text:
ABACAICE BEPUSHA UKUTI
Bushe Kuti Nacita Shani Uwa Lwinso Nga Alencusha?
Bushe uwa lwinso acusha shani abantu bambi?
Umuntu uwa lwinso alacita ifyo umuntu umbi ashilefwaya pamo nga ukumwikataula nelyo ukumweba amashiwi aya ku mubimbula. Inshita shimo cilafya ukwishiba umuntu nga ca kuti alecenya fye umuntu, nga alemusengasenga nelyo nga alefwaya ukumucenda.
Bushe walishiba ubupusano bwaba pa kusengasenga, ukucenya umuntu e lyo no muntu nga alefwaya ukukucenda? Natulande pa bantu bamo abo aba lwinso balecusha no kumona ifyo iwe wingacita.
Ufwile ukwishiba ukuti nangu walipwisha isukulu, kwakulaba aba lwinso abakulafwaya ukukucusha. Ilyo ucili pa sukulu nga wasambilila ifyo wingacita ilyo aba lwinso balefwaya ukukucusha, kuti ca kwafwa ukwishiba ifya kucita na lintu ukatendeka incito. Nga waishiba ifya kucita, nalimo kuti wa-afwako na bantu bambi abo aba lwinso bengafwaya ukucusha.
Finshi mfwile ukucita pali ifi uwa lwinso ancusha?
Pa kuti aba lwinso tabalekucusha, ica kubalilapo, ufwile ukwishiba ifyo bacita! Belenga aya malyashi yatatu no kumona ifyo wingacita nga ni we fyacitikiile.
ICACITIKE:
“
“Lyonse ku ncito abaume abancilile imyaka iingi balenjeba ukuti naliyemba sana kabili kuti batemwa sana nga ca kuti bapuseneko fye imyaka iinono na ine. Abaume bamo baliishile apo nali no kutendeka ukununsha umushishi wandi!”
Tabitha nalimo aletontonkanya ukuti: ‘Nga ca kuti nasuulako fye, nalimo bakaleka.’
Umulandu cishawamina ukusuulako fye: Abasoma batila nga ca kuti aba lwinso balekucusha e lyo ulesuulako fye, kuti batwalilila fye ukulakucusha.
Eshako ifi: Ufwile ukweba uwa lwinso ukwabula ukumupita mu mbali ukuti tautemenwe ifyo alelanda nelyo ifyo alecita, lelo taufwile ukumusaalula. Taryn uuli ne myaka 22 atile: “
Nga ca kuti umo atendeka ukunjikataula,
ndamweba ukuti e kabwekeshapo ukucita ifi, kabili abengi nga nabeba ifi, cilabapapusha.” Nga na kupimpila fye, na iwe ufwile ukukosapo. Nga tulefwaya ukuba ne mibele isuma, Baibolo itufunda ukuti tufwile, ‘
ukuba abakosa, abapwililika, abashitwishika.’
Finshi wingacita nga ca kuti uwa lwinso alekutiinya ukuti alakucita ifyabipa? Nga caba ifi ninshi taufwile ukulanda nankwe. Ufwile bwangu bwangu ukufumapo no kweba umukalamba uo wacetekela ukuti akupandeko amano.
ICACITIKE:
“
“Ilyo nali mu gredi 6, abakashana babili balimfwembele ilyo nalepita mu cikuulwa. Umo pali aba aleulungana na banakashi banankwe kabili alefwaya ukulungana na ine. Nangu ca kuti nalikeene, balitwalilile ukulancusha cila bushiku ku sukulu. Bushiku bumo balinshintilikishe na ku cibumba!”
Victoria nalimo aletontonkanya ukuti: ‘Nga naebako bambi ifilecitika, bakulanseka ati nine kuuwe e lyo limbi tapali no ukasumina ukuti ca cine fyalicitike.’
Umulandu ifyo aletontonkanya fishingamwafwila: Nga tawebeleko nangu umo, abalekucusha kuti batwalilila fye ukulakucusha e lyo no kulacusha fye na bambi.
Eshako ifi: Ebako abengakwafwa. Abafyashi na bakafundisha kuti bakwafwa pa kuti uwa lwinso aleke ukukucusha. Inga ca kuti abo waeba tabapooseleko amano? Eshako ifi: Lyonse ilyo aba lwinso bakucusha, ulelemba ifyacicitika. Ulelemba ubushiku fyacitike, inshita, incende shalekanalekana uko fyacitikiile, e lyo ne fyo uwalekucusha alelanda. Nga walemba, kuti wapeela abafyashi bobe nelyo bakafundisha ifyo ulembele. Abengi balapoosako sana amano nga bamona ifilembelwe ukucila ifya kubashimikila fye.
ICACITIKE:
“
“Kwali umulumendo umo uo naletiina sana uwaleteya umupila. Alepele mupepi na mamita yabili kabili alefina amakilogramu 135! Alefwaisha ukuncenda. Umwaka wasukile wapwa ancusha fye. Bushiku bumo twalimo fye babili mu kalasi, kabili atendeke ukumpalama. Ilyo line fye nalibutwike ulubilo nafumina na pa nse.”
Julieta nalimo aletontonkanya ukuti: ‘E fyo abalumendo baba.’
Umulandu ifyo aletontonkanya fishawamine: Uulekucusha te kuti aleke nga amona kwati ifyo alecita bonse bafimona kwati fyaliba fye bwino.
Eshako ifi: ‘Wilasuulako fye’ nelyo ukumwentula uwa lwinso nga alecita ifyo ushilefwaya. Lelo imilandile yobe ne mimonekele ya icinso cobe, fifwile ukulanga ukuti taulefwaya.
Finshi ningacita nga nine balecusha ku wa lwinso?
IFYACITIKE 1:
“
Nshifwaya nangu panono ukusaalula abantu. Kanshi na lintu abalumendo balencusha, nalebeba ukuleka ukuncusha mwi shiwi ilyanakilila uku ninshi ndemwentula no kumwentula. Balemona kwati nintemwa.”—E fyasosele Tabitha.
Nga ni we wali Tabitha, bushe nga finshi wacitile? Mulandu nshi?
Cinshi cingalenga uwa lwinso alemona kwati nautemwa ifyo alecita?
IFYACITIKE 2:
“
Abalumendo nalesambilila na bo batendeke ukulanda pa fya cabecabe kwati fye kuseka. Pa milungu iinono, nalesuulako fye ku fyo balelanda, lelo e lyo bacililemo ukulalanda pa fya cabecabe. Aba balumendo batendeke ukwikala mupepi na ine kabili batampile no kulankumbatila. Nalebatamfya lelo tabalekele. Bushiku bumo umulumendo umo pali aba ampeele ipepala apo alembele amashiwi ya musaalula. Natwele lilya ipepala kuli bakafundisha kabili uyu mulumendo balimutamfishe isukulu. Natontonkenye ukuti kanshi nga nalyebele bakafundisha lilya line fye aba balumendo batendeke ukuncusha!”—E fyalandile Sabina.
Bushe ulemona ukuti cinshi calengele Sabina ukukanaeba bakafundisha lilya line abalumendo batendeke ukumucusha? Bushe ifi acitile, fyali fye bwino nelyo iyo? Mulandu nshi?
IFYACITIKE 3:
“
Umwaice wandi umwaume Greg balimwingilile ku mwaume munankwe ilyo ali mu cimbusu. Ilyo amwingilile, amwebele ati, ‘Mfyompa.’ Greg alikeene lelo ulya mulumendo tafumine. Ici calengele Greg asunke ulya mulumendo.”—E fyalandile Suzanne.
Bushe ulemona kwati Greg balefwaya ukumucenda nelyo iyo? Mulandu nshi?
Bushe uletontonkanya ukuti cinshi cilenga abalumendo bamo ukufilwa ukweba bambi ukuti kwali umwaume munabo uwalefwaya ukubacenda?
Bushe kuti watila ifyo Greg acitile fyali fye bwino? Nga ni we, nga wacitile shani?
Ishibilapo na fimbi: Belenga icipandwa 32, “Kuti Naicingilila Shani ku Bacenda Abantu?”


c: text/html

text:
Bushe Ifyo Baibolo Yalanda pali Yesu fya Cine?
Icasuko ca mu Baibolo
Luka, umo pali kalemba ba Baibolo alandile pa fyo alembele pali Yesu ati: “
Nalikonka fyonse bwino bwino ukufuma pa kutendeka.”—Luka 1:3.
Bamo batila ifyo amabuuku ya Mbila Nsuma ayo Mateo, Marko, Luka na Yohane abali pano calo pamo na Yesu balembele, fyalyalwilwe mu myaka ya ba 300 C.E.
Lelo ku kutendeka kwa myaka ya ba 1900, mu Egypt mwalisangilwe iciputusha ce buuku lya Mbila Nsuma iyo Yohane alembele icacindama sana. Ici iciputusha nomba citwa ati Papyrus Ryland 457 (P52) kabili bacisungila mu John Rylands Library, ku Manchester, mu England. Muli ici ciputusha mwaba amashiwi ya pali Yohane 18:31-33, 37, 38 ayasangwa mu maBaibolo ya nomba.
Ici e ciputusha ca kale sana pa fimfungwa fya Amalembo ya ciGriki aya Bena Kristu. Abasambilila abengi basumina ukuti calembelwe nalimo muli ba 125 C.E, pa numa fye ya myaka 25 ukutula apo Amalembo ya kubalilapo yalembelwe. Amashiwi yaba muli ici iciputusha yamoyene na yaba mu fimfungwa fyasangilwe pa numa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
CHIPAANZI 5
Nikwakaba Zamangulwe Mbaani Bakaswiilila Leza, Alimwi Mbaani Batakamuswiilila?
Mumazuba aNowa ibiingi bakali kucita zibi. Matalikilo 6:5
Adamu aEva bakazyala bana, aboobo bantu bakavula munyika. Nikwakiinda ciindi, bamwi bangelo bakatobela kupapila kwa Saatani.
Bakaza munyika basikuzwata mibili yabantu kuti bakwate banakazi. Nkaambo kaako, bakazyala mabbabbani akali kuyoosya kaalanguzu.
Inyika yakazula bantu bakalikucita zibi. IBbaibbele litii: “Bubi bwabantu baansi bulayoosya, amiyeyo yoonse bantu njibayeeya mumyoyo yabo mibi luzutu mazuba oonse.”
Nowa wakaswiilila Leza akuyaka bwaato. Matalikilo 6:13, 14, 18, 19, 22
Nowa wakali muntu mubotu. Jehova wakaambila Nowa kuti wakali kuzoonyonyoona basizibi kabelesya zambangulwe.
Alubo Leza wakaambila Nowa kuti ayake bwaato, alimwi anjizye impuli yakwe abanyama bamisyobo yoonse.
Nowa wakacenjezya bantu atala aZambangulwe lyakalikuza, pesi tibakamuswiilila pe. Bamwi bakamuseka, pesi bamwi bakamusula.
Lino Nowa nakamaninsya kuyaka bwaato, wakanjizya banyama.
Yiiya Zyiingi
MAKANI MABOTU AAZWA KULI LEZA!
Nkamboonzi Leza Ncazumizya Bubi aMapenzi?
Bubi bwakatalika biyeni, alimwi nkamboonzi Leza ncalikubuzumizya kusikila lino? Mapenzi azoomana na?


text:
ICIPANDE ICIKALAMBA | CINSHI TULINGILE UKUBELA ABAFUMACUMI?
Bushe Kwaliba Abantu Abafumacumi Muno Nshiku?
Ba Hitoshi e balelokesha pa ndalama pa kampani akafwaila abantu incito mu Japan. Bushiku bumo ilyo balepituluka mu ndalama na bakalamba ba ncito, ba Hitoshi babebele ukuti balembe lipoti ya bufi. Ba Hitoshi balondolwele ukuti kampingu yabo tayalebasuminisha ukucita icintu ca musango uyu. Ici calengele abakalamba ba ncito batiinye ba Hitoshi ukuti baali no kubatamfya, ne ca cine balibatamfishe.
Mu myeshi yakonkelepo, ba Hitoshi balitendeke ukusakamikwa nga ca kuti baali no kusanga incito imbi. Ku ca kumwenako, bushiku bumo ilyo baile mu kufwaya incito, ba Hitoshi balondolwelele abaleingisha incito ukuti balefwaya fye incito ya kubomba mu bufumacumi. Abaleingisha incito batile, “Nshatalamonapo umuntu uwaba ifi!” Nangu ca kuti balupwa lwabo ne fibusa balibakoseleshe ukuti bafwile ukutwalilila ukuba abafumacumi, ba Hitoshi balitendeke ukutwishika nga ca kuti caliba fye bwino ukuba umufumacumi. Ku ca kumwenako, batile, “Nalitendeke ukutwishika nga ca kuti caliba fye bwino ukulalanda uko mpepa.”
Ifyacitikiile ba Hitoshi filanga fye ukuti te bonse abamona ukuti caliba fye bwino ukuba umufumacumi. Na kuba, bamo bamona kwati tacaba bwino ukuba umufumacumi, maka maka mu fya makwebo. Umwanakashi uubomba no kwikala ku South Africa atile: “Imomba na bantu abashaba no bufumacumi, kabili ici cilenga na ine inshita shimo ndefwaya ukulacitako ifyo bacita.”
Ukukanaba no bufumacumi ukwaseeka sana, kubepa. Mu myaka iyapita, ba Robert S. Feldman, aba pa University of Massachusetts Amherst kabili abasambilila ifyo bongobongo ibomba, basangile ukuti pa bantu abakalamba 10, abali 6 balabepa umuku umo mu mamineti fye 10 nga balelanshanya. Ba Feldman batile, “Ifyo twasangile fyalitupapwishe pantu tatwaleenekela ukusanga ukuti ifi e fyo ubufi bwaseeka.” Bushe te kuti tupape ukusanga ukuti nangu ubufi bwaseeka ifi, abantu abengi tabafwaya ukubabepa?
Cinshi ukubepa, ukwiba e lyo ne fintu fimbi ifyo abantu bacita mu bucenjeshi fyaseekela muno nshiku? Bushe ukukanaba no bufumacumi kulenga imikalile ya bantu ukuba shani? Ne cacindamisha, finshi tulingile ukucita pa kuti tatulecita ifintu ifingalenga twafilwa ukuba abafumacumi?


text:
MWIIPUSHO 2
Ino Ngumulandunshi Ndalisukama Ambomboneka?
INO INGA WACITA BUYANI?
Yeeya bukalo ubu: Julia na walilanga muligilasi ulalibona kwiina abuumbi. Nacibi kwaamba ayi bashali bakwe alimwi ababye balamulwiita ayi “ulikokete anga nkasamu,” lakwe ulalyaambila ayi, “ndisuniki kukokako paniinibo.”
Julia wayeeya mbweshi acite kwaamba ayi akoke. Wayeeya ayi ulyeelete kucileka kulya kwanshiku shiniini . . .
Ino inga wacita buyani na walinyumfwa bweenka mbuli Julia?
IMIKANA AKUYEEYA!
Cilibo kabotu kubikila maano mboboneka. Alimwi Baibo ilaambawo pakuboneka kabotu kwabanakashi mbuli Saala, Lakelo, Abigelo alimwi abasankwa mbuli Josefu, aDefedi. Baibo ilaamba ayi mwanakashi wa liina lya Abishagi wakalinga “mubotu abuumbi.”—1 Baami 1:4.
Nacibi boobo, bacanike baanji balaciindilisha kubikila maano mbobaboneka. Kucita boobo inga kwaleta mapensho anene abuumbi. Boona mbocibete boobo:
Kweelana abeshikwiiya sha buumi, bakacana kwaamba ayi 58 pesenti yabanakashi bacanike balalyaamba ayi baliinite abuumbi, nacibi boobo banakashi bashika ku 17 pesentibo, mbobakalinga kwiinite abuumbi.
Kweelana abeshikwiiya bamwi, 45 pesenti yabanakashi bakokete abuumbi bakalinga kuyeeya ayi baliinite abuumbi!
Mukweelesha kwaamba ayi bakoke, bacanike bamwi bacanika kwaamba ayi balicite bulwashi bwansala bwiitwa ayi anorexia—bulwashi bucaya bweshi kusa pamulandu wakulicaya ansala.
Na ulicite shitondesho sha bulwashi bwa anorexia, nabi bulwashi bumwibo bwisa pamulandu wakutalya, langoola lucafwo. Cakutaanguna lwiita bashali bako na muntu umwi munene ngoshoma. Baibo ilaamba ayi: “Shicibusa wancinencine ulatondesha lusuno ciindi coonse, alimwi ngomukwanu wakashalilwa kukucafwa mumapensho.”—Tushimpi 17:17. NWT
KUCINJA KUBOTU NKWEENGA WACITA!
Kwaamba cakwiila, buntu bwamukati mbobupa muntu kuboneka kabotu na sobwe. Yeeya Abusalomu mwaana wa Mwaami Defedi. Baibo ilaamba ayi:
‘Takwakalingawo musankwa wakalinga kulumbaishikwa pakuboneka kabotu mbuli Abusalomu. . . . Taakalinga kucitewo kampenda kuswabo kumutwi kushika akumyeendo.’—2 Samwelo 14:25.
Nacibi boobo, munyamata uyu wakalinga kulibonesha abuumbi, kusunishisha kuba ampuwo, alimwi akutashomeka! Aboobo Baibo tayaambi shibotu pali Abusalomu; ilatondesha ayi wakalinga muntu wa miibo ibiibi abuumbi; muntu utalisendi, alimwi ucite moyo ubiibi wakucaya.
Nceceeco Baibo ncoiitululikila ayi:
‘Amulifwalike buntu bupya.’—Bene Kolose 3:10. NWT
“Kulibotesha kwanu kutabibo kwapansengwe . . . , sombi akube kwamukati mumoyo.”—1 Pita 3:3, 4.
Nabi kwaamba ayi cilibo kabotu kuyanda kulibotesha, cintu cisuniki abuumbi kwiinda mboolibona, njimibo njoocite. Mukuya kwaciindi, miibo ibotu ilakucafwa kuba muntu uboneka kabotu kwiinda mbonekelo yamubili wako! Mwanakashi wacanike wa liina lya Phylicia wakaamba ayi: “Na uli mubotu, bantu balakonsha kufwambaana kukubona, sombi buntu bwamukati alimwi amiibo ibotu njeenga bantu bebaluka pali ndiwe.”
ATUBONE PAMAKANI AMBOOLIBONA
Sa liinji ulalinyumfwa cibiibi amboboneka?
Sa wakayeeyawo kale shakunana mafuta asalalisha na kuciindilisha kuliima kulya kwaamba ayi ucinje mboboneka?
Na kacikonsheka, nciinshi nceenga wasuna kucinja pamubili wako kwaamba ayi unolibona kabotu? (Congaawo sheesho shoonse nsheenga wacinja.)
KULAAMPA
KWIINA
MISUSU
MUBILI WAKO
KUMEENSO
KUSALALA NA KUSHIIYA
Na wakumbula ayi ee kumiipusho yobilo yakutaanguna, alimwi na wacongaawo shintu shotatwe nabi kwiindaawo pamwiipusho watatu, yeeya makani aya: Inga walangila kwaamba ayi bamwi tabakuboni mbuli mboolibona. Ncintu cuubu abuumbi kuciindilisha kucita shintu alimwi akulisukama amboolibona.—1 Samwelo 16:7.


text:
CIPANDE 11
U Mulandu ci Uno Ucuzi Wavulila?
1, 2. Iiuzyo ci lino antu aingi yakauzya?
ELENGANYINI ukuti cimuza icipisye icikakatusya manzi pali yemba (Tsunami) conona umuzi. Kuze, icipondo cingila umu calici nu kupika imfuti mumu kwene nu kumola antu aingi, na yauze yacisika icipisye. Alino Kuze nako, nyina wafwa uku ulwale wakwe kansa nu kusya ana 5.
2 Lino a mazanzo aipisye ndi yaa yacitika, antu aingi yakauzya ukuti “U mulandu ci uno ivintu vya musango uu vikucitikila?” Antu aingi yakauzya u mulandu uno lupato nu ucuzi vyavulila muno nsi. Uzye namwe mwatala mwelenganyapo vivyo?
3, 4. (a) A mauzyo ci yano Habakuku uzizye? (b) Nga Yeova wamwaswike atuli?
3 Muli Baibo tukasambililamo ukuti na aomvi yakwe Leza acumi aaliko mpiti nayo kwene yuzyanga mauzyo ya musango ndi uu. Wenga pali yaayo a kasema Habakuku, uuzizye Yeova ati: “Uzye pa cani cino ukulondela kuti nalukulola amacuzi kwene yaa? Uzye pacani ukuzumilizya kuti ukakasi utwalilile? Apali ponsi nkalukulola uononesi nga ni nkondo. Pali ulwete nu kupazyanya ukukalamba.”—Habakuku 1:3.
4 Pali Habakuku 2:2, 3 tukawelenga vino Yeova waswike mauzyo yano Habakuku uzizye alino na vino wamulavile ukuti alazifya ivintu. Yeova watemwa sana antu. Baibo ikati: “Wene akamusakamala.” (1 Petulo 5:7) Leza wapatisya uyi nu ucuzi kucila na vino antunze yapata ivintu vivyo. (Ezaya 55:8, 9) Fwandi, lekini tulande pi uzyo ilyakuti, U mulandu ci uno umu nsi mwavulila ucuzi?
U MULANDU CI UNO UCUZI WAVULILA VII?
5. Ivyani vino ya kasambilizya aingi yakalanda pa kucula kwa antu? Nga Baibo yene ikasambilizya ikuti uli?
5 Yasimapepo na ya kasambilizya yakalanda ukuti Leza aliwe akalonda kuti antu yaacula. Yamwi nayo yakati vyonsi ivikacitikila umuntu, kumwi ni viipe kwene a Leza uwatantika kuti vyacitika, nu kuti tutalatala tuvwikisye umulandu uno wacitila vivyo. Antu yamwi nayo yakalanda ukuti antu yonsi kumwi na ana kwene, yakafwa pakuti yakikale na Leza ukwiyulu. Lelo vyonsi vivyo visi vya cumi. Yeova asilenga ivintu viipe ukucitika. Baibo ikati: “Leza asicita icintu iciipe, awe. Wamaka yonsi asifyenga umuntu foo!”—Yobo 34:10.
6. Uzye i cani icalenga ukuti antu aingi yaapeela Leza umulandu ukuti aliwe akaleta ucuzi umu nsi?
6 Antu aingi yakapeela Leza umulandu ukuti aliwe akalenga ucuzi onsi, pano yakaelenganya ukuti aliwe akateeka insi. Nomba wakwe vino twasambilile umu Cipande 3, kateeka wa nsi yii, a Satana Ciwa.
7, 8. (a) U mulandu ci uno umu nsi mwayela sana ucuzi?
7 Baibo ikatuneena ukuti: “Insi yonsi ili pisika lya utesi wa Mwipe wilya.” (1 Yoane 5:19) Kateeka wa nsi ii, Satana, wakalipisya napya u munkalwe. Wene “akasomba antu amu nsi.” (Umbwilo 12:9) Antu aingi yakamukolanya. Fwandi ali mulandu onga uno mu nsi mwavulila ulupato, usomvi, nu unkalwe.
8 Kwaya imilandu nayuze iyalenga kuti mu nsi muye sana ucuzi. Lino Adamu na Eva yaapondwike, iifyo lyasalangine uku yana yao. Pa mulandu wi ifyo kwene lii, antu yakalenga kuti antu yauze yacula. Ilingi yakalondesya ukuluta auze. Yakalwa, yakaya uku nkondo, nu kucuzya auze. (Kasambilizya 4:1; 8:9) Insita zimwi icikalenga kuti antu yacula, “i nsita ni vintu ivikacitika ukwaula kwenekela.” (Kasambilizya 9:11, NW) Lino antu yazanwa apa cifulo apasi ningo, na pa nsita iisi ningo, yangaponelwa na mazanzo nanti sile ivintu vyuze iviipe.
9. U mulandu cino uno tungasininkizizya ukuti kufwile kwaya icalenga ukuti Yeova aleke sile ucuzi utwalilile?
9 Yeova asi aliwe akalenga ukuti kuye ucuzi. Asi aliwe akalenga ukuti kuye inkondo, upondo, nanti kucuzya antu. Leza asi aliwe akalenga kuti kuye mazanzo wakwe, ivilundumusi, miza iipisye iikakatusya manzi pali yemba, nanti sile iimvula ya citalawe. Nomba limwi mungelenganya muti, ‘Ndi cakuti Yeova aliwe wakwatisya maka mu uumbo onsi, u mulandu ci uno asilesezya kuti vintu iviipe vitacitika?’ Twamanya ukuti Leza akatusakamala sana, fwandi kufwile kwaya icalenga ukuti aleke sile ucuzi ukutwalilila.—1 Yoane 4:8.
U MULANDU CI UNO LEZA WAZUMILIZIZYA UCUZI?
10. Uzye Satana watwisike uli miteekele yakwe Yeova?
10 Satana wasomvile Adamu na Eva lino yali mu calo ca Edeni. Satana walanzile ukuti Leza wali a Kateeka mwipe. Satana wanenyile Adamu na Eva ukuti kwaya icintu cimwi cisuma cino Leza wayafisa. Satana walondanga Adamu na Eva yazumile ukuti wene angaya akateeka musuma kuluta Yeova, nu kuti yangaikala ningo ukwaula ukuteekwa na Leza.—Utandiko 3: 2-5; lolini Vyeo Vya ku Mpela pa namba 27.
11. Iuzyo ci lino tulinzile ukwasuka?
11 Adamu na Eva yatuvwilile Yeova nupya yamupondokiile. Yelenginye ukuti yaakweti insambu zya kuisoolwela pa cisuma ni cipe. Uzye Yeova wali nu kucita vyani pa kusinila ya cipondoka yaya ukuti vino yasoolwile ukucita vitali ningo, nu kuti aliwe sile wamanya ivingatuzipila?
12, 13. (a) U mulandu ci uno Yeova atumozile yacipondoka lilikwene sile lino yapondwike? (b) U mulandu ci uno Yeova wazumilizizya Satana ukutungulula insi na antunze ukuiteeka aineco?
12 Yeova atononyile Adamu na Eva lilikwene sile lino yapondwike. Lelo wayazumilizye ukukwata ana. Lyene Yeova wapile isyuko kuli ya mwana Adamu na Eva ilyakuisoolwela wino yangatemwa ukuti ayateeka. Yeova walondanga kuti mu nsi yonsi muye antu amalilike, nupya cico i cali nu kucitika nanti Satana angezya uli ukucilikila.—Utandiko 1:28; Ezaya 55:10, 11.
13 Satana watwisike imiteekele yako Yeova ale na angeli imintapendwa yakulolako. (Yobo 38:7; Danieli 7:10) Fwandi Yeova wapeezile Satana insita pakuti cimanyike ningo ngi cakuti vino Satana walandanga vyali ivyacumi. Yeova wapezile na antu insita ya kuiteeka aeneco ale Satana akutungulula, pakuti cimanyike ngi cakuti antu yangaiteeka ningo kwaula utunguluzi wakwe Leza.
14. Uzye vino Yeova waleka sile ukuti antunze yaaiteeka, i vyani ivyacitika?
14 Pa myaka iingi antunze yezya ukuiteeka nomba ivintu vikuya vikwipilako sile. Satana wasinilwa ukuti u wa ufi. Antunze yakalondekwa ukutungululwa na Leza. Kasema Yelemiya walungike lino wavwanzile ati: “Nemo namanya, we Yeova ukuti umuntu atange aisoolwele umweneco uyo wakwe. Kusi umuntu uwakwata amaka akutungulula intampulo zyakwe.”—Yelemiya 10:23, NW.
U MULANDU CI UNO YEOVA WALEKELA UCUZI UKUTWALILILA?
15, 16. (a) U mulandu ci uno Yeova walekela ucuzi ukutwalilila apa nsita itali? (b) U mulandu ci uno Yeova atafumizyapo intazi zino Satana waleta?
15 U mulandu ci uno Yeova walekela sile ucuzi ukutwalilila apa nsita itali? U mulandu ci uno asilesezya ivintu ivipe ukucitika? Papita insita pakuti cisininkiziwe ukuti Satana atanga ateeke ningo. Apa myaka iingi cuze, antunze yezya na maka yonsi ukuiteeka umu nzila izipusane-pusane, nomba ivintu vyatwalilila sile ukwipilako. Nanti cakuti yaalunduluka sana muli vyakwe sayansi nu mu vyakupangapanga, lelo lufyengo lwene, ucuzi, upondo, ni nkondo, alino vikalu-kuvulilako sile. Fwandi tutanga tuiteeke ningo ukwaula ukutungululwa na Leza.
16 Lelo, Yeova ataafumyapo intazi zino Satana waleta. Pano acita vivyo, nga cikaloleka kwati akatungilila uteeko wako Satana, nupya Yeova atalatala acite vivyo. Nakapya, cingalenga antu yalole kwati yangaitungulula aeneco ukwaula uwavya. Nomba, ukwelenganya vivyo, uufi sana, na Yeova atange azumilizye cico. Leza wene asitumpoka.—Ayebulai 6:18.
17, 18. Uzye Yeova alacita uli pa viipe vyonsi vino Satana waleta?
17 Uzye Yeova angafumyapo ivipe vyonsi ivyafuma muli ucipondoka wakwe Satana na antunze? Ee. Kuli Leza kutaya icakoma. Yeova wamanya insita lino vyonsi vino Satana watwisika pali aliwe vilamanyikwa ningo ndi vyacumi. Lyene alalenga insi ukuya paladaise wako vino walondanga kuti iye. Yonsi aya “umu malindi” yalatuutuluka. (Yoane 5:28, 29) Antu yatalatala yalwale nanti ukufwa. Yesu alafumyapo iviipe vyonsi vino Satana waleta. Yeova alaomvya Yesu kuti “aonone vino Ciwa wacita.” (1 Yoane 3:8) Tukataizya pali vino Yeova watutekanizizya, pakuti tungamumanya nu kusoolola ukuti aye kateeka witu. (Welengini 2 Petulo 3:9, 10.) Na lino twacula wene akatwazwa ukusipikizya.—Yoane 4:23; welengini 1 Kolinto 10:13.
18 Yeova asitupatikizya kuti tusoolole aliwe ukuya Kateeka witu. Wapeela antu untungwa wa kuisoolwela. Lekini tulande pali vino uwila uu wacindama kuli sweswe.
UZYE MUMAOMVYANGA ULI UWILA UNO LEZA WAMUPEELA?
19. U wila ci ucindamisye uno Yeova watupeela? U mulandu ci uno tulinzile ukutaizya pa wila kwene uwo?
19 Uwila uu ucindamisye uwa kuisoolwela vyakucita uno Yeova watupeela ukalenga tupusaneko sana ni nyama. Swemo tungaisoolwela vino tukulonda ukwikala nanti ukuisoolwela ndi tukulonda ukuombela Yeova nandi foo. (Mapinda 30:24) Nupya, tutaya wakwe ya masyini akaomba sile vino yayapangile ukuomba. Twakwata untungwa wa kuisoolwela vino tukulonda ukuya, aangaya ivyuza vitu, nanti sile vino tukulonda ukucita umu umi witu. Yeova akalonda kuti twaipakizya umi.
20, 21. I cintu cii lyene icisuma cino mungasoolola ukucita?
20 Yeova akalonda kuti tumutemwe. (Mateo 22:37, 38) Waya wa mu muvyazi umonsi aakatemwa ngi cakuti umwana wamunena wati “Tata nataizya,” asi pa mulandu wakuti umwana wiyo iyamunena sile ukuti avino alande, lelo umwana wiyo waipingula sile umwineco ukuti ataizye ya isi. Yeova watupeela untungwa wa kuisoolwela ngi cakuti tukulonda ukumuombela nanti foo. Satana, Adamu, na Eva yasoolwilepo ukukana Yeova. Nga mwemo mumaomvyanga uli wila uno mwapeelwa?
21 Mwaomvya uwila winu ukuombela Yeova. Kwaya antu aingi apingulapo ukuzanzya Leza nu kukana Satana. (Mapinda 27:11) Uzye namwe mungacita uli pakuti muce mwikale umu nsi ipya yakwe Leza lino alafumyapo ucuzi onsi? Icipande icilondelilepo cilasuka iuzyo lii.


text:
Uzye Mukapata Antu Yano Mwapepanga Nayo Mpiti?
Ya Nte Yakwe Yeova awatiziwe akuti pali ino nsita yata ukusimikila, nanti limwi yaitalusya nu ku ina Klistu yauze amu cilongano, tutaayapata foo. Antu ya musango uo tukaaya umu kuyatandalila pakuti tuyakomelezye kuti yalondesya vyakwe Leza.
Tusizinga sile umuntu aliwensi uwacita uluyembu. Lelo, ndi cakuti Nte uwawatiziwa akutama masunde aya muli Baibo kwaula kuti alapile, lyene akazingwa. Pano Baibo ikalanda ukuti: “
Zingini umuntu ali wensi mwipe uwa munomuli.”—1 Kolinto 5:13.
Uzye cikaaya uli ndi cakuti umonsi wazingwa nomba umuci wakwe na ana yene yasyala a ya Nte Yakwe Yeova? Umonsi wiyo asitwalilila ukuombela capamwi nu lupwa lwakwe muli vyakwe Leza, nomba akatwalilila ukuya a iya nanti muvyazi wa yana wakwe vino caya lyonsi. Insansa zyene izya mu cupo nu kutemwa ukwa mu lupwa vikatwalilila.
Azingwe nayo kwene yangaiza uku kulongana naswe. Nupya ndi cakuti yakulonda, ya eluda amu cilongano yangaayasunda kuomvya malembelo. Cino ya eluda yakalondesya ukucita u kwazwa umuzingwe ukuya ni miyele isuma pakuti angaca aye Nte Wakwe Yeova nupya kwene. Aazingwe aakata ukucita iviipe nupya akalangizya ukuti yakulondesya kuti yalondela masunde aya muli Baibo, yakaweziwa umu cilongano nupya kwene..


text:
LUFUNJISHO 18
Tukwasha Byepi Balongo Betu Baji mu bya Malwa?
Inge kwamweka bya malwa, Bakamonyi ba kwa Yehoba ponkapotu batendeka kunengezha bya kukwasha balongo babo baponenwa na bya malwa. Kino kimweshatu patoka byo twitemwa atweba bene na bene. (Yoano 13:34, 35; 1 Yoano 3:17, 18) Twakonsha kwibakwasha byepi?
Tupana mali. Mu Yudea byo mwaponene kipowe kya nzala, bena Kilishitu batanshi mu Antioka batumijile bano balongo babo bena Kilishitu mali. (Byubilo 11:27-30) Byobyo tuba ne atweba, inge twaumvwa’mba balongo mu mapunzha amo mwaya ntanda babena kumanama, tutuma mali kupichila mu kipwilo kyetu akukwasha boba babena kumanama.—2 Kolinda 8:13-15.
Twibapa byo bakajilwa. Bakulumpe mu kipwilo baji kwamwekela bya malwa bamona kuba’mba bonse ba mu kipwilo batanwa kabiji bazhikijilwa. Kavoto ka bukwasho ko katangijila ne kwabila balongo betu kajo, mema a kutoma awama bulongo, bivwalo, mwakulaala ne muchi. Bakamonyi bavula bayuka mingilo bepana kwingijisha mali abo kuya na kukwasha bakwabo ba mu lwitabilo kushimukulula mazubo abo ne Mazubo a Bufumu aonaika na kinkunkwila. Kukwatankana kwa jibumba jetu ne kupilwa kwingijila pamo kwitulengela kunengezha bukiji bukiji bibena kukebwa inge kwamweka bya malwa. Nangwa kya kuba tukwasha “bakwetu ba mu lwitabilo,” tukwasha ne bantu bakwabo ba mu bupopweshi bwapusana pusana.—Ngalatiya 6:10.
Twibatekenesha na Binembelo ne kwibalengela kuchinchika. Aba baji mu bya malwa bakebewa kwibatekenesha. Mu bimye bya uno mutundu, Yehoba, “Lesa wa lutekenesho lonse” ye witukosesha. (2 Kolinda 1:3, 4) Twisamba pa milaye ya mu Baibolo na bapopomenwa ne kwibabula’mba, Bufumu bwa Lesa katatakatu bukafumyepo bya malwa byonse bilengela bantu kumanama.—Lumwekesho 21:4.
Mambo ka Bakamonyi o bayila bukiji na kukwashañana inge kwamweka bya malwa?
Ñanyi lutekenesho lwa mu binembelo lo twakonsha kwisambapo na bapuluka mu bya malwa?


text:
ILYASI 2
Calo Icisuma Cuze
LOLA vino insi ikuloleka paa! Vyonsi ivilimo vikuloleka ningo sana! Lola isote ni imiti, maluwa alino ni inyama zyonsi izili mwenemo. Uzye ungasonta apali inzovu na ya cisama?
Nga lyene caali uli pakuti insi iziipe vii? I cisuma, leka tusambilile vino Leza wacisile pa kutupekanyizizya insi.
Nkoleelo, Leza wameziizye umulemvwe pakuti wavimbilikizya umusili. Nakupya, wameziizye utumelwa utupusane-pusane ni vimpuuza alino ni imiti. Ivimelwa kwene vii, i vikalenga ukuti insi yaloleka ningo. Nomba, kwaya umulimo nauze uno vikaomba. Vimwi pali vii, vikatupeela ivyakulya ivisuma sana.
Mukuya kwa nsita, Leza wapanzile inswi ukuti zyaowa umu manzi ni vyunyi ukuti vyapapuka umu lwelele. Wapanzile ya simbwa, ya nyau ni mfalasi; inyama izikulu ni zinoono. Uzye iinyama ci izyaya umupiipi nakuno mwikala? Uzye tutafwile ukutemwa sana pa vintu vyonsi kwene vii vino Leza watupangila?
Lyene ni ca kusyalikizya, Leza wazifizye sana incende imwi inoono umu nsi. Leza watandike ukwama incende kwene ii ukuti i calo ca Edeni. Yaali incende isuma cuze. Vyonsi kwene ivyalimo vyalolekanga ningo sana. Nupya Leza walondanga ukuti insi yonsi ice iziipe wakwe vino wazifiizye icalo kwene cii.
Nomba, lola nupya pa cikope kwene cii. Uzye watuumanya cino Leza waweni ukuti pasi? Leka tulole.
Utandiko 1:11-25; 2:8, 9.


text:
KYAMBA KYA USOPA (KYA KUFUNDAMO) Kasalakanduba 2017
Mu kino kyamba muji mitwe ya kufunda kutendeka pa 25 September kufika pa 22 October, 2017.
Nanchi Muji na Muchima wa Kupembelela Saka Mwatekanya Nyi?
Bakalume ba Yehoba ba kishinka ba kala baipuzhanga bimye binga byo bakatwajijila kupita mu makatazho, bino Lesa kechi wibakambwile pa kwipuzha bino ne.
“Mutende wa Lesa Wakila Milanguluko ya Bantu”
Nanchi mwakiipuzhapo kala ene mambo Lesa o aswishisha kuba’mba mupite mu meseko a kubula ne kuketekela nyi? Inge ibyo, ñanyi kintu kyakonsha kwimukwasha kuchinchika ne kuketekela mwi Yehoba na muchima yense?
LIFE STORY
Mu Kuchinchika Meseko Mufuma Byawama
Mambo ka Bakamonyi banyemejile ku Siberia o baambilanga’mba babena kukeba bañombe, bino saka babena kukeba bantu bakufunjisha pe Lesa? Tangai jishimikila ja bwikalo bwa ba Pavel Sivulsky ne benakwabo ba Maria pa kuba’mba mutane mukumbu.
Byo Tuvuula Bumuntu bwa Kala ne Kwibusankilapo
Inge twavuula bumuntu bwetu bwa kala, kechi twafwainwa kupelelatu ponkapo ne, twafwainwa kwibusankilapo. Twakonsha kuba byepi bino, nangwatu inge kya kuba twajinga na byubilo byatama pa kimye kyabaya?
Byo Tuvwala Bumuntu Bupya ne Kutwajijila Kwikala Nabo
Yehoba wakonsha kwimukwasha kwikala na byubilo byawama bimwesha’mba mwavwala bumuntu bupya. Akilangulukai pa byo mwakonsha kumwesha kifyele, lusa, kwipelula, ne kukooka muchima.
Butemwe—Kyubilo Kyanema Bingi
Binembelo byamweshatu patoka’mba butemwe ke kipangwa kimo kya mupashi wazhila wa Yehoba. Bino nanchi butemwe bo bu ka? Mwakonsha kwikala byepi na butemwe? Mwakonsha kumwesha byepi butemwe pa juba pa juba?
FROM OUR ARCHIVES
“Ñanyi Kimye kyo Tukekala na Kubuñana Kukwabo?”
Ki ka kyalengejile kushonkena kwajingako mu Mexico City mu 1932 kwataainwetu bantu bacheche kuya bingi nkuwa?
Mepuzho Afuma ku Batanga
Mambo ka jishimikila ja kusemwa kwa kwa Yesu jiji mu buku wa Mateo o japusena na jiji mu buku wa Luka?


text:
Icisimicisyo 38: Abacetesi 12
LOLESYA ifisepo aba balalume bamintile. Bona ubukulu bwa cisango ca mfaina. Abalalume bobilo bacitemba pa mitembo ya bantu bobilo. Pano bona imikuyu ne fya balimono. Pano kani nipi ifisepo ifiweme fyafuma? Fyafuma mu calo ca Kanani. Anuko’kweba ati ku Kanani eko Ablaamu, Isaci na Yakobi baikele impindi imbi. Pano pa mulandu wa nsala Yakobi ne lupwa lwakwe, balikukiile ku Ijipiti. Ili papita imyaka 216, Mose alukutungulula abaIsilaeli ukubwelela ku Kanani. Bafika pa mupunda mu mpanta apetwa ati Kadesi.
Abantu ababipile e balukwikala mu Kanani. Pano Mose atuma abacetesi 12, ne kubabula ati: ‘Kamuya mukabone, kani bali banga abantu abekalamo’mo, kabili ne kukosa kwabo kuli syani uku bali nako. Mukabone kani umusili uweme ukumesye’fintu. Mukaletepo ifisepo fimbi.’
Ili abacetesi babwela ku Kadesi, babula Mose ati: ‘Muli bucine calo iciweme makosa.’ Pakusininkisya, balanga Mose ifisepo fimo fimo. Pano abacetesi 10 balabila ati: ‘Abantu abekalo’ko bapamfi kabili bamakoso’kwakuti. Bakatwipaya kani tukesye ukupoke’calo.’
AbaIsilaeli baumfwo’mwenso ili baumfwe’fi. Balabila ati: ‘Nga caliweme fwebo ukufwila mu Ijipiti neli ukufwila mu mpanta umu.’ Fyopele’fyo kabalabila ati: ‘Bakatwipaya mu nkondo, abakasi besu ne bana besu bakaba fyakutapwa. Nga tusale imbi intangisi iya kupyanika pali Mose, kabili tubwelele na ku Ijipiti!’
Pano abacetesi bobilo bacetekela muli baYehoba, kabili baesya ukweba abantu ati bekale celele. Amasina abo ni Josyua na Kalebi. Balabila ati: ‘Tekubatina. BaYehoba bali na fwebo. Cikabe’cipubile kuli fwebo ukupoke’calo. Pano abantu tabalukufwayapo ukukutika. Bafwaya ne kwipaya Josyua na Kalebi.
Pano ici calenga baYehoba ukukalipa makosa, kabili babula Mose ati: ‘Ukutatika pa bakukumana imyaka 20 ne kuya peulu tapapo uukengila mu calo ca Kanani. Balibwene ifimpelampela ifi nacitile mu Ijipiti na mu mpanta, pano tabancetekelepo. Lomba bakalukupitana mu mpanta imyaka 40 mpaka uwakupelako akafwe. Benka lukoso Josyua na Kalebi e bakengila mu calo ca Kanani.’
Ifyakupenda 13:1-33; 14:1-38.
Ifyakwipusya
- Kani ifisepo ulukubona mu cikope filukuboneka syani, kabili nipi fyafuma?
- Mba nindo Mose atumina abacetesi 12 ku calo ca Kanani?
- Findo abacetesi ikumi balabila ili babwela kuli Mose?
- Mba’bacetesi bobilo balanga syani ati balicetekele muli baYehoba, kabili nibani amasina abo?
- Mba nindo baYehoba bakalipila, kabili findo babula Mose?
Ifyakwipusya na fimbi
- Pendeni Ifyakupenda 13:1-33.
Nibani basobwelwe ukuya mu kucete’calo, kabili niesa masyuko bakwete? (Pen. 13:2, 3, 18-20)
Mba nindo ifyalabile Josyua na Kalebi fyapusanine ne fyalabile abacetesi bambi, kabili ifi filatufunde’ndo? (Pen. 13:28-30; Mat. 17:20; 2 Kol. 5:7)
- Pendeni Ifyakupenda 14:1-38.
Nikwisa kucenjesya twelelwe ukumfwila pa lwa kuŋwinta abemakanisi ba baYehoba pa calo? (Pen. 14:2, 3, 27; Mat. 25:40, 45; 1 Kol. 10:10)
Mba Ifyakupenda 14:24 filalanga syani ati baYehoba balabika amano ku mupyungisi wabo umo umo? (1 Imf. 19:18; Ifisi.15:3)


text:
JUNE 8, 2015
UKRAINE
Kochi wa mu Ukraine Wanemeka Luusa lwa Bakana Kutwela Bushilikale
Milukuchi ya bamulwila ntanda ne nkondo yajinga ku musela wa kyalo ya Ukraine yalengejile ndamakyalo kukambizha kutwezha bashilikale mu 2014. Ba Vitaliy Shalaiko, Bakamonyi ba kwa Yehoba bajinga bashilikale bayile na kwibatotolwesha ko bebechile. Byo bajinga mu mbokoshi mu kochi wa bashilikale wa Military Commissariat, ba Shalaiko baambile’mba jiwi jabo ja muchima kechi jakonsha kwibaswisha kutwela bushilikale ne, kabiji balombele kwibapako mingilo ikwabo.
Ba ku ofweshi wa bashilikale bakaine amba ba Shalaiko kechi baji na luusa lwa kukana kutwela bushilikale ne, ne kwibapamo mambo a kukana kutwela bushilikale. Kino kyo kyajinga kimye kitanshi kutotolwesha bakana kutwela bushilikale na mambo a bya bupopweshi byo baitabilamo.
Ba Shalaiko na mambo a kuba’mba bajingapo bashilikale, bayuka kuba’mba kafulumende ukeba kuzhikijila kyalo ne bangikazhi babo. Nangwa byonkabyo, ba Shalaiko balangulukile pa byakebelenga kafulumende ne byaamba Baibolo kuba’mba twafwainwa ‘kupana bintu bya kwa Kesala kwi Kesala, kabiji bintu bya kwa Lesa, kwi Lesa.’ Byo baji bena Kilishitu, ba Shalaiko bashiinwa kuba’mba bafwainwa kunemeka bumi bwa bantu ne kwibatemwa kimye kyonse bantu bonse. *
Ano Mambo aji ku Kochi: Nanchi Kukana Kutwela Bushilikale Mambo Nyi?
Pa 13 November mu 2014, kochi wa Novomoskovsk District Court ku Dnipropetrovsk wapelemo mambo a bumbanzhi ba Shalaiko mambo bakaine kutwela bushilikale. Kyatainwe kuba’mba kechi banyemanga bashilikale nangwa bashabyambo inge bebeta kwiya na kutotolola ne. Kochi wachibile’mba ba Shalaiko baji na luusa lwa kukana kutwela bushilikale ne kwingilako mingilo ikwabo mambo baji mu bupopweshi bubula kuswisha kutwela bushilikale.”
Kabiji kochi waambile ne kuba’mba ba Shalaiko baji na luusa lwa kwingila mingilo ikwabo kwesakana na byaamba “buku wa mizhilo wa kyalo kya Ukraine.” Baambile ne kuba’mba kochi wa European Convention on Human Rights * ne wa European Court of Human Rights (ECHR) uzhikijila luusa lwa bantu lwa kukasuluka mu bya bupopweshi. Mutonyi wabingishe ba Shalaiko na mambo o bebapelengamo a kukana kutwela bushilikale kya nshiji.
Ano Mambo Beabwezhezhe ku Kochi: Nanchi Kwinengezha ku Nkondo Kwanema Kukila Jiwi ja Muchima Nyi
Shabyambo wa kafulumende pa kubwezha ano mambo ku kochi waambile’mba, kuzhikijila kyalo kwesakana na byaamba mizhilo kwanema kukila luusa lwa bantu lwa kukasuluka mu bya bupopweshi nangwa lwa kusalapo kwingila mingilo ikwabo. Uno Shabyambo waambile’mba byachibile mambo kochi wa ECHR kechi bingila kimye kya kwinengezha kuya ku nkondo ne.
Pa 26 February mu 2015, kochi ko bambila mambo o bwezhapo jibiji wa Appeal Court wa ku Dnipropetrovsk wachibile’mba, “kukana kutwela bushilikale kimye kya kwinengezha kuya ku nkondo na mambo a jiwi ja mu muchima kechi kukainamotu kya nshiji ne.” Pa kuchiba ano mambo, kochi watajilepo ne pa byatabilamo ba Shalaiko ne pa byaachibile mambo kochi wa ECHR waambile’mba, “bino byatabilamo bantu bebyambapo mu muzhilo nambala 9 wa [European] Convention” * waamba pa luusa lwa kwifuukwila bintu, pa jiwi ja muchima ne pa bya bupopweshi. (Article 9 of the [European] Convention”)
Kochi kobabwezhezhe mambo waambile’mba muzhilo nambala 9 wa European Convention on Human Rights kechi waswisha, “‘Kuzhikijila kyalo’ . . . kulengela kubula kunemeka luusa lwa bantu ne.” Bamitonyi baambile’mba, “luusa lwa kukana kutwela bushilikale kechi twafwainwa kwilunyanchijila na mambotu a kuzhikijila kyalo ne.” Bachibile’mba, mizhilo ya kyalo kya Ukraine yaswisha bantu kusalapo kwingila mingilo ikwabo, ingila ne mu kimye kyakwinengezha kuya na kulwa nkondo. Kochi ko babwezhezhe ano mambo wabingishe ba Vitaliy Shalaiko, byonka byachibile kochi mutanshi.
Kechi Mambo Kuba Bintu Kwesakana na Luusa lwa Bantu ne
Abino kochi uji ku musela wa kyalo kya Ukraine byobyo afuukwilepo, wanemekele luusa lwa bakana kutwela bushilikale ne kuswisha bantu kwingilako mingilo ikwabo nangwa kya kuba kyalo kyakebelenga bantu kutwela bushilikale bukiji bukiji. Byo bafuukwile pa mambo a ba Shalaiko byaijilemo na byaamba mizhilo ilondela byalo byonse mwaya ntanda yaamba pa bakana kutwela bushilikale. *
Nangwa byonkabyo, Shabyambo wa kafulumende wabwezhezhe jikwabo ano mambo ku kochi. Pano bino kochi utala pa mambo a bumbanzhi wa High Specialized Court of Ukraine for Civil and Criminal Cases watajilepo pa byo aambilenga ne kukana byachibile kochi mutanshi. Pa 30 April mu 2015, bashabyambo ba ba Shalaiko bakaine byalobele uno shabyambo wakebelenga kubwezhapo ano mambo jikwabo.
Ba Vitaliy Shalaiko baji pa Bakamonyi bavula bingi mu Ukraine bo baichile kuba’mba batwele bushilikale. Baya kimye kyonse inge bebeta ne kulomba mu mushingi kwibaswisha kwingilako mingilo ikwabo yaswañana na byo baitabilamo. Bakamonyi bavula balomba kwibapako mingilo ikwabo bebaswisha, bachechetu bobo babena kutotolwesha. Pa kino kimye kochi mukatampe wa mu kyalo kya Ukraine ye uji na luusa lwa kuswisha Bakamonyi bakana kutwela bushilikale kwingila mingilo ikwabo.
^ par. 7 Monai kibaba kya kuba’mba “Mambo ka Bakamonyi o Babujila Kuya ku Nkondo?”
^ par. 10 Kyalo kya Ukraine kyaswile byaambile kochi wa European Convention on Human Rights mu 1997.
^ par. 13 Kochi kobambila mambo o babwezhapo jikwabo wachibile mambo byonka byachibile kochi wa ECHR mambo a Bakamonyi ba kwa Yehoba ba mu Moscow o balobejila kyalo kya Russia ne mambo ba Bayatyan o balobejile kyalo kya Armenia.
Monai mambo ba Bayatyan o balobejile kyalo kya Armenia [GC], no. 23459/03, §§ 98-111, ECHR 2011; Jeong et al. v. Republic of Korea, UN Doc CCPR/C/101D/1642-1741/2007 (24 March 2011) §§ 7.2-7.4.


text:
Jishimikila 115: Paladisa Mupya Panopantanda
AKIMONA bino bichi byalepa, maluba abena kumwekana bulongo ne mitumba yalepa. Nanchi bino bintu kechi bibena kumweka bulongo papo nenyi? Mona kangulungu byo kabena kumyanga mu kuboko kwa uno kalombwana. Kabiji akimona mabokwe ne bambili baimana momwa mwatemba bulongo. Nanchi wakonsha kutemwa kwikala mu nzubo iji mu mpunzha nabiji ino nyi?
Lesa wakeba’mba obewa ukekale myaka ne myaka mu paladisa panopantanda. Kabiji aye kechi ubena kukeba amba ukayandenga na misongo ibena kupitamo bantu lelo jino ne. Uno ye mulaye wa Lesa ku boba bakekalanga mu paladisa mupya amba: ‘Lesa ukekala nabo. Kechi kukekala lufu nangwa kujila nangwa misongo ne. Bintu bya kala byapichijila.’
Yesu ukamona’mba luno lupimpu lwa kukumya, lwafikizhiwa. Nanchi wayuka kino po kikafikizhiwa nyi? Ee, panyuma ya kufumyapo bintu byonse byatama ne bantu babi. Vuluka kuba’mba kimye Yesu kyo ajinga panopantanda wabukile bantu bajinga na bikola byapusana pusana, kabiji wasangwile ne bafu. Yesu waubile bino kumwesha’mba ukoba kino mwaya ntanda yonse kimye kyo akekala Mfumu wa bufumu bwa Lesa.
Akilangulukapotu byo kikawamapo kwikala mu paladisa mupya panopantanda! Yesu pamo ne boba bo asala, bakalaminanga mwiulu. Bano bakalama bakamona kuba’mba bonse panopantanda babena kulamwa bulongo ne kwikala ba lusekelo. Pano twaya tumone byo twafwainwa kuba pa kuba’mba Lesa aketupe bumi bwa myaka ne myaka mu paladisa wanji mupya.
Lumwekesho 21:3, 4; 5:9, 10; 14:1-3.
Mepuzho
- Baibolo umwesha byepi bikekala bwikalo bo tukeyowanga panopantanda mu Paladisa?
- Baibolo walaya’mba ka ku boba bakekalanga mu Paladisa?
- Kimye ka Yesu kyo akamona kuba’mba alwe lupimpu lwawama lwafikizhiwa?
- Yesu byo ajinga panopantanda, kintu ka kyo aubile kyamwesheshenga byo akoba inge waikala Mfumu mu bufumu bwa Lesa?
- Yesu ne bantu bo akalamanga nabo mwiulu bakoba byepi kimye kyo bakalamanga ino ntanda?
Mepuzho akwabo
- Tanga Lumwekesho 5:9, 10.
Mambo ka o twafwainwa kwikela na luketekelo lwa kuba’mba aba bakalamanga ino ntanda mu kimye kya Bukalama bwa Myaka Kiumbi Kimo bakekala bamfumu ne bañanga ba lusa? (Efi. 4:20-24; 1 Pe. 1:7; 3:8; 5:6-10)
- Tanga Lumwekesho 14:1-3.
Kilumbulula ka byo kiji kuba’mba jizhina ja Tata ne ja Mwana mukooko anembwa pa bilungi bya ba 144,000? (1 Ko. 3:23; 2 Timo. 2:19; Lum. 3:12)


text:
KITANGO 18
Lubatizhilo ne Bulunda Bwenu na Lesa
Lubatizhilo lwa bwina Kilishitu lubiwa byepi?
Ñanyi bintu bikebewa byo mwafwainwa kulondela pa kuba’mba mubatizwe?
Muntu wipana byepi kwi Lesa?
Ñanyi kintu kine kilengela kubatizwa?
“TALAI mema ao; kisakunkanya kubatizwa i ki ka?” Buno bwipuzho bwaipwizhe kineme mwina Etiopya mu myaka kitota kitanshi. Mwina Kilishitu wa jizhina ja Filipa wamubujile amba Yesu ye wajinga Mesiasa walayiwe. Byambo byo afunjile mu Binembelo byo bya mufikile pa muchima, awa mwanamulume mwina Etiopya waubijile monka mwayila byo afunjile. Wamwesheshe’mba wakebelenga kubatizwa!—Byubilo 8:26-36.
2 Inge mwafunda ne kumvwisha bitango bitanshi bya uno buku na Kamonyi wa Yehoba, mwakonsha kushikisha’mba, ‘Kisa kunkanya kubatizwa i ki ka ?’ Pa kino kimye mwafunda kala milaye ya mu Baibolo ya pa mambo a bumi bwa myaka ne myaka mu Paladisa. (Luka 23:43; Lumwekesho 21:3, 4) Kabiji mwafunda ne bikala bafu ne luketekelo lwa lusanguko. (Musapwishi 9:5; Yoano 5:28, 29) Kampe mutanwa ku kupwila kwa Bakamonyi ba kwa Yehoba kabiji mwimwena anwe bene byo bapopwela bupopweshi bwa kine. (Yoano 13:35) Kyakilamo kunema, kampe mwatendeka ne kwikala balunda na Yehoba Lesa.
3 Mwakonsha kumwesha byepi amba mukeba kwingijila Lesa? Yesu wabujile baana banji ba bwanga amba: ‘Yainga na kwibasambisha ba mu mikoka yonse ya bantu baluke ke baana ba bwanga ne kwibabatiza.’ (Mateo 28:19) Yesu aye mwine wapaine kya kumwenako kupichila mu kubatizwa mu mema. Kechi bamusanshile nangwa kumwitulwilatu mema pa mutwe ne. (Mateo 3:16) Kyambo kya “kubatiza” kyafuma ku kyambo kya Kingiliki kilumbulula “kutumpika.” Onkao mambo lubatizhilo lwa bwina Kilishitu lulumbulula kutumpikwa, nangwa’mba kwibizhiwa mu mema.
4 Lubatizhilo lwa mu mema ke kintu kikebewa ku bonse bakeba kwikala balunda na Yehoba Lesa. Kubatizwa kumwesha ku bantu amba mukeba kwingijila Lesa. Kumwesha’mba mwasekela kuba kyaswa muchima wa Yehoba. (Masalamo 40:7, 8) Pano bino, pa kuba’mba mubatizwe, kuji bintu bimo byo mwafwainwa kuba.
KIKEBEWA KWIKALA NA MAANA NE LWITABILO
5 Mwatendekako kala kuba kintu kitanshi. Mu ñanyi jishinda? Kupichila mu kufunda maana a kuyuka Yehoba Lesa ne Yesu Kilishitu, nabiji kupichila mu lufunjisho lwa Baibolo lwa kimye kyonse. (Yoano 17:3) Pano bino kuji bintu byavula bya kufunda. Bena Kilishitu bakeba ‘kuyula maana a kuyukisha kyaswa muchima wa [Lesa].’ (Kolose 1:9) Kutanwa ku kupwila kwa Bakamonyi ba kwa Yehoba kikwasha bingi mu kino. Kyanema bingi kutanwangako ku kuno kupwila. (Bahebelu 10:24, 25) Kutanwa kimye kyonse ku kupwila kukemukwasha kubayishako maana enu a kuyuka Lesa.
6 Kechi amba kanatu mwayuka byonse biji mu Baibolo bino popo mwabatizwa ne. Kineme mwina Etiopya wayukileko pacheche, bino wakebewenga bukwasho bwa kumukwashako kumvwisha mbaji imo ya mu Binembelo. (Byubilo 8:30, 31) Ne anweba mukiji na byavula bya kufunda. Kechi mukapwisha nangwa pacheche kufunda pe Lesa ne. (Musapwishi 3:11) Pano bino saka mukyangye kubatizwa, mwafwainwa kuyukako ne kwitabila mu mafunjisho atanshi a mu Baibolo. (Bahebelu 5:12) Ano mafunjisho avwangamo bukine pa mambo a bafu byo baji ne buneme bwa jizhina ja Lesa ne Bufumu bwanji.
7 Maana kechi o onkatu akebewa ne, mambo “pabula lwitabilo kechi kyakonsheka kumutokesha [Lesa] pa muchima” ne. (Bahebelu 11:6) Baibolo witubula’mba bantu bamo mu muzhi wa Kolinda wa kala byo baumvwine mambo a bwina Kilishitu, “baitabilenga, ne kubatizwa babatizhilwenga.” (Byubilo 18:8) Mu jishinda jintutu jimo, kufunda Baibolo kwafwainwa kwimulengela kwitabila kuba’mba kine Mambo a Lesa anembeshiwa na mupashi. Lufunjisho lwa Baibolo lwafwainwa kwimukwasha kwikala na lwitabilo mu milaye ya Lesa ne kuba’mba kitapisho kya Yesu kyakonsha kwimupulusha.—Yoshua 23:14; Byubilo 4:12; 2 Timoti 3:16, 17.
KUBULAKO BANTU BUKINE BWA MU BAIBOLO
8 Lwitabilo byo lubaya mu muchima wenu, kikemushupa bingi kwikalatu kwakubula kubulako bakwenu byo mwafunda. (Yelemiya 20:9) Mukatundaikwa bingi kubulako bakwenu pe Lesa ne nkebelo yanji.—2 Kolinda 4:13.
9 Mwakonsha kutendeka kubulako bantu bukine bwa mu Baibolo kupichila mu kwibwamba na mushingi ku balongo benu, balunda nenu, bakwenu bakinkalankulo, ne bo mwingila nabo. Mu kuya kwa kimye, mukakeba kuyanga mu mwingilo wa kusapwila wa Bakamonyi ba kwa Yehoba. Umvwe ke mukebe’mba muyenga mu mwingilo, mubulai Kamonyi ubena kwimufunjisha Baibolo. Umvwe kyatanyiwa kuba’mba mwakonsha kusapwila, kukekala lunengezho lwa kuba’mba anweba ne mufunjishi wenu mukasambakane na bakulumpe mu kipwilo babiji.
10 Kino kikemulengela kuyukapo bakulumpe ba bwina Kilishitu bamo mu kipwilo, balama jitanga ja Lesa. (Byubilo 20:28; 1 Petelo 5:2, 3) Umvwe bano bakulumpe mu kipwilo bamona’mba mwayuka ne kwitabila mwaitabila mafunjisho atanshi a mu Baibolo, kabiji mubena kwikela mwayila mafunde a mu Baibolo ne kine mubena kukeba kwikala Kamonyi wa kwa Yehoba, bakemubula’mba mwakonsha kuyanga mu mwingilo byo ke muji pano ke musapwishi wabula kubatizwa wa mambo awama.
11 Kabiji bano bakulumpe mu kipwilo bakonsha kumona’mba patanshi mukipimpule bwikalo bwenu mumo mumo pa kuba’mba mutendeke kuyanga mu mwingilo. Kino kyakonsha kuvwangamo kuleka byubilo bimo byo muba ku mbaji bibula kumona bakwenu. Bino saka mukyangye kwipuzha’mba mwikale musapwishi wabula kubatizwa, mwafwainwa kuchinanga kulenga mambo a bulala, nabiji bulalelale, kupendwapendwa, ne kwingijisha bizhima.—1 Kolinda 6:9, 10; Ngalatiya 5:19-21.
LULAPILO NE KWALULUKA
12 Kuji bintu bikwabo byo mwafwainwa kuba saka mukyangye kubatizwa. Mutumwa Petelo waambile’mba: “Lapilai, ne kwaluluka, mambo enu azhimañane.” (Byubilo 3:19) Kulapila kulumbulula kuja nyenye pa kintu kyo wauba. Lulapilo lo lukebewa umvwe muntu wikala bwikalo buncha, kabiji lukebewa nangwatu muntu wikala bwikalo bwawamako. Mambo ka? Mambo bantu bonse bandengamambo kabiji bakebewa lulekelo lwa mambo kwi Lesa. (Loma 3:23; 5:12) Saka mukyangye kutendeka kufunda Baibolo, kechi mwayukile kyaswa muchima wa Lesa byo kiji ne. Kwakubula kino, nanchi kyakonshekele kwikala mwayila kyaswa muchima wanji nyi? Onkao mambo, lulapilo lukebewa bingi.
13 Umvwe mwalapila, mwafwainwa ne ‘kwaluluka.’ Mwafwainwa kuba byavula kechi kujatu nyenye konka ne. Mwafwainwa kuleka byubilo bya bwikalo bwenu bwa kala ne kukebesha’mba mubenga byawama kutendekatu lonka luno. Lulapilo ne kwaluluka byo bintu byo mwafwainwa kuba saka mukyangye kubatizwa.
KWIPANA ANWE BENE
14 Kuji ne kintu kikwabo kyanema kyo mwafwainwa kuba saka mukyangye kubatizwa. Mwafwainwa kwipana anwe bene kwi Yehoba Lesa.
15 Umvwe mwipana anwe bene kwi Yehoba Lesa mu lulombelo lwa panshi ya muchima, mu mulaya kumwingijilangatu aye yenka kikupu. (Mpitulukilo ya mu mizhilo 6:15) Pano nga mambo ka muntu o afwainwa kwikela kalume wa Lesa? Twayai twingijishe kino kya kumwenako. Ibyepi inge kya kuba mwanamulume waipanguzha mwanamukazhi. Umvwe wayuka biji yewo mwanamukazhi ne kumona’mba uji na byubilo byawama, umufwalama bingi. Mu kuya kwa kimye, ukakeba’mba besongole. Ee kine, kusongola kulumbulula kwinungilapo mitembo ikwabo. Pano bino, butemwe bo bumulengela kuba’mba asongole.
16 Umvwe mwafika pa kumuyuka ne kumutemwa Yehoba, mutundaikwa kumwingijila kwakubula kya kwimukanya nangwa kwikala na pa kupelela mu kumupopwela ne. Yense ukeba kulondela Mwana Lesa, aye Yesu Kilishitu, wafwainwa ‘kwikana mwine.’ (Mako 8:34) Twikana atwe bene kupichila mu kumona’mba bintu byo twatemwa ne bikonkwanyi byetu kechi bibena kwitulengela kubula kukokela Lesa ne. Onkao mambo, saka mukyangye kubatizwa, kuba kyaswa muchima wa Yehoba Lesa kyo kyafwainwa kwikala nkebelo yenu ikatampe mu bwikalo bwenu.—1 Petelo 4:2.
KUBULA KUCHINA
17 Bamo bakankazhama kwipana kwi Yehoba na mambo a moyo wa kuchina kuba kino kintu kyanema. Bakonsha kuchina kupewamo mambo kwi Lesa umvwe bepana kwikala mwina Kilishitu. Na mambo a kuchina’mba bakonsha kukankalwa ne kulengesha Yehoba bumvu, balanguluka’mba kyawamatu ne kubula kwipana kwi aye.
18 Byo mufunda kumutemwa Yehoba, mukatundaikwa kwipana kwi aye ne kwingila papelela bulume bwenu kwikela mwayila kwipana kwenu. (Musapwishi 5:4) Panyuma ya kwipana, kine mukakeba ‘kwendanga mwafwainwa Nkambo mwa kumutokeshesha ku muchima to.’ (Kolose 1:10) Na mambo a butemwe bwenu bo mwatemwa Lesa, kechi mukalanguluka’mba kyashupa kuba kyaswa muchima wanji ne. Kine muketaba byaambile mutumwa Yoano, wanembele’mba: “Kutemwa Lesa ko ko kuno, amba, tulame mikambizho yanji: kabiji mikambizho yanji kechi yakatazha ne.”—1 Yoano 5:3.
19 Kwipana kwi Lesa kechi amba kana mwaikala balumbuluka ne. Yehoba wayuka kupelelela kwenu kabiji kechi wimukebela kuba byavula byo mwakonsha kubula kuba ne. (Masalamo 103:14) Ukeba anweba kwipana kabiji ukemutundaika ne kwimukwasha. (Isaya 41:10) Sumininwai’mba umvwe mwaketekela mwi Yehoba na muchima wenu yense, ‘ukemolwela mashinda enu.’—Byambo bya Mana 3:5, 6.
KUMWESHA KWIPANA KWENU KUPICHILA MU KUBATIZWA
20 Kulanguluka pa bintu byo twisambapo kala kwakonsha kwimukwasha kwipana kwi Yehoba mu lulombelo. Kabiji yense wa mutemwa Lesa kya kine wafwainwa ‘kwitabila ne kumona lupulukilo.’ (Loma 10:10) Mwakonsha kumwesha byepi lwitabilo lwenu?
21 Bulai mukulumpe utangijila mu kipwilo kyenu amba mubena kukeba kubatizwa. Ukambilapo bakulumpe bamo kwimupitulusha mu mepuzho aamba pa mafunjisho atanshi a mu Baibolo. Umvwe bano bakulumpe baitaba’mba mwafikapo, bakemubula’mba mwakonsha kubatizwa pa kupwila kukatampe kukeya. *Jashi ja kupituluka mu lubatizhilo byo lwalumbulula jambiwa pa kupwila kukatampe kwa uno mutundu. Apa bino ñambi waambila bonse babena kuya na kubatizwa kukumbula mepuzho abiji apela kuba’mba ‘bamweshe’ lwitabilo lwabo.
22 Lubatizhilo lo lwimuyukanyikisha patoka amba mwipana kwi Lesa kabiji pano ke mwi Kamonyi wa kwa Yehoba. Aba babena kubatizwa bebizhiwa mubiji yense mu mema kumwesha patoka’mba bepana kwi Yehoba.
LUBATIZHILO LWENU BYO LULUMBULULA
23 Yesu waambile’mba baana banji ba bwanga bakabatizwanga “mu jizhina ja Tata ne ja Mwana ne ja Mupashi Wazhila.” (Mateo 28:19) Kino kilumbulula’mba awa ubena kubatizwa wayuka lūsa lwa Yehoba Lesa ne lwa Yesu Kilishitu. (Masalamo 83:18; Mateo 28:18) Kabiji wayuka ne bingila mupashi wazhila wa Lesa, nangwa’mba bulume.—Ngalatiya 5:22, 23; 2 Petelo 1:21.
24 Nangwa byonkabyo, lubatizhilo kechi kwibilatu mu mema kya byonkabya ne. Ke kiyukilo kya kintu kimo kyanema bingi. Kwibizhiwa mu mema kulumbulula’mba mwafwa ku byubilo bya bwikalo bwenu bwakala. Kutumpulwa mu mema, kulumbulula’mba pano mwi bomi ba kuba kyaswa muchima wa Lesa. Kabiji vulukai kuba’mba mwipana kwi aye mwine Yehoba Lesa, kechi mwipana ku mwingilo, ku kintu kimo, ku bantu, nangwa ku jibumba ne. Kwipana kwenu ne lubatizhilo yo ntendekelo ya bulunda bwenu na Lesa—bulunda bwa pa muchima ne aye.—Masalamo 25:14.
25 Lubatizhilo kechi lo lupulukilo ne. Mutumwa Paulo wanembele’mba: “Ilumbulwilai anwe bene lupulukilo lwenu na kwakamwa ne kuzakama.” (Filipai 2:12) Lubatizhilo ke ntendekelotu. Bwipuzho ke bwa kuba’mba: Mwakonsha kwilama byepi mu butemwe bwa Lesa? Kitango kyetu kyapelako kikakumbula buno bwipuzho.
BAIBOLO BYO AFUNJISHA
- Lubatizhilo lwa bwina Kilishitu lulumbulula kwibizhiwa mu mema, kechi kusansatu mema ne.—Mateo 3:16.
- Bintu bikebewa pa kuba’mba muntu abatizwe bitendeka patanshi kufunda maana alumbuluka ne kwikala na lwitabilo, apa bino palondela lulapilo, kwaluluka, ne kwipana muntu mwine kwi Lesa.—Yoano 17:3; Byubilo 3:19; 18:8.
- Pa kuba’mba mwipane kwi Yehoba, mwafwainwa kwikana anwe bene, byonka bantu byo bekaine abo bene ne kutendeka kulondela Yesu.—Mako 8:34.
- Lubatizhilo lulumbulula’mba mwafwa ku byubilo bya bwikalo bwenu bwakala ne kwikala mumi wa kuba kyaswa muchima wa Lesa.—1 Petelo 4:2.
* Lubatizhilo lunengezhewa kwikalako pa mwaka pa mwaka kimye kya kupwila kwa juba jimo, kwa kijiiji, ne kwa nkambi kubiwa na Bakamonyi ba kwa Yehoba.
Mepuzho a Lufunjisho
1. Mambo ka awa kineme mwina Etiopya o aambijile’mba abatizwe?
2. Mambo ka o mwafwainwa kulangulukishapo pa lubatizhilo?
3. (a) Ñanyi mukambizho Yesu ye apele baana banji ba bwanga? (b) Lubatizhilo lwa mu mema lubiwa byepi?
4. Lubatizhilo lwa mu mema lumwesha ka?
5. (a) Ñanyi kintu kitanshi kikebewa pa kuba’mba muntu abatizwe? (b) Mambo ka kupwila kwa bwina Kilishitu o kwanemena?
6. Mwafwainwa kuyuka Baibolo kufika pepi pa kuba’mba mubatizwe?
7. Kufunda Baibolo kwafwainwa kwimulengela kubapo ka?
8. Ki ka kikemutundaika kubulako bakwenu bintu byo mwafunda?
9, 10. (a) Bañanyi bo mwakonsha kutendekelapo kubula bukine bwa mu Baibolo? (b) Mwafwainwa kuba ka umvwe mukeba kuyanga mu mwingilo wa kusapwila wa Bakamonyi ba kwa Yehoba?
11. Ñanyi lupimpu lumo bamo lo bafwainwa kuba saka bakyangye kutendeka kuyanga mu mwingilo?
12. Mambo ka lulapilo o lukebewa?
13. Kwaluluka ko ku ka?
14. Ñanyi kintu kyanema kyo mwafwainwa kuba saka mukyangye kubatizwa?
15, 16. Kwipana anwe bene kwi Lesa kilumbulula ka, kabiji ki ka kilengela muntu kuba’mba epane?
17. Mambo ka bamo o bakankazhamina kwipana kwi Lesa?
18. Ki ka kyakonsha kwimutundaika kwipana kwi Yehoba?
19. Mambo ka o mwafwainwa kubula kuchiina kwipana kwi Lesa?
20. Mambo ka kwipana kwi Yehoba o kwafwainwa kubula kwikala kintu kya kwa bunketu?
21, 22. Mwakonsha ‘kumwesha byepi patoka’ lwitabilo lwenu?
23. Kilumbulula ka kubatizwa “mu jizhina ja Tata ne ja Mwana ne ja Mupashi Wazhila”?
24, 25. (a) Lubatizhilo lulumbulula ka? (b) Bwipuzho ka bubena kukebewa kukumbulwa?


text:
Pa Kibiji, June 13
Kange utane bintu byawama boba bo wafwainwa kupa Inge wakonsha kwibakwasha ne.—Maana 3:27.
Umvwe balongo betu kebapite mu makatazho, twakonsha kwibatekenesha, kwibakwasha mu bintu bya ku mubiji, mu milanguluko ne kwibatundaika kukosesha bulunda bwabo ne Lesa. (Maana 17:17) Twakonsha kwibakwasha kuchinchika bya malwa inge byamweka. Akyumvwai byambo bya kusanta byaambile mwanamukazhi umo wafwijilwe, kimye nzubo yanji kyo beyonawine ku kinkunkwila kikatampe: “Nasanta bingi pa kwikala mu jibumba ja Yehoba, mambo kechi bankwashatu ku mubiji ne, bino bankwasha ne kukosesha bulunda bwami ne Lesa.” Umvwai byaambile nyenga muzhike wakankelwe kya kuba kimye nzubo yanji kyo yaonaikile na kinkunkwila kikatampe. Byo bamukwashishe, waambile’mba: “Nakankalwa ne bya kwamba! Kechi nakonsha kulumbulula byo mbena kumvwa ne . . . Namusanchila Yehoba!” Twatemwa bingi kuba’mba balongo ne banyenga yetu bata muchima ku bintu byakajilwa bakwabo. Kyawama bingi kuba’mba Yehoba ne Yesu Kilishitu bata muchima bantu ba Lesa. w15 6/15 1:17
June 12-18
MAJILO A YELEMIYA 1-5
Lwimbo 128 ne Lulombelo
Byambo bya Kushinkwila (Mamini. 3 nangwa kubwela panshi)
BYA BUNEME BIJI MU MAMBO A LESA
“Muchima wa Kupembelela Witukwasha Kuchinchika”: (Mamini. 10)
[Tambishai vidyo wa kuba’mba, Biji mu Buku wa Majilo a Yelemiya.]
Jil 3:20, 21, 24—Yelemiya wapembejilenga saka aketekela mwi Yehoba (w12 6/1 14 mafu. 3-4; w11 9/15 8 jifu. 8)
Jil 3:26, 27—Kuchinchika meseko a lwitabilo kuketukwasha kuyuka bya kuba na makatazho a kulutwe (w07 6/1 11 mafu. 4-5)
-
Kukeba Bishinka Bikwabo Byanema: (Mamini. 8)
Jil 2:17—Ñanyi “byambo” Yehoba byo afikizhe pa Yelusalema? (w07 6/1 9 jifu. 4)
Jil 5:7—Nanchi Yehoba utwika bubi pa bantu na mambo alengele bashakulu babo nyi? (w07 6/1 11 jifu. 1)
Kutanga Baibolo kwa uno mulungu kwimufunjishapo ka pe Yehoba?
Ñanyi bishinka bikwabo byanema byo mwataine mu kutanga Baibolo kwa uno mulungu?
-
Kutanga Baibolo: (Mamini. 4 nangwa kubwela panshi) Jil 2:20–3:12
TAIKO MUCHIMA KU MWINGILO WA KUSAPWILA
Kimye Kitanshi: (Mamini. 2 nangwa kubwela panshi) g17.3 nkupiko—Alai kitendekesho kya byo mukesambapo pa kukabwelako.
Pa Kubwelako: (Mamini. 4 nangwa kubwela panshi) wp17.3 nkupiko—Mwitai ku kupwila.
Jashi: (Mamini. 6 nangwa kubwela panshi) w11 9/15 9- 10 mafu. 11-13—Kishina: Yehoba kyo Kyami kyo Bangabilapo.
BYAFWAINWA KWIKALA BENA KILISHITU
Bibena Kukebewa pa Kipwilo: (Mamini. 8) Inge mubena kukeba, mwakonsha kwisamba pa “Nkalata Kufuma ku Jibumba Jitangijila” iji mu Buku wa Mwaka. (yb17 2-5)
Bibena Kuba Jibumba ja Lesa: (Mamini. 7) Tambishai vidyo wa kuba’mba Bibena Kuba Jibumba ja Lesa wa mu June 2017.
Lufunjisho lwa Baibolo lwa Kipwilo: (Mamini. 30) kr kita. 13 mafu. 33-34, kakitenguluzha “Mambo Abingwa mu Makochi Akatampe Alengela Kusapwila Bingi pa Bufumu,” ne kakitenguluzha “Nanchi Mwaketekela Amba Bufumu bwa Kine Nyi?”
Kupituluka mu byo Mwafunda ne mu bya Mulungu Wiya (Mamini. 3)
Lwimbo 100 ne Lulombelo
MULUNGU WA JUNE 12-18, 2017
18 “Mutonyi wa ba Pano pa Ntanda Ponse” Uba Byaoloka Kimye Kyonse


text:
MUTU 14
Ubunyafyale Bukwisa Kulaghila Ikisu Kyosa
Kwinoghona ukuti Bunyafyale buki ubu buyobiwa?— Bunyafyale bwa Kyala. Ubunyafyale ubu bukwisa popangisya ikisu kyosa ukuya paladaiso. Ngimba kulonda pomanya isya Bunyafyale ubu?—
Ubunyafyale bosa bukuya nu malafyale. Malafyale olaghila ikisu kyake. Ka um’menye Malafyale wa Bunyafyale bwa Kyala?— Yo Yesu Kristu. Akwikala kumwanya. Pasyele panandi ukuti umwene aye Malafyale wa aliwesa pa kisu! Ngimba kwinoghona ukuti tukwisa kuhoboka linga Yesu aya Malafyale wa kisu kyosa?—
Findu fiki ifi kufilonda mu Paladaiso?
Tukwisa kuhoboka fiyo! Mu Paladaiso, ukulwa nakumo, kope ubuka ku bwite nakumo. Aliwesa akwisa kuya walughano ku nnine. Ububine nifwa fikwisa kumalika. Abafwamaso bakwisa kuketa, abamapuli bakwisa kupilika, aba botoliwa ukwenda bakwisa pakwenda, ukinda kangi nunyela. Aliwesa akwisa pakuya ni fyakulya fingi. Ifinyamana fyosa fikwisa kuya pabumanyani. Nuswe tukwisa kuya nafyo pabumanyani. Abandu aba bafwile bakwisa kusyuka. Abandu aba umanyile mu kabuku aka, Rebeka, Rahabu, Davidi, na Eliya bope bakwisa posyuka! Ngimba kulonda ukuti wise waghane nabo linga basyukile?—
Yehova akughanile uwe, kangi olonda ukuti uhobokeghe. Linga kukindilila umanyila isya Yehova nukumpilikila, kwisa kuya nubumi bwa bwila na bwila mu paladaiso! Ngimba kulonda ukwisa kuya mu paladaiso?—
BELENGA MU BAIBOLO
Yesaya 2:4; 11:6-9; 25:8; 33:24; 35:5, 6
Yohani 5:28, 29; 17:3


text:
KUPONA BUUMI BWA BUNAKRISTO
Sena Mutubelesya Kabotu Tukkaadi twa JW.ORG?
Mbwaanga mapenzi mapati aswena afwaafwi, mulimo wesu wakukambauka ulibindide. (Tus. 24:11, 12, 20) Kutegwa tugwasye bantu, tulakonzya kubelesya tukkaadi kubatondezya Jwi lya Leza alimwi awebbusaiti yesu. Tukkaadi tulijisi kkoodi iisololela kukavidiyo kakuti Nkaambo Nzi Ncotweelede Kwiiya Bbaibbele? alimwi amulumbe uubatamba kuti bazyibe zinji naa kuba aciiyo ca Bbaibbele. Bantu bamwi tabayandi kutambula mabbuku pele balayanda kuswaya webbusaiti yesu. Aboobo, mutawayiwayi kubapa kakkaadi. Nokuba boobo, tamweelede kusiya tukkaadi kulibaabo batatondezya luyandisisyo.
Ciindi nomucita milimo yanu yabuzuba abuzuba, mulakonzya kupa kuti muntu abe aluyandisisyo kwiinda mukwaamba buyo kuti: “Kuli ncondijisi ncondiyanda kumupa. Kakkaadi aaka kalamusololela kuwebbusaiti iijisi makani aatabbadelelwi alimwi amavidiyo aatondezya makani aaindene-indene.” (Joh. 4:7) Akaambo kakuti tukkaadi ootu tusyoonto-syoonto, mulakonzya kubwezelezya tusyoonto kutegwa kamwaabila kuli bamwi aciindi cili coonse.


text:
Mutu 6
Ngimba Linga Umundu Afwile Ikubuka Kughu?
1-3. Ngimba malalusyo ghaliku agha abandu bikwilalusya pa fundo ya nifwa, kangi ifipanga fimo fikwamula bulebule?
IBAIBOLO likuti ‘ubufwe’ butisa kuyako kangi. (Ubusetuli 21:4) M’mutu 5 twamanyile ukuti inifwa ya Yesu yitupele ulusako ulwakuya nu bumi bwa bwila na bwila. Loli lino tukufwa. (Undumbilili 9:5) Po ilalusyo ilinywamu ili tukwilalusya lyakuti, Ngimba findu fiki fikubombiwa linga tufwile?
2 Ilalusyo ili likuya lyakulondiwa fiyo linga uyu afwile twalinganile. Tukwinong’ona ukuti: ‘Ngimba abukile kughu? Ngimba ikuketa isi tukubomba? Ngimba abaghile ukututula munjila yiliyosa? Ngimba tukwisa kumuketa kangi?’
3 Ifipanga fikwamula amalalusyo agha mwakukindanakindana. Bamo bikumanyisya ukuti linga wabombagha inunu, kubuka kumwanya loli linga wabombagha imbibi kupya ku moto wa helo. Bamo bikuti linga umundu afwile ikuchenja ukuya kisyuka nukwanda ukwikala na bakamu bake aba bafwile liyolo. Abangi bikuti linga wafwa nukulongiwa, kupapiwa kangi ku bungi, pamo kusyuka mundu yungi lumo kuya kinyamana.
4. Ngimba ifipanga fikumanyisya isyafiki pa fundo ya nifwa?
4 Ifipanga fikumanyisya mwakukindanakindana pa isi sikubombiwa linga umundu afwile. Loli ifipanga fyosa fikufwana pa fundo yimoyene iyakuti linga umundu afwile pali kimo mu mbili wake iki kitikufwa. Loli ngimba ubu bwanaloli?
NGIMBA TUKUBUKA KUGHU LINGA TUFWILE?
5, 6. Ngimba findu fiki fikubombiwa linga umundu afwile?
5 Yehova asimenye isi sikubombiwa linga tufwile, kangi atubulile ukuti linga umundu afwile, ubumi bwake bukumalika. Ukufwa kukusanusya ukuleka ukuya nubumi. Isi sikusanusya ukuti linga umundu afwile ukupilika nu kwinong’ona fikumalika pakabalilo kakako, umwene akabaghila ukukindilila ukuya nubumi kumalo aghangi. * Linga tufwile tukabaghila ukuketa, ukupilika, pamo ukwinong’ona.
6 Umwalafyale Solomoni alembile ukuti “abafwe bo bakamanya nasimo.” Abafwe bakabaghila ukutughana pamo ukutubenga, kangi ‘kutisakuyako ukubomba, nukwinong’ona, nubumanyi kangi namahala, ko kuno usumwike uwe.’ (Belenga Undumbilili 9:5, 6, 10.) Pa Salimo 146:4, iBaibolo likuyoba ukuti linga umundu afwile, ‘umuyi wake ghukusokamo’ pamo ukuti ghukufwa.
ISI YESU AYOBILE PA FUNDO YA NIFWA
7. Ngimba Yesu ayobile ifiki isya bufwe?
7 Bo um’manyani wake wapandumbula afwile, Yesu ayobile ku bafundiwa bake atile: ‘ummanyani witu Lazalo aghonile utulo.’ Loli Yesu akasanusyagha utulo twabwanaloli, nongwa yakuti ayobile kangi atile: “Lazaro afwile.” (Yohani 11:11-14) Yesu afwanikisye inifwa nu tulo. Akayobilepo ukuti Lazaro abukile kumwanya pamo abukile pakwikala na bakamu bake aba bafwile liyolo. Kangi akayobilepo ukuti Lazaro ikutamiwa ku moto pamo apapiwe kumalo aghangi pamo asyukile kinyamana. Loli kwafwene itolo ukuti ali mu tulo utunywamu. Pakabalilo kamo Yesu afwanikisye kangi ubufwe nutulo. Bo akali ukunsusya mwana wa Yairo Yesu ababulile bosa atile, ‘mungalilagha, buno umwanike akafwa mma, loli aghonile itolo utulo.’—Luka 8: 52.
8. Ngimba tukumanya bulebule ukuti Kyala apelile abandu ukuti bangafwagha?
8 Ngimba Kyala apelile Adamu na Eva ukuti basafwe? Hayi! Yehova abapelile ukuti bahobokeghe nu bumi ubununu bwila na bwila. Ubwighane bwa Yehova ukupela abandu bwali bwakuti bikaleghe bwila na bwila. (Undumbilili 3:11) Abapapi batikulonda ukuketa abana babo bikukangala nu kufwa, momuno Yehova akwipilikila nanuswe. Linga Kyala atupelile ukuti twikaleghe bwila na bwila, nongwa yafiki tukufwa?
NONGWA YAFIKI TUKUFWA?
9. Nongwa yafiki tubaghile ukuyoba ukuti ululaghilo ulu Yehova abapele Adamu na Eva lwali lupepe ukukonga?
9 Mu ngunda wa Edeni, Yehova alimbulile Adamu ukuti: ‘Ulyeghe itolo iseke isya mipiki yosa ya mu ngunda. Loli uwene umpiki wa kumanyilamo inunu ni mbibi gho ungalyagha, namanga linga ulilepo itolo wisakufwa mwisiku lililyo.’ (Ubwandilo 2:9, 16, 17) Ululaghilo ulu lwali lupepe ukukonga, kangi Yehova yo alondiwagha ukuti ambuleghe Adamu na Eva ifinunu ni fibibi. Linga bapilikile, ngali banangisye ukuti bikughindika ubulaghili bwake. Kangi ngali banangisye ukuti bikundaghisya Kyala pa fyosa ifi abapele.
10, 11. (a) Ngimba Setano alinsyobile bulebule Adamu na Eva? (b) Nongwa yafiki Adamu na Eva bakali na pakuyongela pa isi babombile?
10 Syakitima ukuti Adamu na Eva basalile ukuleka ukumpilikila Yehova. Setano alindalusisye Eva atile: ‘Ngimba Kyala atile mungalyagha iseke sya mipiki yosa ya mungunda?’ Eva alyamwile atile: ‘Tubaghile ukulyapo iseke sya mipiki yosa iya mu ngunda. Loli wene ghu mpiki ughu ghuli pakati pa ngunda, gho Kyala atile mungisakulyagha iseke syake, nalinga ko kughupalamasya, ukuti mungisakufwa.’’—Ubwandilo 3:1-3.
11 Loli Setano atile: ‘Nakamo, mutisakufwa. Namanga Kyala amenye ukuti linga mulile, amaso ghinu ghisakwighuka, musakufwana na Kyala ukusimanya inunu nimbibi.’ (Ubwandilo 3:4-6, NWT) Setano alondagha ukuti Eva, inong’one ukuti abaghile ukusala mwene ifi finunu ni fibibi. Kangi Setano amusyobile Eva ukuti akabaghile ukufwa. Eva alile iseke isya mpiki ghula, nukwegha simo nunkumpako undume wake. Adamu na Eva basimenye ukuti Yehova abakanile ukulya. Bo balile, banangisye ukuti basalile ukuleka ukupillikila ululaghilo ulupepe ulu Kyala abapele. Kangi banangisye ukuti batikungindika Tata wabo wa kumwanya. Bakali na pakuyongela pa isi babombile!
12. Nongwa yafiki syakitima fiyo ukuti Adamu na Eva basalile ukuleka ukumpilikila Yehova?
12 Syakitima fiyo ukuti abapapi bitu bakanile ukumpilikila Mpeli wabo! Uye uwe, ngimba ubaghile ukwipilika bulebule linga kuketa abanako aba utamiwe nabo ukuti bakule kanunu bakusambukile nukwanda ukubomba isi uwe kukana? Sikabaghila ukubaba?
13. Ngimba Yehova asanusyagha ifiki pakuyoba ukuti ‘kumfu ko wisakughomokelagha’?
13 Bo balekile ukupilikila, Adamu na Eva bataghile ulusako lwa kwikala nu bumi bwa bwila na bwila. Yehova alimbulile Adamu ukuti: ‘Namanga uwe uli mfu itolo, kumfu ko wisakughomokelagha.’ (Belenga Ubwandilo 3:19.) Isi syasanusyagha ukuti isa pakuya kangi mfu, sikuya pakufwana itolo ukuti akaliko. (Ubwandilo 2:7) Bo Adamu onangile afwile, kangi aghomokile kumfu.
14. Nongwa yafiki tukufwa?
14 Linga Adamu na Eva balimpilikile Kyala, mpaka lino ngali baliko nubumi. Loli bo bonangile, bafwile. Ubutulanongwa bufwene itolo ni mbungo yakwambukila iyi tupyanile ukufuma kubapapi bitu abakwanda. Twesa tukupapiwa batulanongwa, yo nongwa tukufwa. (Baroma 5:12) Loli ubu bukaya bwighane bwa Kyala ku bandu. Kyala akalondagha ukuti abandu bafweghe, kangi iBaibolo likuti inifwa ‘ndughu.’—1 Bakorinti 15:26.
UBWANALOLI BUKUTWABULA
15. Ngimba ukumanya ubwanaloli pa fundo ya nifwa kukututula bulebule?
15 Ukumanya ubwanaloli pa fundo ya nifwa, kukututula ukuya babuke ku butungulu bosa ubu abandu bikuyoba pa fundo iyi. IBaibolo likutumanyisya ukuti linga umundu afwile atikupilika ukubaba pamo ukuya ni kitima. Tukabaghila ukuyoba nabo pamo abene ukuyoba nanuswe. Tukabaghila ukubatula, kangi bope bakabaghila ukututula pa bumi bwitu. Tutikulondiwa ukutila aba bafwile panongwa yakuti bakabaghila ukutufulasya. Loli ifipanga fingi fikumanyisya ukuti linga umundu afwile ikukindilila ukuya nubumi ku malo aghangi, kangi tubaghile ukuntula mwa kubapa indalama abaputi ukuti bamwiputileghe. Loli linga tumanyile ubwanaloli pa fundo ya nifwa, tukuya babuke ku fyosa ifi abandu bikuyoba.
16. Ngimba butungulu buliku ubu ifipanga fingi fikumanyisya abandu?
16 Setano ikubombela ifipanga ifya butungulu ukutusyoba ukuti aba bafwile bikukindilila ukuya nu bumi kumalo aghangi. Ifipanga fimo fikumanyisya ukuti linga umundu afwile umbili gho ghukufwa, loli mbepo wake ikukindilila ukuya nu bumi kumalo aghangi. Ngimba isi syo numwe mukumanyila ku tchalichi, pamo mukumanyila isi iBaibolo likumanyisya? Setano ikubombela ubutungulu ukuti asyobe abandu ukuti baleke ukunsubila Yehova.
17. Nongwa yafiki ukokya abandu m’moto butungulu bunywamu kwa Yehova?
17 Ifipanga fingi fikumanyisya abandu ifindu ifyakutilisya. Lumo bikumanyisya ukuti abandu ababibi bakwisa kusopiwa m’moto wa helo. Ubu butungulu bunywamu fiyo kwa Yehova. Umwene akabaghila ukwitikisya ukuti abandu basatamiwe mu njila iyi! (Belenga 1 Yohani 4:8.) Ngimba umwe mubaghile ukwipilika bulebule linga mukuketa umundu yumo ikokya amaboko gha mwanake m’moto ukuti anfunde? Mubaghile ukuyoba ukuti umundu uyu akaya nulughano. Ngimba mubaghile ukuya pabumanyani nu mundu bo uyu? Setano ikulonda ukuti uswe tutoliwe ukuya pabumanyani na Yehova!
18. Nongwa yafiki tutikulondiwa ukubatila abafwe?
18 Ifipanga fimo fikuyoba ukuti linga umundu afwile, ikuchenja ukuya kisyuka. Ifipanga ifi fikumanyisya ukuti tuyighindikeghe nukuyitila imisyuka, panongwa yakuti yibaghile ukuya bamanyani bitu bamaka, loli linga tutikuyitila yibaghile ukutufulasya. Abandu bingi bikusubila ubutungulu ubu. Abene bikutila abafwe, kangi bikwiputa ku bafwe m’malo mwa kwiputa kwa Yehova. Mungibwagha ukuti abafwe bakabaghila ukupilika pamo ukubomba kilikyosa, yo nongwa yake tutikulondiwa ukubatila. Yehova yo Mpeli witu. Kyala wabwanaloli, kangi tukulondiwa ukumwiputa mwene.—Ubusetuli 4:11.
19. Ngimba ukumanya ubwanaloli pa fundo ya bafwe kukutula bulebule?
19 Linga tumanyile ubwanaloli bwakuyoba isi sikubombiwa linga umundu afwile, tukuya babuke kufimanyisyo ifyabutungulu ifya fipanga. Ukumanya ubwanaloli ubu kukutula ukupilikisya kanunu ifi Yehova atendekisye ifya bumi bwitu bwa nkyeni.
20. Ngimba tukuya pakumanyila isyafiki m’mutu wa pa nkyeni?
20 Ifinja ifyakunyuma, umbombi yumo wa Kyala ingamu yake Yobu alalusisye atile: “Linga umundu afwile, ngimba isakusyuka kangi?” (Jobu 14:14) Ngimba umundu uyu afwile abaghile ukuya nubumi kangi? Isi Kyala ikutubula m’Baibolo pa fundo iyi syakuhobosya fiyo. Tukuya pakuketa isi m’mutu wa pa nkyeni.
^ ipal.5 Bamo bikusubila ukuti mbepo pamo ukuti umuyi ghukukindilila ukuyako linga umundu afwile. Ukuti mumanye nyingi, mukete Amasyu Gha Pabumalilo 17.


text:
Bushe Mulafwa Abaponenwa na Masanso?
Ee, ilingi line Inte sha kwa Yehova balaafwa abantu nga kwaba amasanso. Tulafwilisha bonse fye, ba Nte banensu e lyo na bashili ba Nte, nga filya fine Baibolo pa Abena Galatia 6:10 ilanda ukuti: “Tucite ifisuma kuli bonse, lelo maka maka ku batetekela banensu.” E lyo tulasansamusha abaponenwa na masanso no kubafwilisha mu fya kwa Lesa.
Ifyo Tucita
Nga kwaba amasanso, baeluda ababa mu filonganino fyabela ku ncende kuponene akayofi balalanda na bonse ababa muli ifyo filonganino pa kuti beshibe nga bali bwino nelyo nga balekabila ubwafwilisho. Lyena balatuma lipoti ku maofeshi ya Nte sha kwa Yehova pa fyo basangile na pa fyo bacitilepo ku kwafwa abasanshilwe.
Nga ca kuti ifilekabilwa ku kwafwa abasanshilwe fyafula ukucila ifyo ifilonganino fyabela kuli iyo ncende fingapekanya, Ibumba Litungulula ilya Nte sha kwa Yehova lilapekanya ifilekabilwa. Ifi fine e fyo na Abena Kristu ba kubalilapo balecita pa kusakamana Abena Kristu banabo nga kwaba icipowe. (1 Abena Korinti 16:
Indalama
Inshila imo iyo babomfeshamo indalama abantu basangula no kutuma ku maofeshi ya Nte sha kwa Yehova, kwafwilisha abaponenwa na masanso. (Imilimo 11:


text:
Bushe Ubufumu bwa kwa Lesa ni Cinshi?
Bushe kuti mwatila . . .
cintu cimo icaba mu mutima?
ni nsoselo fye?
buteko ubwaba mu muulu?
IFYO BAIBOLO ILANDAPO
“Lesa wa mu muulu akemya ubufumu ubushakonaulwe nakalya.”—Daniele 2:44, Amalembo ya Calo Cipya.
“Natupeelwa umwana umwaume . . . no buteko bwakwe bukalaba pee ubwa mutelelwe.”—Esaya 9:6, 7, Bible wa Mushilo uwa mu 1983
IFYO MUKANONKELAMO
Mukalatekwa no buteko ubusuma ubukalenga mukekale bwino.—Esaya 48:17, 18.
Ilyo ubu buteko bukalateka icalo, abantu tabakalelwala kabili bakaba ne nsansa.—Ukusokolola 21:3, 4.
BUSHE TULINGILE UKUCETEKELA IFI BAIBOLO YALANDA?
Ee, kwaliba ifintu fibili ifingalenga ukuti tucetekele:
Yesu alilangilile ifyo Ubufumu bwa kwa Lesa bukacita. Yesu asambilishe abasambi bakwe ukulapepela ukuti Ubufumu bwa kwa Lesa bwise no kulapepela ukuti ukufwaya kwa kwa Lesa kucitwe pe sonde. (Mateo 6:9, 10) Yesu alilangile ifyo lilye pepo likasukwa.
Ilyo Yesu aali pe sonde, alilishishe abali ne nsala, aliposeshe abalwele, kabili alibushishe na bafwa! (Mateo 15:29-38; Yohane 11:38-44) Apo Yesu e ukaba imfumu, ifyo acitile filangilila ifyo Ubufumu bwa kwa Lesa bukacitila abantu ilyo bukalateka.—Ukusokolola 11:15.
Ifilecitika mu calo filelangilila ukuti Ubufumu bwa kwa Lesa buli no kutendeka ukuteka icalo nomba line. Yesu asobele ukuti ilyo Ubufumu bwa kwa Lesa bushilaleta umutende, pa calo pa kaba sana inkondo, ifipowe, e lyo ne finkukuma.—Mateo 24:3, 7.
Ifi fine e ficitika muno nshiku. Kanshi te kuti tutwishike ukuti Ubufumu bwa kwa Lesa buli no kupwisha aya mafya yonse pa calo nomba line.
IFYO MUFWILE UKULATONTONKANYAPO
Bushe abantu bakalaikala shani ilyo Ubufumu bwa kwa Lesa bukalateka?
Baibolo yalyasuka ici cipusho pa AMALUMBO 37:29 na pali ESAYA 65:21-23.


text:
ICUMA ICABA MU CEBO CA KWA LESA | AMAPINDA 7-11
‘Mwileka Umutima Wenu Waluke’
Ifyo Yehova atusambilisha filatucingilila. Lelo pa kuti tulenonkelamo, tufwile ukulafisunga mu mitima yesu. (Amapi. 7:3) Umubomfi wa kwa Yehova nga aleka umutima wakwe wayaluka, kuti abelelekwa bwangu ku micenjelo ya kwa Satana. Amapinda icipandwa 7 yalanda pa mulumendo uwalekele umutima wakwe ukubelelekwa. Finshi twingasambililako ku filubo acitile?
Satana alabombesha pa kuti fye atufumye kuli Yehova ilyo alebomfya amano yesu pa kuti fye atulenge ukucita ifyabipa
Amano no kwiluka kuti fyatwafwa ukwishiba ifingacitika nga ca kuti tulecita ifyabipa kabili kuti fyatwafwa no kutalukililako ku fingatonawila bucibusa twakwata na Yehova


text:
ILYASI 42
Punda Wavwanga
UZYE watala uvwapo punda akuvwanga? Limwi ungati, ‘Awe ntuvwapo. Inyama zisivwanga.’ Nomba Baibo ikalanda pali punda uwavwanzile. Leka tulole vino caali.
Caali lino aina Izlaeli yaipekanyanga ukwingila umu Kenani. Balaki umwene wa ina Moabu watiinanga sana aina Izlaeli. Lyene watumile yamwi ukuti yakaame umonsi umucenjele uwiziina lyakuti Balamu ukwiza-tiipwila aina Izlaeli. Balaki walavile Balamu impiya izingi cuze, acino fwandi, Balamu wakwezile pali punda wakwe nu kutandika ulwendo ukuya kuli Balaki.
Yeova ataalondanga ukuti Balamu akatipwile antu yakwe Leza. Lyene Yeova watumile umungeli wakwe nu lupanga ulutali ukuti akimilile umu nzila uku kulesya Balamu ukupita. Balamu ataaweni umungeli, nomba punda wene wamuweni. Lyene punda aezya ukupambata umungeli, nomba wafizilwe asuka alaala sile apa museo. Balamu wasosile cuze, nu kutimbula sana punda wakwe ukuomvya intuwa.
Nga alino Yeova alenga punda ukuvwanzya Balamu. Punda ati: ‘I cani cino nakucita apakuti uwanguma vii?’
Balamu ati: ‘Watundeenga ukuloleka wa cipuwa. Ndi nkwata ulupanga, nga nakukoma.’
Punda auzya ati: ‘Uzye natala nacitapo vii?’
Nga Balamu aasuka ati: ‘Awe.’
Lyene Yeova aleka Balamu ukulola umungeli uwaimi umu museo. Umungeli alanda ati: ‘I cani cino umila punda wako? Nizile uku kucinga inzila, pano utafwile ukuya tiipwila aina Izlaeli. Punda wako akana ukwimilila, nga nati-nkumoola mpiti, punda wako wene nga ntaali na mumoola.’
Balamu alanda ati: ‘Nati-nifya. Ntaali-manyile ukuti watu-wimilila umu museo.’ Umungeli aleka Balamu ukupita, na Balamu aya umu kulola Balaki. Waile aezya ukutiipwila aina Izlaeli, lelo, Yeova walenzile ukuti Balamu apolelele aina Izlaeli maila yatatu.
Mpendwa 21:21-35; 22:1-40; 23:1-30; 24:1-25.


text:
KYAMBA KYA USOPA Na. 5 2016 | Ñanyi Wakonsha Kwimutekenesha?
Atweba bonse tukeba Lesa kwitutekenesha, kikatakata inge tuji na makatazho. Ino mitwe yaambapo Lesa byo etutekenesha inge tubena kupita mu makatazho apusana pusana.
MUTWE WA PA NKUPIKO
Atweba Bonse Tukeba wa Kwitutekenesha
Ñanyi wakonsha kwimutekenesha inge mutemwe wenu wafwa, inge mukolwakolwa, nangwa inge nkito yapwa?
MUTWE WA PA NKUPIKO
Lesa byo Etutekenesha
Mashinda ana a kutekenesheshamo baji mu bya malwa.
MUTWE WA PA NKUPIKO
Lutekenesho mu Kimye kya bya Malwa
Bantu bamo byo batambwile bukwasho pa kimye kyafwainwa.
LONDELAINGA LWITABILO LWABO
“Nkondo yo ya kwa Yehoba”
Ki ka kyalengejile Davida kushinda Goliata? Jishimikila ja kwa Davida jitufunjishapo ka?
Davida ne Goliata
—Nanchi Kine Balwile Nyi?
Bantu bamo bazhinauka jino jishimikila. Nanchi baji na bishinka bibalengela kuzhinauka nyi?
BAIBOLO UPIMPULA BWIKALO BWA BANTU
Najinga Kapondo
Ki ka kyalengejile’mba kapondo umo wa ku Mexico apimpule bwikalo bwanji?
Bufumu bwa Lesa bo bu ka?
Mwakonsha kukumya bingi inge mwayuka mukumbu.


text:
LUPUNGU LWA MULINZI—LWA KUSAMBILILAMO Febuluwale 2016
Mu lupungu luu muli ni vipande vya kusambililamo ukutandika umu mulungu wakwe Epulelo 4 ukufika muli wakwe Mei 1, 2016.
Yeova Wamwamile Ukuti “Cuza Wane”
Uzye mungatemwa ukuya cuza wakwe Leza? Sambililini kuli vino vyacitikile Abulaamu.
Mwakolanya ya Cuza Yako Yeova
Uzye Luti, Hezekiya, na Maliya yacisile uli pakuti yakomye Ucuza wao na Leza?
Mwaya Acisinka Kuli Yeova
Ucisinka uno Yonatani wakweti kuli Yeova ungatwazwa ukuya acisinka kuli Yeova umu vintu 4.
Mwasambilila Uku Yaomvi Yakwe Yeova Acisinka
Uzye Davidi, Yonatani, Natani, na Husyai, yalangizye uli ukuti ukuya na ucisinka kuli Yeova i cali cicindame sana kuli aliyo?
LYASI PA UMI WAO
Yeova Wangazwa Ukuti Namuombela Ningo
Corwin Robison waombiile Yeova pa myaka 73, apaaya ni myaka ukucila pali 30 ino waomvile pa Betele iyaela uku United States.
Twalililini Ukuombela Yeova nu Luzango
Ukwelenganya pa visinte vitatu kungatwazwa ukutwalilila ukuombela Yeova nu luzango.


text:
NKALULO 7
Jesu ibali njeni?
Jehova aba tumi Jesu hanu hansi. 1 Joani 4:9
Heba tusaka ku sangisa Jehova, tuswanela ku tekeleza ku zumwi muntu wa butokwa. Centanzi na seni ku bumba Adama, Jehova aba bumbi muntu wa luhuho wina ziho kwi wulu.
Cenako, Jehova aba tumi uzo muntu kuti zaa pepwe mwa Betelehema kwa kamwale yo sumpwa Maria. Uzo mwana aba wulikwa izina lya Jesu.—Joani 6:38.
Haabali muntu wa hansi, Jesu aba likanyisi mikwa ye iLeza ilukite. Aba lukite, wine lato, ni yo atumeleha. Kana abena lyowa, aba luti bamwi initi ya za Jehova.
Jesu abali ku cita zintu zilotu kono ba ba mu toyete. 1 Pitrosi 2:21-24
Bayendisi ba bulapeli ba ba toyete Jesu kakuti aba patululi intuto za bo za mapa aba bali ku luta ni nzila za bo imbilala.
Jesu hape abali ku hoza balwele ni ku buusa bamwi ba ba fwile.
Bayendisi ba bulapeli ba ba susuezi Maroma kuti ba dame Jesu ni ku mwi haya.


text:
MUTU 13
Timoti Alondagha Ukubatula Abandu
Timoti ali ndumyana uyu ahobokagha ukubatula abandu. Alyendile amalo amingi ukubatula abandu. Yo nongwa umwene ali walusekelo. Ngimba kulonda uyimanye inkhani ya Timoti?—
Timoti amanyisiwe isya Yehova na mbuya wake Loi pamopene na mama wake Yunike
Timoti akulile mu tawuni ya Listra. Bo mwana amanyisiwe isya Yehova na mbuya wake Loi pamopene na mama wake Yunike. Bo akulile, Timoti alondagha ukubatula abandu umanyila isya Yehova.
Bo Timoti ndumyana, Pauli alinsumile ukuti babuke pamopene ku mbombo yakufumusya. Timoti alitike ukubuka. Syo alondagha umwene.
Timoti abukile na Pauli ku tawuni ya Tesalonike, ku Makedoniya. Ukuti bakafike, balondiwagha ukwenda pasi ubulendo ubutali mpaka kuno bakwelagha iboti. Bo bafikile, babatulile abandu bingi ukumanyila isya Yehova. Loli abandu bamo bali bakali kangi balondagha ukubafulasya. Pauli na Timoti balyandile ufumusya ku malo aghangi.
Bo imyesi ghikindilepo, Pauli alinsumile Timoti ukuti aghomokele ku Tesalonike ukuti akabakete abakamu nukubatula. Ubukifu bwalondiwagha ukuti Timoti abuke ku tawuni ya bandu abakali bala! Loli Timoti abukile papo abapakisyagha abakamu aba baliko. Bo isile kwa Pauli, ayobile inkhani inunu isya bakamu ba ku Tesalonike ukuti babombagha kanunu!
Timoti abombile pamopene na Pauli ifinja fingi. Akabalilo kamo Pauli ayobile ukuti Timoti ali nsubiliwa ukutula ifipanga. Timoti ali walughano kwa Yehova na bandu.
Ngimba uli nulughano ku bandu? Ngimba kulonda ukubatula ukuti bamanye isya Yehova?— Linga uli nulughano kangi kubatula, ubaghile ukuya walusekelo ngati yo Timoti!
BELENGA MU BAIBOLO
2 Timoti 1:5; 3:15
Imbombo Sya Batumiwa 16:1-5; 17:1-10
1 Batesalonike 3:2-7
Bafilipi 2:19-22


text:
BUUMI BWA BWINEKLISTU ALIMWI ANCIITO YESU–KABUKU KAMABUNGANO December 2016
Nsheenga Mwaamba
Nsheenga Mwaamba ndyetutokwaabila Sinsimuka! alimwi andyemutokwiisha cancine ca ulengesha ayi tunopenga. Amusebenseshe lubasu lwa nsheenga mwaamba kulibambila nsheenga mwaamba mumaswi anu.
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA
“Kamwisa Tunooya kuKalundu Kakwe Yehova”
Mushinshimi Isaya utokwaamba ayi masumo alakuba shakulimisha, kutondesha kwaamba ayi bantu bakwe Yehova balaakunokala muluumuno. (Isaya 2:4)
BUUMI BWA BWINEKLISTU.
Amwiishe Cakushika Pamoyo Kusebensesha Libuku lya “Amuzumanane Kukkala Muluyando Lwa Leza”
Libuku lya “Luyando lwa Leza”, licafwa shikwiiya Baibo kushiba mbweenga wasebensesha njiisho shakwe Lesa mubuumi bwakwe.
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA
Mesiya Wakakumanisha Bushinshimi
Isaya wakaambila limwi ayi Mesiya ulaakushimikila mucishi ca Galili. Yesu wakakumanisha bushinshimi ubu ndyakashimikila makani abotu.
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA
“Mpoondi Nkambo! Amuntuume”
Ino inga twakonkela buyani mushimu wakulyaaba alimwi alushomo lwakwe Isaya? Amwiiye kumukwashi wakaya mukusebensela kumusena kubulite.
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA
Cishi ca Panshi Cilaakunoswitebo Lushibo Lwakwe Yehova
Ino bushinshimi bwakwe Isaya bwa paladaiso pacishi ca panshi bwakakumanishikwa buyani muciindi cakwisule, pacecino ciindi, alimwi akunembo?
BUUMI BWA BWINEKLSITU
Lwiiyo Luswa Kuli Lesa Lulakoma Lusalululo
Bantu bobilo bakalinga balwani kale bakaba beshikamukowa lwakumushimu—citondesho cakwaamba ayi lwiiyo luswa kuli Lesa lulicite nkusu shakucatanya.
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA
Kutasebensesha Kabotu Nkusu Kulatola Kukunyaikwa Nkusu
Ino Shebina wakalinga kweelete kusebensesha buyani nkusu shakwe? Ino ngumulandunshi wakamukushawo pacuuna akubikawo Eliakimu?


text:
Icisimicisyo 49: Akasuba Kaimakana
LOLESYA Josyua. Alukulabila ati: ‘We kasuba, imakana!’ Nako akasuba kaimakana. Kaikala penka palya pakati keulu akasuba konse. BaYehoba balenge’ci ukucitika! Pano leka tubone umulandu Josyua alukufwaila akasuba ukutwalilila ukutula.
Ili imfumu isibipile sisanu isya mu calo ca Kanani syatatika ukulwa ne baGibyoni, abaGibyoni batuma umwalalume mu kulomba Josyua ati abofweko. Umwalalume alabila ati: ‘Iseni kuli fwebo bwangu! Tupulusyeni! Imfumu syonse isilukwikala mu calo ca mapili syabungana ukwisa mu kulwa ne bapyungisi benu.’
Penka apo Josyua ne balalume bakwe aba nkondo bonse baya. Baenda ubusiku bonse. Ili bafika ku Gibyoni, ifita fya mfumu sisanu fyatiina kabili fyatatika ne kubutuka. Eli baYehoba balenga amabwe amfula aakulu ukupona ukufuma kwiulu, kabili ifita ifingi fyafwa ku kutobaulwa ne mabwe amfula, ukucila ne fifyaipaiwa ku balalume ba nkondo abakwe Josyua.
Josyua abona ati bukumo lukoso akasuba kalukuwa. Palukufiita, kabili ifita ifingi ifya mfumu isibipile sisanu filukufyuka. Uyo e mulandu Josyua atembelela kuli baYehoba kabili eli alabila ati: ‘We kasuba, imakana!’ Kabili ili akasuba katwalilila ukutula, abaIsilaeli basilisya ukucimfye’nkondo.
Kuli na simbi isingi imfumu isibipile mu Kanani isipatile abantu ba baLesa. Caposa apepi ne myaka sisanu na umo pakweba’ti Josyua ne fita fyakwe bacimfye imfumu 31 mu calo. Ili ici cacitwa, Josyua asininkisya ukweba’ti icalo ca Kanani caabanwa muli yeyo imikoka iicili ilukupengela umupunda apakwikala.
Imyake’ingi yapita, kabili mukupelako Josyua afwa ili ali ne myaka 110. Yonse mpindi ili ye ne babyakwe bacili abalabi, abantu baumfwila baYehoba. Pano ili aba balalume abalungeme bafwa, abantu batatika ukucite’fintu ifibipile kabili baba mu kukatasiwa. Iyi e mpindi muli bucine balukufwaisya ukofwa kwa baLesa.
Josyua 10:6-15; 12:7-24; 14:1-5; Abasololwesi 2:8-13.
Ifyakwipusya
- Mu cikope, findo Josyua alukulabila, kabili ni pa mulandu wando?
- Kani baYehoba bamofwa syani Josyua ne balalume bakwe aba nkondo?
- Kani nisinge’mfumu isilwani Josyua acimfya, kabili capose’myaka inga pakweba’ti basicimfye?
- Mba nindo Josyua aabanisisya icalo ca Kanani?
- Myaka inga Josyua ali nayo ili afwa, kabili findo fyacitika ku bantu panuma yafyefyo?
Ifyakwipusya na fimbi
- Pendeni Josyua 10:6-15.
Ukwisiba ati baYehoba balilengele akasuba ne mwensi ukwimakana ku baIsilaeli, nibwisa bucetekelo tukwete muli bulelo? (Jos. 10:8, 10, 12, 13; Amasa. 18:3; Ifisi. 18:10)
- Pendeni Josyua 12:7-24.
Mba nibani muli bucine abalengele ati imfumu 31 isya mu Kanani basicimfye, kabili mba nindo ici cicindamine kuli fwebo muli bulelo? (Jos. 12:7; 24:11-13; Ndute. 31:8; Luku 21:9, 25-28)
- Pendeni Josyua 14:1-5.
Kani icalo calyabenwe syani ku fikoto fya baIsilaeli, kabili ifi filalangilile’ndo pa bupyani mu Paladaiso? (Jos. 14:2; Yisa. 65:21; Esic. 47:21-23; 1 Kol. 14:33)
- Pendeni Abasololwesi 2:8-13.
Ukupala Josyua mu Isilaeli, mba nibani muli bulelo abacicila abo abalukila baLesa? (Sol. 2:8, 10, 11; Mat. 24:45-47; 2 Tes. 2:3-6; Tito 1:7-9; Fisu. 1:1; 2:1, 2)


text:
Sena Tulijisi “Bongo Bwabili”?
INO mujisi bongo bongaye? Ikuti naa mwaingula kuti “bomwe,” muliluzi. Pele kuli ma nervous system aambi mumubili wanu. Cibeela cimwi cama neuron ncipati kapati cakuti basayaansi bacaamba kuti “bongo bwabili.” Cibeela eeci ciitwa kuti enteric nervous system (ENS) alimwi cijanika mwida ikutali mumutwe.
Zibeela zyamubili ziyandika kubelekela antoomwe alimwi canguzu kutegwa mubili ucince cakulya kuba nguzu alimwi atubeela-beela tumwi tuyandika mumubili. Aboobo, cileelela kuti bongo bwakapangwa munzila yakuti kabulekela ENS mulimo wakugaya zyakulya.
Nokuba kuti ENS tayeelene abongo, ipangidwe munzila iigambya kapati. Mubantu, ipangidwe ama neuron aabalilwa ku 200 kusika ku 600 miliyoni. Cibeela eeci cama neuron icigambya kapati cijanika mwida (digestive system). Basayaansi basyoma kuti, ikuti mulimo uucitwa a ENS nowali kucitilwa kubongo, nokwali kuyandika ma nerves alaantuli kapati. Kweelana abbuku litegwa The Second Brain, lyaamba kuti: “Cilagwasya kapati alimwi cili kabotu kulekela digestive system kuti kailicitila milimo.”
“BUSENA BUSANGANIZYILWA MA CHEMICAL”
Kugaya zyakulya kuyandika kusanganya ma chemical aaindene-indene aciindi ceelede alimwi akwaatola mumasena aayelede. Syaazibwene umwi wazina lya Gary Mawe, cakweelela wakapandulula digestive system kuti “mbusena busanganizyilwa ma chemical.” Mbwaabeleka ma chemical aaya cilakatazya kapati kumvwisya. Mucikozyanyo, mala mwaali mumbali-mbali alijisi maseelo alo aazyiba ma chemical aali mucakulya ncomwalya. Eeci cigwasya ENS kupa ma enzyme aagaya cakulya aayelede kutegwa acince cakulya kuba tubeela-beela tukonzya kubelesyegwa mumubili. Kuyungizya waawo, ENS ilabeleka mulimo uuyandika kapati wakulanganya ma acid alimwi ama chemical aambi aajanika mutubeela-beela twacakulya alimwi akucinca ma enzyme aagaya cakulya kweelana ambwaayandika.
Amuyeeye buyo nzila yalo iitegwa digestive tract imwiinda zyakulya zigaigwa yalo iyeendelezyegwa a ENS mboibeleka. “Bongo bwabili” buleenzya zyakulya mu digestive system kwiinda mukupa kuti milambi iili mumbali-mbali aa digestive tract iceye. ENS ilacinca-cinca nguzu alimwi aziindi milambi eeyi noyeelede kuceya kweelana ambokuyandika kutegwa ibeleke.
ENS ilalanganya azintu zikonzya kuleta ntenda. Cakulya ncomulya cilalangilwa kuti inga kacijisi tuuka tukonzya kuleta malwazi. Nkakaambo kaako maseelo aalwana tuzunda aabalilwa ku 70 kusika ku 80 pesenti—alo aayandika kapati mumaseelo aanu aakwabilila mubili—ajanika mwida! Kuti mwalya cakulya cijisi tuzunda tunji, ENS ilaukwabilila mubili kwiinda mukupa kuti milambi iceye kapati akugwisya cakulya citali kabotu kwiinda mukuluka naa kusoomona.
KUBELEKELA ANTOOMWE
Nokuba kuti ENS iboneka kuti ibeleka ilikke kakunyina kugwasyigwa abongo, zibeela eezyi zyobilo zibelekela antoomwe ciindi coonse. Mucikozyanyo, ENS ilijisi mulimo wakweendelezya ma hormone kutegwa azyibye bongo ciindi nomweelede kulya alimwi abunji bwacakulya ncomweelede kulya. Maseelo aatusinga aali mu ENS alazyibya bongo ciindi mwakkuta alimwi akupa kuvwundauka kumoyo kuti naa mwalya kapati.
Noliba leelyo kamutaningabala cibalo eeci, ambweni mwali kuyeeyela kuti kuli kubelekela antoomwe akati ka digestive tract abongo bwanu. Mucikozyanyo, sena mwakabona kale kuti ikulya musyobo wazyakulya zimwi kupa kuti mulimvwe kukkomana? Buvwuntauzi bwaamba kuti eeci cilacitika ciindi ENS yanu noituma ‘zitondezyo zyalukkomano’ kubongo bwanu, calo icipa kuti mulimvwe kabotu. Eeci cilakonzya kupandulula kaambo bantu ncobalida musyobo wazyakulya zimwi ciindi nobatyompedwe. Basayaansi basola kujana nzila mbobakonzya kupa kuti ENS kaimana penzi lyakutyompwa.
Cikozyanyo acimwi cakubelekela antoomwe kwabongo alimwi a digestive system cilacitika ciindi muntu nalimvwa kufweluka mwida. Kulimvwa boobu kulacitika akaambo kakuti ENS ilabulesya bulowa kwiinda mwida ciindi bongo nobwalibilika kapati naa kutyompwa. Acimwi cikonzya kucitika nkuvwundauka kumoyo nkaambo ciindi nomutyompedwe, bongo bupa kuti ENS icesye digestive tract.
Nokuba kuti ENS zimwi ziindi yaambwa kuti “bongo bwabili,” taikonzyi kumuyeeyela zyakucita naa kumusalila zyakucita. Munzila iimbi, ENS tabuli bongo bwini. Taikonzyi kumugwasya kulemba nyimbo, kulanganya akkaunti yanu yakubbanki, naa kumulembela milimo yakucikolo yakucitila kuŋanda. Nokuba boobo, ENS eeyi iipangidwe munzila iigambya yazumanana kubagambya kapati basayaansi akaambo kamboipangidwe—ambweni bunji bwamboibeleka tabunazyibwa. Ciindi ciboola mwaakuyanda kulya cakulya, amukaime asyoonto akuyeeya zintu zyoonse zijatikizyidwe, alimwi akubelekela antoomwe kucitika mwida lyanu ciindi cakulya nocigaigwa!


text:
Ciiyo 10
Inga Mukucana Aconi Kupaila Kwancine-ncine?
1. Sena kuli owa nshila imo yakupaila kwancine-ncine?
Yesu walayisha beshikwiya bakendi eti kuli owa nshila imo yakupaila kwancine-ncine. Ili eti nshila ishikutwala kubuyumi butapu. Yesu walaamba eti: “Nibang’ana owa bakute kwicana” nshila iyi. (Mateyo 7:14) Lesa ukute kusumina owa kupaila nkwalamba mu Maswi akendi, Baibolo. Abo bakute kupaila kwancine-ncine, bekatana mulushomo.—Belengani Yohane 4:23, 24; 14:6; Aefeso 4:4, 5.
2. Inga Yesu walaamba cani ku Bakilisitu babubepeshi?
Yesu walacenjesha eti bashinshimi babubepeshi nibakabunyonganye Bukilisitu. Bakute kuboneka eti bakute kupaila cancine-ncine. Maceci abo akute kulibonesha eti na Cikilisitu. Koma inga mwainshiba ncabele. Munshila cini? Mukupaila kwancine-ncine emukute kucanika Bakilisitu bancine-ncine bakute mikalilo yaina.—Belengani Mateyo 7:13-23.
3. Inga mubenshiba aconi abo bakute kupaila kwancine-ncine?
Bonani binshibilo ibi bili 5:
Bakute kwelekesha-elekesha kwinsa ncoikute kuyisha. Emulandu wakendi kupaila kwancine-ncine kwashiyana nekupaila kwabubepeshi kukute kufumina mumiyeyo yabantu. (Mateyo 15:7-9) Abo bakute kupaila cancine-ncine bakute kwinsa bintu kwelana nencebakute kuyisha.—Belengani Yohane 17:17; 2 Timoteyo 3:16, 17.
Yesu walalilemeka lina lya Lesa kupitila mukulinshibisha kubantu. Walabanyamfwa bantu kwamba eti bamwinshibe Lesa kayi walabayisha ncebelela kupempela kwamba eti lina lya Lesa liswepeshewe. (Matthew 6:9) Nkomukute kwikala, nibani bakute kwinshibisha bantu banabo lina lya Lesa?—Belengani Yohane 17:26; Aroma 10:13, 14.
Lesa walamutuma Yesu kwamba eti ayishe makani aina a Bwami. Bwami bwa Lesa endibo bonka bweti bukanyamfwe bantu cancine-ncine. Yesu walapitilisha kubayisha bantu sha Bwami ubu kushikila mubusuba mbwalafwa. (Luka 4:43; 8:1; 23:42, 43) Walaamba eti beshikwiya bakendi naboyo nibakabayishe bantu banabo. Ito muntu lamushikili kumuyisha sha Bwami bwa Lesa, inga mwamba eti ukute kupaila kupeyo?—Belengani Mateyo 24:14.
Inga mubenshiba pakwinga nkabamantamo lubasu mumakani acishi na munkondo. (Yohane 17:16; 18:36) Nkabakute kukopelesha mikalilo yaipa yamucishi.—Belengani Yakobo 4:4.
Kwelana nencebalayiya kufuma mu Maswi a Lesa, bakute kubapa bulemu bantu bamishobo yonse. Nacikaba eti beshikupaila kwabubepeshi bakute kubanyamfwilisha beshinkondo bamucishi, beshikupempela cancine-ncine bakute kukana kwinsa ico. (Mika 4:1-3) Bakilisitu bancine-ncine bakute kusebensesha cindi cabo nebuboni bwabo kunyamfwa banabo.—Belengani Yohane 13:34, 35; 1 Yohane 4:20.
4. Sena kupaila kwancine-ncine inga mukwinshiba?
Nikupaila kupeyo kukute kuyisha Maswi a Lesa, kulemeka lina lya Lesa, kuyisha sha Bwami bwa Lesa kwamba eti enshila yonka yela kunyamfwa bantu? Nilikoto cini likute kulesha luyando nekukana nkondo? Mwayeyengaponga aconi?—Belengani 1 Yohane 3:10-12.


text:
MAY 22, 2015
MEXICO
Kishimikwa Kikatampe Muji Mabuku Avula Kiji mu Kyalo mo Bamba Kisipanishi Kyatambulwila Bakamonyi ba kwa Yehoba
MU MEXICO CITY, Bakamonyi ba kwa Yehoba bebechile kuba’mba beye ku Guadalajara International Book Fair, ku kishimikwa kyabaya bingi mu byalo mo bamba Kisipanishi kabiji kyo kyalondelapo kubaya pa kishimikwa kya Frankfurt Book Fair kiji ku Germany. Kuno ku Guadalajara mu Mexico, pa 29 November kufika pa 7 December mu 2014 koko batambishenga mabuku kabiji bantu 760, 000 bo baishile kuno.
Bakamonyi ba kwa Yehoba bevwangilemo mu kino kintu kya kisemwa kabiji bashimikile tumazubo 1,900 mwajinga ma Baibolo ne mabuku alumbulula Baibolo afumine mu byalo 44. Kabiji pa ano mabuku pajinga ne aamba pa bisemi, pa banyike ne pa baana.
Ba Gamaliel Camarillo, bambilako Bakamonyi ba kwa Yehoba mu Mexico, baambile’mba: “Pa moba ana o twamwesheshenga mabuku mu tuno tu mazubo, bantu kukila pa 10,000 baishilenga na kumona mabuku kabiji twapaine mabuku nobe 29,000 kwakubula kwibalipilisha mali. Nangwa byonkabyo, kyo tubena kukeba kechi kupanatu mabuku ne. Mu magazine ne mu mabuku etu banembamo byaamba Baibolo, bibena kukwasha bantu bavula mu ano moba.”
Media Contact(s):
International: J. R. Brown, Office of Public Information, tel. +1 718 560 5000
Mexico: Ba Gamaliel Camarillo, tel. +52 555 133 3048


text:
ICIPANDE 9
Mulepepa Yehova Capamo na ba mu Lupwa Lwenu
“Pepeni uwapangile umuulu ne sonde.”—Ukusokolola 14:7
Nga fintu musambilile muli ino broshuwa, mu Baibolo mwaliba amalembo ayengi ayengamwafwa no lupwa lwenu. Yehova afwaya muleba ne nsansa. Alilaya ukuti nga ca kuti twabika sana amano ku kumupepa, ‘fyonse ifi ifyo tukabila akatupeela.’ (Mateo 6:33) Alafwaisha mwaba cibusa wakwe. Mulebomfya inshita mukwata ku kukosha bucibusa bwenu na Lesa. Bucibusa na Lesa e cintu icacindamisha ico umuntu engakwata.—Mateo 22:37, 38.
1 MULEKOSHA BUCIBUSA BWENU NA YEHOVA
IFYO BAIBOLO ILANDA: “‘Nkaba shinwe, na imwe mukaba abana bandi abaume na bana bandi abanakashi,’ e fyasosa Yehova.” (2 Abena Korinti 6:18) Lesa afwaya mwaba cibusa wakwe. Ukupepa kuli Lesa kukalenga mukabe cibusa wakwe. Yehova afwaya “mulepepa ukwabula ukuleka.” (1 Abena Tesalonika 5:17) Alafwaisha mwamweba ifili mu mutima wenu ne filemusakamika. (Abena Filipi 4:6) Nga mulepepela pamo no lupwa, aba mu lupwa lwenu bakeshiba ukuti mwalicetekela sana Lesa.
Ukupepa kuli Lesa te kwacindama fye, mufwile no kulakutika kuli ena. Kuti mwakutika kuli Lesa nga mulebelenga Icebo cakwe e lyo ne mpapulo ishilanda pali Baibolo. (Amalumbo 1:1, 2) Muletontonkanya pa fyo mulebelenga. (Amalumbo 77:11, 12) Tulakutika kuli Lesa nga tulesangwa na ku kulongana lyonse.—Amalumbo 122:1-4.
Na cimbi icingakosha bucibusa bwesu na Yehova, kulaebako bambi pali ena. Nga muleshimikila sana, mukapalama nga nshi kuli Lesa.—Mateo 28:19, 20.
IFYO MWINGACITA:
Muleshako inshita ya kubelenga Baibolo no kupepa cila bushiku
Mulebika sana amano ku fya kwa Lesa ukucila ukubikisha amano ku kutuusha na ku kwangala
2 MULEKWATA AMAPEPO YA LUPWA
IFYO BAIBOLO ILANDA: “Palameni kuli Lesa, na o akapalama kuli imwe.” (Yakobo 4:8) Mulingile ukutantika inshita iyo mwakulakwatilapo amapepo ya lupwa e lyo no kukonka ifyo mwatantika. (Ukutendeka 18:19) Lelo kuli na fimbi ifyo mufwile ukulacita. Muli fyonse ifyo mulecita cila bushiku mulebikamo ifya kwa Lesa. Ulupwa lwenu lukapalama sana kuli Lesa nga mulelanda pali ena “ilyo mwikele mu mayanda yenu na lintu mule-enda mu musebo na pa kulaala na pa kubuuka.” (Amalango 6:6, 7) Beni nga Yoshua uwatile: “Ine na ba mu ng’anda yandi twakulabombela Yehova.”—Yoshua 24:15.
IFYO MWINGACITA:
Lyonse mulekwata inshita ya kusambilila kabili ilyo mulesambilila mulelanda pa fyo cila muntu mu lupwa alekabila