text:
Kani Ifi Efi BaLesa Baalukufwaya?
KANI mwapenda inyunshipepala iili yonse, mwatamba TV, neli mwakutika ku cilimba, mulukusangana amalyashi aengi pa lukansa, inkondo, ne fyakutiinisha fya bapate! Langulukeni pa makatasho enu. Cipale ubulwashi neli imfwa ya bakwabenu filukumuleteleni ukukatashiwa ukukulu. Mungomfwa koti ni fyefyo umuntu umuweme Jobo aumfwile, uwalabile ati ukukatashiwa kwanji ‘kungacila ukulema na pa misenga iya ku fishiba.’—Jobo 6:2, 3.
Langulukeni pali fifi:
Kani ifi efi baLesa baalukufwaya ubwikashi bwanji ne bwa bantu bambi ukuba?
Mba nikwisa ningasangana ifyakungofwa ukushilisha amakatasho?
Kani kuli ubucetekelo bwakweba’ti pa calo pakaba ubutende?
Baibolo ilasuka ifyelelwe kuli fifi ifyakwipusha.
BAIBOLO ILASAMBISHA ATI BALESA BAKACITE’FI FINTU PA CALO.
“Bakasumwina iminsosi yonse kumenso abo; tapakalukuli imfwa libili, neli ninsoni, neli kulila, neli kusomenwa konse, tau.”—Ukufisulula 21:4
“Ukonaicile akasotoka koti musope.”—Yisaya 35:6
“Nemenso ampofu akasibulwa.”—Yisaya 35:5
‘Abantu bonse abali mu filende bakafumamo.’—Yoane 5:28, 29
“Injikale taikalabila ati: Ndukulwala.”—Yisaya 33:24
“Pakalukuli [ifyakulya] amasaka aenji lukoso pacalo.”—Amasamo 72:16
UKOFWAKO UKUTUNGASANGANA MULI FYEFYO BAIBOLO ISAMBISHA
Mwikana bwangu ukweba’ti ifyalabilwapo pa mabula akutanga fyakwalakanya lukoso. BaLesa balilaile ati bakacita koti kulaya kwabo, kabili Baibolo ilabuulishisha ifi bakacite’fi.
Baibolo ilapeela ukofwa na kumbi. Ilatulanga ifi tungekela ubwikashi bwa kulitemwesha ubwa cinenene bukumo. Mulangulukeko panini pa fimulengeni ukubombomana ne makatasho enu. Fyenke’fi fintu fili koti kubulwa ukukwate’ndalama, amakatasho amu cisoolo, ukulwala, neli ukufwa kwa bakwabenu. Baibolo koti yamofweni ili mwakwata amakatasho muli bulelo, kabili koti yapeela ukofwa pa kwasuka ifyakwipusha koti ni fifi:
Mba nindo tupengela?
Kani tungacita shani ili twakatashiwa mu bwikashi?
Kani tungacita shani pakweba ati icisoolo cesu cibe icisangalele?
Mba nicindo cicitika kani umuntu afwa?
Tungacetekela shani ati baLesa bakafishapo imilayi yabo iya kuntangile?
Pakuti mulukupenda ili buuku cilukulangisha ukweba’ti mulukufwaya ukwishiba ifi Baibolo isambisha. Ili buuku likamofweni. Boneni ukweba’ti amapalakalafu alikwete ifyakwipusha panshi ye bula. Abantu abengi balatemwa ukupyungisha inshila ya kwipusha ne kwasuka ili balukusambilila Baibolo na Bamboni sha baYehova. Tulukucetekela ati na mwebo mukaitemwa. BaLesa ngabamushukisheni pakuti bukumo mulukutatika ukulitemwesha kwa kusambilila ifi Baibolo muli bucine isambisha!


c: text/html

text:
AKATAMBO KA WAKULAMA (AKAKUSAMBILILAMO) February 2016
Muli yiyi makashini muli ne fiputusha fya kusambililamo ukufuma mu mulungu wa April 4 ukufika pa May 1, 2016.
BaYawe Balimwitile ati “Icibusa Canji”
Kani mungatemwa ukuba icibusa ca baYawe? Sambilileniko ku cakubwenako cakwe Ablaamu.
Mulukutenteka Ifibusa Ifiweme Ifya BaYawe
Findo fyaofweleko Lufi, Esikaya, na Maliya ukukosha bucibusa bwabo na baLesa?
Langisheni ati Muli ba Bucine Kuli BaYawe
Icakubwenako cakwe Jonafani cingatofwako ukulangisha ati tuli ba bucine kuli baYawe mu nshila shine.
Sambilileniko ku Bapyungishi ba BaYawe Abali aba Bucine
Kani Dafidi, Jonafani, Natani, na Kushayi balilangishe shani ati ukuba aba bucine kuli baYawe e kwali ukucindeme makosas kuli bo?
LIFE STORY
BaYawe Balingofweleko Ukukonsha Umulimo Wabo
Ba Corwin Robison balipyungile baLesa pa myaka 73, kabili balipyungile pa Beteli ya ku United States ukucila pa myaka 60.
Mulukupyungila BaYawe ne Kusangalala
Ukwalakanya pa fintu fitatu ificindeme kungamofweniko ukulukuli abasangalele.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
CHIIYO 13
Makaniinzi Mabotu Atalaa Bukombi?
1. Sena bukombi boonse buli kabotu na?
Muzikombelo zyoonse kuli bantu bayanda kukomba Leza camoyo woonse. Makani mabotu ngaakuti Leza ulababona alimwi ulaandaba ambabo. Pesi, ciyusisya ncakuti zikombelo zyabubelesegwa mukucita zintu zibi. (2 baKorinto 4:3, 4; 11:13-15) Kweendelana atwambo tumwayigwa, zimwi zikombelo zilanjilila mukulwana kuyoosya, mukunyonyoonwa kwazisi naa kwamisyobo, munkondo, alimwi amukutajatwa kabotu kwabana. Eezi zilabacisa aabo bayanda kukomba Leza camoyo woonse!
Cikombelo cakasimpe cilamubotezya Leza, pesi cakubeja tacimubotezyi pe. Ciyiisya atalaa makani atayeeme muBbaibbele abikkilizya injiisyo zyakubeja atalaa Leza alimwi atalaa bantu bafwide. Nikuba boobo Jehova uyanda kuti bantu bazibe kasimpe atalaa nguwe.
2. Makaniinzi mabotu atalaa bukombi?
Kulabotezya kuziba kuti Leza teenwi azikombelo zicitaanga zilamuyanda, pesi kazitondezya kuyanda nyika yaSaatani. (Jakobo 4:4) IJwi lyaLeza lyaamba bukombi bwakubeja boonse kuti ndi “Babuloni Mpati.” Ciindi Babuloni wakali muunzi aawo bukombi bwakubeja mpubwakatalikila nikwakamana Zambangulwe lyamucindi caNowa. Lino lino, Leza uyoonyonyoona bukombi bweena bantu akubadyamiizya.
Alubo kulaamwi makani mabotu. Jehova tabalubide bantu babombe myoyo bajanika mubukombi bwakubeja nyika yoonse. Ulikubaswaanizya antoomwe kwiinda mukubayiisya kasimpe.
3. Bantu bayanda kukomba Leza camoyo woonse beelede kucitaanzi?
Jehova ulabayanda aabo bayanda kasimpe, abayanda kucita zibotu. Ulabasungwaazya kuti bazwe mubukombi bwakubeja. Bantu bayanda Leza balacinca nzila yakupona kuti bamubotezye.
Mumwaanda wakutalika aabo bakalaa ciyandisyo cakukomba Leza, bakawatambula camoyo woonse makani mabotu ngibakamvwa kubaapostolo. Bakiiya nzila mpya yakupona kuzwa kuli Jehova. Inzila iibotezya yakupona, ilaamakanze, alimwi ilaabulangilizi. Cikozyanyo cibotu cakutobelezya nkaambo bakatambula makani mabotu kwiinda mukutondezya kuti Jehova ngunguwe uyandika loko mubuumi bwabo.
Jehova ulabatambula amaboko obilwe mumpuli yakwe yabakombi aabo bazwa mubukombi bwakubeja. Ikuti watambula kutamba kwaJehova kwaluyando, uyooba mweenzumaakwe, uyoojana impuli impya ilaaa luyando yabakombima baJehova alimwi uyoojana buumi butamani.
4. Leza uyokweeta biyeni kubotelwa munyika yoonse?
Makani mabotu ngaakuti, bukombi bwakubeja buyoobeteekwa. Eezi ziyoopa kuti bantu baangununwe mukudyaamizigwa. Bukombi bwakubeja tabukoyoyeena bantu alimwi tabuko aanzanisya bantu lubo. Bantu boonse banoli bauumi bayooswaanizigwa mukukomba Leza omwe biyo wakasimpe.


text:
ILYASI 34
Vyakulya Vino Aina Izlaeli Yataalolapo
UZYE watuumanya tuno antu yakuzyola apansi utukuloleka pa cikope? Tukuloleka ngati amawe ya mvula. Ututiswe, nupya utupapatane ngati utupaapa. Nomba, asi mawe ya mvula; i vyakulya.
Iipapita apiipi ni myezi iili pano aina Izlaeli yaafumiile uku Eguputo. Yali umu lwanga. Mukamela sile utwakulya utunoono, acino antu yakuilizyanya yakuti: ‘Fwandi ngacaziifile Yeova atumoola lino tucili uku Eguputo. Pano kuuku twalyanga ivyakulya vino twalondanga swe-eneco.’
Lyene Yeova alanda ati: ‘Namalenga ivyakulya ukutoonya ukufuma ukwiyulu.’ Nupya vivyokwene avino Yeova wacisile. Uwanda uwalondeliilepo lino aina Izlaeli yaaweni utuuntu tuu ututiswe twati-tupona ukufuma ukwiyulu, yaatandike ukuuzyanya yakuti: ‘Utwani tuu?’
Mose walanzile ati: ‘Vii, i vyakulya vino Yeova watamupeela ukufuma ukwiyulu.’ Antu yaatandike ukwama ivyakulya kwene vii yakuti a MAANA. Vyuvwikanga ngati umukate upapaatane uno iikako uuci.
Mose waneenyile antu ati: ‘Cila-muntu aazyola vino angakwanisya ukulya.’ Lyene yaatandike ukucita vivyokwene cila-wanda akatondo. Lyene ndi kwakaya, maana uwasyala apa musili ala amasunguluka.
Mose walanzile nu kuti: ‘Kusi wino afwile ukusunga maana usiku onsi ukufika uwanda uwalondelelapo.’ Nomba yamwi yatuvwilile vino Mose wayaneenyile. Uzye watuumanya lyene icacitikaanga? Uwanda uwalondelelapo ndi wafika, maana wino yasunzile ala amakwata ingonyo, nu kutandika ukununka!
Nomba, uwanda onga umu mulungu wene, Leza waneenyile aina Izlaeli ukuzyola maana umwingi. Uu u wanda wakwe mutanda (6). Na Yeova wayaneenyile ukusunga maana umwi ukufika uwanda ulondeliilepo, pano Yeova ataaponyanga maana pa wanda wakwe cinimbali (7). Ndi yasunga maana ukufika pa wanda wakwe cinimbali, ataakwatanga ingonyo nupya ataanunkanga! Cii naco caali i cizungusyo na cuze ukufuma kuli Leza!
Imyaka yonsi ino aina Izlaeli yaatwaliliile ukwikala umu lwanga, Yeova watwaliliile ukuyaliisya maana.
Kufuma 16:1-36; Mpendwa 11:7-9; Yoswa 5:10-12..


text:
Musakutemwa kutanga uno mutwe mu %% nyi?
Baibolo pa Intaneti | NEW WORLD TRANSLATION OF THE HOLY SCRIPTURES (2013 REVISION)
A7-A
Bintu Bikatampe Byamwekele mu Bwikalo bwa kwa Yesu Pano pa Ntanda—Myaka ya kunangijila ku Mwingilo wa kwa Yesu
Mabuku Ana a Mambo Awama Atanchikwa Monka mo Alondankena
Mitanchi yalondelapo iji na mamapu abena kumwesha mwaendele Yesu na kusapwila. Tumiketo tuji pa mamapu kechi twamwesha monka mo apichilenga ne, twamweshatu ko ailenga.
Myaka ya Kunangijila ku Mwingilo wa kwa Yesu
Tumai Musabilo
Tumai Musabilo
NEW WORLD TRANSLATION OF THE HOLY SCRIPTURES (2013 REVISION)
Kikaonde
Bintu Bikatampe Byamwekele mu Bwikalo bwa kwa Yesu Pano pa Ntanda—Myaka ya kunangijila ku Mwingilo wa kwa Yesu


text: 24 Yesu byo afuminenga ku nzubo ya Lesa, baana banji ba bwanga baishile kwi aye amba bamumweshe bishimikwa bya nzubo ya Lesa.2 Aye wibakumbwile’mba: “Nanchi kechi mubena kwibimona bino bintu byonse nenyi? Kine nemwambila namba, kafwako jibwe jikashala pa jibwe jikwabo jo bakabula kutaya panshi ne.”+3 Byo aikele pa Mutumba wa Maolivi, baana ba bwanga baishile kwi aye ku mbaji ne kumushikisha’mba: “Tubuulai, bino bintu bikamweka ñanyi kimye, kabiji kiyukilo kya kwikalapo kwenu*+ ne kya mpelo ya buno bwikalo kyo kyepi?”*+4 Yesu wibakumbwile’mba: “Jimukai kuchina’mba muntu wakemutwala mungi,+5 mambo bantu bavula bakeya mu jizhina jami ne kwamba’mba, ‘Amiwa yami Kilishitu,’ kabiji bakatwala bavula mungi.+6 Mukomvwanga makondo ne nkuwa ya makondo. Kechi mwafwainwa kwakamwa ne, mambo bino bintu byafwainwa kumweka, mpelo saka ikyangye kufika.+7 “Mambo kisaka kikalukuka kisaka kikwabo ne bufumu bukalukuka bufumu bukwabo,+ kabiji kukekala bipowe bya nzala+ ne bitentanshi kuku ne kuku.+8 Bino bintu byonse yo ntatwilo ya bisanso.9 “Bantu bakemumanyika+ ne kwimwipaya,+ kabiji bakemushikwa ku bisaka byonse bya bantu na mambo a jizhina jami.+10 Kabiji bavula bakasha lwitabilo ne kwisolola bene na bene ne kwishikwa bene na bene.11 Bangauzhi ba bubela bavula bakeya kabiji bakatwala bavula mungi;+12 kabiji na mambo a kuvujilako kwa bubi, butemwe bwa bavula bukakepa.13 Pakuba awa ukachinchika* kufika ne ku mpelo, ye ukapuluka.+14 Kabiji ano mambo awama a Bufumu bakeasapwila pano pa ntanda ponse kwikala bukamonyi ku bisaka byonse bya bantu,+ apa bino mpelo ikafike.15 “Onkao mambo, byo mukamona kya bunya kileta lonaiko kyaambilepo ngauzhi Danyela kyaimana mwazhila+ (awa utanga akayuke mo kyatala),16 kepo aba bonse baji mu Yudea bakatendeke kunyemena ku mitumba.+17 Muntu uji pa musemi wa nzubo kange akekile kuya na kusenda bintu byanji mu nzubo ne,18 kabiji muntu uji mu bujimi kange akabwele na kusenda kivwalo kyanji kya peulu ne.19 Kikatamina bingi banabakazhi bakekala na memi ne boba bakamishanga baana mu oa moba!20 Lombainga kuba’mba kunyema kwenu kechi kukekale mu kimye kya mashika nangwa pa juba ja Sabado ne;21 mambo kukekala malwa akatampe,+ akyangye kumwekapo kala kufumatu ku ntendekelo ya pano pa ntanda kufika ne buji lelo, kabiji kechi akamwekapo jibiji ne.+22 Kabiji aa moba umvwe bakabule kwiakepeshako, kafwako muntu ukapuluka ne; bino na mambo a basalwa aa moba bakeakepeshako.+23 “Kabiji umvwe muntu wimwambila’mba, ‘Monai! Kilishitu uno,’+ nangwa’mba, ‘Awa uji kokwa!’ kange muketabile ne.+24 Mambo Bakilishitu ba bubela ne bangauzhi ba bubela+ bakeya ne kuba biyukilo bikatampe ne bya kukumya kuba’mba batwale bantu mungi,+ inge kyakonsheka ne boba basalwa pamo.25 Umvwai! nemujimwina jimo.26 Umvwe bantu bemwambila’mba, ‘Uji mu kiselebwa,’ kange mukayeko ne; Nangwa’mba, ‘Uji mu bibamba bya mukachi,’ kange mukaswe ne.+27 Byonkatu kubesha kwa mvula byo kubeshesha ku musela ne kumwekela ku muzhika, ne kwikalapo* kwa Mwana muntu byo byo kukekala.+28 Konse kuji mibiji ya bafwa, ne bampungu ko ko bakakonkena.+29 “Malwa a mu oa moba inge apwa, juba jikaluka ke mfishi+ ne ñondo naye kechi ukasamisha kyeya ne, kabiji tubangabanga tukapona mwiulu ne bintu bya mwiulu biji na bulume bikatenkena.+30 Kepo kiyukilo kya Mwana muntu kikamweka mwiulu, ne mikoka yonse ya bantu ikala pano pa ntanda ikatama miteto,+ kabiji ikamona Mwana muntu+ saka eya mu makumbi a mwiulu na bulume ne na lukumo lukatampe.+31 Kabiji ukatuma bamalaika banji na kuvuma kukatampe kwa ntolompita, ne abo bakakonkanya pamo basalwa banji kufuma ku luvula luna lwa ntanda ne konse kwapela jiulu.+32 “Pano funjilaiko ku kino kishimpi kya kichi kya mukuyu: Umvwe misampi yakyo yatendeka kukoma ne kusapuka mabuula, muyuka’mba mayoo aji pepi.+33 Byonkabyo, ne anweba umvwe mwamona bino bintu byonse, yukai’mba Mwana muntu ujitu pepi, ponka pa bibelo.+34 Kine nemwambila namba, kino kisemi kechi kikapita ne, poso bino bintu byonse bikamweke.35 Jiulu ne ntanda bikapita, pakuba byambo byami kechi bikapita ne.+36 “Pa mambo a joja juba ne kimye kafwako wayuka ne,+ nangwatu bamalaika ba mwiulu, nangwatu Mwana, kana bene Batata.+37 Byonkatu byo kyajinga mu moba a kwa Nowa,+ byo byo kikekala ne pa kwikalapo* kwa Mwana muntu.+38 Mambo mu oa moba Muyulo saka akyangye kwiya, bantu bajiilenga ne kutoma, basongwelenga ne kusongolwa, kufikatu ne kimye Nowa kyo atwelele mu bwato,+39 kabiji kechi bateleko muchima ne, kufikatu ne kimye Muyulo kyo aishile ne kwibalobeshatu bonse shata,+ bino byo byo kikekala ne pa kwikalapo kwa Mwana muntu.40 Banabalume babiji bakekala mu bujimi; umo bakamusenda, mukwabo bakamusha.41 Banabakazhi babiji bakapelanga pa mpelo; umo bakamusenda, mukwabo bakamusha.+42 Onkao mambo, labainga ne kukenkenta, mambo kechi mwayuka juba Nkambo yenu jo akeshilamo ne.+43 “Kabiji yukai kino amba: Umvwe mwina nzubo wayukile kilo* kyaishijilepo ngivi,+ inge walabilenga ne kukenkenta kabiji inge kechi walekele ngivi watwela mu nzubo ne.+44 Byonkabyo, ne anweba inengezhezhai jimo,+ mambo Mwana muntu ukeya pa kimye kyo mwabula kuketekela.45 “Nanchi kalume wa kishinka kabiji wa maana ye ñanyi, nkambo yanji ye atongwele kutalanga pa ba mu nzubo yanji amba ebapenga kajo pa kimye kyafwainwa?+46 Watokwa awa kalume umvwe pa kwiya nkambo yanji wamutaana na kuba bino!+47 Kine nemwambila namba, ukamutongola kutalanga pa bintu byanji byonse.48 “Bino umvwe awa kalume watama waamba mu muchima wanji amba, ‘nkambo yami wabanda,’+49 kabiji watatula kupuma bakalume bakwabo, kaje ne kutoma na bitomi,50 nkambo wa yewa kalume ukeya pa juba jo abula kuketekela ne pa kimye kyo abula kuyuka,+51 kabiji ukamukabisha bingi ne kumutaya ku mpunzha kuji bakamfutumfutu. Akwa ko ko akekala na kujila ne kushenka ku meno.+


text:
Zyakuluula Zyabantu Ibakalifwide-fwide, Ino Ncinzi Ncozitaambi?
Bwiinguzi bwamu Bbaibbele
Bantu banji ibakalifwide-fwide baamba kuti aciindi eeco bakaandanizyigwa amubili wabo naa kubona mumuni uumweka naa busena bubotu kapati. Bbuku limwi lyaamba kuti, ‘Bamwi babona kuti kucitikilwa cintu cili boobu ncoolwe cakubona nyika iimbi.’ Nokuba kuti Bbaibbele talyaambi zyakuluula zili boobo zyabantu ibakalifwide-fwide, pele lilaamba kaambo kamasimpe katondezya kuti takuli kuti babona nyika iimbi.
Bafwide kunyina ncobazyi.
Bbaibbele lyaamba kuti bafwide “tabezi cintu niciba comwe.” (Mukambausi 9:5) Ciindi notwafwa, tatuunki kunyika iimbi kuyoozumanana kupona pele tulazita. Njiisyo yakuti kuli cibeela cizumanana kupona twafwa taiko mu Bbaibbele. (Ezekiele 18:4) Aboobo, zyakuluula nzyobaamba bantu ibakalifwide-fwide tazitondezyi mbokubede kujulu, kuhelo, naa kuzumanana kupona kunyika iimbi.
Ino Lazaro wakaamba nzi kujatikizya kuzumanana kupona kunyika iimbi?
Cibalo camu Bbaibbele icaamba zya Lazaro caamba lufwu lwakacitika ncobeni: Jesu wakamubusya Lazaro nikwakainda mazuba one kafwide. (Johane 11:
Amwiiye Zinji
NGAZI YAMULINDIZI
Ino Ncinzi Cicitika Muntu Afwa?
Zibalo zyabantu bali lusele ibakabusyigwa zililembedwe mu Bbaibbele. Ino ncinzi ncobakaamba kujatikizya cicitika muntu afwa?


text:
CIPANDE 3
Uzye Leza Akalonda Imikalile ya Antu Ukuya Uli?
1. Uzye Leza akalonda imikalile ya antu ukuya uli?
LEZA akalonda imikalile ya antu ukuya ningo. Waumvile umonsi nu mwanaci akutandikilako, Adamu na Eva, kuti yaikala umu calo icisuma cuze. Cino Leza walondanga i cakuti antu yace yakwate ana, nu kupanga insi yonsi ukuya paladaise, alino nu kusunga inyama.—Utandiko 1:28; 2:8, 9, 15; lolini Vyeo Vya ku Mpela pa namba 6.
2. (a) Uzye twasininkizya uli ukuti vino Leza akalonda vilacitika? (b) Uzye aantu ya musango ci alikala umu nsi ipya, napya yalikala manda yanga?
2 Uzye mukaelenganyapo ukuti tulatala twikale umu paladaise? Leza umweneco walanda ati: ‘Anene navwanga, nu kucitika ali vino vilacitika.’ (Ezaya 46:9-11; 55:11) I cumicumi, vyonsi vino Leza akalonda vilacitika, napya kusi icilamulesya. Yeova walanda ukuti kwaya icalenzile ukuti apange insi. Atapanzile insi “pakuti mutaya kantu nanti kamwi.” (Ezaya 45:18) Akalonda kuti antu yaikala umu nsi yonsi. Uzye aantu ya musango ci yano Leza akalonda ukuti yaikala umu nsi, nupya apa myaka inga? Baibo ika-asuka kuti: “Antu aololoke [kulikuti acuvwila] yalikala mutende umu mpanga, nu kuipyana umuyayaya.”—Masamu 37:29; Umbwilo 21:3, 4.
3. Uzye vino antu yakalwala nu kufwa cingalenga kuti tuzye iuzyo ci?
3 Nomba ndakai antu yakalwala nu kufwa. Umu mpanga izingi yakaalwa inkondo nu kuumolana. Lelo vii asi vino Leza walondanga ukuti ivintu viye. Nga lyene cali uli, nupya u mulandu ci? Baibo sile iikalondolola vino cali.
KWAYA UMULWANI WAKWE LEZA
4, 5. (a) Uzye a weni uwavwanzizye Eva ukuomvya inzoka? (b) Uzye umuntu uwakuti waya na ucisinka angiza aye uli umupupu?
4 Baibo ikatunena ukuti kwaya umulwani wakwe Leza aka-amwa ukuti “Ciwa, nanti Satana.” Satana kwene wii waomvizye inzoka pa kulanda kuli Eva mu calo ca Edeni. (Umbwilo 12:9; Utandiko 3:1) Walenzile ciloleke kwati inzoka i yavwanganga.—Lolini Vyeo Vya ku Mpela pa namba 7.
5 Uzye Leza aliwe wapanzile Satana Ciwa? Awe! Umungeli umwi pa yangeli aali umwiyulu lino Leza wapanganga insi iyakuti Adamu na Eva yaikalamo, waipanzile umwineco ukuya Ciwa. (Yobo 38:4, 7) Nga cali uli pakuti cico cicitike? I cisuma, uzye cikaya uli pakuti umuntu uwali na ucisinka aize aye umupupu? Kwene asi kuti ale wavilwe umupupu. Lelo umuntu wiyo angatandika ukukumbwa, nanti ukulondesya icintu cino cisi cakwe. Ndi cakuti watwalilila ukwelenganyapo sana, angatandika ukulondesya ukucikwata. Uwanda umwi ndi piiza paloleka inzila ya kwiyilamo, angasuka aiye. Ale waipanga umwineco ukuya umupupu.—Welengini Yakobo 1:13-15; lolini Vyeo Vya ku Mpela pa namba 8.
6. Uzye cali uli pakuti umungeli umwi aize aye umulwani wakwe Leza?
6 Ali vino cali nu ku mungeli wiya. Lino Yeova waumvile Adamu na Eva, wayanenyile ukuti yavyale ana nu ‘kulimba insi yonsi’. (Utandiko 1:27, 28) Mungeli wiyo afwile welenginye ati, ‘Antu yaa cingazipa ukuti yaapepa nene ukucila ukupepa Yeova!’ Watwaliliile ukwelenganya vivyo kwene, nu kulondesya ukuti apokelela umucinzi uno ufwile ukupeelwa sile kuli Yeova. Mungeli wiya walondanga kuti antu yamupepa. Wasusile aneena Eva ivyaufi pali Leza. (Welengini Utandiko 3:1-5.) Lino wacisile vivyo, wizile aya Satana Ciwa, umulwani wakwe Leza.
7. (a) I cani icalenzile ukuti Adamu na Eva yafwe? (b) U mulandu ci uno tukakotela nu kufwa?
7 Adamu na Eva yatuvwilile Leza, yaalile icizao. (Utandiko 2:17; 3:6) Yayembukile Yeova, nupya iizile yafwa wakwe vino Yeova wayanenyile ukuti ndi yatamuvwilile, yalafwa. (Utandiko 3:17-19) Yamwana Adamu na Eva yavilwe nu luyembu, acino, nayo kwene yafwile. (Welengini Loma 5:12.) Pakuti tuvwikisye icalenzile yamwana Adamu na Eva ukuti yataya amalilike, lekini tulangilile. Elenganyini ukuti mukuomvya icikombole icisi-cololoke. Uzye i cani icingacitika uku njelwa zino mwatamila mwenemo? Cila-lunjelwa lusiiya ulololoke. Lino Adamu wakanyile ukuvwila Leza, wizile aya kaifya. Swensi kwene sweswe ana yakwe Adamu, fwandi tutamalilika pano Adamu aataali umumalilike. Nupya, pa mulandu wakuti tutamalilika, ali cino tukakotela nu kufwa.—Loma 3:23; lolini Vyeo Vya ku Mpela pa namba 9.
8, 9. (a) Uzye i vyani vino Satana walondanga ukuti Adamu na Eva yazumile? (b) U mulandu ci uno Leza atuumoliile ya cipondoka yaaya liilikwene sile lino yaluvyanyizye?
8 Satana u watandike ucipondoka lino wasomvile Adamu na Eva ukukana-uvwila Leza. Walondanga Adamu na Eva yazumile ukuti Yeova u musomvi, nupya asi kateeka musuma. Satana walanzile ukuti Leza atalinzile ukunena antu ivyakucita, nu kuti Adamu na Eva yangaipingwila aineco ivisuma ni viipe. Uzye Leza wali nu kucita uli pa kuputula umulandu uu? Atemwa, nga umozile sile ya cipondoka yaaya. Nomba uzye ukucita vivyo nga kwasinile Satana kuti u waufi? Awe foo.
9 Fwandi, Yeova atumozile yacipondoka yaaya liilikwene. Lelo, wapile antu insita iyakuti yaiteeka aineco. Kucita cico kwali nu kusinila Satana ukuti u waufi, nu kuti Yeova sile u walinga ukuteeka antu. Tulasambilila ivingi umu Cipande 11. Nomba uzye mungati vino Adamu na Eva yaacisile vyali ningo? Uzye cali ningo vino yuvwilile Satana nu kukana-uvwila Leza? Yeova u wapeezile Adamu na Eva vyonsi vino yaakweti. Wayapeezile uumi umalilike, impanga isuma umwakwikala, alino ni milimo isuma ino yaipakizyanga. Nomba Satana wene atatazile ayacitila nanti cimwi icisuma. Nga mwemo, imuya umu calo ca Edeni, nga mwacisile uli?
10. Uzye cila muntu wakwata insambu zya kuisoolwela vyani?
10 Ndakai, naswe kwene twakwata insambu zya kuisoolwela, nupya uumi witu wasintilila pali vino tumasoolola. Tungasoolola ukumvwila Yeova ukuti ali Kateeka witu, nu kwazwilizyako ukusinila Satana ukuti wene u waufi. Nanti tungasoolola ukumvwila Satana ukuti ali kateka witu. (Masamu 73:28; welengini Mapinda 27:11.) Antu anono sile umu nsi yonsi aakauvwila Leza. Nupya Yeova asi ali kateeka wa nsi yii. Nga fwandi kateeka wa nsi a weni?
UZYE A WENI AAKATEEKA INSI?
11, 12. (a) I cani cino tungasambilila kuli vino Satana watunsile Yesu? (b) A malembelo ci aakalangilila ukuti Satana ali kateeka wa nsi?
11 Yesu wene wamanyile kateeka wa nsi. Pa nsita imwi, Satana walangizye Yesu “amawene amu nsi yonsi nu lulumbi lwakweyo.” Nga alino Satana wanenyile Yesu ati: “Vintu vii vyonsi namakupeela ndi wamfukamila nu kumpepa.” (Mateo 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Mutale mwelenganye pa cintu cii, ndi cakuti amawene yayo yataali ako Satana, uzye kwene nga wanenyile Yesu ukuti amamupeela? Awe foo. Mauteeko yonsi ako Satana.
12 Limwi mungayuzya mweineco muti: ‘Nga Satana angaya uli kateka wa nsi? Uzye Yeova asi ali Leza wa Maka Yonsi, nupya Kaumba wa uumbo onsi?’ (Umbwilo 4:11) Kwene avivyo kwene, lelo Yesu walanzile ukuti Satana a “kateeka wa nsi ii.” (Yoane 12:31; 14:30; 16:11) Umutumwa Paulo walemvile ukuti Satana Ciwa a “leza wa nsi ii.” (2 Kolinto 4:3, 4) Mutumwa Yoane nawe walemvile ukuti: “Insi yonsi ili pisika lya utesi wa mwipe.”—1 Yoane 5:19.
VINO INSI YAKWE SATANA ILONONWA
13. U mulandu ci uno tukalondela insi ipya?
13 Cila wanda ivintu umu nsi vikalukwipilako sile. Muli inkondo, mafisakanwa, usomvi, alino nu unkalwe. Antu nanti yangaombesya uli, yatange yasisyepo intazi zyonsi zii. Nomba Leza wene wasya ace asisyepo ivipe vyonsi pano nsi, pa nkondo ya Alamagedoni, nu kulenga kuti insi ikazipe cuze.—Umbwilo 16:14-16; lolini Vyeo Vya ku Mpela pa namba 10.
14. Uzye a weni wino Leza wasoolola ukuya Kateeka wa Wene wakwe? A vyani vino Baibo yasowiile pali Yesu?
14 Yeova wasoolwile Yesu Klistu ukuya Kateeka wa Wene wakwe Leza, uwa mwiyulu. Mpiti sana, Baibo yasoowile ukuti Yesu, cilolo wa mutende, alaya kateeka nupya uteeko wakwe ulayako manda pe. (Ezaya 9:6, 7) Yesu wasambilizye alondezi yakwe ukupepela uteeko kwene uu ukuti: “Uwene wako wize. Kulonda kwako kucitike pansi vino kukacitika mwiyulu.” (Mateo 6:10) Mu Cipande 8, tulasambilila vino Uwene Wakwe Leza likwene sile wasya ufumyepo mauteeko yonsi amu nsi ii, pakuti uulio sile uce wateeka. (Welengini Danieli 2:44.) Nga alino uwene wakwe Leza ulalenga insi ukuya paladaise.—Lolini Vyeo Vya ku Mpela pa namba 11.
LIKWENE SILE KWASYA KUYE INSI IPYA!
15. Uzye “insi ipya” kuli kutuuli?
15 Baibo ikatuneena vii: “Tukalolela vino Leza watulaya, mayulu apya nga ni insi ipya” muno mulaya uololoke. (2 Petulo 3:13; Ezaya 65:17) Limwi-limwi Baibo ndi yati “insi” ala ikulanda pa yantu. Fwandi “insi ipya” iyaololoke, aantu aakauvwila Leza napya yano akapolelela.
16. U wila ci usuma uno Leza alapeela antu alikala umu nsi ipya, alino uzye tufwile ukucita vyani pakuti nafwe tukapokelele uwila uwo?
16 Yesu walavile ukuti yonsi alikala umu nsi ipya, yalaya nu “umi wa pe.” (Mako 10:30) A vyani vino tufwile ukucita pakuti tupeelwe uwila uwo? Pa kuzana icasuko, welengini pali Yoane 3:16 na 17:3. Lyene lekini tulande pa vintu ivisuma vino Baibo ikati avino antu aalikala umu nsi ipya yalaaipakizya.
17, 18. Twasininkizya uli ukuti umu nsi yonsi mulaya umutende nu kucingililwa?
17 Uyi, inkondo, upondo, nu unkalwe vitalayako. Kutalaya umuntu mwipe nanti wenga. (Masamu 37:10, 11) Leza ‘alalesya inkondo pano nsi yonsi.’ (Masamu 46:9; Ezaya 2:4) Antu atemwa Leza napya aakamuvwila aliyo yalikala umu nsi. Mulaya umutende amanda pe.—Masamu 72:7.
18 Ya kapepa yakwe Yeova yalacingililwa. Lyonsi lino aina Izlaeli yaali ni cuvwila kuli Leza, yaacingililwanga. (Aina Levi 25:18, 19) Mu paladaise naswe kwene tutalaatiina icili consi nanti ali wensi. Insita yonsi tulaya acingililwe!—Welengini Ezaya 32:18; Mika 4:4.
19. U mulandu ci uno tungasininkizizya ukuti umu nsi ipya yakwe Leza mulaya ivyakulya ivingi?
19 Kulaya ivyakulya ivingi. ‘Mulavula ivyakulya umu mpanga, ni viseekwa vilavula nu mu myamba kwene.’ (Masamu 72:16) Yeova, ‘Leza witu alatupolelela,’ nu ‘musili nao ulamezya ivimelwa ivingi.’—Masamu 67:6.
20. U mulandu ci uno twasininkizizya ukuti insi yonsi ilaya paladaise?
20 Insi yonsi ilaya paladaise. Antu yalakwata mang’anda asuma ni vyalo ivisuma. (Welengini Ezaya 65:21-24; Umbwilo 11:18.) Insi yonsi ilazipa wakwe vino icalo ca Edeni caali. Yeova lyonsi alaatupeela vino tukulonda. Baibo ikalanda pali Yeova iti: “Awewe [ukapeela] nu kwikusya consi ica umi icikulonda.”—Masamu 145:16.
21. I vyani ivikaalanga ukuti kulaya umutende pakasi ka yantu ni inyama?
21 Kulaya umutende pakasi ka nyama na antu. Inyama zitalalya nanti ukuluma antu. Ana anono yatalaatiina ivinyama vino ndakai tutanga tuvipalame nu kuvipalama.—Welengini Ezaya 11:6-9; 65:25.
22. I vyani vino Yesu alacitila antu alwale?
22 Kutalaya ukulwala. Lino Yesu wali pano nsi, wapozizye antu aingi. (Mateo 9:35; Mako 1:40-42; Yoane 5:5-9) Nomba, lino Yesu alaateeka insi, alapozya alwale yonsi. ‘Kutalaya nanti wenga alailizyanya apa kulwala.’—Ezaya 33:24; 35:5, 6.
23. A vyani vino Leza alacitila antu afwa?
23 Afwe yalaya nu umi nupya. Leza walaya ukuti alatuutulula yonsi afwe. “Antu onsi, asuma na aipe, yalazyukuka kufuma ku afwe.”—Welengini Yoane 5:28, 29; Milimo 24:15.
24. Uzye mwemo mukauvwa uli pa kwizaikala muli Paladaise?
24 Swensi twakwata untungwa wa kuisoolwela. Tungasoolola ukusambilila pali Yeova nu kumuombela, nanti ukusoolola ukucita vyuze vino tukulonda sweineco. Ndi twasoolola ukuombela Yeova, tulaipakizya ivintu vingi visuma cuze uku nkoleelo. Fwandi, lekini tusambilile ivingi pali Yesu Klistu, na vino alacita pakuti malayo yano Leza walaya yakafikiliziwe.


text:
ISAMBILILO 14
U Mulandu ci Uno Leza Wakwatila Antu Akaombela Pamwi?
1. I cani calenzile kuti Leza akolonganike aina Izlaeli ukuya aomvi yakwe?
Leza wakolonganike uluko lwa antu afumile mu cikolwe Ablahamu ayapeela na masunde. Uluko lulo walwiniike ati “Izlaeli.” Aina Izlaeli ayano Leza wapiile amaka ya kwangalila upefi wa cumi ni izwi lyakwe. (Masamu 147:19, 20) Fwandi, pa mulandu wakwe Izlaeli, antu a mu nko zyonsi yali nu kupolelelwa.—Welengini Utandiko 22:18.
Leza wasolwile aina Izlaeli kuti yaye yakamboni yakwe. Ndi twalola vino aina Izlaeli yikazile, tungamanya usuma waya mu kuvwila masunde yakwe Leza. (Malango 4:6) Acino fwandi, antu yonsi aalondanga ukumanya Leza wa cumi, yaalinzile ukusambilila ku ina Izlaeli.—Welengini Ezaya 43:10, 12.
2. Uzye icani cino Leza akalondela aomvi yakwe ilelo ukulawombela pamwi?
Lino papisile imyaka, aina Izlaeli yatiile ukutontela Leza; nawe Yeova wayasiile nu kuletelapo icilongano ca Ina Klistu. (Mateo 21:43; 23:37, 38) Ndakayi, Aina Klistu a cumi ali yano yakacita ukamboni pali Yeova, pano aliyo yapyana aina Izlaeli.—Welengini Milimo 15:14, 17.
Yesu wakonganike alondezi yakwe nu kuyapeela umulimo wa kusimikila nu kusambizya antu amu nko zyonsi. (Mateo 10:7, 11; 24:14; 28:19, 20) Mu manda itu, amuno umulimo uu ukuombwa sana, pano lyene tuli umu manda ya kusyalikizya. Kufuma pano umuntu wayela apa mpanga ya pansi, kutatala kwaya antu imintapendwa kufuma umu nko zyonsi yano Yeova walemanya mu kupepa kwa cumi ndi vino cili ndakayi. (Umbwilo 7:9, 10) Aina Klistu a cumi yaaya umwi uvi lya yantu yano yakaombela pamwi nu kukomelezyanya. Pa kukongana kwawo mu vilongano vya mu nsi yonsi, yakasambilila ivili-vimwi kufuma muli Baibolo.—Welengini Ayebulai 10:24, 25.
3. Uzye ya Nte Yakwe Yeova a ndakayi yatandike uli?
Mu ma 1870, kaliumba kanono aka yantu yano yasambililanga Baibolo, katandike ukuzana icumi cino caya muli Baibolo. Yamanyile ukuti Yesu wakonganike Aina Klistu kuti yakosoola; acino nayo kwene yatandike umulimo wa kusimikila umu nsi yonsi. Lino umwaka wa 1931 wafisile, alino yaitemiile izina lya mu Baibolo lya kuti Inte Zyakwe Yeova.—Welengini Milimo 1:8; 2:1, 4; 5:42.
4. Uzye umulimo wa kusimikila uwa Nte Zyakwe Yeova ukatungululwa uli?
Mu nsita ya atumwa kwali umba lyakwe yakangalila atungululanga ivilongano vyonsi ivya Ina Klistu. Iumba lili, lyalondelanga utunguluzi wakwe Yesu, pano lyamanyile ukuti ali Mutwe wa cilongano. (Milimo 16:4, 5) Mu manda itu namo, aakatungulula Inte Zyakwe Yeova i umba lyakwe yakangalila aamanya ningo sana ukuomba umulimo wakwe Leza. Iumba lii, i lika-angalila maofesi yonsi a Nte Zyakwe Yeova kuno yakasenwila impapulo umu ndimi ukuluta pali 600 nu kuzipulinta alino nu kuzituma uku yantu. Acino fwandi vikwene ali vino iumba ilikatungulula Inte Zyakwe Yeova likasambilizya antu aaya umu vilongano ukucila pali 100,000 mu nsi yonsi. Mu cilongano conga na conga, mwaya ya eluda nanti yakangalila. Aonsi yaa, aakasakamala ufyo wakwe Leza ni cikuuku.—Welengini 1 Petulo 5:2, 3.
Swe ya Nte Yakwe Yeova tukaombela pamwi lino tukusimikila ilyasi lisuma nu kupanga asambi. Tukakolanya atumwa aasimikilanga antu mu mang’anda. (Milimo 20:20) Nupya, yano yakulonda ukusambilila icumi ca muli Baibolo, tukasambilila nayo. Nakupya, swe Nte Zyakwe Yeova tusiombela sile pamwi mu cilongano. Fwefwe lupwa, kapya tukweti na Tata uwatutemwa. Twaya umu lupwa lwa ina aatemwana. (2 Tesalonika 1:3) Kutaya ulupwa luze apa mpanga ya pansi ulwaya ni nsansa wa antu yakwe Yeova, pano mu lupwa luu, tukaombela pamwi pa kuti twazanzya Leza nu kwazwa antu.—Welengini Masamu 33:12; Milimo 20:35.
Sambililini na Vyunze
UZYE NDAKAI AAWENI AAKACITA VINO YEOVA AKAALONDA?
Uzye ya Nte Yakwe Yeova Aantu ya Musango Ci?
Uzye mwamanyako ya Nte Yakwe Yeova yanga? I visinka ci vino mwamanya pali sweswe?


text:
ISAMBILILO 9
Ni Lilali Icalo Cikaba Paradaise?
Amafya ayali pe sonde yaletulangilila fye ukuti nomba line Ubufumu bwa kwa Lesa bwalacitapo cimo. Luka 21:10, 11; 2 Timote 3:1-5
Baibolo yalisobele ifintu ifingi ifilecitika shino nshiku. Yatile abantu bakaba abatemwa indalama, abashumfwila abafyashi babo, abankalwe, kabili abatemwa ukwangala.
Kabili yatile kukaba ifinkukuma fikalamba, inkondo, ifipowe, no kuti amalwele yakafula. Ifi e filecitika pali ino nshita.
Na kabili, Yesu atile no kuti imbila nsuma ikabilwa pano isonde ponse.—Mateo 24:14.
Ubufumu bukafumyapo ifyabipa fyonse. 2 Petro 3:13
Nomba line Yehova ali no konaula bonse abacita ifyabipa.
Satana ne fibanda fyakwe bakakandwa.
Abakutika kuli Lesa bakapusuka no kwingila mu calo cipya umukaba ubulungami, umushakabe ifya kutiinya, umo abantu bakaba abatemwana no kucetekalana.


text:
ICAPITALA 7
Abafwile Bakabuuka!
1-3. Nindo tungalabilila ati fwense tuli mu jele, kabili cindo baYawe bakacita?
ALAKANYENI ati bamusolololeni ukufwila mu jele pa mulandu tamwacitilepo. Kabili caboneka apaswetele ati tamukafumapo. Ubucetekelo bwashila kabili tapalipo ifi mungacita. Pano mukupwalamukilwa lukoso, kwaisa umuntu uukwete amakosa akumufumyeni mu jele kabili amulayeni ati akumofweniko! Mungomfwa shani?
2 Fwense tuli mu jele pakuti pa mfwa. Nangaba ati tucite shani tekuti tubutukepo imfwa. Pano baYawe bali ne makosa akutupulusha ku mfwa. Kabili balitulaile ati “Akapondo akakapelako ukwaluka kalukoso ni mfwa.”—1 AbaKolinto 15:26.
3 Alakanyeni ifi mukasangalala ili imfwa ikafumapo! Pano baYawe tabakafumyapo lukoso imfwa. Bakalengesha na bonse abafwile akale ukuba ne mweo nakabili. Langulukeni ifi ici cikaalula kuli mwebo. Balilaile ati “ne calo cikafumya abafwile”. (Yisaya 26:19) Ifi efi Baibolo ita ati ukubuuka kwa bafwile.
ILI UMUKWABESU AFWA
4. (a) Cindo cingatusangalasha ili umukwabesu neli icibusa cesu afwa? (b) Ni bani abaali ifibusa fya baYesu?
4 Kani uwa mu cisoolo neli icibusa cesu afwa, tulabombomana makosa ne kusomenwa. Amakosa alashila. Tekuti tubuushepo uufwile. Pano Baibolo ililabiile pa fingatusangalasha. (Pendeni 2 AbaKolinto 1:3, 4.) Nga tulabileko pa ca kubwenako icilangisha ati baYawe na baYesu balafwaisha ukubuusha abakwabesu abafwile. Ili baYesu baali pa calo balukufakashisha Lasalo ne nkashi sha kwe shibili, Malita na Maliya. Bonse batatu baali fibusa fya baYesu ifiweme. Baibolo ilalabila ati: “baYesu baalukutemwa Malita ne mukwabo na Lasalo.” Pano, kambi kasuba, Lasalo aalifwile.—Yoane 11:3-5.
5, 6. (a) Kani baYesu baalicitile shani ili babwene icisoolo ca kwe Lasalo ne fibusa balukulila? (b) Nindo citusangalashisha ukwishiba ifi baYesu baumfwile pa mfwa?
5 BaYesu baaliile mu kusangalasha Malita na Maliya. Ili Malita aumfwile ati baYesu balukwisa, aliile mukubacinsha. Alisangalele ili abwene baYesu, nangabe’fyo alilabile kuli bo ati: “Mwe baShikulu, mwebo ngekomwali kuno, ne ndume yanji nga taifwile-po.” Malita aalukulanguluka ati baYesu baalyelelwe ukufika bwangu. Panuma ya fyefyo, BaYesu balibwene Maliya alukulila. Ili babwene ukubombomana kwabo, baalisomenwe kabili kabalila. (Yoane 11:21, 33, 35) Balyumfwile ifi tusomenwa kani umukwabesu afwa.
6 Ukwishiba ati baYesu balishi ifi tumfwa kani umukwabesu afwa, kulatusangalasha. BaYesu bali koti ni baWishibo. (Yoane 14:9) BaYawe balikwete amakosa akufumyapo imfwa umuyayaya, kabili fyopele’fyo efi bakacita bukumo lukoso.
“LASALO, FUMA-MO!”
7, 8. Nindo Malita taafwailepo ati bafumyepo ilibwe pe cengo, pano findo baYesu bacitile?
7 Ili baYesu bafikile ku cilende uku babikile umubili wakwe Lasalo, balisangile pa mulyango we cengo balinshikilepo ilibwe ilikulu. BaYesu kabalabila ati: “Shinkuleniko ibwe.” Pano Malita talukufwayapo ati bacite’fyo. Ni pakuti umubili wakwe Lasalo wali mwi cengo pa ‘nshiku shine’. (Yoane 11:39) Taishipo ifi baYesu baali ne kucita ku ndume yakwe iyafwile.
8 BaYesu balilabiile kuli Lasalo ati: “fumamo!” Ifyakonkelepo ifi Malita na Maliya babwene fyalibasangaleshe. “Ne wafwile alifumine, umwakakilwe ku molu na ku maboko ne nsalu isha pa mfwa.” (Yoane 11:43, 44) Lasalo alibuukile! Alibeele pamo ne cisoolo cakwe ne fibusa na kabili. Balimukumbatiile, ukumwikata ne kulabila nakwe. Cali cakukankamika! BaYesu kababuusha Lasalo.
“WE MWANICE, NDUKUKUBUULA ATI, BUUKA!”
9, 10. (a) Nibani abapeele baYesu amakosa akubuusha abantu? (b) Nindo ukupenda amalyashi aalabila pa kubuuka kucindamine?
9 Kani baYesu balukubuusha abantu ku makosa abo? Koku. Ili tabangabusha Lasalo, balitembeele kuli baYawe kabili baYawe balibapeele amakosa akubuusha Lasalo. (Pendeni Yoane 11:41, 42.) Talipo ni Lasalo lukoso baYesu babuushishe. Baibolo ilatubuula pa mwanice umwanakashi uwa myaka 12 uwalwele ukwakuti. Jailo wishi, alibombomene kabili alikombeteele baYesu ati batendulushe umwana wakwe. E mwana akwete lukoso. Ili acilabila na baYesu, kwalishile abalalume ne kumubuula ati: ‘Umwana wenu afwa! Mba nindo mulukubakatashisha Abasambishi?’ Pano baYesu baalilabiile kuli jailo ati: “Witiina, ucetekele lukoso, penka akubushiwa.” Popele baliile pamo na Jailo ku ng’anda yakwe. Ili baalukupalamina ku ng’anda, baYesu kababona ne kumfwa abantu balukulila. BaYesu baalilabiile ati: ‘Mwilukulila, pakuti tafwilepo, alilele lukoso.’ Cipale bawishi na banyina tabaishibilepo ifi baYesu balukwalula pakulabile’fyo. BaYesu baalibuulile abantu bonse ukufumina posonde eli babuulile bawishi na banyina ukwingila nabo mu cipinda umwali umwana. BaYesu balimwikete kuminwe ne kulabila ati: “We mwanice, ndukukubuula ati, Buuka!” Alakanyeni ifi abafyashi bakwe basangalele ili abuukile ne kutatika ukwenda! BaYesu balibuushishe ulya umwana. (Mako 5:22-24, 35-42; Luku 8:49-56) Ukufuma ako kasuba, kani babona umwana wabo, balukwanuka ifi baYawe babacitile ukupitila muli baYesu. *
10 Mukupita kwa mpindi babo baYesu babuushishe balifwile na kabili. Pano ukupenda aya malyashi kucindeme pakuti kulatupeela ubucetekelo bwa cinenene. BaYawe balafwaisha ukubuusha abafwile kabili bakacita fyopele’fyo.
IFI TUSAMBILILAKO KU MALYASHI AALABILA PA KUBUUKA
11. Findo ilembo lya Uwakutulisya 9:5 litusambisha pali fyefyo Lasalo aali?
11 Baibolo ililabiile apatubile ati “abafwile tabeshi neli kantu.” Fyopele’fyo efi na Lasalo aali ili afwile. (Uwakutulisya 9:5) Koti ni fyopele filya baYesu balabiile, Lasalo aali koti alileele lukoso. (Yoane 11:11) Ili Lasalo aali mwi cengo taishi “neli kantu.”
12. Kani tulishi shani ati fyacine Lasalo alibuukile?
12 Abantu abengi balibweneko ili baYesu babuushishe Lasalo. Ne bapate ba baYesu baalishibile ati baYesu balicitile ici icimpelampela. Lasalo alibeele ne mweo na kabili, kabili ici calilangishe ati fyacine alibuukile. (Yoane 11:47) Abantu abengi baliile mu kubona Lasalo uwabuukile, kabili calibalengeshe ukucetekela ati baYesu balituminwe na baLesa. Abapate ba baYesu tabatemenwepo, penka kabafundana ukwipaya baYesu na Lasalo.—Yoane 11:53; 12:9-11.
13. Nindo tucetekeele ati baYawe bakabuusha abafwile?
13 BaYesu balilabiile ati “bonse abali mu filende” bakabuuka. (Yoane 5:28) Ici cilukwalula ati bonse babo baYawe bafwaya ukubuusha bakaba ne mweo na kabili. Pano, pakweba ati baYawe babuushe umuntu balyelelwe ukwanuka fyonse pali woyo muntu. Kani bangakonsha ukucite’fyo? Ukuba, tulyelelwe ukwishiba ati mwiulu muli utubangabanga utwakuti ubwingi. Baibolo ilalabila ati baYawe balishi amashina atubangabanga tonse. (Pendeni Yisaya 40:26.) Kani tekuti cibakatashepo ukwishiba amashina atubangabanga tonse, mu cinenene banganuka fyonse lukoso pali babo bafwaya ukubuusha. Ne cicindamishe cakweba ati, baYawe e balengele ifintu fyonse, ici cilitulengeshe ukwishiba ati balikwete amakosa akubuusha abafwile.
14, 15. Kani ifi Jobo alabiile, filatusambishe’ndo pa kubuuka?
14 Umwalalume wa bucetekelo Jobo alisumiine mu kubuuka. Alipwishe ati: “Kani umuntu afwe, akaba ne mweo libili?” Kabili alilabiile kuli baYawe ati: “Mwebo mungeta, na nebo ningamwasukeni. Mungafwaisha imicitilo ya kuminwe yenu.” Jobo alishibile ati baYawe balafwaisha ukubuusha abafwile.—Jobo 14:13-15.
15 Kani ubucetekelo bwa kweba ati abafwile bakabuuka bulamulengesheni ukumfwa shani? Cipale mungalipusha ati, ‘Kani aba mu cisoolo canji ne fibusa fyanji abafwile kale, nabo bakabuuka?’ Cilatusangalasha ukwishiba ati baYawe balafwaisha ukubuusha abafwile. Pano lomba nga tusambilile ifi Baibolo ilabiile pa bakabuuka ne ku bakekala.
“BAKOMFWE’SHIWI LYAKWE, NE KUFUMAMO”
16. Mekalilo akuba shani abakabuukila pa calo bakalitemwesha?
16 Akale, ababuukile baalibele pamo ne fisoolo fyabo ne fibusa penka pano pa calo. Fyopele’fyo efi cikaba na kuntangiile, pano eli cikacilapo ne kuwama. Mba nindo? Ni pakuti abakabuuka bakaba ne shuko lya kwikala umuyayaya ne kubula ukufwa libili. Kabili amekalilo pa calo akapusanako na fifi tulukwikala pali ino mpindi. Takukabapo inkondo, ukupulaisha, ne malwashi.
17. Nibani bakabuuka?
17 Ni bani abakabuuka? BaYesu balilabiile ati “bonse abali mufilende bakomfwe’shiwi lyakwe, ne kufumamo.” (Yoane 5:28, 29) Kabili pa Ukufisulula 20:13 palatubuula ati: “Icishiba calibweseshe abafwile abali-mo, kabili ne mfwa na Sheoli fyalibweseshe abafwile abali-mo.” Mu cinenene abantu abakuti ubwingi bakaba ne mweo libili. Intangishi Paulu nae alilabiile ati kukaba ukubuuka “kwa balungeme ne basendeme”. (Pendeni Ifyacitilwe 24:15.) Kani ico cilaalule’ndo?
18. Nibani ‘abalungeme’ abakabuuka?
18 Pa “balungeme” epali ne bapyungishi ba baYawe abafwile ili baYesu tabangeesa pa calo. Abali koti ni Noa, Ablaamu, Sala, Mose, Lufi, na Esita bakabuuka ne kwikala pa calo. Mungapenda pa balalume ne banakashi babucetekelo abalabilwepo mwi buuku lya AbaEbeya icapitala 11. Nga pano lomba abapyungishi ba baYawe aba bucetekelo abalukufwa bukumo? Nabo “balungeme,” penka nabo bakabuuka.
19. Kani ‘abasendeme’ ni bani? Lishuko lya kuba shani baYawe bakabapeela?
19 Pa ‘basendeme’ pali na babo aba tabaakwetepo ishuko lya kwishiba baYawe. Nangaba ati balifwile, baYawe tababalubileko. Bakababuusha, kabili bakapeelwa ishuko lya kusambilila pali baYawe ne kubapyungila.
20. Nindo tungalabilila ati talipo ni bonse abakabuuka?
20 Kani ici cilukwalula ati abantu bonse abafwile bakabuuka? Koku. BaYesu baalilabiile ati abantu bambi tabakabuukapo. (Luku 12:5) Nibani bakasalulula abelelwe ne batabelelwepo ukubuuka? BaYawe e basololweshi abakulu, pano balipeeleko baYesu amakosa ‘akusololola abalabi ne bafwile.’ (Ifyacitilwe 10:42) Abakasolololwa ati ni mbifi kabili abatabafwayapo ukulapila tabakabuushiwapo.—Boneni Ifyebo na Fimbi 19.
UKUBUUKILA KWIULU
21, 22. (a) Kani ababuukila kwiulu balaba ne mubili wa kuba shani? (b) Nibani batatikiilepo ukubuukila kwiulu?
21 Baibolo ilatubuula ati abantu bambi bakekala kwiulu. Ababuukila kwiulu, tababapo ne mubili wa munefu uwa buntunshi. Balaba ne mweo wa mupashi kwiulu.
22 BaYesu e batatikiilepo ukubuukila kwiulu. (Yoane 3:13) Ili papitile inshiku shitatu ukufuma apo baYesu bafwilile, baYawe balibabuushishe. (Amasamo 16:10; Ifyacitilwe 13:34, 35) BaYesu tababuushiwepo ne mubili wa munefu. Intangishi Petilo alibuulishishe ati baYesu “baliipailwe mu munefu, sombi balibuushiwe ku mweo mu mupashi.” (1 Petilo 3:18) BaYesu balibuukile ne kuba muntu wa mupashi uukwete amakosa! (1 AbaKolinto 15:3-6) Pano Baibolo ilalabila ati baYesu talipo e bakupelako ukubuukila kwiulu.
23, 24. Nibani abetwa ati ‘itanga linini’ baabo baYesu balabiilepo, kabili bali banga?
23 Ili baYesu baali apepi ne kufwa, balibuulile abasambile babo aba bucetekelo ati: “Ndukuya mu kumwanshikileni umupunda.” (Yoane 14:2) Ici cilukwalula ati bambi abasambile ba baYesu bakabuuka ne kuya mu kwikala kwiulu nabo. Ni banga? BaYesu balilabiile ati baali ne kuba lukoso abanini, balibetile ati “wetanga linini.” (Luku 12:32) Intangishi Yoane alibuulishishe inambala ili abwene baYesu ‘baliimakene pa lupili [lwa kwiulu] lwa Sayoni, ne bantu pamo nabo abali 144,000.’—Ukufisulula 14:1.
24 Nilwisa ba 144,000 baali ne kutatika ukubuuka? Baibolo ilatubuula ati baali ne kutatika ukubuuka panuma baYesu batatika ukwikalika kwiulu. (1 AbaKolinto 15:23) Tulukwikala muli yopele’yo impindi, kabili abengi pali ba 144,000 balibuukile ne kuya kwiulu. Abacili pa calo kabili abafwa pali ino mpindi balabuukila kwiulu lwenka lulya bafwa lukoso. Nangabe’fyo, abantu abakuti ubwingi bakabuuka kuntangiile ne kwikala mu Paladaiso penka pano pa calo.
25. Findo tukasambililapo mu capitala cakonkapo?
25 Bukumo lukoso, baYawe bakapulusha abantunshi ku mfwa kabili imfwa ikafumapo umuyayaya! (Pendeni Yisaya 25:8.) Pano findo abakaya kwiulu bakalukucita kulya? Baibolo ilabuulishisha ati bakalukwikalika na baYesu mu Bufumu. Tukasambilila pali bubo ubufumu mu capitala cakonkapo.
^ par. 9 Mu malyashi ambi, Baibolo ilatubuula pa kubuuka kwa banice ne bakulu, abalalume ne banakashi, abaIshilaeli ne batabaalipo baIshilaeli. Mungapenda aya malyashi muli 1 Imfumu 17:17-24; 2 Imfumu 4:32-37; 13:20, 21; Matayo 28:5-7; Luku 7:11-17; 8:40-56; na Ifyacitilwe 9:36-42; 20:7-12.


text:
CIIYO 3
Laabu wakashoma Yehova
Atuyeeye ayi tuli mu mushi wa Jeliko. Mushi uyu uli mucishi ca Kenani, umo bantu mobatashomi Yehova. Mwanakashi wiitwa ayi Laabu mwakalinga kukala.
Laabu ndyaakalinga mwanike, wakanyumfwa ubo Mose mbwakapansanya maanshi palweenge lusalala ambwakatanjilila bene Isilaeli kuswa kuIjipiti. Alimwi wakanyumfwa ubo Yehova mbwakacafwa bene Isilaeli kukoma balwani babo munkondo. Paciindi ici, wanyumfwa ayi bene Isilaeli babungana pafwaafwi amushi wa Jeliko!
Laabu wakashitilisha beshikusensa mukwiinga wakashoma muli Yehova
Bushiku bumwi kumacolesha, bene Isilaeli bobilo baya mukusensa mushi wa Jeliko. Bashika muŋanda yakwe Laabu. Wabatambula akubanjisha muŋanda yakwe. Mashiku, mwaami wa kuJeliko washiba ayi kuli beshi kusensa mu mushi alimwi ayi bali muŋanda yakwe Laabu. Mpeeke mwaami watuma bantu ayi baye babacate. Laabu wabashisa beshi kusensa bobilo paciluli cipapalete ca ŋanda yakwe akwaambila bantu ba mwaami ayi: ‘Ncakwiila basankwa bobilo balinga besa, ono baswakale mumushi. Na mwabakonkela inga mwabacana!’ Sa ulicishi calengesha Laabu kushitilisha beshikusensa?— Mukwiinga ulashoma Yehova alimwi ulicishi kwaamba ayi Lesa ulakupa bene Isilaeli cishi ca Kenani.
Beshikusensa kabatana kuswa muŋanda yakwe Laabu, bamushomesha ayi lakwe abamumukwashi wakwe balakupuluka bunyonyooshi bwa Jeliko. Sa ulicishi ncobamwaambila kucita?— Bamwaambila ayi: ‘Bwesa ntaambo isalala, uyaange paliwindo lyako. Na ukacite boobo, boonse bali muŋanda yako balakupuluka.’ Laabu wacita kweelana ambobamwaambila beshikusensa. Sa ulicishi cakesa mukucitika?—
Ndipakeendabo nshiku shiniini, bene Isilaeli bashinguluka mushi mubuumwite. Bacita boobo kwanshiku shosanwe abomwi, linkanda lyomwi pabushiku. Ono pabushiku bwasanu ashobilo, bashinguluka mushi mankanda osanwe aobilo. Kuswawaawo boolobesha boonse. Mpeeke Yehova walengesha lubumbu lwa mushi kuwa. Sombibo ŋanda icite lutaambo lusalala paliwiindo njoyacaala! Sa waibona ŋanda pa pikica?— Laabu alimwi amukwashi wakwe bapuluka!
Ino nciinshi ncokonsha kwiiya kuli Laabu?— Laabu wakashoma Yehova mukwiinga wakeeya shintu shibotu pali nguwe. Awebo utookwiiya shintu shiinji shibotu pali Yehova. Sa ulamushoma mbuli Laabu mbwakacita?— Tulicishi ayi ulamushoma!
BELENGA MUBAIBO YAKO
Joshuwa 2:1-24; 6:1-5, 14, 15, 20-25
Bene Ebulu 11:31


text:
Nkaambo Nzi Ncomutasekeleli Kkilisimasi?
Mizeezo iitaluzi iidumide
Makani Aakubeja: Ikaambo Bakamboni ba Jehova ncobatasekeleli Kkilisimasi nkakuti tabasyomi muli Jesu.
Makani Aamasimpe: Tuli Banakristo. Tulasyoma kuti lufwutuko luboola buyo kwiinda muli Jesu Kristo.
Makani Aakubeja: Mwaandaanya mikwasyi kwiinda mukuyiisya banamukwasyi kuti kabatasekeleli Kkilisimasi.
Makani Aamasimpe: Tulaubikkila maano kapati mukwasyi, alimwi tubelesya Bbaibbele kutegwa tube aamikwasyi miyumu.
Makani Aakubeja: Mwiindwa “muuya wa Kkilisimasi” wabwaabi, luumuno anyika, alimwi azileleko kubantu.
Makani Aamasimpe: Tulasolekesya kutondezya bwaabi alimwi akuba basiluumuno buzuba abuzuba. (Tusimpi 11:25; Baloma 12:18) Mucikozyanyo, miswaangano yesu mboyeendelezyegwa alimwi ambotukambauka zileendelana amalailile aa Jesu aakuti: “
Mwakapegwa cabuyo, amupe cabuyo.” (Matayo 10:8) Kunze lyaboobo, tulijisi bulangizi bwini-bwini bwakuti Bwami bwa Leza bulikke mbobuyooleta luumuno anyika.
Nkaambo Nzi Bakamboni ba Jehova Ncobatasekeleli Kkilisimasi?
Jesu wakalailila kuti katwiibaluka lufwu lwakwe kutali kuzyalwa kwakwe.
—Luka 22: 19, 20.
Baapostolo ba Jesu alimwi abasikwiiya bakusaanguna tiibakali kusekelela Kkilisimasi. Ibbuku lyakuti New Catholic Encyclopedia lyaamba kuti “
pobwe lyakusekelela kuzyalwa kwa Jesu lyakatalika kawiindide kale mwaka wa 243 [C.E.],” kakwiindide myaka iinda ku 100 kuzwa ciindi naakafwa mwaapostolo wamamanino.
Taakwe bumboni butondezya kuti Jesu wakazyalwa mu December 25; buzuba mbwaakazyalwa tabulembedwe pe mu Bbaibbele.
Tusyoma kuti Kkilisimasi taizumizyidwe a Leza nkaambo iyeeme azilengwa zyabantu batakali kukomba Leza.
—2 Bakolinto 6:17.
Nkaambo nzi ncomunga mwayanda kusulaikwa abantu akaambo kakutasekelela Kkilisimasi?
Bantu banji bacisekelela Kkilisimasi nokuba kuti balizyi kuti iyeeme azilengwa zyabantu batakali kukomba Leza, alimwi akuti Bbaibbele talitulailili kusekelela Kkilisimasi. Bantu bali boobu beelede kulibuzya kuti: Nkaambo nzi Banakristo balakakatila kumuzeezo ngobasulaika bantu banji? Nkaambo nzi ncomunga mwayanda kusulaikwa abantu akaambo kakutasekelela Kkilisimasi?
Ibbaibbele litukulwaizya ‘
kubelesya maano.’ (Baloma 12:
Nokuba kuti swebo tatusekeleli Kkilisimasi, tulakulemeka kusala nkobacita bantu mumakani aaya. Alimwi tatubanyonganyi nobasekelela Kkilisimasi.


text:
CIIYO 12
Ino Inga Mwasena Buyani Pafwafwi Kuli Lesa?
1. Sa Lesa ulakutika ku mipailo yoonse?
Lesa uleeta bantu ba mishobo yoonse kusena pafwafwi anguwe kwiinda mu mupailo. (Kulumbaisha 65:2) Ono, taakutiki, nabi kusumina, mipailo yoonse. Na musankwa ulapensha mukaakwe, ndyapaila mipailo yakwe inga taikumbulwiwo. (1 Pita 3:7) Mbocakalinga aku bene Isilaeli ndi bakatolelela kucita shibiibi, Lesa wakacileka kukutika ku mipailo yabo. Tatweelete kubona coolwe ncotucite ca kupaila kuli Yehova anga teshi ca bulemu. Nacibi boobo, Lesa ulakutika amipailo ya baabo beshi kubisha abuumbi na basanduka.—Amubelenge Isaya 1:15; 55:7.
2. Ino mipailo yesu ilyeelete kuba buyani?
Mupailo ndubasu lwa kulambila kwesu, aboobo tulyeelete kupailabo ku Mulengi wesu, Yehova. (Mateyo 4:10; 6:9) Alimwi, mukwiinga tatumaninite, tulyeelete kupaila kwiinda mu liina lyakwe Yesu wakafwa ceebo ca kubisha kwesu. (Joni 14:6) Yehova taasuni ayi tunoboosho maswi antu omwi mu mipailo nabi kusebensesha mipailo yakalembwa. Ulisuni ayi mipailo yesu inooswa mu myoyo yesu.—Amubelenge Mateyo 6:7; Bene Filipi 4:6, 7.
Mulengi wesu ulakutika amipailo ipailwa buumwite. (1 Samwelo 1:12, 13) Ulayanda ayi tunopaila ciindi cili coonse, mbuli macunsa a mashiku, pa kulya, a ndi tucite mapenshi.—Amubelenge Kulumbaisha 55:22; Mateyo 15:36.
3. Ino bene Klistu balayiita nshi mu kubungana?
Kusena pafwafwi a Lesa teshi cuubu mukwiinga tulekala pantu pomwi abantu batashomi muli Lesa a beshikuseka na banyumfwa nshaashomesha Lesa ayi ulakuleta lumuuno pa cishi. (2 Timoti 3:1, 4; 2 Pita 3:3, 13) Aboobo, tulaya mu kubungana kwaamba ayi tunoyuminishanya.—Amubelenge Bene Ebulu 10:24, 25.
Kunocanika abantu basuni Lesa kulatucafwa kusena pafwafwi a Lesa. Kubungana kwa Bakamboni bakwe Yehova kulatucafwa kuyuminishanya mu lushomo ndotucite.—Amubelenge Bene Loma 1:11, 12.
4. Ino inga mwasena buyani pafwafwi a Lesa?
Inga mwasena pafwafwi a Lesa na kamuyeeyawo pa shintu nshomwiiya mu Maswi akwe. Munoyeeya nshenga mweeyako ku shintu nshaacita, ku milawo yakwe, a nshaashomesha. Mupailo a kuyeeya pa shintu nshotwiiya kulatucafwa kunyumfwishisha lusuno lwakwe Lesa a maano akwe.—Amubelenge Joshuwa 1:8; Kulumbaisha 1:1-3.
Inga mwasena pafwafwi a Lesa na mwashoma muli nguwe. Ono lushomo luli anga ncintu cicite buumi ciyandika shakulya. Lushomo lwanu inga lwaba a buumi na kamuyeeya cakalengesha ayi mushome muli Lesa.—Amubelenge Mateyo 4:4; Bene Ebulu 11:1, 6.
5. Kusena pafwafwi a Lesa inga kwamucafwa buyani?
Yehova ulalama bamusuni. Inga wabafuna kuswa ku shintu nshenga shalenga ayi bacileeke kushoma a kumana lulangilo lwabo lwa kukala buumi butamaani. (Kulumbaisha 91:1, 2, 7-10) Ulatucenjesha kuswa ku micito yenga yalenga ayi tutanosangalala a kutuletela malwashi. Yehova ulatwiisha mbwenga twakala kabotu.—Amubelenge Kulumbaisha 73:27, 28; Jemusi 4:4, 8.
AMWIILEWO ASHIMWI
Amwaambe na Mulisuni Kwiiya Baibo Kwakubula Kulipila
Ino Ngumulandunshi Ngomweelete Kwiiya Baibo?
Baibo itoocafwa bantu mamiliyoni pacishi coonse kucana shikumbulo sha miipusho inene mubuumi. Sa inga mwasuna kuba womwi wa baabo?


text:
Mpàngo ya Yehowa ayikalombana!
‘Nalombasha byankyebe kukita. Byabya byandji mwakule, nakebifwisha.’—YEESHAYA 46:11, EEM.
1, 2. (a) Yehowa mmwitufumbwile mwanda kinyi? (b) Mmulayilo kinyi wi mu mukanda wa Yeeshaya 46:10, 11 na 55:11?
MAYI a kumpala a mu Bible atwiapete mu uno mwaku upeela kadi wi na muulo ukata: “Ku mbangilo Efile Mukulu bapangile eyilu na nsenga.” (Kibangilo 1:1) Tukwete kumona nka penda ndambo ipela ya ku bintu byabadi bapangye kwi Efile Mukulu mwiyilu na pa nsenga, na atuuku myanda ipeela itale bintu bi mu lupunga, etaata, na bukome bwa nsenga bwa kukaka bintu (gravitation). (Mulungudi 3:11) Anka Yehowa mmwitufumbwile mpàngo yaye bwa nsenga na bwa bantu. Bapangile bantu mu kifwanyi kyaye na baadi akumina’shi bekale na muloo pa nsenga. (Kibangilo 1:26) Abaadi balombene kwikala bana baye, aye namu baadi mulombeene kwikala Nshabo.
2 Kubanga mu shapitre a kasatu a mukanda wa Kibangilo, atusangana’shi mpàngo ya Yehowa ibapetele lukalakashi. (Kibangilo 3:1-7) Byabya, ta kwi mwanda wi bya kukambila Yehowa. Na dingi ta kwi muntu mulombene kumushikila eshinda nya. (Yeeshaya 46:10, 11; 55:11) Abitungu tushinkamishe’shi mpàngo ya Yehowa ya ku kibangilo ayikalombana binyibinyi pa nsaa ibuwa!
3. (a) Mmalongyesha kinyi e na muulo aetukwasha bwa kupusha mukandu wa mu Bible? (b) Bwakinyi abitungu kutaluula ano malongyesha binobino? (c) Nkonko kinyi yatukyebe kutalula?
3 Kushi mpaka, atuuku bi mpàngo y’Efile Mukulu bwa nsenga na bantu, mpa na mudimo wa Yesu mu kulombana kwa ino mpàngo. Ano nyi malongyesha akata a bya binyibinyi bya mu Bible, na ngekale bu malongyesha a kumpala atulongaa nsaa ayibanga muntu kulonga Eyi dy’Efile Mukulu. Byabya twi na lukalo lwa kukwasha bangi bwabadya kuuka ano malongyesha e na muulo. Twi na mushindo wa kukita bino kubanga mu ano mafuku atukwete kwitanyina bantu ku Kitentekyesho kya lufu lwa Yesu. (Luka 22:19, 20) Su abafiki ku Kitentekyesho, abakalongo myanda ibungi itale mpàngo ibuwa y’Efile Mukulu. Ino ngi saa ibuwa kunangusheena ku nkonko yatudi balombeene kufuba nayo bwa kukankamika bantu bwabadya kutwela mu Kitantekyesho. Mu uno mwisambo, atukataluula ino nkonko isatu: Efile Mukulu e na mpàngo kinyi bwa nsenga na bwa bantu? Nkinyi kibalwishishe mpàngo yaye? Na bwakinyi mulambu wa nkuulo wa Yesu ngwikale bu nfungula ayitufungwila ku kibelo akitutwala mu kulombana kwa mpàngo y’Efile Mukulu?
MUPANGI BADI NA PÀNGO KINYI?
4. Bipangwa ‘abiukisha ntumbo y’Efile Mukulu’ naminyi?
4 Yehowa Mupangi eetu nga kutshina. Bintu byoso byadi mupangye abitukaanyisha ngofu. (Kibangilo 1:31; Yeelemiya 10:12) Buwa na bulongame bwatumono mu bipangwa abitulongyesha kinyi? Abitulongyesha’shi bintu byoso byabadi bapangye kwi Yehowa, kubanga ku tuntu tupeela na ku bintu bikata bi na muulo. Na dingi, opushaa naminyi nsaa yonangusheena ku ma selile a bantu, pobandjila mwana tooka, sunga pobandjila buwa bwa nguba taadi kilongo? Atusankilaa bino bintu mwanda Yehowa mmwitupangye na ngobesha ya kuuka bintu bibuwa.—Badika Misambo 19:1; 104:24.
5. Yehowa mmukite kinyi akikwasha bwa’shi bipangwa byaye bifube kalolo pamune?
5 Yehowa mmwelele bipangwa byaye byoso midyanyino. Mmwele miiya mu bipangwa, na mu binangu bya bantu. Belele ino miiya bwa’shi bintu byoso bi mwiyilu na bi pa nsenga bifube kalolo pamune. (Misambo 19:7-9) Kintu kyoso ki mwiyilu sunga pa nsenga ki na mbalo na mufubo wakyo. Bu kileshesho, mwiya wa bukome bwa nsenga bwa kukaka bintu (gravitation) aulama kapapi sunga atmosphere peepi na nsenga, na abulama bishiba bikata bya meema (oceans) na mbunda-mbunda ya mema. Su buno bukome bwa nsenga bwa kukaka bintu ta bwi kwanka, takubadya kwikala muntu su ngumune sunga kintu ki na muwa pa nsenga nya. Mikalo yabadi belele bintu bi mwiyilu na bi pa nsenga kwi Yehowa ayikwasha bwa’shi bintu bikale mu bulongame mu kipaso kipwidikye. Bino abilesha’shi Yehowa e na mpàngo bwa nsenga na bantu. Patudi mu bulungudi, twi kukwasha bantu bwabadya kuka Mupangi a bino bintu bya kukaanya bi mwiyilu na pa nsenga.—Kibafumbwilwe 4:11.
6, 7. Mbintu kinyi bibabapeele Adame na Eeva kwi Yehowa?
6 Mpàngo ya Yehowa ngya’shi bantu bekale na muwa wa ikalaika pa nsenga. (Kibangilo 1:28; Misambo 37:29) E na kalolo, na bapeele Adame na Eeva bintu bibuwa bilekene. (Badika Shake 1:17.) Yehowa bebapeele bulungantu bwa kwisangwila na ngobesha ya kunangushena, kufula, na kusankila kwikala mu kipwano na bangi bantu. Mupangi badi esamba na Adame na kumulongyesha byadya kukita myanda ibuwa. Balongyeshe dingi Adame byadya kwikala epasukila aye nabene, kupasukila nyema na kudima. (Kibangilo 2:15-17, 19, 20) Yehowa bapeele Adame na Eeva ngobesha ya kupusha mwenyi, kukuma, kumona, kupusha, na kupusha eshiko dya bintu bibuwa bibadi mwibakitshine. Mu kino kipaso, abaadi balombene kusangela kwikala na muwa na mbalo ibuwa ibadi mwibatule. Adame na Eeva abadi na midimo ibuwa ibungi ya kukita. Na dingi abaadi bya kutungunuka na kulonga mpa na kushinguula bingi bintu bwa ikalaika.
7 Ngingi myanda kinyi ibadi mu mpàngo y’Efile Mukulu? Yehowa bapeele Adame na Eeva ngobesha ya kutanda bana bapwidikye. Bana babo namu abaadi balombene kwitandeena, mpa na bibadya kuula bantu pa nsenga ishima. Yehowa badi akumina’shi ba nambutwile bafule bana babo, nka bibadi mufule bana baye ba kumpala, Adame na Eeva. Bapeele bantu nsenga na bintu byoso bibuwa bi mwanka. Nsenga ngi ibaadi kishalelo kyabo, na tababaadi balombene kwibamaana yanka nya.—Misambo 115:16.
NKINYI KIBALWISHISHE MPÀNGO YAYE?
8. Bwakinyi Efile Mukulu baadi mwelele Adame na Eeva mwiya wi mu Kibangilo 2:16, 17?
8 Kunyima kwa mafuku, myanda tangikitshikye mu kipaso kibadi akikumina Yehowa nya. Mmwanda kinyi wibubi ubakitshikile? Yehowa bapeele Adame na Eeva mwiya upelepele bwabadya kuuka’shi bulungantu bwabo bwi na mikalo. Aye kwamba’shi: “Wekala na matalwa a kudya kikuba kya mutshi ooso wa mu lupango, anka, tookudya kikuba kya ku mutshi wa kushingula buuwa sunga bubi, mwanda efuku dyoodi kyanka, wekala na kya kufwa.” (Kibangilo 2:16, 17) Uno mwiya taubaadi bukopo bwabadya kwiupusha nya. Na taubaadi bukopo bwabadya kwiutumikila, mwanda abaadi na bya kudya bibungi na bibuwa mu lupango.
9, 10. (a) Satana badi mutopekye Yehowa bwa myanda kinyi? (b) Adame na Eeva abasangwile kukita kinyi? (Tala kifwatulo ki ku mbangilo.)
9 Satana Diabulu bafubile na nyoka bwadya kutakula Eeva mu kutombokyela mwiya wa Nshaye, Yehowa. (Badika Kibangilo 3:1-5; Kibafumbwilwe 12:9) Satana baadi mwele lukonko lwimeene pa mwanda wa’shi bantu bekale bana b’Efile Mukulu ta be “na matalwa a kudya kikuba kya mutshi ooso wa mu lupango.” Bibaadi nka bu badi akula’shi: ‘Okyebe kwamba’shi ta nwi balombeene kukita kyoso kyanukumina?’ Akupu, bamulungwile’shi: “Nya, taanufu’nwe.” Bino bibakwile mbya madimi. Kunyima, Satana bakimbile bya kukuminyisha Eeva’shi tabaadi na lukalo lwa kuteemesha Efile Mukulu nya. Aye nkwamba’shi: “Efile Mukulu auku’shi, efuku dyaanwikidi, meeso eenu aabuuluka.” Satana baadi akula’shi Yehowa tabadi akumina’shi badye kikuba, mwanda kwikidya kubadya kwibapetesha kiukilo ki pa bwakyo. Nfudilo a byoso, baadi mwibalee uno mwanda wa madimi: “Anwikala buu beefile, balombene kushinguula buuwa na bubi.”
10 Bibaadi abitungu’shi Adame na Eeva basangule kyabadya kukita. Abaadi balombene kukookyela Efile Mukulu, su abaadi balombene kuteemesha nyoka? Mwanda wa malwa, abasangwile kutombokyela Efile Mukulu. Abapelele Yehowa bu Nshabo na kulonda Satana. Kubanga nka papa, ababangile kwikitshina myanda, na tababadi mu bulami bwa Yehowa nya.—Kibangilo 3:6-13.
11. Bwakinyi Yehowa tabadi mulombene kulekyela mulwisho wa Adame na Eeva?
11 Adame na Eeva pababatupilwe mwiya w’Efile Mukulu, abafikile bantu bakutwe kupwidika. Na dingi, abafikile beshikwanyi n’Efile Mukulu mwanda aye mmushikwe bu ntomboshi. E na “meeso akile kutooka bwa kumona bubi.” (Abakuke 1:13) Su Yehowa badya kukutwa kunyoka Adame na Eeva bwa mulwisho wabo, bipangwa byaye byoso tabibadya kwikala abimukokyela nya. Ba mwikeyilu na bantu booso abadya kwikala na mpaka bwa kutumikila mayi aaye. Anka Yehowa e na lulamato ku miiya yaye; aye nabene teyitupilwaa nya. (Misambo 119:142) Sunga bibadi Adame na Eeva na bulungantu bwa kwisangwila, tabaabadi balombene kukutwa kupeta masaku a kutombokyela kwabo kw’Efile Mukulu nya. Abafwile binyibinyi, na kwalukila ku lufufi lwa nsenga kubabatukile.—Kibangilo 3:19.
12. Bana ba Adame abadi bashimishe myanda kinyi?
12 Pabadile Adame na Eeva kikuba kya mutshi ubadi mwibatunyishe, Yehowa tabadi mulombene kwibakumina mu kifuko kyaye nya. Bebatushishe mu lupango lwa Edene, na tababadi balombene kwimwaluka dingi efiku su ndimune. (Kibangilo 3:23, 24) Yehowa badi mwibatadiile bwa’shi bamone masaku a kitshibilo kyabo. (Badika Miiya Ikituulwe 32:4, 5.) Ngi bwakinyi tababadi balombene dingi kwambula ngikashi ya Yehowa mu kipaso kipwidikye nya. Adame bashimishe myanda ibuwa ibadya kupeta mu mafuku aafiki kushii nka penda bwaye, kadi na bwa bana baye. Badi na kya kwambukisha bana baye kukutwa kwa kupwidika, mulwisho, na lufu. (Beena-Looma 5:12) Adame badi mushimishe muwa wa ikalaika ubabadya kwikala nao. Adame na Eeva tababaadi bya kutanda mwana mupwidikye, mpa na bana baye namu tababadi balombene kutanda bana bapwidikye nya. Kubanga nka papa, Satana badi mutakule Adame na Eeva bwabadya kutombokyela Efile Mukulu, na dingi Diabulu kwete kukita mwaye mooso bwa kutakula bantu booso bwabadya kutombokyela Efile Mukulu.—Yowano 8:44.
NKUULO AYITUPA MUSHINDO WA KWALUSHA KIPWANO KYETU N’EFILE MUKULU
13. Yehowa akumina’shi bantu bekale naminyi?
13 Yehowa tamushimishe kifulo kyaye na bantu nya. Sunga mbibabadi bamutombokyele kwi Adame na Eeva, baadi nka na lukalo lwa’shi bantu bekale mu kipwano kibuwa naye. Na takumina’shi bantu bekale abafu nya. (2 Mpyeele 3:9) Nyi bwakinyi, Efile Mukulu batshile mpango bukidi bwa’shi bantu bamone mushindo wa kwalusha kipwano kyabo naye. Badi mulombene kukita bino naminyi kushi kutupilwa miiya yaye? Tubandeyi kutala bibadi mwibikite.
14. (a) Muyiile mukanda wa Yowano 3:16, Efile Mukulu mmukite kinyi bwa kupasha bantu ku mulwisho na ku lufu? (b) Nndukonko kinyi lwatudi balombene kutaluula na bantu?
14 Badika Yowano 3:16. Bantu bebungi batwitanyina ku Kitentekyesho kya lufu lwa Yesu abauku uno verse mu binangu. Byabya, mulambu wa Yesu awitupa mushindo wa kupeta muwa wa ikalaika naminyi? Twi na mushindo wa kukwasha bantu bwabadya kupusha lwalulo ku luno lukonko nsaa yatwibetanyina ku Kitentekyesho, patudi nabo ku Kitentekyesho, na nsaa yatwaluka mu kwibatala kunyima kwa Kitentekyesho. Su abapusha myanda ibungi itale nkuulo, abakanyiisha kuuka bi bukata bwa kifulo kya Yehowa bwa bantu na bi binangu byaye. Mmyanda kinyi yatudi balombene kulongyesha bantu pabitale mulambu wa nkuulo?
15. Yesu badi mwilekene na Adame mushindo kinyi?
15 Yehowa batushishe muntu mupwidikye badi na kyakutusha muwa waye bu nkuulo. Uno muntu mupwidikye badi na kya kushala na lulamato kwi Yehowa. Badi na kya kukumina bwa kutusha muwa waye bwa bantu. (Beena-Looma 5:17-19) Yehowa bakatwishe muwa wa Yesu, mwikale kipangwa kyaye kya kumpala mwiyilu eutuma pa nsenga. (Yowano 1:14) Ngi bwakinyi Yesu bafikile muntu mupwidikye, nka bibadi Adame. Anka mu kwilekena na Adame, Yesu balondele miiya ya Yehowa mu kipaso kipwidikye. Mpa na pabadi mu bitompwanga bikile bukopo, ta mutupilwe miiya y’Efile Mukulu nya.
16. Bwakinyi mulambu wa nkuulo ngwikale kya buntu ki na muulo?
16 P’aye kufwa muntu mupwidikye, Yesu mmulombeene kupasha bantu ku mulwisho na ku lufu. Badi mulombashe myanda yoso ibadi ayitungu’shi Adame ekale nayo. Yesu badi muntu mupwidikye, sha lulamato, na badi mukookyele Efile Mukulu mu myanda yoso. (1 Timote 2:6) Badi mwitufwile, na mulambu waye aupa bantu boso, balume na bakashi, bakulu mpa na bakinga mushindo wa kupeta muwa wa ikalaika. (Mateo 20:28) Mulambu wa nkuulo nyi ndufungula alwitufungwila ku kibelo akitutwala mu kulombana kwa mpàngo y’Efile Mukulu.—2 Beena-Kodinda 1:19, 20.
YEHOWA MMWITUFUNGWILE KIBELO KYATUDYA KWALUKA KWADI
17. Nkuulo ayitupa mushindo wa kupeta myanda kinyi?
17 Bwa kutusha nkuulo, Yehowa mmutushe kintu ki na muulo ukata ku meso kwaye. (1 Mpyeele 1:19) Mmwitwate na muulo ngofu mu kipaso kyadi mukumine’shi Mwan’aye aadi mufule etufwile. (1 Yowano 4:9, 10) Mu ungi ngakwilo, twi kwamba’shi Yesu mmwikale nshetu pa mbalo ya Adame. (1 Beena-Kodinda 15:45) Yesu ta mmwitupe nka penda mushindo wa kupeta muwa wa ikalaika nya, kadi mwitupe na mushindo wa’shi dingi efuku tukaalukile mu kifuko ky’Efile Mukulu. Ku bukwashi bwa nkuulo, bantu abakekala bapwidikye, na Yehowa akakumina kwibalusha mu kifuko kyaye kushii kwipa miiya yaye. Banda kupwandikisha muloo watukekala nao nsaa ayikafiki baba boso be na lulamato kwi Yehowa bu bantu bapwidikye! Ku nfudilo a byoso, bantu boso be mwiyilu na be pa nsenga abakekala mu buumune bu bena kifuko kimune. Boso bwetu atukekala bana b’Efile Mukulu.—Beena-Looma 8:21.
18. Yehowa “akamunana loso panundu pa byoso” nsaa kinyi?
18 Sunga byekala’shi Adame na Eeva abaadi batombokyele Yehowa, tamulekye kufula bantu nya, ngi bwakinyi mmutushe nka nkuulo. Na dingi sunga twekala bantu bakutwe kupwidika, Satana ta mulombene kwitukutshishwa kwikala na lulamato kwi Yehowa nya. Ku bukwashi bwa nkuulo, Yehowa etukwasha bwatudya kwikala bantu balulame mu myanda yoso. Banda kunangushena abikekala nshalelo eetu mu mafuku abakapete muwa wa ikalaika kwi bantu boso ‘abamono Mwana naa abamukumiina!’ (Yowano 6:40) Nshetu a kifulo na sha binangu akalombasha mpàngo yaye na kukwasha bantu bwabadya kwikala bapwidikye. Kunyima Yehowa “akamunana loso panundu pa byoso.”—1 Beena-Kodinda 15:28.
19. (a) Abitungu lutumbu lwetu bwa nkuulo lwitutakule mu kukita kinyi? (Tala kashibo akamba’shi: “ Tuyididiileyi na kukimba bantu bapwandikile.”) (b) Mu mwisambo aulondo atukalongo mwanda kinyi?
19 Abitungu lutumbu lwetu bwa nkuulo lwitutakule mu kulungula bangi pabitale kino kya buntu ki na muulo ukata. Bantu be na lukalo lwa kuuka’shi Yehowa mmupe bantu boso mushindo wa kupeta muwa wa ikalaika ku bukwashi bwa nkuulo. Anka nkuulo ayipudisha ingi myanda ibungi. Ayipudisha mwanda ubabadi bebweshe kwi Satana mu lupango lwa Edene. Atukamono uno mwanda mu mwisambo aulondo.


text:
LUKONKO 5
Ne kukita kinyi su abangolomona ku kalaasa?
BOODYA KUKITA KINYI?
Banda kupwandjisha uno mwanda: Thomas leelo takumiina kwenda ku kalaasa nya. Sunga malooba. Na bwa looso. Bibangile takudi myeshi isatu kasha bamupalakeesha nkumo ibubi kwi beena kalaasa naye. Akupu, abaamudika tushina. Ingi nsaa, umune a kwabadi e kuponesha tuyee twaye na kukita bu’ye shi mwibikite pa bukopo, pangi ungi e kumutoboola kumongo, su Thomas bealuula, tamulungula bamutoboola nya. Efuku dibashala, koolomona kubakilakila mwanda abamutumina na mesaje a ku mukanyina mu telefone . . .
Su noobe baadya kwikala Thomas, boodya kukita kinyi?
BANDA KUNANGUSHEENA!
Twe mukutwe bukome nya! Byabya, we kwibakabila kushi kulwa ngoshi ya kwela makofi. Mu kipaso kinyi?
TOKITANGA KINTU SU NKIMUNE. Bible akula’shi: Muntu “mupatakane aleeshaa byadi na nsungu, anka sha-binangu eyilamaa, eeyibatshika.” (Nkindji 29:11) Su bwetatshisha bwa kushaala muumiine—baaba abakoolomo be kuleka.
TWALUSHANGA BUBI KU BUBI. Bible akula’shi: “Tanwalwishanga muntu bubi pa bubi.” (Beena-Looma 12:17) Kukimba kwalusha bubi ku bubi akunyisha’nka kulwisha myanda.
UUKA BILUMBU. Bible akula’shi: “Muntu mudimukye epengyelaa bubi.” (Nkindji 22:3) Kita moobe mooso bwa kusuuka bantu be na bilumbu na kusuuka myanda i kwibatakula bwa nkoolomona.
TOMPA KWIBAALUULA MU UNGI MUSHINDO. Bible akula’shi: “Lwaluulo lwa kalolo alubatshikaa nsungu.” (Nkindji 15:1) We mulombeene na kwela nabo miseku. Bu kileshesho, su bakoolomona’shi bokidi bukata, we kusela mapampa na kwibalungula’shi: “Namono’shi abitungu bande kupeela!”
KATUKA YAYA MBALO. Ungi mwana abetamina bu Nora e na bipwa 19 akula’shi: “Kushaala mumiine akuleesha’shi we muntu munyingye e na bukome butabukile yawa akoolomona. Akuleesha’shi we na kwikanda— eyikashi dishii nadyo yawa akoolomona.—2 imote 2:24.
NYING’ESHIMBA. Su bakumona kwi baaba abakoolomona’shi we na ntshimba, abanyinsha nkukalakasha. Kadi su bakumona’shi we n’eshimba dinyingye, tabakumono ku bisumanga nya.
LUNGULA UNGI MUNTU. Ungi mulongyeshi baadi alungula balongi baaye’shi: “Su abakoolomona t’oumiinanga, wakule. Su bwakula, bi kwibatakula bwa kupela nkoolomona.”


text:
CIPANDE 4
Uzye Yesu Klistu A Weni?
1, 2. (a) Uzye ndi mwamanya sile izina lya muntu umwi umulumbuke, ale mwamumanya ningo? Londololini. (b) I vyani vino antu yakalanda pali Yesu?
KWAYA antu aingi alumbuka sana umu nsi. Mungamanya izina lya muntu umwi umulumbuke; nomba ukumanya sile izina lya muntu wiyo ala cisikupiliula ukuti mwamumanya ningo. Nupya cisikupiliula ukuti ala mwamanya ivingi pali aliwe, ivili wa umi wakwe na vino waya.
2 Limwi muvwapo vimwi pali Yesu Klistu, nanti cakuti paapita ni myaka apipi na 2,000 kufuma pa nsita ino wali pano nsi. Nomba antu aingi yataamanya ningo vino Yesu wali. Yamwi yakati wali sile umuntu umusuma, yamwi nayo yakati wali sile a kasema, lyene yauze nayo yakati Yesu ali Leza kwene. Nga mwemo mungatuuli?—Lolini Vyeo Vya ku Mpela pa namba 12.
3. U mulandu ci uno cacindamila ukuti mumanye Yeova Leza na Yesu Klistu?
3 Cacindama sana ukuti mumanye ivya cumi pali Yesu. U mulandu ci? Pano Baibo ikati: “Umi wa pe uwakuti antu yamanye wewe, Leza wenga sile uwa cumi, nga nu kumanya Yesu Klistu wino watumile.” (Yoane 17:3) I cumicumi, ukumanya Yeova Leza na Yesu Klistu kungalenga ukuti mukaye nu umi wa pe mu paladaise pano nsi. (Yoane 14:6) Na cuze i cakuti, ukumanya Yesu kungamwazwa ningo sana, pano wene watulangilile ningo vino imikalile itu ifwile ukuya na vino tufwile ukucitila anji. (Yoane 13:34, 35) Umu Cipande 1 umwibuku kwene lii, twasambiliile pali vino Leza waya. Lyene katusambilile vino Baibo ikasambilizya pali Yesu.
ITUZANA MESIYA!
4. Uzye amazwi yakuti “Mesiya” na “Klistu” yakapiliula cani?
4 Pa myaka ingi sana ukucisila lino Yesu atatala wavyalwa, Yeova walavile ukuti wali nu kutuma Mesiya, nanti Klistu. Izwi lyakuti “Mesiya” lyafuma uku ciYebulai, ni lyakuti “Klistu” lyafuma uku ciGliki. Malumbo yaa yakapiliula ukuti Leza alasoolola Mesiya uwalavilwe nu kuti alamupeela umulimo uiyeele sana. Mesiya alalenga ukuti malayo yakwe Leza yonsi yakafikiliziwe. Na ndakai kwene Yesu angamwazwa. Lino Yesu atatala wavyalwa, antu aingi yelenganyanga ukuti, ‘Uzye a weni aalaya Mesiya?’
5. Uzye asambi yakwe Yesu yasininkizye ukuti Yesu wali ali Mesiya?
5 Asambi yakwe Yesu yatatwisikanga ukuti aliwe uwali Mesiya u walavilwe. (Yoane 1:41) Simoni Petulo, wanenyile Yesu ati: “Wewe Katuula uwalavilwe.” (Mateo 16:16) Nga fwemo, tungasininkizya uli ukuti Yesu ali Mesiya uwalavilwe?
6. Uzye Yeova wazwilizye uli aomvi yakwe acumi ukumanya Mesiya?
6 Mpiti sana lino Yesu atatala wavyalwa, ya kasesema yakwe Leza, yalemvile ivintu ivingi sana ivyali nu kwazwa antu ukumanya uwali Mesiya. Vyali nu kuyazwa umu nzila ci? Katulangilile vii: Tuti limwi yamutuma ukuya uku citesyeni cakwe basi uku kusenda umwenyi wino mutaatala mwalolapo. Ngi cakuti uwatamutuma walondolola ningo vino umwenyi kwene wiyo akaloleka, cingamwangukila ukuya-mumanya. Mu nzila ili-imwi, Yeova waomvizye ya kasema ukutulondolwela ivintu vino Mesiya wali nu kuomba ni vyali nu kumucitikila. Kufikiliziwa kwa mausesemo yaayo kwazwa aomvi yakwe Leza acumi ukumanya ukuti Yesu ali Mesiya.
7. A mausesemo ci yaili akasininkizya ukuti Yesu ali Mesiya?
7 Katulande pa mausesemo yamwi yaili. Usesemo wa kutandikilako u wakuti, pa myaka 700 ala Yesu atali avyalwe, Mika wasowile ukuti Mesiya wali nu kuvyalilwa umu kamuzi ka Betelemu. (Mika 5:2) Umu kamuzi kwene kaka amuno Yesu wavyalilwe! (Mateo 2:1, 3-9) Usesemo wakwe ciili a uuwa uno Danieli wasoowile ukuti Mesiya wali nu kuloleka umu 29 C.E. (Danieli 9:25) Yaa a mausesemo yaili sile pa mausesemo aingi akasininkizya ukuti Yesu ali Mesiya uwalavilwe.—Lolini Vyeo Vya ku Mpela pa namba 13.
8, 9. I vintu ci ivyacitiike lino Yesu wawatiziiwe ivikasininkizya ukuti ali Mesiya?
8 Yeova walangizya ningo sana ukuti Yesu ali Mesiya. Leza walavile ukuti wali nu kupeela Yoane Kawatizya icilangililo icali nu kumwavwa ukumanya uwali Mesiya. Lino Yesu waile kuli Yoane kuti akawatiziwe mu Luzi Lwa Yodani, umu, 29 C.E., Yoane waweni icilangililo cico. Baibo ikalondolola vino caali ukuti: ‘Lyene lino Yesu wawatiziwa, lilyo kwene afuma mu manzi. Lyene iyulu lileekuka, nga alola umupasi wa muzilo ukwika panoli mu musango wa nkunda. Niizwi lyuvwika kufuma mwiyulu liti, “Wii u mwanane mukundwe, munoli nkuzanga cuze.”’ (Mateo 3:16, 17) Lino Yoane waweni ivyacitike nu kuvwa izwi lyakwe Leza, wamanyile ukuti Yesu wali ali Mesiya. (Yoane 1:32-34) Pa wanda kwene uuwa, lino Yeova wapongolwile umupasi wakwe pali Yesu, ali pano Yesu wizile aya a Mesiya. Wali ali wino Leza wasoolwile ukuya Intunguluzi nupya Umwene.—Ezaya 55:4.
9 Kufikiliziwa kwa mausesemo, amazwi yano Yeova wavwanzile, alino ni cilangililo cino Yeova wacisile lino Yesu wawatiziwe, vyasininkizya ukuti Yesu ali Mesiya. Nomba, uzye Yesu wafumile kwi, nupya wali umuntu wa musango ci? Lekini tuvwe vino Baibo ikasambilizya.
UZYE YESU WAFUMILE KWI?
10. Uzye Baibo ikasambilizya ukuti Yesu wali kwi lino atatala wiza pano nsi?
10 Baibo ikasambilizya ukuti Yesu wali ukwiyulu pa nsita itali sana ala atatala wiza pano nsi. Mika walanzile pali Mesiya ukuti ‘intuntuko yakwe yaali iya mpiti-mpiti.’ (Mika 5:2) Nakupya, Yesu kwene walandanga maila ingi ukuti wali ukwiyulu lino atatala wiza wavyalwa pano nsi. (Welengini Yoane 3:13; 6:38, 62; 17:4, 5.) Lino Yesu atatala wiza pano nsi, wali a cuza wakwe Yeova umuiyele sana.
11. U mulandu ci uno Yeova watemelwa sana Yesu?
11 Yesu aali wino Yeova watemwisya sana. U mulandu ci? Pano Leza wamu-umvile lino atatala waumba ivintu vyonsi na antu yonsi. Fwandi Yesu aka-amwa ukuti ‘iyeli apa viumbwa vyonsi.’ * (Kolose 1:15) Napya, Yeova watemwisya sana Yesu pano ali wino Leza waumvile sile ukwaula kuti umwi amwazwe. Fwandi ali cino aka-amilwa ukuti “Mwana wakwe wino wavilwe wenga.” (Yoane 3:16) Nakapya, Yesu sile ali wino Yeova waomvizye pa kuumba ivintu vyonsi ivyasyala. (Kolose 1:16) Nupya Yesu sile aliwe aka-amwa ukuti “Izwi” pano ali wino Yeova waomvyanga pa kulanda na angeli na antu.—Yoane 1:14.
12. Uzye twamanya uli ukuti Yesu asi ali Leza kwene?
12 Antu yamwi yakaelenganya ukuti Yesu ali Leza kwene? Nomba, vii asi vino Baibo ikasambilizya. Baibo ikati Yesu waumvilwe, kulikuti wene wakwata intandikilo. Lelo Yeova, uwaumvile ivintu vyonsi, wene ataakwata intandikilo. (Masamu 90:2) Yesu a Mwana Leza, fwandi ataatazile aelenganyapo ukuti ali Leza kwene. Baibo ikasambilizya ningo sana ukuti Isi ali mukalamba ukuluta Umwana. (Welengini Yoane 14:28; 1 Kolinto 11:3.) Yeova sile ali ‘Leza wa Maka Yonsi.’ (Utandiko 17:1) Wene u wakwatisya amaka ukuluta yonsi.—Lolini Vyeo Vya ku Mpela pa namba 14.
13. I cani cino Baibo ikalandila ukuti Yesu “unkolanya wakwe Leza wino atangaloleka”?
13 Yeova na Yesu, yaombelanga pamwi pa myaka iingi wakwe cimwi ala iyulu ni insi vitaatala vyapangwa. Yafwile yaatemwanine sana! (Yoane 3:35; 14:31) Yesu wakoline sana na Isi icakuti na Baibo ikati, Yesu “unkolanya wakwe Leza wino atangaloleka.”—Kolose 1:15.
14. Uzye cali uli pakuti Yesu umwana wakwe Yeova aize avyalwe wa muntunze?
14 Yesu Umwana wakwe Yeova, waitemiilwe ukufuma ukwiyulu nu kwizaya umuntunze pano nsi. Uzye cali uli? Yeova wacisile icizungusyo. Wakusiizye umi wa Mwanakwe nu kuwika umu ndilwa yakwe Maliya nacisungu. Fwandi, Yesu atalondekwanga ukukwata isi umuntunze. Acino fwandi Maliya wavile umwana monsi umumaliilike, amutemela ni zina ati Yesu.—Luka 1:30-35.
UZYE YESU WALI UMUNTU WA MUSANGO CI?
15. Uzye mungacita uli pakuti mumanye ningo Yeova?
15 Mungasambilila ivingi pali Yesu, umi wakwe, ni miyele yakwe ndi mukuwelenga mabuku amuli Baibo akuti Mateo, Mako, Luka, na Yoane. Mabuku yaa yaka-amwa ukuti malandwe. Yesu wakolana sana na Isi, fwandi vino mukuwelenga pali Yesu vingamwavwa sana ukumanya Yeova ningo. Ali cino Yesu walandiile ati: ‘Wino wandola, ala walola na Tata kwene.’—Yoane 14:9.
16. Uzye Yesu wasambilizyanga pali vyani? Aekwi ukwafumile ivisambilizyo vino Yesu wasambilizyanga?
16 Antu aingi yamaanga Yesu ukuti “Kasambilizya.” (Yoane 1:38; 13:13) Cino Yesu wasambilizyangapo sana cali “Ilandwe Lisuma ilya Wene.” Uzye uwene kwene uwo cili cani? Uuteeko wakwe Leza uwa kwiyulu uulateeka insi yonsi nu kuletela antu acuvwila ivintu ivingi ivisuma cuze. (Mateo 4:23) Vyonsi vino Yesu wasambilizyanga vyafumile kuli Yeova. Yesu walanzile ati: “Vino nkasambilizya visi vyakwane, lelo vikafuma kuli Tata wino uwantuma.” (Yoane 7:16) Yesu wamanyile ukuti Isi akaalonda ukuti antunze yuvwe ilandwe lisuma ilyakuti Uwene Wakwe Leza ulateeka insi.
17. Uzye aukwi kuno Yesu wasambilizyanga antu? I cani icalenzile ukuti aombesya sana ukusambilizya yauze?
17 Uzye aukwi kuno Yesu wasambilizyanga antu? A konsi sile kuno wayazana. Wasambilizyanga umu misumba, umu mizi, apa maliketi, mu mang’anda ya mapepo, nu mu mang’anda ya antu. Yesu ataalolelanga ukuti antu ize kuli aliwe. Ilingi wayakonkanga. (Mako 6:56; Luka 19:5, 6) Yesu waombesyanga nu kusumba insita ikulu sana ala akusambilizya antu. I cani icalenzile? Pano wamanyile ukuti Leza walondanga ukuti avino acite nupya lyonsi sile uvwilanga Isi. (Yoane 8:28, 29) Nupya Yesu wasimikilanga pa mulandu wakuti uvwilanga sana antu uluse. (Welengini Mateo 9:35, 36.) Waweni ukuti ya simapepo yatasambizyanga antu icumi pali Leza nu Wene wakwe. Fwandi walondanga ukwazwa antu aingi ukuti yuvwe ilandwe lisuma.
18. Uzye pa miyele ino Yesu wakwata, iilikwi ino mwatemwisyapo?
18 Yesu watemilwe antu nupya wayasakamalanga sana. Wali ni cikuku nupya ataaifinyizye. Na ana kwene anoono yaatemwanga ukuya nawe. (Mako 10:13-16) Yesu wali sana uwa mulinganya. Wapasile ucenjezi nu lufyengo. (Mateo 21:12, 13) Apa nsita ino wali pano nsi yamama yaasuuzilwe sana. Lelo Yesu wene wayacindike. (Yoane 4:9, 27) Nupya Yesu wali umuicefye sana. Apa nsita imwi wafuzile ingazo zya yatumwa yakwe. Aombanga umulimo uu, yaali aomvi aasulwe.—Yoane 13:2-5, 12-17.
19. I vyani ivikaalanga ukuti Yesu wamanyile vino antu yalondekwanga nu kuti walondanga ukuyavwa?
19 Yesu wamanyile ningo ivintu vino antu yalondekwanga, nupya walondanga ukuyazwa. Cii calolekile kuli vino waomvyanga amaka yakwe Leza ku kucita ivizungusyo pa kupozya antu. (Mateo 14:14) Pa nsita imwi, umonsi umwi uwalwile tembwe waile kuli Yesu nu kumuneena ati: “Ndukasi ungampozya.” Yesu uvwiliile umonsi kwene wiya uluse, cali kwati aliwe waculanga. Uvwile uyi nupya walondanga ukumwavwa. Ali vino Yesu watambaliike ikasa nu kulema umonsi wiya, alino amuneena ati: “Nkasi. Pola!” Avino umonsi uwalwile tembwe wapozile! (Mako 1:40-42) Elenganyini vino umonsi wiya uvwile!
LYONSI WALI UWA CUVWILA KULI ISI
20, 21. U mulandu ci uno tungalandila ukuti Yesu wali sana ni cuvwila kuli Leza?
20 Yesu wali sana ni cuvwila kuli Leza. Asi mulandu ni vyamucitikilanga, nanti vino alwani yakwe yamucuzyanga, wene watwaliliile ukuya uwa cuvwila kuli Isi. Yesu ataayembwike lino Satana wamutunsile. (Mateo 4:1-11) Yamwi pali yalupwa yakwe Yesu yataazumile ukuti wali ali Mesiya, yalandanga nu kuti “watapena,” lelo Yesu wene watwalilile ukuomba umulimo wakwe Leza. (Mako 3:21) Nanti cakuti alwani yakwe yamucuzyanga, Yesu watwalilile ukuya uwa cumi kuli Leza, nupya ateeziizye ukucitila antu kwene yaayo iviipe.—1 Petulo 2:21-23.
21 Yesu watwaliliile ukuya uwa cumi kuli Yeova kufika na lino wafwile imfwa iipisye. (Welengini Filipi 2:8.) Elenganyini pali vino wacuzile pa wanda uno yamukomile. Yaamulemile, yamupiile imilandu yaufi nu kuti uwa miponto, yamufyenzile kuli ya kapingula aucenjezi, antu yamusowekanga, nupya asilika yamucuzizye sana iyamupampamila na pa cimuti. Fwandi, ali cino pa kufwa walanzile ati: “Casila!” (Yoane 19:30) Nomba, lino paapisile amanda yatatu ukufuma pano Yesu wafwiliile, Yeova wamutuutulwile nu mwili wa mupasi. (1 Petulo 3:18) Lino papisile sile imilungu inono, Yesu waswiliile ukwiyulu aya “aikala kwi kasa lilunji lyakwe Leza” nu kutandika ukuloleela ukuti Leza amupeele amaka akuya Umwene.—Ayebulai 10:12, 13.
22. Uzye i syuko ci lino twakwata pa mulandu wakuti Yesu watwaliliile ukuya uwa cumi kuli Isi?
22 Pa mulandu wakuti Yesu watwalilile ukuya uwa cumi kuli Isi, caleenga ukuti tukwate isyuko lya kwiza-ikala amanda pe mu paladaise pano nsi, ndi vino Yeova walondanga pa kutandika. Umu cipande icilondelile penepo, tulasambilila vino imfwa yakwe Yesu yaleenga kuti tuye ni syuko lya kwiza-ikala amanda pe.
^ par. 11 Yeova aka-amwa ukuti Tata pano ali Kaumba. (Ezaya 64:8) Yesu aka-amwa ukuti a Mwana Leza pano Leza u wamu-umvile. Angeli alino na Adamu nayo kwene yaka-amwa ukuti ana yakwe Leza.—Yobo 1:6; Luka 3:38.


text:
Mulandu Nshi Mwatemenwa Ukushimikila na ku Bantu Abaya Kale ku Mapepo?
Twasanga ukuti abantu abengi abaya ku mapepo balitemwa sana ukulanshanya amashiwi ya kwa Lesa. Lelo, tulacindika ifyo umuntu umwine asuminamo, kabili tatupatikisha abantu ukusumina mu fyo twasuminamo.
Nge fyo Baibolo itufunda, nga tulelanshanya na bantu ifya kwa Lesa tulaba no “mutima uwafuuka” kabili tulaba “na katiina” kubo tulelanda nabo. (1 Petro 3:15) Twalishiba ukuti bamo kuti bakaana amashiwi tulebashimikila. (Mateo 10:14) Lelo tatwishiba nga kuti bakutika nelyo ukukaana ukufikila twalanda nabo. Na kabili twalishiba ukuti ifintu mu mikalile ya bantu filaaluka.
Natulangilile, limo umuntu kuti apamfiwa sana ica kuti afilwa no kulanda na ifwe, lelo pa bushiku bumbi kuti asumina ukulanshanya nankwe. Na kabili abantu kuti bakwata amafya eyengalenga balafwaisha ukukutika ku mashiwi ya mu Baibolo. E co tubwelela libili libili ku kulanda na bantu.


text:
Sena inga mwayanda kubala cibalo eeci mumwaambo wa %%?
Bbaibbele Lili a Intaneti | BBAIBBELE LYA BUSANDULUZI BWANYIKA MPYA
Sena inga mwayanda kubala cibalo eeci mumwaambo wa %%?
11 Mpoonya ndakapegwa tete ilyakali kulibonya mbuli musako+ alimwi wakandaambila kuti: “Nyamuka upime busena busalala bwatempele lya Leza acipaililo alimwi abaabo bakombela mumo.
2 Pele ilubuwa oolo luli anze aabusena busalala bwatempele, koluleka alimwi utalupimi pe, nkaambo lwapegwa kuli bamasi, eelyo bayoolyatauka munzi uusalala+ kwamyezi iili 42.+
3 Ndiyoopa kuti bakamboni bangu bobilo basinsime kwamazuba aali 1,260 kabasamide zisani zyamasaka.”
4 Aaba baimininwa azisamu zyamaolifa zyobilo+ alimwi azibikkilo zyamalambe zyobilo,+ alimwi baimvwi kumbele lya Mwami wanyika.+
5 Ikuti umwi kayanda kubacisa, mukanwa lyabo muzwa mulilo uubaumpa cakumaninina basinkondonyina. Ikuti umwi wayanda kuti abacise, oobu mbwayelede kujaigwa.
6 Aaba bajisi nguzu zyakusinka kujulu+ ikutegwa mvwula itawi+ mazuba aayo nobasinsima, alimwi bajisi nguzu zyakusandula maanzi kuba bulowa+ akuuma nyika apenzi lili lyoonse kufwumbwa ciindi ncobayanda.
7 Lino baakumanizya kupa bumboni, munyama ooyo uuzwa mumulindi uutagoli uyoobalwana akubazunda alimwi akubajaya.+
8 Eelyo mitunta yabo inakwaalabene mumugwagwa mupati wamunzi mupati ooyo munzila yakumuuya wiitwa kuti Sodoma a Egepita, oomo awalo Mwami wabo mwaakajaigwa aacisamu.
9 Lino bantu bamikowa yoonse, milaka yoonse alimwi amasi oonse bayooyeebelela mitunta yabo kwamazuba otatwe acisela,+ alimwi kunyina nobayoozumizya kuti mitunta yabo izikkwe mucuumbwe.
10 Alimwi aabo bakkala anyika bayookondwa akusekelela akaambo kalufwu lwabo, alimwi bayootuminana zipego, nkaambo basinsimi aaba bobilo bakali kubapenzya aabo bakkala anyika.
11 Mpoonya naakainda aayo mazuba otatwe acisela, muuya wabuumi uuzwa kuli Leza wakanjila mulimbabo,+ eelyo bakaimikila akwiima nji, alimwi aabo ibakababona bakayoowa kapati.
12 Mpoonya bakamvwa jwi pati kuzwa kujulu ilyakabaambila kuti: “Amutante muboole kuno.” Eelyo bakatanta kujulu mukkumbi, alimwi basinkondonyina bakababona.
13 Muwoola eelyo ndilyonya kwakaba kuzungaana kwanyika kupati, mpoonya cibeela cakkumi camunzi cakakolomoka; alimwi bantu ibali 7,000 bakajaigwa akuzungaana kwanyika, mpoonya boonse ibakasyaala bakayoowa akulemeka Leza wakujulu.
14 Ipenzi lyabili+ lyainda. Amubone! Ipenzi lyatatu lilaboola cakufwambaana.
15 Imungelo waciloba wakalizya mweembo wakwe.+ Mpoonya kujulu kwakamvwugwa majwi mapati aamba kuti: “Ibwami bwanyika bwaba Bwami bwa Mwami wesu+ abwa Kristo wakwe,+ eelyo unoolela kali mwami lyoonse mane kukabe kutamani.”+
16 Mpoonya baalu bali 24 + ibakakkede kumbele lya Leza azyuuno zyabo zyabwami bakaliwaala ansi bavwuntama akukomba Leza,
17 balaamba: “Twakulumba, Jehova Leza, Singuzuzyoonse, yebo ooliko+ alimwi iwakaliko, nkaambo wabelesya nguzu zyako zinji kapati akutalika kulela koli mwami.+
18 Pele masi akakalala, eelyo bukali bwako bwakasika alimwi cakasika ciindi cibikkidwe cakuti bafwu babetekwe,+ acakupa bulumbu kubazike bako ibasinsimi,+ antoomwe abasalali abaabo ibayoowa zina lyako, ibaniini abapati, alimwi acakunyonyoona baabo banyonyoona nyika.”+
19 Mpoonya busena busalala bwatempele lya Leza lili kujulu bwakajalulwa, eelyo bbokesi lyacizuminano cakwe lyakabonwa mubusena busalala bwatempele lyakwe.+ Alimwi kwakaba ndabo, majwi, mizumo, kuzungaana kwanyika alimwi acivwulamabwe cipati.
Amutumizyile bamwi
Amutumizyile bamwi
BBAIBBELE LYA BUSANDULUZI BWANYIKA MPYA
Ciyubunuzyo 11
Chitonga
Amubale Bbaibbele aa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg


text:
ICIPANDWA 16
Koseni mu Kupepa kwa Cine
Finshi Baibolo isambilisha pa mulandu wa kubomfya ifipasho na pa kucetekela imipashi ya bafwa?
Bushe Abena Kristu bamona shani amaholide ayo abengi abaya ku mapepo basefya?
Kuti mwalondolwela shani abantu bambi ifyo mwasambilila mu Baibolo ukwabula ukubakalifya?
KUTI mwacita shani nga mwaishibo kuti kanshi umuntu umo nabika sumu umo mutapa amenshi ya kunwa? Ukwabula no kutwishika, ilyo line kuti mwaleka ukutapamo. Lelo kwena, kuti mwashala mulelanguluka amuti, ‘Bushe ndi fye bwino?’
2 E fyaba no kupepa kwa bufi. Baibolo itila ukupepa kwa musango yu kwalikowela ku masambilisho yashili ya cine ne micitile yabipa. (2 Abena Korinti 6:17) E co cacindamina kuli imwe ukufuma muli “Babiloni Mukalamba,” ukupepa konse fye ukwa bufi. (Ukusokolola 18:2, 4) Bushe mwalicite co? Nga e fyo mwacita, ninshi mukwai mwalibomba. Lelo kuli na fimbi ifya kucita, te kufumamo fye nangu ukuleka fye ukuya mu kupepako. Nomba mufwile ukuipusha amuti, ‘Bushe na nomba ncili ndacita tumo tumo uto naisa na to ukufuma mu kupepa kwa bufi?’ Twalasambililako pali fimo muli cino cipande.
IFIPASHO NO KUCETEKELA IMIPASHI YA BAFWA
3 Bamo balikwata ifipasho nelyo ifintu fimo ifyo basunga imyaka iingi mu mayanda mu mwabo. Bushe na imwe mwalikwatako fimo ifyapale fyo? Nga mwalikwata, nakalimo kuti mwamona kwati ukupepa Lesa ukwabula ukubomfya ifyo fintu tacalolamo kabili cilubo. Na kabili kuti nakalimo cayafya kuli imwe ukusumina ukutila kuti mwapepa Lesa ukwabula ifyo fintu. Lelo Lesa e ufwile ukulanda ifya kumupepa, kabili Baibolo isambilisha ukuti tafwaya tulebomfya ifipasho. (Ukufuma 20:4, 5; Amalumbo 115:4-8; Esaya 42:8; 1 Yohane 5:21) E ico kanshi, kuti mwaba mu kupepa kwa cine nga mwaonaula fyonse ifyo mwakwata ifibomfiwa mu kupepa kwa bufi. Esheni na maka yonse ukutendeka ukufimona nge fyo Yehova afimona, fimoneni ukuti ‘fya muselu.’—Amalango 27:15.
4 Ukucetekela imipashi ya bafwa na ko kwaliseeka sana ku bantu abengi abaya na ku mapepo. Ilyo tabalasambilila icine, bamo baishibe ukuti umuntu nga afwa, umupashi ulafumamo nelyo kuti abuuka iciwa. Nakalimo na imwe bene kale mwalekosapo sana ukucita ifisuma ku mipashi ya balupwa lwenu abayashi. Lelo nga filya mwasambilile mu Cipandwa 6 muli cino citabo, uwafwa tatwalilila ukuba no mweo ku cifulo icili conse. Kanshi ukufwaya ukumucitila fimo takwaba kantu. Amashiwi yonse ayomfwika kwati yalefuma ku mupashi wa muntu wesu uwafwa, yafuma ku fibanda. E mulandu wine Yehova aleseshe abena Israele ukuti tabafwile kwesha ukulanda na bafwa no kuti tabafwile kucita nangu cimo icingalanga ukuti balicetekela imipashi.—Amalango 18:10-12.
5 Nga mwalebomfya ifipasho nangu mwalicetekele imipashi uko mwalepepa kale, kuti mwacita shani? Belengeni no kutontonkanya sana pa malembo ya mu Baibolo ayalanda ifyo Lesa amona ifyo fintu. Pepeni kuli Yehova lyonse no kumweba ukuti mulefwaya ukukosa mu kupepa kwa cine, kabili lombeni kuli wene ukuti amwafwe ukumona ifintu nge fyo ena afimona.—Esaya 55:9.
ABENA KRISTU BA KUBALILAPO TABALESEFYA KRISIMASI
6 Amaholide basefya mu kupepa kwa bufi na yo kuti yakowesha ukupepa kwa muntu. Natulande pali Krisimasi. Batila Krisimasi kusefya ukufyalwa kwa kwa Yesu Kristu, kabili abengi sana abatila Bena Kristu balasefya pali ubu bushiku. Lelo takwaba icishinka nangu cimo icilanga ukuti abasambi ba kwa Yesu aba kubalilapo balesefya Krisimasi. Icitabo ca Sacred Origins of Profound Things citila: “Ilyo papitile imyaka 200 pa numa ya kufyalwa kwa kwa Kristu, takwali nangu umo uwaishibe bwino bwino ubushiku Yesu afyelwe, kabili banono sana abalefwaya no kwishiba.”
7 Nangu fye abasambi abeshiba ubushiku Yesu afyelwe, na lyo line nga tabalesefya ukufyalwa kwakwe. Nga cinshi twalandile fyo? Pantu nga fintu icitabo ca The World Book Encyclopedia cisosa, Abena Kristu ba kubalilapo, “baishibe ukuti ukusefya ubushiku bwa kufyalwa kwa muntu, lutambi lwafumine ku bantu abashalepepa Lesa wa cine.” Ukusefya inshiku sha kufyalwa ukwalumbulwa fye mu Baibolo kwa bakateka babili abashalepepa Yehova. (Ukutendeka 40:20; Marko 6:21) Na kabili, ukusefya inshiku sha kufyalwa kumo ukwalebako kwali kwa kucindika balesa ba bufi. Ica kumwenako fye, pa May 24, abena Roma balesefya ubushiku bwa kufyalwa kwa kwa lesa mwanakashi Diana. Pa May 25, balesefya ubushiku bwa kufyalwa kwa kwa lesa wa kasuba, Apollo. Kanshi ukusefya inshiku sha kufyalwa kwaishibikwe ukuti kwafumine ku bashalepepa Lesa wa cine, abashali Bena Kristu.
8 Kuli umulandu na umbi uo twingalandila ukuti Abena Kristu ba kubalilapo tabalesefya pa bushiku Yesu afyalilwepo. Abasambi ba kwa Yesu bafwile balishibe no kuti abalesefya inshiku sha kufyalwa bantu bacetekele imipashi. Nga baGriki na bena Roma ba ku kale bena baletila lyonse ilyo namayo alepaapa umwana paleisa umupashi, kabili ulya mupashi walelonda ulya muntu mu bumi bwakwe bonse ubwa pa calo. Icitabo ca The Lore of Birthdays citila: “Baletila uyo mupashi walefuma kuli lesa uwafyelwe pali bulya bwine bushiku ulya mwana afyalwa.” Yehova kwena te kuti atemwe ukumona abantu abalekonkelesha intambi shafumine ku kucetekela imipashi baletila balesefya ukufyalwa kwa kwa Yesu. (Esaya 65:11, 12) Na lyo line kwena, cinshi calenga ukuti abantu abengi sana balesefya Krisimasi?
UKWAFUMA KRISIMASI
9 Palipitile imyaka ukucila na 200 ukufuma apo Yesu afumine pano isonde e lyo abantu batendeke ukusefya ukufyalwa kwakwe pa 25 December. Nomba Yesu tafyelwe pa 25 December. Lelo kwena afyelwe mu October.* Nga kanshi 25 December afuma kwi? Inshita imo, abaleitunga ukuba Abena Kristu bafwile “balefwaya ubushiku ubwalingene no bushiku abena Roma abasenshi, balesefya ‘ukufyalwa kwa kasuba ka maka.’” (The New Encyclopædia Britannica) Mu nshita ya mpepo, ilyo akasuba kaali fye akacifulefule, abasenshi balecita intambi shimo pa kuti akasuba kabwele bwangu uko kaile ku calo ca kutali. Baletila 25 December e bushiku akasuba kalebweluluka uko kaile. Pa kufwaya ukuti abasenshi basumine ukuba Abena Kristu, abakalamba ba mapepo babuulile ukusefya kwalebako pa 25 December no kulenga kwamoneka kwati kwa “Bena Kristu.”#
10 Na ku kale kwine abantu balishibe ukuti ukusefya Krisimasi kwafuma ku bashalepepa Lesa wa cine. Mu myaka ya ba 1600, ifunde lyalileseshe ukusefya Krisimasi mu England na mu fyalo fimo ifyaletekwa na bena Amerika. Ico baleseeshe ni co tayafuma muli Baibolo. Ukukanaya ku ncito pa Krisimasi, wali mulandu ku buteko. Na lyo line, tapakokwele na sana, intambi sha kale shalibwelele, kabili balundilepo ne shipya. Abengi nga nshi batendeke ukusefya Krisimasi na kabili, nge fi fiine caba na nomba mu fyalo ifingi. Apo abatendeke ukusefya Krisimasi ni bakapepa ba bufi, abafwaya ukucita ifyo Lesa afwaya, tabasefyako Krisimasi na maholide yambi ayafuma ku bashalepepa Lesa wa cine.%
BUSHE UKWAFUMA HOLIDE E MULANDU FYE UYO WINE?
11 Bamo balasumina ukuti ca cine amaholide yamo ayali nga Krisimasi yafuma ku bashalepepa Lesa wa cine. Lelo batila tacabipa ukusefyako fye. Pantu na kuba, abantu tabatontonkanya na pa kupepa kwa bufi ilyo basefya pali ubo bushiku. Ukusefya kwa pa holide kulalenga no kuti aba pa ng’anda basansamukile pamo. Bushe na imwe e fyo mumona? Nga e fyo, ninshi icingalenga mwafilwa ukukosa mu kupepa kwa cine, kufwaisha ukucitila ifintu pamo na balupwa, te kutemwa ukupepa kwa bufi. Ishibeni ukuti Yehova uwatendeke ulupwa, afwaya ukuti muleumfwana fye bwino na balupwa lwenu bonse. (Abena Efese 3:14, 15) Lelo kuti muleumfwana fye bwino sana na bo ukwabula no kupula mu fyo Lesa afwaya. Umutumwa Paulo alandile ico tufwile ukucindika sana ilyo alembele ukuti: “Muleshininkisha ifiteemuna Shikulu.”—Abena Efese 5:10.
12 Nakalimo kuti mwatila ifyo aba kale balesefesha amaholide te fyo ifwe tusefesha. Bushe ukwafumine holide kwena, e mulandu fye uyo wine? Ee, mulandu! Natucite icilangililo: Tutile mwamona switi pa menshi yalya yekalila mu musebo. Bushe kuti mwabuula mwalya? Awe nakalya! Ulya switi ninshi ali ne fiko, nakowela. E fyaba na maholide, kuti yamoneka ayasuma nga switi, lelo yafuma ku mipepele yakowela. Pa kuti tube mu kupepa kwa cine, tufwile ukumona ifintu nga filya Esaya alefimona, uwaebele bakapepa ba cine ukuti: “Icakowela mwiikatako.”—Esaya 52:11.
CENJELENI PA KUTI MWIKALIFYA BAMBI
13 Kwena kuti paba ubwafya nga mwakaana ukulasefyako amaholide. Tutile ni ku ncito. Abo mubomba na bo kuti balemwipusha ico imwe tamusefeshako pamo na bo. Tutile umuntu amupeela ica bupe pa Krisimasi, bushe nga mwapoka ninshi mwalufyanya? Ni shani nga ca kutila abena mwenu bena balasefya amaholide? Nga ku bana, kuti mwacita shani pa kuti bemona kwati balepusulwa pa kukanasefyako?
14 Mufwile ukwiluka bwangu pa kuti mwaishiba ifya kucita ilyo cimo icikumine amaholide cacitika. Tutile umuntu amuposha fye mu lupita ati, ‘mwaliileni Krisimasi,’ nelyo ‘mwaliileni icaka.’ Nakalimo kuti mwayasuka fye ati, ‘natasha mukwai.’ Lelo tutile uwamuposha ifyo muntu mumonana nankwe lyonse nangu uo mubomba nankwe. Nakalimo kuti mwamwebako na fimo ifyo tamusefeshako. Mu fintu fya musango yo, mufwile ukucenjela. Baibolo itila: “Icebo cenu conse cibe ica kusenamina, icalungwamo umucele, ukuti mwishibe ifyo mufwile ukwasuka umuntu onse.” (Abena Kolose 4:6) Mukwai sakamaneni ukukanasaalula abantu bambi. Lelo, balondolweleni bwino sana mu mucinshi. Londololeni bwino bwino ukuti tamuletila cibi ukupeela ifya bupe nelyo ukusekelela capamo, lelo kuti mwatemwa ukucita na bo ifyo fintu mu nshiku shimbi.
15 Ni shani nga ca kutila umuntu alefwaya amupeele ica bupe? Kuti mwamona umusango alemupeelelamo. Limbi kuti atila: “Nalishiba tamusefya amaholide. Lelo ine namupeelako fye.” Nakalimo kuti mwatila ukupoka ica bupe ca musango yo, kwapusana no kusefyako holide. Lelo kwena, uwamupeela nga taishiba ukuti tamusefyako, kuti mwamulondolwela. Ico kuti calenga aishiba ico mwapokela ica bupe cakwe, ukwabula ukuti imwe mupeeleko bambi ifya bupe pali ubo bushiku. Lelo kwena, te kuti ciwame ukupoka ica bupe nga mwamona ukuti uulemupeela alefwaya fye amweshe amone nga kuti mwasuula filya mwasumina pa mulandu wa kuti mulefwaya ukushukila ico cipe.
NGA KULI BALUPWA KUTI CABA SHANI?
16 Ni shani nga ca kutila balupwa lwenu bena baishiba fye ukuti amaholide yasuma? Tekanyeni, nga filya tulandilepo kale. Mwilengulula fye fyonse ifyo balecita pali ubo bushiku. Cindikeni ifyo baishiba, filya fine na imwe mulefwaya ukuti bacindike ifyo mwaishiba. (Mateo 7:12) Lelo kwena mwicita nangu cimo icingamoneka kwati na imwe mulesefyako. Na lyo line, mwikosha sana ifintu ifishikumine ukusefya. Lelo, muli fyonse ifyo mwacita mufwile ukushala na kampingu musuma.—1 Timote 1:18, 19.
17 Kuti mwacita shani pa kuti abana benu bemona kwati balepusulwa pa kukanasefyako amaholide? Kuti mulebacitila ifisuma mu nshiku shimbi isha mu mwaka. Abafyashi bamo balapekanya ukupeela abana ifya bupe pa nshita imbi fye. Cimo icikankaala sana ico mwingacitila abana, kusangako inshita ya kuti muleba nabo no kulanga ukuti mwalipoosako amano.
CITENI IFYO MULESAMBILILA MU KUPEPA KWA CINE
18 Pa kuti Lesa alesekela mu micitile yenu, kaaneni ukupepa kwa bufi no kukosa fye mu kupepa kwa cine. Cinshi cimo mwingacita pa kuti mukose mu kupepa kwa cine? Baibolo itila: “Tutontonkanye ifya kucincishanya ku kutemwa kabili ku kubombe milimo isuma, twiba abalekelesha ukulongana kwesu, filya waba umusango wa bamo, lelo tukoseleshanye, pali bufi apo mulemona ubushiku bulya bulepalama.” (AbaHebere 10:24, 25) Ukulongana kwa Bena Kristu cintu icisuma sana ico mufwile ukusangwako pa kuti mupepe Lesa mu musango afwailamo. (Amalumbo 22:22; 122:1) Pali uku kulongana, palaba “ukukoseleshanya” na Bena Kristu banensu ababombela Lesa ne cishinka.—Abena Roma 1:12.
19 Na kabili, pa kuti mukose mu kupepa kwa cine, kuti mwatendeka ukwebako abantu ifyo musambilile muli Baibolo ne Nte sha kwa Yehova. Abantu abengi fye, ‘baleteta no kulila,’ ku mulandu wa bubi ubuli pano calo muno nshiku. (Esekiele 9:4) Nakalimo mwalishibako bamo abateta no kulila. Mukwai kuti cawama nga mwalanda nabo pe subilo lisuma ilya ku ntanshi ilyo mwasambilila muli Baibolo. Pangeni bucibusa na Bena Kristu ba cine kabili landeni na bantu pa cine ca mu Baibolo icisuma nga nshi ico musambilile. Nga mwacite co, awe ninshi mukaya mulelabako na ku kufwaya ukulakonka intambi mwafumako isha kupepa kwa bufi. Ala mukatemwa sana kabili mukapaalwa icine cine na Lesa nga mwakosa mu kupepa kwa cine.—Malaki 3:10.
IFYO BAIBOLO ISAMBILISHA
- Baibolo tayasuminisha ukubomfya ifipasho mu kupepa nangu fye ukucetekela imipashi ya bafwa.—Ukufuma 20:4, 5; Amalango 18:10-12.
- Cibi ukusefyako amaholide ayafumine ku bantu abashalepepa Lesa wa cine.—Abena Efese 5:10.
- Abena Kristu ba cine bafwile ukucenjela pa kulondolwela bambi ifyo basuminamo.—Abena Kolose 4:6.
* Moneni Ifyebo na Fimbi.
# Ukusefya Saturnalia na ko kwalilengele ukuti basale 25 December. Uku kusefya kwa bena Roma ukwa kucindika lesa wa bulimi kwalebako ukufuma pa 17 December ukufika pa 24 December. Pa kusefya Saturnalia, kwaleba amaliila, ukwangala, no kupeelana ifya bupe.
% Pa kuti mumfwe ifyo Abena Kristu ba cine bamona amaholide yambi ayalumbuka, moneni Ifyebo na Fimbi.
Amepusho
1, 2. Ilyo mwafuma mu kupepa kwa bufi, lipusho nshi mufwile ukuipusha, kabili cinshi cingawamina ukuipushe fyo?
3. (a) Cinshi Baibolo isosa pa mulandu wa kubomfya ifipasho, kabili cinshi cingaafisha kuli bamo ukusumina ifyo Lesa amona ifipasho? (b) Cinshi mufwile ukucita nga mwalikwata ifintu fimo ifibomfiwa mu kupepa kwa bufi?
4. (a) Twaishiba shani ukuti ukucetekela imipashi takwaba kantu? (b) Cinshi Yehova akaanishe abantu ukuti tabafwile kucita nangu cimo icingalanga ukuti balicetekela imipashi?
5. Nga mwalebomfya ifipasho nangu mwalicetekele imipashi uko mwalepepa kale, kuti mwacita shani?
6, 7. (a) Batila Krisimasi kusefya cinshi, kabili bushe abasambi ba kwa Yesu aba kubalilapo na bo balesefyako Krisimasi? (b) Mu nshita ya basambi ba kubalilapo aba kwa Yesu, cinshi abantu baishibe pa mulandu wa kusefya inshiku sha kufyalwa?
8. Londololeni ifyo ukusefya inshiku sha kufyalwa kwayampana no kucetekela imipashi.
9. Bushe ica kutila Yesu afyelwe pa 25 December cafuma kwi?
10. Cinshi abantu bamo tabalesefesha Krisimasi mu myaka ya kale?
11. Cinshi cilenga bamo ukusefya amaholide, lelo cinshi tufwile ukucindika sana?
12. Landeni icilangililo icilelanga ico tushifwile kucitilako intambi no kusefyako amaholide ayafuma ku mipepele yakowela.
13. Mafya nshi yengabako nga tamulesefyako amaholide?
14, 15. Kuti mwacita shani umuntu nga atila, ‘mwaliileni Krisimasi’ atemwa ‘mwaliileni icaka,’ nelyo nga alefwaya ukumupeela ica bupe pali ubo bushiku?
16. Kuti mwakaana shani ukusefyako amaholide ukwabula ukukalifya balupwa?
17. Kuti mwacita shani pa kuti abana benu tabamwene kwati balepusulwa ilyo bamona abanabo balesefya?
18. Bushe ukusangwa ku kulongana kukamwafwa shani ukukosa mu kupepa kwa cine?
19. Cinshi mufwile ukulaebelako abantu pa cine ca mu Baibolo ico musambilile?