text:
ICAPITALA 18
Ukubatishiwa Kulakosha Bucibusa Bwenu na BaLesa
Kani umuntu balamubatisha shani pakuti abe umuKlistu?
Nifisa fintu mwelelwe ukucita pakweba ati mufikepo pa kubatishiwa?
Kani umuntu alalituula shani kuli baLesa?
Mba niwisa mulandu uulibelele woyo mwelelwe ukubatishiwa?
1. Mba nindo icilolo ca mwi solololo ica kwi Etiopia calombeele ukubatishiwa?
“BONENI, amenda ŋga! Cindo icakuŋkanya ŋga nabatisiwa?” Uwaipwishe’fyo aali cilolo ca mwi solololo ica ku Etiopia mu mpindi ya basambile. UmuKlistu uwalukwitwa ati Filipo alimulangishe uyo umuEtiopia ati baYesu e baali ni baMasaya abalailwe. Pakuti ifi asambilile mu Malembo fyalimufikile pa mutima, umuEtiopia alipyungilepo fimo. Alilangishe ati aalukufwaya ukubatishiwa!—Ifyacitilwe 8:26-36.
2. Mba nindo mwelelwe ukwalakanyapo ukwakuti pa kubatishiwa?
2 Kani mulisambilile bwino amacapitala akutanga aalilino ibuuku na Bamboni sha baYehova, cipale mungomfwa ati mwalyanshika ukwipusha ati, ‘Cindo ica kunkanya nebo ukubatishiwa?’ Ukufika pali ino mpindi mulisambilile pa kulaya kwa mu Baibolo ukwa kukwata umweo wa muyayaya mu Paladaiso. (Luku 23:43; Ukufisulula 21:3, 4) Mulisambilile na pa mibelo ya cinenene iya bafwile na pa bucetekelo bwa kubuka. (Uwakutulisya 9:5; Yoane 5:28, 29) Cipale mulabungana pamo na Bamboni sha baYehova pa kubungana kwabo ukwa mwi kelesha kabili mulilibwenene ifi bacita ifya mu kupempela kwa cine. (Yoane 13:35) Ne cintu icicindeme ukwakuti, cipale mulitatikileko ukukusha bucibusa bwenu na baYehova Lesa.
3. (a) Kani findo baYesu bafundile abasambile babo? (b) Kani umuntu balamubatisha shani?
3 Kani mungalangisha shani ati mulukufwaya ukupyungila baLesa? BaYesu balibuulile abasambile babo ati: “Kamuyeni . . . mukalukusambisya imisyobo yonse yabantu, nekubabatisya.” (Matayo 28:19) BaYesu abene balilangishe icakutuntululako ili babatishiwe mu menda. Tababaminshilepo lukoso amenda, kabili tababetiilepo lukoso amenda pa mutwi. (Matayo 3:16) Ishiwi lya kweba ati “batisha” lilifumine kwi shiwi lya ciGiliki ilyalula ati “ibisha.” Pakuti pali fyefyo, umuKlistu pa kumubatisha balamwibisha onse umubili mu menda.
4. Kani ukubatishiwa mu menda kulalangishe’ndo?
4 Ukubatishiwa kulapengelwa kuli bonse abo abalukufwaya ukuba ifibusa fya baYehova Lesa. Ukubatishiwa kulalangisha apaswetele ati mulukufwaya ukupyungila baLesa. Kulalangisha ati mwasangalala ukucita ukufwaya kwa baYehova. (Amasamo 40:7, 8) Nangabe’fyo, pakweba ati mufikepo pa kubatishiwa, mulyelelwe ukucite’fintu na fimbi.
UKWISHIBA NE BUCETEKELO EFIPENGELWA
5. (a) Nicisa cintu ica kutanga mwelelwe ukucita pakweba ati mufikepo pa kubatishiwa? (b) Mba nindo ukubungana kwa mwi kelesha kucindamine?
5 Mulitatikileko kale ukucita icintu ca kutanga. Kani mulicitile shani ifyo? Cipale ukupitila mu kusambilila Baibolo ne munkonsha, mulitatikileko ukubeshiba baYehova Lesa na baYesu Klistu. (Pendeni Yoane 17:3) Pano kuli ifingi ifya kusambilila. AbaKlistu balafwaya ‘ukwisulamo ne kwishibisha ukwa kufwaya kwabo baLesa.’ (AbaKolosai 1:9) Ukusangwako ku kubungana kwa mwi kelesha ukwa Bamboni sha baYehova kukamofweniko makosa ukucite’fi. Cicindeme ukusangwako ku kubungana ukwa kube’fyo. (AbaEbeya 10:24, 25) Ukusangwako impindi shonse ku kubungana kukamofweniko ukufusha ukwishiba kwenu pali baLesa.
6. Fyakuti shani ubwingi mwelelwe ukwishiba ifya mu Baibolo pakweba ati mufikepo pa kubatishiwa?
6 Nacine, talipo ati mulyelelwe ukwishiba fyonse lukoso ifili mu Baibolo pakweba ati mufikepo pa kubatishiwa. Icilolo ca mwi solololo ica ku Etiopia caliishiko fimbi, pano calukufwaya ukucofwako pakuti cumfwishe na fimbi ifya mu Malembo. (Ifyacitilwe 8:30, 31) Fyopele’fyo, mucili ne fya kusambilila ifingi. Icinenene, tamukashilapo ukusambilila pali baLesa. (Uwakutulisya 3:11) Nangabe’fyo, ili tamungabatishiwa, mulyelelwe ukutango’kwishiba ne kusumina fimbi fyefyo Baibolo isambisha. (AbaEbeya 5:12) Ku cakubwenako, mulyelelwe ukwishibe’cine pa lwa mibelo ya bafwile ne mulandu ishina lya baLesa ne Bufumu bwabo ficindamine.
7. Kani ukusambilila Baibolo kulyelelwe ukucite’ndo kuli mwebo?
7 Pano, ukwishiba talipo ati e kupengelwa lukoso, pakuti “apakubulo’kucetekela tapesiba ukubatemwesya [baLesa].” (AbaEbeya 11:6) Baibolo ilatubuula ati ili bambi abantu mu mushi wa kale uwa Kolinto baumfwile icebo ici abasambile ba baYesu batuliishe, “balicetekele nekubatisiwa.” (Ifyacitilwe 18:8) Koti ni fyopele’fyo, ukusambilila Baibolo kulyelelwe ukumulengeni ukuba ne bucetekelo bwa kweba ati Baibolo Mashiwi aafumine kuli baLesa. Ukusambilila Baibolo kulyelelwe ukumofweniko ukukwato’bucetekelo mu kulaya kwa baLesa na mu makosa akupulusha aamulambu wa baYesu.—Josyua 23:14; Ifyacitilwe 4:12; 2 Timote 3:16, 17.
UKUBUULAKO BAMBI BUCINE BWA MU BAIBOLO
8. Findo fikamulengeni ukubuulako bambi ifi musambilile?
8 Ili ubucetekelo bulukukula mu mutima wenu, mukasangana ukube’cikateshe ukwikala lukoso ukwakubula ukubuulako bambi ifi musambilile. (Jelemiya 20:9) Mukalukufwaisha ukubuulako bambi pali baLesa ne kufwaya kwabo.—Pendeni 2 AbaKolinto 4:13.
9, 10. (a) Mba nibani mungatatikilapo ukubuulako bucine bwa mu Baibolo? (b) Mba nifindo mwelelwe ukucita kani mulukufwaya ukulukutulisha pamo na Bamboni sha baYehova?
9 Cipale mungatatikako ukubuulako bambi bucine bwa mu Baibolo ukwakubulo’kubalenga ukufiitwa. Mungatatikilapo ukulabila pali bucine ku bakwabenu, ababyenu, aba mwikala nabo apepi, na babo mupyunga nabo. Mukupita kwa mpindi, mukapengela ukulukutulisha mu nshila iyanshikilwe pamo na Bamboni sha baYehova. Pali yeyo impindi, mukabe abakakulukile ukulabila ne Mboni iyo iilukumusambisheni Baibolo. Kani caboneka ati mwafikapo ukutulisha ku bantu abengi, kukaba ukwanshika ukwa kweba ati mwebo na woyo uumusambisheni mukakumane ne bakulu babili aba mwi kelesha.
10 Ici cikamofweniko ukubeshibisha bambi abakulu ba buKlistu abembela itanga lya baLesa. (Ifyacitilwe 20:28; 1 Petilo 5:2, 3) Kani aba abakulu babona ati muliishi ne kucetekela fimbi fyefyo Baibolo isambisha, mulukucita koti ni fyefyo baLesa bafunda, ne kweba ati icinenene mulukufwaya ukuba Imboni ya baYehova, abakulu bakamwishibisheni ati mwafikapo ukulukutulisha ku cintu bwingi. Eli mukaba uwakutulisha uutangabatishiwa uwa cebo iciweme.
11. Kani findo bambi belelwe ukuleka ili tabangafikapo ukutatika ukutulisha ku bantu abengi?
11 Ku kabeya kambi, cipale aba baeluda bangabona ati mulyelelwe ukwalulako mumbi mu mekalo enu ne mibelo pakweba ati mufikepo ukutulisha ku bantu abengi. Pambi kungaba kuleka ifyakucita fimbi ifya mfiso ifi mufishile ku menso abantu bambi. Pakuti pali fyefyo, ili tamungalomba ati mube uwakutulisha uutangabatishiwa, mulyelelwe ukuleka ukucita ifyakubifya, ifili koti bucencemeshi, ukukolwa, ne kupyungishe’miyanda mu nshila iitayelelwe.—Pendeni 1 AbaKolinto 6:9, 10; AbaGalatya 5:19-21.
UKULAPILA NE KWALULUKA
12. Mba nindo mwelelwe ukulapila?
12 Kuli na fimbi ifi mwelelwe ukucita pakweba ati mufikepo pa kubatishiwa. Intangishi Petilo yalilabile ati: “Lapileni, mwaluluke, ati ifyakubifya fyenu fisimaŋgane.” (Ifyacitilwe 3:19) Ukulapila kufiitilwa icinenene ifintu ifi mucitile. Ukulapila kulyelelwe ukucitwa kani umuntu alikeele amekalo abumbifi, pano nakabili kulapengelwa nangaba ati umuntu taalukucitapo ifya bumbifi. Mba nindo kupengelwa? Nipakuti bonse lukoso abantunshi balibifishe kabili balafwaya ati baLesa babafitulukile. (AbaLoma 3:23; 5:12) Ili tamungasambilila Baibolo, tamwaishibilepo ukufwaya kwa baLesa. Popele nga mwalukucita shani koti kufwaya kwabo? Pakuti pali fyefyo, mulyelelwe ukulapila.
13. Kani ukwaluluka cindo?
13 Icikonkapo pa kulapila ‘kwaluluka.’ Mulyelelwe ukucita ificililepo pa kufiitilwa lukoso ifi mwalukucita. Mulyelelwe ukuleka ifyo ifi mwalukucita akale ne kukoselela ukweba ati mukalukucita ifilungeme. Ukulapila ne kwaluluka efyelelwe ukucitwa ili tamungabatishiwa.
UKULITUULA MWEBENE
14. Kani nicisa icintu icicindeme mwelelwe ukucita ili tamungabatishiwa?
14 Kuli na cimbi icintu icicindeme mwelelwe ukucita ili tamungabatishiwa. Mulyelelwe ukulituula mwebene kuli baYehova Lesa.
15, 16. Kani ukulituula mwebene kuli baLesa kulaalule’ndo, kabili findo filenga umuntu ukucite’fyo?
15 Kani mwalituula mwebene kuli baYehova Lesa mwi tembelo lya bucine, ninshi mwabalaya ati nibo lukoso ebo mukalukupyungila umuyayaya. (Ndutelonomi 6:15) Mba nindo, lomba, umuntu angafwaila ukuba umusha wa baLesa? Pakuti twasuke ico icakwipusha, nga tulanguluke pali cici icakupalanya. Mucalakanye ati umwalalume aambisha umwanakashi. Ili amwishiba umwanakashi ukwakuti ne kubona ati ali ne mibelo iiweme, umwalalume alamutemwa ukwakuti umwanakashi. Mukupita kwa mpindi, cikaba lukoso icelelwe ukumweba ati bopane. Iciine, kani akoope akakwata ifyakucita na fimbi. Pano ubutemwe bukamulenga ukucite’co icintu icicindeme.
16 Kani mwabeshiba baYehova ne kubatemwa, mukafwaisha ukubapyungila ne mweo wenu onse, ukwakubula ukupange’mipaka umwakupelela ukubapempela. Uyo onse uulukufwaya ukulonda Umwana wa baLesa, baYesu Klistu, alyelelwe ‘ukulikaana.’ (Mako 8:34) Tulalikaana fwebene kani tatulukukanikapo ati ifyo ifintu ifi tufwaya ukucita tafilukutucicila ukumfwila baLesa impindi shonse. Kanshi, ili tamungabatishiwa, ukucito’kufwaya kwa baYehova Lesa e cintu icelelwe ukuba icicindeme mu mweo wenu.—Pendeni 1 Petilo 4:2.
UKUCICILO’MWENSO WAKWEBA ATI MUNGAFILWA
17. Mba nindo bambi abantu tabafwaila ukulituula kuli baLesa?
17 Bambi abantu balashingashinga ukulituula kuli baYehova nipakuti balomfwo’mwenso uwa kucite’cintu ica kube’fyo. Cipale balatiina ukweba ati bakasololola kuli baLesa pakuti pano baKlistu abalituulile. Pakuti pa mwenso wakweba ati cipale bangafilwa ne kwansha baYehova insoni, balalanguluka ati ciweme ukwikala lukoso ukwakubula ukulituula kuli baLesa.
18. Kani findo fingamukosheni ukulituula kuli baYehova?
18 Ili mulukwishiba ifya kutemwa baYehova, mukakoshiwa ukulituula kuli bo ne kupyungisha apapelele amakosa ukucita koti ni fyopele’fyo mwabalaile. (Uwakutulisya 5:4) Panuma ya kulituula, icinenene mukafwaisha “ukulukwenda abelelwe baSikulu [baYehova] ukuleto’kutemwesya konse.” (AbaKolosai 1:10) Pakuti kani mulibatemenwe baLesa, tamukalangulukapo ati cikateshe ukucito’kufwaya kwabo. Ukwakubula ne kukanika mukasumina ifyalabile intangishi Yoane, iyalembele ati: “Ubutemwe bwabaLesa nibubu, ati tulukulama’mafunde abo: lomba amafunde abo taalemene, tau.”—1 Yoane 5:3.
19. Mba nindo tamwelelwepo ukutiina ukulituula kuli baLesa?
19 Talipo ati mulyelelwe ukuba abawaminine pakuti mulituule kuli baLesa. BaYehova baliishi apa mungapelela kabili tabacetekelapo ati mucite ifingi ukucishapo apa mungapelela. (Amasamo 103:14) Balukufwaya mwebo ukushuka kabili bakamukosheni ne kumofweniko. (Yisaya 41:10) Mungacetekela ukweba ati kani mwapemamo muli baYehova ne mutima wenu wonse, bo “bakalukukulanjisya insila syobe.”—Ifisimpi 3:5, 6.
UKULANGISHA UKULITUULA KWENU UKUPITILA MU KUBATISHIWA
20. Mba nindo ukulituula kuli baYehova takwelelwepo ukuba lukoso ukwa mu bumfiso?
20 Ukwalakanya pa fintu ifi twafuma mu kulabilapo kungamofweniko ukulituula mwebene kuli baYehova mwi tembelo. Onse lukoso uyo uutemenwe baLesa icinenene alyelelwe nakabili ‘ukufisulula ukwakuleta ukupuluka.’ (AbaLoma 10:10) Kani mungacita shani ifyo?
21, 22. Kani mungalanga shani apaswetele pa bantu abengi ubucetekelo bwenu?
21 Mulyelelwe ukwishibisha uwakwikatanya ibumba lya bakulu mwi kelesha mwenu ati mulukufwaya ukubatishiwa. Akanshika ukweba ati baeluda bambi bakapitulukemo na mwebo mu fyakwipusha ifilabila pali fyefyo Baibolo isambisha ifi mwelelwe ukwishiba pa kutanga. Kani aba abakulu basumina ati mwafikapo, bakamubuuleni ati mungabatishiwa pa kubungana ukukulu ukukakonkapo. * Ifyebo ifilabila pali fyefyo ukubatishiwa kwalula filapeelwa impindi shonse pa kubungana ukwa kube’fyo. Eli uwalabila ifyebo alabuula bonse abali pa mulongo wa kubatishiwa ukwasuka ifyakwipusha fibili ifipubile pakweba ati balilabilile abene ubucetekelo bwabo pa bantu abengi.
22 Ukubatishiwa e kwishibisha apaswetele ati mulilituulile kuli baLesa kabili pano muli Mboni ya baYehova. Abalukubatishiwa balabebisha umubili onse mu menda ukulangisha apaswetele ati balilituulile kuli baYehova.
UMULOLELE UKUBATISHIWA KWENU
23. Kani findo caalula ukubatishiwa “mwisina lyabaTata nelyaMwana nelyaMupasi Uswetelele”?
23 BaYesu balilabile ati abasambile babo bakababatisha “mwisina lyabaTata nelyaMwana nelyaMupasi Uswetelele.” (Matayo 28:19) Ici cilukwalula ati uulukubatishiwa alyelelwe ukwishiba ubukulu bwa baYehova Lesa na baYesu Klistu. (Amasamo 83:18; Matayo 28:18) Nakabili alyelelwe ukwishiba ifi umupashi uswetelele, neli amakosa abaLesa apyunga.—AbaGalatya 5:22, 23; 2 Petilo 1:21.
24, 25. (a) Kani findo ukubatishiwa kulangisha? (b) Kani nicisa icakwipusha celelwe ukwasukwa?
24 Nangabe’fyo, ukubatishiwa talipo kuliibisha lukoso mwebene mu menda. Ukubatishiwa kulalangisha icintu cimbi icicindeme. Ukwibila panshi pa menda kulalangisha ati mwafwa kuli fyefyo ifi mwalukucita akale. Ukutumpulwa mu menda kulalangisha ati pano muli abalabi mu kucita ukufwaya kwa baLesa. Anukeni nakabili ati mulilituulile kuli baYehova Lesa abene, talipo ni ku mulimo, ku cintu ici mufwaisha ati cicitwe, ku bantunshi bambi, neli ni kwi bumba. Ukulituula kwenu ne kubatishiwa e citati ca kukwata bucibusa ubukosele na baLesa—bucibusa ubupalamishe.—Amasamo 25:14.
25 Ukubatishiwa talipo ati e kupuluka. Intangishi Paulu yalilembele ati: “Kamukonsya ukupuluka kwenu mwebene nekutina nekututuma.” (AbaFilipoi 2:12) Ukubatishiwa citati lukoso. Pano icakwipusha ni cici, Kani mungalilama shani mu butemwe bwa baLesa? Icapitala ca kupelako ice buuku lino cikaasuka ici icakwipusha.
^ par. 21 Ukubatishiwa kulacitwa umwaka ne mwaka pa kubungana ukukulu ukwa Mboni sha baYehova.


c: text/html

text:
ILYASI 61
Davidi Yaamusoolola Ukuya Umwene
NAKUPYA kwene Saulo walondanga ukukoma Davidi. Wakatwisye asilika yakwe 3,000 yano wataile sana nu kupita nayo uku kulonda Davidi. Lino Davidi uvwile vivyo, nawe watumile inengu kuti zikalonde kuno Saulo na antu yakwe yaapangiile inkambi. Nga alino Davidi uzizye aonsi yakwe yaili ati: ‘A weni angatemwa ukuti tuye nawe ku nkambi yakwe Saulo?’
Abisyai aasuka ati: ‘Anene.’ Abisyai wali a mwana Zeluya kaci wakwe Davidi. Lino Saulo na antu yakwe yaaizi, Davidi na Abisyai yaasookeliile umu nkambi. Yaaile yatoolapo isumo lyakwe Saulo ni nsembo yakwe ala wataviika lwa ku mutwe. Kutaali nanti umwi uwamanyile nanti ukuvwa ukuti kwizile umwi, pano ala yonsi kwene yati yakondelwa.
Lola lyene Davidi na Abisyai paa. Iyafumako mpiti iyaya yakwela nu mwamba. Apano Davidi waile apundilila umukalamba wa yasilika ya ina Izlaeli ati: ‘We Abineli, ngi cani cino wavililwa ukucingilila sokulu, umwene? Lola kuno! Uzye isumo lyakwe ni nsembo vili kuli weni?’
Ali pano Saulo wazyusile. Nupya wamanyile ukuti izwi lyali i lyakwe Davidi, acino uzizye ati: ‘Uzye wewe Davidi?’ Uzye watuulola Saulo na Abineli apa cikope icili apisika?
Davidi waswike ati: ‘Ee, a nene kwene we mwene wane.’ Nupya Davidi uzizye ati: ‘U mulandu ci uno ukulondela ukungumoola? Ngi vyani vino naluvyanya? Isumo lyako aeli kuno, we mwene. Tuma umonsi wenga aize asende.’
Nawe Saulo azumila ati: ‘Awe nati nduvyanya. Nati ncita ivya uwelewele.’ Avino Davidi wapisile, na Saulo waswilile ukwakwe. Nomba Davidi welenginye ati: ‘Wanda umwi Saulo alasuka ankome. Ndinzile ukupuukila uku mpanga ya aaFilisiti.’ Avino wacisile vivyo kwene. Davidi waile asomba aaFilisiti kwati walondanga ukuyavwa.
Lino paalengiile, aaFilisiti yaile uku kulwa na ina Izlaeli. Saulo na Yonatani yaafwiliile pa nkondo kwene yiiya. Lino Yonatani wafwile, Davidi wali nu ulanda sana, napya wimvile ulwimbo ulusuma ati: ‘Yonatani mwinane, indi nu ulanda iciipisye. Wewe twatemwanine sana!’
Kufuma papo, Davidi waswilile uku Izlaeli nu kuya ikala umu musumba wa Hebuloni. Lyene kwizile ikuya ulwi umu Izlaeli, antu alondanga Isyibosyeti ukuti aye umwene yalwisyanga antu alondanga Davidi ukuti aaliwe aateeka. Nomba antu yakwe Davidi aliyo yaacimvizye. Davidi watandike ukuteeka ala ali ni myaka ya kuvyalwa 30. Wateesile umu Hebuloni apa myaka 7 ni myezi 6. Ana yamwi yano wavile lino wali kuuku, a Amunoni, Abusalomu na Adoniya.
Lyene insita yafisile iyakuti Davidi na antu yakwe yaye umu kupoka umusumba usuma sana uno yaatangi Yelusalemu. Yoabu, umwana monsi na muze wino Zeluya kaci wakwe Davidi waviile, aaliwe watungululanga asilika. Acino, Davidi walambwile Yoabu lino wamusoolwile ukuya ali mukalamba wa yasilika. Awe, a vino Davidi watandike ukuteeka umu Yelusalemu.
1 Samueli 26:1-25; 27:1-7; 31:1-6; 2 Samueli 1:26; 3:1-21; 5:1-10; 1 Milandu 11:1-9.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukwasuka Mauzyo Amuli Baibo
Uzye kulaya insi umutalaya uupina?
Antu aingi sana yakafwa cila mwaka pa mulandu wakulizya ivyakulya. Nanti cakuti kwaya impanga zimwi umwaya sana ivyuma, lelo antu aingi yakacula sana ku nzala. Baibo ikatuneena ukuti antu yakacula pa mulandu wa upina.—Welengini Yoane 12:8.
Fwandi pano nsi pakalondekwa uteeko uwa kuti uce ufumyepo upina. Uteeko uwo ufwile ukuya u wa maka, ungakwanisye ukupeela antu vyonsi vino yakalondeka alino nu kufumyapo inkondo iikalenga ukuti kwaya sana upina. Leza watulaya ukuti alaleta uteeko kwene uwo ulafumyapo upina.—Welengini Danieli 2:44.
A weni angafumyapo uupina?
Leza wasonta Umwanakwe, Yesu, ukuti akateeke antunze. (Masamu 2:4-8) Yesu alatuula antu yonsi aulilwa nupya alafumyapo ulufyengo nu unkalwe.—Welengini Masamu 72:8, 12-14.
Baibo yasoowile ukuti Yesu wino aali inkombe ya mutende, alaleeta umutende wa cumicumi pano nsi. Lyene antu yonsi yalaikala umu mang’anda yao, ukuipakizya imilimo, nupya yalakwata ivyakulya ivingi cuze.—Welengini Ezaya 9:6, 7; 65:21-23.


text:
Uzye Mukati i Vyani Ivilacitika uku Nkoleelo?
Uzye mukati insi . . .
ilaya vikwene sile?
iliipilako?
ilaziipilako?
VINO BAIBOLO IKASAMBILIZYA AEVI:
“Leza . . . alayakumbula minsozi yonsi. Kutalaya imfwa nupya. Kutalaya kulosya nanti kulila, nanti kuvwa kuwaika. Vintu vya mpiti vyati vipita.”—Umbwilo 21:3, 4, The New Testament in Mambwe-Lungu.
IVILACITIKA UKU NKOLEELO AEVI:
Kulaya ukuomba imilimo ya mpomvu nupya isuma.—Ezaya 65:21-23.
Kutalaya indwala nanti ukucula kwa musango uli onsi.—Ezaya 25:8; 33:24.
Antu yalaaikala pamwi na yalupwa ni vyuza umu nsansa amanda pe.—Masamu 37:11, 29.
UZYE I CUMICUMI TUNGAZUMILA VINO BAIBOLO IKASAMBILIZYA?
Ee, ivintu viili ivingalenga tuzumile aevi:
Leza wakwata amaka akucita vino walaya. Muli Baibolo, Yeova Leza sile aliwe aka-amwa “uwa Maka Yonsi,” pano amaka yakwe yatakwata impela. (Umbwilo 15:3) Fwandi wakwata amaka yakufikilizya vino walaya ukuti alaziifya insi. Baibolo ikati, “kuli Leza vintu vyonsi vingacitika.”—Mateo 19:26.
Leza akalondesya ukufikilizya vino walaya. Icintu conga cino ‘akalondesya’ ukucita, u kututulula afwe.—Yobo 14:14, 15.
Nakupya, Baibolo ikalanda ukuti Yesu, Umwana Wakwe Leza, wapozizye alwale. U mulandu ci uno wacitiile vivyo? Pano avino walondanga ukucita. (Mako 1:40, 41) Yesu wakolanyanga Isi; nawe kwene walondesyanga ukwazwa aculanga.—Yoane 14:9.
Fwandi tungati Yeova na Yesu yakalonda ukutwavwa ukuti tukikale ningo nu kulaipakizya!—Masamu 72:12-14; 145:16; 2 Petulo 3:9.
VWILINI MUNGATI ULI?
Uzye Leza alacita uli pakuti insi ice iziipe?
Baibolo ika-asuka icuzyo kwene cii pali MATEO 6:9, 10 na pali DANIELE 2:44.


text:
MWIIPUSHO 2
Ino Ngumulandunshi Ndalisukama Ambomboneka?
INO INGA WACITA BUYANI?
Yeeya bukalo ubu: Julia na walilanga muligilasi ulalibona kwiina abuumbi. Nacibi kwaamba ayi bashali bakwe alimwi ababye balamulwiita ayi “ulikokete anga nkasamu,” lakwe ulalyaambila ayi, “ndisuniki kukokako paniinibo.”
Julia wayeeya mbweshi acite kwaamba ayi akoke. Wayeeya ayi ulyeelete kucileka kulya kwanshiku shiniini . . .
Ino inga wacita buyani na walinyumfwa bweenka mbuli Julia?
IMIKANA AKUYEEYA!
Cilibo kabotu kubikila maano mboboneka. Alimwi Baibo ilaambawo pakuboneka kabotu kwabanakashi mbuli Saala, Lakelo, Abigelo alimwi abasankwa mbuli Josefu, aDefedi. Baibo ilaamba ayi mwanakashi wa liina lya Abishagi wakalinga “mubotu abuumbi.”—1 Baami 1:4.
Nacibi boobo, bacanike baanji balaciindilisha kubikila maano mbobaboneka. Kucita boobo inga kwaleta mapensho anene abuumbi. Boona mbocibete boobo:
Kweelana abeshikwiiya sha buumi, bakacana kwaamba ayi 58 pesenti yabanakashi bacanike balalyaamba ayi baliinite abuumbi, nacibi boobo banakashi bashika ku 17 pesentibo, mbobakalinga kwiinite abuumbi.
Kweelana abeshikwiiya bamwi, 45 pesenti yabanakashi bakokete abuumbi bakalinga kuyeeya ayi baliinite abuumbi!
Mukweelesha kwaamba ayi bakoke, bacanike bamwi bacanika kwaamba ayi balicite bulwashi bwansala bwiitwa ayi anorexia—bulwashi bucaya bweshi kusa pamulandu wakulicaya ansala.
Na ulicite shitondesho sha bulwashi bwa anorexia, nabi bulwashi bumwibo bwisa pamulandu wakutalya, langoola lucafwo. Cakutaanguna lwiita bashali bako na muntu umwi munene ngoshoma. Baibo ilaamba ayi: “Shicibusa wancinencine ulatondesha lusuno ciindi coonse, alimwi ngomukwanu wakashalilwa kukucafwa mumapensho.”—Tushimpi 17:17. NWT
KUCINJA KUBOTU NKWEENGA WACITA!
Kwaamba cakwiila, buntu bwamukati mbobupa muntu kuboneka kabotu na sobwe. Yeeya Abusalomu mwaana wa Mwaami Defedi. Baibo ilaamba ayi:
‘Takwakalingawo musankwa wakalinga kulumbaishikwa pakuboneka kabotu mbuli Abusalomu. . . . Taakalinga kucitewo kampenda kuswabo kumutwi kushika akumyeendo.’—2 Samwelo 14:25.
Nacibi boobo, munyamata uyu wakalinga kulibonesha abuumbi, kusunishisha kuba ampuwo, alimwi akutashomeka! Aboobo Baibo tayaambi shibotu pali Abusalomu; ilatondesha ayi wakalinga muntu wa miibo ibiibi abuumbi; muntu utalisendi, alimwi ucite moyo ubiibi wakucaya.
Nceceeco Baibo ncoiitululikila ayi:
‘Amulifwalike buntu bupya.’—Bene Kolose 3:10. NWT
“Kulibotesha kwanu kutabibo kwapansengwe . . . , sombi akube kwamukati mumoyo.”—1 Pita 3:3, 4.
Nabi kwaamba ayi cilibo kabotu kuyanda kulibotesha, cintu cisuniki abuumbi kwiinda mboolibona, njimibo njoocite. Mukuya kwaciindi, miibo ibotu ilakucafwa kuba muntu uboneka kabotu kwiinda mbonekelo yamubili wako! Mwanakashi wacanike wa liina lya Phylicia wakaamba ayi: “Na uli mubotu, bantu balakonsha kufwambaana kukubona, sombi buntu bwamukati alimwi amiibo ibotu njeenga bantu bebaluka pali ndiwe.”
ATUBONE PAMAKANI AMBOOLIBONA
Sa liinji ulalinyumfwa cibiibi amboboneka?
Sa wakayeeyawo kale shakunana mafuta asalalisha na kuciindilisha kuliima kulya kwaamba ayi ucinje mboboneka?
Na kacikonsheka, nciinshi nceenga wasuna kucinja pamubili wako kwaamba ayi unolibona kabotu? (Congaawo sheesho shoonse nsheenga wacinja.)
KULAAMPA
KWIINA
MISUSU
MUBILI WAKO
KUMEENSO
KUSALALA NA KUSHIIYA
Na wakumbula ayi ee kumiipusho yobilo yakutaanguna, alimwi na wacongaawo shintu shotatwe nabi kwiindaawo pamwiipusho watatu, yeeya makani aya: Inga walangila kwaamba ayi bamwi tabakuboni mbuli mboolibona. Ncintu cuubu abuumbi kuciindilisha kucita shintu alimwi akulisukama amboolibona.—1 Samwelo 16:7.


text:
Ifi Tungalabila
AKATAMBO KA WAKULAMA
Ipusheni ati: Mulukulangulukapo shani, kani Baibolo ilifumine kuli baLesa, tali ninshi ilyelelwe ukupuluka nangaba ati abantu bafwaye ukuyonaala?
Ilembo: Yisa. 40:8
Labileni ati: Aya malyashi alukubuulishisha ifi abantu bafililwe ukonaala Baibolo.
AKATAMBO KA WAKULAMA (ibuula lya kupelako)
Ipusheni ati: Ndukufwaya ukwishiba ifi mungalabilapo pali cici icakwipusha. [Pendeni icakwipusha ca kutanga icili pe buula 32.] Abantu bambi balisumine ati amapempelo kwanshika kwa bantunshi. Bambi nabo balalanguluka ati baLesa balapyungisha amapempelo pa kutupalamika kuli bo. Nga mwebo findo mungalabilapo?
Ilembo: Jako. 1:27
Labileni ati: Ili isambililo lilukubuulishisha na fimbi ifi Baibolo ilabiilepo pali lili ilyashi. Ningatemwa ukubwela ne kwisa mu kwambaala na mwebo pali lili isambililo.
ICEBO ICIWEME UKUFUMA KULI BALESA!
Ipusheni ati: Abantu bambi balalanguluka ati ukupenda ukushimika kwa mu Baibolo kuli koti kupenda inyunshipepala. Ni kwisa ukushimika kwa mu Baibolo ukukonshiwilwe ukumubwenepo neli ukumfwa?
Ilembo: 2 Tim. 3:1-5
Labileni ati: Aka kabuuku kalukubuulishisha umulandu tungalabilila ati ukukonshiwa kwa kuku ukushimika, cebo iciweme kuli babo abatemenwe baLesa. [Labileni pa fili mwi sambililo 1, icakwipusha 2.]
LEMBENI FIMBI IFI MUNGALABILA
Londeni icakubwenako ca “ifi tungalabila” pa kulemba fimbi ifi mungalabila pa kutulisha.


text:
CIPANDE 17
Kupepa Kuli Yeova I Syuko Sana
1, 2. U mulandu ci uno tungalandila ukuti ipepo u wila uiyeele sana, napya u mulandu ci uno tulinzile ukumanyila vino Baibo ikasambilizya api pepo?
INSI yacepa sana ngu kuilinganya ku uumbo onsi. Ndi Yeova walolekesya pano nsi, akaalola imitundu ya antu wa kalitoni ka manzi akali apa milomo ya nsembo. (Masamu 115:15; Ezaya 40:15) Nanti cakuti swe yantu twacepesya vii ngu kutulinganya ku uumbo, pa Masamu 145:18, 19 pene pakati, Yeova “wene waya umupipi na yonsi akakuuta kunoli, yonsi akakuuta kunoli umusi mwisyente. Wene akapeela ivikalonda akamoopa, akauvwa ukukuuta kwao nu kuyatuula.” Ala twakwata isyuko lisuma cuze! Yeova, Kaumba wa maka yonsi, akalondesya kuti tuye ya cuza yakwe nupya akalondesya kuti twapepa kuli aliwe. Ukupepa kuli Yeova i syuko sana napya u wila uiyeele uno Yeova watupeela swensi.
2 Nomba, Yeova akauvwa mapepo itu ndi cakuti tukupepa kulingana na vino wazumilizya. Uzye vwilini tungacita uli pakuti Yeova auvwa mapepo itu? Lekini tusambilile vino Baibo ikalanda pi pepo.
U MULANDU CI UNO TULINZILE UKUPEPELA KULI YEOVA?
3. U mulandu ci uno mufwile ukupepela kuli Yeova?
3 Yeova akalonda ukuti mwapepa, nanti kulanda kuli aliwe. Twasininkizya uli? Welengini amazwi aya pali Filipi 4:6, 7. Lyene mwelenganye vino amazwi yaa yakutukomelezya. Kateeka wa uumbo onsi wamutemwa sana, napya akalonda kuti mwamunena vyonsi ivili ku mwenzo kumwi sile ni ntazi zino mwakwata.
4. Uzye ucuza winu na Yeova ungaya uli ndi mukupepa lyonsi kuli aliwe?
4 Ipepo likatulenga ukuya na ucuza ukome na Yeova. Ndi cakuti yacuza yakulanzyanya insita izingi ivili uku mwenzo, ivikuyacuzya, na vino yakuyuvwa, ucuza wao ukaya ukome sana. Vikwene avino caya na lino mukupepa kuli Yeova. Wene akaomvya Baibo pa kumunena vino akaelenganya na pali vino akayuvwa, napya akamunena vino alacita uku nkoleelo. Ndi mukupepa lyonsi, mukakwata isyuko lya kunena Yeova vino mukwelenganya ni vili mu mwenzo. Lino mukucita vivyo, ucuza winu na Yeova ulaakomelako.—Yakobo 4:8.
I VYANI VINO TULINZILE UKUCITA PAKUTI LEZA AUVWA MAPEPO ITU?
5. Uzye i cani icalenga tusininkizye ukuti Yeova asiuvwa mapepo yonsi?
5 Uzye Yeova akauvwa amapepo yonsi sile? Awe, asi mapepo yonsi yano akauvwa. Mu manda yakwe kasema Ezaya, Yeova wanenyile aina Izlaeli ati: “Nanti mupepe uli nemo namapupuzyanga sile, pano iminwe inu ikowele ku uyi.” (Ezaya 1:15) Fwandi nga tutacenjile, tungaacita vimwi ivingatutalusya kuli Yeova, na ci cingalenga kuti atauvwa mapepo itu.
6. U mulandu ci uno utailo wacindamila? Mungacita uli pa kulanga ukuti mwaya nu tailo?
6 Ndi cakuti tukulonda kuti Yeova auvwa mapepo itu, tufwile ukuya nu tailo muli aliwe. (Mako 11:24) Mutumwa Paulo walemvile ukuti: “Kusi umwi angazanzya Leza kwaula kukwata utailo. Pano wino wensi akaiza kuli Leza alinzile ataile ukuti Leza akuno waya nupya akalambula yao akamulondalonda.” (Ayebulai 11:6) Nomba tutalinzile ukupelela sile pa kulanda ukuti twaya nu utailo. Tulinzile ukulangizya umu cumi ukuti twaya nu utailo lino tukuvwila Yeova cila-wanda.—Welengini Yakobo 2:26.
7. (a) U mulandu ci uno tufwile ukuicefya nu kuya amucinzi lino tukupepa kuli Yeova? (b) Uzye tungalanga uli ukuti tuli acumi lino tukupepa?
7 Tulinzile ukuicefya nu kuya a mucinzi lino tukupepa kuli Yeova. U mulandu ci? Ndi cakuti twakweti isyuko lya kulanda na kateeka nanti umwene, tungaya a mucinzi sana. Yeova a “Leza Wamaka Yonsi, fwandi tufwile ukulanga umucinzi sana nu kuya aicefye lino tukulanda kuli aliwe. (Utandiko 17:1; Masamu 138:6) Nupya tufwile ukuya a cumi nu kupepa kuli Yeova nu mwenzo onsi, tutafwile ukulaswilizya amazwi aliyamwi lyonsi lino tukupepa.—Mateo 6:7, 8.
8. Uzye ndi cakuti twapepela pali cimwi, i vyani na vyuze vino tulinzile ukucita?
8 Cakusyalikizya icakuti, lino tukupepa kuti Yeova atwavwe, tulinzile ukuomba ukulingana na vino tukupepelapo. Tuti twapepa kuli Leza ukuti, atupeele vino tukalonda cila wanda, tutafwile ukwikala sile nu kwenekela kuti Yeova amatupeela na lino itukwata maka yakuomba. Tufwile ukuombesya apangapela maka itu incito ili yonsi yaloleka ino tungaomba. (Mateo 6:11; 2 Tesalonika 3:10) Nanti tuti twapepa kuli Yeova ukuti atwazwe ukucimvya uwezyo umwi, tufwile ukutaluka kuli vyonsi vingalenga tweziwe. (Kolose 3:5) Lekini lyene tulande pa mauzyo yano antu yakauzya sana pi pepo.
MAUZYO YANO ANTU YAKAUZYA SANA PI PEPO
9. A kuli weni kuno tulinzile ukupepa? Uzye ilembelo lya pali Yoane 14:6 likatusambilizya cani pi pepo?
9 A kuli weni kuno tulinzile ukupepa? Yesu wasambilizye alondezi yakwe ukupepa kuli “Tata witu uwa mwiyulu.” (Mateo 6:9) Napya walanzile ukuti: “Nene ndi nzila ni cumi, nu umi. Pasi umwi angiza kuli Tata suka wizila muli nene.” (Yoane 14:6) Fwandi tulinzile ukupepa sile kuli Yeova ukupitila muli Yesu. Uzye calola mwi ukupepa ukupitila muli Yesu? Pakuti Yeova auvwe mapepo itu, tulinzile ukucindika mulimo uyiyeele uno Yeova wapeezile Yesu. Wakwe vino twasambilile, Yesu wizile pano nsi pakuti atukulule ku maifyo ni mfwa. (Yoane 3:16; Loma 5:12) Nupya Yeova wasonta Yesu kuya ali Simapepo Mukalamba napya Kapingula.—Yoane 5:22; Ayebulai 6:20.
10. Uzye kwaya iviiyeele vino tulinzile ukucita lino tukupepa? Londololini.
10 Uzye kwaya ivi-iyeele vino tulinzile ukucita lino tukupepa? Awe, Yeova atalanda ukuti lino tukupepa tufwile ukufukama, ukwikala nanti ukwimilila. Baibo ikatusambilizya ukuti tungapepa kuli Yeova paliponsi cikulu sile tuli nu mucinzi. (1 Milandu 17:16; Neemiya 8:6; Danieli 6:10; Mako 11:25) Icacindama kuli Yeova, asi vino itucita lino tukupepa, lelo u kuya nu mwenzo usuma. Tungapepa ale mazwi itu yakuvwika, nanti kupepela mu mwenzo kuli konsi kuno tuli, na pa nsita ili yonsi, umusanya nanti usiku. Ndi cakuti twapepa kuli Yeova, tungataila ukuti alatuvwa nanti cakuti kusi ali wensi akuvwa vino tukupepa.—Neemiya 2:1-6.
11. Uzye i vyani vimwi vimwi vino tungapepela kuli Yeova?
11 Uzye i vyani vino tungapepelapo? Tungapepela pali consi icikuvwana nu kulonda kwako Yeova. Baibo ikati: “Ndi twamulenga, wene akatuvwa nu kutwasuka pali consi cino twalenga kulingana nu kulonda kwakwe.” (1 Yoane 5:14) Uzye tungapepela ivintu vino tukulonda sweineco? Ee. Ukupepa kuli Yeova kwakolana na vino umwi angavwanga kuli cuza wakwe. Tunganeena Yeova vyonsi vino tukwelenganya kumwi sile ni vili mu mwenzo. (Masamu 62:8) Tungapepa kuli aliwe pakuti atupeele umupasi uwamuzilo uwakutwavwa ukucita ivyaololoke. (Luka 11:13) Nupya tungaleenga nu kuti atupeele mano pakuti tupingule ningo pali vimwi; tungamulenga nu kuti atupeele amaka ya kuzizimizya intazi. (Yakobo 1:5) Tufwile ukulenga kuli Yeova kuti atwelele maifyo itu. (Efeso 1:3, 7) Tufwile nu kupepelako na antu yauze, kumwi sile na yalupwa itu, alino na yankazi na ina amu cilongano.—Milimo 12:5; Kolose 4:12.
12. I vyani vicindame sana vino tufwile ukulanda mu mapepo itu?
12 I vintu ci vicindame sana vino tulinzile ukulumbula mu mapepo? Tulinzile ukulanda pali Yeova nu kulonda kwakwe. Tufwile kumutaizya nu mwenzo onsi pa vintu vyonsi vino watucitila. (1 Milandu 29:10-13) Twamanya ukuti avino tufwile ukucita pano lino Yesu wali pano nsi, wasambilizye asambi yakwe vya kupepa. (Welengini Mateo 6:9-13.) Wayanenyile ukuti yafwile ukutandikilapo ukupepa ukuti izina lyakwe Leza licindikwe, kuli kuti, liye ilya muzilo. Lyene Yesu walanzile nu kuti tulinzile ukupepela Uwene Wakwe Leza kuti wize nu kuti ukulonda kwakwe Yeova kucitike pano nsi yonsi. Lino Yesu walumbwile ivintu kwene vii ivicindame sana, alino wakonkizyepo ukulumbula vino umuntu angaipepela umwineco. Naswe ndi tukutandikilako ukupepela izina lyako Yeova alino nu kulonda kwakwe, tukalanga ukuti tutaasumba sile amano kuli vino tukalonda sweineco.
13. Uzye amapepo itu yafwile ukutalimpa uli?
13 Uzye amapepo itu yafwile ukutalimpa uli? Kwene Baibo itaalanda. Amapepo itu yangaya aipi nanti atali kulingana na vino ivintu vili. Tungapepa ipepo iliipi lino tutatala twalya icakulya, nanti tungapepa ipepo ilitali lino tukuneena Yeova ivili mu mwenzo witu nanti lino tukumutaizya pali vimwi. (1 Samueli 1:12, 15) Tutafwile ukupepa mapepo atali pakuti sile tuzanzye antu, wakwe vino antu yamwi yacitanga lino Yesu wali pano nsi. (Luka 20:46, 47) Amapepo ya musango uwo yasizanzya Yeova. Icacindama sana kuli Yeova u kupepa nu mwenzo onsi.
14. Uzye tufwile ukupepa imiku inga, napya cii cikatusambilizya cani pali Yeova?
14 Uzye tufwile ukupepa imiku inga? Yeova akatuneena ukuti tulinzile ukupepa kuli aliwe lyonsi. Baibo ikalanda ukuti tufwile “ukupepa insita zyonsi.” (Mateo 26:41; Loma 12:12; 1 Tesalonika 5:17) Yeova waipekanya ukuvwa mapepo itu lyonsi lino twapepa. Tungaamutaizya cila wanda pali vino watutemwa na pa visuma vino akatupeela. Nupya tungaamulenga nu kuti aatutungulula, aatukomelezya, nu kuti aatuteekezya. Ndi cakuti tukataizya api syuko lino twakwata ilya kupepa kuli Yeova, tulaalondesya ukupepa kuli aliwe insita yonsi.
15. U mulandu ci uno tulinzile ukulandila “ameni” apa mpela yi pepo?
15 U mulandu ci uno tufwile ukulandila ukuti “ameni” pa mpela yi pepo? Izwi lyakuti “ameni” lyalola umu kuti “ciye vivyo kwene.” Ndi twalanda twati “ameni” pa mpela yi pepo, ala tukupiliula kuti vino itulanda vili sile ningo napya i vyacumi. (Masamu 41:13) Baibo ikatusambilizya ukuti caya sile ningo ukulandila “ameni” umu mwenzo nanti na mazwi ayuvwike, lino aakupepa wamala, ukucita vi ale tukulanga ukuti twati-tuzumilizya kuli vino wali wavwanga umwipepo.—1 Milandu 16:36; 1 Kolinto 14:16.
VINO LEZA AKA-ASUKA MAPEPO ITU
16. Uzye i cumicumi Leza aka-asuka amapepo itu? Londololini.
16 Uzye i cumicumi Leza aka-asuka amapepo itu? Ee, aka-asuka. Baibo ikalanda ukuti Yeova ‘akauvwa amapepo.’ (Masamu 65:2) Yeova akauvwa nu kwasuka mapepo ya cumicumi yano antu aingi sana yakapepa, napya akacita vivyo mu nzila izipusane-pusane.
17. U mu nzila ci muno Yeova akaomvya angeli na aomvi yakwe aya pano nsi ukwasuka amapepo itu?
17 Yeova akaomvya angeli yakwe na aomvi yakwe aya pano nsi pa kwasuka mapepo itu. (Ayebulai 1:13, 14) Kwaya antu aingi sana apefile kuli Leza ukuti ayavwe ukuvwikisya ivyaya muli Baibo, nupya pataalengile nu kuleengela ukufuma pano yapepiile, na Nte Wakwe Yeova umwi ayatandalila. Baibo ikalanda ukuti angeli yakaombako umulimo wa kusimikila “landwe lisuma” mu nsi yonsi. (Welengini Umbwilo 14:6.) Napya swe ingi kwali limwi lino twapefile kuli Yeova kuti atwavwe ukucimvya intazi imwi, lyene kapepa unji wizile atwavwa.—Mapinda 12:25; Yakobo 2:16.
18. Uzye Yeova akaomvya uli umupasi wakwe uwa muzilo na Baibo pa kwasuka amapepo itu?
18 Yeova akaomvya umupasi wakwe uwamuzilo pa kwasuka mapepo itu. Ndi twapepa kuli Yeova kuti atwavwe ukucimvya uwavya umwi, angaomvya mupasi wakwe wa muzilo ukututungulula nu kutukomelezya. (2 Kolinto 4:7) Napya Yeova akaomvya Baibo pa kwasuka amapepo itu nu kutwavwa ukupingulapo ningo pali vimwi. Ndi twawelenga Baibo tungazana ilembelo ilingatwavwa ukumanya ivyakucita pa wavya umwi. Lino tuli pa kulongana, Yeova angaomvya umwi ukwasuka icasuko icingatwavwa, nanti limwi eluda umwi wino twaya nawe umu cilongano angatulanga cisinka cimwi kufuma muli Baibo.—Galatiya 6:1.
19. U mulandu ci uno insita zimwi cingaloleka ngati Yeova ataswike mapepo itu?
19 Lelo insita zimwi tungaelenganya tuti, ‘I cani cino Yeova akuleengelela kwasuka mapepo yane?’ Mwaiusya ukuti wene wamanya lino alinzile ukwasuka mapepo itu ni nzila ya kwasukilamo. Yeova wamanya vino tukalonda. Tufwile sile ukutwalilila ukupepa, ndi twacita vivyo ale tukulanga ukuti tukulondesya uwavwilizyo napya ale tukulanga ukuti twaya nu utailo kuli Yeova. (Luka 11:5-10) Insita zimwi, Yeova angaasuka amapepo itu mu nzila ino tutakwenekela nu kuti aino angasukilamo. Limwi tungapepela pa ntazi ino tukweti, lelo Yeova atangasisyepo intazi iyo, angatupeela sile maka akuzizimizya.—Welengini Filipi 4:13.
20. U mulandu ci uno tufwile ukupepela kuli Yeova lyonsi?
20 I syuko ilikulu cuze ukupepa kuli Yeova! Tungataila ukuti aluvwa ndi twapepa. (Masamu 145:18) Napya, ndi tukupepa lyonsi kuli Yeova nu mwenzo onsi, ucuza witu na Yeova ulakomelako.


text:
Mulukutoota pa Mpese Mupeelwe iya Kulisalulwilapo Ifyakucita
‘Apali umupashi wa baShikulu e pali ukukalululwa.’
INYIMBO: 62, 65
1, 2. (a) Findo ifilekenelekene ifi abantu balabila pa makosa akulisalulwilapo ifyakucita? (b) Findo Baibolo itusambisha pa makosa tukwete aakulisalulwilapo, kabili ni fisa fyakwipusha twakwambaalapo?
ILI umwanakashi umo aalukufwaya ukusalululapo ukucita fimo, alibuulile umubyakwe ati: “Windeka ndukulanguluka; mbuule lukoso ifyakucita. Cakupubako muli yeyo inshila.” Uyu umwanakashi aalukufwaya ukumubuula ifyakucita pa mupunda wa kupyungisha impese iweme Abalengeshi bakwe bamupeele, amakosa akulisalulwilapo ifyakucita. Nga mwebo? Kani mulitemenwe ukulukulisalulwilapo ifyakucita, neli mulafwaya bambi ukumubuuleni ifyakucita? Findo mulangulukapo pa mpese baYawe batupeele iyakulisalulwilapo ifyakucita?
2 Pa myaka iyakuti ubwingi abantu balilabiile ifilekenelekene pali lili ilyashi. Bambi balalabila ati tapalipo uukwete amakosa akulisalulwilapo ifyakucita, pakuti baLesa balanshika fyonse ifi umuntu ali ne kucita. Bambi balalabila ati umuntu angaba lukoso na aya amakosa kani tapalipo neli umo uwakumubuula ifyakucita. Nangabe’fyo, pakweba’ti twishibe bucine pali lili ilyashi, tulyelelwe ukusambilila ifili mu Mashiwi abaLesa, Baibolo. Nindo? Ni pakuti Baibolo ilabuulishisha ati baYawe baalitulengele ne makosa akulisalulwilapo ifyakucita. Ici cilukwalula ati tuli abakakulukile ukulisalulwilapo fwe bene ifi tulukufwaya ukucita. (Pendeni Josyua 24:15.) Nakabili, Baibolo ilaasuka ifyakwipusha ifili koti ni fifi: Kani tulyelelwe ukupyungisha shani amakosa tupeelwe aakulisalulwilapo ifyakucita? Kani kuli apa twelelwe ukupeleela? Kani ifi tupyungisha amakosa esu aakulisalulwilapo filalangisha shani ifi tutemenwe baYawe? Tungalangisha shani ati tulicindikile ifi bambi basalululapo ukucita?
FINDO TUNGASAMBILILAKO KULI BAYAWE NA BAYESU?
3. Kani baYawe bali shani cakubwenako iciweme ica kupyungisha amakosa abo aakulisalulwilapo ifyakucita?
3 Ni baYawe lukoso abatabakwetepo uwakubabuula ifyakucita, pano inshila bapyungishishamo amakosa abo aakulisalulwilapo iweme ukutenteka. Ku cakubwenako, baalisalulwile abaIshilaeli ukuba bantu aba pe shina lyabo, abantu “abatinaminwe kuli bo.” (Ndute. 7:6-8) BaYawe tabaasalulwilepo ukucite’fi ukwakubula imilandu ya cinenene. Baalukukonsha ukulaya kwabo uku balaile imyaka iyakuti ubwingi kunuma ku cibusa cabo Ablaamu. (Ifyakuta. 22:15-18) Nakabili, lyonse ili baYawe balukupyungisha amakosa abo aakusalulula balalangisha imibelo ya butemwe ne kusololola. Ici cilibwenekele muli fyefyo baacenjeshe abaIshilaeli, abaalukusha ukupempela kwa cine impindi ne mpindi. Ili abaIshilaeli baalapiile ukufuma panshi ya mitima yabo, baYawe mu kulitemenwa baalibalangishe ubutemwe ne nkumbu, pa kulabila ati: “Nkaposha ukwaluka kwabo, ne kulukubatemwa ne luse.” (Osiya 14:4) Mu cinenene, baYawe bali cakubwenako iciweme ica kupyungisha amakosa abo aakulisalulwilapo ku kofwako bambi!
4, 5. (a) Ni bani abaali aba kutanga ukupokelela impese ya baLesa iya kulisalulwilapo ifyakucita, kabili baliipyungishe shani? (b) Ni cisa cakwipusha fwense twelelwe ukulipusha?
4 Ili baYawe batatikile umulimo wabo uwa kulenga, balisalulwilepo ukupeela ubulengeshi bwabo amakosa akulisalulwilapo ifyakucita. Aba kutanga ukupokelela amakosa akulisalulwilapo Bana babo aba kutanga, abali “cinshingwa ca baLesa abatababonwa.” (AbaKolo. 1:15) Na lyelyo baYesu tabangesa pa calo, baalisalulwilepo ukulukuli aba bucine kuli baWishibo ne kubulo’kulonda Satana mu kufutukila baLesa. Panuma, ili baYesu baali pa calo, baalipyungishe amakosa abo aakulisalulwilapo pa kukaana ukwesha kwa Musenseshi. (Mat. 4:10) Mwi tembelo baYesu batembele ubushiku ili tabangafwa, baalilangishe ifi baalukufwaya ukukonsha ukufwaya kwa baLesa. Baalilabiile ati: “Tata, kani mulukusumina, nga mumfumishe nebo inkomeki iyi: nangabe’fyo takuli kufwaya kwanji, sombi ukufwaya kwenu kucitwe.” (Luku 22:42) Nga tutenteke baYesu ne kupyungisha amakosa esu aakulisalulwilapo ku kulemya baYawe ne kucita ukufwaya kwabo. Kani tungakonsha ukucite’fyo?
5 Inya, tungakonsha ukutenteka baYesu, pakuti na fwebo tulilengelwe mu cipasho ca baLesa. (Ifyakuta. 126) Nangabe’fyo, kuli apa twelelwe ukupeleela. Tekuti tulinganepo na baYawe ukulosha ku makosa tupeelwe. Amashiwi abaLesa alabuulishisha ati amakosa tupeelwe aakulisalulwilapo alikwete umwa kupeleela kabili ati tulyelelwe ukulonda umo mwenka umwa kupelela baYawe babikileko. Fyenka filya cili, abakashi balyelelwe ukulukumfwila abalume babo kabili abana balyelelwe ukulukumfwila abafyashi babo. (Efesa 5:22; 6:1) Kani ukupeelwa umwa kupeleela kulakuma shani amakosa esu aakulisalulwilapo ifyakucita? Icasuko kuli ceco icakwipusha cingabuulishisha kani tukekala umuyayaya neli koku.
ABATABAPYUNGISHEPO BWINO NE BAPYUNGISHE BWINO AMAKOSA ABO AAKULISALULWILAPO
6. Buulishisheni umulandu amakosa esu aakulisalulwilapo elelwe ukukwata umwa kupeleela.
6 Kani ukupeelwa umwa kupeleela kulalangisha ati mu cinenene tuli abakakulukile ukucita ifi tulukufwaya? Inya! Nindo tungalabilile’fyo? Ukupeelwa umwa kupeleela kulatulama. Ku cakubwenako, tungapyungisha amakosa esu aakulisalulwilapo ukuya na motoka ku mupunda wa kutali. Nangabe’fyo, kani tungafwaya ukwensha motoka yesu mu musebo umu tamulipo amafunde, kabili abali bonse balukwensesha ku kabeya ka musebo akali konse kabili balukubutusha apa balukufwaila abene? Koku mwane. Bonse balapengela ukukwata apa kupeleela pakweba’ti balukulitemwesha amashuko aafuma mu kupyungisha bwino amakosa abo aakulisalulwilapo ifyakucita. Nakabili, pa kulangisha ubune ubuli mu kulonda apa kupeleela baYawe babikileko, nga tulabile pa bantu bamo abalembelwe mu Baibolo.
7. (a) Kani amakosa akulisalulwilapo ifyakucita aalipusenyeko shani Adama ku filengelwe fimbi ifyali mu Edeni? (b) Buulishisheni inshila imo Adama apyungishishemo amakosa apeelwe aakulisalulwilapo.
7 Ili baLesa baalukulenga umuntu wa kutanga, Adama, baalimupeele impese intu imo yeyo bapeeleko ifilengelwe fyabo ifya kwiulu, amakosa akulisalulwilapo ifyakucita. Ici calipusenyeko Adama ku finama, ni pakuti fyo filacita lukoso ifintu ukwelelwa na fyefyo bafilengele. Langulukeni pa nshila imo Adama apyungishishemo amakosa aapeelwe mu nshila iyelelwe. Ifinama fyalilengelwe ili umuntu tangalengwa. Nangabe’fyo, baYawe baalilamiine umwana wabo umuntunshi uwa kutanga umulimo wa kwilika ifinama amashina. BaLesa baalifiletele “ku muntu uyo mu kubone’fi ifi angafiilika.” Panuma ili Adama abwene ifinama fyonse ne kufilika amashina aelelwe, baYawe tabakeenepo amashina ao ailikile ifinama. Sombi, “amashina onse ayo afiilikile umuntu uyo ifilengelwe fyonse ifya mweo, opele ayo aliikele mashina afiko.”—Ifyakuta. 2:19.
8. Kani Adama aalipyungishe shani amakosa akulisalulwilapo mu nshila iibipile, kabili findo fifuminemo?
8 Ku cakubombomanika, Adama alukufwaya ificilile na pa mulimo woyo baLesa bamupeele uwa kulima ne kulama paladaiso ya pa calo. Tafwailepo ukupeleela umwaelelwe ukupeleela amakosa akwe aakulisalulwilapo ao baLesa bamupeele ili bamubuulile ati: “Mufyalishe, mufunuke, mukakumane mu calo, mu cikomeke; mukabe ne bukulu ubwa pe sabi . . . , ne bwa pa fyuni . . . , ne bwa pa fintu fyonse ifya mweo ifienda pa calo.” (Ifyakuta. 1:28) Pano alisalulwilepo ukubulo’kulonda ifi baLesa bamubuulile ati taelelwepo ukulya ku cisepo bamukeenye. Filya Adama afililwe ukupyungisha bwino amakosa akwe aakulisalulwilapo fililengeshe bakamufyalwa bakwe ukupenga pa myaka iyakuti ubwingi. (Loma 5:12) Ukwishiba ifibipile ififuminemo muli fyefyo Adama afililwe ukupyungisha bwino amakosa aapeelwe, kulyelelwe ukutulengesha ukupyungisha bwino amakosa akulisalulwilapo tukwete.
9. Findo baYawe babuulile abantu babo abaIshilaeli ukusalululapo, kabili findo abaIshilaeli bacitilepo?
9 Bakamufyalwa bakwe Adama na Efa baalipyene ukubifya ne mfwa ku bafyashi babo abatabaalipo ne cumfwila. Nangabe’fyo, baalipitilishe ukulukuli ne makosa akulisalulwilapo ifyakucita. Ici cilibwenekele muli fyefyo baLesa baacitile ku baIshilaeli. BaYawe ukupitila mu mupyungishi wabo Mose, baalibuulile abaIshilaeli ukusalululapo ukusumina neli ukukaana ukuba buboni bwabo. (Ifyakufu. 19:3-6) Findo basalulwilepo? Abene balisalulwilepo ukulonda fyonse ifi baelelwe ukucita pakweba’ti babe bantu aba pe shina lya baLesa kabili baalilabiile ati: “Fyonse’fyo ifi balabile baYawe, twakulukuficita.” (Ifyakufu. 19:8) Ku cakubombomanika, mu kupita kwa mpindi abaIshilaeli tabapyungishepo bwino amakosa baakwete aakulisalulwilapo pa kubulo’kukonsha ifi balaile. Nga tusambilileko kuli cici icakubwenako ica kutucenjesha ne kulukutoota pa mpese tupeelwe iya kulisalulwilapo ifyakucita. Tungacite’fyo pa kulukuli ku kabeya ka baYawe lyonse ne kulukulonda fyonse ifi batubuula.—1 Koli. 10:11.
10. Fyakubwenako fya bani ifilangisha ati abantunshi abakubulo’kuwaminina bangapyungisha amakosa abo aakulisalulwilapo ku kulemya baLesa? (Boneni icikope icili pe buula 12.)
10 Mu capitala 11 ice buuku lya AbaEbeya, muli amashina 16 aabapyungishi ba baLesa abapyungishe bwino amakosa baakwete aakulisalulwilapo ukulwelelwa na paapo aelelwe ukupeleela. Pakuti pali fyefyo, baalilitemweshe amashuko aakuti ubune kabili baalibeele ne bucetekelo bwa kuntangiile. Ku cakubwenako, Noa aalilangishe ati aali ne kucetekela ili asalulwilepo ukumfwila ifi baLesa bamubuulile ukwibako’bwato pakweba’ti ye ne cisoolo cakwe bapuluke, eli muli ye e mwali ne kufuma ifitentekwa fya bantu ifya kuntangiile. (Ebeya 11:7) Ablaamu na Sala baalilitemenwe ukutangililwa na baLesa pa kuya ku calo ici baali ne kubabuula. Na lyelyo baali pali lulu ulwendo, baali “ne mbwelelo” ya kuya ku mushi wa Ule uwali uweme ukwakuti. Nangabe’fyo, baalitontomekele makosa pa ‘malailo’ abaLesa aakuntangiile; “balukufwaye’calo icicilile ukuwama.” (Ebeya 11:8, 13, 15, 16) Mose aalikeene ifiweme ifyali mu Ijipiti, “ne kusalulula tanje ukusomenwa pamo ne bantu ba baLesa ukucila na pa kwikale’mpindi ne fyakutemwa fya kubifya.” (Ebeya 11:24-26) Nga tutenteke aba abantu ba kale abaali ne kucetekela pa kulukutoota pa makosa tupeelwe aakulisalulwilapo ifyakucita ne kuapyungisha ku kucita ukufwaya kwa baLesa.
11. (a) Ni lisa ishuko limo ilikulu tulitemwesha pakuti pa kukwata amakosa akulisalulwilapo? (b) Findo fimulengesheni ukupyungisha bwino amakosa enu aakulisalulwilapo ifyakucita?
11 Nangaba’ti cingaboneka ukuba icipubile ukwipusha lukoso bambi ukutubuula ifyakucita, ukucite’fyo kungatulengesha ukubulo’kulitemwesha amashuko aafuma mu kukwata amakosa akulisalulwilapo ifyakucita. Ishuko limo lilibuulishishiwe pali Ndutelonomi 30:19, 20. (Pendeni.) Apakupenda pa 19 palabuulishisha ifi baLesa baabuulile abaIshilaeli ukusalululapo. Pa 20 tulasambililapo ati baYawe baalipeele abaIshilaeli ishuko lya kulangisha mu cinenene ifyali mu mitima yabo. Na fwebo tungasalululapo ukulukupempela baYawe. Tapalipo icingacila pa kupyungisha amakosa esu aakulisalulilwapo ku kulangisha ifi tutemenwe baYawe ne kuleta ubuleme kuli bo!
MULUKUPYUNGISHA BWINO AMAKOSA ENU AAKULISALULWILAPO IFYAKUCITA
12. Ni muli isa nshila tatwelelwepo ukupyungisha impese tupeelwe iya kulisalulwilapo ifyakucita?
12 Alakanyeni ati mwalipeele umubyenu impese imo iiweme kabili iicindeme makosa. Ukwakubula ne kukanika, mungabombomana ukwakuti kani mwaishiba ati umubyenu alipoosele impese mwamupeele kwi shala, neli aliipyungishe ku kusoomesha bambi. Pano langulukeni pali fyefyo baYawe bomfwa ili balukubona abantu abakuti ubwingi balukupyungisha amakosa abo aakulisalulwilapo ifyakucita ku kusoomesha bambi. Mu cinenene, ifintu fili lukoso koti ni fyenka filya Baibolo yashimikile ati, “pa nshiku sha kupelako” abantu bakaba “bakubulo’kutota.” (2 Tim. 3:1, 2) Mwane twilukupyungisha impese baYawe batupeele mu nshila iibipile neli kuipufya lukoso. Pano findo tungacita pakweba’ti tulukupyungisha bwino impese tupeelwe iya kulisalulwilapo ifyakucita?
13. Ni isa inshila imo tungapyungishishamo bwino amakosa esu aakulisalulwilapo ifyakucita?
13 Fwense tulikwete amakosa akusalulula ifibusa, ifyakufwala ne fyakulama umubili, ne fyakulisangalashishamo. Nangabe’fyo, amakosa tupeelwe angaba “cakufimbapo pa kubifya” kani twasalululapo ukuba abasha ba kukumbwa kwa ku munefu neli kani na fwebo twatatika ukucita ifi aba mu calo batemenwe ukucita. (Pendeni 1 Petilo 2:16.) Pa mupunda wa kupyungisha amakosa esu aakulisalulwilapo ku kucita ‘ifya ku munefu,’ tulafwaya ukusalululapo ukucite’fintu ifingatofwako ukulonda ukufunda kwa kweba’ti: “Nga mulukucita fyonse mu kubapela baLesa ubuleme.”—Galatya 5:13; 1 Koli. 10:31.
14. Kani ukucetekela muli baYawe kulalangisha shani ifi tupyungisha amakosa esu aakulisalulwilapo?
14 Inshila na imbi tungapyungishishamo bwino amakosa akulisalulwilapo, kucetekela baYawe ne kusumina ati balukututangilila pakweba’ti twilukucilapo apa twelelelwe ukupeleela. Ni bo benka ‘abalukutusambisha ukushuka, abalukututangilila pa nshila iyo iyi tungendapo.’ (Yisa. 48:17) Tulyelelwe ukulicefya ne kusumina amashiwi abaLesa aakweba’ti: “Inshila ya muntu taili muli ye umwine; umuntu ulukwenda taali ne mano akulunjika ukutanauka kwakwe.” (Jele. 10:23) Kani twacite’fyo, tatukeyaminapo pa kulanguluka kwesu fwe bene koti ni fifilya ifyacitile Adama ne baIshilaeli abafutukiile baLesa. Sombi, ‘tukapemamo muli baYawe ne mutima wesu onse.’—Ifisi. 3:5.
MULUKUCINDIKA IFI BAMBI BASALULULAPO UKUCITA
15. Findo tusambililapo pe lembo lya AbaGalatya 6:5?
15 Ili tulukupyungisha amakosa esu aakulisalulwilapo, tulalangisha ati tuliishi apa twelelwe ukupeleela kani tulukucindika ifi bambi basalululapo ukucita. Nindo? Ni pakuti fwense tulikwete amakosa akulisalulwilapo, kabili talipo ni lyonse abaKlistu babili bangasalululapo ukucita fintu fimo. Fyopele’fi, efi cili na ku fintu ifikumine ifi tucita ne kupempela kwesu. Anukeni icebo icili pe lembo lya AbaGalatya 6:5. (Pendeni.) Lyonse kani tulukwanuka ati umuKlistu onse “akalukupinte’cipinto cakwe umwine,” tukacindika amakosa abambi aakulisalulwilapo ifyakucita.
16, 17. (a) Kani cali shani icikateshe ku baKlistu mu Kolinto ukupyungisha amakosa abo aakulisalulwilapo ifyakucita? (b) Kani Paulu aalishilishe shani ubu ubukatasho, kabili findo tungasambililako kuli cici?
16 Langulukeni pali cici icakubwenako ca mu Baibolo, icilangisha umulandu twelelwe ukucindikila amakosa abakwabesu bakwete aakulisalulwilapo mu fintu ifikumine cimanga. AbaKlistu mu Kolinto baalukupikishanya kani cali icelelwe neli koku ukulya inama yeyo bapeele koti milambu ku fibumbwabumbwa eli panuma baisa mu kuishitisha pa maliketi. Bambi baalukulanguluka ati: ‘Pakuti ifibumbwabumbwa fya lukoso, tungalya inama na cimanga umukakulukile.’ Nangabe’fyo, bambi abaalukupempela ifibumbwabumbwa kunuma baalukubona ati ukulya ilye’nama kupempela ifibumbwabumbwa. (1 Koli. 8:4, 7) Ili ilyashi lyalikateshe, kabili cipale lyali ne kuleta imipaka mwi kelesha. Kani Paulu alyofweleko shani abaKlistu mu Kolinto ukulukubona ifintu mu nshila iyelelwe?
17 Ica kutanga, Paulu aalibanwisheko ati fyonse fibili tafyali ne kubapalamisha kuli baLesa. (1 Koli. 8:8) Eli ababuulile ati tabaelelwepo ukuleka amakosa abo aakulisalulwilapo ukuba “cakubatutula abanakile.” (1 Koli. 8:9) Panuma, aalibuulile baabo cimanga wabo taalukusuminishapo ukulye’nama ukubulo’kusololola baabo cimanga alukusuminisha. (1 Koli. 10:25, 29, 30) Penka, mu fintu ificindeme ifikumine ukupempela, umuKlistu onse aalyelelwe ukulonda ifi cimanga wakwe aalukumubuula. Popele, tali na fwebo tulyelelwe ukucindika ifi abaKlistu babyesu basalululapo ukucita mu fintu ifinini?—1 Koli. 10:32, 33.
18. Kani mukalukulangisha shani ati mulatoota pa mpese mupeelwe iya kulisalulwilapo ifyakucita?
18 BaYawe balitupeele impese ya kulisalulwilapo ifyakucita. (2 Koli. 3:17) Tulicindikile iyi impese ni pakuti ilatofwako ukulangisha ifi tutemenwe baYawe. Nga tupitilishe ukulukulangisha ati tulatoota pa mpese iyakuti ubune tupeelwe, pa kulukuipyungisha mu kulemya baYawe ne kucindika ifi bambi bapyungisha iyi impese bapeelwe.


text:
CIIYO 7
Sena Nacimo Cindi Ukute Kumwenenenwa Kayi Nekutina?
Bona mwana mutuloba uli pacipikica ici. Labonekenga kumwenenenwa kayi nekutina. Sena nacimo cindi nenjobe ukute kumwenenenwa nekutina?— Twense owa nacimo cindi tukute kumwenenenwa nekutina. Baibolo ikute kutwambila sha banendi Yehova nabamo bali kumwenenenwa nekutina. Umo wabo ni Eliya. Leka tubone makani alaambanga sha Eliya.
Eliya wali kwikala mu Isilayeli byaka binji Yesu katanasemwa. Ahabu, mwami wa Isilayeli, nkali kupaila Lesa wancine-ncine, Yehova. Ahabu ne Yezebeli mukashendi, bali kupaila balesa babubepeshi. Pamulandu wa ico, bantu banji mu Isilayeli balatatika kupaila Baala. Yezebeli wali kuba wayuma moyo kayi wali kuyanda eti bantu bonse beshi kupaila Yehova, kushapo ne Eliya, babashine! Sena ucinshi ncalensa Eliya?—
Eliya walafwamba! Walafwambila mucimpayuma nekusolama mucikwe na mubuceni. Sena ulayeyenga eti walenshila cani ico?— Ee, wali kutina. Eliya nkali kuyandika kutina. Inga nimulandu cini? Wali kwinshiba eti Yehova inga umunyamfwa. Yehova wali kuba lamunyamfwapo kendi Eliya. Cindi nacimo, Yehova walakumbula pempelo ya Eliya kupitila mukutuma mulilo kufumina kwilu. Yehova wali kakute ngofu shakunyamfwa Eliya!
Eliya kali wasolama, Yehova walepusha Eliya eti: ‘Ulenshinga cani kuno?’ Eliya walakumbula eti: ‘Njame owa ndashala shikumupaila. Ndashala owa ndenka, kayi ndatininga eti ngabakashina.’ Eliya walikuyeya eti bantu bonse beshi kupaila Yehova balabashina. Koma Yehova walaambila Eliya eti: ‘Nkobali nabamo, nkoli wenka sobwe. Kuli bantu bashika ku 7,000 bakute kumpaila. Nkotatina. Kucili incito inene njolayandikinga kwinsa!’ Sena ulayeyenga eti Eliya liyawa kukondwa kunyumfwa maswi aya?—
Nicani ncowela kwiya kubintu byalenshikila Eliya?— Nkolayandikinga kumwenenenwa kayi nekutina. Ukute banobe bamusuni Yehova kayi nenjobe bakusuni. Kayi, Yehova ukute ngofu shinji maningi, nakakunyamfwe cindi cili conse! Sena uliyawa kunyumfwa cena kubona eti ukute banobe banji?—
BELENGANI MU BAIBOLO YENU
1 Mafumu 19:3-18
Masalimo 145:18
1 Petulo 5:9


text:
VINO SWE INA KLISTU TWAAYA
Mwaya ni Miyele Ino Yeova Watemwa
Yeova wikako isunde pali vino antu yafwile kuya ni miyele isuma. Walanda ukuti umonsi na mama ndi yatwalana yatafwile kutaana. (Mate. 19:4-6, 9) Wapata misango ya upulumusi yonsi. (1 Kol. 6:9, 10) Wikako visinte vya masunde apa mizwalile ni milolekele ikapusanya antu yakwe ku ya mu nsi.—Malan. 22:5; 1 Tim. 2:9, 10.
Ndakai, antu aingi yasilondela masunde yakwe Yeova. (Loma 1: 18-32) Yakakonkelezya vino aingi yakacita pa mizwalile, kuiyemvya alino ni vicitwa. Aingi yakaiwanzya pa vicitwa vyao iviipe nu kulenga yauze yayakonkelezya muli vino yakacita.—1 Pet. 4:3, 4.
Swe ya Nte Yakwe Yeova, tufwile ukuya asipe nu kutwalilila kulondela masunde yakwe Yeova. (Loma 12:9) Tungacita uli vivyo? Tufwile kuombesya ukunenako yauze pakuti yamanye ivikazanzya Yeova. Nomba tufwile nu kutwalilila ukuya ni miyele isuma mu umi. Ndi cakuti mukusoolola vyakuzwala ni vyakuiyemvya, limwi cingaziipa kuyuzya ukuti: ‘Uzye vino nasoolola, vikulanga ukuti nkalondela masunde yakwe Yeova nanti vikulanga miyeele ya muno nsi? Uzye mizwalile yane na vino nkaiyemvya vikalanga ukuti nene Mwina Klistu akatiina Leza?’ Nanti icakuti tukusoolola vya kuizanzya nanti mafilimu akutamba, nalyo kwene tungayuzya sweineco tuti: ‘Uzye Yeova amatemwa vino nasoolola? Uzye ivilimo vikulanga miyeele ya musango cii? Uzye ivyakuizanzya vino natemwa vingonona miyeele yane isuma? (Masa. 101:3) Uzye vino nasoolola vingasosya ya lupwa nanti antu yauze?’—1 Kol. 10:31-33.
U mulandu ci uno cacindamila kutwalilila kuya ni miyeele isuma? Likwene sile Yesu Klistu ali nu konoona inko na ya kacita ya viipe. (Ezek. 9:4-7) Nupya yaayo akacita kulonda kwakwe Leza aalapusuka. (1 Yoa. 2:15-17) Lekini fwandi, tuye akome lino tukulondela amasunde yakwe Yeova pakuti yonsi akutulola, yalumbanya Leza.—1 Pet. 2:11, 12.
TAMBINI VIDYO IKUTI UYE CUZE WAKO YEOVA—UMONSI WENGA MWANACI WENGA, ALINO MWASUKE MAUZYO YAA:
U mulandu ci uno cacindamila ukulondela masunde yakwe Yeova?
U mulandu ci uno avyazi yafwile ukutandika kusambilizya ana yao vino Yeova akalonda lino yacili ance?
Uzye acance na ikolo kwene, yangavwa uli antu kumanya usuma wakwe Leza?


text:
ILYASI 55
Kalumendo Katandika Ukuombela Leza
AKALUMENDO kaa kakuloleka ningo, asi avivyo? Iziina lya kalumendo kwene kaa a Samueli. Nu monsi aalemile Samueli apa mutwe a simapepo mukalamba Eli. Lyene pali isi wakwe Samueli, Elikana na nyina Hana aalesile Samueli kuli Eli.
Samueli ali ni myaka umupiipi na 5 iyakuvyalwa. Nomba, ali nu kutandika ukwikala na Eli pamwi na yasimapepo yauze apitenti lya kupepelapo Yeova. U mulandu ci uno Elikana na Hana yaatwaliile Samueli lino acili umwance sana uku kuombela Yeova apitenti lya kupepelapo? Leka tulole.
Pa nsita imwi lino cii citatala cacitika, Hana wali sana nu ulanda. Icalenzile aye sana nu ulanda i cakuti atakwatanga ana, nupya walondesyanga ukukwata umwana. Lyene wanda umwi lino Hana waile ukwitenti lyakupepelapo Yeova, wapefile ukuti: ‘Yeova, utanjilila napaapata! Nkulaya ukuti ndi wampeela umwana, ndamupeela kuli wewe pakuti ace aakuombela amanda yonsi.’
Yeova waswike ipepo lyakwe Hana, na lino papisile imyezi, Hana wizile avyala Samueli. Hana watemilwe sana umwanakwe, nupya watandike ukumusambilizya pali Yeova ala acili akanya. Waneenyile iiya ukuti: ‘Ndi Samueli wakulako panono, ndamutwala ukwitenti lya kupepelapo Yeova pakuti ace aaombela Yeova kuuku.’
Ali vino ukulola pa cikope cii, Hana na Elikana yatwala Samueli apitenti lya kupepelapo Yeova. Lyene vino avyazi yakwe Samueli yamusambilizya ningo, Samueli watatemwa cuze ukutandika ukuombela Yeova ukuntu kuu, apitenti lyakwe Yeova. Cila-mwaka Hana na Elikana yaayanga umu kupepa Yeova apitenti kwene lii ilya muzilo, nu kutandalila umwanao. Nupya cila-mwaka Hana watwalilanga Samueli ikoti ilipya ilya makasa aipi ala watamusumila.
Lino imyaka yapitanga, Samueli watwaliliile ukuombela Yeova apitenti, nupya Yeova na antu kwene yatemilwe sana Samueli. Nomba, Hofini na Pineasi ya mwana Eli simapepo mukalamba, yene yaali aipe. Yacitanga ivintu ivipisye, nupya yaleenganga antu yauze ukukana uvwila Yeova. Nga caziifile Eli ayafumya pali usimapepo, nomba asi vino wacisile foo.
Samueli ataalesile ukuti iviipe ivyacitikanga apitenti vimuleenge ukuta ukuombela Yeova. Nomba, pa mulandu wakuti kwali antu anoono sana aatemilwe Yeova, paatazile ipaleengela sana ala Yeova waata ukuvwanga na antunze. Lino Samueli wakuzileko, ivyacitiike aevi:
Wanda umwi lino Samueli waizi, uvwile izwi likumwama ukutulo nu kumuzyula. Lino uvwile izwi kwene lilyo, waswike ati: ‘Indi pano.’ Nupya wazyusile nu kuya kuli Eli, amuneena ukuti: ‘Imwangama, anene indi pano natiniiza.’
Nomba, Eli waswike ukuti: ‘Awe ntakwamile, swilila kalaale.’ Avino na Samueli aswilila uku kulaala.
Lyene umuku wakwe ciili Samueli uvwile yakumwama ukuti: ‘Samueli!’ Lyene Samueli akatuka nupya nu kusimula ukuya kuli Eli. Walanzile ati: ‘Imwangama, anene ndi pano, natiniiza.’ Nomba Eli waswike ukuti: ‘Awe ntakwamilepo mwanane. Swilila kalaale.’ Samueli waswiliile.
Izwi lyaswilizyepo ukwama Samueli umuku wakwe citatu iliti: ‘Samueli!’. Nupya kwene Samueli asimula aya kuli Eli. Napya waile amuneena ukuti: ‘Anene niiza, umuku uu wene mufwile mwati-mungama.’ Lyene Eli amanya ukuti afwile a Yeova aakwama Samueli. Lyene Eli aneena Samueli ukuti: ‘Pitanga kalaale, nupya ndi cakuti uvwa umwi wakwama, uwasuke uti: “Vwanga, Yeova, umuomvi wako akuuvwa.”’
Vivyo kwene avino Samueli waswike lino Yeova wamwamile nupya. Lyene Yeova aneena Samueli ukuti ali nu kufulula Eli na ana yakwe aonsi. Lino papisile insita, Hofini na Pineasi izile iyafwa lino yalwanga inkondo na aa Filisiti, na Eli lino uvwile ukuti ana yakwe yati yafwa, waponyile, aivuna insingo nu kufwa. Fwandi vino Yeova walanzile i vyacitiike.
Samueli wakuzile, nupya wali ali kapingula wakusyalikizya uwa ina Izlaeli. Lino wakosile, antu yaamuneenyile iyati: ‘Soolola umwi aye umwene witu.’ Samueli ataaloondanga ukucita vivyo, pano Yeova wali ali mwene wao. Nomba Yeova waneenyile Samueli ukuvwa vino antu yamuneenyile.
1 Samueli 1:1-28; 2:11-36; 4:16-18; 8:4-9.


text:
Lubasu 4
Mbweenga Mwasebensesha Maali
‘Kwiipusha kulayandika, kwaamba ayi miyeeyo ikumanishikwe.’—Tushimpi 20:18
Soonse tulisuniki maali akusebensesha kushintu shiyandika kumikwashi yesu. (Tushimpi 30:8) Ncancine ‘maali alafuna.’ (Shikushimikila 7:12) Mbuli beebene, inga tacibi cuubu kubandika sha maali, sombi tamweelete kuleka makani amaali kuleta mapensho mucikwati. (Bene Efeso 4:32) Beebene balyeelete kushomeka ku umwi amubye alimwi akubandikishanya mbweenga basebensesha maali.
1 AMUYEEYE KABOTU
BAIBO ILAAMBA AYI: “Ngani mulikoto lyanu, na utooyanda kuyaka ŋanda ilaamfu ya maanda peculu, weenga wabula kwikala panshi akubona na ulicite maali aanji akwaamba ayi amanishe ŋanda iyo?” (Luka 14:28) Cilayandika abuumbi kukala panshi akubandika mbweenga mwasebensesha maali. (Amosi 3:3) Amusale shintu shitoyandika kuulwa amaali eenga asebenseshekwa kushintu isho. (Tushimpi 31:16) Teshi kwaamba ayi na kamucite maali nkuulabo cili coonse ncomusuni. Amweeleshe kutaba ankongole. Amusebenseshebo maali ngomucite. —Tushimpi 21:5; 22:7
NSHEENGA MWACITA:
Pakumana kwa mweenshi na maali acalaawo, amubandike mbweshi mwaasebenseshe
Na mwabona ayi maali ngomucite nganiini, amuceyesheko shakuula. Mucakubonenaako, inga mwalitelekela nobeene shakulya kwiinda kuula shakatelekelwa limwi
2 AMWAAMBE MBOMULINYUMFWA AKUBONA SHINTU MBOSHIBETE
BAIBO ILAAMBA AYI: “Tulisuni kucita shiluleme, kuteshibo pameenso aMwaami peenka, sombi akubantu.” (2 Bene Kolinto 8:21) Amushomeke ku mbomweebenaabo akubalwita maali ngomucana alimwi akusebensesha.
Amubeepushe mbomweebenaabo lyoonse na maali ngomusuni kusebensesha ngaanji. (Tushimpi 13:10) Na kamubandikishanya bwakusebensesha maali, mucikwati canu mulaakuba luumuno. Mulyeelete kushiba ayi maali ngomucana teshibo anu nweenkabo, sombi nga mukwashi woonse.—1 Timoti 5:8.
NSHEENGA MWACITA:
Amusuminishanye ambomweebenaabo pa maali ngeenga mwasebensesha kwakubula kubeepusha
Tamweelete kulindila kushikila mwaba amapensho nkokubandikishanya pa maali


text:
Mwapeela Umucinzi Kuli Yano Yalinzile Ukucindikwa
Kuli “wino uwikala pa cilimba ca wene pamwi nu mwana wa mfwele yene yalumbanyiziwe, yapelwe mucinzi, lulumbi nu ulamba manda pe!”—UMBW. 5:13.
INYIMBO: 9, 14
1. U mulandu ci uno antu yamwi yalinzile ukucindikilwa, nupya i vyani vino tumasambilila?
UKUCINDIKA umwi kukapiliula ukumwikako mano nu kumupeela mucinzi. Tukaenekela ukuti umuntu wino alinzile ukupeelwa mucinzi watacita vimwi vino tufwile kumupeelelapo umucinzi nanti ukuti akaomba imilimo imwi icindame sana. Fwandi limwi tunguzya tuti, Aaweni yano tulinzile ukucindika, nupya umulandu ci uno tulinzile ukuyacindikila?
2, 3. (a) U mulandu ci uno Yeova u walinga ukucindikwa sana? (Lolini cikope cakutandikilako.) (b) Pali Umbwilo 5:13, a weni Umwana wa Mfwele, nupya u mulandu ci uno alinzile ukucindikilwa?
2 Wakwe vino ilembelo lyakwe Umbwilo 5:13 likalangilila, wiyo “wino wikala pa cilimba ca wene . . . nu mwana wa mfwele” yalinzile ukucindikwa sana. Umu cipande 4 umwilembelo ililimwi kwene, tukazana umulandu nauze uno Yeova alinzile ukucindikilwa. Angeli umwi yulu yakasanzula amazwi lino yakulumbanya Yeova, “wino waya nu umi manda pe.” Yakapunda yati: “We Mwene witu! Wemo wazipilwa, kupelwa lulumbi, mucinzi na maka, pano wewe waumvile vintu vyonsi. Ku kulonda kwako walenzile vyonsi kuti viyeko, nupya wewe waviumvile.”—Umbw. 4:9-11.
3 Umwana wa Mfwele a Yesu Klistu, “Mwana wa Mfwele wakwe Leza wino akafumya maifyo ya antu.” (Yoa. 1:29) Baibo ikatunena ukuti Yesu ali mukulu kuluta pali ya mwene yonsi aayako nanti aaliko mpiti. Baibo ikalondolola ukuti: “A kateeka wakwe yakateeka nupya Mwene wakwe ya mwene onsi, aliwe wenga sile asyafwa. Wene akaikala mu luswepo luno kusi nanti umwi angapalamako. Kusi nanti umwi uwatala walola Leza. Kusi nanti umwi angamulola.” (1 Tim. 6:14-16) Uzye umwene ci uwatala watufwila pa maifyo itu? Mufwile mukauvwa ningo sana ukuomvya amazwi yano angeli aingi cuze yakaomvya aakuti: “Mwana wa Mfwele wino uwakomilwe wene wazipilwa ukupeelwa maka, icuma, mano, ulamba, mucinzi nu kulumbanyiziwa.”—Umbw. 5:12.
4. U mulandu ci uno tutalinzile ukuisoolwela sile sweineco ukuti twacindika Yeova na Yesu?
4 Tutalinzile ukuisoolwelapo sile sweineco ukuti twacindika Yeova na Yesu. Vikwene avino tulinzile sile ukucita pakuti tukikale amanda pe. Amazwi yano Yesu walanzile aaya pali Yoane 5:22, 23 yakatwazwa ukumanya ningo icisinka kwene cii. Yakati: “Pano Tata asyapingula umuntu ali wensi. Lelo wapeela Mwana insambu yonsi yakupingula, pakuti yonsi yacindike Mwana vino yacindika Isi. Wino asyakucindika Mwana ala asyakucindika ni Isi wino wamutumile.”—Welengini Masamu 2:11, 12.
5. U mulandu ci uno tukapeelelako antu yonsi umucinzi?
5 Antu yaumvilwe “mu cata cakwe Leza.” (Utan. 1:27) Fwandi ali mulandu uno antu aingi yakalangila imiyele imwi yakwe Leza nanti icakuti imiyele yao ikapusana pusana. Antunze yakatemwana, ukuuvwilana uluse, ni cikuuku. Leza waumvile antu na kampingu, nupya cii cikalenga antu yamanya icisuma ni ciipe. Nupya kampingu akayalenga iyamanya ndi cakuti vino yakucita vili sile ningo nanti foo, yakamanya na lino umwi ali nu ufuma cumi nanti foo. (Loma 2:14, 15) Antu aingi yakatemwa ivintu vya usaka nupya iviyembe. Yakatemwa ukuya pa mutende na antu yauze. Nanti lino yakucita vii ukwaula nu kumanya, ala yakulanga ululumbi lwakwe Yeova, nupya pa mulandu wakwe cii, yalinzile ukupeelwako umucinzi.—Masa. 8:5.
TULINZILE UKUKWATA UMWAKUPEELELA LINO TUKUCINDIKA YAUZE
6, 7. Pa kulanga umucinzi uku yantunze, uzye ya Nte Yakwe Yeova yapusanako uli na antu aingi?
6 Tulinzile ukucenjela sana lino tukupeela antu yamwi umucinzi nupya tulinzile ukukwata umwakupeleela. Antu aingi cuze ndakai yakatungululwa nu mupasi wa mu nsi ino Satana ali kateeka. Ali mulandu uno antu yamwi yakacindikila sana antu yauze pano yasikwata umwakupeleela. Yakacindika sana ya simapepo ni ntunguluzi zya vikanza vya miteekele, aalumbuka sana umu vyangalo, aakacita ivya kusekesya, alino na antu yauze aalumbuka sana, nupya ilingi yakalola antu yaayo kwati angeli. Fwandi ali mulandu uno ance kumwi na ikolo yakalondela sana ukukolanya antu yaayo, ilingi yakayakolanya umu mivwangile, imizwalile, nanti umu micitile ya vintu.
7 Aina Klistu ya cumi yasilondela vino antu ya mu nsi yakacita pa kucindika antunze. Klistu sile ali muntu wino wali umumalilike lino wali pano nsi nupya ali wino tulinzile ukukolanya. (1 Pet. 2:21) Leza atanga atemwe ndi cakuti twatandika ukucindika antunze ukucila umu cipimo. Tulinzile ukumanya icisinka cii: “Antu yonsi iifya, nupya yali kutali na Leza wino akatuula.” (Loma 3:23) I cumicumi, kusi umuntu alinzile ukupeelwa sana umucinzi icakuti aya wa kaluwi.
8, 9. (a) Uzye ya Nte Yakwe Yeova yakalola uli aomvi ya uteeko? (b) Uzye tulinzile ukuuvwila aomvi ya mu uteeko ukufika pi?
8 Umu miteekele ya antunze, antu yamwi yakapeelwa sana amaka. Aomvi ya mu uteeko yakapanga masunde nu kusungilila umutende alino nu kusakamala antu yano yakateeka. Cii cikalenga ivintu vyazipila antu yonsi. Fwandi ali cino umutumwa Paulo waneniile Aina Klistu ukuti yaalinzile ukulola antu yaayo ukuti ‘aakateeka’ yano Aina Klistu yalinzile ukutontela. Walanzile ukuti: “Mupeele uteeko vyonsi vino muli nu kupeela, kuli kuti musonko wa mwili nu musonko wa vintu vino mwakwata, nupya mwafukila yakateeka yonsi nu kuyacindika.”—Loma 13:1, 7.
9 Fwandi ali mulandu uno ya Nte Yakwe Yeova yakacindikila aomvi ya uteeko, yakacita vivyo ukulingana nu lutambi ulwaya uku mpanga ino iikalako. Tukauvwila vino yatuneena lino yakuomba imilimo yao. Ukuya kwene, umucinzi uno tukayapeela wakwata umwakupeleela, tukalondela vino Malembelo yakatuneena. Tusicita ivintu ivingalenga tute ukuuvwila Leza nupya tusiyika umu vikanza vya miteekele.—Welengini 1 Petulo 2:13-17.
10. Uzye tungakolanya uli vino aomvi yakwe Yeova aliko mpiti yaombanga na mauteeko alino na aomvi ya mu uteeko?
10 Aomvi yakwe Yeova aaliko mpiti yacitanga vino tungakolanya ndakai lino tukuomba na aomvi ya mu uteeko. Lino uteeko wa ina Loma wapeezile ilamulo lyakuti antu yonsi yalinzile ukupeendwa, Yosefu na Maliya yuvwiliile isunde lya uteeko. Yapisile ulwendo lwa ku Betelemu nanti cakuti Maliya wali apiipi nu kukwata umwana uwakutandikilako. (Luka 2:1-5) Mu kuya kwa nsita, lino Paulo wapeezilwe umulandu wakucita iviipe, waicingilile umwisikulu nu mucinzi nupya wacindike sana Umwene Helodi Agilipa na Fesito, umuomvi wa mu uteeko wa ku citungu ca ina Loma uku Yudeya.—Mili.25:1-12; 26:1-3.
11, 12. (a) U mulandu ci uno tusipeelela umucinzi uliumwi ku yaomvi ya mu uteeko na kuli ya simapepo? (b) I visuma ci ivyacitiike lino Nte wa ku Austria wapeezile umucinzi kuli umwi uwali umu vikanza vya miteekele?
11 Nomba, ya Nte Yakwe Yeova yasicitila ya simapepo kwati yalinzile ukucindikwa sana, nanti icakuti ya simapepo yaayo yangalonda ukuyacindika sana. Imipepele yaufi isisambilizya ivya cumi pali Leza na pi Zwi lyakwe. Fwandi tukalola intunguluzi zya mu macalici wakwe vino tukalola antu yonsi, nomba yatalinzile ukucindikwa ukucila umu cipimo. Tukaiusya ukuti Yesu wapeezile aonsi ya musango uuwo umulandu lino wali pano nsi ukuti yali asomvi nupya intunguluzi impafu. (Mate. 23:23, 24) Lelo, ukucindika aomvi ya mu uteeko kungalenga ukuti ivintu vizipe insita zimwi, nupya yangatucitila ni vintu vino tusikwenekela.
12 Ya Leopold Engleitner yaali a Nte acincile afumile ku Austria yano uteeko wa Nazi walemile nu kuyasenda mwi sitima ku Buchenwald concentration camp. Umuntu umwi aakaamwa ukuti Dr. Heinrich Gleissner nawe wali umufungwa umwi sitima ilili limwi kwene. Waali umwina Austria uwali mu vikanza vya miteekele. Nanti ciye vivyo, uteeko wa Nazi utamutemilwe. Pa lwendo lwa kuya kuno yasungilanga afungwa, Umwina Engleitner walondolwile ivizumilo vyakwe kuli Gleissner, uwasumvileko sana amano pa kukutika. Lino inkondo yakwe ciili iya mu nsi yonsi yasizile, Gleissner wazwilizye sana ya Nte umu Austria. Limwi mungiusya na vyuze ivisuma ivyacitikiile ya Nte yamwi pa mulandu nu kulanga umucinzi uku yaomvi ya mu uteeko, lino yalondiile vino Baibo ikati avino Aina Klistu yalinzile ukucita.
YAUZE YANO TULINZILE UKUPEELA UMUCINZI
13. Uzye aaweni alinga ukupeelwa umucinzi, nupya u mulandu ci?
13 Yaayo akaombesya yalinzile ukucindikwa. Sana sana ya eluda aakaombesya pa kutungulula iuvi. (Welengini 1 Timoti 5:17.) Tukacindika aina itu asi mulandu ni nkulilo yao, masambililo, vino iikala nanti sile ndi yakwata icuma nanti foo. Baibo ikalanda pali ya eluda ukuti: “amawila ku antu,” nupya yakaezya na maka ukusakamala ivikulondekwa antu yakwe Leza. (Efes. 4:8) Tale elenganyini pali ya eluda umu vilongano, angalizi ya viputulwa, aaya muli Komiti Ikatungulula Iofesi, alino na aaya umwi Umba Ilikatungulula. Aina na ya nkazi aliko umu nsita ya atumwa yacindikanga sana yao aasonsilwe ukulatungulula, nupya naswe kwene avino tukacita ndakai. Tusyacindikisya yao aakatungulula umwi uvi nanti ukulayalola kwati yacindama ukuluta ali wensi nanti ukulayalola wa angeli. Nanti ciye vivyo, tukacindika antu yaa pa mulandu na vino yakaombesya alino na vino yaicefya.—Welengini 2 Kolinto 1:24; Umbwilo 19:10.
14, 15. Londololini upusano uwaya pali ya kacema ya cumi Aina Klistu alino na yaayo aakaitaka sile ukuti aakacema.
14 Ya eluda ya musango uwo yakamanyikwa ukuti aakacema aicefya. Icikalanga ukuti yaicefya, yakakana ukuti yauze yayalola kwati yalumbuka sana. Cii cikalenga yapusaneko na ya simapepo alino na yaaya aliko umu nsita ya atumwa yano Yesu walanzile ukuti: ‘Yene yatemwa vifulo visuma pa vimulo nga ni vilimba vya ucindami mu mang’anda ya mapepo. Yene yatemwa kulamukwa nu mucinzi mu mamaliketi.’—Mate. 23:6, 7.
15 Ya kacema ya cumi yakalondela amazwi yakwe Yesu aakuti: “Lelo mwemo yatalinzile kuti yamwama yati, ‘Kasambilizya,’ pano mwakwata sile kasambilizya wenga, nupya mwensi mwemwe ina. Mutaama umuntu nanti umwi pano pa nsi muti ‘Tata,’ pano mwakwata So wenga sile, wino uwa mwiyulu. Mutaleka nanti wenga uwa munomuli aamwa ukuti ntunguluzi, pano Klistu wenga sile ali ntunguluzi inu. Mukulu uwa munomuli alinzile aye muomvi winu. Pano wino wensi akaikuzya wene alacefiwa, na wino wensi akaicefya wene alakuziwa.” (Mate. 23:8-12) Fwandi munguvwikisya umulandu uno ya eluda amu vilongano ivipusane pusane umu nsi yonsi yakatemwikwa sana nu kucindikwa kuli ya Nte yauze.
16. U mulandu ci uno mulinzile ukutwalilila ukwezya na maka ukumanya nu kuomvya vino Baibo ikatuneena ukuti ali vino tulinzile ukucita pa kulanga umucinzi?
16 Ukwaula nu kutwisika, cingatusendela insita pakuti tumanye ningo vino tulinzile ukucita pa kupeela yamwi umucinzi nu kumanya yano tulinzile ukucindika. Vikwene avino cali nu ku Ina Klistu akutandikilako. (Mili. 10:22-26; 3 Yoa. 9, 10) Nomba cacindama sana ukwezya na maka ukulondela vino Baibo ikatunena pali vino tulinzile ukulanga umucinzi. Ukulanga umucinzi umu nzila isuma kukalenga ivintu vizipe.
USUMA UWAYA MU KUPEELA YAUZE UMUCINZI UNO YALINZILE UKUPEELWA
17. I visuma ci vimwi ivyaya umu kucindika aomvi ya mu uteeko?
17 Lino tukucindika aaya umu uteeko, insita zimwi cikalenga kuti yacingilila insambu zitu izya kusimikila. Ilingi yakatandika ukulola ukuti umulimo witu waya ningo. Imyaka iyapita, ya Birgit, ya painiya aakaikala uku Germany, yazanyilwe ukwi sukulu lino umwana wao wasambililangako. Ya mwalimu yanenyile ya Birgit ukuti yali sana nu luzango ukukwata ya mwana ya Nte apa sukulu. Yalanzile ukuti nga citaazifile ukukana kwata ya mwana ya Nte api sukulu lyao. Ya Birgit yalondolwile yati, “Ana itu yakasambiliziwa ukulondela vino Leza akatunena ukuti avino tulinzile ukucita, nupya pali vii paya nu kucindika ya mwalimu.” Mwalimu umwi walanzile ati, “Ndi cakuti ana yonsi yaali wa yana inu, ukusambilizya nga kwazifile sana.” Lino papisile imilungu, mwalimu umwi wizile azanwa ukwiungano umu musumba wa Leipzig.
18, 19. U mulandu ci uno ukucindikila ya eluda umu nzila isuma kwazipila?
18 Ukucindika ya eluda umu vilongano nako kwaya ningo, nupya ivisinte vya muli Baibo avino tulinzile ukulondela lino tukucita vivyo. (Welengini Ayebulai 13:7, 17.) Tulinzile ukuyataizya pa kuombesya kwao nu kwezya na maka ukulondela vino yakutunena ukucita. Ndi tukucita vivyo, yangatwalilila ukuomba imilimo yao ni nsansa. Nomba cii cisikupiliula ukuti tulinzile ukukonkelezya vino eluda umwi “umucindame” akazwala nu kuiyemvya, imipeelele yakwe iya malyasi, nanti vino akacita lino akulanzyanya na yauze. Citanga cizipe ndi cakuti tukumukonkelezya umu vintu vya musango uu. Tutalinzile ukwilila ukuti nawe kwene atamalilika. Wino tulinzile ukulondela nu kukolanya a Klistu.
19 Ndi tukucindika ya eluda umu nzila isuma, ukwaula ukuyacitila kwati aantu aalumbuka, ala tukuyazwa. Tukalenga ukuti yatatandika ukuya ni cilumba, ukuyuvwa ukuti yacila yauze nanti ukuti yalungama sana.
20. Uzye ukucindika yauze kukatwazwa uli?
20 Naswe cikatwazwa sana ukukanaitaila ndi cakuti tukucindika yaayo alinzile ukupeelwa umucinzi. Cikatwazwa ukukana ituumika ndi cakuti yamwi yatupeela umucinzi. Tukaomba ningo ni uvi lyakwe Yeova, ilisipeela sana antu umucinzi nanti icakuti aakapepa yakwe Yeova nanti foo. Nupya ukucita vivyo kukalanga ukuti twakwata mano, pano tusitoovoka ndi cakuti umuntu wino twacindiike waluvyanya.
21. Uusuma ci uwaya umu kucindika yaayo alinzile ukupeelwa umucinzi?
21 Icacindama sana lino tukupeela umucinzi kuli yano yalinzile ukucindikwa, u kuzanzya Leza. Tukaomba ukulingana na vino umwineco akalonda twaomba nupya tukatwalilila ukuya akaele. Nupya yaayo aakalonda ukuzewanya Yeova yakauvwa insonyi. (Mapi. 27:11) Umu nsi mwaya antu aingi cuze aatamanya vino yalinzile ukulanga umucinzi. Tukataizya sana pa ukumanya inzila isuma iyakulangilamo umucinzi ndi vino Yeova akalonda.


text:
Ubwanya Kushala Mutūkanye mu Matompo
“Ne kunanga mu kwiubija [butūkanye] na Leza obe!”
ÑIMBO: 48, 95
1-3. I bika kebyālongelepo mupolofeto wa ku Yuda, ne byāfula kwepi? (Tala kifwatulo ku ngalwilo.)
YELOBOAME, mulopwe wa Isalela wāshimikile kisōkelo kya mutōtelo wa bubela mu kibundi kya Betele. Yehova wātumine mupolofeto wa ku Yuda akasapwile Yeloboame musapu wa butyibi. Uno mupolofeto mwityepeje wākōkele Yehova ne kufikija musapu. Mulopwe wākalabela mupolofeto’wa, ino Yehova wāmulamine.
2 Yehova wāsoñenye mupolofeto aleke kudya ne kutoma mu Isalela ne kwiya mu dishinda dingi pa kwitolela kwandi. Aye mu dishinda pa kujoka, wēsambakana na mwana-mulume umo mununu, wāmubepela’mba ngidi na musapu utamba kudi Yehova. Uno mwana-mulume mununu wāityila mupolofeto’wa kwandi bakadye ne kutoma. Mupolofeto wāleka kukōkela Yehova, wāenda na uno mwana-mulume mununu kwandi. Yehova kāsangelepo. Aye wiela mu dishinda kajoka, ntambo wakwata mupolofeto’wa ne kumwipaya wāmwipaya.
3 Ketuyukilepo kine kyālengeje mupolofeto akwate butyibi bwa kwivwana uno mwana-mulume mununu pa kyaba kya kwivwana Yehova. Ino kyotuyukile i kino amba kaendelelepo “kunanga mu kwiubija” na Yehova. (Tanga Mika 6:8.) Mu Bible, kunanga na Yehova i ne kukulupila mwadi, kwitabija bwendeji bwandi, ne kumukōkela. Muntu mutūkanye uyukile amba usakilwa kulombela kitatyi ne kitatyi. Shi mupolofeto wādi mutūkanye wādi wa kwipangula bidi Yehova shi bulombodi bwāmupelwe bubashinta. Kyaba kimo, netu twikalanga na butyibi bukomo bwa kukwata, ino kumona mpika patōkelela bisaka’po Yehova. Ino shi twi batūkanye, tukalomba Yehova etuludike mwanda wa twepuke kulonga bilubo bikatampe.
4. Le i bika byotusa kwifunda mu kino kishinte?
4 Mu kishinte kibadikile, twefundile’mo mushintulwila kwikala mutūkanye ne kyokwikadile na mvubu dyalelo. Ino le tukekala namani batūkanye kutabuka? Le i ngikadilo’ka ibwanya kutūla butūkanye bwetu pa ditompo, ilengeja tumone shi bine twi batūkanye? Twisambilei’ko bidi pa isatu.
KITATYI KISHINTA NGIKADILO YOTUDI’MO
5, 6. Lelo Balezilai wālombwele namani amba i mutūkanye?
5 Byotulonga pashinta ngikadilo yetu nansha mingilo yetu bibwanya kulombola shi bine twi batūkanye nansha shi ketutūkenyepo. Tuboilei ñeni ku kimfwa kya Balezilai, mulunda wa pa mutyima wa Mulopwe Davida. Kitatyi kyādi Balezilai na myaka 80, Davida wāmwityile kushikata mu kipango kya mulopwe. Nansha byo dyādi dyese dikatampe, Balezilai wānenene amba i biyampe’ko Kimehame apebwe dino dyese, umweka bu wādi wandi mwana.
6 Mwanda waka Balezilai wāpelele? Le wādi usaka kupela dyese dya kusangela būmi buyampe? Ke amopo, i mwanda Balezilai wādi mutūkanye. Wāyukile amba ngikadilo yandi i mishinte, wāitabija mikalo yandi. (Tanga Ngalatea 6:4, 5.) Pamo bwa Balezilai, tufwaninwe kwikala batūkanye. Pa kyaba kya kuta mutyima’nka pa byotusaka nansha kwidingakanya na bakwabo, tutanga’o’ko pa kupa Yehova byobya bitabukile kunengela. Kyo kintu kya mvubu mpata kupita ne kwikala na mwingilo wa pa bula nansha kuyukana bininge. (Ngalatea 5:26) Shi tutūkenye, tukengidila pamo na banabetu mwanda wa kutumbija Yehova ne kukwasha bakwabo.
7, 8. Le butūkanye bubwanya kwitukwasha namani tuleke kwikulupila batwe bene?
7 Kulama butūkanye kubwanya kwikala kukomo potubwejibwa’ko mingilo nansha lupusa. Tubwanya kwifunda ku kimfwa kya Nehemia. Nehemia paāivwene amba bantu mu Yelusalema badi mu makambakano mavule, wāzenzele Yehova ebakwashe. (Nehemia 1:4, 11) Yehova wālondolwele milombelo ya Nehemia. Mulopwe Alatazelekishishi wātūdile Nehemia bu mbikavu wa ntanda’ya. Nansha Nehemia byaādi mukomo kadi mpeta, ino kēkulupilepo aye mwine nansha dimo. Wādi ulonda’nka bwendeji bwa Yehova ne kutanga kitatyi kyonso Bijila byandi. (Nehemia 8:1, 8, 9) Nehemia wādi na lupusa pa bantu bavule. Inoko kāingidijepo lupusa lwandi mwanda wa kumwena’mo nansha kususula bakwabo.
8 Pamo bwa Nehemia, shi tubapebwa mingilo nansha kushintwa’yo, tufwaninwe kushala batūkanye. Ketusakilepo kukulupila mu bukomo nansha bwino bwetu. Le muntu ubwanya kushilula namani kwikulupila aye mwine? Kimfwa, mukulumpe ubwanya kwanza kwingila mingilo ya kipwilo pampikwa kulombela bidi. Kadi tutu nansha kaka ubwanya bidi kukwata butyibi, ebiya kalombe Yehova esele butyibi’bwa. Ino muntu mutūkanye kekulupilangapo aye mwine, nansha shi kalonga kintu kyakadi mulonge misunsa mivule. Uvulukanga nyeke amba bwino bwandi kebudingakenepo na bwa Yehova. (Tanga Nkindi 3:5, 6.) Mu ntanda ya dyalelo, bavule besakilanga kadi bakimbanga kwikala babajinji. Inoko bengidi ba Yehova kebadipo namino. Ketulañangapo amba kwikala na mingilo kwitulengejanga twikale bayampe kupita bakwabo mu kyetu kisaka nansha mu kipwilo. Ino tuvulukanga mwingilo wetu mu mpango ya Leza ne kwingidila pamo na batutu ne bakaka.
POTUFUTULULWA NE POTUTENDELWA
9, 10. Le butūkanye buketukwasha namani pobetufutulula ne kwitulongela bintu na bukondame?
9 Bibwanya kwitulobeja shi muntu witufutulula nansha kwitulongela bintu na bukondame. Kino kyātene ne Hana. Hana kādipo na nsangaji nansha byādi bimusenswe wandi mulume bininge. Penina, mukao nandi wādi umuzawila kitatyi kyonso. Hana wādi usaka bana ino wādi ñumba. Difuku dimo Hana paāivwene bibi wāendele ku tabenakulo kukalombela. Edi, Kitobo Mukatampe pa kumumona udila, walanga’mba i mukolwe! Hana wādi ubwanya kuloba bininge. Inoko wālondolwele Edi na bulēme. Kupwa, Hana wālombela milombelo yālombwele amba udi na lwitabijo mudi Yehova ne amba umusenswe.
10 Butūkanye bubwanya kwitukwasha tunekenye “nyeke bibi na biyampe.” (Loma 12:21) Ntanda ya Satana i miyule bintu bibi. Nanshi ketufwaninwepo kutulumuka pobetulongela bintu na bukondame. Nansha byobibwanya kwitulobeja, tufwaninwe kunekenya malango etu. (Ñimbo ya Mitōto 37:1) Kwipya myanda na batutu ne bakaka mu kipwilo kubwanya kwitusansa bininge. Shi kino kibetutana, twiulei Yesu. Bible unena’mba: “Pobadi bamutuka mutonko mubimubi, kadipo waluja mutonko. . . . Ino wadi witūla mu makasa a yewa mwine utyibanga mambo moolokele.” (1 Petelo 2:23) Yesu wādi mwityepeje ne kuyuka’mba Yehova ubwanya kupwija bukondame bo-bonso. (Loma 12:19) Netu tufwaninwe kwikala betyepeje ne kulubula “kibi ku kibi” mpika.
11, 12. (a) Le tukashala namani batūkanye petutendela bantu nansha kwitudidika? (b) Tukalombola namani butūkanye mu muvwadilo ne mu mwiendelejo wetu?
11 Butūkanye bubwanya kutūlwa pa ditompo petutendela bantu nansha kwitudidika. Eseta wātendelwe bininge ne kudidikwa. Wādi ubadilwa mu bana-bakaji bapopoke mpata ba mu Peleshia. Bālongēlwe bintu bya pa bula myaka mivule pamo ne bana-bakaji bakwabo bankasampe bādi bafwila kunengelelwa na mulopwe. Pene’po mulopwe wātonga Eseta kwikala muntwabene. Ino kuno kutebwa mutyima konso kekwāmushintyilepo. Eseta kāshilwilepo kwilangila. Wāshele nyeke mutūkanye, wa kanye, ne wa bulēmantu.
12 Shi twi batūkanye, tukavwala ne kwiendeja mu muswelo ulombola’mba tulēmekele bakwabo pamo bwa batwe bene. Pa kyaba kya kwianya nansha kusaka kutulumuna bantu, twikalanga na “mushipiditu utalala ne mutūkanye.” (Tanga 1 Petelo 3:3, 4; Yelemia 9:23, 24) Muswelo otwimona ukamwekela bityebitye mu binenwa ne mu bilongwa byetu. Kimfwa, tubwanya padi kukimba kulengeja bakwabo balange amba twi ba pa bula mwanda wa bintu byotulonga, byobya byotuyukile ne bantu botuyukile. Nansha kadi tubwanya padi kumwekeja amba i batwe balonga kintu kampanda kikatampe nansha shi kwadi ne bakwabo bakweshe’ko. Ino vuluka Yesu. Byaādi na tunangu, wādi ubwanya kutulumuja bantu. Ino divule dine Yesu wādi unyemena mu Kinenwa kya Leza. Kādipo usaka bantu bamutumbije’ko aye. Wādi usaka nyeke ntumbo imwendele Yehova.
POTUKWATA BUTYIBI
13, 14. I muswelo’ka ubwanya kwitukwasha butūkanye tukwate butyibi buyampe?
13 Tufwaninwe kwikala batūkanye potukwata butyibi nansha pakwata bakwabo butyibi budi na lupusa potudi. Pādi mutumibwa Polo mu Kesalea, wādi usaka kwenda ku Yelusalema kukavuya mwingilo wāmupele Yehova. Ino mupolofeto Akabusa wāsapwila Polo amba shi ende’ko, bakamukwata. Wādi ubwanya’nka ne kwipaibwa. Banabetu bāmuzenzele Polo aleke kwenda’ko. Ino Polo wākwata butyibi bwa kwenda ku Yelusalema. Le i mwanda wādi wikulupile? Aa, Polo wādi mutūkanye kadi wādi ukulupile Yehova ne pa mfulo. Banabetu nabo bādi batūkanye. O mwanda bākwatakenye butyibi bwa Polo, bāmuleka ende.
14 Kwikala batūkanye kuketukwasha tukwate butyibi buyampe nansha shi ketuyukilepo senene mukekadila bintu pa kupwa kukwata’bo. Kimfwa, tubwanya kulanga ya kwingila mwingilo wa kitatyi kyonso. Ino bikekala namani shi tubabela? Bikekala namani shi bambutwile ababela kebasakilwa bukwashi? Le potukanunupa napo le? Nansha shi tubalombela ne kulangulukila’po, ketubwanyapo kulondolola ano mepangujo onso. (Musapudi 8:16, 17) Ino shi tukulupile mudi Yehova, tukayuka mikalo yetu ne kwiitabija. Tukatala myanda, kulomba madingi, ne kya mvubu kutabuka, tukalombela pa mwanda’wa. Ebiya ketulonda bwendeji bwa mushipiditu wa Yehova. (Tanga Musapudi 11:4-6.) Yehova ubwanya kwesela butyibi bwetu, nansha kwitukwasha tushinte mpangiko yetu.
MWA KWIKADILA BATŪKANYE KUTABUKA
15. Lelo kulangulukila padi Yehova kuketukwasha namani twikale betyepeje?
15 Le tukekala namani batūkanye kutabuka? Twisambilei’ko pa miswelo iná. Mubajinji bidi, tufwaninwe kulangulukila padi Yehova, kulangulukila bininge pa mwikadile Leza. Shi twidingakanye na Yehova, tukamona amba batwe twi batyetyetyetye, kadi to tuyukile i tutyutyutyutyu. (Isaya 8:13) Ketwakilwai amba twingidilanga Leza Mwine Bukomo Bonso, ke muntupo nansha mwikeulu. Kulangulukila pa bino bintu kuketukwasha twityepeje “munshi mwa kuboko kwa bukomo kwa Leza.”
16. Lelo kulangulukila pa buswe bwa Leza kwitukwashanga namani twikale batūkanye?
16 Muswelo wa bubidi otubwanya kwikala batūkanye kutabuka i wa kulangulukila pa mwitusanshilwe Yehova. Polo wādingakenye kipwilo na umbidi. Bipindi byonso bya ku ngitu bilongele Yehova bidi na mvubu. (1 Kodinda 12:23, 24) Mo monka ne muntu ense motudi udi na mvubu ku meso a Yehova. Ketudingakanyangapo na bakwabo, kadi ne potuluba, wendelelanga na kwitusanswa. Kuyuka’mba Yehova witusenswe kwitupanga mutyima-ntenke.
17. Le tukamwena namani mu kumona biyampe bidi mu bakwetu?
17 Muswelo wa busatu, tukekala batūkanye kutabuka shi tumona biyampe bidi mu bakwabo mwibimwena Yehova. Pa kyaba kya kwimanina’nka pa kusapwila bakwabo bya kulonga, tukebalomba madingi ne kwitabija milangwe yabo na mutyima tō. (Nkindi 13:10) Tusangalanga pamo na batutu ne bakaka kitatyi kyobapebwa mwingilo wa pa bula. Ne kadi tufwijanga’ko Yehova pa kwitupa batwe bonso mukenga wa kumwingidila.
18. Le kufundija mutyima wetu wa mundamunda kuketukwasha namani twikale batūkanye kutabuka?
18 Muswelo wa buná, tukekala batūkanye kutabuka shi twingidija misoñanya ya mu Bible mwanda wa kufundija mutyima wetu wa mundamunda. Ino misoñanya itufundijanga mulangila Yehova ne mwaeivwanina. Shi twifunda kumona bintu mwibimwena Yehova Leza, nabya tukakwata butyibi bumusangaja. Shi twifunda, tulombela, ne kulonda mu būmi byotwifunda’bya, nankyo tukakomeja mutyima wetu wa mundamunda. (1 Temote 1:5) Tukefunda kubadikija bakwetu kumeso. Shi tulonge bino, Yehova witulaya amba “ukavuya kufundijibwa” kwetu ne kwitukwasha twikale batūkanye kutabuka.
19. Lelo i bika biketukwasha tushale batūkanye nyeke ne nyeke-ke?
19 Le ubavuluka mupolofeto wa ku Yuda otwesambilanga’po ku ngalwilo kwa kino kishinte? Wāfwile ne kujimija kipwano kyandi na Yehova mwanda kālaminepo butūkanye. Tubwanya kushala batūkanye nansha shi bibakoma namani. Bimfwa bivule bya bengidi ba Yehova ba kikōkeji bilombola amba tubwanya. Penda papita mafuku mu mwingilo wa Yehova, po pene potufwaninwe kukulupila mudi Yehova. (Nkindi 8:13) Nansha shi twikale mu ngikadilo’ka, tubwanya kunanga nyeke na Yehova. Dino i dyese dikatampe’po kashā! Nanshi tulongei bukomo bwetu bonso mwanda wa tushale batūkanye ne kunanga pamo na Yehova nyeke ne nyeke-ke.