text:
Kimba Bupeta bwa Bine
“Kimbai balunda na bupeta bukondame.”—LUKA 16:9.
ÑIMBO: 32, 154
1, 2. Mu ino ngikadilo ya bintu, mwanda waka balanda kebakapu’mopo?
DYALELO, myanda itala lupeto i midyambakane bininge. Kimfwa, bankasampe bavule i bakomenwe kusokola twaji. Bantu bamo batulanga’nka ne būmi bwabo mu kyaka mwanda wa kuvilukila mu matanda a bupeta. Nansha ke mu matanda a bupeta mwine, mudi balanda bavule. Ntanda yonso, bampeta bendanga bapetela’ko, balanda nabo benda balandapela’ko bininge. Mungya kwenzankanya kwa panopano, mpeta mukatampe umo pa katwa udi na lupeto lubwanya kwikala na bantu 99 pa katwa. I kimweke patōka’mba nansha byokudi bantu bamo badi na lupeto luvule lubwanya kwibakwasha mu būmi bwabo bonso, inoko kudi kadi ne balanda ba tyō midiyala ne midiyala. Yesu wājingulwile kino paānenene amba: “Balanda mudi nabo mafuku onso.” (Mako 14:7) Mwanda waka kudi buno bukondame?
2 Yesu wādi uyukile amba enka Bulopwe bwa Leza bo bubwanya kushinta ngikadilo ya ino ntanda ya byabusunga. Bible unena’mba “bansunga,” nansha ngikadilo ya byabusunga, pamo ne ngikadilo ya politike ne ya bipwilo, byonso bibadilwa mu bintu bya mu ino ntanda ya Satana. (Kusokwelwa 18:3) Bantu ba Leza bapēlelwanga kwisansanya lonso na politike ne na bipwilo bya bubela. Inoko, bantu ba Leza bavule bakomenwanga kwisansanya lonso na byabusunga bya ino ntanda ya Satana.
3. Le i bipangujo’ka byotusa kubandaula?
3 Byotudi bene Kidishitu, tufwaninwe kubandaula mumweno wetu pa ngikadilo ya ino ntanda ya byabusunga. Pa kufikila pa kino, tubwanya kwiipangula amba: ‘Le i muswelo’ka ombwanya kwingidija bintu byami bya ku ngitu pa kulombola’mba nkōkele Leza? I muswelo’ka onkokeja kwepuka kwikuja bininge mu byabusunga bya ino ntanda? I myanda’ka mimweke ilombola’mba bantu ba Leza dyalelo bamukulupile ne pa mfulo?’
MĀNGA YA KALAMA MUKONDAME
4, 5. (a) Le i bika byātene kalama wa mu mānga ya Yesu? (b) Lelo Yesu wānenene balondi bandi balonge bika?
4 Tanga Luka 16:1-9. Batwe bonso tufwaninwe kulangulukila pa mānga ya Yesu itala kalama mukondame. Uno kalama bāmusambile amba udi na kisūpa, kupwa mukulu wandi wa kaji wākwata butyibi bwa kumutalula. * (Tala kunshi kwa dyani.) Inoko kalama wālongele “bya bukosoke.” Kumeso kwa kutalulwa’ye pa kaji, wāsambile bulunda na bantu bādi babwanya kumukwasha mwenda mafuku. Yesu pa kwisambila pa ino mānga kādipo usakila bana bandi ba bwanga balonge bukondame pa mwanda wa kwikala na būmi buyampe. Kino ye kiloñanga bantu ba ino ntanda. Inoko Yesu wāingidije ino mānga mwanda wa kwitufundija bufundiji bwa kamweno.
5 Yesu wāyukile amba pamo bwa uno kalama wātenwe mu ngikadilo mikomo mu kitulumukala, ne balondi bandi bavule nabo bākakolelwa mwa kwikadila mu ino ntanda ya bukondame. O mwanda wēbalombwele amba: “Kimbai balunda na bupeta bukondame.” Mwanda waka? I mwanda shi byabupeta byabo bibebapu, balunda nabo, ba Yehova ne Yesu, ‘bakebatambula mu bīkalo bya nyeke.’ I bika byotubwanya kwifunda ku ano madingi a Yesu?
6. Le tubayuka namani amba ngikadilo ya byabusunga idi’ko dyalelo keyādipo mu mpango ya Leza?
6 Nansha Yesu byākashintulwilepo kine kyaātyile bintu bya ku ngitu bu bya “bukondame,” inoko Bible wikilombola patōka’mba kwivudidija lupeto mu byabusunga kekwādipo mu mpango ya Leza. Kimfwa, Yehova wāpele ba Adama ne Eve ku bitupu bintu byonso byobādi basakilwa mu Budimi bwa Edena. (Ngalwilo 2:15, 16) Mwenda mafuku, paāpele bashingwe māni mushipiditu ujila, “i kutupu nansha umo wadi unena’mba kintu kyonso kyadi nakyo i kyandi bunka; ino bintu byonso byobadi nabyo byadi bya abo bonso.” (Bilongwa 4:32) Mupolofeto Isaya wānenene amba kukekalanga kitatyi kikasangela bantu bya buyabuya bya pano pa ntanda. (Isaya 25:6-9; 65:21, 22) Inoko kino kitatyi pokekyafikile balondi ba Yesu bafwaninwe kulonga bintu na “bukosoke.” Bafwaninwe kwingidija bintu byabo bya bukondame bya mu ino ntanda, koku kadi balonga bukomo bwa kusangaja Leza.
INGIDIJA BYABUPETA BYA BUKONDAME NA TUNANGU
7. Lelo i madingi’ka etupa Yesu mu Luka 16:10-13?
7 Tanga Luka 16:10-13. Kalama wa mu mānga ya Yesu wāpwene na balunda mwanda wa kamweno kandi aye mwine. Inoko, Yesu wādi usaka balondi bandi bapwane na balunda ba mūlu pampikwa kitungo kya kwisakila. Wādi usaka twivwanije amba muswelo otwingidija byabupeta byetu bya bukondame ubwanya kulombola shi bine tukōkele Leza nansha shi ketumukōkelepo. Le tubwanya kulonga kino namani?
8, 9. Leta bimfwa bya banabetu bamo baingidije senene byabupeta byabo bya bukondame.
8 Muswelo umo wa kulombola amba twingidijanga senene bintu byetu bya ku ngitu i na kutūla byabuntu ku mwingilo wa busapudi wa ntanda yonso wālaile Yesu. (Mateo 24:14) Nkasampe umo mwana-mukaji wa mu India wadi na kasanduku mwadi ubīka kalupeto bityebitye. Walekele’nka ne kupota bya kukaya nabyo mwanda wa kuvudija kalupeto kandi mu kasanduku. Payudile kasanduku, watūdile kyabuntu kya lupeto lwandi lonso mwanda wa kukwasha ku mwingilo wa busapudi. Tutu umo wa mu India udi na budimi bwa makoko. Wapēne makoko mavule bu kyabuntu ku bilo ya bwalamuni ya mu Malayalam. Ino bilo byoyadi isaka kupota makoko, wamwene’mba kyabuntu kyandi kyadi na mvubu mpata kupita’ko shi wapēne lupeto. Bine walongele bya ‘tunangu.’ Batutu ba mu Ngidiki nabo, batūlanga kyaba ne kyaba byabuntu bya māni a mpafu, mikama ya majiba, ne bidibwa bikwabo ku Betele.
9 Tutu mukwabo wa mu Sri Lanka nandi waletele lubanza lwandi lwikale ke pa kupwidila ne kulongela bitango ne pa kufikila bengidi ba kitatyi kyonso. Bine uno tutu wesuminwe lupeto pa kuleta luno lubanza, inoko bwadi bukwashi bukatampe ku basapudi ba kwine’kwa ba misokwe mityetye. Mu ntanda imo mwadi mukankajibwe mwingilo wetu, banabetu baingidije mobo abo bu Mobo a Bulopwe. Kino kyakweshe bapania ne basapudi bakwabo ba misokwe mityetye bekale na kifuko kya kupwidila’po pabwipi pampikwa kujimija lupeto.
10. I bintu’ka bimobimo byotumwenanga mu kwikala na buntu?
10 Bino bimfwa bilombola amba bantu ba Leza i ‘bakōkele mu bityetyetyetye.’ (Luka 16:10) Bengidijanga bintu byabo bya ku ngitu mwanda wa kamweno ka bakwabo. Le bano balunda na Yehova beivwananga namani pobatūla bino byabuntu? Bekalanga na nsangaji pa kuyuka’mba shi bekale na buntu, nabya bakamwena’mo bupeta “bwa binebine” momwa mūlu. (Luka 16:11) Kaka umo utūlanga kitatyi ne kitatyi byabuntu bya lupeto mwanda wa kukwasha ku mwingilo wa Bulopwe unena’mba, kudi kintu kitulumukwa kyalongekele mu bula bwa myaka. Ushintulula amba: “Namwene amba ponadi mpāna bininge bintu bya ku ngitu, naikele na buntu ku bantu bakwabo. Natamije bininge mutyima wa kufwilañana lusa, kutukijija bakwabo mutyima, ne kwitabija bilubo byami ne madingi.” Bantu bavule i bamone amba bamwenanga bininge mu kwikala na buntu.—Ñimbo ya Mitōto 112:5; Nkindi 22:9.
11. (a) Le buntu bwetu bulombola namani amba tuloñanga bya “bukosoke”? (b) I bika bilongeka mu bantu ba Leza dyalelo? (Tala kifwatulo ku ngalwilo.)
11 Netu tuloñanga “bya bukosoke” potwingidija bintu byetu bya ku ngitu mwanda wa kukwatakanya bakwabo mu mwingilo. Nansha shi ketubwanyapo kwingila mwingilo wa kitatyi kyonso, ne kuvilukila kokwa kusakilwa bukwashi, tubwanya kukwatakanya nyeke bakwabo. (Nkindi 19:17) Kimfwa, byabuntu byetu bikwashanga pa kulupula mabuku ne kukwatakanya mwingilo wa busapudi mu matanda malanda mudi bantu bavule batwela mu bubine. Mu matanda pamo bwa Congo, Madagaskar, ne Rwanda Mabible i makande’mo bei bininge. Kitatyi kimo Bible umo upotwanga na mfutwa itambula muntu ku yenga nansha ku kweji. Mu myaka mivule, banabetu badi batonga pa kupota byakudya bya kyabo kisaka nansha kupota Bible na ino mfutwa. Dyalelo, kupityila ku byabuntu bileta bakwabo ne “kwenzankanya” lupeto, bulongolodi bwa Yehova bwalamunanga Mabible ne kwiabanya ku bitupu mwanda wa muntu yense wa mu kisaka ne boba botwifundanga nabo Bible bekale nandi. (Tanga 2 Kodinda 8:13-15.) Nanshi boba bapāna ne boba bapēbwa, abo bonso babwanya kwikala balunda na Yehova.
I MUSWELO’KA OTUKEPUKA KWIKUJA BININGE MU BYABUSUNGA BYA INO NTANDA?
12. Lelo Abalahama wālombwele namani amba ukulupile mudi Leza?
12 Netu tubwanya kwikala balunda na Yehova shi tukimba byabupeta bya “binebine” ne kwepuka kwikuja bininge mu byabusunga bya ino ntanda. Mo mwālongele ne Abalahama muntu wa kikōkeji. Wākōkele Yehova na kuviluka mu kibundi kya bupeta kya Ulu ne kukashikata mu mapema mwanda wādi usaka kwikala mulunda na Yehova. (Bahebelu 11:8-10) Wādi ukulupile nyeke mudi Leza kupita’ko mu bintu bya ku ngitu. (Ngalwilo 14:22, 23) Yesu wākankamikile bakwabo beule lwitabijo lwa Abalahama. Difuku dimo, wāsapwidile nsongwalume umo mpeta amba: “Shi usaka kwikala mubwaninine, enda ukapoteje byodi nabyo ne kupāna ku balanda, penepo ukekala na byabulēme mūlu, kupwa iya wikale mulondi wami.” (Mateo 19:21) Uno nsongwalume kādipo na lwitabijo pamo bwa lwa Abalahama. Inoko kwādi ne bantu bakwabo bādi bakulupile mudi Leza.
13. (a) Lelo Polo wāpele Temote madingi’ka? (b) I muswelo’ka otubwanya kulonda madingi a Polo dyalelo?
13 Temote wādi mwana-mulume wa lwitabijo. Polo pa kupwa kumwita bu “sola wa binebine wa Kidishitu Yesu,” wāmusapwidile amba: “I kutupu muntu wingilanga busola usuñanga bya busunga bya mu būmi, shi ukimba kwitabijibwa na mwine wamutwejeje bu sola.” (2 Temote 2:3, 4) Balondi ba Yesu dyalelo, kubadila’mo ne bengidi ba kitatyi kyonso mudiyo umo ne kupita, baloñanga bukomo bwa kulonda ano madingi a Polo. Bakomenanga ditompo dya kukokwa na bintu bisumbijibwa mu ino ntanda ya makomwa-meso. Bavulukanga musoñanya wa amba: “Mwapudi i mupika wa mwapulwa.” (Nkindi 22:7) Satana usakanga tujimije kitatyi kyetu kyonso ne bukomo mwanda wa kwipeneneka na byabunsunga bya mu ino yandi ntanda. Bamo bashalanga na ndeni mivule mwanda wa kupota njibo, motoka, kufunda masomo nansha ke pa mwanda wa kulonga butundaile bwa katutu. Shi ketutadijepo, tubwanya kushala na ndeni ya myaka kapwila. Tuloñanga bya tunangu potupēleja būmi bwetu, potwepuka ndeni, ne potuleka kusupakanya lupeto. Shi tulonge uno muswelo, nabya tukengidila Leza na bwanapabo kupita’ko kumunwa bupika na ngikadilo ya byabusunga ya dyalelo.—1 Temote 6:10.
14. Lelo tufwaninwe kusumininwa kulonga bika? Leta bimfwa.
14 Pa kupēleja būmi bwetu, tufwaninwe kutūla Bulopwe bwa Leza pa kifuko kibajinji. Ba mulume ne mukaji bamo badi na byabusunga bivule kadi bimwenwa’mo bininge. Inoko, badi basaka kujokela mu mwingilo wa kitatyi kyonso. O mwanda bapoteje byabusunga byabo, botyi, ne bintu bikwabo bya ku ngitu. Kupwa betuma kukakwasha ku lūbako lwa kité kya ntanda yonso mu Warwick, mu New York. Uno wadi mwanda wa pa bula ku bano ba mulume ne mukaji mwanda badi bengila ku Betele, kadi mu mayenga amo badi bengila pamo na bambutwile ba mulume ne na wabo mwana mwana-mukaji ne wandi mulume ku lūbako lwa mu Warwick. Kaka umo pania wa mu Colorado, mu États-Unis, wasokwele kaji ku banki kamusela kipindi kya difuku dimo. Bakulu bandi ba kaji pa kusangela bininge mwingidilo wandi, bamunenene engile kaji kalomba kitatyi kivule ne kumubweja’ko mfutwa misunsa isatu. Inoko, kano kaji byokekadipo ka kumushila kitatyi kya kutambila mu mwingilo, o mwanda wekapelele. Bino i bimfwa’tu bityetye bya kwipāna bya bengidi ba Yehova. Shi tusumininwe kutūla tumweno twa Bulopwe pa kifuko kibajinji, nabya tukalombola’mba tukwete na mutyika bulunda bwetu na Leza ne bupeta bwa binebine kupita bintu bya ku ngitu.
SHI BUPETA BWA KU NGITU BUBAPU
15. Lelo i bupeta’ka buletanga nsangaji mikatampe?
15 Kwikala na bupeta bwa ku ngitu kekushintululapo amba twi betabijibwe na Leza. Yehova weselanga “bampeta mu mingilo milumbuluke.” (Tanga 1 Temote 6:17-19.) Kimfwa, kaka umo witwa bu Lucia wayukile amba mu Albani musakilwa basapudi bavule. * (Tala kunshi kwa dyani.) Penepa waviluka mu Itali ne kwenda mu Albani mu 1993. Nansha byakadipo na kaji, aye’ko wadi ukulupile amba Yehova ukamukwasha. Wefundile Kialbani ne kukwasha bantu 60 ne musubu bepāne. Padi mu kyetu kibundi mwingilo wetu wa busapudi keulupulangapo bipa pamo bwa bino. Inoko kintu kyonso kyotulonga mwanda wa kukwasha bakwabo befunde myanda ya Yehova ne kwikala balunda nandi, kyo kintu kyotufwaninwe kumona nyeke na mvubu.—Mateo 6:20.
16. (a) I bika bikafikila ngikadilo ya byabusunga ya dyalelo? (b) Le kino kifwaninwe kwikala na lupusa namani pa muswelo otumona bintu bya ku ngitu?
16 Yesu wālombwele patōkelela’mba ngikadilo ya byabusunga ya dyalelo ikatalulwa’ko. Wānenene amba: ‘Shi buno bupeta bwa ku ngitu bubapu,’ ino kātatenepo amba ‘shi bukapwa.’ (Luka 16:9) Mu ano mafuku a mfulo, mabanki amo aponene kadi mu matanda amo mwaikele makambakano mavule a misokwe ya lupeto. Inoko panopano ponka bintu bisa kubipila’ko mpata. Ngikadilo ya politike, ya bipwilo, ne ya byabusunga ya ino ntanda ya Satana bikatalulwa’ko. Mupolofeto Ezekyele ne Zefenia bālaile amba ndalama ne nsahabu, bine bimonwa na mvubu mpata mu ngikadilo ya byabusunga, kebikekalapo monka na mvubu. (Ezekyele 7:19; Zefenia 1:18) Le tukeivwana namani shi tubafika ku mfulo kwa bwetu būmi mu ino ntanda ne kujingulula’mba twashintyile bupeta bwetu bwa binebine na bintu bya bukondame bya ino ntanda? Tubwanya kukeivwana pamo bwa muntu waingile mu būmi bwandi bonso mwanda wa kwikala na lupeto luvule, ino ku mfulo wajingulula’mba lupeto lonso lwadi nalo i lwa bubela. (Nkindi 18:11) Bintu bya ku ngitu bya mu ino ntanda bisa konakanibwa. Nanshi kwatakanya mukenga wa kwingidija bintu byobe bya ku ngitu mwanda wa kupwana na balunda ba mūlu. Byobya byotulongela Yehova ne Bulopwe bwandi bituletelanga nsangaji ya bine.
17, 18. Lelo i mpalo’ka itengēle balunda na Leza?
17 Pakāya Bulopwe bwa Leza i kutupu muntu nansha umo ukapota kintu na lupeto nansha kwikala na ndeni. Byakudya bikekala bya ku bitupu kadi bivule, ne kadi ketukasakilwapo kufuta badokitele nansha bamuñanga. Balunda na Yehova bakasangela bya buyabuya bya pano pa ntanda. Olo, nsahabu, ne mabwe a bulēme bikengidijibwa mwanda wa kuneñenya bintu, ke pa mwandapo wa kupeteja muntu kampanda. Mbao mikomo, mabwe ne byuma bya kūbaka nabyo mobo mayampe bikekala bya ku bitupu. Balunda netu baketupa’byo ku bitupu, ketukebapote’byopo. Bine tukasangelanga bya buyabuya byonso bya pano pa ntanda.
18 Kino i kipindi’tu kya mu mpalo ya kutendelwa ikapalwa boba bapwana na balunda ba mūlu. Batōtyi ba Yehova ba pano pa ntanda bakela nsadi ya tusepo ne nsangaji pobakevwana binenwa bya Yesu bya amba: “Iyai, banwe ba kweselwa na Tata, pyanai Bulopwe bwimulongolwedilwe tamba ku ñanjilo ya ino ntanda.”—Mateo 25:34.
^ mus. 4 Yesu kālombwelepo shi kusambilwa kwa uno kalama kwādi kwa bine’ni nansha kwa bubela. Na bubine, kishima ‘kusambilwa’ kidi mu Luka 16:1 kibwanya kushintulula amba kudi muntu umo wābepēle uno kalama bubela busansa mutyima amba udi na kisūpa. Inoko, Yesu wēsambīle bininge pa byālongele kalama, ino ke pa bubingapo bwine bwaātalwidilwe pa kaji.
^ mus. 15 Nsekununi ya mu būmi bwa Lucia itanwa mu Réveillez-vous ! wa 22 Kweji 6, 2003, paje 18-22.


c: text/html

text:
Kipungu 4: Mfumu Mutanshi wa Bena Isalela Watwajilwe mu Buzha mu Babilona
Saulo ye mutanshi kwikala mfumu wa bena Isalela. Bino Yehoba wamufumishepo kabiji wasajile Davida kwikala mfumu ne kupinga pa kifulo kyanji. Tusakumona bintu byavula byamwekejile Davida. Byo akijinga mwanyike, walwile na kitonzhi, aye Goliata. Palutwe kacheche, wanyemene kwi Mfumu Saulo wajinga na kichima. Kabiji Abigaila walambile bingi wakanyishe Davida kuba kintu kya bumbulwamaana.
Kabiji tusakufunda bintu byavula bingi pa mwana wa kwa Davida, aye Solomone waswaine Davida ne kwikala mfumu wa bena Isalela. Bamfumu batanshi basatu ba bena Isalela bonse umo umo balamine au myaka 40, au myaka 40. Solomone byo afwile, bena Isalela baabene ne kwikala na bufumu bubiji, bumo ku kabeta ka ku buyeke kabiji bukwabo ku kabeta ka ku bulenge.
Bufumu bwa bisaka jikumi bwa ku kabeta ka ku buyeke bwaikele myaka 257 saka bukyangye konaunwa ku bena Asilya. Kabiji panyuma ya kupitapo myaka 133, bufumu bwa bisaka bibiji bwa ku kabeta ka ku bulenge nabo bwaonawinwe. Pa kino kimye, bena Isalela batwajilwe mu buzha ku Babilona. Onkao mambo, Kipungu kya BUNA kyaamba pa myaka 510 ya mu bwikalo bwa bantu mwamwekelenga bintu byavula byo twabujile kwimwena na meso etu ne.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jishimikila 64: Solomone Washimikile Nzubo ya Lesa
DAVIDA saka akyangye kufwa, wabujile mwananji Solomone byamwambijile Lesa pa mambo a kushimika nzubo ya Yehoba. Mu mwaka wa buna wa bukalama bwanji, Solomone watendekele kushimika nzubo ya Lesa kabiji papichile myaka itanu na ibiji ne kichika pa kuba’mba ipwe. Bantu bashimikilenga nzubo ya Lesa bavujile bingi kabiji pa ino nzubo pataiwe mali avula bingi mambo a kuba ngolode ne siliva yavula yaingijishiwe bingi.
Nzubo ya Lesa yajinga na bibamba bikatampe bibiji byonka byajinga tente wa lusambakeno. Pano bino bibamba byakijilemo kubaya kukila byobya byajinga mu tente wa lusambakeno. Solomone wabikile jikwachi ja lulayañano mukachi ka kibamba kya nzubo ya Lesa, ne bintu bikwabo byajinga mu tente wa lusambakeno wibibikile mu kibamba kikwabo.
Nzubo ya Lesa byo yapwile kushimikwa, kwajinga kusekelela kukatampe bingi. Solomone wafukamine kulutwe ya nzubo ya Lesa ne kulomba, byonka byo wamona pa kipikichala. Solomone walombele kwi Yehoba amba: ‘Mwiulu mwine mwimukepela, anweba kechi mwafikamo ne; nanchi mufikemo byepi mu ino nzubo yo nemushimikila! Bino, anweba Lesa wami, namba mukomvwe lulombelo lo nkalombanga amiwa kalume wenu saka ntala kuno kuntu.’
Kabiji Solomone byo apwishishe kulomba, mujilo waikijile kufuma mwiulu. Uno mujilo wasokele bitapisho bya banyama byo banengezhezhe. Ponkapo kyeya kikatampe kyafumine kwi Yehoba ne kukumbana mu nzubo yanji. Kino kimwesha’mba Yehoba watelekelenga kabiji watokeshiwe ku muchima na mambo a nzubo ya Lesa ne lulombelo lwa kwa Solomone. Mu kifulo kya tente wa lusambakeno, nzubo ya Lesa pano yo yaikele ke mpunzha ko baiyanga bantu na kupopwela.
Pa myaka yavula, Solomone walamine bantu na maana kabiji basekelejile bingi. Bino Solomone waishile kusongola banabakazhi bavula bingi kufuma mu byalo bikwabo babulanga kupopwela Yehoba. Nanchi wamumona mwanamukazhi umo ubena kupopwela kilubi nyi? Kyapeleleko, bakazhi banji Solomone bamulengejile naye kutendeka kupopwela balesa bangi. Abya mwayuka kyamwekele kimye Solomone kyo atendekele kuba kino nyi? Walekele kulama bantu bulongo. Waikele wakanama kabiji bantu kechi batwajijile kwikala balusekelo ne.
Kino kyalengejile Yehoba kumuzhingijila Solomone kabiji wamwambijile’mba: ‘Nkakwangata bufumu ne kwibupana ku muntu mukwabo. Kechi nkoba kino mu moba obe ne, bino nkebwangata mu moba a mwanobe. Bino nangwa byonkabyo, kechi nkangata bantu bonse ba bufumu ku mwanobe ne. Twaya tumone kino byo kyaubiwe.
1 Byambo bya Moba 28:9-21; 29:1-9; 1 Bamfumu 5:1-18; 2 Byambo bya Moba 6:12-42; 7:1-5; 1 Bamfumu 11:9-13.
Mepuzho
- Papichile myaka inga pa kuba’mba Solomone apwishe kushimika nzubo ya Yehoba, kabiji mambo ka kyo pataijilwe mali avula?
- Nzubo ya Lesa yajinga na bibamba binga, kabiji ki ka kyajinga mu kibamba kya mukachi?
- Solomone waambile’mba ka mu lulombelo byo apwishishe kushimika nzubo ya Lesa?
- Yehoba wamwesheshe byepi amba wasekejile pa lulombelo lwa kwa Solomone?
- Solomone bamulengejile kuba ka ku bakazhi banji bavula, kabiji ki ka kyamumwekejile?
- Mambo ka Yehoba kyo amuzhingijile Solomone, kabiji Yehoba waambile’mba ka kwi aye?
Mepuzho akwabo
- Tanga 1 Byambo bya Moba 28:9, 10.
Kwesakana na byambo byanembwa pa 1 Byambo bya Moba 28:9, 10, bintu ka byo twafwainwa kwibikako kubanga mu bwikalo bwetu? (Sala. 19:14; Fili. 4:8, 9)
- Tanga 2 Byambo bya Moba 6:12-21, 32-42.
Solomone wamwesheshe byepi amba kishimikwa kyashimikwa na bantu kechi mwakonsha kwikala Lesa Mwine Wakila ne? (2 Moba. 6:18; Byu. 17:24, 25)
Byambo bya kwa Solomone byanembwa pa 2 Byambo bya Moba 6:32, 33 bimwesha ka pe Yehoba? (Byu. 10:34, 35; Nga. 2:6)
- Tanga 2 Byambo bya Moba 7:1-5.
Byonka baana ba Isalela byo bamutumbijikile Yehoba pa kumona lukumo lwanji, nga atweba mu ano moba twakonsha kuba byepi umvwe twalanguluka pa bibusa bya Yehoba byo akobila bantu? (2 Moba. 7:3; Sala. 22:22; 34:1; 96:2)
- Tanga 1 Bamfumu 11:9-13.
Bwikalo bwa kwa Solomone bumwesha byepi buneme bwa kwikala bakishinka kufika ne ku mpelo? (1 Mfu. 11:4, 9; Mat. 10:22; Lum. 2:10)


text:
Byambo ku Baiya na Kushonkena
Kusambakana Kwiikajila
MWINGILO WA PA BETELE Basapwishi babatizhiwa baji na myaka ya kusemwa 35 ne kubwela panshi bakeba kwingijila pa Betele bafwainwa kutaanwa ku kusambakana kwa bakeba kwingijila pa Betele pa juba jitanshi mute. Bakabijika mpunzha kwa kusambakena ne kimye.
SUKULU WA BASAPWISHI BA BUFUMU Bapainiya baji na myaka pakachi ka 23 ne 65 bakeba kwingilako pakatampe mu mwingilo wa Lesa bafwainwa kutaanwako ku kusambakana kwa bakeba kuya ku Sukulu wa Basapwishi ba Bufumu kukekalako pa juba ja busatu mute. Bakabijika mpunzha kwa kusambakena ne kimye.
BYAMBO KU BAIYA NA KUSHONKENA
BAASHA Baasha bebapa mwingilo wa kwimukwasha. Onkao mambo, umvwinai byo babena kwimubuula kwa kwimikila myotoka, makinga, kwa kutwelela ne kwa kulupukila, pa kwikala, ne bintutu bikwabo.
LUBATIZHILO Bipona byo balamina babena kuya na kubatizhiwa bikekela kulutwe kwipi na mutuntamo. Babena kuya na kubatizhiwa bafwainwa kwikela jimo pa bino bipona jashi ja lubatizhilo saka jikyangye kutendeka pa juba ja bubiji lukelo. Bonse babena kubatizhiwa bafwainwa kwiya na taulo ne bya kuvwala bya mushingi bya kuvwala pa kubatizhiwa.
BUPE Pataiwa mali avula bingi pa kuba’mba tunengezhe mpunzha yabaya bulongo pa kwikala, bya kwambilamo, biñambañamba bya mavidyo, ne mingilotu ikwabo yavula ilengela kushonkena kuwama ne kwitukwasha kufwenya kwipi ne Yehoba. Bupe bo mupana bukwasha kunengezha bino bintu ne kukwasha mwingilo wa ntanda yonse. Pa kuba’mba kimupeleleko, tubilambwilo twa bupe to banembapo betubika pa mapunzha avula pa kuno kushonkena. Tusanta bingi pa bupe bwenu bonse bo mupana. Jibumba Jitangijila jimusanchila bingi pa bumpanyi bwenu bwa kukwasha mwingilo wa Bufumu.
BUKWASHO BWA BUKIJI BUKIJI Yukai’mba luno lunengezho lwa lwaikelako kwitukwasha ku BINTU BITUFIKILA KYA KUBAZHIMUKILATU.
DIPATIMENTI WA BYELEKA Bipe byonse byaeleka byo mwataana mwafwainwa kwibitwala ku Dipatimenti wa Byeleka. Umvwe mwaelapo kintu kimo, yai ku uno dipatimenti ne kwipuzha kyokyo kintu kyo mwaela. Baana balubilamo babula kumona paikela bansemi babo, mwafwainwa kwibatwala ku uno dipatimenti. Pano bino, kechi mwafwainwa kumona uno dipatimenti nobe mpunzha kwa kulamina baana ne. Mwafwainwa kulama bulongo baana benu ne kwikala nabo.
PA KWIKALA Mwafwainwa kulangulukilangako bakwenu. Bantu bo mwafwainwatu kulamina bipona ke boba bo mwaiya nabo mu motoka umo, bo mwikala nabo pa nzubo nangwa bo mufunjisha Baibolo. Kechi mwafwainwa kubika bintu pa bipona po musakubula kwikala ne.
DIPATIMENTI WA MWINGILO WA KWIPANA Umvwe mukeba kwingilako mingilo pa kushonkena, yai ku Dipatimenti Utala pa Mabulañano ne Mwingilo wa Kwipana.
Jibumba Jitangijila ja Bakamonyi ba kwa Yehoba jo janengezha


text:
KITANGO 127
Bamutwajile ku Saniedilini, Kepo Bamufikizhe kwi Pilato
MATEO 27:1-11 MAKO 15:1 LUKA 22:66–23:3 YOANO 18:28-35
BAMUTOTOLWESHE LUKELOKELO KU KIJE KYA SANIEDILINI
YUDASA ISAKALIOTA WIKUJIKILE
YESU BAMUTWAJILE KWI PILATO
Bufuku bwajingatu pepi kukya kimye Petelo kyo akaine Yesu ja busatu. Ba mu kije kya Saniedilini po po bapwishishetu kumwendeleka kabiji bapalañene. Pa Kitanu lukelo, bakonkene jibiji kuba’mba bamweshe’mba mambo o bachibile bufuku ayijilemo na mizhilo. Kabiji Yesu bamuletele kwi abo.
Ba mu kije bamwambijile jikwabo amba: “Tubuule umvwe wi Kilishitu.” Yesu wibambijile’mba: “Nangwatu nemubuule kechi musakuswa ne. Kabiji umvwe nemwipuzhe kechi musakukumbula ne.” Pano bino, Yesu wamwesheshe kuba’mba kiyukilo kyanji kyaambijilwe jimo pa Danyela 7:13. Waambile’mba: “Kufuma luno Mwana muntu ukekala ku kuboko kwa kilujo kwa bulume bwa Lesa.”—Luka 22:67-69; Mateo 26:63.
Abo bakoselepotu amba: “Nanchi obewa wi Mwana Lesa nyi?” Yesu wibakumbwile’mba: “Anwe bene mwaamba’mba, yami iye.” Kyamweka bano bantu bafuukwilepo kwipaya Yesu na mambo a bubela a kuba’mba waambile mwenga. Baipwizhe’mba: “Ñanyi bishiino bikwabo byo tusakukeba?” (Luka 22:70, 71; Mako 14:64) Onkao mambo, bamukashile Yesu ne kumutwala kwi Kitumbafumu mwina Loma aye Pontiusa Pilato.
Kyamweka Yudasa Isakaliota wamwenenga Yesu saka bamutwala kwi Pilato. Yudasa byo amwene’mba Yesu bamuzhachisha na mambo, waubile bingi bulanda ne kukakilwa. Nangwa byonkabyo, kechi walapijile ne kubwela kwi Lesa ne, bino wabwezhezhe mali a siliva 30 o bamupele. Yudasa wabuujile bañanga bakatampe amba: “Nalenga mambo byo nasolwele muntu wabula mambo.” Abo bamwambijile’mba: “Ao mambo obe. Obe mwine usakuyuka bya kuba!”—Mateo 27:4.
Yudasa watayile mali a siliva 30 panshi mu nzubo ya Lesa kabiji wanungilepo ne mambo akwabo kupichila mu kwikujika. Yudasa byo ekujikilenga, kyamweka musampi wa kichi ko akashile lutambo wapasukile. Mubiji wanji waponejile pa mabwe ne jivumo jasabika.—Byubilo 1:17, 18.
Lwakijingatu lukelo kimye Yesu kyo bamutwajile ku jilapa ja kwa Pontiusa Pilato. Bino Bayudea bamutwajile bakaine kutwela mukachi. Balangulukilenga’mba kwikala pamo na bantu ba mu bisaka bikwabo kusakwibalengela kwikala ba muzhilo. Kuba bino kwakonsheshe kwibalengela kubula kufikilamo kuja kijiilo pa Nisanyi 15, juba jitanshi ja Kijiilo kya Bashinkwa Babula Mbizho, kyo bamonanga’mba lubaji lwa Kijiilo kya Lupitailo.
Pilato walupikile ne kwibepuzha’mba: “Ñanyi mambo o mwamupamo uno muntu?” Abo bamukumbwile’mba: “Umvwe uno muntu kechi wajinga ngubabibi ne, inge kechi twamuleta kwi anweba ne.” Pilato byo amwene’mba babena kumukanjikizha, wibakumbwile’mba: “Musendai anwe bene mukamuchibile mambo monka mwayila mizhilo yenu.” Bayudea basolwele milanguluko yabo yatama ya kwipaya Yesu byo baambile’mba: “Mizhilo kechi ituswisha kwipaya muntu nangwa umo ne.”—Yoano 18:29-31.
Umvwe baipayile Yesu pa kimye kya Kijiilo kya Lupitailo, inge bantu baletele kiwowo. Bino umvwe balengejile bena Loma kumwipaya na mambo a kuba’mba wasatukila bufumu bwabo, kino kyakonsheshe kulengela Bayudea kubula kwibapamo mambo ku bantu, mambo bena Loma bebapele luusa lwa kwipaya yense wasatukilanga bufumu bwabo.
Bantangi ba bupopweshi kechi babuujile Pilato amba Yesu bamuzhachishe na mambo a kwamba mwenga ne. Bamupelemo mambo angi asatu a bubela a kuba’mba: “Uno muntu twamutaaine [1] saka ajimbaika kisaka kyetu, ne [2] kukanya kupana misonko kwi Kesala ne [3] kwamba’mba aye mwine ye Kilishitu mfumu.”—Luka 23:2.
Na mambo a kuba’mba Pilato waimenangako bena Loma, kyamwikele bingi ku muchima byo aumvwine’mba Yesu ubena kwitela’mba mfumu. Onkao mambo, Pilato watwelele mu kipango jibiji ne kwita Yesu ne kumushikisha’mba: “Nanchi obewa wi Mfumu wa Bayudea nyi?” Mu jishinda jikwabo, Pilato washikishenga’mba, ‘Nanchi walala muzhilo wa bena Loma byo ubena kwitela obe mwine amba wi mfumu ne kusatukila Kesala nyi?’ Kampe na mambo a kuba’mba Yesu wakebele kuyuka bintu byavula Pilato byo aumvwine pe aye, Yesu waambile’mba: “Nanchi anwe bene mwiambila kino nyi, inyi paji wimubuula pe amiwa?”—Yoano 18:33, 34.
Pilato wamwesheshe’mba kechi wamuyukile ne, kabiji wasakishe kuyuka byavula pe aye. Waambile’mba: “Nanchi amiwa yami Muyudea nyi? Kabiji wanungilepo amba: “Kisaka kyobe ne bañanga bakatampe bo bakuleta kwi amiwa. Ki ka kyo wauba?”—Yoano 18:35.
Yesu kechi wakebele kwifya amba mfumu ne. Jishinda Yesu jo akumbwijilemo jalengejile Kitumbafumu Pilato kukumya bingi.


text:
KYAMBA KYA USOPA—KYA KUFUNDAMO Kainyainya 2017
Mu kino kyamba muji mitwe ya kufunda kutendeka pa 23 October kufika pa 26 November, 2017.
Fundai Kwikanya
Mashimikila anembwa mu Baibolo akonsha kwitufunjisha byepi kwikala na kino kyubilo? Mambo ka bena Kilishitu o bafwainwa kufunjila bya kwikanya?
Ikalai na Kifyele Byonka Biji Yehoba
Kimye kimo, Yehoba wisolwele kwi Mosesa, kulumbulula jizhina janji ne byubilo byo aji nabyo. Kyubilo kimo pa byubilo Lesa byo atendekejilepo kutongola ke kifyele. Kifyele kilumbulula ka, kabiji mambo ka o mwafwainwa kufunjila pa kino kyubilo?
JISHIMIKILA JA BWIKALO
Kwingijila Pamo na Balongo Batemwa Lesa Kwamfunjisha Byavula
Ba David Sinclair bashimikizha lusekelo lwafumamo mu kwingijila pamo na balongo ne banyenga ba kishinka pa myaka 61 yo baingijila pa Betele mu Brooklyn.
“Byambo Byamba Lesa Wetu Bikala Myaka Ne Myaka”
Bantu bavula batwajijila kupota Mabaibolo nangwa kya kuba milaka yapimpulwa, makafulumende apimpulwa, ne bantu bamo bakainyenga mwingilo wa kutuntulula Baibolo.
“Mambo a Lesa . . . Aji Bingi na Bulume”
Bantu bavula bapimpula byubilo byabo na mambo a kufunda Mambo a Lesa. Twakonsha kuba byepi pa kuba’mba Mambo a Lesa etufikenga pa muchima?
“Chinchika . . . Kabiji Uye na Kwingila”
Mambo ka o twafwainwa kuchinchikila, kabiji twakonsha kufunda byepi kuchinchika?


text:
OCTOBER 9, 2014
MASAWAKYA MWAYA NTANDA
Bakamonyi ba kwa Yehoba Bayuka bya Kwizhikijila ku Mwalo wa Ebola
MU NEW YORK—Bakamonyi ba kwa Yehoba ku muzhika wa Africa batwajijila kufunjisha bo bapwila nabo bya kwizhikijila ku uno mwalo ubena kwipayañana wa Ebola.
Aku bayukatu’mba uno mwalo wa Ebola wakumbanatu monse mu Guinea kabiji wafika ne kubwipi bwa kyalo kya Liberia ne kya Sierra Leone, ofweshi wa musampi wa Bakamonyi ba kwa Yehoba ponkapotu watumijile makalata kujimunako bipwilo byonse mu bino byalo bisatu. Kwingijisha mashinda ajinga mu mikambizho yapaine kafulumende, Ino nkalata yalumbulwile bulemo bwa kano kalongolo, byo kasambukilañana ne bya kwizhikijila pa kuba’mba kino kikola kibule kusampana. Ba Collin Attick bambilako Bakamonyi ba kwa Yehoba mu Sierra Leone baambile’mba: “Bantu bavula kechi bayukile byo bakonsha kuba ne, mambo kino kikola kechi kwayukanyikwa bulongo ne kabiji bavula baambilenga bya bubela pa byatendekele kino kikola kya Ebola mu ano mapuzha. Pano bino ba mu kipwilo byo baumvwine mikambizho pa Nzubo pa Bufumu, ponkapotu batendekele kuba byo bebabujile.”
Mu July, wimenako Bakamonyi ba kwa Yehoba watatwile kupepula bipwilo bya mu Sierra Leone ne bya mu Guinea. Kila kipwilo waikelengapo moba abiji. Waambilenga jashi jiji na mutwe wa kuba’mba “Kukokela Kulengela Kupuluka” na mulanguluko wa kukwasha bantu kuyuka ne kujimuka ne kulondela mashinda akatataka a kwizhikijila kukino kikola ne kutundaika bonse kulondela byo bebabujile. Basakutwajijila kumpempula bipwilo kufikatu ne mu November 2014. Kabiji pa mapunzha onse po bapopwela Lesa (payukanyikwa’mba pa Mazubo a Bufumu) mu Guinea, mu Liberia, ne mu Sierra Leone babikapo mema a kowako ku maboko o babikamo muchi. Bakamonyi bavula babena kulondela bino ne pa ma Nzubo abo, babena kubikapo mema akowa ku maboko.
Kwesakana na sawakya wa ba World Health Organization wa mu 1 Octobermu mu 2014, bantu 7,178 bobasambwile kino kikola kya Ebola kabiji 3,300 boba bafwa ku muzhika wa Africa nangwa kyakuba kibelengelo kya bantu bakasambula kino kikola basa kuvujilako. Bakamonyi bonse mu Guinea ne mu Sierra Leone baji 2,800. Pa bano Kamonyi umo wamukazhi wingila bumanase ye wasambwile kino kikola kya Ebola kabiji wafwile pa 25 September mu 2014. Mu kyalo kya Liberia, muji Bakamonyi 6,365, pa bano bonse jikumi bo bafwa kabiji pa bano bafwa batanu na kamo bengijila mukipatela. Nangwa kyakuba kino kikola kyafika ne mu kyalo kya Nigeria, pano bino kafwako nangwa Kamonyi umo wasambula kino kikola ne. Kabiji kafwako Bakamonyi bamishonale mu bino byalo nangwa umo wasambula kino kikola ne mambo bamishonale pa kikye kimye bavula bayile na kukokoloka nangwa na kushonkena ku Europe ne ku United States. Bamo babwela na kwingila mwingilo wabo wa bumishonale kabiji babena kulondela mikambizho ya byakwizhikijila yafumine ku ofweshi wa musampi wa mu kino kyalo. Bakwabo bamishonale bakyangye kubwela, bakipembelela byo kiji kuba’mba byalo bimo bakanya madeke kwiya kufuma ku byalo bikwabo, kabiji bakwabo kujitu bintu bikwabo bibalengela.
Kavoto ka bukwasho ka Bakamonyi ba kwa Yehoba kabena kukwasha Bakamonyi baji mu byalo mwaangala kino kikola kya Ebola. Babena kukwasha bisemi ne balunda nabo bo bapwila nabo ku muzhika wa Africa. Ba Thomas Nyain bambilako Bakamonyi ba kwa Yehoba mu Liberia baambile’mba: “Kulondela mafunde a mu Baibolo aamba pa butooto ne kwizhikijila kubena kwitukwasha bingi ku kuyuka bya kuba na luno lukatazho. Kabiji byo tuji Bakamonyi ba kwa Yehoba kechi tulondela bisho bya bantu byo boba byabula mu Baibolo ne. Kuba bino kwazhikijila bonse balongo betu kikatakata mu ano moba a malwa.”
Mu kyalo kya Sierra Leone babijikile pa waileshi Bakamonyi ba kwa Yehoba byo babena kukwasha bo bapwila nabo ne bantutu ba mu kimasamasa bya kwizhikijila ku kikola kya Ebola. Kafulumende walomba kuba’mba kavoto ka bukwasho ka Bakamonyi kakwasheko bipamo bya mu kafulumende mu ano mapunzha.
Ba J. R. Brown bambilako Bakamonyi bonse bengijila ku ofweshi mukatampe wa ntanda yonse mu New York baambile’mba: “Kitutundaika bingi pa kumona balongo betu byo babena kulondela mikambizho ya bya kwizhikijila kabiji ne kutwajijila na kwingila mingilo ya Lesa ne kufunjisha bantu Baibolo. Tubena kwibalangulukapo bingi ne kwibalombelako balongo betu baji mu mapunzha muji uno mwalo wa Ebola.”
Manambala a Lamya(s):
International: J. R. Brown, Office of Public Information, tel. +1 718 560 5000
Guinea: Thierry Pourthié, tel. +224 631 40 96 50
Liberia: Thomas Nyain, Sr., tel. +231 886 513 414
Nigeria: Paul Andrew, tel. +234 7080 662 020
Sierra Leone: Collin Attick, tel. +232 77 850 790


text:
ICAPITALA 16
Salululenipo Ukupempela BaLesa
1, 2. Nicisa cakwipusha mungalipusha, kabili nindo cicindamine?
UKWELELWA na fyefyo musambilile muli Baibolo, mulisangile ati abantu abengi abalabila ati balapempela baLesa, balacita ifintu ifi baLesa bapatile. (2 AbaKolinto 6:17) E mulandu baYawe batukomekela ukufumamo mu kupempela kwa bufi, “Babiloni umukulu.” (Ukufisulula 18:2, 4) Findo mwebo mukasalululapo ukucita? Fwense umo umo tulikwete amakosa akusalululapo ifi tungacita, kabili tungalipusha ati, ‘Kani ndukufwaya ukulukupempela baYawe ukwelelwa na fyefyo bafwaya, neli ndukufwaya ukulukubapempela ukwelelwa na fyefyo mfwaya?’
2 Kani mulifuminemo mu kupempela kwa bufi, mulicitile bwino. Pano, cipale kungashalako muli mwebo fimo fimo ifi mwalukucita ili mwali mu kupempela kwa bufi ifi mumfwa bwino ukucita na bukumo. Lekeni twambaalepo pali fimo fimo ifili mu kupempela kwa bufi ne kwishiba ifi cicindamine ukufibona koti ni fyefyo baYawe bafibona.
UKUPEMPELA IFIBUMBWABUMBWA NE BAKALE
3. (a) Nindo cikosela kuli bambi ukuleka ukupyungisha ifibumbwabumbwa pa kupempela? (b) Findo Baibolo ilabiilepo pa kupyungisha ifibumbwabumbwa pa kupempela baLesa?
3 Abantu bambi balipyungishe ifibumbwabumbwa mu mang’anda abo mu kupempela baLesa pa myaka iingi. Kani efi cili na kuli mwebo, mungabona koti censu kabili koti kubifya ukupempela baLesa ukwakubula ukupyungisha ifibumbwabumbwa. Pano mulukwanuka ati, baYawe balatusambisha ifi twelelwe ukubapempela. Kabili Baibolo ilatubuulishisha ati baYawe tabafwayapo fwebo ukupyungisha ifibumbwabumbwa mu kupempela kwesu. —Pendeni Ifyakufuma 20:4, 5; Amasamo 115:4-8; Yisaya 42:8; 1 Yoane 5:21.
4. (a) Nindo tatwelelwepo ukupempelela abakale abafwile? (b) Nindo baYawe baabuliile abantu babo ukubula ukwesha ukulabila ne bafwile?
4 Abantu bambi bangalukupyungisha impindi iikulu ku kwesha ukusangalasha abakale abafwile. Bangatatika ne kubapempela. Pano tulisambilile ati abafwile tekuti batofwepo neli kutusomesha. Tabalipo ku mupunda uuli onse. Cibipile ukwesha ukwambaala ne bafwile, pakuti amashiwi aali onse tungomfwa koti alukufuma ku bakwabesu abafwile ninshi alukufuma ku fibanda. Emulandu baYawe baakomekeele abaIshilaeli ukubula ukwesha ukulabila ne bafwile neli ukulibikamo mu nshila iili yonse iisankenemo ukwambaala ne fibanda.—Ndutelonomi 18:10-12; boneni Ifyebo na Fimbi 26 na 31.
5. Findo fingamofweniko ukuleka ukupyungisha ifibumbwabumbwa mu kupempela baLesa, ne kuleka ukupempela abakale abafwile?
5 Findo fingamofweniko ukuleka ukupyungisha ifibumbwabumbwa pa kupempela baLesa neli ukuleka ukupempela abakale abafwile? Mulyelelwe ukulukupenda Baibolo ne kwalakanyapo makosa pali fyefyo baYawe babona ifibumbwabumbwa. Balafibona ati “fipakabi,” neli ati ifyakunekaasha. (Ndutelonomi 27:15) Mulukutembela kuli baYawe lyonse ati bamofweniko ukubona ifintu koti ni fyefyo bafibona, na pakweba ati bamofweniko ukubapempela mu nshila abene bafwaya. (Yisaya 55:9) Mungacetekela ati baYawe bakamupeeleni amakosa mulukupengela pakweba ati monaale fyonse ifikumine ukupempela kwa bufi.
KANI TULYELELWE UKUSEFYA ICILISHIMISHI?
6. Nindo abantu basalulwililepo ukulukusefya ukufyalwa kwa baYesu pa December 25?
6 Mu calo conse, Icilishimishi cili pa maolide aeshibikilwe makosa, kabili abantu abengi balishi ati Icilishimishi kusefya ukufyalwa kwa baYesu. Pano iyi ni olide iifumine mu kupempela kwa bufi. Ibuuku limo ilya encyclopedia lilabuulishisha ati abaLoma aba tabalukupempelapo baLesa bacine baalukusefya ukufyalwa kwa Kasuba pa December 25. Intangishi sha mapempelo shalukufwaya abantu aba tabaishipo baLesa ukuba abaKlistu, pano nangaba ati baYesu tabafyelwepo pa December 25, shalisalululwilepo ukulukusefya ukufyalwa kwa baYesu pa kasuba aka. (Luku 2:8-12) Abasambile ba baYesu tabalukusefyapo Icilishimishi. Ibuuku limo lilabuulishisha ati mu myaka 200 iipitilepo ukufuma apo baYesu bafyalilwe, “tapalipo uwaishi, kabili banini lukoso abaalukufwaya ukwishiba, ili baYesu bafyelwe.” (Sacred Origins of Profound Things) Ukusefya Icilishimishi kwalitatikile panuma ya myaka iingi ukufuma ili baYesu baali pa calo.
7. Nindo abaKlistu bacine tabasefeshako Icilishimishi?
7 Abantu abengi balishi ati Icilishimishi ne fyakutantaka ifilimo filifumine mu kupempela kwa bufi, kabili balishi ati pa kusefya kulaba ukulitemwesha, ukulya ne kupeela impese. Ku cakubwenako, kwali impindi bakeenye ukusefya Icilishimishi mu England na mu mipunda imbi iya America, nipakuti fyalifumine mu kupempela kwa bufi. Onse uwalukusefyako Icilishimishi balukumupeela umulandu. Mukupita kwa mpindi, abantu baalitatikile libili ukusefya Icilishimishi. Nindo abaKlistu bacine tabasefeshako Icilishimishi? Ni pakuti balafwaya ukusangalasha baLesa muli fyonse lukoso ifi bacita.
KANI TULYELELWE UKUSEFYA AKASUBA KA KUFYALWA?
8, 9. Nindo abaKlistu bakutanga tabalukusefeshapo inshiku sha kufyalwa?
8 Na kumbi ukusefya ukwishibikilwe mu calo, kusefya akasuba ka kufyalwa. Kani abaKlistu balyelelwe ukusefya akasuba ka kufyalwa? Ukusefya akasuba ka kufyalwa ukushimbwilwe lukoso mu Baibolo, kwalicitilwe ne bantu aba tabalukupempelapo baYawe. (Ifyakutanga 40:20; Mako 6:21) Ukusefya akasuba ka kufyalwa kwalukucitwa pakuti pa kufwaya ukusangalasha tulesa twa bufi. E mulandu abaKlistu bakutanga “balukubwena ati ukusefya akasuba ka kufyalwa kwa muntu, kwalifumine ku kupempela kwa bufi.” Efilabila ibuuku lya The World Book Encyclopedia.
9 AbaLoma ne baGiliki baalicetekele ati umupashi walukusangwapo pa kufyalwa kwa muntu kabili ati uyo mupashi wakulukumulama mu mweo wakwe onse. “Uyu umupashi walukumfwana mu bumfiso na kalesa ka pa kasuba umuntu afyalilwepo,” efilabila ibuuku lya The Lore of Birthdays.
10. Nindo abaKlistu tabelelwepo ukusefya inshiku sha kufyalwa?
10 Kani mwebo mulukulanguluka ati baYawe balisuminishe ukusefya uko ukufumine mu kupempela kwa bufi? (Yisaya 65:11, 12) Tabasuminishepo neli panini. E mulandu tatusefeshapo inshiku sha kufyalwa neli amaolide onse aafumine mu kupempela kwa bufi.
KANI CICINDEME UKWISHIBA IFYATATIKILE AMAOLIDE?
11. Nindo abantu bambi basefeshako amaolide? Cindo icelelwe ukuba icicindeme kuli mwebo?
11 Abantu bambi baliishi ati Icilishimishi ne maolide ambi alifumine mu kupempela kwa bufi, pano balipitilishe lukoso ukulukuasefya. Balabona ati amaolide ni mpindi lukoso ishiweme isha kubako pamo ne cisoolo cabo. Kani ifi efi na mwebo mumfwa? Tacibipilepo ukufwaya ukulisangalasha pamo ne cisoolo cenu. BaYawe e batatikile icisoolo, kabili balafwaya fwebo ukuba na bucibusa ubuweme naco. (AbaEfesa 3:14, 15) Nangabe’fyo, tulyelelwe ukubika akalango ku kuba na bucibusa ubuweme na baYawe ukucila ukufwaya ukusangalasha aba mu cisoolo pa kulukusefyako amaolide amukupempela kwa bufi. E mulandu intangishi Paulu aalabiliile ati: ‘Mulukufyesha ifya ku batemwesha baShikulu.’—AbaEfesa 5:10.
12. Findo fingalengesha olide ukubula ukusuminishiwa na baYawe?
12 Abantu abengi balalabila ati ukwishiba ukufumine olide takucindemepo, pano ifyo talipo efi baYawe bomfwa. BaYawe tabasuminishepo ukulukusefya amaolide aafumine mu kupempela kwa bufi neli aalemya abantunshi neli utwishibilo twa fyalo. Ku cakubwenako, abaIjipiti balukusefya ifitenje ifingi ifya kuli tulesa twabo. Ili abaIshilaeli bafumine mu Ijipiti, balitatikile ukusefya ukwalukucitwako mu Ijipiti uku balukwita ati “icitenje ica kuli baYawe.” Pano baYawe balibapanikile. (Ifyakufuma 32:2-10) Koti ni fyefyo uwakutulisha Yisaya alabiile, tatwelelwepo ‘ukukumako ku cibipile neli cimo!’—Pendeni Yisaya 52:11.
BENI NE NKUMBU PA KUBUULISHISHA BAMBI IFI MUSUMIINEMO
13. Nifisa fyakwipusha mungaba nafyo ili mwasalululapo ukuleka ukusefyako amaolide?
13 Ili mwasalululapo ukuleka ukusefya amaolide, mungaba ne fyakwipusha ifingi. Ku cakubwenako: Ningasuka shani kani aba mpyunga nabo banjipusha umulandu nshisefeshako Icilishimishi? Ningacita shani kani umuntu umbi ampeela impese ya Cilishimishi? Ningacita shani kani ba mukakwanji balukufwaya ati nsefyeko icitenje ca maolide? Kani ningofwako shani abana banji ukubula ukumfwa ububi pakuti pa kubula ukusefyako olide neli akasuba kabo aka kufyalwa?
14, 15. Mungacita shani kani umuntu amusekeleni ukupyungisha ishina lya olide neli amupeeleni impese pa kasuba ka olide?
14 Cicindeme ukucenjela pa kwishiba ifyakwasuka ne fyakucita ili mulukupita mu fyakube’fyo. Ku cakubwenako, kani umuntu amusekeleni ukupyungisha ishina lya maolide, tamwelelwepo ukwikala lukoso celele. Mungalabila lukoso ati, “Namutooteni mwane.” Pano kani umuntu alukufwaya ukwishiba ifingi, mungasalululapo cipale ukubuulishisha umulandu tamusefeshako iyo olide. Nangabe’fyo, mulukuba aba nkumbu, abacenjele, ne kulangisha ubuleme. Baibolo ilalabila ati: “Ukwambaala kwenu ngakukalukuli ne luse inshiku shonse ukulunjilwe ne mucele, ati mukeshibe umwakwasukila bonse umo umo.” (AbaKolosai 4:6) Cipale mungabuulishisha ati mulomfwa bwino ukulitemwesha pamo ne bantu bambi ne kupeela ifya mpese, pano tamucitapo ifyo pa maolide.
15 Mungacita shani kani umuntu umbi amupeeleni impese? Baibolo taibuulishishapo amafunde onse, pano ilalabila ati cimanga wesu alyelelwe ukuba umuweme. (1 Timote 1:18, 19) Cipale umuntu uulukumupeeleni impese teshipo ati tamusefyapo iyo olide. Neli angalabila ati, “ndishi ati tamusefyako iyi olide, pano ndukufwaya lukoso ukumupeeleni iyi impese.” Nangabe’fyo, mungasalululapo kani mungasumina impese neli ukukaana. Ifili fyonse ifi mwasalululapo ukucita, boneni ati cimanga wenu alyelelwe ukubula ukumupeeleni umulandu. Tatufwayapo ukucita ifili fyonse ifingalenga bucibusa bwesu na baYawe ukubipa.
MWEBO NE CISOOLO CENU
16. Mungacita shani kani icisoolo cilukufwaya ukusefya amaolide?
16 Mungacita shani kani icisoolo cenu cilukufwaya ukusefyako icitenje ca olide? Tamwelelwepo ukutatika ukupikishanya nabo. Anukeni ati balikwete amakosa akusalululapo ifi balukufwaya ukucita. Mube aba nkumbu ne kucindika ifi basalululapo koti ni fyefyo mulukufwaya bo ukumucindikeni. (Pendeni Matayo 7:12.) Pano kani icisoolo cenu cilukufwaya ati mube pamo nabo ili balukusefya, findo mungacita? Ili tamungasalululapo ifyakucita, tembeleni kuli baYawe pakweba ati bamofweniko ukusalululapo ukucita ifilungeme. Langulukeni pa fikalukucitwa ne kufwaya-fwayapo ifyebo mungambaala nabo. Anukeni ati mulukufwaya ukusangalasha baYawe.
17. Findo mungacita pa kofwako abana benu ukubula ukukumbwa ili bambi balukusefya amaolide?
17 Findo mungacita pa kofwako abana benu ili babona ababyabo balukusefya amaolide? Ukuba, impindi ne mpindi mungalukusangalalila pamo ne cisoolo cenu. Mungalukubapeelako impese ishi tabacicetekelapo ati mulukubaletela. Kabili impese iiweme mungapeela abana benu ni mpindi ne kutemwa kwenu.
MULUKUCITA IFILI MU KUPEMPELA KWA CINE
18. Nindo tusangilwa ku kubungana kwa buKlistu?
18 Pa kusangalasha baYawe, tulyelelwe ukuleka ukuya mu kupempela kwa bufi ukubikako ne fyakutantaka ne maolide aalimo. Tulyelelwe ukulukucita ifili mu kupempela kwa cine. Tungacita shani ifyo? Inshila imo kulukusangwa ku kubungana kwa buKlistu lyonse. (Pendeni AbaEbeya 10:24, 25.) Ukubungana kulicindeme ukwakuti mu kupempela kwa cine. (Amasamo 22:22; 122:1) Tungakoseleshanya ili tulukukumana pamo.—AbaLoma 1:12.
19. Nindo cicindamine ukubuulako bambi pali bucine bwa mu Baibolo musambilile?
19 Naimbi inshila iya kusalululapo ukupempela kwa cine kulabila kuli bambi ifi mulukusambilila muli Baibolo. Abantu abengi balapenga pa fintu ifibipile ifilukucitika mu calo. (Esiceli 9:4) Cipale mulishiko bambi abapenga. Babuulishisheni pa bucetekelo ne fintu ifiweme ifikacitika kuntangiile. Ili mulukusangwa ku kubungana kwa buKlistu ne kubuulako bambi pali bucine bwa mu Baibolo, mukasangana ati tamukalukufwayapo ukuba ku kabeya ka kupempela kwa bufi. Mungacetekela ati mukaba abasangalele kabili ati baYawe bakamushukisheni ili mwasalululapo ukubapempela mu nshila iilungeme.—Malaci 3:10.


text:
MBWEJO
1914—Mwaka wa Mvubu mu Bupolofeto bwa Bible
BEFUNDI ba Bible bāsapwile myaka makumi kumeso amba kukalongeka myanda mikatampe mu mwaka wa 1914. Le yādi myanda’ka ne i myanda’ka ilengeja mwaka wa 1914 wikale mukatampe?
Monka mokisonekelwe mu Luka 21:24, Yesu wānene amba: “Yelusalema ukanyantwanyantwa na mizo enka ne bifikidila bitatyi bitungwe bya mizo [“bitatyi bya Bajentaila,” King James Version].” Yelusalema mwādi mwipata mwa muzo wa Bayuda —kīkalo kya bulopwe bwa ku musuku wa balopwe ba njibo ya Mulopwe Davida. (Ñimbo 48:1, 2) Inoko, bano balopwe bādi beshile kulampe na bendeji ba mizo mikwabo. Bādi bashikata pa “lupona lwa Yehova” bu bantunguluji ba Leza mwine. (1 Bilongwa 29:23) Nanshi Yelusalema kyādi kyelekejo kya bulopwe bwa Yehova.
Penepa i kitatyi’ka ne i muswelo’ka wāshilwile ‘kunyantwanyantwa bulopwe bwa Leza na mizo’? Kino kyālongekele mu 607 Yesu kaile, pātyumwine bene Babiloni Yelusalema. Pa “lupona lwa Yehova” pāshele pululu, ne balopwe ba ku musuku wa Davida bakalakanibwa. (2 Balopwe 25:1-26) Le kuno ‘kunyantwanyantwa’ kwādi kwa lonso? Mhm, mwanda bupolofeto bwa Ezekyele bwānenene padi Zedekia mulopwe wa mfulo wa Yelusalema amba: “Fundula nkaka, uvūle kilongo’kyo; . . . kine kino’ki nakyo keki[ke]kalangapo monka, ehe, poso’nka aye mwine’kyo wafika; ino nkamupa’kyo.” (Ezekyele 21:26, 27) Uno “mwine” wa kilongo kya bulopwe bwa Davida i Kidishitu Yesu. (Luka 1:32, 33) Nanshi ‘kunyantwanyantwa’ kwādi kwa kufula padi pa kubikikwa Yesu bu Mulopwe.
Le uno mwanda mukatampe wādi wa kulongeka kitatyi’ka? Yesu wālombwele amba Bajentaila badi ba kubikala kufika ne pa kitatyi kitungwe. Nsekununi ya mu Danyele shapita 4 itupa lufungulo lwa kuyuka bula bwa kino kitatyi. Ilombola kilotwa kya bupolofeto kyālotele Nebukaneza Mulopwe wa Babiloni. Wāmwene mutyi mukatakata wāshindilwe panshi. Kitako kyao kekyādipo kya kushipuka mwanda bākutyile’ko lukano lwa kilonda ne mukuba. Mwikeulu wānene amba: “Kabidi bitatyi bisamba-bibidi bipite pādi.”—Danyele 4:10-16.
Mu Bible, kyaba kimo mityi yelekejanga buludiki. (Ezekyele 17:22-24; 31:2-5) O mwanda kushindwa kwa mutyi wa kyelekejo kufunkila pa muswelo wādi wa kukalakanibwa buludiki bwa Leza, bwādi bumwekela ku balopwe bādi babikala mu Yelusalema. Inoko monka mwēkilombwedile kimonwa, ‘kunyantwanyantwa kwa Yelusalema’ kwādi kwa mafuku matyetye—kyaba kya “bitatyi bisamba-bibidi.” Le yādi myaka inga?
Kusokwelwa 12:6, 14 ulombola amba bitatyi bisatu ne kipindi i “mafuku 1 260.” Nanshi “bitatyi bisamba-bibidi” i ano mafuku misunsa ibidi, ke mafuku 2 520 kadi. Ino na bubine mizo ya Bajentaila keyālekelepo ‘kunyantanyanta’ buludiki bwa Leza enka’tu mu mafuku 2 520 kupwa’tu kwa Yelusalema kupona. I kimweke patōka amba buno bupolofeto bwālēle kyaba kilampe. Mungya Umbadilo 14:34 ne Ezekyele 4:6, “difuku dimo i mwaka;” nanshi “bitatyi bisamba-bibidi” byādi bya kwija myaka 2 520.
Ino myaka 2 520 yāshilwile mu Kweji wa Dikumi, 607 Yesu kaile, pāponene Yelusalema mu makasa a bene Babiloni ne balopwe ba musuku wa Davida bātentulwa pa lupona lwandi. Kino kitatyi i kifule mu Kweji wa Dikumi, 1914. Mu mwine mwaka’u, “bitatyi bitungwe bya mizo” byāfudile, ne Yesu Kidishitu wābikikwa na Leza bu Mulopwe wa mūlu. *—Ñimbo 2:1-6; Danyele 7:13, 14.
Monka mwālaile Yesu, “kwikala’po” kwandi bu Mulopwe momwa mūlu kwāpapamwine binkumbulu bikatampe pa ntanda—mavita, nzala, kutenkana kwa ntanda, ne misongo. (Mateo 24:3-8; Luka 21:11) Ino myanda bo bukamoni bukatampe bubingija amba bine mwaka wa 1914 i mwaka wa kubutulwa kwa Bulopwe bwa Leza momwa mūlu ne ngalwilo ya “mafuku a mfulo” a ino ngikadilo imbi ya bintu.—2 Temote 3:1-5.
^ mus. 4 Tamba mu Kweji wa Dikumi, 607 Yesu kaile, kutūla mu Kweji wa Dikumi, 1 Yesu kaile, padi myaka 606. Ebiya byokekudipo mwaka wa zelo, nanshi tamba mu Kweji wa Dikumi, 1 Yesu kaile, kutūla mu Kweji wa Dikumi, 1914 Yesu ke mwiye, padi myaka 1914. Shi tusambakanye myaka 606 ne myaka 1914, tukatana myaka 2 520. Shi usaka kuyukila’ko mwāponene Yelusalema mu 607 Yesu kaile, tala mutwe wa mwanda “Chronologie” mu dibuku Étude perspicace des Écritures, dilupwilwe na Batumoni ba Yehova.


text:
ABACAICE BEPUSHA UKUTI
Finshi Mfwile Ukucita nga Nalufyanya?
Kopololeni
Finshi wingacita?
Belenga ifyacitikiile Karina, no kwelenganya ukuti ni we filecitikila. Bushe nga ni we finshi wingacita?
Karina: “Nale-ensha motoka pa kuya ku sukulu ninshi nimbutusha, e lyo bakapokola banjiminika no kumpeela umulandu. Nalifulilwe sana! Nalyebeleko bamayo, nabo batile nalingile no kwebako batata. Lelo nshalefwaya ukubeba.”
Finshi Wingacita?
A: Takuli kubeba, kuti wafwaya fye ukuti bekeshiba.
B: Kweba bawiso fyonse ifyacicitika.
Kuti wafwaya ukusala pali A. Nalimo kuti watontonkanya ukuti banoko bakamona kwati waliyabeba bawiso. Lelo kwaliba ubusuma butatu ubufwile ukulenga wayebelela nga walufyanya, nampo nga ni pa kwensha motoka nelyo icili conse ico wingalufyanya.
Ifintu ifitatu ififwile ukulenga wasumina nga walufyanya
1. Cisuma ukusumina nga walufyanya. Baibolo ilanda pa fyo Abena Kristu bafwile ukuba ilyo itila: “Tufwaya ukuba aba cishinka muli fyonse.”
—AbaHebere 13:18.
Alexis atile: “Ndesha na maka ukuba uwa cishinka no kusumina bwangu bwangu nga nalufyanya.”
2. Pantu abantu cilabangukila ukwelela umuntu nga asumina ukuti nalufyanya. Baibolo itila: “Uufimba pa fibi ifyo acitile takashuke, lelo uufisokolola no kufileka akabelelwa uluse.”
—Amapinda 28:13.
Richard atile: “Ulingile ukushipa pa kusumina ukuti naulufyanya, lelo nga wasumina e lyo abantu bengakucetekela. Baleshiba ukuti uli wa cishinka. Nga wasumina icilubo, nangu ifintu fyacibipa, kuti fyawama.”
3. Ne cacindamisha ca kuti, Yehova Lesa alomfwa bwino. Baibolo itila: “Uwa bucenjeshi wa bunani kuli Yehova, lelo abalungama e baba bacibusa bakwe.”
—Amapinda 3:32.
Rachel atile: “Ilyo napangile icilubo icikalamba, nalilwike ukuti nalingile ukuyebelela. Yehova nga tampaalile nkaana ukucita ico afwaya.”
E co, bushe Karina acitile shani ilyo alufyenye? Taebele bawishi ukuti alipangile umulandu pa musebo. Na lyo line balisukile baishiba. Atile: “Pa numa ya mwaka umo ilyo batata balemona mu fipepala fya inshuwalansi, basangile icipepala bampeelelepo umulandu wa kubutusha motoka. Balinkalipile, na bamayo balifulilwe sana pantu nshacitile ifyo banjebele!”
Ifyo nasambilileko: Karina atile: “Ukufisa umulandu kulenga fye ifintu ukubipilako, pantu umulandu taubola!”
Ifyo wingasambilila ku filubo upanga
Bonse tulalufyanya. (Abena Roma 3:23; 1 Yohane 1:8) Nga fintu twamona, ukusumina umulandu ilyo line fye walufyanya kulanga fye ukuti wali-icefya kabili ulakonka ifyo Lesa atweba.
Icakonkapo kusambililako ku filubo wapanga. Ku ca bulanda, abacaice bamo tabasambililako ku filubo bapanga! Nalimo bomfwa ifyo Priscilla, umupungwe aumfwile inshita imo. Atile: “Nalefupuulwa sana nga nalufyanya. Apo nali-isuulile sana, ifilubo nalepanga nalefimona kwati fikalamba icine cine. Nalesakamikwa sana kabili nalemona fye kwati ndi wa cabecabe.”
Bushe na iwe ulomfwako ifyo limo? Nga ulomfwako ifyo, uleibukisha ukuti: Umuntu uwikalila fye ukutontonkanya pa filubo apangile kale aba kwati ni namutekenya uwikalila fye ukulolesha ku numa ilyo ale-ensha motoka. Ukulatontonkanya pa filubo wacitile kale kuti kwalenga walaimona kwati tawacindama kabili kuti wafilwa no kupwisha amafya wingakwata ku ntanshi.
Kanshi taufwile ukwikalila fye ukutontonkanya pa filubo wacitile.
Elliot atile: “Ufwile ukutontonkanya pa filubo wacitile no kusambililako. Lelo taufwile ukwikalila fye ukutontonkanyapo ica kuti fyakuletela no bulanda.”
Vera atile: “Ndesha ukutontonkanya pa filubo mpanga no kusambililako fimo ku cilubo cimo na cimo ifingalenga nalacita ifisuma e lyo no kukanabwekeshapo ico icilubo. E fyo cifwile ukuba, pantu nga ulecita ifyo e lyo wingasambilila ukucita icalungama.”


text:
ISAMBILILO 9
Mulukupempela BaYehova Pamo mu Cisoolo
“Mubatonde . . . abo abacitile iulu ne calo ca panshi.”—Ukufisulula 14:7
Koti nifyefyo mwasambilila muli ino bloshuwa, muli Baibolo muli ifyebo ifingi ifingamofweniko mwebo ne cisoolo cenu. BaYehova balafwaya mwebo ukuba abasangalele. Balilaile ukweba ati kani mwabika ukubapempela pantangiile, “popele ifintu ifyo fyonse fikalundwa-po pali mwebo.” (Matayo 6:33) Mucinenene balafwaisha mwebo ukuba icibusa cabo. Pyungisheni impindi yonse mwakwata kukusha bucibusa na baLesa. Ili lishuko ilikulu makosa umuntunshi angakwata.—Matayo 22:37, 38.
1 KOSHENI BUCIBUSA BWENU NA BAYEHOVA
IFI BAIBOLO ILABILA: ‘‘Nkaba wishinwe, namwebo mukalukuli muli bana banji abalalume ne banakashi,’ ifyo efi balabile baYehova abamakosa onse.’ (2 AbaKolinto 6:18) BaLesa balukufwaya mwebo ukuba icibusa cabo icipalamishe kuli bo. Mungacite’fyo ukupitila mwi tembelo. BaYehova balukumubuuleni ati “mulukutembela ukwakubulo’kuleka.” (1 AbaTesalonike 5:17) Balafwaisha ukukutika kuli fyefyo mumfwa na pali fyefyo ifimubombomanikeni. (AbaFilipoi 4:6) Ili mulukutembela ne cisoolo cenu, bakabona ifi baLesa bali abacinenene kuli mwebo.
Pakabeya kakulabila na baLesa, namwebo mulyelelwe ukukutika kuli bo. Mungacite’ci ukupitila mu kusambilila Baibolo ne mabuuku aalabila pali Baibolo. (Amasamo 1:1, 2) Mulukwalakanya pali fyefyo mulukusambilila. (Amasamo 77:1, 12) Ukukutika kuli baLesa kulisankenemo ne kulukusangwa ku kubungana lyonse.—Amasamo 122:1-4.
Ukutulisha kuli bambi pali baYehova ninshila naimbi iicindeme iyakukoseshamo bucibusa bwesu na baYehova. Ili mulukupyungisha makosa eli mukapalamisha makosa kuli baYehova.—Matayo 28:19, 20.
IFI MUNGACITA:
Mulukupaatulako impindi iya kupenda Baibolo ne kutembela cila kasuba
Icisoolo conse cilyelelwe ukubika pantangiile ifya baLesa ukucila na pa fintu fyonse ifyakulisangalasha ne kutuusha
2 MULUKULITEMWESHA PA MAPEMPELO ACISOOLO
IFI BAIBOLO ILABILA: ‘Palamineni kuli baLesa, eli bakapalamina kuli mwebo.’ (Jakobo 4:8) Mulyelelwe ukutantika ne kulukulonda fyefyo mwatantika ukupempela kwa cisoolo. (Ifyakutaŋga 18:19) Kabili mulyelelwe ukucita ne ficilile na pali fyefyo. BaLesa balyelelwe ukuba akabeya ka cisoolo cenu cila kasuba. Kosheni bucibusa bwa cisoolo cenu na baLesa pa kulukulabila nabo ‘pa kwikala mu ŋanda yenu, na pakwenda mu nshila, na pakulala, na pakubuka.” (Ndutelonomi 6:6, 7) Mulukuba koti ni Josyua, uwalabile ati: ‘Sombi nebo ne ba muŋanda yanji twakulukubapyungila baYehova.’—Josyua 24:15.
IFI MUNGACITA:
Lyonse mulukucita ifintu ifingalenga aba mucisoolo cenu bonse umo umo ukulukusambililako


text:
Ino Mapenzi Mapati Ninzi?
Bwiinguzi bwamu Bbaibbele
Mapenzi mapati ayooleta ziindi zyamapenzi aakatazya kapati aatanabacitikilide bantu. Kweelana abusinsimi bwamu Bbaibbele, ayootalika lya ‘mazuba aamamanino,’ naa “ziindi zyamamanino.” (2 Timoteyo 3:1; Daniele 12:
Zintu iziyoocitika lyamapenzi mapati
Kunyonyoonwa kwabukombi bwakubeja. Mukulaba kwaliso, bukombi bwakubeja buyoonyonyoonwa. (Ciyubunuzyo 17:
1, 5; 18: 9, 10, 21) Mbunga zyatwaambo twacisi iziimininwa a Lukamantano Lwazisi (United Nations) ziyoocita kuyanda kwa Leza kwiinda mukubweza ntaamu eeyi. —Ciyubunuzyo 17: 3, 15- 18. *
Kulwana bukombi bwakasimpe. Nkamu yazisi, iyaambwa mucilengaano ca Ezekieli kuti “Gogo wakucisi ca Magogo,” iyoosola kunyonyoona baabo batobela bukombi bwakasimpe. Pele Leza uyoobakwabilila bakombi bakwe kutegwa batanyonyoonwi.
—Ezekieli 38: 1, 2, 9- 12, 18- 23.
Kubetekwa kwabantu bamunyika. Jesu uyoobabeteka bantu boonse alimwi “uyoobaandaanya bantu mbubonya mweembezi mbwaandaanya mbelele ampongo.” (Matayo 25:
31- 33) Lubeta lwakwe lunooyeeme alugwasyo, naa kutapa lugwasyo muntu umwi aumwi nkwaakacita ‘kubanabokwabo’ Jesu aabo ibayoolela antoomwe anguwe kujulu. —Matayo 25: 34- 46.
Kubuganizyigwa kwabaleli ba Bwami. Bantu basyomeka ibakasalwa kuyoolela a Kristo bayoomanizya buumi bwabo bwaanyika akubusyigwa kuunka kujulu..
—Matayo 24:31; 1 Bakorinto 15: 50- 53; 1 Batesalonika 4: 15- 17.
Amagedoni. Eeyi ‘nkondo yabuzuba bupati bwa Leza Singuzuzyoonse’ alimwi yiitwa kuti ‘buzuba bwa Jehova.’ (Ciyubunuzyo 16:
14, 16; Isaya 13:9; 2 Petro 3: 12) Aabo Kristo mbayoobeteka kuti bali amulandu, bayoonyonyoonwa. (Zefaniya 1: 18; 2 Batesalonika 1: 6- 10) Eeci ciyoobikkilizya kunyonyoonwa kwambunga zyatwaambo twacisi nyika yoonse, zyalo mu Bbaibbele iziimininwa amunyama uujisi mitwe iili ciloba. —Ciyubunuzyo 19: 19- 21.
Zintu iziyoocitika aakwiinda mapenzi mapati
Kwaangwa kwa Saatani amadaimona. Mungelo singuzu uyoowaala Saatani amadaimona “mumulindi uutagoli,” kuba muciimo icili mbuli kuti balifwide cakutakonzya kucita cintu cili coonse.(Ciyubunuzyo 20:
1-3) Mbwanoobede Saatani mumulindi uutagoli kulakonzya kukozyanisyigwa akuba muntolongo; tanookonzyi kuyunga bantu kuli koonse. —Ciyubunuzyo 20:7.
Myaka Iili Cuulu yatalika. Bwami bwa Leza buyootalika bulelo bwambubo bwamyaka iili 1,000, bwalo iibuyooleta zilongezyo zitaambiki kubantu. (Ciyubunuzyo 5:
9, 10; 20: 4, 6) “Nkamu mpati” yabantu batabaliki ‘bayoozwa mumapenzi mapati,’ bayoofwutuka akubona matalikilo aa Myaka Iili Cuulu anyika. —Ciyubunuzyo 7: 9, 14; Intembauzyo 37: 9- 11.
^ munc. 5 Mubbuku lya Ciyubunuzyo, bukombi bwakubeja bwiimininwa a Babuloni Mupati, ‘muvwuule imupati.’ (Ciyubunuzyo 17:
Amwiiye Zinji
MIBUZYO YAMU BBAIBBELE YAINGULWA
Ino Bwami bwa Leza Buyoocita Nzi?
Amwiiye zyintu nzyomukonzya kujana ciindi mfwulumende ya Leza noiyakulela nyika.


text:
ICIPANDWA 13
Cindikeni Ubumi Ifyo Lesa Abucindika
Bushe Lesa amona shani ubumi?
Bushe Lesa amona shani ukuponye fumo?
Tulanga shani ukuti twalicindika ubumi?
KASESEMA Yeremia atile: “Yehova Lesa wene e Lesa wa cishinka, wene e Lesa wa mweo.” (Yeremia 10:10) Kabili, Yehova Lesa e Kabumba wa fintu fyonse. Ifibumbwa fya ku muulu fyeba wena afiti: “Mwabumbile ifintu fyonse, kabili ni pa mulandu wa kufwaya kwenu fyabeleleko no kubumbwa.” (Ukusokolola 4:11) Mu lwimbo lwa kutasha Lesa, Imfumu Davidi yatile: “Kuli imwe kwaba akamfukumfuku ka mweo.” (Amalumbo 36:9) Kanshi ubumi, bupe ubwafuma kuli Lesa.
2 Yehova na kabili alasakamana ubumi bwesu. (Imilimo 17:28) Alatupeela ifya kulya tulya, amenshi tunwa, umwela tupeema, ne cifulo apo twikala. (Imilimo 14:15-17) Yehova alatupeela fyonse ifi pa kuti tuleipakisha ubumi. Lelo, pa kuti tuipakishe sana, tufwile ukusambilila amafunde ya kwa Lesa no kuyakonka.—Esaya 48:17, 18.
UKUCINDIKA UBUMI
3 Lesa afwaya tulecindika ubumi bwesu e lyo no bwa bambi. Ku ca kumwenako, kale mu nshiku sha kwa Adamu na Efa, umwana wabo umwaume, Kaini, akwete cipyu icikalamba ku mwaice wakwe, Abele. Yehova asokele Kaini ukuti icipyu cakwe kuti calenga abembuka apakalamba. Kaini asuulile uko kusoka. ‘Aimine Abele munyina, no kumwipaya.’ (Ukutendeka 4:3-8) Yehova akandile Kaini pa mulandu wa kwipaya munyina.—Ukutendeka 4:9-11.
4 Imyaka iingi sana pa numa, Yehova apeele abena Israele amafunde ya kubafwa ukumubombela ukulingana ne fyo afwaya. Apo abapeele aya mafunde ukupitila muli Mose, ilingi line yetwa ati Amafunde ya kwa Mose. Ifunde limo pali aya litila: “Wilatala misoka.” (Amalango 5:17) Ili funde lyalangile abena Israele ukuti Lesa alicindika ubumi no kuti abantu na bo bafwile ukucindika ubumi bwa bambi.
5 Ngo bumi bwa mwana uushilafyalwa bumonwa shani? Kwena, ukulingana ne Funde lya kwa Mose, ukwipaya akanya akali mwi fumo lya kwa nyina cali cilubo. Ca cine, ubo bumi, na bo bwalicindama kuli Yehova. (Ukufuma 21:22, 23; Amalumbo 127:3) Ici cilolele mu kuti ukuponye fumo lubembu.
6 Nga twalicindika ubumi tatwakapate abantu banensu. Baibolo isosa ukuti: “Onse uwapata munyina ni kepaya, kabili mwalishiba ukuti kepaya takwete ubumi bwa muyayaya ukwikala muli wene.” (1 Yohane 3:15) Nga tulefwaya umweo wa muyayaya, tufwile ukuleka umupwilapo ukupata abanensu, pantu ulupato e lulenga ulukaakala ulwingi ulucitika. (1 Yohane 3:11, 12) Calicindama ukusambilila ukutemwana.
TULANGA UKUTI TWALICINDIKA UBUMI
- nga tatwipeye umwana uushilafyalwa
- nga twaleka imisango yabipa
- nga twalekelela ukupata abantu banensu
7 Ngo kulanga ukuti twalicindika ubumi bwesu kwacindama shani? Ilingi line, abantu tabafwaya ukufwa, lelo ifyo abantu bamo bomfwa bwino ukucita filababika mu kapoosa mweo. Ku ca kumwenako, abengi balapeepa fwaka, ibange, nelyo ukubomfya imiti imbi iikola. Ifyo fintu filonaula umubili kabili ilingi line filepaya abafibomfya. Uwaba ne yi misango tacindika bumi pantu iyi misango tayasanguluka mu menso ya kwa Lesa. (Abena Roma 6:19; 12:1; 2 Abena Korinti 7:1) Pa kubombela Lesa ukulingana ne fyo afwaya, tufwile ukuleka iyi misango. Nangu line ukuleka ukucite fi fintu kuti kwakosa sana, Yehova kuti atupeela ubwafwilisho tukabila. Kabili alatasha pa fyo tubika amano ku kucindika ubumi apo bupe bwacindama ukufuma kuli wena.
8 Nga twalicindika ubumi, tukalaibukisha ukulacilikila ifingaleta ubusanso. Tukalayangwa ku fintu kabili tatwakulacita ifingatubiika mu kapoosa mweo nangu ca kutila tulefyumfwa bwino. Tatwakulaensha bamotoka bubi bubi nelyo ukwangala ifyangalo umwingafuma ukuicena ne mfwa. (Amalumbo 11:5) Ifunde lya kwa Lesa ku bena Israele ba ku kale lyatile: “Nga wakuule ng’anda ipya, [iya mutenge wabwatalala], ukacite no luncingi [nelyo icibumba ca kucingililako] pa mutenge, ukuti wikabika mulandu wa mulopa pa ng’anda yobe nga aponapo umuntu.” (Amalango 22:8) Ukulingana ne cishinte ca muli ilyo funde, amatabo ya ng’anda yenu yafwile ukuba bwino pa kuti umuntu tatelemwikepo, nelyo ukupona no kuicena icabipisha. Nga mwalikwata motoka, shininkisheni ukuti ili bwino, te kuti ilete ubusanso. Te kwesha ukuleka ing’anda yenu nelyo motoka wenu ukulenga bambi ukucenwa nelyo ukufwa.
9 Nga ubumi bwa nama bufwile ukumonwa shani? Na bo bwine bwalishila kuli Kabumba. Lesa alisuminisha ukwipaya inama nga tulefwaya ukulya, ukupangilako ifya kufwala nelyo pa kuti tashiletele bwafya ku bantu. (Ukutendeka 3:21; 9:3; Ukufuma 21:28) Lelo cibi ukucusha inama atemwa ukushipaya ku musamwe fye, kabili uucite co ninshi tacindika nangu panono ubumi ubwashila.—Amapinda 12:10.
UKUCINDIKA UMULOPA
10 Ilyo Kaini aipeye Abele, munyina, Yehova aebele Kaini ati: “Imilopa ya kwa munonko ilenkuutila mu mushili.” (Ukutendeka 4:10) Ilyo Lesa alandile pa mulopa wa kwa Abele, alelanda pa bumi bwa kwa Abele. Kaini aputwile ubumi bwa kwa Abele, kabili Kaini nomba ali no kukandwa pa kucite co. Cali kwati umulopa wa kwa Abele, nelyo umweo, walekuutila Yehova ukuti acite ubupingushi. Pa numa ya Lyeshi lya mu nshiku sha kwa Noa, calimoneke ifyo umweo wayampana no mulopa. Ilyo Ilyeshi lishilaisa, abantunse balelya fye ifisabo, umusalu, inseke e lyo ne filimwa fimbi. Pa numa ya Lyeshi, Yehova aebele Noa na bana bakwe abaume ati: “Conse icenda icili no mweo cikabe ca kulya kuli imwe; namupa fyonse, filya namupeele no musalu uteku.” Lyene abapeele ne cibindo ca kuti: “Umunofu umuli umweo [nelyo ubumi] wa uko, umulopa wa uko, mwilalya.” (Ukutendeka 1:29; 9:3, 4) Yehova alanga bwino bwino ifyo umweo no mulopa wa cibumbwa fyayampana.
11 Tulanga ukuti twalicindika umulopa nga tatuleulya. Mu Mafunde Yehova apeele abena Israele, atile: “Kabili umwaume onse…uwabambe ca bubamfi inama napamo icuni ica kulya, apongololemo umulopa wa ciko, no kushiikapo ulukungu…. Natile ku bana ba kwa Israele, Umulopa wa ca mubili conse mwilalya.” (Ubwina Lebi 17:13, 14) Ifunde lya kwa Lesa ilya kuti mwilalya mulopa wa nama, ilyapeelwe kuli Noa ninshi palipita imyaka 800, lyalebomba na pali ilya nshita. Yehova alilangile bwino ubufwayo bwakwe: Alisuminishe ababomfi bakwe ukulya inama lelo mulopa wena iyo. Bali no kupongolwela umulopa pa nshi, na kuba uku kwali kubwesesha ubumi bwa cibumbwa kuli Lesa.
12 Abena Kristu na bo bafwile ukukonka ifunde limo line. Abatumwa na bakalamba bambi abaletungulula abakonshi ba kwa Yesu aba kubalilapo balilongene no kulanda pa mafunde ayo Abena Kristu bonse mu cilonganino bali no kuumfwila. Basondwelele ukuti: “Umupashi wa mushilo na ifwe bene twasalapo ukukanamutwika icisendo na cimbi, kano ifi ififwile ukucitwa, ukutalukako ku fyaipailwa utulubi na ku mulopa na ku fyatitilwa [inama umuli umulopa] na ku bulalelale.” (Imilimo 15:28, 29; 21:25) E ico tufwile “ukutalukako” ku mulopa. Mu menso ya kwa Lesa, ukucite co kwacindama fye ngo kutaluka ku tulubi no bulalelale.
13 Bushe icipope ca kutaluka ku mulopa cisanshamo no kubikwamo umulopa? Ee. Ku ca kumwenako: Tutile dokota amweba ukuti tamufwile ukunwa ubwalwa. Bushe ico kuti calola fye mu kuti tamufwile ukunwa ubwalwa lelo kuti mwailasa mu mishipa e mo ubwalwa bwapitila? Kwena te kuti cibe fyo! No kutaluka ku mulopa na ko kwalola mu kuti taufwile fye na kwingila mu mubili wesu. E ico icipope ca kuti talukeni ku mulopa calola mu kuti tatwakasuminishe umuntu nangu umo ukutubikamo umulopa.
14 Nomba kuti caba shani ngo Mwina Kristu naicena ububi nelyo alekabila ukulepulwa icilonda icikalamba? Tutile badokota batila alafwa nga tabamubikilemo umulopa. Kwena Umwina Kristu te kuti atemwe ukufwa. Pa kuti asunge ubumi bwacindamisha ubo Lesa atupeela, kuti asumina umusango umbi uwa kundapilwamo uo bashingamubikamo umulopa. E ico, kuti abepusha ukuti bamubombele mu musango umbi uwabako kabili kuti asumina imiti imbi iya kufusha umulopa.
15 Bushe Umwina Kristu afwile ukutobe funde lya kwa Lesa pa kuti fye atantalisheko umweo muli buno bwikashi? Yesu atile: “Onse uufwaya ukupususha umweo wakwe akaulufya; lelo onse uwalufya umweo wakwe pa mulandu wa ine akausanga.” (Mateo 16:25) Tatufwaya ukufwa. Lelo, nga twakaana ukumfwila Lesa pa kuti fye tupusushe ubumi bwesu pali nomba, te kuti tukwate umweo wa muyayaya. E ico kuti cawama nga twacetekela ukuti ifunde lya kwa Lesa lyalicindama, no kusubila ukuti icili conse nga calenga twafwa, Kapeela wa Bumi akatwibukisha mu kubuuka kwa bafwa no kutubwesesha ubumi, ubupe bwawamisha.—Yohane 5:28, 29; AbaHebere 11:6.
16 Muno nshiku, ababomfi ba kwa Lesa aba cishinka balitwalilila ukukonka ili funde lilanda pa mulopa. Te kuti balye umulopa mu musango uuli onse. Kabili te kuti basumine umulopa pa kuti bondapwe.* Balishiba ukuti Kalenga wa mulopa alishiba bwino bwino icawama kuli bena. Bushe mwalicetekela ukuti ico ca cine?
IFYO UMULOPA ULINGILE UKUBOMFIWA
17 Ifunde lya kwa Mose lyalandile sana pa cintu cimo fye umo umulopa walinga ukubomfiwa. Yehova apeele icipope ico abena Israele ba pa kale balekabila ukukonka mu mipepele yabo. Atile: “Umweo wa ca mubili uli mu mulopa wa ciko; kabili ine naupeela kuli imwe pa ciipailo ku kukonsolwele myeo yenu: pantu umulopa e ukonsolwela ku mweo uulimo.” (Ubwina Lebi 17:11) Ilyo Abena Israele babembwike, balelekelelwa nga batuula inama no kubika umulopa wa iko umo pa ciipailo cali mwi hema, icaishileba mwi tempele lya kwa Lesa pa numa. Umulopa walingile fye ukubomfiwa mu malambo.
18 Apo Abena Kristu ba cine tabakonka Amafunde ya kwa Mose, tabapeela amalambo ya nama no kubika umulopa wa nama pa ciipailo. (AbaHebere 10:1) Lelo, ku bena Israele ba ku kale, ukubomfya umulopa pa ciipailo kwalesonta kwi lambo lyacindama ilyo Yesu Kristu, Umwana wa kwa Lesa ali no kwisapeela. Nga filya twasambilile mu Cipandwa 5 muli cino citabo, Yesu apeele ubumi bwakwe pa mulandu wa ifwe ilyo alekele umulopa wakwe ukupongololwa no kupeelwa ilambo. Lyene aninine ukuya ku muulu umuku wa limo ku kuyapeela Lesa umutengo wa mulopa wakwe uwasuumine. (AbaHebere 9:11, 12) Ico calengele imembu shesu ukulekelelwa kabili caiswile inshila ya kwi pusukilo. (Mateo 20:28; Yohane 3:16) Ala mwandini uku kubomfya umulopa ifi kwalicindama sana! (1 Petro 1:18, 19) Nga twakwata icitetekelo mu mulopa wa kwa Yesu uwapongolwelwe, e lyo twingesapusuka.
19 Mwandini tulatasha Yehova Lesa icine cine pa kutupeela ubumi! Kabili bushe ico tacifwile ukutukoselesha ukwebako bambi pe shuko lya kukwata umweo wa muyayaya nga bacetekela ilambo lya kwa Yesu? Ukusakamana ubumi bwa bantu banensu nga filya Lesa asakamana, kukatukoselesha ukucite co no mutima onse no kupimpa. (Esekiele 3:17-21) Nga twabikako sana amano ku kubomba uyu mulimo, na ifwe tukasosa ifyasosele umutumwa Paulo ati: “Ndi wa kaele ku mulopa wa bantu bonse, pantu nshashimunwike ukulanda kuli imwe ukupanga konse kwa kwa Lesa.” (Imilimo 20:26, 27) Ukwebako abantu pali Lesa ne mifwaile yakwe ni nshila iisuma sana iya kulangilamo ukuti twalicindika ubumi no mulopa.
IFYO BAIBOLO ISAMBILISHA
- Ubumi bupe bwafuma kuli Lesa. —Amalumbo 36:9; Ukusokolola 4:11.
- Ukuponye fumo kubi, apo ubumi bwa kanya kashilafyalwa bwalicindama mu menso ya kwa Lesa.—Ukufuma 21:22, 23; Amalumbo 127:3.
- Tulanga ukuti twalicindika ubumi nga tatulecita ifingalenga ukucenekwa ne mfwa kabili nga tatulelya umulopa.—Amalango 5:17; Imilimo 15:28, 29.
* Nga mulefwaya ifyebo pali fimbi ifyo bengacita pa kuti tabamubikilemo umulopa, moneni broshuwa yasabankanishiwa ne Nte sha kwa Yehova iitila, Ni Shani Fintu Umulopa Wingapususha Ubumi Bobe, pa mabula 13-17.
Amepusho
1. Nani wabumbile ifintu fyonse?
2. Bushe Lesa asakamana shani ubumi bwesu?
3. Bushe Lesa acimwene shani ilyo Abele aipaiwe?
4. Mu Mafunde ya kwa Mose, Lesa akomaile shani pa kucindika ubumi?
5. Bushe tufwile ukumona shani ukuponye fumo?
6. Cinshi tushilingile kupatila abantu banensu?
7. Finshi fimo ifilanga ukuti umo tacindika ubumi?
8. Cinshi tulingile ukupoosela amano ku kucilikila ifingaleta ubusanso?
9. Nga twalicindika ubumi, twakulasunga shani inama?
10. Bushe Lesa aalanga shani ukuti umweo no mulopa fyalyampana?
11. Ukutula fye na mu nshiku sha kwa Noa, cinshi Lesa alesha abantu icakuma umulopa?
12. Cipope nshi icakuma umulopa ico umupashi wa mushilo wabikileko mu nshita ya batumwa ico tufwile ukukonka na pali lelo?
13. Langilileni ico twingasosela ukuti ukumfwila ifunde lya kutaluka ku mulopa kukaana no kubikwamo umulopa, te kukaana fye ukulya.
14, 15. Nga ca kutila badokota baeba Umwina Kristu ukuti bafwile fye ukumubikamo umulopa, kuti acita shani kabili cinshi engacitile fyo?
16. Ukukuma ku mulopa, cinshi ababomfi ba kwa Lesa batwalilila ukucita?
17. Mu Israele wa pa kale, ni muli cinshi cimo fye umo Yehova Lesa asuminishe ukubomfya umulopa?
18. Bushe ukupongololwa kwa mulopa wa kwa Yesu kwatuletela busuma nshi na mapaalo?
19. Cinshi tufwile ukucita pa kuba aba “kaele ku mulopa wa bantu bonse”?


text:
IFYEBO NA FIMBI
Ishina lya kwa Lesa—Ifya Kulibomfya No Mo Lyalola
MULI Baibolo wenu, bushe Amalumbo 83:18 yapilibulwa shani? Baibolo ya Cibemba iya mu 1956 yapilibula ici cikomo ukuti: “Ku kuleka beshibe ukuti imwe mweka, ishina lyenu Yehova, mwapulamo pano isonde ponse.” (Amalumbo 83:18) AmaBaibolo yambi na yo e fyo yapilibula ili lembo. Lelo, mu maBaibolo ayengi tamwaba ishina lya kuti Yehova. Apo lifwile ukuba, babikapo amalumbo pamo nga “Shikulu” nelyo “Imfumu.” Cinshi cifwile ukuba pali ici cikomo? Bushe lilumbo nangu lishina lya kuti Yehova?
Ishina lya kwa Lesa mu filembo fya ciHebere
Ici cikomo cilanda pe shina. Mu ciHebere calelandwa pa kubala, umo ifingi mu Baibolo fyalembeelwe, mwaliba ishina ilyaibela. Lilembwa ifi יהוה (YHWH) mu filembo fya ciHebere. Mu Cibemba ili shina lyaishibikwa sana ni “Yehova.” Bushe ilyo ishina lisangwa fye mu cikomo cimo ica mu Baibolo? Iyo. Mu Malembo ya ciHebere mulya mwine Baibolo yalembelwe, lisangwamo imiku mupepi na 7,000!
Bushe ishina lya kwa Lesa lyacindama shani? Moneni ipepo lya cilangililo ilya kwa Yesu Kristu. Litendeka ifi: “Shifwe wa mu muulu, ishina lyenu lishishiwe.” (Mateo 6:9) Pa numa Yesu apepele kuli Lesa ati: “Tata, cindikeni ishina lyenu.” Na o Lesa ayaswike ukufuma ku muulu ati: “Nindicindika, kabili nkalicindika.” (Yohane 12:28) Camoneka apabuuta tuutu ukuti ishina lya kwa Lesa lyalicindama sana. Nomba, cinshi bamo abalepilibula Baibolo bafumishe ili shina mu maBaibolo yabo no kubikapo amalumbo apo lifwile ukuba?
Kwaba imilandu ibili. Intanshi, abengi batila ishina talilingile kubomfiwa pantu pali lelo tacaishibikwa bwino ifyo lyaleshimbulwa. Mu ciHebere ca ku kale tamwali a e i o u. E ico, tapali nangu umo pali lelo uwaishiba bwino bwino ifyo abantu balembwa mu Baibolo baleshimbula YHWH. Lelo, bushe ici cilingile ukulenga twilabomfya ishina lya kwa Lesa? Mu nshita sha Baibolo, ishina Yesu napamo lyaleshimbulwa ati Yeshua nelyo Yehoshua, kwena tapali uwaishiba bwino bwino. Na lyo line muno nshiku abantu isonde lyonse bashimbula Yesu ifyapusanapusana ukulingana ne mishimbwile yaseeka mu lulimi lwabo. Tabakaana ukubomfya ishina pantu fye tabaishiba ifyo lyaleshimbulwa mu nshita ya batumwa. Na imwe bene nga mwaile ku calo cimbi, kuti mwasanga ukuti ishina lyenu lileshimbulwa fimbi mu lulimi lumbi. Kanshi ukukanaishiba bwino ifyo ishina lya kwa Lesa lyaleshimbulwa ku kale, te co mwingakanina ukulibomfya.
Umulandu wa cibili uo bafumishamo ishina lya kwa Lesa mu Baibolo wakuma intambi sha kale isha baYuda. Abengi basumine ukuti ishina lya kwa Lesa talifwile ukushimbulwa. Icalenga bena ukusumina ico, ni co tabaishiba bwino bwino umwalola ifunde lya mu Baibolo ilitila: “Wilalumbula apa fye Ishina lya kwa Yehova Lesa obe; pantu Yehova takamulinge uwa kaele untu alumbula apa fye ishina lyakwe.”—Ukufuma 20:7.
Ili funde lyalilesha ukubomfya ishina lya kwa Lesa na pashilingile. Lelo bushe lyalesha ukubomfya lyene mucinshi mucinshi? Awe. Abalelemba Baibolo mu ciHebere (“Icipingo ca Kale”) bonse bali bantu ba cishinka abalekonka Ifunde Lesa apeele abena Israele ba ku kale. Lelo, balebomfya sana ishina lya kwa Lesa. Ku ca kumwenako, balelilumbula mu nyimbo ishingi isho bakapepa abengi baleimbila capamo. Yehova Lesa aebele na bakapepa bakwe ukulilila kwi shina lyakwe kabili aba cishinka balyumfwilile. (Yoele 2:32; Imilimo 2:21) E ico, Abena Kristu pali lelo tabatiina kubomfya ishina lya kwa Lesa mucinshi mucinshi nga filya Yesu alecita.—Yohane 17:26.
Filya abapilibula Baibolo bafumyapo ishina lya kwa Lesa no kubikapo amalumbo, balalufyanya sana. Balenga Lesa alamoneka kwati aba ukutali kabili tasakamana abantu. Lelo Baibolo ikoselesha abantunse ukuba ne “senge na Yehova.” (Amalumbo 25:14) Tontonkanyeni pa munenu uo mwatemwa sana. Bushe kuti mwaba shani ifibusa fyatemwana nga tamwaishiba ishina lya kwa cibusa wenu? E cimo na bantu, nga tabalishibe ishina lya kwa Lesa, Yehova, kuti baba shani ifibusa fya kwa Lesa ifya pa mutima? Na kabili, nga ca kutila abantu tabalebomfya ishina lya kwa Lesa, te kuti beshibe umo lyalola no busuma bwa liko. Bushe ishina lya kwa Lesa lyalola mwi?
Lesa umwine alilondolwele kuli Mose umwalola ishina lyakwe. Ilyo Mose aipwishe pe shina lya kwa Lesa, Yehova atile: “Naba uuntu Naba.” (Ukufuma 3:14) Mu malembo ya kwa Rotherham, ici cikomo capilibulwa ati: “Nkaba ico nkatemwa ukuba.” E ico, Yehova kuti aba conse icakabilwa pa kuti afishepo ukufwaya kwakwe.
Tutile mwali na maka ya kuba ifyo mwingatemwa ukuba? Finshi mwingacitila ifibusa fyenu? Nga ca kutila umo alwala sana, kuti mwaba dokota wacenjela no kumundapa. Nga ca kutila umo akabila sana indalama kuti mwaba umukankala no kumupa indalama. Lelo, ico tacicitika pantu tamwakwata amaka ya kuba ifyo mwingatemwa ukuba. Bonse fye tatwakwata ayo maka. Ilyo mulesambilila Baibolo, mukapapa ukwishiba ifyo Yehova aba conse icakabilwa pa kuti afikilishe ubulayo bwakwe. Kabili alomfwa bwino ukubomfya amaka yakwe pa kuti afwe abamutemwa. (2 Imilandu 16:9) Iyi mibele isuma iya kwa Yehova te kuti ishibikwe ku bashaishiba ishina lyakwe.
E ico kanshi, ishina lya kwa Yehova lifwile ukubamo mu Baibolo. Ukwishiba umo lyalola no kulalishimbula mu kupepa kwesu e fyacindama ifingatwafwa ukupalama kuli Shifwe wa mu muulu, Yehova.*
* Nga mulefwaya ifyebo na fimbi pe shina lya kwa Lesa, ne mo lyalola, e lyo ne fyo tulingile ukulibomfesha mu kupepa kwesu, moneni broshuwa wa Ishina lya Bulesa Ilikatwalilila Kuli Pe na Pe, iyasabankanishiwa ne Nte sha kwa Yehova.


text:
Imbileni Yehova—Inyimbo Ishipya
Ipakisheni inyimbo ishipya isha kubomfya pa kupepa no kulumbanya Yehova Lesa. Kopololeni inyimbo na mashiwi, kabili sambilileni ukwimba ishi nyimbo ishisuma sana.
Ubufumu Buleteka
—Nabwise!
Ulu lwimbo ulusuma ulwa kulumbanya Yehova Lesa ululanda pa Bufumu ubuleteka ubo Kristu Yesu abapo Imfumu.
Twafweni Ukuba Abashipa
Imbeniko ulu lwimbo lwa kulomba Yehova Lesa ukuti atukoshe pa kuti tulebilisha ishina lyakwe no kushipa.
Ni Mwebo Yehova
Lumbanyeni ishina lya kwa Yehova ilya bukata kabili lekeni abantu bonse beshibe ukuti E Wapulishamo.
Basambilisheni Beminine Ndi
Ipepo lya kupapaata Yehova Lesa ukuti aletusunga no kutwafwa ukushipikisha mu lubilo lwa ku bumi.
Imikalile ya Bapainiya
Langeni ifyo mwatemwa Yehova, kabili mutasheni pa nsansa musanga mu mulimo wa kushimikila uo mwasala.
Ukufwaya Abantu Abafwaya Umutende
Ulwimbo ulusuma nga nshi ululanda pa fyo twatemwa abantu nefyo tubombesha ukufwaya impaanga sha kwa Lesa ishacindama.
Ukushimikila ku bantu aba misango yonse
Imbileni Yehova pa busuma bwakwe, e lyo na pa fyo tufwaya ukuti abantu bonse babe ifibusa fya kwa Lesa.
Ulubuuto mu Calo ca Mfifi
Imbila tubila yaba kwati lubuuto.
Tubafwe Ukupusuka
Tufwile ukubila amashiwi ya kwa Lesa ilyo kucili inshita.
Ukuipekanya Ukushimikila
Ni cikanga fye tutwalilile ukulaala, lelo kuti twaima no kuya mu kushimikila.
Mwacitiile Ine
Yesu amona ukuti nga twalitemwa abasubwa kabili tulabatungilila, ninshi tulecitila e na.
Uluko Ulwaibela
Abasubwa balitemwa ukucita ifyo Yehova afwaya kabili na o alibatemwa.
Mwatupeele Umwana Wenu Uwafyalwa Eka
Twamutasha mwe Yehova pa bupe ubwacindama ubo mwatupeela. Bwalilenga abantu bonse ukuba ne subilo.
Tulatasha pa Cilubula
Filya Yesu aitemenwe ukuipeela nge cilubula, e nshila Yehova atulangilamo ukuti alitutemwa nga nshi kabili calenga ukuti tulemutasha lyonse.
Tuleipeelesha
Mulefwaisha ukubombela Yehova mu nshila ishalekanalekana.
Lesa Ali no Kusokolola Abana Bakwe
Tulelolela ilyo Yehova aketa bamunyina ba kwa Yesu bonse ku muulu, bakacimfya no kuteka nankwe.
Muli Maka Yesu, Isubilo Lyesu, Kabili Twalimucetekela
Nangu ca kuti limo amafya yalalenga twasakamikwa, Lesa alatupeela amaka ne subilo kabili twalimucetekela
Bushe Mumfwa Shani?
Bushe mumfwa shani nga ca kuti mwabombesha ukufwaya abengomfwa imbila nsuma?
Tukatwalilila Ukushipikisha
Ulwimbo ulutwafwa ukushipikisha amafya e lyo no kuba aba cishinka ilyo tulebombela Yehova.


text:
CIPANDE 10
Vino Baibo Ikasambilizya pa Angeli
1. U mulandu ci uno tulinzile ukusambilila pa angeli?
YEOVA akalonda ukuti tumanye ulupwa lwakwe. Angeli yaya umu lupwa lwakwe Leza. Muli Baibo, angeli yaka-amwa ukuti “ana yakwe Leza aonsi.” (Utandiko 6:2) Uzye imilimo ci ino angeli yakaomba? Uzye yazwilizye uli antu manda ya mpiti? Uzye naswe yangatwazwa ndakai?—Lolini Vyeo Vya ku Mpela pa namba 8.
2. Uzye aekwi kuno angeli yaafumile? Uzye aangeli yanga aumvilwe?
2 Tulinzile ukumanya kuno angeli yafumile. Pali Kolose 1:16 pakatunena ukuti Yeova waumvile Yesu, lyene pa cisila “waumvile vintu vyonsi ivya mwiyulu na pano pa nsi.” Pa viumbwa vivyo paali na angeli. Uzye aangeli yanga aumvilwe? Baibo ikalanda ukuti kwaya imintapendwa ni mintapendwa ya angeli.—Masamu 103:20; Umbwilo 5:11.
3. Uzye Yobo 38:4-7 ikatunena vyani pa yangeli?
3 Napya Baibo ikasambilizya ukuti Yeova waumvile angeli lino atali aumbe insi. Uzye angeli yuvwile uli lino yaweni insi? Ibuku lyakwe Yobo likalanda ukuti yatemilwe wakwe cimwi. Angeli yonsi yaali ulupwa longa nupya yaombelanga Yeova capamwi.—Yobo 38:4-7.
ANGELI YAKA-AZWA ANTU YAKWE LEZA
4. Twamanya uli ukuti angeli yasumbako amano ku antunze?
4 Kufuma mpiti, angeli ya cumi yasumbako sana amano uku yantu na kuli vino Yeova akalonda ukuti antu yakikale pano nsi. (Mapinda 8:30, 31; 1 Petulo 1:11, 12) Cifwile cayawavile sana lino Adamu na Eva yapondwike. Ndakai cikayawaya ukuluta ukulola vino antu aingi yakapondokela Yeova. Lelo ndi cakuti umuntu walapila nu kuwela kuli Leza, angeli yakazanga wakwe cimwi. (Luka 15:10) Angeli yasumbako sana mano kuli yano yakaombela Leza. Yeova akaomvya angeli ukwazwa nu kucingilila aomvi yakwe aya pano nsi. (Ayebulai 1:7, 14) Lekini tulande pa yaomvi yakwe Leza yamwi yano angeli yazwilizye.
5. Uzye angeli yazwilizye uli aomvi yakwe Leza ku mpiti?
5 Yeova watumile angeli yaili ukuya-azwilizya Loti nu lupwa lwakwe ukufuma umu misumba ya Sodoma na Gomola iyali nu kononwa. (Utandiko 19:15, 16) Lino paapisile imyaka iingi, kasema Danieli yaamusumbiile umu ciwina cakwe ya cisama, nomba wapuswike pano Leza watumile umungeli wakwe, nga nawe ‘acilika imilomo yakwe yacisama.’ (Danieli 6:22) Insita yuze nayo lino mutumwa Petulo wali umu cifungo, Yeova watumile umungeli ukuya musapula. (Milimo 12:6-11) Nakapya, angeli yazwilizye Yesu lino wali pano nsi. Lino Yesu wawatiziwe ‘angeli yamutumikilanga.’ (Mako 1:13) Napya, lino kwasiile sile akasita akanono kuti Yesu yamukome, umungeli walolekiile kuli aliwe, “amukomelezya.”—Luka 22:43.
6. (a) Twamanya uli ukuti angeli yaka-azwa aomvi yakwe Leza ndakai? (b) A mauzyo ci yano tuma-asuka?
6 Ndakai, angeli yasilolekela uku antunze. Lelo Yeova acili akaomvya angeli ukwazwa aomvi yakwe. Baibo ikati: “Umungeli wakwe Yawe [Yeova] akacingilila yayo akamoopa, nupya akayapususya.” (Masamu 34:7) U mulandu ci uno tukalondekwa ukucingililwa? Pano twakwata alwani aa maka aakalonda ukutonona. Uzye aalwani ci yaayo? Aekwi kuno yakafuma? Uzye yakacita uli pakuti yatonone? Pa kumanya amasuko, lekini tutale tusambilileko panono pa vintu ivyacitiike lino Adamu na Eva yaumvilwe.
ALWANI ITU AASILOLEKA
7. Uzye usomvi wakwe Satana walenga ukuti antu yaacita vyani?
7 Twasambiliile umu Cipande 3 ukuti umungeli umwi wapondokile Leza napya walondanga kuti aateeka auze. Baibo ika-ama umungeli wiyo ukuti a Satana Ciwa. (Umbwilo 12:9) Napya Satana walondanga kuti na yauze kwene yapondokele Leza. Wasomviile Eva, nupya ukufuma lilyo, wasomba antu iingi sana. Nomba, antu yamwi wakwe Abeli, Enoki, na Nowa yatwalilile ukuya acumi kuli Yeova.—Ayebulai 11:4, 5, 7.
8. (a) Uzye cali uli pakuti angeli yamwi yaye iviwa? (b) Uzye angeli aipe yaacisile uli pakuti yatafwa kuli Mulamba?
8 Mu manda yakwe Nowa, angeli yamwi yapondwike nu kusya ivifulo vyao ukwiyulu nu kwizaikala wa yantunze pano nsi. I cani cino yaacitiile viivi? Baibo ikatunena ukuti yalondanga ukutwala. (Welengini Utandiko 6:2.) Lelo cino angeli yaa yacisile caifile. (Yuda 6) Antu aingi yatandike ukukolanya angeli kwene yaa aipe nu kulacita ivipe nu unkalwe. Acino Yeova wapingwile ukonona antu yaa aipe kuomvya mulamba mukalamba. Lelo wapuswisye antu yakwe acumi. (Utandiko 7:17, 23) Pakuti angeli yaa aipe yapusuke, yaswilile ukwiyulu. Baibo ika-ama angeli yaa aipe ukuti mipasi yankota, nanti iviwa. Yasoolwile ukuya yacipondoka pamwi na Satana, nu kulateekwa na Ciwa kwene wii.—Mateo 9:34.
9. (a) I cani icacitiike lino angeli aipe yaswiliile ukwiyulu? (b) I vyani lyene vino tumasambililapo?
9 Lino angeli aipe yaswilile ukwiyulu, Yeova atayazumilizye ukuya pamwi nu lupwa lwakwe nupya, pano yamupondokiile. (2 Petulo 2:4) Ndakai angeli aipe yatange yasanguke antunze, lelo yacili ‘yakasomba antu amu nsi.’ (Umbwilo 12:9; 1 Yoane 5:19) Lekini tusambilile pali vino angeli yaayo yakacita pa kusomba, nanti ukuponzya antu aingi.—Welengini 2 Kolinto 2:11.
VINO IVIWA VIKAPONZYA ANTU
10. Uzye iviwa vikacita uli pa kuponzya antu?
10 Iviwa vikaomvya inzila izingi pa kuponzya antu. Antu yamwi yakauvwana ni viwa aeneco nanti kupitila mu yantu yauze nanti muli ya sing’anga. Ukuvwana ni viwa kuli kupepa iviwa, nanti kutaila imipasi. Baibo ikati tufwile ukusenka uku vintu vyonsi ivya mipasi. (Galatiya 5:19-21) U mulandu ci? Wakwe vivikwene vino kalunga wa nyama akaomvya iciteyo pa kulema inyama, iviwa navyo vikaomvya usomvi pakuti viponzye antu nu kulayatungulula.—Lolini Vyeo Vya ku Mpela pa namba 26.
11. Uzye ukusaapoola kuli kutuuli, nupya i cani cino tutalinzile ukusaapoolela?
11 Inzila yonga ino iviwa vikaomvya pa kuponzya antu u kusaapoola. Ukusaapoola kulikuti ukulwisya ukumanya ivilacitika uku nkoleelo nanti vimwi ivya nkaama. Inzila zimwi zino umuntu angacitilamo ivyakusaapoola, u kupima intanda, kuya kuli ya sing’anga, kupima imisilwa iyaya umu minwe, nanti ukutaila iviloto. Antu yamwi yakaelenganya ukuti ukuomvya inzila zii kwaya sile ningo, lelo kutaya ningo. Kucita vivyo kungamuletela uzanzo wipisye. Baibo yene ikatuneena ukuti iviwa vikaombela pamwi na ya kasaapoola. Pa Milimo 16:16-18 pakatuneena pa “mupasi wa nkota” uno walenzile ukuti umukazyana umwi “aasema” nanti ukusowela. Lino umutumwa Paulo wazinzile iciwa cico, amaka yano umukazyana wiyo wakweti akusowela yasizile.
12. U mulandu ci uno ukwezya ukuvwanga na antu afwe kwaela uuzanzo? (b) U mulandu ci uno aomvi yakwe Leza yasicitilako intambi umwaya ukucindika imipasi?
12 Iviwa vikaomvya inzila nayuze pa kuponzya antu. Vikalonda tuzumile ukuti tungalanda na afwe, nu kuti antu afwe yaaya nu umi ku cifulo cuze, napya yangalanda naswe nanti kutucuzya. Umuntu uwatafwilwa cuza nanti lupwa, limwi angaya kuli wino akauvwana ni mipasi, wino angaya akamunene ukuti angalanda nu muntu umufwe. Aakauvwana ni mipasi angalanda vimwi pa muntu wino wafwa nanti sile ukwezya ukweleuzya izwi lya muntu mufwe. (1 Samueli 28:3-19) Umu vililo ivingi ivikacitika, mwaya intambi zya kuti umuntu umufwe akatwalilila ukuya nu umi ku cifulo cuze. Ntambi zimwi, u kuzevya imfwa, ukwiusya umuntu uwafwa, kupeela impolelwa kuli wino wafwa, kusangulula mukamfwilwa, alino ni ntambi zyuze. Ngi cakuti Aina Klistu yatacisileko intambi zii, ya lupwa yao nanti antu yauze yangaayasoweka, kuyapontela, nanti kuyalola ukuti aasilesile. Lelo Aina Klistu ya cumi yaamanya ukuti umufwe asitwalilila ukuya nu umi ku cifulo cuze. Tutange tulande na afwe, napya yatange yatucuzye. (Masamu 115:17) Fwandi mwacenjela sana. Kusi kwezya ukuvwana ni mipasi nanti ukucitako intambi umwaya ukupepa imipasi.—Welengini Malango 18:10, 11; Ezaya 8:19.
13. I cani cino antu aingi aatiinanga iviwa yaacita?
13 Iviwa visipeleela sile apa kusomba antu, vyene vikayatiinya nu kuyatiinya. Ndakai Satana na angeli yakwe aipe yaamanya ukuti “yaasyala sile na kasita akanono” ale yayasisyapo, fwandi iyacilapo ukuya ankalwe nupya akalipisye ukucila vino yaali mpiti. (Umbwilo 12:12, 17) Lelo, antu aingi wakwe cimwi aatiinanga iviwa mpiti, ndakai yasivitiina. Uzye yacisile uli pa kuti yaleke ukuvitiina?
TALUKINI IVIWA, NUPYA LEKINI UKUVWANA NAVYO
14. Tungakolanya tutuuli Aina Klistu aali umu Efeso ndi tukulonda ukuleka ukuvwana ni mipasi iipe?
14 Baibo ikatusambilizya vino tungacita pa kukana imipasi iipe, na pa kuleka ukuvwana nayo. Mu musumba wa Efeso, mwali yamwi yano yuvwananga ni viwa lino yatatala yaaya Aina Klistu. Uzye yacisile uli pa kuleka ukuvwana ni viwa? Baibo ikati: ‘Aingi muli yano acitanga malele yaaleesile impapulo zyao apali pamwi yazyoca pa manso ya antu.’ (Milimo 19:19) Pa mulandu wakuti yalondanga ukuya Aina Klistu, i calenzile kuti yonone mabuku umwali vya mipasi. Avino na ndakai kwene cikalondekwa ukucita. Wensi aakalonda ukuombela Yeova, alinzile ukusumba vyonsi ivikaomviwa ku vya mipasi. Kulikuti mabuku, yamagazini, mafilimu, inyimbo, na vyuze ivikakomelezya ukutaila imipasi. Alino na vino antu yakazwala kuti yaicingilile uku viwa.—1 Kolinto 10:21
15. I vyani vyuze vino tulinzile ukucita pa kukaanya Satana ni viwa?
15 Lino paapisile imyaka iingi kufuma pano Aina Klistu amu Efeso yociile mabuku ya vya maleele, umutumwa Paulo walemvile ati, yatwalilile ‘ukulwisyanya’ ni “mipasi yankota iya mulwelele.” (Efeso 6:12) Nanti cakuti yosile mabuku, viwa vitaalesile ukwezya ukuyonona. Uzye lyene, i vyani vyuze vino aina Klistu yalondekwanga ukucita? Paulo wayaneenyile ati, “Lekini utailo winu uye wa cisyangu, mwakusiika mivwi ya moto kufuma ku Mwipe wilya [Satana].” (Efeso 6:16) Wakwe vino cisyangu cikacingilila umusilika umu nkondo, utailo witu nao ukatucingilila. Ndi cakuti twataila Yeova nu umi witu onsi, tulaya na maka ya kukana Satana ni viwa.—Mateo 17:20.
16. Uzye tungacita uli pakuti utailo witu muli Yeova ukomeleko?
16 I vyani vino tulinzile ukucita pakuti utailo witu muli Yeova ukome? Tulinzile ukulawelenga Baibo lyonsi nu kutaila Yeova ukuti amatucingililanga. Ndi cakuti tuli sana nu utailo kuli Yeova, alino Satana ni viwa yalafilwa ukutonona.—1 Yoane 5:5.
17. I cani cuze icingatwazwa pakuti tuicingilile uku viwa?
17 I vyani vyuze vino Aina Klistu amu Efeso yalondekwanga ukucita? Iikalanga umu musumba umwali sana ukupepa iviwa. Acino Paulo wayaneniile ati: “Mwacita vii vyonsi mu mapepo.” (Efeso 6:18) Yalondekwanga ukulaleenga kuli Yeova kuti aayacingilila. Nga swemo tulinzile ukucita uli? Naswe kwene twaya umu nsi umwazula ukupepa iviwa. Fwandi tufwile ukupepa sana kuli Yeova pakuti aatucingilila, napya tulinzile ukulalumbula izina lyakwe Yeova lino tukupepa. (Welengini Mapinda 18:10.) Ngi cakuti twatwalilila ukuleenga kuli Yeova kuti atutuule kuli Satana, alaasuka ipepo litu.—Masamu 145:19; Mateo 6:13.
18, 19. (a) Tungacita uli pakuti tucimvye Satana ni viwa? (b) Iiuzyo ci ililasukwa umu cipande cilondelilepo?
18 Ndi cakuti twasumba vyonsi vikaomviwa uku kupepa imipasi, nu kutaila ukuti Yeova amatucingililanga, tungaya na maka ya kukaanya Satana ni viwa. Tutafwile ukuvitiina foo. (Welengini Yakobo 4:7, 8.) Yeova wakwatisya sana amaka ukucila iviwa. Umu manda yakwe Nowa wavifulwile, nupya uku nkolelo alavyonona. (Yuda 6) Nakapya, mwaiusya ukuti tutaya swenga umu ulwi uu. Yeova akaomvya angeli yakwe uku kutucingilila. (2 Yamwene 6:15-17) Tungataila ukuti nga Yeova watwavwa tungacimvya umu ulwi uu wakulwisya Satana ni viwa.—1 Petulo 5:6, 7; 2 Petulo 2:9.
19 Nomba ngi cakuti Satana ni viwa yakalenga kuti kuye macuzi, u mulandu ci uno Leza atayononela? Icasuko ukwi uzyo lilyo tulacizana umu cipande cilondelilepo.


text:
CIIYO 3
Sena Ncobeni Makani Mabotu Azwa Kuli Leza?
1. Ino Sikwaanza Bbaibbele Nguni?
Makani mabotu aakuti bantu bayoopona kukabe kutamani anyika alilembedwe mu Bbaibbele. (Intembauzyo 37:29) Bbaibbele lijisi mabbuku masyoonto-syoonto aali 66. Leza wakabelesya baalumi basyomeka babalilwa ku 40 kulemba mabbuku aaya. Mabbuku aakusaanguna osanwe akalembwa a Musa myaka iili 3,500 yainda. Bbuku lyamamanino lyakalembwa amwaapostolo Johane myaka iili 1,900 yainda. Ino basikulemba Bbaibbele bakali kulemba mizeezo yani? Leza wakabelesya muuya uusalala kubaambila ncobakeelede kulemba. (2 Samuele 23:2) Bakalemba mizeezo ya Leza, ikutali yabo beni pe. Aboobo Jehova ngo Sikwaanza Bbaibbele.
2. Ino inga twasinizya buti kuti Bbaibbele ndyamasimpe?
Tulizyi kuti Bbaibbele lyakazwa kuli Leza akaambo kakuti lilasinsima munzila iiluzi iziyoocitika kumbele. Kunyina muntu uukonzya kucita oobo. (Joshua 23:14) Alikke Leza Singuzuzyoonse nguukonzya kubona munzila iiluzi iziyoobacitikila bantu kumbele.
Ibbuku lizwa kuli Leza lyeelede kuba lilibedelede, alimwi oobo mbolibede ncobeni. Mabbiliyoni aama Bbaibbele alajanika mumyaanda myaanda yamyaambo. Nokuba kuti ndyakaindi, Bbaibbele lileendelana asayaansi. Alimwi basikulemba aaba bali 40 tiibakalemba zintu zikazyanya. * Kunze lyaboobo, luyando lwa Leza ilutondezyedwe mu Bbaibbele lulijisi nguzu zyakucinca bantu kuti kabapona kabotu. Twaambo ootu twamasimpe tupa kuti mamiliyoni aabantu basyome kuti Bbaibbele ndi Jwi lya Leza.
3. Ino Bbaibbele lijisi makani nzi?
Makani amwi mapati aambwa mu Bbaibbele makani mabotu aajatikizya makanze Leza ngajisi kujatikizya bantu. Magwalo alapandulula mbocakasweeka coolwe ncobakajisi bantu kumatalikilo cakupona munyika yaparadaiso alimwi amboiyakupilusyigwa paradaiso kumbele.
Ijwi lya Leza alimwi lilijisi milawo, njiisyo, alimwi alulayo. Kuyungizya waawo, Bbaibbele lilaamba zikozyanyo zijatikizya mbwaakali kubeendelezya bantu Leza. Zikozyanyo eezyi ziyubununa bube bwa Leza. Aboobo, Bbaibbele lilakonzya kumugwasya kumuzyiba Leza. Lilapandulula mbomukonzya kuba mulongwe wakwe.
4. Ino inga mwalimvwisya buti Bbaibbele?
Broshuwa eeyi ilamugwasya kumvwisya Bbaibbele kwiinda mukubelesya nzila njaakali kubelesya Jesu. Wakali kupandulula “ncaamba Magwalo” ngaakali kubaambila.
Kuli buyo zintu zisyoonto zikondelezya mbuli mbwaakondelezya makani mabotu aazwa kuli Leza. Nokuba boobo, bantu banji tabaayandi, alimwi buya bamwi alabanyemya. Mutatyompwi pe. Bulangizi bwanu bwakupona kukabe kutamani buyeeme aakumuzyiba Leza.
^ munc. 3 Amubone broshuwa yakuti A Book for All People.
Amwiiye Zinji
MAKANI MABOTU AAZWA KULI LEZA!
Ino Inga Twasinizya Buti Kuti Bbaibbele Ndyamasimpe?
Ikuti naa Bbaibbele lyakalembwa a Leza, lyeelede kwiindana amabbuku aambi.
Ino Ncinzi Cini Bbaibbele Ncoliyiisya?
Ibbaibbele
—Ndibbuku Lyakazwa Kuli Leza
Mbuti Bbaibbele mbolikonzya kumugwasya kuliyumya mumapenzi ngomujisi? Nkaambo nzi ncomukonzya kubusyoma businsimi bulembedwe mu Bbaibbele?
Ino Ncinzi Cini Bbaibbele Ncoliyiisya?
Ino Ninjiisyo nzi Zyakasimpe Ziliko Kujatikizya Leza?
Sena muyeeya kuti Leza ulamulanganya lwanu kumugama? Amwiiye kujatikizya bube bwakwe alimwi ambomukonzya kuba acilongwe anguwe.


text:
ISAMBILILO 7
Uzye Uwene Wakwe Leza I Cani?
1. Uzye Uwene wakwe Leza i cani?
Uwene wako Leza ali uteeko uwaya umwiyulu. Ulasisyapo mauteeko yonsi kuti uliwo uce wateeka; alino na vino Leza akalonda, vilacitika umwiyulu na pano nsi. Cumi kwene ukuvwa vino Leza alacita ukuomvya Uwene uu, i lyasi lisuma sana. Likwene sile Uwene wako Leza ulateeka ningo cakuti na antu yalatemwa cuze. Uteeko uu uliwo ulaleka kuti antu yace yalemane pano nsi.—Welengini Daniele 2:44; Mateo 6:9, 10; 24:14.
Uwene onsi ukakwata umwene. Nu Wene wakwe Leza wakwata umwene wino Yeova wasolola. Umwene wiyo a Yesu Klistu.—Welengini Umbwilo 11:15.
2. U mulandu ci uno Yesu wayela Umwene wa mpomvu?
Umwana wakwe Leza ali Mwene wa mpomvu pano wene wakwata icikuuku, kapya asilonda ivintu viipe. (Yoane 1:14) Nakupya wakwata amaka akusunga antu ningo, pano lino alaateeka insi, alaya ukwiyulu kwene. Lino Yesu watutulwike, wayile ukwiyulu nu kuyaikala ukwikasa lilungi lyakwe Yeova. (Ayebulai 10:12, 13) Lino papisile insita, alino Leza wamupeezile amaka yakutandika ukuteeka.—Welengini Daniele 7:13, 14.
3. Nga yauze aaweni alateeka na Yesu?
Kwayako iumba lya yantu akaamwa ukuti a muzilo; aaliyo yalateeka na Yesu mwiyulu. (Daniele 7:27) Atumwa yako Yesu acumi aliyo atandikiilepo ukusololwa ukuya a muzilo. Kufuma lili kwene, Yeova akasoolola aonsi na anaci acumi kuti yaye a muzilo. Antu yaa ndi yafwa, yakatutulukila ukwiyulu, wako vino cali kuli Yesu.—Welengini Yoane 14:1-3; 1 Kolinto 15:42-44.
Uzye antu yano yakaaya ukwiyulu, yaya yanga? Yesu watiile yaya sile “uufyo unono.” (Luka 12:32) Antu alaya ukwiyulu, yalaya 144,000, yonsi pamwi. Aaliyo yalaateeka insi pamwi na Yesu.—Welengini Umbwilo 14:1.
4. Uzye lino Yesu watandiike ukuteeka, ivyani vyacitike?
Uwene wakwe Leza watandiike ukuteeka umu 1914. * Na cino Umwene Yesu watandikiilepo ukucita, u kusumba Satana ni viwa vyakwe pa mpanga ya pansi. Lyene Satana wasosile icakuti watandiike ukuleta intazi mu nsi yonsi. (Umbwilo 12:7-10, 12) Kufuma lili kwene, macuzi ya antu yakalukuvula. Kwaya inkondo, vipowe, vikuko ni vilundumusi ivikulangizya ukuti likwene sile Uwene wasya utandike ukuteeka insi.—Welengini Luka 21:7, 10, 11, 31.
5. Ngu Wene wakwe Leza ukacita vyani?
Ndakayi, Uwene wakwe Leza ukakolonganya antu amu nko zyonsi nu kupanga iumba likalamba; na pa kuti cintu cico ciombeke, kwaya umulimo wakusimikila mu nsi yonsi. Lyene antu afuuke, aingi cuze, yakaiza kuli Yesu pa kuti aliwe aayateeka. Antu ya afuuke, yalacingililwa lino Uwene wakwe Leza ulonona ivintu vipe ivyaya pano nsi. Acino fwandi, yonsi aakulonda kuti yakikale ningo mu Wene wakwe Leza, yalinzile ukulauvwila Kateka Yesu.—Welengini Umbwilo 7:9, 14, 16, 17.
Pa myaka 1,000, lino Uwene ulateeka, alino vyonsi vino Leza walondanga kuti antu yace yaikala, vilacitika. Lyene impanga yonsi ilaya paladaise. Vyonsi vii nga vyaca vyacitika, alino Yesu alaswilizya Uwene kuli Isi. (1 Kolinto 15:24-26) A weni uno mukulonda kuti mukasimikileko pali vino Uwene wakwe Leza ulacita?—Welengini Masamu 37:10, 11, 29.
^ par. 6 Nga mukulonda ukumvwikisya vino Baibolo yasoowile umwaka wa 1914, welengini pa mafwa 215-218 mwi buku lya Ciyemba ilya kuti Bushe Cinshi Baibolo Isambilisha?
Sambililini na Vyunze
UZYE NDAKAI AAWENI AAKACITA VINO YEOVA AKAALONDA?
Uzye ya Nte Yakwe Yeova Yakaomba Uli Umulimo wa Kusimikila?
Tukaomba wakwe vino Yesu waombanga lino wali pano nsi. Iinzila ci zimwi-zimwi zino tukaomvya pa kusimikila?