text:
Ene Mambo Kwipelula o Kwanemena
“Maana aji na bepelula.”—MAANA 11:2.
NYIMBO: 38, 69
1, 2. Mambo ka muntu wajinga wipelula o bamukanyijile kwi Lesa? (Monai kipikichala kitanshi.)
KIMYE Mfumu Saulo wa bena Isalela kyo atendekele kulama wipelwile kabiji bamunemekele bingi ku bantu. (1 Sam. 9:1, 2, 21; 10:20-24) Bino byo aikeletu pa bufumu, waubile bintu byavula bingi byamwesheshenga bwitote. Ngauzhi wa Lesa aye Samwela byo abujile kuya ku Giligala pa juba jo atongwele, Saulo kechi watekenye ne. Bena Filishitiya benengezhezhenga kuya na kulwa nkondo, kabiji bena Isalela batendekele kumupalañana Saulo. Kyamweka walangulukilenga’mba, ‘Nafwainwa kubapo kimo bukiji bukiji.’ Onkao mambo, watapishe kitapisho kya kusoka kyo babujile kumuswisha. Yehoba kechi waumvwine bulongo ne.—1 Sam. 13:5-9.
2 Samwela byo afikile ku Giligala, wamunenene Saulo pa kyo aubile. Bino Saulo kechi waswile byo bamolweleko ne, aye wapelengamo mambo bakwabo ne kumwesha nobe kechi watamishe ne. (1 Sam. 13:10-14) Kufumatu pa kikye kimye, Saulo watwajijiletu na kuba bintu byamulengejile kumufumya pa bufumu, kabiji Yehoba walekele kumubila bibusa. (1 Sam. 15:22, 23) Nangwa kya kuba ku ntendekelo Saulo wajingatu bulongo, bino kulutwe byubilo byanji byatamine bingi.—1 Sam. 31:1-6.
3. (a) Bantu bavula balangulukapo amba ka pa kwipelula? (b) Ñanyi mepuzho o twafwainwa kukumbula?
3 Mu ino ntanda muji bantu batemwa kwikyombesha, bavula balanguluka’mba bafwainwa kukyombesha bakwabo pa kuba’mba bayukanyikwe. Kuba bino kwibalengela kuleka kwipelula. Mulwila ntanda umo wajinga kala shenyenye wa mafilimu, waambile’mba: “Kyambo kya kwipelula kechi kingila kwi amiwa ne, kabiji kechi nkekalapo na kino kyubilo ne.” Pano mambo ka kwipelula o kwanemena? Kwipelula kulumbulula ka? Kabiji twakonsha kutwajijila byepi kwikala bepelula nangwa kya kuba tubena kupita mu bintu byakatazha? Mu uno mutwe tusakukumbula mepuzho atanshi abiji. Bwipuzho bwa busatu bukakumbulwa mu mutwe walondelapo.
MAMBO KA KWIPELULA O KWANEMENA?
4. Mwakonsha kulumbulula byepi bwitote?
4 Baibolo waamba pa lupusano luji pa kwipelula ne kwitota. (Tangai Byambo bya Maana 11:2.) Davida walombele kwi Yehoba amba: “Kange muleke kalume wenu ekale na byubilo bya kwitota [ne].” (Sala. 19:13) Nga “byubilo bya kwitota” byo bi ka? Inge muntu wauba kintu kyo babula kumuswisha nangwa kuba kintu kwa kubula kupembelela kimye kyafwainwa, ko kuba’mba uji na byubilo bya kwitota. Na mambo a kuba’mba twaswana bundengamambo, bonse tumwesha byubilo bya kwitota bimye bimo. Inge twatwajijila na byubilo bya kwitota byonka byaubile Mfumu Saulo, Lesa kechi uketubila bibusa ne. Salamo 119:21 waamba pe Yehoba amba: “Anweba mukajipila betota.” Mambo ka?
5. Mambo ka bwitote o bwatamina?
5 Byubilo bya bwitote byakilamo kutama kukila kulubankanyatu. Patanshi, inge twabula kuyuka pa kupelela mu byo tuba, tukakankalwa kumwesha munema kwi Kalama wetu Yehoba. Kya bubiji, inge ketube bintu byo babula kwituswisha, javula kifumamo ke kupusenamo na bakwetu. (Maana 13:10) Kya busatu, inge kyamweka patoka’mba tuji na bwitote, kyakonsha kwitulengela kwilengulula nangwa kumvwa bumvu. (Luka 14:8, 9) Kafwako byawama bifuma mu kwitota ne. Byonka byaamba Binembelo, kwipelula kwawama bingi.
ÑANYI BINTU BYAVWANGWA MU KWIPELULA?
6, 7. Mu kwipelula mwavwangwa ka?
6 Mu Baibolo, kwipelula kulumbulula kubula kwitota nangwa kwijantula. (Fili. 2:3) Muntu wipelula uyuka pa kupelela mu bintu byonse, ko kuba’mba uyuka papelela bulume bwanji, kabiji uswa byo alubankanya ne kumvwa inge bakwabo bamubuulako bya kuba. Muntu wipelula usangajika muchima wa Yehoba.
7 Kabiji Baibolo umwesha kuba’mba muntu wipelula wiyuka bulongo byo aji kabiji uyuka ne kuba’mba kuji bintu bimo byo akonsha kubula kuba nangwa byo babula kumuswisha kuba. Kwesakana na mulaka mutanshi, kwipelula kwavwangamo muntu kunemeka bakwabo ne kwibobila lusa.
8. Ñanyi biyukilo bimo bimwesha’mba muntu watendeka kwikala na bwitote?
8 Twakonsha kuyuka byepi amba twatendeka kuba bintu na bwitote? Langulukai pa bino biyukilo bicheche. Twakonsha kutendeka kulanguluka’mba twanema kukila bakwetu nangwa’mba mingilo yo twingila yanema kukila ingila bakwetu. (Loma 12:16) Twakonsha kutendeka kukeba kwitutakaika ku bantu. (1 Timo. 2:9, 10) Nangwa kampe tukanjikizha bakwetu kulondela byo tukeba na mambo a kifulo kyo tuji nakyo nangwa na mambo a kuba tumvwañana na bakulumpe mu kipwilo, nangwa na mambo a ndangulukilo yetu. (1 Ko. 4:6) Javula kechi tuyuka ne kuyuka’mba twatendeka kwikala na bwitote ne.
9. Ñanyi bintu bilengela bamo kwikala na bwitote? Ambaipo bamo banembwa mu Baibolo.
9 Muntu yense wakonsha kumwesha bwitote inge keobe bisakasaka mubiji. Kwitumbijika, kichima ne kukizhamo kuzhingila byakonsha kulengela muntu kwikala na bwitote. Bantu banembwa mu Baibolo nabiji Abisalomo, Uzaya, ne Nebukaneza baswishishe ino “mingilo ya mubiji” kabiji Yehoba wibakambwile na mambo a kwitota kwabo.—2 Sam. 15:1-6; 18:9-17; 2 Moba 26:16-21; Da. 5:18-21.
10. Mambo ka o twafwainwa kubujila kuzhachisha bakwetu pa byo balanguluka? Ambaipo kimo kyamwekele kyanembwa mu Baibolo.
10 Kuji ne bintu bikwabo bilengela muntu kwikala na bwitote. Akilangulukai pa jishimikila janembwa mu Ntendekelo 20:2-7 ne jiji mu Mateo 26:31-35. Nanchi bwitote bwa kwa Abimeleki ne Petelo bwaishile na mambo a bisakasaka mubiji wa bundengamambo nyi? Abya bano bantu kechi bayukile byo baubilenga nenyi? Na mambo a kuba’mba kechi tuyuka bilanguluka bakwetu ne, kechi twafwainwa kwibazhachisha ne.—Tangai Yakoba 4:12.
KUYUKA MWINGILO WETU
11. Kwipelula kwitukwasha byepi kuyuka mwingilo wetu mu jibumba ja Lesa?
11 Muntu wipelula uyuka mwingilo wanji mu jibumba ja Lesa. Na mambo a kuba’mba Yehoba ke Lesa uba bintu monka mo byalondankena, atweba bonse witupa mingilo yo twafwainwa kwingila. Twingila mingilo yapusana pusana mu kipwilo, bino atweba bonse twanema. Na mambo a lusa lwanji lukatampe, Yehoba witupa bya bupe, busendwe, ne bulume bwa kuba bintu. Twakonsha kwibingijisha kutumbijika Lesa ne kukwasha bakwetu. (Loma 12:4-8) Yehoba ukeba’mba twingijishenga bino bintu byo etupa kumunemekelamo ne kukwasha bakwetu.—Tangai 1 Petelo 4:10.
12, 13. Mambo ka o twafwainwa kubujila kukumya inge mingilo yetu mu jibumba ja Lesa yapimpulwa?
12 Bino mu kuya kwa kimye, mingilo yetu mu jibumba ja Lesa yakonsha kupimpulwa. Kino kyo kyamwekejile ne Yesu. Patanshi, bajingatu babiji ne Yehoba. (Maana 8:22) Mu kuya kwa kimye wakwashisheko Yehoba pa kulenga bilengwa bikwabo bya mupashi, jiulu ne ntanda, apa bino ne bantu. (Kolo. 1:16) Kabiji pa kupitapo kimye, Yesu bamutumine kwiya na kwingila mwingilo mukwabo pano pa ntanda, patanshi wajingatu mwana lukeke kabiji mu kuya kwa kimye wakomene. (Fili. 2:7) Panyuma ya lufu lwanji lwa bukitapisho, Yesu waikele jibiji kilengwa kya mupashi ne kubwela mwiulu na kwikala Mfumu wa Bufumu bwa Lesa mu 1914. (Hebe. 2:9) Kabiji luno kechi lo lupimpu lwapelako mu mwingilo wanji ne. Panyuma ya Bukalama bwa Myaka Kiumbi, Yesu ukabwezha Bufumu kwi Yehoba pa kuba’mba ‘Lesa akekale bintu byonse ku bantu bonse.’—1 Ko. 15:28.
13 Ne atweba twafwainwa kuketekela’mba mingilo yetu yakonsha kupimpulwa na mambo a bintu byo tufuukulapo. Kampe mwajinga bakatanda nangwa bazhike, bino mwatwela mu masongola kabiji mwatendeka kwikala na baana. Nangwa kampe mwapeezhako bwikalo bwenu pa kuba’mba mutendeke mwingilo wa kimye kyonse. Byonse byo mwafuukulapo kuba bileta mingilo. Onkao mambo, mingilo yetu yakonsha kuvujilako nangwa kukepelako kwesakana na lupimpu lwaubiwa mu bwikalo bwetu. Nanchi mukiji banyike nyi, inyi mwakoma? Nanchi mukolwa kolwa nyi, inyi mujitu bulongo? Yehoba wayuka mingilo yo twakonsha kwingila bulongo atweba bonse. Kechi witupa mingilo yakila pa bulume bwetu ne, kabiji witusanchila bingi pa byo twibikako.—Hebe. 6:10.
14. Kwipelula kwitukwasha byepi kwiyowa mingilo yo twingila ne kumwenamo lusekelo mu byo tuba?
14 Yesu wamwenanga lusekelo mu mingilo yonse yo aingilanga, ne atweba twakonsha kumwena lusekelo mu mingilo yetu. (Maana 8:30, 31) Muntu wipelula utondwa na mwingilo ye engila mu kipwilo. Kechi uta muchima pa kukeba mingilo ikwabo nangwa kuta muchima pa mingilo ingila bakwabo ne. Bino utatu muchima pa ene mambo o engijila mwingilo wanji kabiji umwenamo lusekelo mambo umona uno mwingilo amba wafuma kwi Yehoba. Kabiji unemeka mingilo ingila bakwabo yo bebapa kwi Yehoba. Kwipelula kwitukwasha kunemeka bakwetu ne kwibatundaika.—Loma 12:10.
KWIPELULA BYO KUBULA KULUMBULULA
15. Twakonsha kufunjilako ka ku kwipelula kwa kwa Gidiona?
15 Gidiona wajinga muntu wipelwile bingi ye twafwainwa kufunjilako. Kimye kitanshi malaika wa Yehoba kyo aishile kwi aye, Gidiona wamwesheshe kwipelula byo alumbulwile kuba’mba mukoka ye afuminemo wajinga mukoka mucheche ne kuba’mba kechi wafikijilemo kwingila mwingilo ye bamupele ne. (Mito. 6:15) Bino Gidiona byo aswile mwingilo wamupele Lesa, wakebelenga kuyuka bulongo bya kwingila uno mwingilo, kabiji walombele kwi Yehoba amba amutangijile. (Mito. 6:36-40) Gidiona kechi wajinga na moyo ne, pakuba waubilenga bintu na maana kabiji wajimukile bingi. (Mito. 6:11, 27) Kechi wakebelenga kutumbalala na mambo a mwingilo ye aingijile ne. Byo apwishishetu kwingila uno mwingilo, wabwelele pa kifulo kyanji kya kala.—Mito. 8:22, 23, 29.
16, 17. Muntu wipelula wakonsha kuyilako byepi palutwe mu mwingilo wa Lesa?
16 Kwipelula kechi kulumbulula’mba twafwainwa kuleka kukanamina mingilo ikwabo mu kipwilo ne. Binembelo bitutundaika atweba bonse kuyilako palutwe mu mwingilo wa Lesa. (1 Timo. 4:13-15) Bino nanchi kino kyalumbulula’mba twakonsha kuyilakotu palutwe inge betunungilapo mingilo ikwabo nyi? Ine. Yehoba wakonsha kwitukwasha kuyilako palutwe mu mwingilo yenka ye twingila. Twakonsha kutwajijila kuwamishako busendwe bwitupa Lesa pa kuba’mba tumwingijilenga bulongo ne kukwasha bakwetu.
17 Muntu wipelula saka akyangye kuswa mwingilo mukwabo, patanshi ukeba kuyuka byavwangwamo mu yewo mwingilo. Apa bino walangulukapo bulongo inge wakonsha kumwingila nangwa ne. Wakonsha kwishikisha’mba, ‘Nanchi nkakonsha kwingila bulongo mwingilo wanungwapo kwa kubula kulekelela mingilo yami ya kala nyi? Nanchi pajipo mingilo imo yo nakonsha kupako bakwetu pa kuba’mba ñingile bulongo mwingilo wa katataka nyi?’ Inge wakumbula’mba ine ku ano mepuzho, kampe kyakonsha kuwama kuleka muntu mukwabo waingila yewo mwingilo wanungwapo. Kulombapo ne kulangulukapo bulongo kuketukwasha kubula kukanamina mingilo yavula yo twakonsha kukankalwa kwingila.
18. (a) Kwipelula kuketulengela kuba byepi inge betupa mingilo? (b) Kinembelo kya Loma 12:3 kitukwasha byepi kwikala bepelula?
18 Byaubile Gidiona bituvululamo amba kechi twakonsha kwingila bulongo mingilo yetu kwa kubula lutangijilo lwa Yehoba ne mapesho anji ne. Baibolo witubuula’mba twafwainwa ‘kwenda na Lesa wetu saka twipelula.’ (Mika 6:8) Onkao mambo, kimye kyonse kyo betupa mwingilo mu kipwilo, twafwainwa kulombapo ne kulangulukapo pa bitubuula Yehoba kupichila mu Mambo anji ne jibumba janji. Twafwainwa kupimpulako milanguluko yetu pa kuba’mba tulondelenga bitubuula Yehoba. Twayai tuvulukenga’mba kwipelula kwa Yehoba ko ‘kwitulengela kutumbalala,’ kechi bulume bwetu ne. (Sala. 18:35) Kwenda na Lesa saka twipelula kuketukwasha kubula kwitumbijika nangwa kwilengulula.—Tangai Loma 12:3.
19. Ñanyi bishinka bitulengela kwikala bepelula?
19 Muntu wipelula utumbijika Yehoba, mambo Yehoba ye Mulenga wetu kabiji ye Nkambo Mfumu wa bilengwa byonse. (Lum. 4:11) Kwipelula kwitukwasha kutondwa na mingilo yo tuji nayo mu jibumba ja Lesa ne kwiingila bulongo. Kwipelula kwitukwasha kunemeka bakwetu ne kulengela bantu ba Yehoba kukwatankana. Kwipelula kwitulengela kutangizhako bikeba bakwetu, kabiji kwitukwasha kuyuka pa kupelela ne kubula kulubankanya. Bino bishinka byamwesha’mba kwipelula kwanema bingi ku bantu ba Lesa bonse, kabiji Yehoba wanemeka bingi bantu bebikako kwikala bepelula. Pano twakonsha kumwesha byepi kwipelula umvwe tuji na makatazho? Mutwe walondelapo uketukwasha kutwajijila kwikala bepelula mu bimye bya makatazho.


c: text/html

text:
2
Efile Mukulu nnanyi?
1. Bwakinyi abitungu tulangwile Efile Mukulu?
Efile Mukulw’eyendo nyi Mupangi a bintu byooso. Te na mbangilo sunga nfudiilo nya. (Misambo 90:2) Aye nyi Nsulo a mukandu wibuwa wi mu Bible. (1 Timotee 1:11) Bu bi Efile Mukulu mwitupe muwa, abitungu tumulangwile nkapenda aye.
2. Efile Mukulu e naminyi?
Takwi muntu su ngumune tabamwene Efile Mukulu mwanda nyi Nkikudi, nyi kwamba shi mukile bipangwa byooso bi na muwa pa nsenga na bi na mbidi ayimweneka. (Yowano 1:18; 4:24) Sunga mbyabya, twi balombeene kushinguula bumuntu bwaye patutala bintu byadi mukite. Bu kileshesho, bikuba na bilongo bya mishindo ilekene abitulesha kifulo kyaye na binangu byaaye. Bukata bw’eyilu na nsenga abwitulesha bukome bwaye.
Twi bakumbeene kulonga ingi myanda itale bumuntu bw’Efile Mukulu patubadika Bible. Bu kileshesho, Bible etulesha akikuminaa Efile Mukulu na kyasha kuminaa, mushindo washalaa na bantu, na mushindo wakitshinaa bantu myanda, na mushindo wakitaa su bantu abakitshi myanda ibuwa sunga ibubi.
3. Efile Mukulu e n’eshina su?
JYesu bambile shi: “Yaay’etu e mwiyilu, eshina dyoobe dyende ntumbo.” (Mateo 6:9) Sunga byabidi shi abamwitanyina mu myasu ibungi, Efile Mukulu e n’eshina nkapenda dimune. Mwidimi dyooso, abeditanyina mu mishindo ilekeene. Mu Kisongye abeditanyinaa bu “Yehowa.” Kadi bangi bantu abamwitanyinaa bu “Yawe.” Bible amba pabitale Efile Mukulu shi: “Obe e n’eshina shi Yehowa, Obe bupenka boobe we Sha kwiyilu-kula pa nsenga ishima.” (Misambo 83:18, NW) Mukanda wa Bifumbulwe 19:6 awamba shi “Aleluuya,” abipatuula shi tumbishayi Yah sunga Yehowa.
Eshina dy’Efile Mukulu mbedikaashe mu ma Bible ebungi, pa mbalo yadyo beela myasu bu Mwanana sunga penda bu Efile Mukulu. Kadi pababafundile Bible, eshina dy’Efile Mukulu dibaadi mwanka misango ikile 7 000. Yesu baukishe eshina dy’Efile Mukulu pabaadi alongyesha bantu mwanda w’Efile Mukulu.
4. Yehowa etatshishaa bwetu su?
Kupalakana kwa makyenga mu nsenga ishima akulesha shi Yehowa Efile Mukulu takwete kwitatshisha bwetu su? Bangi abamba shi etutuminaa makyenga bwa kwitutompa, kadi byabya ta mby’eyendo nya.
Efile Mukulu mupe bantu bulungantu bwa kusangula kibuwa na kibubi. Kwikala na bulungantu bwa kwisangwila kufubila Efile Mukulu ta kwitusangasha su? (Yooshwa 24:15) Kadi bantu bebungi bakwete kusangula kukitshina bangi myanda ibubi, nyi bwakinyi makyenga ngakile bungi. Yehowa enyongola pa kumona myanda ya kukutwa kululama.
Yehowa nyi Efile Mukulu etatshishaa bwetu. Akyebe shi twikale na muloo. Kubashaala mafuku apeela bwashi akaashe makyenga ooso na kubutula booso bakwete kwiafwisha. Kumpala kwa byabya, auku bwakinyi mubande kulekyela makyenga munda mwa mafuku. MuElongyesha dya 8, atukyebe kulonga bwakinyi mutadiile makyenga.
5. Mushindo kinyi watudi balombeene kwifubwila pepi n’Efile Mukulu?
Yehowa etutekye bwatudya kwifubwila pepi naaye mu luteko. Mutuule binangu byaaye kwi ooso a kwatudi. (Misambo 65:2; 145:18) Akuminaa kwitufwila lusa. Auku mushindo watukwete kwitatshisha bwa kumusangasha, sunga byekala shi tatukwete kobesha ingi nsaa. Sunga byatudi bantu bashi bapwidikye, twi bakumbeene kwikala na kipwano kibuuwa n’Efile Mukulu.
Bu bi Yehowa mwitupe muwa, abitungu tumufule kukila mushindo watudi bafule ungi muntu ooso. (Maako 12:30) Su okwete kulonga myanda itale Efile Mukulu na kukita byooso byakutekye bwa kulesha shi we mumufule, wefubwila pepi naye dingi kukila.
BWA KUUKA INGI MYANDA
MUKANDU WIBUWA W’EFILE MUKULU!
Efile Mukulu e n’eshina su?
Efile Mukulu e na myasu ibungi, bu Sha-bukome booso, Mupangi, na Mwanana. Uno video aleesha eshina dy’Efile Mukulu di mu Bible misango ikile pa 7 000.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ICAPITALA 3
Kani BaLesa Balafwaya Icalo Ukulukuli Shani?
Mba nindo baLesa balengeele abantunshi?
Kani baLesa balibasaalwilwe shani?
Kani ubwikashi pa calo kuntangile bukaba shani?
1. Kani baLesa balafwaya icalo ukulukuli shani?
BALESA balafwaya icalo ukulukuli iciweme. Ukufwaya kwa baYehova kwakweba ati icalo cisulemo ne bantu abasangalele, kabili abakosele. Baibolo ilalabila ati ‘baYehova Lesa balibyele ibala ku mutulesuba ku Edeni’ kabili mopele umo “balimesesye imiti yonse iweme iyakutamba-ko, neiweme iyakulya-ko.” Panuma ya fyefyo eli baLesa balengele umwalalume wa kutanga ne mwanakashi, Adama na Efa, kabili balibabikile muli lyenka lilye’bala iliweme ne kubafunda ati: “Mufyalisye, mufunuke, mukakumane mucalo, mucikomeke.” (Ifyakutaŋga 1:28; 2:8, 9, 15) Koti ni fyopele’fyo, ukufwaya kwa baLesa kwali kwakweba’ti abantunshi bakwate abana, ne kukusha ibala lya paladaiso ukukumane’calo conse, kabili ne kulukulama inama.
2. (a) Tuliishi shani ati icalo cikaba fyenka filya baLesa balukufwaya ukweba ati cibe? (b) Kani Baibolo ilalabila ati bantu ba musango shani abakekale’nshiku shonse lukoso?
2 Mba mwebo mulalanguluka ati ukufwaya kwa baYehova Lesa ukwakweba’ti abantu bakekala mu paladaiso pano pa calo kukacitwa? BaLesa balilabile ati: “Icine nalifilabile, ŋkaleŋgesya ati ficitike; nalifilandakenye, kabili ŋkaficita.” (Yisaya 46:9-11; 55:11) Fya cine, baLesa bakacita ukufwaya kwabo nangaba’ti cikabe shani! Balilabile ati: ‘Icalo balicilengele ukubulo’kulukuli lukoso, balicibumbile ati bakalukwikala-po abantu.’ (Yisaya 45:18) Mba bantu ba musango shani baLesa bafwaile ukwikala pa calo? Kabili baalukufwaya abantu ukwikalapo inshiku shinga pa calo? Baibolo ilaasuka ati: “Abaluŋgeme bakapyane’calo, bakalukwikala-mo insiku syonse lukoso.”—Amasamo 37:29; Ukufisulula 21:3, 4.
3. Nifisa ifyakubombomanika ifilukucitika pa calo ino mpindi, pano findo abantu bepusha pali fyefyo ifyakubombomanika?
3 Muli bucine, ici tacingacitwa. Abantu ino mpindi balalwala kabili ne kufwa; balalwa kabili ne kwipayana. Pali icintu icalubene. Fya cine, nangabe’fyo, baLesa tabafwailepo icalo ukweba ati cibe koti ni fifi tulukucibona lelo! Cindo calengele? Mba nindo ukufwaya kwa baLesa takucitiilwe? Takulipo ibuuku ililimo ilyashi lya kale ililembelwe ne bantu ilingatubuula ifi cali nipakuti uku ukukatashiwa kwalitatikiile kwiulu.
UKWAFUMINE UMUPATE
4, 5. (a) Mba ninani muli bucine uwapyungishe insoka ukulabila kuli Efa? (b) Kani umuntu uwali lukoso umuweme kabili uucetekelwe angaaluka shani kabwalala?
4 Ibuuku lya kutanga ilya mu Baibolo lilalabila pa muntu uucicila baLesa uwabwenekele mwi bala lya Edeni. Balamulondolola ati ni ‘nsoka,’ pano taalipo ni nama lukoso. Ibuuku lya kupelako ilya mu Baibolo lilamwita ati ‘Musenseshi, kabili ni Satana, uwakutumpaika abantu bonse aba mu calo ca panshi.’ Kabili aletwa ati “insoka iyo iyakale.” (Ifyakutaŋga 3:1; Ukufisulula 12:9) Iyi inkalamba ya makosa, neli ubulengeshi bwa mupashi ubutabubonekapo, bwalipyungishe insoka ukulabila kuli Efa, koti ni fifilya umuntu umucenjele angapyungisha ishiwi lyakwe ukuboneka koti lilukufuma mu cilubi icili apepi. Ulya umuntu wa bulengeshi bwa mupashi tekuti tukanikepo ati eko aali ili baLesa balukwanshikila abantu icalo.—Jobo 38:4, 7.
5 Pakuti ubulengeshi bwa baYehova bonse buwaminine, nangabe’fyo, mba nibani balengele “Umusenseshi,” uyu “Satana”? Umo pa bana ba baLesa abamakosa aba bulengeshi bwa mupashi e walyalwile umwine ukuba Umusenseshi. Mba calibeleko shani ici? Tulyelelwe ukwanuka ati na lelo fino umuntu uwali lukoso ne mibelo iiweme kabili umucetekelwe angaaluka kabwalala. Kani ico cingacitika shani? Umuntu umwine koti asuminisha umutima wakwe ukutatika ukukumbwa icintu icibipile. Kani umuntu apitilisha ukulangulukapo pali ceco icintu, ulunkumbwa ulo ulubipile lungakula makosa. Kani ifi alukukumbwa fyabonekela apepi, angacita koti lilangulushi lyakwe ilibipile.—Pendeni Jakobo 1:13-15.
6. Kani umwana wa baLesa uwamakosa uwa mupashi alibele shani Satana Umusenseshi?
6 Ifi e fyacitikile kuli Satana Umusenseshi. Pambi aliumfwileko ili baLesa balukubuula Adama na Efa ukweba ati bakafyale abana kabili ne kwisusha icalo. (Ifyakutaŋga 1:27, 28) Satana alilangulukile ati: ‘Aba bantunshi bonse balyelelwe ukulukupempela nebo teshi ukupempela baLesa!’ Ilangulushi ilibipile lyalitatikile ukukula mu mutima wakwe. Mukupelako, alitumpaikile Efa pa kubepesha baLesa. (Pendeni Ifyakutaŋga 3:1-5) Ecalengele ne kweba’ti abe “Umusenseshi,” icalulwa ukweba ati “Uwalwefyo.” Pa mpindi intu imo, alibele “Satana,” icalulwa ukweba ati “Uucicila.”
7. (a) Mba nindo Adama na Efa bafwilile? (b) Mba nindo fwense fwe bafyelwe kuli Adama tucekwila ne kufwa?
7 Pa kupyungisha ubufi ne bucenjeshi, Satana Umusenseshi alilengeshe Adama na Efa ukubula ukumfwila baLesa. (Ifyakutaŋga 2:17; 3:6) Mukupelako balifwile, koti ni fyenka filya baLesa balabile ati bakafwa kani tabakomfwile. (Ifyakutaŋga 3:17-19) Pakuti Adama alibele uwakubulo’kuwaminina ili abifishe, abana bakwe bonse lukoso balukufyalwa abakubulo’kuwaminina. (Pendeni AbaLoma 5:12) Tungapalanya ku cikombola ca kutaminako amatafwali. Kani icikombola cilibeyeme, cindo cingacitika ku matafwali? Onse lukoso amatafwali alafuma aabeyeme neli taabapo aawaminine. Koti ni fyefyo, bonse abantu balipyene “ukubeyama” ukwa kubulo’kuwaminina kulya ukwali na Adama. Eci abantunshi bonse bacekwila ne kufwa.—AbaLoma 3:23.
8, 9. (a) Findo ifibipile Satana aalukulabila pali baLesa? (b) Mba nindo baLesa tabaipailepo balya ababaalukiile penka palya?
8 Ili Satana atungulwile Adama na Efa ukubifya kuli baLesa, muli bucine kwali kufutukila baLesa. Alisaalwile inshila baYehova balukutekelamo. Namulifyefyo, Satana alukulabila ati: ‘BaLesa bekalikishi ababipile. Balabeepa ne kufisa ifintu ifiweme kuli babo bekalika. Abantunshi tabelelwepo ukweba’ti baLesa balukubekalika. Balyelelwe ukulisalila abene benka ifiweme ne fibipile. Kabili ifintu fikalukubawamina kani nebo ene ndukubekalika.’ Pano pali yeyo imitongaulo baLesa bakucitapo shani? Bambi abantu balalanguluka ati baLesa ngabalipeye lukoso balya ababaalukiile. Pano ico ngacalipwishishe imitongaulo yakwe Satana? Mbe’co ngacalishibishe ati ukwikalika kwa baLesa e kulungeme?
9 Inshila sha baYehova shililungeme, tekuti bepayepo balya ababaalukiile penka palya lukoso. Balibwene ukweba ati impindi yalukufwaikwa pa kwasuka icakwipusha Satana abalamwine kabili ne kushinina ati Umusenseshi wa bufi. BaLesa kabasalululapo ukusuminisha abantu ukutatika ukulikalika ne kulukutungululwa na Satana ili tabangalungike’fintu. Mu Capitala 11 ica lilino ibuuku emo tukasambilila umulandu baYehova bacitiile’fyo kabili ne mulandu balekeele’mpindi iya kukule’fyo ukupita pa kulungike’fintu. Pano, nangabe’fyo, ciweme ukulanguluka pali cici: Mba cali lukoso bwino kuli Adama na Efa ukucetekela Satana, uutabacitilepo neli cimo iciweme? Mba cali bwino kuli bo ukucetekela ukweba’ti baYehova, ababapeele fyonse lukoso bakwete, ati bakubule’nkumbu, kabili ba bufi? Kani ni mwebo nga findo mwacitile?
10. Koti mwaofwelesha shani baYehova ukwasuka icakwipusha Satana abalamwine?
10 Ciweme ukulanguluka pali fifi ifyakwipusha pakuti fwense filitukumine ino mpindi. Fya cine mulikwete ishuko lya kulanga ukweba ati muli ku kabeya ka baYehova pa kwasuka icakwipusha Satana abalamwine. Koti mwasumina baYehova ati e Bekalikishi benu ne kofwelesha ukulanga ati Satana wa bufi. (Amasamo 73:28; pendeni Ifisimpi 27:11) Ku cakulengeshe’nsoni, banini lukoso pa bantu abengi e basalulwilepo ukucita fyopele’fyo. Ici cilalenga kwaima icakwipusha icicindeme, Kani Baibolo muli bucine ilasambisha ati Satana e ulukuteka icalo?
MBA NINANI ALUKUTEKA CINO ICALO?
11, 12. (a) Kani ukweshiwa kwa baYesu kulafisulula shani ati Satana e ulukuteka cino icalo? (b) Findo fimbi ifilangilila ukweba’ti Satana e ulukuteka icalo cino?
11 BaYesu tabakanikilepo ati Satana e ulukuteka cino icalo. Mu cimpelampela, Satana alilangishe baYesu “ubufumu bonse ubwapansi, nebuleme bwabubo.” Eli Satana abalaile baYesu ati: “Ifi-fintu fyonse nakumupeleni, kani mufukame-ko pansi ukundambila.” (Matayo 4:8, 9; Luku 4:5, 6) Langulukeni pali cici. Kani uko ukupeela nga kwali kweshiwa kuli baYesu kani Satana taalipo e walukuteka aya amabufumu? BaYesu tabakenepo ati bonse ubukulu ubwalukwikalika bwali bwakwe Satana. Muli bucine baYesu ngabalikene kani Satana taakwetepo amakosa pali bo.
12 Fya cine, ukweba’ti baYehova e baLesa Bamakosa onse lukoso, Abalengeshi ba fyakukankamika fyonse. (Ukufisulula 4:11) Nangabe’fyo, ukwakubula ne kupita mumpelo baYesu baalitile Satana ati “imfumu yacalo capansi.” (Yoane 12:31; 14:30; 16:11) Baibolo ileta Satana Umusenseshi ati “lesa wampindi ino.” (2 AbaKolinto 4:3, 4) Ukulosha ku uucicila, neli Satana, intangishi Yoane yalilembele ati: “Icalo capansi conse cililele muli yeyo-mbifi.”—1 Yoane 5:19.
IFI ICALO CAKWE SATANA CIKAFUMISHIWAPO
13. Mba nindo tufwaila icalo ca bukumo?
13 Umwaka ne mwaka, icalo cilukubipilako lukoso. Ciliswilemo ne fita fya nkondo ifilukulilwishanya, aba mapolitiki ne bakulu ba mapempelo abakutumpaika, ne bongwa abakosele imitima. Icalo conse tekuti cilunjikwepo. Baibolo ilafisulula ukweba’ti impindi yapalamina ili baLesa bakafumyapo bumbifi mu calo pa nkondo ya Amagedono. Eli pakaba icalo icilungeme.—Ukufisulula 16:14-16.
14. Mba nibani baLesa basalulwile ukuba Imfumu ya Bufumu Bwabo, kabili ifi fyalishimikilwe shani?
14 BaYehova Lesa balisalulwile baYesu Klistu ukuba Abekalicishi ba Bufumu Bwabo ubwa kwiulu, neli ubuteko. Akale makosa, Baibolo yalishimikile ati: “Pakuti twafyalilwa umwana, twapelwa kabili umwana umwalalume; lomba nebufumu bukalukuli pacifusi cakwe, nesina lyakwe nalyo likelikwa ati . . . niMfumu yabutende. Ukufula kwabufumu bwakwe nebutende bwakwe takukasila neli kupela, tau.” (Yisaya 9:6, 7) Ukulosha kuli bubu ubufumu, baYesu balibuulile abasambile babo ukulukutembela ati: “Ubufumu bwenu bwise. Ukufwaya kwenu kucitwe, pansi pano koti nikwiulu.” (Matayo 6:10) Koti ni fyefyo tukabona kuntangiile muli lino ibuuku, Ubufumu bwa baLesa bukumo lukoso bukafumyapo amabufumu onse aali muli cicino icalo, kabili ubwine e bukaapyana. (Danyeli 2:44) Ubufumu bwa baLesa eli bukaleta paladaiso pa calo.
ICALO CA BUKUMO CILI APEPI!
15. Mbe ‘calo ca bukumo’ cindo?
15 Baibolo ilatubuulishisha ati: “Koti kulaya kwabo, tulipembelele amaulu abukumo necalo cabukumo, icakwikala-mo ukuluŋgama.” (2 Petilo 3:13; Yisaya 65:17) Shimbi impindi ili Baibolo ilabila pa “icalo,” cilaalula ukweba ati bantunsi bopele abo abekalapo pa calo. (Ifyakutaŋga 11:1) Popele ‘icalo ca bukumo’ icilungeme bantunshi abakashukishiwa na baLesa.
16. Mba nicindo icakupa lukoso iciwaminine baLesa bakapeela abo abakekala mu calo ca bukumo, kabili findo twelelwe ukucita pakuti tukapoke icakupa lukoso?
16 BaYesu balilaile ukweba’ti mu calo ca bukumo icilukwisa, abo abakashukishiwa na baLesa bakapelwa icakupa lukoso ica ‘mweo wa muyayaya.’ (Mako 10:30) Twamukombeteleni ukufungula Baibolo wenu pali Yoane 3:16 na 17:3, kabili ne kupenda ifi baYesu balabile ati efi twelelwe ukucita pa kupoka umweo wa muyayaya. Pano boneni amashuko alabilwepo mu Baibolo awo bakalipacisha abo abakelelwa ukupoka icakupa lukoso ukufuma kuli baLesa mu calo ca Paladaiso icilukwisa.
17, 18. Tungacetekela shani ati kukaba ubutende ne kulamwa mu calo conse lukoso?
17 Bumbifi, inkondo, ne bungwa fikashila. ‘Imbifi teshi ikalukulipo. Sombi abatekenye mu mitima e bakapyane’calo.’ (Amasamo 37:10, 11) Ubutende bukabako pakuti ‘baLesa bakalamwina inkondo ukufika ukupelele icalo.’ (Amasamo 46:9; Yisaya 2:4) Eli “abaluŋgeme epo bakasekela; pakalukuli ubutende ubufulile, ukufika nakukupela lukoso umwensi”—ico cilukwalula ukweba’ti ubutende bukabako umuyayaya!—Amasamo 72:7.
18 Abapempeshi ba baYehova bakalukwikele abalaminwe. Ili abaIsilaeli balukumfwila baLesa, balukwikala abalaminwe. (IfyabaLefai 25:18, 19) Mame’fi kukaba ukusemba pa kuba ne kulamwa koti ni kuku mu Paladaiso!—Yisaya 32:18; Mika 4:4.
19. Tuliishi shani ati ifyakulya fikafula mu calo ca baLesa ica bukumo?
19 Takukabapo ukubulisha ifyakulya. Umwimbishi wa masamo alimbile ati: “Pakalukuli amasaka aenji lukoso [neli ifyakulya] pacalo peulu pamapili.” (Amasamo 72:16) BaYehova Lesa bakashukisha abalungeme bonse, kabili ‘icalo cikekata ifyakufulapo fyacico.’—Amasamo 67:6.
20. Mba nindo tungacetekela ukweba’ti icalo conse cikaba paladaiso?
20 Icalo conse lukoso cikaba paladaiso. Amaŋanda abukumo aaweme kabili ne mabala e fikaba mu mpanga ishaonawilwe ku bantunshi imbifi. (Pendeni Yisaya 65:21-24; Ukufisulula 11:18) Mukupita kwa mpindi, imipunda ya calo iiboneka bwino ikakula mpaka lukoso icalo conse cikalukuboneka bwino koti ni fifilya ibala lya Edeni lyali. Kabili baLesa tabakafilwapo ‘ukufungulula ulupi lwabo, ne kwikusha ukufwaya kwa fintu fyonse ifilabi.’—Amasamo 145:16.
21. Findo ifilangisha ati ubutende bukabapo pa bantunshi ne nama?
21 Pakaba ubutende pakati ka bantunshi ne nama. Inama sha mu mpanga ne sha mu mushi shikalukuliila pamo. Umwana umunini naye takalukutinapo inama ishili ishikali pali ino mpindi.—(Pendeni Yisaya 11:6-9; 65:25.
22. Findo fikacitika ku malwashi?
22 Amalwashi akashila. BaYesu pakuti e bakaba Abekalikishi ba Bufumu bwa baLesa ubwa kwiulu, bakaposha amalwashi onse ukucila na fyefyo baposeshe ili baali pa calo. (Matayo 9:35; Mako 1:40-42; Yoane 5:5-9) Eli “injikale taikalabila ati: Ndukulwala.”—Yisaya 33:24; 35:5, 6.
23. Mba nindo ukubuka kukaletela ukusangalala mu mitima yesu?
23 Abakwabesu abafwile bakabuka ne kuba ne bucetekelo bwakubula ukufwa nakabili. Bonse lukoso abafwile baabo baLesa banuka bakabuka. Muli bucine, “kukesa ukubuka pamfwa kwabaluŋgeme nebasendeme.”—Ifyacitilwe 24:15; Yoane 5:28, 29.
24. Mulomfwa shani pa lwa kwikala mu Paladaiso pa calo?
24 Mama ubune impindi ya kuntangile iipembelele abo abasumiine ukusambilila pa Balengeshi besu Abacilile, baYehova Lesa, kabili ne kubapyungila! Ni muli yenke’yi Paladaiso ya pa calo iilukwisa baYesu balabilepo ili balaile imbifi iyalukufwa pampelo yabo ati: ‘Ukaba na nebo mu Paladaiso.’ (Luku 23:43) Cicindeme ukusambilila ifingi pali baYesu, pakuti ni muli bo emo amashuko onse akabelako.


text:
Muhulo, May 29
Ndilaandinywe.—Mt. 28:20.
Mwami wesu watupa zibelesyo nzyotukonzya kubelesya kugwasya bantu kutambula mulumbe wesu. Zibelesyo zimwi zyakabelesyegwa buyo kwaciindi cisyoonto, pele zimwi zicibelesyegwa amazuba aano. Pele zibelesyo zyoonse zyatugwasya kuyungizya luzyibo lwesu mumulimo wakukambauka. Mu 1933, basikumwaya bakatalika kubelesya makkaadi aakalembedwe mulumbe uupa bumboni, cibelesyo icakagwasya banji kutalika kukambauka. Aaka kakali kakkaadi kakalembedwe mulumbe mufwaafwi. Makkaadi aakalembedwe mulumbe uupa bumboni akali kugwasya basikumwaya munzila zisiyene-siyene. Mucikozyanyo, basikumwaya bamwi bakalaansoni, alimwi nokuba kuti masimpe bakali kuyanda kukambauka, tiibakazyi zyakwaamba. Basikumwaya bambi bakali basicamba kapati. Bakali kukonzya kwaambila mukamwini ŋanda zyoonse nzyobakazyi mumaminiti buyo masyoonto, pele nzyobakali kwaamba tiizyakali kwaambwa cabupampu. Imakkaadi aalembedwe mulumbe akagwasya basikumwaya boonse kukambauka munzila iilimvwisya alimwi iitakatazyi. w15 11/15 5:3-6
Bwabili, May 30
Boonse abatembaule zina lya Jehova.—Int. 148:13.
Magwalo manji atondezya kuti zina lya Leza lilayandika kapati alimwi lyeelede kulemekwa. (Kul. 3:15; Int. 83:18; Is. 42:8; 43:10; Joh. 17:6, 26; Mil. 15:14) Alimwi Jehova wakasololela balembi ba Bbaibbele kubelesya zina lyakwe kwazyuulu-zyuulu mumabbuku aakaindi. (Ezk. 38:23) Aboobo ciindi basanduluzi nobaligwisya zina lya Leza, tabalemeki Jehova. Mazuba aano, tulijisi bumboni bunji butondezya kuti tweelede kulibelesya zina lya Jehova. Mu Bbaibbele lya Busanduluzi Bwanyika Mpya lyamu Chingisi ilyakalembululwa mu 2013, zina lya Leza lilabelesyegwa ziindi zili 7,216. Nkokuti kwayungizyigwa ziindi zili cisambomwe kwiindana a Bbaibbele lyakusaanguna. Ziindi eezyi zyosanwe zyakayungizyigwa akaambo kakuti zina lya Leza lyakajanwa mumabbuku aaku Lwizi Lutajisi Buumi aakamwaigwa lino-lino. Tupango ootu tosanwe tujanika mu 1 Samuele 2:25; 6:3; 10:26; 23:14, 16. Mukapango kacisambomwe ku Babetesi 19:18, zina lya Leza lyakabikkilizyigwa akaambo kabuvwuntauzyi bwakacitwa mumabbuku aa Bbaibbele aakaindi aasyomeka aakalembwa amaanza. w15 12/15 2:5, 6
Bwatatu, May 31
Luyando lwanu lwabunyina aluzumanane.—Heb. 13:1.
Tweelede kuyumya luyando lwesu lwabunyina lino nkaambo ciyootugwasya kuliyumya kumasunko aali woonse aakonzya kuyootusikila kumbele. Tulijisi zyoolwe zinji izyakutondezya luyando lwabunyina naaba mazuba aano, naatanatalika mapenzi mapati. Bunji bwabakwesu balapenga akaambo kamizuzumo yanyika, kupaya kwamaanzi, alimwi antenda zimwi zilicitikila. Bakwesu bamwi balaliyumya kukupenzyegwa. (Mt. 24:6-9) Alimwi buzuba abuzuba kuli buyumuyumu bwakujana mali akaambo kakuti tupona munyika eeyi iinyongene. (Ciy. 6:5, 6) Nokuba boobo, mapenzi mbwaayaabubavwulila bakwesu, citupa zyoolwe zinji zyakutondezya kuti tulabayanda kapati. Nokuba kuti bantu munyika eeyi tabajisi luyando, tweelede kuzumanana kutondezya luyando lwabunyina.—Mt. 24:12. w16.01 1:8, 9


text:
BANYIKE BEPUZHA AMBA
Nakonsha Kwamba Byepi byo Naitabilamo pa Kwilaala?
“Wakonsha kukumbula amba ka umvwe bakushikisha’mba wi kisungu nyi?”
Nanchi wakonsha kumvwa bumvu umvwe wakumbula amba ee nyi? Uno mutwe wakonsha ku kukwasha!
Kwikala kisungu kulumbulula ka?
Kisungu ke muntu ukyangye kwilaalapo na wamulume nangwa na wamukazhi.
Nangwa byonkabyo, kwilaala kechi kulumbululatu kulaala na wamulume nangwa na wamukazhi ne. Bamo bakonsha kwamba’mba ne kisungu na mambo a kuba bakyangye kwilaalapo na wamulume nangwa na wamukazhi ne.
“Kwilaala” kwavwangamo; kwilajila kukanwa, kwilajila ku matako nangwa kusuka mukwenu.
Kishinka: Muntu wilaalapo kala na wamukazhi nangwa na wamulume nangwatu kwilajila kukanwa, kwilajila ku matako nangwa kusuka mukwabo kechi kisungu ne.
Baibolo waambapo’mba ka pa kwilaala?
Baibolo waswishatu bantu bonka besongola kwilaala. (Byambo bya Mana 5:18) Onkao mambo, muntu wabula kusongola nangwa kusongolwa pa kuba’mba atokeshe Lesa ku muchima kechi wafwainwa kwilaala na muntu ne.
Bantu bamo baamba’mba byaamba Baibolo bya kala, kabiji kechi byakonsha kwingila ano moba ne. Nangwa byonkabyo, twafwainwa kuyuka’mba kwikana, memi a kubula kukeba ne bikola bisambukilañana byasampukila ne pa katele. Kwambatu kine, ino ntanda kechi ijipo na mafunde akonsha kulondela muntu pa kuba’mba ekale na byubilo byawama ne!
Umvwe mwalangulukapo bulongo, musakuswa’mba maana aji mu Baibolo oa kine. Twambe’mba: Muntu umo wimupa K5000. Nanchi ano mali mwakonsha kwielatu mu mukwakwa amba muntu yense ubena kupita atole nyi?
Byo byo kiji na bukisungu bwenu. Nsongwakazhi umo aye Sierra uji na myaka 14 waambile amba “kechi nakonsha kwilaala na muntu ye nakonsha kulubamo mu kimyetu kicheche ne.” Tammy nsongwakazhi mukwabo uji na myaka 17 naye waswile kino. Waambile’mba, “Kwilaala ke kintu kimo kyanema bingi kyo nakonsha kubula kupanatu ku muntu yense ne.”
Kishinka: Baibolo utundaika bakyangye kusongola nangwa kusongolwa kwikala na byubilo byawama ne kubula kwilaala na muntu ye bakyangye kutwela nanji mu masongola.
Mulangulukapo’mba ka pa kwilaala?
Nanchi mulanguluka’mba byaamba Baibolo pa kwilaala byakatazha kulondela nyi?
Nanchi mulanguluka’mba umvwe bantu betemwa kijitu bulongo kwilaala saka bakyangye kwisongola nyi?
Banyike bavula inge balangulukapo bulongo bayuka’mba kubula kwilaala ne kwikala na byubilo byawama ke kintu kyakilamo kunema. Kechi balanguluka’mba batamisha byo bafuukulapo kubula kwilaala na muntu saka bakyangye kutwela mu masongola ne. Akyumvwai bamo byo baambapo:
Emele waambile’mba, “Natemwa bingi byo nabula kwilaalapo na wamulume! Kechi njipo na bijikila bifuma mu kwilaala na muntu wabula mwina kobe ne.
Ilani waambile’mba, “Natemwa bingi pa kubula kwilaalapo na wamulume, mambo kechi naakamwa’mba njipo na kikola kiya na mambo a kwilaala ne.”
Vera waambile’mba, “Naumvwapo kala bijikila bikala na bansongwakazhi bavula bakilaalapo kala na banabalume. Bamba’mba umvwe bapembelejile bakisongolwa. Amiwa kechi nkeba kino kukamwekelapo ne.”
Deanne waambile’mba, “Bantu bavula bapita bingi mu makatazho afuma mu kwilaala. Amiwa ndanguluka kuba’mba kino kintu kyatama.”
Kishinka: Saka ukyangye kutalañana na lweseko lwa kwilaala patanshi wafwainwa kuyuka byaamba Baibolo.
Wakonsha kulumbulwila byepi bakwenu byo waitabilamo?
Wakonsha kwamba’mba ka umvwe bakwenu bakwambila’mba wibabule byo waitabilamo pa kwilaala? Wakonsha kukumbula kwesakana na bwipuzho.
“Umvwe muntu ubena kuñendelekatu, kechi ngubatu monka naimena pamo ne. Namwambila namba, ‘kechi bya kutala ne,’ ne kufumapo.”
—Corinne.
“Ku sukulu batemwa kuseleka bakwabo. Umvwe muntu wangipuzha keobe bisela, kechi namukumbula ne.”
—David.
Nanchi mwayuka nyi? Kimye kimo, Yesu ‘wazhindamangatu’ nzo umvwe bantu ke bamwendeleke.
Pano wakonsha kuba byepi umvwe ubena kukwipuzha ukeba kuyuka? Umvwe awo muntu uswa kutanga Baibolo, mwakonsha kutanga nanji 1 Kolinda 6:
Umvwe wakumbula kwakubula kutanga Baibolo, kyanema bingi kwamba na kusumininwa. Saka uvuluka’mba wauba kyawama kufuukulapo kwikala na byubilo byawama.
“Kukumbula na kusumininwa kumwesha’mba kechi uzhinauka bintu byo waitabilamo ne. Wasalapo kuba kintu kyawama, kechi na mambo a kuba’mba bakubujiletu ne.”
—Jill.
Kishinka: Umvwe wayuka bishinka byaamba pa kwilaala, kikakupelela kulumbulula byo waitabilamo ku bakwenu. Kabiji bakakutakaikanga. Melinda nsongwakazhi uji na myaka 21 waambile’mba, “Bakwetu bo ñingila nabo bantakaika bingi byo ne lama. Kechi bakumya ne. Bayuka’mba byo byafwainwa kwikala muntu wilama.”
Bya kuba! Umvwe mukeba kuyuka byo mwafwainwa kukumbula pa kwilaala, kopololai po mwakonsha kunemba byambo “Kulumbulula byo Mwaitabilamo pa Kwilaala.” Kabiji monai buku wa mu kizungu wa Questions Young People Ask
Kitango 24 kya Volyumu 1 kyaamba’mba “Will Sex Improve Our Relationship?”
Kitango 5 kya Volyumu 2 kyaamba’mba “Why Stay a Virgin?”
Victoria waambile amba “Natemwa byo balumbulula byambo mu buku wa kizungu wa ‘Young People Ask.’ Pa jipa 187 mu Volyumu 1 balumbulula kwilaala inge mukyangye kwisongola byo kuji pamo na kutayatu mu mema bupela bufwa mali avula. Ke kwilengulwishatu obe mwine. Pa jipa 177 balumbulula kwilaala umvwe mukyangye kwisongola byo kuji pamo na kutola kipikichala ne kwi kyalula ke kya kunyantapo. Pano bino natemwa byo balumbulula pa jipa 54 mu Volyumu 2. Byambo biji pa kipikichala byaamba’mba: ‘Kwilaala inge mukyangye kwisongola kuji pamo na kushinkula kibokoshi kyo bemwambila kutwajila muntu ungi.’ Ko kuba’mba mwaibila mukwenu kya bupe, muntu ye mukekala nanji mu masongola.”


text:
Mulekutika Kuli Lesa pa Kuti Mukekale Umuyayaya
Kabumba afwaya ukututungulula, ukutucingilila na ukutupaala.
Amashiwi ya Kutampilapo
Apo Lesa alitemwa sana abantunse, alatusambilisha ifyo tulingile ukulaikala.
Tukutika Shani Kuli Lesa?
Tufwile ukwishiba ifya kucita na bengatwafwilisha
Bushe Mwalimwishiba Lesa wa Cine?
Kuti twasambilila ishina lyakwe e lyo ne mibele iyo akwata.
Bushe Imikalile mu Paradaise Yali Shani?
Ibuuku lya Ukutendeka lyalilondolola ifyo imikalile yali.
Filya Adamu na Efa Baumfwilile Satana—Finshi Fyafumamo?
Ifyabipa fyalitendeke ukucitika.
Ni Bani Baumfwilile Lesa pa Nshita ya Lyeshi Likalamba? Ni Bani Bashamumfwilile?
Bushe abantu bayankwileko shani kuli filya Noa alebasoka?
Finshi Tusambililako ku Lyeshi Likalamba?
Ilyeshi likalamba eko lyali, te lyashi fye lya kale.
Bushe Yesu Aali Muntu wa Musango Nshi?
Mulandu nshi cacindamina ukwishiba Yesu?
Bushe Imfwa Yesu Afwile Yacindama Shani Kuli Imwe?
Imfwa ya kwa Yesu ikalenga tukapaalwe ku ntanshi.
Ni Lilali Icalo Cikaba Paradaise?
Baibolo yalisobela ifikalacitika inshita nga yapalama.
Fisuma Nshi Abakutika Kuli Lesa Bakapokelela?
Ifintu ifyo mushingafwaya ukupuswa.
Bushe Yehova Alakutika Kuli Ifwe?
Finshi mwingeba Lesa?
Kuti Mwacita Shani pa Kuti mu Lupwa Mube Insansa?
Kabumba uwatendeke ulupwa alatupanda amano ayasuma sana.
Finshi Tufwile Ukucita pa Kuti Lesa Atutemwe?
Kwaliba ifintu fimo ifyo apata e lyo ne fyo atemwa.
Kuti Mwalanga Shani Ukuti Muli ba kwa Yehova?
Nga mulefwaisha ukuba aba cishinka mukalapingula bwino pa fintu.


text:
ABACAICE BEPUSHA UKUTI
MuIandu Nshi Ushilingiile Ukutamba Ifye Shiku?
Bushe wakulakaana ukufitamba?
Nga waya pa Intaneti, ulingile ukwishiba ukuti inshita iili yonse kuti paisa ifye shiku. Hayley, uwa myaka 17 atile: “Takuba no kufifwaya, fiisa fye.”
Na bashifwaya nangu panono ukutamba ifye shiku balatunkwa ukufitamba. Greg uwa myaka 18 atile: “Nalipangile mu mutima ukuti nshakatale njilekelesha, lelo bushiku bumo nalitunkilwe ukufitamba. Taufwile ukumona kwati iwe te kuti fikucitikile.”
Muno nshiku calyanguka sana ukutamba ifye shiku. Kabili apo shino nshiku kulaba no kutuma ifye shiku pa foni, abacaice abengi balakopa ifye shiku no kutuminako abanabo.
Icishinka ca kuti: Mwe bacaice pali nomba mulatunkwa sana ukutamba ifye shiku ukucila ifyo abafyashi benu na bafyashi babo baletunkwa ilyo bali abaice. Icipusho ca kuti, Bushe wakulakaana ukutamba ifye shiku?
Wakulakaana nga taufwaya ukufitamba. Lelo intanshi ulingile ukwishiba ukuti ifye shiku fibi. Natulande pa fya bufi ifyo abantu balanda pa fye shiku e lyo na pa fishinka.
Ubufi ne cishinka
Ubufi: Ifye shiku tafyabipa.
Icishinka: Ifye shiku filonaula amatontontonkanyo nga filya fine fwaka yonaula bapwapwa. Kuti fyakukowesha. Ifye shiku filalenga icintu icisuma ico Lesa abikako icilenga abaupana ukulaumfwana sana ukumoneka kwati tacacindama. (Ukutendeka 2:24) Kuti fyalenga walafilwa no kulekanya icisuma ne cibi. Ku ca kumwenako, caishibikwa ukuti abatamba sana ifye shiku tabamona ukuti ukucusha abanakashi kubi.
Baibolo ilondolola abantu bamo ukuti ‘balikunkuma icine cine.’ (Abena Efese 4:19) Bakampingu babo balikunkuma ica kuti tabomfwa no bubi nga bacita icabipa.
Ubufi: Ifye shiku kuti fyalenga waishiba sana amalyashi ya bwaume no bwanakashi.
Icishinka: Ifye shiku filalenga waitemwa. Kuti walamona umwanakashi nelyo umwaume ukuti abelako fye ukulungana nankwe pa kuti uleisekesha. E mulandu wine abafwailishe bamo balandile ukuti abatamba sana ifye shiku te lingi bekushiwa ukupange cupo na bena mwabo.
Baibolo itila Abena Kristu bafwile ukutaluka “ubulalelale, ukukowela, insuuna, ulunkumbwa, no mufimbila,” ifi fyonse fifuma mu kutamba ifye shiku.
Ubufi: Abakaana ukutamba ifye shiku balatiina ukwishiba amalyashi ya bwaume no bwanakashi.
Icishinka: Abakaana ukutamba ifye shiku balicindika ukupanga icupo. Balishiba ukuti bupe ubwafuma kuli Lesa ubulenga abaupana ukutemwana no kulaumfwana. Abatontonkanya ifyo balaipakisha sana ukupanga icupo nga baupa nelyo ukuupwa.
Baibolo yalilanda pa kupanga icupo ukwabula ukupita na mu mbali. Ku ca kumwenako, yeba abalume ukuti: “Sekelela no mukashi wa ku bulumendo bobe . . . Upeshiwe amano pe ku kutemwa kwakwe.”
Ifya kucita pa kuti wilatamba ifye shiku
Inga nga ca kuti ulafilwa ukushipikisha nga watunkwa ukutamba ifye shiku? Ifyebo ifili apa kulemba, apali umutwe uleti “Ifya Kucita pa Kuti Wilatamba Ifye Shiku” kuti fyakwafwa.
Wilatwishika ukutila kuti wakaana ukutamba ifye shiku nga watunkwa. Kuti waleka no kutamba ifye shiku nga ulatamba kabili nga waleka, ifintu fikakuwamina sana.
Mona ifyo cali kuli Calvin uwatendeke ukutamba ifye shiku ninshi ali ne myaka 13. Calvin atile: “Nalishibe ukuti cibi ukutamba ifye shiku, lelo nalefilwa ukushipikisha nga natunkwa ukufitamba. Kabili pa numa ya kutamba, naleumfwa ububi. Batata basukile baishiba, kabili ukulanda fye icishinka caliweme ukuti balishibe! E bangafwile ukuleka ukutamba ifye shiku.”
Calvin alisuka aleka ukutamba ifye shiku. Atile: “Nalilufyenye sana pa kutendeka ukutamba ifye shiku pantu na pali ino nshita ifyo naletamba ficili filesa mu mutwe. E lyo limo ndatontonkanyapo na pa fyo cingaba nga natamba ifye shiku. Lelo icingafwa ukukanatamba, kwishiba ukuti nga ndecita ifyo Yehova afwaya, ndaba ne nsansa, ndaba uwasanguluka, kabili nkekala bwino ku ntanshi.”


text:
Lufunjisho 3
Nanchi Kine Mambo Awama Afuma kwi Lesa Nyi?
1. Ñanyi Mwine mwina Baibolo?
Mambo awama a kuba’mba bantu bakekala na bumi bwa myaka ne myaka pano pa ntanda aji mu Baibolo. (Salamo 37:29) Mu Baibolo muji mabuku 66. Lesa waingijishe bantu bakishinka 40 kunemba ano mabuku. Mabuku atanshi atanu anembele Mosesa, papita ne myaka nobe 3,500. Buku wapelako wanembelwe na mutumwa Yoano, papita ne myaka kukila pa 1,900. Banembi ba Baibolo banembele milanguluko ya kwa ñanyi? Lesa waambanga na banembi ba Baibolo kupichila mu mupashi wanji wazhila. (2 Samwela 23:2) Banembele milanguluko ya Lesa kechi yabo ne. Onkao mambo, Yehoba ye Mwine mwina Baibolo.—Tangai 2 Timoti 3:16; 2 Petelo 1:20, 21.
2. Twakonsha kushiinwa byepi amba biji mu Baibolo bya kine?
Twayuka kuba’mba Baibolo wafuma kwi Lesa mambo waambila jimo bintu byonse bikamweka kulutwe. Kafwako muntu wakonsha kwamba bikamweka kulutwe ne. (Yoshua 23:14) Lesa Wabulume bonse ye yenkatu wakonsha kuyuka bikamwekela bantu kulutwe.—Tangai Isaya 42:9; 46:10.
Buku wafuma kwi Lesa wafwainwa kupusanako byonka byo aji. Ma Baibolo beasampanya mu milaka yapusana pusana kabiji avula bingi. Baibolo nangwa kya kuba buku wa kala, wakwatankana bingi na sayansi. Kabiji bonse banembi 40 kechi bekasa ne kwikasulula mu byo banembele ne. * Kikwabo, Baibolo umwesha’mba Lesa ye yenkatu uji na butemwe bwa kine, kabiji Baibolo uji na bulume bulengela bantu kwikala na byubilo byawama. Bino bishinka byatongolwa byashiina bantu bavula kuba’mba Baibolo kine Mambo a Lesa.—Tangai 1 Tesalonika 2:13.
3. Nanchi Baibolo waamba pa ka?
Baibolo waamba pa mambo awama a kuba’mba Lesa ukeba’mba bantu bekalenga bulongo. Binembelo byalumbulula byataikile jishuko ja kwikala mu paladisa pano pa ntanda kuntendekelo ya bwikalo bwa bantu ne byo ikabwela kulutwe na lwendo.—Tangai Lumwekesho 21:4, 5.
Mu Mambo a Lesa muji mizhilo, mafunde ne lujimuno. Kabiji muji ne mashimikila a byaubile Lesa na bantu bisolola muchima wanji byo aji. Onkao mambo, Baibolo wakonsha kwimukwasha kuyuka Lesa bulongo. Kabiji walumbulula ne byo mwakonsha kwikala balunda nanji.—Tangai Salamo 19:7, 11; Yakoba 2:23; 4:8.
4. Mwakonsha kumvwisha byepi biji mu Baibolo?
Uno buloshuwa usakwimukwasha kumvwisha biji mu Baibolo kupichila mu kwingijisha jishinda ja kwa Yesu. Yesu watanganga ne kulumbulula “mwatala Binembelo.”—Tangai Luka 24:27, 45.
Kafwako kintu kikizha muchima nobe mambo awama afuma kwi Lesa ne. Nangwa byonkayo, bantu bamo beashikwa bingi, kabiji bamo bazhingila ne kuzhingila inge beomvwa. Kubwela panyuma ne. Luketekelo lwenu lwa kwikala myaka ne myaka lwaimena pa kuyuka Lesa.—Tangai Yoano 17:3.
^ jifu. 3 Monai buloshuwa wa kuba’mba: A Book for All People.
Fundai ne Bikwabo
Nanchi Baibolo Kine Ufunjisha’mba Ka?
Baibolo —Buku Wafuma Kwi Lesa
Nanchi Baibolo Kine Ufunjisha’mba Ka?


text:
Makani Abotu Kuswa Kuli Lesa!
Ino makani abotu kuswa kuli Lesa nciinshi? Ino ngumulandunshi inga twaashoma? Buloshuwa iyi ilakumbula miipusho yamu Baibo bantu baanji njobepusha.
Mbwenga Kabuku aka Kamucafwa
Buloshuwa iyi ilaakumucafwa kwiiya kuswa mu Maswi akwe Lesa, Baibo. Amubone mbweenga mwacana malifalenci amalembo mu Baibo yanu.
Ino Makani Abotu Ngali?
Amwiiye makani abotu kuswa kuli Lesa, mulandu ngwasuniki cakufwambaana, alimwi nshotweelete kucita.
Ino Lesa Wancinencine Ngani?
Sa Lesa ulicite liina alimwi sa ulatubikilaako maano?
Sa Ncancinencine Makani Abotu Alaswa Kuli Lesa?
Ino inga twashoma buyani ayi makani amu Baibo ngancine?
Ino Yesu Klistu Ngani?
Amwiiye mulandu Yesu ncakafwita, cilubula ncecaamba, alimwi anshatoocita Yesu pacecino ciindi.
Ino Lesa Ulayanda Cishi Kuba Buyani?
Baibo ilatulwita Lesa ncakalengela cishi ca panshi, mapensho ndyeshi akamaane, alimwi acishi mbweshi cikabe kunembo alimwi abaabo beshi bakekaleemo.
Sa Bafu Tulaakubabonawo Alimwi?
Ino nciinshi cicitika na twafwa? Sa bayandwa besu bakafwa tulaakubabonawo alimwi?
Ino Bweene Bwakwe Lesa Nciinshi?
Ino Mwaami wa Bwaami bakwe Lesa ngani, alimwi ino Bwaami bulakukumanisha nshi?
Ino Lesa Ulasuminishisha Nshi Bubiibi A Mapenshi?
Ino shintu shibiibi shakatalika buyani, alimwi ino ngumulandunshi Lesa ncalekelela kwaamba ayi shindilishe? Sa kupenga kulaakumanawo?
Inga Mwasangalala Buyani A Beshikamukowa?
Yehova, Lesa usangalalite, ulisuni mikwashi kuba alusangalalo. Amwiiye busongo bucafwa kuswa mu Baibo lwaamba pabanakashi, basankwa bebete, bashali, alimwi abaana.
Inga Mwashiba Buyani Bupailishi bwa Lushinisho?
Sa kulibo bupailishi bwancine bomwi? Amubone shitondesho shabupailishi bwancine shili shosanwe.
Ino Milawo Yakwe Lesa Ilatucafwa Buyani?
Yesu wakaamba mulandu ngotusuniki butanjilishi alimwi anjiisho shobilo shamu Baibo shicindeme abuumbi.
Ino Inga Mwasena Buyani Pafwafwi Kuli Lesa?
Amwiiye na Lesa ulakutika kumipailo yoonse, ino tulyeelete kupaila buyani, alimwi ino nshiinshi shimwi nsheenga twacita kwaamba ayi tusene pafwaafwi a Lesa.
Ino Nshiinshi Sheshi Shikacitike ku Bupailishi?
Sa kulaakubawo ciindi ndyeshi bantu boonse bakanopaila Lesa wancinencine eenkabo?
Ino Lesa Ulacatanishisha Nshi Bantu Bakwe?
Baibo ilatulwita mulandu alimwi anshila Beneklistu bancinencine mbobalibambite.
Nceebo Nshi Mulyeelete Kutolelela Kwiiya Shakwe Yehova?
Ino lushibo lwanu pali Lesa alimwi aMaswi akwe inga shacafwa buyani bamwi? Ino inga mwasangalala abushicibusa bwabuyani aLesa?


text:
Bwikalo bwa katataka kupichila mu lubatizhilo mwi Kilishitu (1-11)
Kange muleke bundengamambo bwimulamenga mu mibiji yenu ne (12-14)
Kufuma ku buzha bwa bundengamambo ne kwikala bazha ba Lesa (15-23)
Mfweto ya bundengamambo lo lufu; bupe bupana Lesa bo bumi (23)
6 Nanchi twambe’mba ka? Nanchi tulengengatu mambo pa kuba’mba lusa lukatampe lwa Lesa luvule nyi?2 Ine! Byo twakasululwa ku bundengamambo,+ mambo ka o twafwainwa kukikelanga monka?+3 Nangwa nanchi kechi mwayuka’mba, atweba bonse twabatizhiwe mwi Kilishitu Yesu,+ twabatizhiwe mu lufu lwanji nenyi?+4 Onkao mambo, betuzhiikile nanji mu lubatizhilo lwetu monka mu lufu lwanji,+ pa kuba’mba byonka Kilishitu byo asangukile mu bafu mu lukumo lwa Shanji, onkao mambo ne atweba twafwainwa kwikala bwikalo bwa katataka.+5 Umvwe twakwatankana nanji mu lufu lwanji,+ ko kuba’mba tukakwatankana nanji mu lusanguko lwanji.+6 Mambo twayuka’mba bumuntu bwetu bwa kala bwapopelwe nanji ponka pa kichi+ kuba’mba mubiji wetu wa bundengamambo abule kwikala na luusa pe atweba,+ pa kuba’mba tubule kwikala bazha ba bundengamambo.+7 Mambo awa wafwa, bamukasulula* ku bundengamambo bwanji.8 Kabiji umvwe twafwila pamo na Kilishitu, twaitabila’mba tukekala nanji pamo.9 Mambo twayuka’mba Kilishitu, byo asanguka kala mu bafu,+ kechi ukafwa jibiji ne;+ lufu kechi lukakonsha kumushinda jibiji ne.10 Mambo lufu lo afwile, wafwile jimo jonka kuba’mba afumyepo bundengamambo kikupu,+ bino bumi bo aikala nabo, waikala nabo kuba’mba obe kyaswa muchima wa Lesa.11 Byonkabyo, ne anweba imonainga’mba mwafwa ku bundengamambo, bino amba mwi bomi kwi Lesa kupichila mwi Kilishitu Yesu.+12 Onkao mambo, kange muleke bundengamambo bwimulamenga nobe mfumu mu mibiji yenu ifwa+ kuba’mba mukookelenga byo isaka ne.13 Kabiji kange mupane mibiji* yenu kwikala bilwilo bya bubi ne, bino ipanainga anwe bene kwi Lesa nobe bantu bomi basanguka mu bafu, ne kupana mibiji* yenu kwi Lesa kwikala bilwilo bya bololoke.+14 Mambo bundengamambo kechi bwafwainwa kwikala na bunkambo pe anweba ne, mambo kechi mukiji mu mizhilo ne,+ bino muji mu lusa lukatampe lwa Lesa.+15 Pano tusakwamba’mba ka? Nanchi tulenge mambo, na mambo a kuba’mba kechi tukiji mu mizhilo ne, bino tuji mu lusa lukatampe lwa Lesa nyi?+ Ine!16 Nanchi kechi mwayuka’mba umvwe saka mwipana anwe bene ku muntu kwikala bazha ne kumukookela, mwi bazha ba yewo muntu ye mukookela,+ ko kuba’mba mwi bazha ba bubi+ butwala ku lufu,+ nangwa mwi bazha ba lukookelo lutwala ku bololoke nenyi?17 Bino musanchilenga Lesa kuba’mba nangwa kya kuba pa kimye kimo mwajinga bazha ba bundengamambo, pano mwakookela na muchima yense awa musango wa lufunjisho lo emupele Lesa.18 Byo bemukasulwile ku bundengamambo,+ mwaikele ke bazha ba bololoke.+19 Mbena kwamba monka mwambila bantu na mambo a kukooka kwa mibiji yenu namba; byonkatu byo mwapananga binungwa byenu bya mubiji nobe bazha ba bubipisho ne bazha ba mizhilulwila mu kuba mingilo yatama, byonkabyo panainga binungwa byenu bya mubiji kwikala nobe bazha ba bololoke bulengela kwikala bazhila.+20 Mambo byo mwakijinga bazha ba bundengamambo, kechi mwalondelanga bololoke ne.21 Mwapanganga bipangwa bya mutundu ka pa kyokya kimye? Bintu bimulengesha bumvu luno. Mambo mpelo ya bino bintu ke lufu.+22 Nangwa byonkabyo, byo bemukasulwile ku bundengamambo ne kwikala ke bazha ba Lesa, mubena kupanga bipangwa mu buzhile,+ kabiji ku mpelo mukekala na bumi bwa myaka ne myaka.+23 Mambo mfweto ya bundengamambo lo lufu,+ pa kuba bupe bo apana Lesa ke bumi bwa myaka ne myaka+ kupichila mwi Kilishitu Yesu Nkambo yetu.+


text:
Baibolo ya pa Intaneti | BAIBOLO—AMALEMBO YA CALO CIPYA
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
Mateo 22:1-46
22 Yesu na kabili alandile kuli bena mu filangililo ati:+2 “Ubufumu bwa kwa Lesa bwaba kwati ni mfumu, iyapekanishishe umwana wa iko umwaume umutebeto+ wa bwinga.3 Kabili yatumine abasha ba iko ku kuyaeba abaitilwe ku mutebeto+ wa bwinga ukuti bese, lelo balikeene ukwisa.+4 Atumine na kabili abasha+ bambi ati, ‘Kebeni abo naita amuti: “Moneni! Nimpekanya umutebeto+ wandi, ninjipaya ing’ombe shandi ne nama ishaina, na fyonse nabapekanya. Iseni ku mutebeto wa bwinga.”’+5 Lelo tababikileko amano kabili balifuminepo, umo aile kwi bala lyakwe, umbi na o ku bukwebo bwakwe;+6 lelo abashala, baikete abasha bakwe, babacusha no kubepaya.+7 “Lelo imfumu yalikalipe, kabili yatumine abashilika ba iko na bo baipeye balya bakepaya no koca umusumba wabo.+8 E lyo yaebele abasha ba iko aiti, ‘Umutebeto wa bwinga wena naupekanishiwa, lelo abetilwe tabalingile.+9 E ico kabiyeni mu misebo iyafuma mu musumba, na bonse abo mulesanga mubete bese ku mutebeto wa bwinga.’+10 Awe balya basha baile mu misebo no kulonganika bonse abo basangile, ababifi pamo na basuma;+ no muputule wa kusefeshamo ubwinga waiswilemo abaikele+ pe tebulo.11 “Ilyo imfumu yaingile pa kuti imone abaishile, yamwene umuntu uushafwele ica kufwala ca ku bwinga.+12 E ico yamwebele aiti, ‘Mune, bushe wingile shani muno, ukwabula ica kufwala ca ku bwinga?’+ Na o akutumene fye.13 E lyo imfumu yaebele ababomfi ba iko aiti, ‘Mukakeni amolu na maboko no kumupoosa pa nse mu mfifi. Kulya e kwalaba ukulila no kusumanya ameno.’+14 “Pantu abaitwa bengi, lelo abasalwa banono.”+15 E lyo abaFarise baile no kumfwana ukuti bamwikatile mu milandile yakwe.+16 E ico batumine abasambi babo kuli Yesu, pamo na ba mu kabungwe ka kwa Herode,+ abati: “Mwe Kasambilisha, twalishiba ukuti mulanda icishinka kabili musambilisha inshila ya kwa Lesa mu cine, kabili tamutiina umuntu nangu umo, pantu tamulolesha pa mimonekele ya bantu.+17 Nomba twebeni, Muletipo shani? Bushe calisuminishiwa ukusonka umusonko kuli Kaisare nelyo iyo?”+18 Nomba pa mulandu wa kuti alishibe ukuti bali ni mbifi, atile: “Mulandu nshi mulenjesesha, mwe ba bumbimunda?+19 Nangeni indalama musonkela umusonko.” Awe bamutwaliile denari imo.20 Na o abepwishe ati: “Bushe uyu mutwe uuli apa ne fi balembapo fya kwa nani?”+21 Batile: “Fya kwa Kaisare.” E lyo abebele ati: “E ico peeleni ifya kwa Kaisare kuli Kaisare, ne fya kwa Lesa kuli Lesa.”+22 Awe ilyo baumfwile ifi, balipapile, kabili balimushile no kuya.+23 Pa bushiku bulya, abaSaduke, abatila takwaba ukubuuka ku bafwa, baishile kuli ena no kumwipusha abati:+24 “Mwe Kasambilisha, Mose atile, ‘Umuntu nga afwa ukwabula ukufyala abana, munyina afwile ukuupa umukashi wakwe no kufyalila munyina abana.’+25 Nomba kwali aba bwananyina cinelubali (7) abali na ifwe; kabili uwa ntanshi alyupile no kufwa, kabili apo takwete abana, ashilile munyina umukashi wakwe.+26 E fyo cali na ku wa bubili e lyo no wa butatu, kabili ifi fine e fyo cali na kuli bonse cinelubali (7).+27 Pa kulekelesha, umwanakashi alifwile.28 Nomba mu kubuuka kwa bafwa, akaba umukashi wa kwa nani pali balya cinelubali (7)? Pantu bonse balimuupilepo.”+29 Na o Yesu abaswike ati: “Mwaliluba, pantu tamwaishiba Amalembo nelyo amaka ya kwa Lesa;+30 pantu mu kubuuka kwa bafwa, abaume taboopa nangu abanakashi ukuupwa,+ lelo baba nga bamalaika mu muulu.31 Kabili pa mulandu wa kubuuka ku bafwa, bushe tamwabelenga ifyo Lesa alandile kuli imwe ati,+32 ‘Nine Lesa wa kwa Abrahamu kabili Lesa wa kwa Isaki kabili Lesa wa kwa Yakobo’?+ Te Lesa wa bafwa iyo, lelo ni Lesa wa ba mweo.”+33 Awe ilyo amabumba yaumfwile ifi, yalipapile nga nshi pa misambilishishe yakwe.+34 Ilyo abaFarise baumfwile ukuti atalalika abaSaduke, baishile capamo ibumba limo.35 Awe umunabo umo, uwaishibishe Amafunde,+ aipwishe Yesu pa kuti amweshe ati:36 “Mwe Kasambilisha, lifunde nshi ilikalamba mu Mafunde yonse?”+37 Na o amwebele ati: “‘Uletemwa Yehova Lesa obe no mutima obe onse, no mweo obe onse, no kutontonkanya kobe konse.’+38 Ili e funde ilikalamba kabili e lya ntanshi.39 Ilya cibili, ilyapalana ne li, litila, ‘Uletemwa umunobe nge fyo waitemwa we mwine.’+40 Pali aya amafunde yabili e pashintilila Amafunde yonse ne fyebo fya Bakasesema.”+41 Nomba ilyo abaFarise balongene pamo, Yesu abepwishe ati:+42 “Muletipo shani pali Kristu? Bushe Mwana wa kwa nani?” Bamwebele abati: “Wa kwa Davidi.”+43 Na o abepwishe ati: “Nga cinshi Davidi, ilyo apokelele umupashi wa mushilo+ amwitile ati ‘Shikulu,’ ilyo asosele ati,44 ‘Yehova aebele Shikulu ati: “Ikala ku kwa kulyo kwandi mpaka nkabike abalwani bobe pe samba lya makasa yobe”’?+45 E ico nga Davidi amwitile ati ‘Shikulu,’ kuti aba shani umwana wakwe?”+46 Awe tapali nangu umo uwali na maka ya kumwasuka, nangu uwapamine ukumwipusha na kabili ukufuma pali bulya bushiku.+


text: 4 Onkao mambo, anweba balongo bami bo natemwa, bo nkebesha kumona, lusekelo lwami ne munchinya wami,+ kosai+ mwi Nkambo anweba batemwe bami.2 Nasashijila Yodia kabiji nasashijila Shinchike namba bekale na mulanguluko umo mwi Nkambo.+3 Kine, nakusashijila ne obewa mukwetu wa kine wa mwingilo, kuba’mba ukwashenga bano banabakazhi baingijilenga* ne amiwa na mambo a mambo awama, pamo ne Kilemente ne bonse bakwetu ba mingilo bashala, baji na mazhina abo mu buku wa bumi.+4 Sekelainga mwi Nkambo kimye kyonse. Nemwambila jibiji namba, Sekelainga!+5 Kukooka muchima kwenu+ kuyukanyikwe ku bantu bonse. Nkambo uji pepi.6 Kange mubambishenga michima yenu na mambo a kintu nangwa kimo ne,+ bino mu bintu byonse mu lulombelo ne milombelo ya misashijilo pamo na kusanta, saka musolola kwi Lesa bintu byo mukeba;+7 kabiji mutende+ wa Lesa wakila milanguluko ya bantu ukalama michima+ ne milanguluko yenu kupichila mwi Kilishitu Yesu.8 Kyapelako, balongo bami, langulukainga* pa bintu bya kine, bintu byanema, bintu byaoloka, bintu bilengela muntu kwilama bulongo, bintu bileta butemwe, bintu bitelwa bulongo, bintu byawamisha, ne bintu byafwainwa kutotwa ku bantu.+9 Bintu byo mwafunjile kabiji byo mwatambwile ne kumvwa kabiji byo mwamwene mwi amiwa, byubainga,+ ne Lesa wa mutende ukekala ne anweba.10 Nasekela bingi mwi Nkambo kuba’mba luno mwatendeka kumvuluka jibiji.+ Nangwa kya kuba mwantele muchima, mwakankelwe kwikalapo na kimye kya kumwesheshamo kino.11 Kechi mbena kwamba kino na mambo a kuba nakajilwa bintu ne, mambo nafunda kala kusekela mu bintu byonka byo nji nabyo, kechi na mambo a bwikalo bwami byo buji ne.+12 Nayuka mwa kwikela umvwe nakajilwa+ nangwa umvwe nji na bintu byavula. Kabiji mu bintu byonse ne mu bwikalo bonse nafunda kyafyamika kya kusekela nangwa naikuta nangwa nafwa nzala, nangwa nji na bintu byavula nangwa mfwabyo.13 Mambo bintu byonse nji na ngovu ya kwibyuba na mambo a yewa umpa bulume.+14 Nangwa byonkabyo, mwaubile bingi bulongo byo mwankwashishenga mu kumanama kwami.15 Anweba bena Filipai mwayuka ne kuba’mba byo mwafunjile mambo awama kimye kitanshi, ne byo nafumine ku Makedonya, kafwako kipwilo kyankwashishe nangwa kutambula bukwasho bwami ne, kanatu anweba yenka;+16 mambo byo najinga mu Tesalonika mwantumijile bintu byo nakajilwe, kechi jimotu ne, bino jibiji.17 Kechi naamba kino na mambo a kukeba kya bupe ne, bino mbena kukeba namba mingilo yenu yawama imuletele bunonshi bwavula.18 Nangwa byonkabyo, nji na bintu byonse byo nkeba kabiji byavula. Kechi nakajilwapo kintu nangwa kimo ne, mambo natambula kwi Epafolodita+ bintu byo mwantumina, bo bwema bwawama,+ kyo kitapisho kyaitabilwa kitokesha Lesa ku muchima.19 Kupichila mwi Kilishitu Yesu, Lesa ukemupa bintu byonse byo mwakajilwa+ monka mwayila bunonshi bwa lukumo lwanji.20 Pano kwi aye Lesa wetu Tata kwikale lukumo myaka ne myaka. Amena.21 Ñimwinaiko bonse bazhijikwa ba mwi Kilishitu Yesu. Balongo bo nji nabo kuno bemwimuna.22 Bonse bazhijikwa kikatakata ba mu nzubo ya kwa Kesala,+ bemwimuna.23 Lusa lukatampe lwa Nkambo Yesu Kilishitu lwikale na muchima ye mumwesha.


text:
CIIYO 6
Ino Ncinzi Ncotwiiya Kuzambangulwe?
Leza wakabanyonyoona basizibi pele wakafwutula Nowa amukwasyi wakwe. Matalikilo 7:11, 12, 23
Yakawa mvwula mazuba aali 40 masiku amasyikati, alimwi maanzi akapaya nyika yoonse. Bantu boonse bakali kucita zibi bakafwa.
Bangelo ibakazanga bakasamununa mibili yabuntu akuba madaimona.
Bantu bakali mubwato bakafwutuka. Nokuba kuti Nowa amukwasyi wakwe bakazoofwa, Leza uyoobabusya kutegwa bakapone kukabe kutamani.
Leza uyoobanyonyoona alimwi basizibi akufwutula bantu bacita zyintu zibotu. Matayo 24:37-39
Saatani amadaimona balazumanana kweena bantu.
Mbubonya mbucakabede mumazuba aa Nowa, asunu bantu banji balabukaka busolozi bubotu bwa Jehova. Lino-lino Jehova uyoobanyonyoona bacita zibi.—2 Petulo 2:5, 6.
Bamwi bantu bali mbuli Nowa. Balamumvwida Leza akucita nzyabaambila. Ibantu aaba Mbaakamboni ba Jehova.
Amwiiye Zinji
MAKANI MABOTU AAZWA KULI LEZA!
Ino Inga Mwabuzyiba Buti Bukombi Bwakasimpe?
Sena kuli buyo cikombelo comwe cakasimpe? Amulange-lange zitondezyo zyosanwe zyabukombi bwakasimpe.


text:
ICIPANDWA 5
Icilubula E Bupe Bwakulisha Ubwafuma Kuli Lesa
Icilubula cinshi?
Bushe capeelwe mu musango nshi?
Cinshi cacindamina kuli imwe?
Kuti mwalanga shani ukuti mulatasha pa cilubula?
BUPE nshi ubwacindamisha mwapokelelapo? Icilenga ubupe ukucindama te kushitwa pa mutengo uukalamba. Na kabushe ukucindama kwa bupe takupendelwa mu ndalama. Lelo, ubupe nga bwamuletela insansa nelyo ico mwapeelwa nga e co mulefwaisha sana, ninshi ubo bupe nabucindama sana kuli imwe.
2 Pa bupe ubwingi ubo mwingafwaya ukupeelwa, kwaba bumo ubwacila pali fyonse. Bupe Lesa apeela abantu. Yehova alitupeela ifintu ifingi, lelo, ubupe bwakulisha atupeela lilambo lya cilubula ilya Mwana wakwe, Yesu Kristu. (Mateo 20:28) Nge fyo twalamona muli cino cipande, icilubula e bupe bwacindamisha ubo mwapeelwa, pantu kuti camuletela insansa ishingi kabili kuti calenga mwakwata ifyo mufwaisha. Icilubula e cilanga sana ukuti Yehova alimutemwa.
ICILUBULA CINSHI?
3 Kuti twatila fye, mu cilubula e mo Yehova alubwila no kupususha abantu ku lubembu ne mfwa. (Abena Efese 1:7) Pa kumfwikisha umwalola ili sambililo lya mu Baibolo, tufwile ukutontonkanya pa cacitike mwi bala lya Edene. Nga twaishiba bwino ico Adamu apanishe ilyo abembwike e lyo twingamona ifyo icilubula cacindama kuli ifwe.
4 Ilyo Yehova abumbile Adamu, amupeele icintu cawamisha icine cine—ubumi bwapwililika. Moneni umo ici calolele kuli Adamu. Apo akwete umubili no muntontonkanya ifyabula akalema, tali na kulwala, ukukota, nelyo ukufwa. Aleumfwana sana na Yehova pantu ali uwapwililika. Baibolo itila Adamu ali ni “mwana Lesa.” (Luka 3:38) E ico, Adamu na Yehova Lesa balitemwanene sana, nga filya fine ciba ku mwana na wishi waba no kutemwa. Yehova alelanda no mwana wakwe uwa pe sonde. Alepeela Adamu imilimo yalemuletela insansa kabili alemweba ne fyo alingile ukulacita.—Ukutendeka 1:28-30; 2:16, 17.
5 Adamu alengelwe “mu cata ca kwa Lesa.” (Ukutendeka 1:27) Ici tacalolele mu kuti Adamu alemoneka nga Lesa. Nge fyo twasambilile mu Cipandwa 1 muli cino citabo, Yehova mupashi uushimoneka. (Yohane 4:24) E ico, Yehova takwata umubili wa munofu no mulopa. Ukulengwa mu cata ca kwa Lesa kwalolele mu kuti, Adamu abumbilwe ne mibele nga ilya Lesa akwata, pamo nga ukutemwa, amano, ubupingushi, na maka. Adamu alipalene na Wishi mu nshila na imbi iyacindama. Alikwete amaka ya kuisalila. Kanshi Adamu tali nga mashini iya kuti baibikilamo fye kabela ifyo ifwile ukubomba. Lelo, aleisalila umwine pa cisuma ne cibi. Asala ukuumfwila Lesa, nga aikele umuyayaya muli Paradaise pe sonde.
6 Twamona kanshi ukuti, ilyo Adamu akeene ukumfwila Lesa no kupingulwa ukufwa, calimubipile nga nshi. Ulubembu lwakwe lwalengele apanya ubumi bwapwililika e lyo na mapaalo yambi. (Ukutendeka 3:17-19) Ku ca bulanda, Adamu apanishe ubumi busuma nga nshi kabili alengele na bana ali no kukwata ku ntanshi ukupanya ubo bumi. Icebo ca kwa Lesa citila: “Ulubembu lwaingilile mu muntu umo [Adamu] pano calo ne mfwa yaingilile mu lubembu, e fyo ne mfwa yasalanganine ku bantu bonse pantu bonse balibembwike.” (Abena Roma 5:12) Ca cine, bonse fye twalipyana ulubembu ukufuma kuli Adamu. E mulandu wine Baibolo isosela ati ‘aishitishe’ umwine na bana bakwe mu busha ku lubembu ne mfwa. (Abena Roma 7:14) Adamu na Efa tabakwete isubilo pantu bakeene ukumfwila Lesa ku mufulo fye. Bushe cali shani ku bana babo, pamo na ifwe?
7 Yehova alubwile abantu ukubomfya icilubula. Icilubula cinshi? Icilubula cipilibula ifintu fibili. Intanshi, icilubula ni cilya balipila ku kulubula nelyo ukubwesha fimo. Kuti twacilinganya ku ndalama shilipilwa pa kulubula umufungwa baikata mu nkondo. Ica bubili, icilubula ni cilya balipila icalingana umutengo, nelyo ukucindama, ne cilufiwe. Cimo ne cifuta mulandu. Ku kulangilila, umuntu nga alenga kwapona ubusanso, afwile ukulipila pali fyonse ifyaonaika ukulingana no mutengo wa ifyo fintu fyonse.
8 Bushe cinshi cingabwesha icintu cishaikulila ico Adamu alenga twapanya? Kabili cinshi cingatulubula ku busha bwa lubembu ne mfwa? Natulande pa cilubula Yehova ateyenye ne fyo cingatunonsha.
IFYO YEHOVA ATEYENYE ICILUBULA
9 Apo ubumi bwapwilika e bwalubile, takwali umuntu uushapwililika uwali no kubwesha ubu bumi. (Amalumbo 49:7, 8) Icalekabilwa cilubula icalingene no bumi bwalobele. Ici cumfwana ne cishinte cilanda pa bupingushi bwafikapo icisangwa mu Cebo ca kwa Lesa. Citila: “Umweo pa mulandu wa mweo.” (Amalango 19:21) E ico, cinshi cali no kulingana no mweo wapwililika uo Adamu apanishe? Umweo umbi uwapwililika, e “cilubula icalinganako” icalekabilwa.—1 Timote 2:6.
10 Bushe Yehova ateyenye shani icilubula? Atumine umo pa bana bakwe aba ku mupashi abapwililika ukwisa pano isonde. Lelo, Yehova tatile cikulu fye cibumbwa ca ku mupashi alacituma. Atumine uo atemenwe sana, Umwana wakwe uwafyalwa eka. (1 Yohane 4:9, 10) Uyu Mwana ali-itemenwe ukufuma ku muulu uko aleikala. (Abena Filipi 2:7) Nga filya twasambilile mu cipandwa cafumako muli cino citabo, Yehova acitile icipesha amano ilyo akuushishe ubumi bwa uyu Mwana no kububika mwi fumo lya kwa Maria. Umupashi wa mushilo uwa kwa Lesa walengele Yesu ukufyalwa uwapwililika kabili tapyeneko lubembu.—Luka 1:35.
11 Bushe umuntu umo kuti alubula shani abengi, na kuba iminshipendwa? Cisuma, bushe cinshi calengele abantu bafule fi ukupyana ulubembu pa kubala? Ibukisheni ukuti ilyo Adamu abembwike, apanishe ubumi busuma ubwapwililika. E ico tapeele ubumi bwapwililika ku bana bakwe. Lelo, abambukishe ulubembu ne mfwa. Yesu, uo Baibolo ita ati “Adamu wa kupelelekesha,” ali muntu uwapwililika, kabili tabalile abembuka. (1 Abena Korinti 15:45) Cali kwati Yesu apyana Adamu pa kuti atulubule. Pa kupeela ubumi bwakwe ubwapwililika no kutwalilila ukuba ne cumfwila kuli Lesa, Yesu alipile icalekabilwa pa kufumyapo ulubembu lwa kwa Adamu. E ico, Yesu aletele isubilo ku bana ba kwa Adamu.—Abena Roma 5:19; 1 Abena Korinti 15:21, 22.
12 Baibolo ilalondolola bwino bwino amacushi Yesu ashipikishe ilyo ashilafwa. Alikapawilwe bubi bubi, apoopelwe bunkalwe bunkalwe, kabili afwile imfwa ya kucululuka pa cimuti. (Yohane 19:1, 16-18, 30; moneni Ifyebo na Fimbi) Cinshi Yesu aculile fyo? Mu cipandwa cili ku ntanshi muli cino citabo, tukasambilila ukuti Satana alitwishika nga kuti paba umuntu umubomfi wa kwa Yehova uwingatwalilila uwa mpomfu ilyo aeshiwa. Ifi ashipikishe mu cisumino ilyo alecula, Yesu ashinine Satana bwino bwino pa fyo aletwishika. Yesu alilangile ukuti umuntu wapwililika, uwakwata amaka ya kuisalila kuti atwalilila ukuba uwa cishinka kuli Lesa te mulandu ne fyo Kaseebanya engacita. Yehova afwile alisekelele sana pali bucishinka bwa Mwana wakwe uwatemwikwa!—Amapinda 27:11.
13 Bushe icilubula calipilwe shani? Pa bushiku bwalenga 14 mu mweshi wa ciYuda uwa Nisani, mu 33 C.E., Lesa asuminishe Umwana wakwe uwapwililika kabili uwabula ulubembu ukuti epaiwe. E ico, Yesu apeele ubumi bwakwe ubwapwililika “limo fye.” (AbaHebere 10:10) Mu bwa citatu ukutula apo Yesu afwilile, Yehova amubushiishe ku bumi bwa ku mupashi. Mu muulu, Yesu apeele Lesa umutengo wa bumi bwakwe ubwapwililika ubo atuulile ilambo ku kulubula abana ba kwa Adamu. (AbaHebere 9:24) Yehova alisumine ilambo Yesu atuulile ukuti e cilubula calekabilwa pa kufumya abantunse mu busha bwa lubembu ne mfwa.—Abena Roma 3:23, 24.
IFYO ICILUBULA CACINDAMINA KULI IMWE
14 Nangu line tuli babembu, kuti twakwata amapaalo pa mulandu wa cilubula. Natumone ifyo twinganonkelamo pali nomba na ku ntanshi muli ubu bupe bwakulisha ubwafuma kuli Lesa.
15Ukulekelelwa imembu. Pa mulandu wa kukanapwililika twapyana, tacanguka ukucite calungama. Bonse tulabembuka mu milandile na mu micitile. Lelo, ukupitila mwi lambo lya cilubula Yesu apeele, kuti ‘twalekelelwe membu shesu.’ (Abena Kolose 1:13, 14) Nomba pa kuti tulekelelwe, tufwile ukulapila icine cine. Tufwile no kupaapaata kuli Yehova no kuicefya, ukumulomba ukuti atwelele apo twalikwata icitetekelo mwi lambo lya cilubula ilya Mwana wakwe apeele.—1 Yohane 1:8, 9.
16Ukwishiba ukuti ico tulecita cilesekesha Lesa, tacibipile. Ukulatontonkanya ati ico tulecita tacili bwino kuli Lesa kuti kwatulenga ukupelelwa no kulaimona kwati tuli ba fye. Lelo ifi Yehova ku cikuuku cakwe atulekelela ukupitila mu cilubula, calenga tulemupepa na ku mutima tuutu nangu line tatwapwililika. (AbaHebere 9:13, 14) Ici cilenga twalalanda na Yehova ukwabula umwenso. E ico kuti twalanda nankwe mwi pepo ukwabula ukutiina. (AbaHebere 4:14-16) Ukutwalilila ukumubombela no mutima wabuuta tuutu kutulenga ukukanaba na malangulushi, ukukanaisuula, kabili kulenga tulekwate nsansa.
17Isubilo lya kwikalo muyayaya muli paradaise pe sonde. Pa Abena Roma 6:23 patila: “Icilambu ca lubembu ni mfwa.” Ilembo limo line lisosa no kuti: “Lelo ica bupe ico Lesa apeela bumi bwa muyayaya muli Kristu Yesu Shikulwifwe.” Mu Cipandwa 3 muli cino citabo, twalandile pa mapaalo yakaba muli Paradaise wa pe sonde uuleisa. (Ukusokolola 21:3, 4) Icalenga amapaalo yonse ayo tukaipakisha ku ntanshi, pamo no bumi bwa muyayaya ubwapwililika, ni co Yesu alitufwilile. Pa kupeelwa ayo mapaalo, tufwile ukulanga ukuti tulatasha pa cilubula twapeelwa.
KUTI MWALANGA SHANI UKUTI MULATASHA?
18 Cinshi tufwile ukutashisha Yehova pa cilubula? Kwena ubupe bucindama sana nga ca kuti uulepela naposapo inshita, amaka, ne ndalama. Tulomfwa bwino nga twamona ukuti ubupe bulelanga ukuti uuletupeela alitutemwa icine cine. Icilubula e bupe bwacindamisha pa bupe bonse, pantu Lesa aliipeleshe sana pa kupekanya cene. Pali Yohane 3:16 patila: “Lesa atemenwe aba pano calo ukutemwa kwa kuti apeele Umwana wakwe uwafyalwa eka.” Icilubula e cilanga sana ukuti Yehova alitutemwa. Cilanga no kuti Yesu na o alitutemwa, pantu ali-itemenwe ukupeela umweo wakwe pa mulandu wesu. (Yohane 15:13) E ico, icilubula twapeelwa cifwile ukuba bushininkisho bwa kuti Yehova no Mwana wakwe balitutemwa ifwe bonse umo umo.—Abena Galatia 2:20.
19 Nomba bushe kuti mwalanga shani ukuti mulatasha Lesa pa cilubula amupeela? Intanshi, mufwile ukwishiba sana Yehova, Kapeela Mukalamba. (Yohane 17:3) Ukusambilila Baibolo muli luno lupapulo kukamwafwa ukucite co. Ilyo muleya muleishibilako Yehova, ukutemwa mwamutemwa kukakula. E lyo uko kutemwa kukalenga mulecite filetela ena insansa.—1 Yohane 5:3.
20Tetekeleni ilambo lya cilubula ilya kwa Yesu. Yesu umwine atile: “Uutetekelo Mwana aba no bumi bwa muyayaya.” (Yohane 3:36) Kuti twalanga shani ukuti twalitetekela Yesu? Ico citetekelo te ca pa kanwa fye. Pali Yakobo 2:26 patila: “Icitetekelo icabule milimo…califwa.” Kanshi icitetekelo ca cine cimonekela ku “milimo,” e kuti mu fyo tucita. Cimo ico twingacita pa kulanga ukuti twalicetekela muli Yesu kubombesha ukumupashanya te mu fyo tusosa fye lelo na mu fyo tucita.—Yohane 13:15.
21Sangweni ku kusefya kwa pa mwaka ukwa Mulaalilo wa kwa Shikulu. Icungulo bushiku pa Nisani 14, mu 33 C.E., Yesu atendeke ukusefya kwaibela uko Baibolo ita aiti “umulaalilo wa kwa Shikulu.” (1 Abena Korinti 11:20; Mateo 26:26-28) Uku kusefya kwitwa no kuti Icibukisho ca mfwa ya kwa Kristu. Yesu atendeke kwene pa kuti abatumwa bakwe na bali no kuba Abena Kristu pa numa yabo baleibukisha ukutila ilyo afwile uwapwililika, apeele umweo wakwe nelyo ubumi, ku kutulubula. Ulwa uku kusefya, Yesu atile: “Mulecite ici ku kunjibukisha.” (Luka 22:19) Ukusefyako Icibukisho kutwibukisha ifyo Yehova na Yesu balanga ukupitila mu cilubula ukuti balitutemwa apakalamba. Kuti twalanga ukuti tulatasha pa cilubula nga tulesangwako cila mwaka ku Cibukisho ca mfwa ya kwa Yesu.*
22 Cine cine, icilubula Yehova atupeele e bupe bwacindamisha. (2 Abena Korinti 9:14, 15) Ubu bupe bwacindamisha kuti bwaleta ubusuma na ku bafwa. Ifipandwa 6 na 7 fikalondolola ifyo ico cingacitika.
IFYO BAIBOLO ISAMBILISHA
- Mu cilubula e mo Yehova apusushisha abantu ku lubembu ne mfwa.—Abena Efese 1:7.
- Yehova apekenye icilubula ilyo atumine Umwana uwafyalwa eka pano isonde ku kwisatufwila.—1 Yohane 4:9, 10.
- Icilubula calenga tulekelelwe membu, tulebombela Lesa na ku mutima tutu, no kuba ne subilo lya kwikala umuyayaya.—1 Yohane 1:8, 9.
- Ukwishiba sana Yehova, ukucetekela Yesu, e lyo no kusangwa ku Mulaalilo wa kwa Shikulu, e filanga ukuti tulatasha pa cilubula.—Yohane 3:16.
* Nga mulefwaya ukwishibilapo na fimbi pa mwalola Umulaalilo wa kwa Shikulu, moneni Ifyebo na Fimbi.
Amepusho
1, 2. (a) Cinshi cilenga ubupe ukucindama sana kuli imwe? (b) Cinshi twingasosela ukuti icilubula e bupe bwacindamisha ubo mwapokelela?
3. Icilubula cinshi, kabili cinshi tufwile ukwishiba intanshi pa kuti tumone ifyo cacindama?
4. Cali shani ilyo Adamu ali no bumi bwapwililika?
5. Bushe Baibolo yalosha mwi filya yatila Adamu alengelwe mu “cata ca kwa Lesa”?
6. Ilyo Adamu akeene ukumfwila Lesa, cinshi apanishe, kabili ico cakumine shani abana bakwe?
7, 8. Ni mwi mubili umo icilubula calola?
9. Cilubula ca musango nshi calekabilwa?
10. Bushe Yehova ateyenye shani icilubula?
11. Bushe umuntu umo ali no kulubula shani abantu bafule fi?
12. Cinshi ukucula kwa kwa Yesu kwalangile?
13. Bushe icilubula calipilwe shani?
14, 15. Pa ‘kulekelelwe membu shesu,’ cinshi tufwile ukucita?
16. Cinshi cilenga tulepepa Lesa na ku mutima ukwabuuta, kabili cinshi ukupepele fyo kwacindamina?
17. Mapaalo nshi yaisabako pa mulandu wa kuti Yesu alitufwilile?
18. Cinshi tufwile ukutashisha Yehova pa kutupeela icilubula?
19, 20. Kuti mwalanga shani ukuti mulatasha pa cilubula Lesa amupeela?
21, 22. (a) Cinshi tufwile ukusangilwa ku kusefya Umulaalilo wa kwa Shikulu ukubako cila mwaka? (b) Cinshi cikalondololwa mu cipandwa 6 na 7?


text:
Mamanino
Sena kuli nomuyeeya ziindi zikkomanisya nzyomwakajisi abantu ba Jehova—ciindi nomwakali kumuswaangano wambungano uukulwaizya, kumuswaangano wacooko uukkomanisya, mumulimo wamumuunda uukondelezya, naa ambweni nomwakajisi mubandi mubotu amusyominyoko? Nkokuti tamumulubide Jehova; awalo tamulubide pe. Moyo wakwe ulabotelwa nayeeya mbomwakali kubeleka cakusyomeka. Alimwi uliyandide kapati kumugwasya kuti mupilukile kulinguwe.
Jehova waamba kuti: “Mebo lwangu ndiyooziyandaula mbelele zyangu akuzilanganya. Ndiyoolanganya mbelele zyangu mbomunya mbwacita mweembezi wajana mbelele zyakwe zimwaikide alimwi uuzisanina. Ndiyoozifwutula kuzwa kumasena oonse nkozyakamwaikilide.”—Ezekieli 34:11, 12.


text:
MUTU 12
Ngimba Tukubomba Bulebule Imbombo Yitu Yakufumusya?
Bo alipipi ukufwa, Yesu ayobile atile: ‘Inongwa inunu isya bunyafyale sisisi, sisakulumbililiwagha nkisu kyosa, ukuti lo luyeghe lusisimikisyo kufikolo fyosa; lelo popapo bwisakwisagha ubumalikisyo.’ (Matai 24:14) Ngimba mukwinoghona ukuti imbombo yakufumusya pa kisu kyosa iyi ngali yabombiwe bulebule? Mwakukonga injila iyi Yesu alyandisye bo ali pakisu kya pasi.—Luka 8:1.
Tukwenda ku nyumba ni nyumba. Yesu abamanyisye abafundiwa bake ukufumusya ku nyumba ni nyumba. (Matai 10:11-13; Imbombo Sya Batumiwa 5:42; 20:20) Abafundiwa bapeliwe amalo ghakuti bakafumusye. (Matai 10:5, 6; 2 Bakorinti 10:13) Ukufwana na bafundiwa, nuswe amasiku agha tukufumusya m’malo ghakukindanakindana agha tupeliwe. Isi situtula ufwanisya ululaghilo ulu Yesu atupele lwa ‘kufumusya kubandu bosa nukusimikisya.’—Imbombo Sya Batumiwa 10:42.
Tufumusya kulikosa kuno abandu baliko. Yesu ali kifwanikisyo kinunu pakufumusya m’malo ghakukindanakindana. Afumusyagha mu mbali mwa sumbi na mfisiba. (Marko 4:1; Yohani 4:5-15) Nuswe tuyobesania nabandu isya masyu gha Kyala kulikosa kuno bakwaghiwa—m’misebo, m’misika na m’mapaki, kangi bamo tubimbila ifoni. Tufumusya kubapalamani bitu, kusukulu, aba tubomba nabo imbombo na bakamu bitu linga ulusako lwaghiwe. Injila syosa isi situtulile fiyo ukuti abandu pakisu kyosa bapilike ‘amasyu amanunu gha bupoki’—Masalimo 96:2.
Ngimba alipo yumo uyu mukwinoghona ukuti mubaghile ukumbulako amasyu amanunu gha bunyafyale bwa Kyala na ifi ubunyafyale ubu bwisa kubomba pabumi bwake? Komma ukufisa isi mumanyila, babulako abininu mwanakalinga muno mungafwanisyila!
Ngimba masyu manunu ghaliku agha gholondiwa ukufumusiwa?
Ngimba Abaketi ba Yehova bokonga bulebule injila sya Yesu syomanyisyila?


text:
ILYASI 9
Nowa Wapanga Iciwato
NOWA wakweti umuci na ana yatatu. Amaziina yayana yakwe aeya, Syemu, Hamu na Yafeti. Nupya, cila mwana wakweti umuci. Fwandi yonsi pamwi umu lupwa lwakwe Nowa yaali 8.
Lyene Leza waneenyile Nowa ukucita icintu cimwi cino Nowa atatazile aelenganyepo. Wamuneenyile ukupanga iciwato icikulu sana. Iciwato cii cali icikulu wakwe vino isitima lya pa manzi lyakula, nomba, calolekanga wa cimbokosi icikulu, alino icitali. Leza waneenyile Nowa ati: ‘Paanga icange [iciwato] ica ntunti zitatu nupya upange ni miputule umukasi.’ Kwali miputule iya kwikalamo ulupwa lwakwe Nowa, ni ya kusungilamo inyama, alino nu kwa kusungila ivyakulya ivyalondekwanga.
Nakupya, Leza waneenyile Nowa ukumatilila ningo iciwato pakuti amanzi yataca ingile umukasi. Lyene Leza walanzile ati: ‘Indi nu kuleta mulamba mukalamba nu konoona insi yonsi. Wensi aatalaya umu ciwato alafwa.’
Nowa na ana yakwe yuvwilile vino Yeova wayaneenyile nu kutandika ukukuula iciwato. Nomba antu yauze yene yasekanga sile. Yatwalilile ni vicitwa vyao iviipe. Pataali nanti umwi uwazumiile vino Nowa wayaneenanga pali vino Leza wali nu kucita.
Casenzile insita itali apa kupanga iciwato, pano caali icikulu sana. Lino papisile imyaka iingi, umulimo wa kupanga iciwato wasusile iusila. Lyene Leza waneenyile Nowa ukwingizya inyama umu ciwato. Leza walanzile ukuti Nowa aingizya inyama zya misango imwi zili-zili, iyakalume ni yakaci. Nomba, imisango yanyama zyuze, Leza waneenyile Nowa ukuti aazingizya cinimbali (7). Nakupya, wamuneenyile ukwingizya ivyunyi vya misango yonsi. Nowa wacisile vyonsi vino Leza wamuneenyile.
Lino yaamazile ukwingizya vyonsi, Nowa nu lupwa lwakwe nayo ingiile umu ciwato. Lyene Leza wayazile icisaasa. Alino Nowa nu lupwa, yaatandiike ukuloleela ivyali nu kucitika ala yali umu ciwato. Elenganya ukuti naawe uli umu ciwato, ukuloleela. Uzye i cumicumi mulamba wali nu kwiza, wakwe vino Leza walanzile?
Utandiko 6:9-22; 7:1-9.


text:
ABACAICE BEPUSHA UKUTI
Cinshi Nshakwatila Ifibusa?
Tutile waya pa Intaneti no kumona ifikope fya parte yaliko nomba line. Abanobe bonse e ko baali kabili balisansamwike sana. Lelo iwe tawaliko.
Kuti wayipusha auti: ‘Mulandu nshi bashanjitileko?’
Nga wafwaisha ukwishiba ico bashakwitile kuti wasuka waumfwa sana ububi. Kuti wamona kwati abanobe nabakupata! Kwati nabaleka ukukubikako amano. Kuti watalalilwa no kutendeka ukuyipusha ukuti, ‘Mulandu nshi nshakwatila ifibusa?’
Finshi wingalandapo pa kutalalilwa
Cine Nelyo Bufi
Nga wakwata ifibusa ifingi, te kuti uletalalilwa.
Nga ulelanshanya na bantu abalekanalekana pa Intaneti, tawakulatalalilwa.
Nga uletuma sana amameseji pa foni, tawakulatalalilwa.
Nga ulecitila bambi ifisuma, tawakulatalalilwa.
Icasuko kuli ifi fyonse 4 ca kuti, bufi.
Mulandu nshi?
Ifyo ufwile ukwishiba pa fibusa na pa kutalalilwa
Nga walikwata ifibusa ifingi, te kutila tawingatalalilwa.
Anne atile: “Ndabikako sana amano ku banandi, lelo limo imona kwati bena tabampoosako amano. Kulaba ukutalalilwa nga ulemona kwati abanobe tabakutemwa nge fyo wabatemwa kabili tabakubikako na mano.”
Ukulalanshanya na bantu abalekanalekana pa Intaneti takwingalenga waleka ukutalalilwa.
Elaine atile: “Abantu bamo bakwata ifibusa kwati ni filya bengakwata utubantu twa kubasa uto baikalila ukushita no kubika mu mayanda. Lelo ukukwata utu tubantu takulenga umuntu ukumfwa ukuti alitemwikwa, nangu twingafula shani. Ifibusa wingakwata pa Intaneti kuti fyaba fye kwati ni utu twine utubantu twa kubasa, pantu te kuti fikwafwe.”
Ukwikalila fye ukutumina abanobe amameseji, te kwingalenga wilatalalilwa.
Serena atile: “Limo abantu nga batalalilwa bekalila fye ukucebela pa foni pa kuti bamone nga ca kuti abanabo nababatuminako meseji. Kabili nga nautalalilwa e lyo tapali uulekutuminako meseji, kulaba ukumfwa sana ububi!”
Ukucitila abantu ifisuma te lyonse kwingalenga wilatalalilwa.
Richard atile: “Lyonse ndesha ukucitila abanandi ifisuma, lelo nalimona ukuti tabantemwa nge fyo nabatemwa. Nshumfwa ububi pa fyo mbacitila, lelo ndomfwa ububi nga namona ukuti bena tabalembikako amano.”
Icishinka ca kuti: Imibele ya muntu umwine e ilenga ukuti atalalilwe. Jeanette, uwacaice atile: “Umuntu umwine e ulenga ukuti atalalilwe, te bantu bambi.”
Finshi wingacita nga wamona ukuti tawakwata ifibusa nangu nga watalalilwa?
Ifingakwafwa ukuleka ukutalalilwa
Wilamona kwati tawacindama.
Jeanette atile: “Ukuimona ifyo kuti kwalenga watalalilwa. Cilafya ukupanga ifibusa nga ca kuti umona kwati tapali uwingakutemwa.”
Baibolo itila: “Uletemwa umunobe nge fyo waitemwa we mwine.” (Abena Galatia 5:14) Pa kukwata ifibusa ifisuma, tatufwile ukuimona kwati tatwacindama. Na lyo line tatufwile ukumona kwati twalicindama sana ukucila bambi.
Wilaba no bulanda.
Erin atile: “Ukutalalilwa kwaba kwati mucanga. Nga waingilamo sana, e lyo cafya sana ukufumamo. Inga uleba sana no bulanda pa mulandu wa kutalalilwa, tapali uukalafwaya ukukupalama, ne ci kuti calenga watalalilwa sana.”
Baibolo itila: “Mu kutemwa . . . tamwaba ukucita ifya kuisekesha.” (1 Abena Korinti 13:
Te muntu fye onse alingile ukuba cibusa obe.
Brianne atile: “Abantu nga batalalilwa balafwaya sana uwa kubabikako amano ica kuti balafilwa no kusala bwino ifibusa. Basala fye uuli onse kulila fye alebabikako amano. Abantu bamo bafwaya fye ukukulanga ukuti nabakutemwa pa kuti bamwenemo fimo. Nga caba ifyo, e lyo wingatalalilwa na sana.”
Baibolo itila: “Uule-enda na ba mano akaba uwa mano, lelo uwangala na bawelewele akacula.” (Amapinda 13:20) Uuli ne nsala kuti alya icili conse. Na bashakwata ifibusa kuti basala fye uuli onse pa kuti abe cibusa wabo. Kuti basumina no kuba ifibusa fya bantu abengalabapatikisha ukucita ifyo bashingatemwa kabili kuti balemona kwati e fyo bucibusa bufwile ukuba.
Insondwelelo: Umuntu onse alatalalilwa limo limo; bamo balatalalilwa sana e lyo bambi ni panono fye. Ico ufwile ukwishiba ca kuti, nangu tulomfwa ububi nga twatalalilwa, ukutalalilwa kwisa fye nga ca kuti tuletontonkanyapo sana kabili kuti kwapwa nga ca kutila twaleka ukutontonkanyapo.
Te kwesha ukwenekela ifyacilamo kuli bambi. Jeanette uo tulandilepo kale atile: “Te bonse bengatwalilila ukuba ifibusa fyobe, na lyo line ukasanga abantu abakulakubikako amano. Kabili ico cine e cifwaikwa, pantu e cingalenga wilatalalilwa.”
Nga ulefwaya ubwafwilisho na bumbi? Belenga akabokoshi kaleti “ Ifya Kucita nga Cilakwafya Ukupanga Ifibusa.” Kopolola na PDF ileti, “Ifyo Wingacita nga Watalalilwa.”


text:
Mba Nindo Bamboni sha BaYawe Tabasumininapo Ukubikwamo Imilopa?
Ifi Abantu Abengi Balabila Pali Fwebo
Ubufi: Bamboni sha baYawe tabacetekelepo mu miyanda neli ati tabacetekelepo ati abalaye ba fipatela bangabofwako na muli fyefyo tabayako kani balwala.
Icine: Tulafwaya ukutofwako ne cisoolo cesu pakweba ati tungaposhiwa kuli babo abeshi bwino imiyanda. Ili twaba ne makatasho abulwashi, tulaya ku balaye ba cipatela abeshi bwino ifyakupeela imiti ne kulepula ukwakubula ukubikwamo imilopa. Tulatoota ukwakuti pali fyefyo ukwishibilako kwa fyakuposha ne miyanda kulukupyunga pali ino mpindi. Ukulabila lukoso bucine, ukuposha ukwakubula ukubikwamo imilopa ukulukucitwa kuli Bamboni ino mpindi pano kulukucitwa ku njikale shonse lukoso. Mu fyalo ifingi, umulwashi uuli onse lukoso angasalululapo ukubulwa ukubikwamo imilopa uko ukulengesha amalwashi ambi lukoso.
Ubufi: Bamboni sha BaYawe balisuumine ati ukucetekela kungaposha ubulwashi bwa muntu.
Icine: Tatucetekelepo mu kupola kwakuba ne kucetekela lukoso.
Ubufi: Ukukaana ukubikwamo imilapo kukosele umutengo.
Icine: Ukuposhiwa ukwakubula ukubikwamo imilopa kunakilo’mutengo. *
Ubufi: Bamboni abengi, ukubikako ne bana, balafwa cila mwaka pakuti pakukaana ukubikwamo imilopa.
Icine: Ubu buufi ubufiitile fititi. Abalepula impindi ishingi balapyungila pa kulepula ukukateshe, umulundanina amafupa, ne kukuusha icilewa ca mubili ukwakubula ukupyungisha imilopa. * Abalwashi, ukubikako ne banice, abatababikwamo imilopa balapuupuluka bwangu ukucila nababo ababikwamo imilopa. * Ukubuulishisha kwa kweba ati takupo uungalabila ati ici umulwashi afwila ni pakuti akana ukubikwamo imilopa neli ati apola nipakuti pa kusumina ukubikwamo imilopa.
Mba nindo Bamboni sha BaYawe tabasumininapo ukubikwamo imilopa?
Uyu mulandu uukumine fyefyo Baibolo ilabila talipo ni fyefyo abacipatala balabila. Amalembo aciEbeya ne aciGiliki alatubuulishisha ukumfwila ukukomeka kwa kutalamuka ku milopa. (Ifyakutanga 9:4; IfyabaLefai 17:10; Ndutelonomi 12:23; Ifyacitilwe 15:28, 29) Nakabili, kuli baLesa imilopa ilemakaninako umweo. (IfyabaLefai 17:14) Popele tulakaana ukubikwamo imilopa talipo ni pakubomfwila lukoso baLesa sombi na pa kubapeela ubuleme Bo pakuti Ebapeela umweo.
Ukwalula ilangulushi
Akale, abalaye ba mu cipatela neli badokota, balukubona koti ukukaana ukubikwamo imilopa kwali koti umuntu alukulikulikila, popele ino myaka ilangulushi lilyalukile. Ku cakubwenako, mu 2004, ilyashi ilyalembelwe mwi buuku lya fya balaye lyalilabile ati “inshila ishingi ishipyungishiwa kuli Bamboni sha BaYawe abalwashi eshikatatika ukupyungishiwa ku bantu bonse imyaka ya kuntangiile.” * Ibuuku lya kweba ati Heart, Lung and Circulation mu 2010 lyalilabile ati “‘ukulepula ukwakubula ukubikwamo imilopa takwelelwepo ukucitwa lukoso kuli Bamboni sha BaYawe sombi kulyelelwe ukucitwa kuuli onse ili kuli ukulepula.”
Abalaye ba mu fipatela neli badokota abengi ukushinguluka icalo conse pano balapyungisha inshila ishitashilengapo imilopa ukuswa makosa ili balukulepula ukulepula ukukateshe makosa ukwakubula ukubikwamo imilopa. Inshila shakube’fyo shilapyungishiwa na mu fyalo ifitafikwetepo ububile kabili abalwashi abatabalipo ni Bamboni sha BaYawe eshibafwaya ukupyungisha.
^ par. 8 Boneni ibuuku lya Transfusion and Apheresis Science, Volume 33, No. 3, p. 349.
^ par. 10 Boneni ibuuku lya The Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery, Volume 134, No. 2, pp. 287-288; Texas Heart Institute Journal, Volume 38, No. 5, p. 563; Basics of Blood Management, p. 2; na Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain, Volume 4, No. 2, p. 39.
^ par. 10 Boneni ibuuku lya The Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery, Volume 89, No. 6, p. 918; and Heart, Lung and Circulation, Volume 19, No. 9, p. 658.
^ par. 14 Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain, Volume 4, No. 2, page 39.


text:
Ino Muuya Uusalala Ninzi?
Bwiinguzi bwamu Bbaibbele
Muuya uusalala ninguzu zya Leza zibeleka. (Mika 3:8; Luka 1:
Mu Bbaibbele, ibbala lyakuti “muuya” lizwa kubbala lya Chihebrayo ruʹach alimwi alya Chigiliki pneuʹma. Kanji-kanji mabala aaya aamba nguzu zya Leza zibeleka, naa muuya uusalala. (Matalikilo 1:2) Nokuba boobo, Ibbaibbele alimwi lilabelesya mabala aaya munzila zimwi:
Muya.
—Habakuku 2: 19; Ciyubunuzyo 13:15.
Muwo.
—Matalikilo 8:1; Johane 3:8.
Nguzu zili muzilenge zyuumi.
—Jobu 34:14, 15.
Bube bwamuntu.
—Myeelwe 14:24.
Bantu bamuuya, kubikkilizya a Leza alimwi abangelo.
—1 Bami 22:21; Johane 4: 24.
Bupanduluzi oobu boonse bwaamba cintu cimwi citalibonyi kubantu calo cicita zintu zilibonya. Mbubwenya, “mbuli muwo”, muuya wa Leza, “taulibonyi, alimwi ulijisi nguzu.”
Ibbaibbele alimwi lyaamba muuya uusalala wa Leza kuba “maanza” naa minwe” yakwe. (Intembauzyo 8:3; 19:1; Luka 11:20; amweezyanisye a Matayo 12:28) Mbubwenya mbuli muntu uucibwene kupanga zintu mbwabelesya maanza alimwi aminwe yakwe kubeleka mulimo wakwe, Leza wakabelesya muuya wakwe kutegwa zintu eezyi zitobela zibeko:
Bubumbo.
—Intembauzyo 33:6; Isaya 66:1, 2.
Bbaibbele.
—2 Petro 1: 20, 21.
Maleele aakacitwa ababelesi bakwe bakaindi alimwi amulimo wakukambauka ngobakacita cabusungu.
—Luka 4: 18; Milimo 1:8; 1 Bakorinto 12: 4- 11.
Bube bubotu mbobatondezya bantu ibamumvwida.
—Bagalatiya 5: 22, 23.
Muuya uusalala tali muntu
Kwiinda mukwaamba muuya wa Leza kuba “maanza,” “minwe,” naa “muya,” Bbaibbele litondezya kuti muuya uusalala tali muntu pe. (Kulonga 15:
Bbaibbele lilaamba mazina a Jehova Leza alimwi a Mwanaakwe, Jesu Kristo; taakwe mpolyaamba zina lyamuuya uusalala. (Isaya 42:8; Luka 1:
Makani aataluzi aajatikizya muuya uusalala
Makani aataluzi: Muuya uusalala muntu alimwi ncibeela ca Butatu, kweelana ambokwaambwa mulugwalo lwa 1 Johane 5:
Makani aamasimpe: Mulugwalo lwa 1 Johane 5:
Makani aataluzi: Bbaibbele lyaamba muuya uusalala mbuli kuti muntu, aboobo eeci cisinizya kuti muuya uusalala muntu.
Makani aamasimpe: Zimwi ziindi Magwalo aamba muuya uusalala mbuli kuti muntu. Mucikozyanyo, Jesu wakaamba muuya uusalala mbuli kuti muntu naakawaamba kuti “mugwasyi” (paraclete) iwakali kuyoopa bumboni, kusololela, kwaambaula, kumvwa, kwaambilizya, kulemeka alimwi akutambula. (Johane 16:7-15) Pele eeci tacisinizyi kuti muuya uusalala muntu. Bbaibbele alimwi lyaamba busongo, lufwu, alimwi acibi mbuli kuti muntu. (Tusimpi 1:20; Baroma 5:17, 21) Mucikozyanyo, busongo bwaambwa kuti bulijisi “milimo” alimwi ‘abana,’ mpoonya cibi caambwa kuti ciloongelezya, cilajaya alimwi akupa muntu kunyonokela.
Makani aataluzi: Kubbapatizyigwa muzina lyamuuya uusalala cisinizya kuti muuya uusalala muntu.
Makani aamasimpe: Zimwi ziindi Bbaibbele libelesya bbala lyakuti “zina” kwiiminina nguzu. (Deuteronomo 18:
Makani aakubeja: Baapostolo ba Jesu alimwi abasikwiiya bakwe bamwi bakusaanguna bakali kusyoma kuti muuya uusalala muntu.
Makani aamasimpe: Ibbaibbele kunyina nolyaamba oobo pe. Mbubwenya buyo, aalo makani aakaindi taambi oobo. Bbuku litegwa Encyclopædia Britannica lyaamba kuti: “Makani aakuti Muuya Uusalala wakali Muntu munaleza uulibedelede . . . akatalikila kumuswaangano wiitwa kuti Council of Constantinople mu ad 381.” Eeci cakacitika kakwiindide myaka iinda ku 250 kuzwa naakafwa mwaapostolo wamamanino.
Amwiiye Zinji
MAKANI MABOTU AAZWA KULI LEZA!
Ino Leza Nguni?
Sena Leza ulijisi zina alimwi sena ulatulanganya?


text:
ISAMBILIILO 1
Inkaama Yino Tungakuunda Ukumaanya
Wuzye kuli umuuntu wumwi wino wakunenaako inkaama?— * E Baibolo yikalaanda pa nkaama iyiyiwele yino yikakwitwa “Inkaama iyimiciile.” Ayimiciile amuno yafuma kwa kwe Leza. Swinya yikakwitwa inkaama amuno awaantu watayimanyiile. Nanti awangeelinye walondaanga ukumaanya ivivuule pakwe yo inkaama. Wuzye ungakuunda ukumaanya yoo inkaama?—
Wuzye ukwelengaanya kuno acaani cino awangeeli walondesyaanga ukumaanya?
Kali nkaninye, e Leza weleuzile umoonsi uwakutaliciila, nu mwanaaci uwakutaliciila. Iziina lya moonsi waliinji we Adamu, ni lya mwanaaci waliinji we Eva. E Leza wawawisiile mukaaya akaziima, kaano kitwaangwa ukuti Icaalo ca Edeni. Ndi Adamu nu Eva wanga wivwiile Leza, woliwo ponga na waana wawo ngewalenziile insi yonsinye ukuwa we paradise. Swinya nge wisiile mu Paradise umuyayaya. Wuzye ungizuka cino Adamu nu Eva wacisiile?—
Adamu nu Eva wativwiziile Leza. Acino caleenga tukane ukwikaala mu paradise kanoonzi. Lelo Leza watiili aliziifya insi yonsinye, swinya wensinye wino aliyikaala mweneemo aliiwa ni cimwemwe umuyayaya. E Leza aliciita wuuli woo? Pampiindi intali, awaantu watamanyiile vino Leza waliinji nukucita woo. Yalinji ankaama.
Pano Yesu wiziile munsi waneniile awaantu ivivuule pa kwe yoo inkaama. Wawalondololeziile kuno yaliinji a Wufuumu wa kwe Leza. Yesu waneniile awaantu ukupepela Uwufuumu ukuti wiize munsi. Wowo Uwufuumu wuliziifya insi ukuwa we paradise umuziima.
Wuzye ungakuunda ukumaanya pe yoo inkaama?— Uwakwizuka kuno walyanye wano wakakwivwiila e Jehova awano waliyikaala mu Paradise. E Baibolo ikatuneena amalyaasi amavuule pa woonsi na wanaaci wano wivwiziile Jehova. Wuzye ungakuunda ukusambiliila pa kwe waa waantu?— Leka tuloole wamwi pa kwe waa awoonsi na wanaaci navyo tungawakolaanya.
WAZYA MWE BAIBOLO WAKO
Marko 4:11
1 Peter 1:12
Intaliko 1:26-28; 2:8, 9; 3:6, 23
Mateyu 6:9, 10
Amalumbo 37:11, 29
^ par. 3 Mu malyaasi yonsinye yaa, wandi uwaloola akamupeelwa ndi vino kaa(—) Kumawuzyo yamwi. Yoo ampiindi inziima iyakupuza nukuleka umwaana atolelele.


text:
ICIPANDE ICIKALAMBA IFYO TWINGACITA PA KUCEFYAKO AMASAKAMIKA
Amasakamika ya mu Lupwa
Ba Janet abaupilwe kabili abakwata abana babili bashimika ukuti: “Ilyo batata bafwile fye, abena mwandi banjebele ukuti balikwete umwanakashi umbi. Lyena tapakokwele, abena mwandi balilongele ifipe ukwabula ukunjeba kabili balinshile na bana.” Nangu ca kuti ba Janet balingiile incito, indalama balefola shaleba ishinono ica kuti balefilwa ukushita ifya pa ng’anda fyonse. Ba Janet balesakamikwa sana na pa fintu fimbi. Batile: “Nalesakamikwa sana pantu natendeke ukufwaya fyonse ifyalefwaikwa pa ng’anda neka. Naleumfwa ububi pantu nalefilwa ukupeela abana bandi fyonse ifyo balekabila nga fintu abafyashi bambi bacita. Na pali ino ine inshita, ndasakamikwa pa fyo abantu bambi batontonkanya pa lupwa lwesu. Bushe nalimo batontonkanya ukuti nalingile ukucitapo fimo pa kuti icupo cesu cipwa?”
Ukupepa kuli Yehova kwalilenga ba Janet ukukanalasakamikwa sana kabili kwalilenga baba cibusa wa kwa Lesa. Bashimika ukuti: “Ubushiku e lyo nsakamikwa sana pantu e lyo mba neka. Ndalalaako nga ca kuti napepa no kubelenga Baibolo. Ilembo ilyo natemwa sana lya Abena Filipi 4:6, 7. Litila: ‘Mwisakamikwa nangu kamo, lelo muli fyonse lekeni ifyo mulelomba fishibikwe kuli Lesa mu kupepa no kupapaata pamo no kutootela; no mutende wa kwa Lesa uwacila amatontonkanyo yonse ukalinda imitima yenu na matontonkanyo yenu.’ Ndapepa ilingi line ubushiku kabili Yehova alakonsha pantu nga napepa ndomfwako bwino.”
Amashiwi ya kusansamusha ayo Yesu alandile mu Lyashi lya pa Lupili yalafwa abasakamikwa pa fintu ifyalekanalekana. Atile: “Shinwe alishiba ifyo mukabila na lintu fye tamulamulomba.” (Mateo 6:8) Tulingile ukulapepa pa kuti ‘twapalama kuli Lesa.’ Nga tulepepa ninshi Lesa ‘akapalama kuli ifwe.’—Yakobo 4:8.
Nga tulepepa kuli Yehova no kumweba ifiletusakamika, tulomfwako bwino kabili Yehova ‘uumfwa ipepo,’ alatwafwa nga tulemupepa ne citetekelo. (Amalumbo 65:2) E calengele Yesu ebe abasambi bakwe ukuti bafwile “ukulapepa lyonse no kukanaleka.” (Luka 18:1) Tulingile lyonse ukulalomba Lesa ukuti aletutungulula no kulatwafwa kabili tulingile ukucetekela ukuti akulatwafwa. Tatulingile ukutwishika ukuti Yehova alafwaisha ukutwafwa. Kanshi nga ‘tulepepa ukwabula ukuleka,’ ninshi tulelanga ukuti twaliba ne citetekelo.—1 Abena Tesalonika 5:17.
BUSHE UKUBA NE CITETEKELO KWALOLA MWI?
Bushe ukuba ne citetekelo kwalola mwi? Ukuba ne citetekelo ‘kwishiba’ ukuti cine cine Lesa e ko aba. (Yohane 17:3) Kuti twaishiba Lesa nga ca kuti tulebelenga Baibolo. Twalishiba ukuti Lesa alamona ifyo tucita kabili alafwaya no kutwafwa. Ukuba ne citetekelo te kwishiba fye ukuti Lesa eko aaba, lelo cipilibula no kuti tufwile ukuba cibusa wakwe uwa pa mutima. Nga filya fine papita inshita pa kuti umuntu abe cibusa wesu uwa pa mutima, e fyo ciba na pa kuti tube ifibusa fya kwa Lesa. Mu kupita kwa nshita, ‘icitetekelo cesu cilakula’ nga ‘tulecita ifisekesha’ Lesa, tulesambilila pali ena e lyo na lintu tulemona ifyo atwafwa ilyo tuli na mafya. (2 Abena Korinti 10:15; Yohane 8:29) Icitetekelo ca musango uyu, e cayafwa ba Janet ukukanalasakamikwa sana.
Ba Janet batile: “Icalenga ukuti nkwate icitetekelo icakosa, kumona ifyo Yehova angafwa muli fyonse ifyo ncita. Pa tushita utwingi, abantu baletufyenga ica kuti tatwaleishiba ne fya kucita. Na lyo line, ukupepa kuli Yehova lyonse kwalengafwa ukwishiba ifya kucita. Nga ndetasha Yehova pa fyo ancitila, ndatontonkanya na pa fintu na fimbi ifyo ancitila. Alatwafwa pa nshita ilya ine fye tulefwaya ubwafwilisho. Alilenga nakwata ne fibusa fya cine cine, e kutila bamunyinane ne nkashi. Aba bamunyinane balangafwa lyonse kabili abana bandi balafwaya ukubapashanya.” *
“Nalishiba ico Yehova alandila pe lembo lya kwa Malaki 2:16 ukuti, “nalipata ukulekana.” Cilakalipa sana nga ca kuti umwina mobe akupondokela apabula umulandu. Napapita imyaka iingi ukutula apo abena mwandi banshila, lelo ncili ndomfwa ububi. Nga naumfwa sana ububi, ndacitilako umuntu umo icintu icisuma, ne ci cilangafwa ukulabako.” E ico ba Janet balakonka ifyo Baibolo ilanda ukuti tabafwile ukuitalusha ku bantu bambi, ne ci cilalenga belasakamikwa sana. *—Amapinda 18:1.
Lesa ni “wishi wa bana ba nshiwa kabili uwa kulubulwilako bamukamfwilwa.”—Amalumbo 68:5
Ba Janet batwalilila ukushimika abati: “Icinkoselesha sana kwishiba ukuti Lesa ni ‘wishi wa bana ba nshiwa kabili uwa kulubulwilako bamukamfwilwa.’ Lesa takatale ansha nga filya abena mwandi banshile.” (Amalumbo 68:5) Ba Janet balishiba ukuti Lesa te kuti atutunke “ukucita ifyabipa.” Lelo “Lesa apeela fye kuli bonse” amano kabili alapeela na “maka yacila aya bantunse” ayatwafwa ukukanalasakamikwa sana.—Yakobo 1:5, 13; 2 Abena Korinti 4:7.
Inga nga ca kuti tulasakamikwa pa mulandu wa kuti ubumi bwesu bwaliba mu busanso?
^ par. 9 Belengeni 1 Abena Korinti 10:13; AbaHebere 4:16.
^ par. 10 Nga mulefwaya ukwishibilapo na fimbi pa fyo mwingacita pa kuti mwilasakamikwa sana, belengeni Loleni! ya July 2015 pa mutwe uleti: “Bushe Mucita Shani nga Mwakwata Amafya?” Iyi magazini kuti mwaisanga na pa www.jw.org/bem.