fwe Nte sha kwa Yehova twalitemwa ukusambilisha abantu ifya mu Baibolo, lelo tatubapatikisha ukuti balepepa na ifwe. Tubalondolwela fye ifyo Baibolo yalanda, twalishiba ukuti cila muntu alikwata insambu sha kusala ifyo alefwaya ukusuminamo.—1 Petro 3:15.


text:
Memorial of Jesus’ Death
You are warmly invited to meet with us to observe the anniversary of Jesus’ death. Find a meeting location near you.
Atukwitamina
Bufuku bwa mulaadilo wa lufu lwaye, Yesu balungwile balondji baaye bwashi bekale abatentekyesha mulambu ubaadi akyebe kutuusha. Bebalungwile shi: “Ikalai anukitshi bino mwanda wa kuntentekyeshanga.”
Mu 2014, Kitentekyesho kya lufu lwa Yesu akikitshika mu Dimune 14/4/2014, kunyima kwa nguba batwele. Batemwe ba Yehowa abakwitamina obe na kifuko kyoobe na bakuuku boobe bwashi nufikye mu dyaady’efuku bwa kuteemesha mwisambo wabakitshi aupatuula bwakinyi lufu lwa Yesu lwi na muulo.
Kino kitentekyesho kyabakitshi kushii kuteka muntu kintu, akikitshika mu mbalo i pepi noobe.


text:
SINSIMUKA! APRIL 2014
Nkaambo Nzi Ncotweelede Kuzumanana Kupona?
—Twaambo Totatwe Tutupa Kuzumanana Kupona
Sena nywebo naa muntu uumbi buyo ngomuzyi kuli nomwakajisi makanze aakulijaya? Kuzyiba kaambo ncotweelede kuzumanana kupona kulakonzya kugwasya.
Zicitika Munyika
Mitwe yamakani ibikkilizya: mudolopo mwakabikkwa malobboti munzila iipa kuti myootokala kaitavwuli kapati abusena bomwe cakuti kayaalilwa kweenda, bulwazi bujaya kwiinda boobo buboola akaambo kakutalya zilyo zyeelede, alimwi amuyuni uujisi myaka iinda ku 60 iwakakonkona akamwi kana.
Mbomukonzya Kutambula Lulayo
Mbuti lulayo lucisa mbolukonzya kugwasya?
Nkaambo Nzi Ncotweelede Kuzumanana Kupona
Ino ncinzi cikonzya kupa muntu kubona lufwu kuti mulongwe?
Akaambo Kakuti Zintu Zilacinca
Nokuba kuti bukkale bwanu tabukonzyi kucinca, nkocili ncomukonzya kucinca.
Akaambo Kakuti Kuli Lugwasyo
Twaambo totatwe tukonzya kumugwasya kuzumanana kupona.
Akaambo Kakuti Kuli Bulangizi
Mbubwenya mbuli mumuni, bulangizi bulakonzya kumugwasya kubona mumudima.
Syaazibwene Muzyakupanga-panga Ulapandulula Mbwaakatalika Kusyoma Muli Leza
Ba Frédéric Dumoulin bakacimwa kapati abukombi calo cakabapa kuti bacileke kusyoma muli Leza. Mbuti kwiiya Bbaibbele alimwi ambozipangidwe zintu zipona mbozyakabapa kusyoma kuti kuli Mulengi?
Kuswaya ku Cambodia
Ino nkaambo nzi bantu ibatanabwenene ciindi nobaswaangana ncobaitana kuti mwanookwesu, baama basyoonto, baaisya, banene naa basyaanene?
Kusalana mubala
Sena misyobo yoonse ileelene? Sena kusalana mubala kuli nokuyoomana?
Ibbaba lya Nkonkolekwa
Mpolili atala ibbaba lyakauka aaka kulilanga buyo ameso liboneka mbuli kuti talijisi magunyugunyu, pele lilijisi tukwa tupetedwe-petedwe tukonzya kubonwa buyo kuti mwabelesya muncini uubelesyegwa kulanga tuntu tusyoonto-syoonto. Ino tukwa ootu tujisi mulimo nzi?
Zibalo Azimwi Izili a Intaneti
Sena Mujisi Penzi Lyakulendelelwa?
Amubone nzila zyotatwe zikonzya kumugwasya kumana penzi lyakulendelelwa alimwi akupanga zilongwe ziyumu.
Ino Inga Mwacita Buti Kuti Muntu Umwi Kamucitila Luta?
Bantu banji ibacitilwa luta balimvwa kuti kunyina ukonzya kubagwasya. Cibalo eeci cipandulula ceelede kucitwa kutegwa bukkale buli boobu butazumanani.


text:
Kani Mungafwaya Ukwishiba Bucine?
Bucine pando? Pa fyakwipusha ificindamishe ifi abantunshi bafwaya ukwishiba ifyakufyasuka. Pambi na mwebo mulilangulukilepo pa fyakwipusha koti ni fifi:
- Kani baLesa muli bucine balatulama?
- Kani inkondo ne kupenga fikashila?
- Cindo cicitika kani umuntu afwa?
- Kani kuli ubucetekelo bwa kweba’ti abafwile bakabuka?
- Koti natembela shani pakweba’ti baLesa bankutike?
- Koti nasangana shani ukusangalala mu bwikashi?
Nikwisa uku mungasangana ifyasuko kuli fifi ifyakwipusha? Kani mwaipusha abantu abapusenepusene bakamupeeleni ifyasuko ifipusenepusene. Neli nga mwaipwishe abamano ne bakulu bambi, ifi bangamwasukeni filalilengulula. Fimbi ifyasuko filapyunga pa mpindi inini lukoso pano pa kupita kwa mpindi filaleka.
Nangabe’fyo, kuli ibuuku limo ililimo ifyasuko ifinenene. Muli lili ibuuku tamusangwapo ubufi. BaYesu Klistu kabalabila kuli baLesa mwi tembelo ati: “Isiwi lyenu ebucine.” (Yoane 17:17) Pano buno bukumo tuliishi ati lyelyo Ishiwi ni Baibolo Uswetelele. Pa mabula akonkapo, mulukusangana ifi Baibolo yasuka ifyasuko ifiswetele, ifya cinenene ku fyakwipusha ifili peulu.
Kani BaLesa Muli Bucine Balatulama?
UMULANDU ABANTU BEPUSHISHE’FI: Tulekala mu calo iciswilemo ukukululusha ne kusendama kwa kubifya. Ukupempela ukwingi kulasambisha ati uku ukupenga tupitamo kufwaya kwa baLesa.
IFI BAIBOLO ISAMBISHA: BaLesa talipo e balenga ifibipile. Pali Jobo 34:10 palalabila ati: “Ŋgakube ukutali nakuli baLesa ati bangacito’kubifya, nakuBamakosa onse ati bangacito’kusendama.” BaLesa balafwaya ukucitila abantunshi ifiweme. E mulandu baYesu batusambishe ukulukutembela ati: “MwebaWisifwe abakwiulu,…Ubufumu bwenu bwise. Ukufwaya kwenu kucitwe, pansi pano koti nikwiulu.” (Matayo 6:9, 10) BaLesa balatulama makosa icakweba ati balipyungile apakulu pakweba’ti bucine bwa kufwaya kwabo kungakonshiwa.—Yoane 3:16.
Pendelenipo Ifyakutaŋga 1:26-28; Jakobo 1:13; na 1 Petilo 5:6, 7.
Kani Inkondo ne Kupenga Fikashila?
UMULANDU ABANTU BEPUSHISHE’FI: Impendwa ya bantu abalukufwa mu nkondo tekuti ibelengwepo. Fwense lukoso ukupenga kulitukumine.
IFI BAIBOLO ISAMBISHA: BaLesa baalilabile ukweba’ti kukaba impindi ili bakaleta ubutende pa calo. Mu Bufumu bwabo, ubuteko bwa kwiulu, abantu tabakalukusambilila inkondo libili. Pa mupunda wa fyefyo, “impoko syabo bakasikuŋka ati sibe mase.” (Yisaya 2:4) BaLesa bakafumyapo ukusendama kwa kubifya ne kupenga. Baibolo ilalaya ati: “Popele baLesa bakabasumwina iminsosi yonse kumenso abo; tapakalukuli imfwa libili, neli ninsoni, neli kulila, neli kusomenwa konse, tau; pakuti ifintu ifyakutaŋga [ukubikako ukusendama kwa kubifya ne kupenga kwa ino mpindi] filipitilile.”—Ukufisulula 21:3, 4.
Pendelenipo Amasamo 37:10, 11; 46:9; na Mika 4:1-4.
Cindo Cicitika Kani Umuntu Afwa?
UMULANDU ABANTU BEPUSHISHE’FI: Ukupempela ukwingi ukuli mu calo kulasambisha ati kuli icipuluka kani umuntu afwa. Abantu bambi balisumiine ati imipashi ya bafwile ingasomesha abalabi. Bambi nabo balisumiine ati baLesa balakululusha imbifi mu mulilo wa nshiku pee.
IFI BAIBOLO ISAMBISHA: Umuntu kani afwa ninshi cashila, tabako. Tulapenda mu Uwakutulisya 9:5 ati: “Abafwile tabesi neli kantu.” Pakuti abafwile tabeshibapo, tabomfwapo, neli ukucita akali konse, tekuti basomeshepo—neli ukofwako—abalabi.—Amasamo 146:3, 4.
Pendelenipo Ifyakutaŋga 3:19 na Uwakutulisya 9:6, 10.
Kani Kuli Ubucetekelo bwa Kweba’ti Abafwile Bakabuka?
UMULANDU ABANTU BEPUSHISHE’FI: Tulafwaya ukulukuli ne mweo, kabili tulafwaya ukusangalala pamo na baabo tutemenwe. Cifyalilwa cesu icakufwaisha ukubona libili abakwabesu abafwile.
IFI BAIBOLO ISAMBISHA: Abantu abengi abafwile bakabuka. BaYesu balilaile ukweba’ti ‘abali mu filende bakafumamo.’ (Yoane 5:28, 29) Koti kufwaya kwa baLesa ukwa pa kutanga, abo abakabuka mu buntunshi bakaba ne shuko lya kwikala mu paladaiso pa calo. (Luku 23:43) Mu kulaya kwa kuntangiile emuli ne kulaya kwa kukwato’mweo wa muyayaya kabili uuswetelele kuli baabo abomfwila baLesa. Baibolo ilalabila ati: “Abaluŋgeme bakapyane’calo, bakalukwikala-mo insiku syonse lukoso.”—Amasamo 37:29.
Pendelenipo Jobo 14:14, 15; Luku 7:11-17; na Ifyacitilwe 24:15.
Koti Natembela Shani Pakweba’ti BaLesa Bankutike?
UMULANDU ABANTU BEPUSHISHE’FI: Abantu mu mapempelo onse balatembela. Pano abengi balabona koti amatembelo abo taasukwapo.
IFI BAIBOLO ISAMBISHA: BaYesu balitusambishe ati twilukubweleshapo amashiwi antu amo mu matembelo esu. Kabalabila’ti: “Pakutembela, tekulukusimbula lukoso icisimbulesimbule.” (Matayo 6:7) Kani tulukufwaya baLesa ukukutika amatembelo esu, tulyelelwe ukulukutembela mu nshila iibasuminishe. Pakweba’ti tucite’fyo, tulyelelwe ukusambilila ukufwaya kwabo eli tungatembela koti kufwaya kwabo. 1 Yoane 5:14 alalabila’ti: “Kani tulombe icintu koti kufwaya kwabo [baLesa], balatumfwa.”
Pendelenipo Amasamo 65:2; Yoane 14:6, 14; na 1 Yoane 3:22.
Koti Nasangana Shani Ukusangalala mu Bwikashi?
UMULANDU ABANTU BEPUSHISHE’FI: Abantu abengi balisumiine ati bangasangalala kani bakwata amaboni, baishibikwa, neli balukuboneka bwino. Namulifyefyo balapyungisha makosa ati bafikwate’fi—pano tabasangalalapo.
IFI BAIBOLO ISAMBISHA: BaYesu balitulangile inshila ya kusangilamo ukusangalala ili balabile ati: “Balisyucile abo abomfwa amasiwi abaLesa, nekulukwalama.” (Luku 11:28) Tungasangana ukusangalala kwa cinenene ili tulukwikusha insala ya ku mupashi—ukulukufwaisha ukwishiba bucine pali baLesa ne kufwaya kwabo. Ubu bucine bulasangwa mu Baibolo. Ukwishiba bucine ku katofwako ukulekanya ificindeme na fyefyo ifitaficindemepo. Kani tulukutungululwa na Baibolo muli fyefyo ifi tusalululapo na muli fyefyo ifi tucita, ubwikashi bwesu bukaba bwa kusangalasha.
Pendelenipo Ifisimpi 3:5, 6, 13-18 na 1 Timote 6:9, 10.
Apa twalabilapo finini lukoso pa fyakwipusha fisanu na cimo (6) ifi Baibolo yasuka. Kani mungafwaya ukwishibilapo na fimbi ukucila pali fifi? Kani na mwebo muli koti ni baabo abomfwa insala ya ku mupashi, ukwakubula ne kukanika mungafwaya ukwishibilapo na fimbi. Mungalukulanguluka pa fyakwipusha na fimbi koti ni fifi: ‘Kani baLesa balatulama, mba nindo basuminishishe ifintu ifibipile ne kupenga ukupitilila? Findo ningacita pakweba’ti icisoolo canji cilukwikele icisangalele?’ Baibolo ilasuka bwino ifi ifyakwipusha na fimbi ifingi.
Pano buno bukumo, abantu abengi tabafwayapo ukupenda Baibolo. Balabona’ti libuuku ilikulu makosa kabili likosele ukumfwa. Kani mungafwaya abakumofweniko ukusangana ifyasuko mu Baibolo? Bamboni sha baYehova bali ne nshila shobilo ishi bangamofwelenimo na mwebo.
Mu kutanga lukoso, ibuuku lya Kani Findo Baibolo Muli Bucine Isambisha? lililembelwe abantu abatabakwetepo impindi ya kweba’ti bangeshiba bwangu ifi Baibolo yasuka ifyasuko ifiswetele ku fyakwipusha ificindeme. Ica bubili lisambililo lya Baibolo ilya lukoso ilya pa ŋanda. Apakubula ne malipilo, Bamboni sha baYehova abasambisha bwino abekala apepi na mwebo, koti balukwisa penu pa ŋanda neli kumbi ku mupunda uku mungatemwa mwebene ne kusambilila pa mpindi iinini umulungu ne mulungu. Abantu abengi lukoso ukufika ukupelele icalo efi basambilila Baibolo muli yenke’yi inshila. Abengi lukoso balyumfwishishe ne kulabila’ti: “Eli nasangana bucine!”
Takupo amaboni aangacila pakwishiba bucine. Bucine bwa mu Baibolo bulatukakulula ku kutiine’mipashi, icimfulunganya, ne mwenso. Bulatupeela ubucetekelo, ukulandakanya, ne kusangalala. BaYesu balilabile ati: “Mukalukwisiba bucine, nabo bucine bukamukakululeni.”—Yoane 8:32.


text:
KITANGO 13
Monainga Bumi Byonka Lesa byo Ebumona
Lesa wibumona byepi bumi?
Lesa umona byepi kufumya jimi?
Tumwesha byepi kunemeka bumi?
NGAUZHI Yelemiya waambile’mba: “Yehoba ye Lesa wa kine; aye ye Lesa mumi.” (Yelemiya 10:10) Kabiji Yehoba Lesa ye Mulenga wa bintu byonse byumi. Bilengwa bya mwiulu byaambile kwi aye amba: “Yenu mwalengele byonse, kabiji na mambo onka a kyaswa muchima wenu o byaikajile, o byalengelwe.” (Lumwekesho 4:11) Mu lwimbo wanji wa kutota Lesa, Mfumu Davida waambile’mba: “Ko muji anweba ko ko iji ne nsulo ya bumi.” (Masalamo 36:9) Onkao mambo, bumi ke bupe kufuma kwi Lesa.
2 Kabiji Yehoba ye ulama ne bumi bwetu. (Byubilo 17:28) Witupa kajo ko tuja, mema o tutoma, mwela ye tupema, ne mushiji po twikala. (Byubilo 14:15-17) Yehoba wauba kino mu jishinda jilengela bwikalo kuwama. Pano bino pa kuba’mba twikalenga bulongo, twafwainwa kufunda mizhilo ya Lesa ne kwiilondela.—Isaya 48:17, 18.
KUNEMEKA BUMI
3 Lesa ukeba atweba kunemeka bumi bwetu ne bwa bakwetu. Kya kumwenako, mu moba a ba Adama ne Evwa, mwanabo Kaina wamuzhingijile nkasanji Abela. Yehoba wamujimwine Kaina amba bukaji bwanji bwakonsha kumulengela kulenga mambo akatampe. Kaina walengulwile lolwa lujimuno. “Wamuvundumukijile nkasanji Abela ne kumwipaya.” (Ntendekelo 4:3-8) Yehoba wamukambwile Kaina na mambo a kwipaya nkasanji.—Ntendekelo 4:9-11.
4 Myaka nobe 2,400 yalondejilepo, Yehoba wapaine mizhilo ku bena Isalela ya kwibakwasha kumwingijila mu jishinda jaitabilwa. Na mambo a kuba ino mizhilo yapainwe kupichila mwi Mosesa, kimo kimye itelwa’mba Mizhilo ya Mosesa. Mizhilo imo ya Mosesa yaambile’mba: “Kwipayañana ne.” (Mpitulukilo ya mu mizhilo 5:17) Kino kyamwesheshe bena Isalela amba Lesa wanemeka bumi bwa muntu kabiji ne kuba’mba bantu bafwainwa kunemeka bumi bwa bakwabo bantu.
5 Nga ibyepi bumi bwa mwana ukyangye kusemwa? Kwesakana na Mizhilo ya Mosesa, kyatamine kwipaya mwana uji munda mwa inanji. Nangwatu bumi bwa mwana ukyangye kusemwa nabo bwanema bingi kwi Yehoba. (Kulupuka 21:22, 23; Masalamo 127:3) Kino kilumbulula’mba kufumya jimi kwatama.
6 Kunemeka bumi kwavwangamo kumonanga bakwetu bulongo. Baibolo waamba’mba: “Awa ushikwa mulongo wanji ye mbanzhi: kabiji mwayuka’mba, kafwako mbanzhi uji na bumi bwa myaka bwaikala mwi aye ne.” (1 Yoano 3:15) Umvwe tukeba bumi bwa myaka, kechi twafwainwa kushikwa bakwetu mu michima yetu ne, mambo lupato lo lulengela bukapondo. (1 Yoano 3:11, 12) Kyanema bingi kufunda kwitemwa atwe bene na bene.
TUNEMEKA BUMI
- kupichila mu kubula kwipaya mwana ukyangye kusemwa
- kupichila mu kuleka byubilo byatama
- kupichila mu kubula kushikwa bakwetu mu michima yetu
7 Ibyepi pa mambo a kunemeka bumi bwetu? Bantu kechi bakeba kufwa ne, pano bino, bamo batanta nshima ku mukele na mambotu a bya kisangajimbwe. Kya kumwenako, bavula bapepa fwanka, jamba, nangwa kwingijisha bizhima na mambo a kukayatu. Bino bintu byonauna mubiji kabiji javula bipaya boba bebingijisha. Muntu wingijisha bino bintu kechi umona’mba bumi bwanema ne. Abino byubilo ke bya bunya ku meso a Lesa. (Loma 6:19; 12:1; 2 Kolinda 7:1) Pa kuba’mba twingijile Lesa mu jishinda jaitabilwa, twafwainwa kuleka bino byubilo. Nangwa kya kuba kwibileka kwakonsha kushupa, Yehoba wakonsha kwitukwasha. Kabiji unemeka bingi byo twibikako kulama bumi bwetu kwikala bupe bwanema kufuma kwi aye.
8 Umvwe tuji na munema wa kunemeka bumi, tukavulukanga buneme bwa kwivimbila ku mapuso. Kechi tukekalanga na mulele ne, kabiji kechi tukabikanga bumi bwetu mu kizumba na mambotu a bya kukaya nangwa bya kisangajimbwe ne. Kechi tukendeshanga motoka kutama nangwa kukaya bisela byatama ne. (Masalamo 11:5) Mizhilo ya Lesa ku bena Isalela yaambile’mba: “Byo mukatunga nzubo ya katataka [iji na musemi wapapakana] mukazhokoloshepo kalupango [nangwa’mba, ka lubumbulu kepi] pa musemi peulu, kuchina’mba muntu wakapona panshi, ne kuleta luzhachisho lwa mashi pa nzubo yenu.” (Mpitulukilo ya mu mizhilo 22:8) Kwesakana na jifunde janembwa mu yoya mizhilo, mwafwainwa kuwamisha bulongo bintu nabiji mushime wa ku nzubo yenu kuchina’mba muntu waketuntula wapona ne kwikozha. Umvwe muji na motoka, monai’mba uji bulongo pa kwendesha. Kange muleke nzubo yenu nangwa motoka wenu kwikala bizumba kwi anwe bene nangwa ku bakwenu ne.
9 Nga ibyepi bumi bwa nyama? Nabo bwazhila kwi Mulenga. Lesa waswisha kwipaya banyama kwikala ke manyi ne kulengako bya kuvwala nangwa kwibepaya kuchina bakepaya bantu. (Ntendekelo 3:21; 9:3; Kulupuka 21:28) Nangwa byonkabyo, kyatama kwikala washinta ku banyama nangwa kwibepayilamotu kya nshiji. Kino kechi kimweshapotu nangwa pacheche kunemeka bumi ne.—Byambo bya Mana 12:10.
KUNEMEKA MASHI
10 Kaina byo aipayile nkasanji Abela, Yehoba wamwambijile’mba: “Jiwi ja mashi a nkasobe jibenakunjijila amiwa kufuma panshi.” (Ntendekelo 4:10) Lesa byo aambile pa mashi a kwa Abela, waambilenga pa bumi bwa kwa Abela. Kaina waipayile Abela, ne onkao mambo wafwainwe kukambulwa. Kyajingatu nobe mashi a kwa Abela, nangwa’mba bumi bwanji bwajijilenga kwi Yehoba kuba’mba achibe bulongo mambo. Lukwatankano pakachi ka bumi ne mashi lwamweshiwe jikwabo panyuma ya Muyulo wa mu moba a Nowa. Muyulo saka akyangye kwiya, bantu bajangatu bipangwa, bishu, kajo ka bumapeke, ne ka bunyimu. Panyuma ya Muyulo, Yehoba waambijile Nowa ne baana banji amba: “Byonse byenda biji na bumi bikekala ke kajo kenu; kabiji byonka byo nemupele bintu bimenesha mushiji, pano nemupa ne bino byonse.” Nangwa byonkabyo, Lesa wabikilepo uno muzhilo wa kuba’mba: “Pakuba nyama ikiji na mashi ayo [nangwa’mba, bumi], kechi mukeije ne.” (Ntendekelo 1:29; 9:3, 4) Kwakubula nangwa kuzhinaukatu ne, bumi ne mashi a bilengwa bijitu pamo kwi Yehoba.
11 Tumwesha kunemeka mashi umvwe ke tubule kwi aja. Mu Mizhilo Yehoba yo apele bena Isalela, wakambizhe’mba: “Kabiji bantu bonse…umvwe baya na kwenda ne kukwata banyama nangwa bañonyi bo baja, pa kwibepaya bakasumishe mashi abo panshi, ne kwiazhika na maloba…. Naambijile bena Isalela namba: Kechi mukaje mashi nangwa a kimotu kiji na bumi ne.” (Bena Levi 17:13, 14) Mukambizho wa Lesa wa kubula kuja mashi wapainwe patanshi kwi Nowa myaka nobe 800 kunyuma, wakingijilenga. Mukambizho wa Yehoba waumvwanyikile: Bakalume banji bafwainwe kuja nyama kechi mashi ne. Bafwainwe kwichila mashi pa mushiji—kwikitazha mu kuba’mba babena kubwezha bumi bwa kyokyo kilengwa kwi Lesa.
12 Mukambizho muntutu umo ukiji ne ku bena Kilishitu. Batumwa ne banabalume bakwabo batangijilanga mu baana ba bwanga ba kwa Yesu mu myaka kitota kitanshi bapwijile pamo na kufuukula mikambizho yo bafwainwe kulondela bonse bajinga mu kipwilo kya bwina Kilishitu. Bafikile pa uno mulanguluko wa kuba’mba: “Mo mo kyawamina kwi Mupashi Wazhila, ne atweba pamo, amba, kechi twimutwike ne bikwabo ne, poso bino byafwainwa: namba muzhile byo batapishisha bankishi, ne mashi, ne nyama yo baipaya ya kubula kwichila mashi [kulekela mashi mu nyama], ne bulalelale.” (Byubilo 15:28, 29; 21:25) Onkao mambo, twafwainwa ‘kuzhila mashi.’ Ku meso a Lesa, kuzhila kino kwanema byonka byo kyanema kubula kupopwela bankishi ne kubula kuba bulalelale.
13 Nanchi mukambizho wa kuzhila mashi wavwangamo ne kubikwa mashi nyi? Ee. Kya kumwenako: Ibyepi umvwe kya kuba dokotala wimwambila’mba kutomanga maalwa ne. Nanchi kino kyakonsha kulumbulula’mba kechi mwafwainwa kutomanga maalwa ne, bino mwakonsha kwiatoma kupichila mu kwiasa nguya mu mikotakota nyi? Ine! Mu jishinda jintutu jimo, kuzhila mashi kulumbulula kubula kwiatwezha mu mubiji wetu mu jishinda jiji jonse. Onkao mambo, mukambizho wa kuzhila mashi ulumbulula’mba kechi twafwainwa kuswisha muntu uji yense kwitubika mashi kupichila mu mikotakota ne.
14 Ibyepi umvwe mwina Kilishitu wikozha kyatama nangwa babena kukeba kumuba opaleshonyi ikatampe? Ibyepi umvwe badokotala baamba’mba wafwainwa kubikwa mashi inge ne usa kufwa. Ee kya kine kuba’mba mwina Kilishitu kechi ukeba kufwa ne. Mu kweseka na ngovu kusunga bupe bwa Lesa bwanema bwa bumi, uswako kumubuka mu mashinda akwabo a kubula kwingijisha mashi. Onkao mambo, ukebako muchi ungi inge po aji kabiji wakonsha kuswako mashinda angi a kubukilwamo a kubula kwingijisha mashi.
15 Nanchi mwina Kilishitu wafwainwa kulala muzhilo wa Lesa na mambotu a kukeba kwikala na bumi pa ka kimyetu kacheche mu buno bwikalo nyi? Yesu waambile’mba: “Aye wasaka kupulusha mweo wanji [nangwa’mba bumi] ukamutaya: pakuba awa ukantayila amiwa mweo wanji, ukamumona.” (Mateo 16:25) Kechi tukeba kufwa ne. Bino umvwe twalala muzhilo wa Lesa na mambotu a kukeba kupulusha mweo wetu pa kino kimye, tukekala mu kizumba kya kwela bumi bwa myaka. Onkao mambo tuba bulongo pa kuketekela mu mizhilo ya Lesa yaoloka, saka twaketekela’mba umvwe twafwa na mambo a kiji kyonse, Mpanyi wa Bumi bwetu uketuvuluka mu lusanguko ne kwitupa bupe bwanema bwa bumi.—Yoano 5:28, 29; Bahebelu 11:6.
16 Lelo jino, bakalume bakishinka ba Lesa bafuukulapo kulondela lutangijilo lwanji pa mambo a mashi. Kechi be aja mu jishinda jiji jonse ne. Kabiji kechi baswa kubikwa mashi kuba’mba babukwe ne.* Bayukishatu kuba’mba Mulenga wa mashi wayuka kibawamina. Nanchi mwaketekela’mba wayuka nyi?
JISHINDATU JIMO JAWAMA KWINGIJISHILAMO MASHI
17 Mizhilo ya Mosesa yaambile pa jishindatu jimo ja kwingijishilamo mashi. Pa mambo a mpopwelo yakebewenga ku bena Isalela ba kala, Yehoba wakambizhe’mba: ‘Bumi [nangwa’mba, mweo] bwa mubiji buji mu mashi; ne amiwa neapana kwi anweba pa kyakusokelapo bitapisho, namba ekale ke a kwimufuchila mambo; mambo mashi o emufuchila mambo, na mambo a bumi bujimo.’ (Bena Levi 17:11) Umvwe bena Isalela balenga mambo, balombanga lulekelo lwa mambo kupichila mu kulambula nyama ne kubika mashi amo a yewo nyama pa kya kusokelapo bitapisho ku tente wa lusambakeno waishile kwikala ke nzubo ya Lesa pa kupitapo kimye. Bitapisho bya uno mutundu jo jajinga jishindatu jawamine kwingijishilamo mashi.
18 Bena Kilishitu bakine kechi baji mu Mizhilo ya Mosesa ne, ne onkao mambo kechi bapana bitapisho bya banyama ne kubika mashi a banyama pa kya kusokelapo bitapisho ne. (Bahebelu 10:1) Nangwa byonkabyo, ñiñijishilo ya mashi pa kya kusokelapo bitapisho mu moba a bena Isalela ba kala yaimenangako kitapisho kyanema kya Mwana Lesa, aye Yesu Kilishitu. Byonka byo twafunjile mu Kitango 5 kya uno buku, Yesu witufwijile kupichila mu kuleka mashi anji kwichika ne kwikala ke kitapisho. Panyuma ya bino wakanjijile mwiulu na kukapana kwi Lesa buneme bwa mashi anji aichikile jimo jonka kikupu. (Bahebelu 9:11, 12) Kino kyaajile kitendekesho kya lulekelo lwa mambo etu ne kwitushinkwila jishinda ja kumwenamo bumi bwa myaka. (Mateo 20:28; Yoano 3:16) Kwingijisha mashi mu jino jishinda jonkatu kwaikala kwanema bingi! (1 Petelo 1:18, 19) Twakonshatu kumona lupulukilo kupichila mu kwikala na lwitabilo mu mashi a kwa Yesu aichikile.
19 Twakonsha kumusanchila bingi Yehoba Lesa pa bupe bwa bumi! Nanchi kino kechi kyakonsha kwitutundaika kubulako bakwetu pa mambo a jishuko ja kutambula bumi bwa myaka kupichila mu kwikala na lwitabilo mu kitapisho kya kwa Yesu ne nyi? Kuta muchima ku bumi bwa bakwetu bantu byonka byuba Lesa kuketutundaika kwikala na mukoyo ne kizaku kya kubulako bantu pa mambo a kino. (Ezikyo 3:17-21) Umvwe twaingila na ngovu uno mwingilo, tukamba byonka byaambile mutumwa Paulo amba: “Amiwa nabinga ku mashi enu anweba bonse. Mambo kechi nachiine kwimubula monse mwasakila Lesa ne.” (Byubilo 20:26, 27) Kubulako bantu pe Lesa ne nkebelo yanji jo jishinda jawamisha ja kumweshelamo amba twanemeka bingi bumi ne mashi.
BAIBOLO BYO AFUNJISHA
- Bumi ke bupe kufuma kwi Lesa.—Masalamo 36:9; Lumwekesho 4:11.
- Kufumya jimi kwatama, mambo bumi bwa mwana ukyangye kusemwa bwanema ku meso a Lesa.—Kulupuka 21:22, 23; Masalamo 127:3.
- Tunemeka bumi kupichila mu kubula kwibubika mu kizumba ne kubula kuja mashi.—Mpitulukilo ya mu mizhilo 5:17; Byubilo 15:28, 29.
* Umvwe mukeba byambo bikwabo byaamba pa mashinda akwabo a kubula kubikwa mashi, monai buloshuwa wa Nishani Fintu Umulopa Wingapususha Ubumi Bobe? mapeja 13-17, wanembwa na Bakamonyi ba kwa Yehoba.
Mepuzho a Lufunjisho
1. Ñanyi walengele bintu byonse byumi?
2. Lesa uba byepi pa kuba’mba alame bumi bwetu?
3. Lesa wamwene byepi kwipaiwa kwa kwa Abela?
4. Mu Mizhilo ya Mosesa, Lesa waambishepo byepi pa bumi byo twafwainwa kwibumonanga?
5. Twafwainwa kumonanga byepi kufumya jimi?
6. Mambo ka o twafwainwa kubula kushikilwa bakwetu?
7. Ñanyi byubilo bimo bimwesha kubula kunemeka bumi?
8. Mambo ka o twafwainwa kwikela ba kwivimbila ku mapuso?
9. Umvwe tunemeka bumi, tukalama byepi banyama?
10. Lesa wamwesha byepi amba paji lukwatankano pakachi ka bumi ne mashi?
11. Ñanyi ñiñijishilo ya mashi Lesa yo akanya kufumatu mu moba a Nowa?
12. Ñanyi mukambizho wa pa mambo a mashi wapainwe na mupashi wazhila mu myaka kitota kitanshi ukingila ne lelo jino?
13. Ambai kya kumwenako kya ene mambo mukambizho wa kuzhila mashi kyo avwangilamo ne kubula kubikwa mashi.
14, 15. Umvwe badokotala baamba’mba mwina Kilishitu wafwainwa kubikwa mashi, wafwainwa kuba byepi, kabiji mambo ka?
16. Bakalume ba Lesa bafuukula kubapo ka pa mambo a mashi?
17. Mu bena Isalela ba kala, ñanyi jishinda jimotu jo baingijishilangamo mashi jaitabilwe kwi Yehoba Lesa?
18. Ñanyi mfweto ne mapesho o twakonsha kwikala nao mu mashi a kwa Yesu aichikile?
19. Ki ka kyo twafwainwa kuba pa kuba’mba ‘tubinge ku mashi a bonse’?


text:
MBWEJO
Difuku dya Kidye—I Difuku’ka?
ABE umonanga namani Difuku dya Kidye? Bavule balañanga amba myuya yonsololo iketwa umo umo kwimuka ku meso a lupona lwa Leza. Kwine’kwa bakatyibila muntu umo ne umo butyibi. Bamo bakapalwa mpalo ya kutwela mūlu mu nsangaji, ino bakwabo nabo bakaponejibwa ne kwelwa mu masusu a nyeke. Inoko Bible ulombola muswelo mwishile wa mukapityila kine kyaba’kya. Kinenwa kya Leza kishintulula amba ke kitatyipo kilenga nzuba, ino i kitatyi kya lukulupilo ne kwalujibwa kwa bintu.
Tutanga mu Kusokwelwa 20:11, 12 bushintuludi bwa mutumibwa Yoano bwa Difuku dya Kidye amba: “Namwene ne lupona lukatakata lutōka tō, ne wadi ushiketepo nandi ntanda ne diulu binyema mpala yandi; ne ko byaya! Ebiya namwene ne bafu, bakatampe ne batyetye, bēmene pa lupona’lwa; ino mikanda yapūtulwa; kadi mukanda ungi nao wapūtulwa o wa būmi, ne bafu batyibilwe mambo ku bintu bisonekwe mu mikanda’ya, monka mwendele mīngilo yabo.” Le Mutyibi unenenwa’po pano i ani?
Yehova Leza ye Mutyibi Mukatakata wa bantu. Inoko upele muntu mukwabo uno mwingilo wa kutyiba mambo. Kukwatañana na Bilongwa 17:31, mutumibwa Polo wānene amba Leza “utungile ne mu difuku dyākatyibilamo mambo a bapanopantanda umboloke monka mudi yewa muntu wātongele.” Uno Mutyibi utongelwe i Yesu Kidishitu musanguke. (Yoano 5:22) Penepa i kitatyi’ka kikashilula Difuku dya Kidye? Lelo dikalāla myaka inga?
Mukanda wa Kusokwelwa ulombola amba Difuku dya Kidye dikashilula kinondanonda na divita dya Amakedona, pakapwa konakanibwa ngikadilo ya Satana.* (Kusokwelwa 16:14, 16; 19:19-20:3) Kupwa kwa Amakedona, Satana ne bademona bandi bakakutwa mu lupongo myaka kanunu.Mu kine kitatyi’kya, balopwe bampyana 144000 bakatyiba mambo ne kubikala “pamo na Yesu myaka kanunu” momwa mūlu. (Kusokwelwa 14:1-3; 20:1-4; Loma 8:17) Difuku dya Kidye ke mwandapo ukapita lubilo mu difuku dya nsaa 24 kete, mhm. Dikalāla myaka kanunu.
Mu kine kyaba kya myaka kanunu’kya, Yesu Kidishitu ye “wakukatyiba mambo a bōmi, ne a bafwe.” (2 Temote 4:1) “Bōmi” i “kibumbo kikatampe” kikapanda pa Amakedona. (Kusokwelwa 7:9-17) Ino mutumibwa Yoano wāmwene ne “bafu,…bēmene pa lupona” lwa kidye. Monka mwālaile Yesu, “bonso badi mu bibundu bakēvwana diwi dyandi. Ne kutamba bakatambemo,” pobakasanguka. (Yoano 5:28, 29; Bilongwa 24:15) Ino le bonso bakatyibilwa mambo pa myanda’ka?
Mungya kimonwa kya mutumibwa Yoano, ‘mikanda yāpūtwilwe’ “ne bafu batyibilwe mambo ku bintu bisonekwe mu mikanda’ya, monka mwendele mīngilo yabo.” Le ino i mikanda musonekelwe bilongwa bya pa kala bya bantu? Nansha dimo, butyibi kebukemaninapo pa byobya byālongele bantu kumeso kwa kufwa. Mwanda waka tunena namino? Mwanda Bible unena’mba: “Ke-muntu aye wafwile wapu kubinga bubinga ku bubi.” (Loma 6:7) Boba bakasanguka badi bwa abo bakajokela ku būmi na diseletyi dyampikwa kulemba’po, pampikwa mambo. O mwanda mikanda’ya yelekeja bisakibwa bikwabo bisaka Leza. Pa kusaka amba boba bakapanda pa Amakedona ne boba bakasanguka bekale nyeke bōmi, bibalomba kukōkela ku mbila ya Leza, kubadila’mo ne bisakibwa bikasaka Yehova bikasokolwa mu bula bwa myaka kanunu. Nanshi bantu bakatyibilwa mambo mungya byobya byobakalonga mu bula bwa Difuku dya Kidye.
Mu Difuku dya Kidye, bantu bavule bene bakapebwa mukenga wabo umbajinji wa kuyuka kiswa-mutyima kya Leza ne kulonda’kyo mu būmi bwabo. Ko kunena’mba kukekala mwingilo mukatampe wa kufundija. Bine, ‘bekadi ba pano pa ntanda bakalombolwa boloke.’ (Isaya 26:9) Inoko ke bonsopo bakasaka kulonda kiswa-mutyima kya Leza. Isaya 26:10 unena’mba: “Shi kiyampe kilaijibwa kudi mubi, ino kakalombolwapo boloke; mu ntanda ya buluji ukalonga bibi, ne kukabandilapo bulopwe bwa Yehova mpika.” Bano babi bakepaibwa lonsololo mu Difuku dya Kidye.—Isaya 65:20.
Ku mfulo kwa Difuku dya Kidye, bantu bapandile ‘bakekala bōmi,’ ko kunena’mba bantu babwaninine shē. (Kusokwelwa 20:5) Nanshi mu Difuku dya Kidye mo mukalujibwa bantu ku mwikadilo obādi nao dibajinjibajinji. (1 Kodinda 15:24-28) Kupwa kukekala ditompo dya mfulo. Satana ukakutululwa mu kifungo mwanda wa atompe kongola bantu dya mfulo. (Kusokwelwa 20:3, 7-10) Boba bakamukomena bo bakemwena kufikidila kutuntulu kwa uno mulao wa mu Bible unena’mba: “Boloke bakapyananga ntanda, ne kwikala monka nyeke.” (Mitōto 37:29) Bine, Difuku dya Kidye dikekala dya dyese ku bantu bonso ba kikōkeji!
* Pa mwanda utala Amakedona, tala dibuku Étude perspicace des Écritures, volime 1, paje 1073-1074 ne volime 2, paje 63-64, kadi ne dibuku Tōta Leza Umo Kete wa Bine, shapita 20, onso alupwilwe na Batumoni ba Yehova.


text:
Sena Ntenda Zipati Zilicitikila Ncisubulo Kuzwa Kuli Leza?
Bwiinguzi bwamu Bbaibbele
Ibbaibbele taliyiisyi kuti Leza nguupa kuti ntenda zipati zilicitikila nzyotubona mazubaano kazicitika. Kubeteka kwa Leza kweelana ambokupandulwidwe mu Bbaibbele kuliindene kapati antenda zipati zilicitikila.
- Ibbaibbele lyaamba kuti: “
Muntu ulabona busyu buyo, pele Jehova ulabona moyo.”—1 Samuele 16:7.
- (2) Jehova ulalingula myoyo alimwi unyonyoona buyo aabo mbabona kuti mbaasizibi.—Matalikilo 18:23-32.
- (3) Leza usaanguna kucenjezya, kupa bantu baswiilila coolwe cakuti bafwutuke.
Kulubazu lumwi, ntenda zipati zilicitikila, zicitika buyo kakunyina kucenjezya, alimwi zilajaya naa kucisa bantu bali kabotu alimwi abasizibi. Munzila imwi, bantu bapa kuti ntenda eezyi zilicitikila ziindile kwiinda mukunyonyoona masena alimwi akuyaka maanda mumasena muvwula kucitika mizuzumo yanyika, kupaya kwamaanzi, alimwi akupya naa kutontola cakwiindilila.


text:
Nanchi Mukeba Kuyuka Bukine Nyi?
BUKINE bwa ka? Bwa pa mambo a mikumbu ya mepuzho amo anema bingi bantu o bepuzha javula. Apo kampe mwakilangulukapo kala pa mepuzho amo nabiji ano:
- Nanchi Lesa kine wituta muchima nyi?
- Nanchi makondo ne buyanji bikapwa nyi?
- Nanchi tutwajijila kwikala bomi umvwe twafwa nyi?
- Luketekelo ka lo tuji nalo pa mambo a bafu?
- Nakonsha kulomba byepi pa kuba’mba Yehoba omvwe milombelo yami?
- Nakonsha kutana byepi lusekelo mu bwikalo?
Kwepi ko mwakonsha kutana mikumbu ya ano mepuzho? Umvwe mwashikisha bantu, bakonsha kwimubula mikumbu yapusana pusana. Nangwatu umvwe mwashikisha aba baya ku machechi nangwa bantangi ba bupopweshi, napotu mikumbu yo bakemubula kechi ikomvwanyika ne. Mikumbu imo yakonsha kumvwanyi nobe ya kine pa kakimye kacheche, bino itanyiwa kwikala ya bubela pa kupitapo kimye.
Pano bino, kujitu buku umo uji na mikumbu yaketekelwa. Uno ke buku wa bukine. Yesu Kilishitu waambile kwi Lesa amba: “Mambo enu bo bukine.” (Yoano 17:17) Lelo jino tubayuke kuba’mba ano Mambo ke Baibolo Wazhila. Pa mapeja alondelapo, paji mikumbu imo icheche yaumvwanyika ya mu Baibolo yakumbula mepuzho aji peulu po.
Nanchi Lesa Kine Wituta Muchima Nyi?
ENE MAMBO BANTU O BEPWIZHA BUNO BWIPUZHO: Tubena kwikala mu ntanda muji bantu bakanama ne ba nshiji. Mabupopweshi avula afunjisha’mba ke kyaswa muchima wa Lesa kuba’mba bantu bayandenga.
BAIBOLO BYO AFUNJISHA: Lesa kechi ye ulengela bintu byatama kubiwa ne. Yoba 34:10 waamba’mba, “Lesa kechi uba bubi nangwa pachechetu ne, aye Wa bulume bonse kechi uba byatama nangwa pachechetu ne.” Lesa ukeba’mba bantu bekalenga bulongo. O ene mambo Yesu o etufunjishe kulomba’mba: “Tata wetu wa mwiulu,…Bufumu bwenu bufike. Kyaswa muchima wenu kyubiwe pano panshi, byonka byo kyubiwa mwiulu.” (Mateo 6:9, 10) Lesa wituta bingi muchima kya kuba waubapo ne kintu kimo kikatampe bingi kya kufikizha nkebelo yanji.—Yoano 3:16.
Monai ne Ntendekelo 1:26-28; Yakoba 1:13; ne 1 Petelo 5:6, 7.
Nanchi Makondo ne Buyanji Bikapwa Nyi?
ENE MAMBO BANTU O BEPWIZHA BUNO BWIPUZHO: Bantu bakukankalwa kubala bena kufwa bingi ku makondo. Atweba bonse tubena kuyanda bingi.
BAIBOLO BYO AFUNJISHA: Lesa walaya kimye kyo akekajika mutende panopantanda ponse. Umvwe Lesa akatatule kulama ntanda, bantu “kechi bakafundanga bya kulwa nkondo jibiji ne.” “Bakabundanga mapoko abo ne kwialula ke bya kujimako.” (Isaya 2:4) Lesa ukafumyapo shinji yonse ne buyanji. Baibolo walaya’mba: “[Lesa] ukashimuna mipolo yonse ku meso abo; ne lufu kechi lukekalako jibiji ne; nangwa mabingo, nangwa kujila, nangwa misongo, kechi bikekalako jibiji ne: bintu bitanshi [kubikapotu ne nshiji ne buyanji bujiko lelo jino] byapichijila.”—Lumwekesho 21:3, 4.
Monai ne Salamo 37:10, 11; 46:9; ne Mika 4:1-4.
Nanchi Tutwajijila Kwikala Bomi Umvwe Twafwa Nyi?
ENE MAMBO BANTU O BEPWIZHA BUNO BWIPUZHO: Mabupopweshi avula mwaya ntanda afunjisha’mba umvwe muntu wafwa, mupashi wa mukachi kanji kechi ufwa ne. Bamo nabo baitabila’mba bafu bakonsha kukatazha bomi kabiji ne kuba’mba Lesa ukabisha babi kupichila mu kwibela mu mujilo wa helo sabapyatu kikupu.
BAIBOLO BYO AFUNJISHA: Bantu umvwe bafwa, kechi bekalako jibiji ne. Musapwishi 9:5 waamba’mba, “Bafu kafwako kyo bayuka ne.” Byo kiji kuba’mba bafu kechi bakonsha kuyuka nangwa kumvwa kintu ne, kechi bakonsha kukatazha bomi—nangwa kwibakwasha ne.—Salamo 146:3, 4.
Monai ne Ntendekelo 3:19; ne Musapwishi 9:6, 10.
Luketekelo ka lo tuji nalo pa mambo a bafu?
ENE MAMBO BANTU O BEPWIZHA BUNO BWIPUZHO: Tukeba kwikala bomi kabiji ne kwikala bwikalo bwa lusekelo na balunda netu. Tutonga bingi kukamonanana jibiji na batemwe betu ˜ bafwa.
BAIBOLO BYO AFUNJISHA: Bantu bavula bafwa bakasangulwa. Yesu walayile’mba, aba “baji mu bilende…bakafumamo.” (Yoano 5:28, 29) Kwesakana na nkebelo ine ya mwine Lesa, aba bakasangulwa bakekala na jishuko ja kwikala mu paladisa panopantanda. (Isaya 65:21-25) Uno mulaye wa kulutwe wavwangamo ne butuntulu bwa mubiji bwawama kabiji ne bumi bwa myaka ku bantu balukokelo. Baibolo waamba’mba: “Baoloka bakaswana ntanda, ne kwikalamo myaka ne myaka.”—Salamo 37:29.
Monai ne Yoba 14:14, 15; Luka 7:11-17; ne Byubilo 24:15.
Nakonsha Kulomba Byepi pa Kuba’mba Yehoba Omvwe Milombelo Yami?
ENE MAMBO BANTU O BEPWIZHA BUNO BWIPUZHO: Bantu ba mu mabupopweshi onse balomba milombelo. Pano bino, bantu bavula balanguluka’mba milombelo yabo kechi ikumbulwa ne.
BAIBOLO BYO AFUNJISHA: Yesu witufunjishe’mba kechi twafwainwa kubwezha bwezhangapotu byambo bimo mu milombelo yetu ne. Waambile’mba pa kulomba, “ke kulomba kilombelombe” ne. (Mateo 6:7) Umvwe tukeba Lesa kumvwa milombelo yetu, twafwainwa kulomba kwesakana na jishinda jo akebelamo. Pa kuba’mba tube bino, twafwainwa kuyuka kyaswa muchima wa Lesa ne kulomba monka mokyaila. Yoano mutanshi 5:14 waamba’mba: “Umvwe twalomba kintu, nangwa ki ka, mwayila muchima [wa Lesa], aye witumvwa.”
Monai ne Salamo 65:2; Yoano 14:6, 14; ne 1 Yoano 3:22.
Nakonsha Kutana Byepi Lusekelo mu Bwikalo?
ENE MAMBO BANTU O BEPWIZHA BUNO BWIPUZHO: Bantu bavula balanguluka’mba mali, kuya nkuwa nangwa buuya byo bintu byakonsha kwibaletela lusekelo. Bino, nangwa kya kuba bakeba keba bino bintu kuba’mba bamwenemolusekelo—batana kuba’mba bapulwilamotu mabula.
BAIBOLO BYO AFUNJISHA: Yesu watongwele kintu kine kileta lusekelo byo aambile’mba: “Batokwa bonkaba bomvwa mambo a Lesa ne kwialama.” (Luka 11:28) Twakonsha kutana lusekelo lwa kine umvwe satukeba kupwisha nzala yetu ya ku mupashi ya kukeba kuyuka bukine bwa Lesa ne nkebelo yanji kwi atweba. Buno bukine butanwa mu Baibolo. Kuyuka buno bukine kwakonsha kwitukwasha kuyuka kine kintu kyanema ne kyabula kunema. Umvwe ketutangijilwe na bukine bwa mu Baibolo pa kukeba kuba bintu, kiketulengela kwikala bwikalo bwalumbuluka.
Monai ne Byambo bya Mana 3:5, 6, 13-18; ne 1 Timoti 6:9, 10.
Ino ke mikumbu ichechetu ya mu Baibolo yakumbula ano mepuzho atanu na bumo. Nanchi mukeba kuyukilapo ne ikwabo nyi? Umvwe nenuwa muji pa boba “bata muchima ku mupashi,” ko kuba’mba mukeba kuyukilapo ne ikwabo. Mwakonsha kulanguluka ne pa mepuzho akwabo nabiji ano a kuba’mba: ‘Umvwe Lesa waji wituta muchima, mambo ka o aswishisha bubi ne buyanji kuyilangakotu palutwe? Nakonsha kulengela byepi kisemi kyami kwikala kya lusekelo?’ Baibolo wapana mikumbu yaumvwanyika bingi ku ano mepuzho ne ku mepuzhotu akwabo avula.
Pano bino bantu bavula lelo jino kechi bakeba kutanga Baibolo ne. Bamumona’mba buku wabaya bingi kabiji washupa kukwatakanya bukiji. Nanchi mukeba bukwasho bwa kutana mikumbu mu Baibolo nyi? Bakamonyi ba kwa Yehoba bapana bingijisho bibiji byakonsha kwimukwasha kutana mikumbu.
Kitanshi, buku wa Nanchi Baibolo Kine Ufunjisha’mba Ka? wanembelwa kukwasha bantu bapayankana kutana mikumbu yaumvwanyika ku mepuzho anema. Kya bubiji, ke lufunjisho lwa Baibolo. Kamonyi wa kwa Yehoba wafikilamo bulongo kufunjisha Baibolo, wakonsha kwiyanga ku nzubo yenu nangwa ku mpuzha ikwabo ko mwanengezha kwisamba nenu Baibolo mu kakimyetu kacheche kwa kubula kwimulipilisha. Bantu bavula mwaya ntanda bamwenamo bingi mu luno lunengezho. Bavula bamba ne kwamba’mba: “Natana bukine!”
Kafwako kintu kikatampe kyanema kyo mukatana kyakila pa kino ne. Bukine bwa mu Baibolo bwitukasulula ku bingelekezha, bintu bivulañanya maana ne ku moyo wa kuzakama bintu. Bwitulengela kwikala na luketekelo, nkebelo ne lusekelo. Yesu waambile’mba: ‘Mukebuyuka bukine, ne abo bukine bukemukasulula ke baana ba bene.’—Yoano 8:32.


text:
Kani Bamboni sha BaYawe Balapyungako Umulimo wa Bumishonali?
Inya. Konse uku mungaba, Bamboni sha baYawe balesha ukupyungako umulimo wa bumishonali, pa kulukufwaisha ukubuulako bambi ifi tusuminemo.
Ukulundapo, abakwabesu bambi balafakasha neli ukutelela ku mupunda umbi mu calo cabo kuko abantu balukupengelwa ukumfwa icebo iciweme ica mu Baibolo. Eli bambi balatelela ku fyalo fimbi pa kweba’ti bangakushako umulimo wabo. Balasangalala pa kukwatako akabeya mu kukonshiwa kwa kushimika kwa baYesu ukwa kweba’ti: “Mukaba ni mboni shandi . . . Nekufikilo’kupelele icalo ca panshi.”
Mu 1943, twalitatikile isukuulu ilyali ne kofwako ba mishonali ukupyunga bwino umulimo wabo. Ukufuma ilya mpindi, Bamboni ukucila pali 8,000 balileko kuli lili isukuulu, ililikilwe ati Isukuulu lya Gilyadi.