text:
Yeova Aakatungulula Umulimo Witu Uwa Kusambilizya Antu Umu Nsi Yonsi
‘Nene indi Yeova, Leza winu, wiyo akamusambilizya ivyakuti vyamuzipila, kuti vintu vimuzipile. Nkamutungulula umu nzila ino mulinzile kupita mwenemo.’—Eza. 48:17.
1. I ntazi ci zino Aina Klistu ndakai yakaaya nazyo lino yakuomba umulimo wakusimikila?
LINO antu yakwe Yeova yaatandike ukusimikila ilandwe lisuma ukucila pa myaka 130 iyapitapo, yakwatanga intazi izingi sana. * Wa Ina Klistu yakutandikilako, yaali sile akaliumba akanoono nupya yaasimikilanga vino antu aingi yataatemilwe. Antu yamwi yelenganyanga ukuti antu yakwe Yeova yaali asambilile sana. Lino papisile insita, Satana wasumbiilwe pano nsi, antu yakwe Yeova yaatandike ukuzunyiwa. (Umbw. 12:12) Nupya ukutandika insita kwene iiya, yakaasimikila ilandwe lisuma “mu manda akusyalikizya” umwaya “tusita ututale.”—2 Tim. 3:1.
2. I vyani vino Yeova akaacita pa kutwazwa kuti tutwalilile ukusimikila ndakai?
2 Nomba Yeova akaazwa antu yakwe. Akaalonda kuti yasimikile ilandwe lisuma umu nsi yonsi ndakai, nupya atalazumilizya nanti cimwi ukulesya umulimo kwene uwo. Yeova wavwilizya antu yakwe ukumupepa umu nzila ino wazumilizya ukupitila umu kuyafumya uku mipepele yaufi. Wacisile iciliconga na mpiti kwene lino wakulwile aina Izlaeli ukufuma umu Babiloni. (Umbw. 18:1-4) Nupya Yeova akatusambilizya ukuti vintu vituzipile. Akatwazwa ukuya pa mutende na anji, nupya akatusambilizya kuti twasambilizya yauze pali aliwe. (Welengini Ezaya 48:16-18.) Nanti icakuti Yeova akatungulula umulimo witu, citaalola umukuti akasenula ivintu ivikacitika umu nsi pakuti aatwazwa ukusimikila. I cacumi, ivintu vimwi ivyacitika umu nsi vyaleenga ukuti umulimo witu uwakusimikila wangupale. Nomba tucili tukazunyiwa nupya tukaaya ni ntazi zyuze izikaafuma umu nsi yakwe Satana. Yeova sile aakatwazwa ukuti tutwalilile ukusimikila.—Eza. 41:13; 1 Yoa. 5:19.
3. Uzye usoowelo wakwe Danieli wafikiliziwa uli?
3 Danieli wasoowile ukuti umu manda yakusyalikizya, antu aingi yaali nu kumanya icumi camuli Baibo. (Welengini Danieli 12:4.) Lino kwasiile panono kuti “nsita ya mpela” itandike, Yeova wavwilizye antu yakwe ukumanya ivisambilizyo vya muli Baibo ivicindame nu kukana ivisambilizyo vya mu mipepele ya Ina Klistu yaufi. Ndakai, antu yakwe Yeova yakasambilizya antu icumi camuli Baibo umu nsi yonsi. I cumicumi, usoowelo uwaya umwibuku lyakwe Danieli wafikiliziwa. Apiipi na antu 8 milyoni yaasambilila icumi nupya nayo yakaasambilizyako yauze. Uzye fwandi tungati, i vyani vimwi ivyazwa antu yakwe Yeova ukuti yaasimikila umu nsi yonsi?
KUSENULA BAIBO
4. Uzye umwaka wakwe 1800 wafisile ala Baibo yasenulwa umu ndimi zinga?
4 Ndakai, antu aingi yaakwata Baibo, nupya cii cikatwazwa ukusimikila ilandwe lisuma. Nomba asi vino cali imyaka iyapita. Pa myaka iingi, yasimapepo yaufi yataalondanga ukuti antu yaawelenga Baibo. Yaazunyanga yaayo alondanga ukuiwelenga nu kukoma yamwi asenwile Baibo ukuti iye umu ndimi zilekane-lekane. Nomba, umu myaka yakwe ya 1800, utuungwe tumwi twasenulanga nanti ukupulinta Baibo umu ndimi apiipi na 400. Lino umwaka wakwe 1900 wafisile, antu aingi yaakweti Baibo. Nanti cali vivyo, yatiilukanga vino Baibo ikasambilizya.
5. Uzye u mulimo ci uno ya Nte Yakwe Yeova yaomba pakuti yasenule Baibo?
5 Antu yakwe Yeova yaamanyile ukuti yaali nu kusambilizya antu yauze Baibo, nupya avino yaacisile. Pakutandika, yaomvyanga ama Baibo aaliko pa nsita iiya, nupya yaapeelanga antu ama Baibo. Ukufuma umu mwaka wakwe 1950, yaapanga Baibo wa Malembelo ya Calo Cipya Amuzilo (New World Translation of the Holy Scriptures), umu ciputulwa sile nanti Baibo wensi umupuma, ukucila umu ndimi 120. Umu 2013, yaafumizye Baibo umupitulukwemo uwa Cizungu uwa Malembelo ya Calo Cipya. Baibo wii wene wangupala sana ukuvwa nu kusenula. Nupya ndi tukuomvya Baibo wino yanguvwa zuwa, cikaatwavwa sana ukuti twatwalilila ukuomba ningo umulimo witu uwa kusimikila.
PA NSITA ZINO KULI UMUTENDE
6, 7. (a) Uzye i nkondo ci izyacitika umu myaka 100 iyapitapo? (b) Uzye insita zya mutende umu mpanga zimwi zyatwazwilizya uli ukusimikila?
6 Pa myaka 100 iyapitapo, kwacitika inkondo izingi sana, ukwikako sile ni nkondo ziili izya mu nsi yonsi. Antu aingi wakwe cimwi yaafwa. Uzye fwandi u mu nzila ci muno umutende wavwa antu yakwe Yeova ukusimikila? Lino kwali inkondo yakwe ciili iya mu nsi yonsi, ya Nathan Knorr aaliyo yaatungululanga umwiuvi lya yantu yakwe Yeova. Pa ukongano wa citungu uwaliko umu 1942, yaapeezile ilyasi ilisuma sana ilyali nu mutwe wakuti “Umutende—Uzye Ungatwalilila?” Ya Knorr yaalondolwile usoowelo uwaya umwi buku lya Umbwilo icipande 17 ukuti inkondo iyaliko pa nsita iiya, yali nu kutungulula uku mutende, itaali nu kutungulula uku nkondo yakwe alamagedoni.—Umbw. 17:3, 11.
7 Kuya kwene cii citapiliulanga ukuti inkondo yakwe ciili iya mu nsi yonsi ndi yasila kwali nu kuya umutende umu nsi yonsi. Ukufuma pano kwayelile inkondo yakwe ciili iya mu nsi yonsi, antu aingi sana yaafwa umu nkondo. Nomba umu mpanga izingi, mwaya insita zya mutende icalenga ukuti antu yakwe Yeova yaasimikila. Uzye icani icacitika? Lino kwali inkondo yakwe ciili iya mu nsi yonsi, ya Nte Yakwe Yeova yataafisile na 110,000. Nomba ndakai yaafika apiipi na 8 milyoni! (Welengini Eza. 60:22.) I cumicumi, umu nsita zya mutende, tungaasimikila uku yantu aavulileko.
IMIPITILE IYANGUPALE IYAYAKO NDAKAI
8, 9. Uzye imipitile yangupala uli ndakai, nupya cii cikatwazwa uli umu mulimo witu?
8 Lino antu yakwe Yeova yaatandike ukusimikila umu mpanga ya United States, imipitile itaangupiile foo. Umu mwaka wakwe 1900, ala papita imyaka umupiipi na 21 kufuma pano yaatandikiile ukupulinta Lupungu Lwa Mulinzi—kwali apiipi na yamotoka 8,000 ni miseo inono sile iyali ningo umu mpanga iiya. Nomba ndakai, kwaya imyotoka ukucila pali 1.5 bilyoni umu nsi yonsi ni miseo isuma sana iingi umu mpanga izingi. Fwandi lyene tungaomvya imyotoka ni miseo ukuya simikila antu aayela uku ncende izyayela ukutali na matauni nupya izyatala ukufikako. Nomba nanti tukaikala ukucifulo cino imipitile yatala nupya tukaapita intamfu iitali, tukaezya na maka ukusimikila antu konsi kuno yali.—Mate. 28:19, 20.
9 Tukaomvya ni mipitile yuze iyayako. Tukatuma ama Baibo ni mpapulo zyuze ukuomvya yamotoka, amato, na masitima. Cii cikupiliula ukuti umu milungu inono sile, tungatuma impapulo uku ina itu na ya nkazi aaya uku vifulo ivyayela ukutali. Angalizi ya viputulwa, aina aaya muli ya Komiti ya Misambo, ya misyonali, na yauze, yakaapita ukuomvya indeke ukuyalanda amalyasi pa maukongano ya citungu nu kwazwa ivilongano. Aina aaya Umwiumba Ilikatungulula na ina yauze aakafuma uku maofesi yakalamba yakwe ya Nte nayo yakapita ukuomvya indeke ukuya-komelezya nu kusambilizya aina na yankazi. Vyonsi vii vikaazwa antu yakwe Yeova ukuya alemane.—Masa. 133:1-3.
ULULIMI NU MULIMO WA KUSENULA
10. Uzye Icizungu cikaomviwa uli umu nsi yonsi?
10 Umu nsita ya atumwa, antu aingi aikalanga umu mpanga zino aina Loma yateekanga yavwanganga iciGliki. Ndakai, antu aingi yakavwanga Icizungu umu nsi yonsi. Ibuku limwi (English as a Global Language) likati antu aingi umu nsi yonsi yakavwanga nanti ukuvwa Icizungu. Antu aingi yakasambililila Icizungu pano i cikaomviwa umu nsi yonsi pa kucita uculuzi, mu vikanza vya miteekele, ukusambilila vyakwe sayansi, nu kusambilila ivya kupangapanga.
11. Uzye Icizungu cavwa uli umulimo wa yantu yakwe Yeova?
11 Ukuomvya Icizungu umu nsi yonsi kwalenga kuti icumi cisalangane. Mpiti, impapulo zitu zyatandikiilepo ukuyako umu Cizungu. Antu aingi yaaziwelenganga pano aingi yaavwanganga Icizungu umu nsi yonsi. Nupya Icizungu i cikaomviwa pa maofesi itu akalamba. Nupya aina na yankazi aakafuma umu mpanga zipusane-pusane aamanya Icizungu yakaiza umu kusambiliziwa pa masukulu itu aayela uku Patterson, New York, U.S.A.
12. U mu ndimi zinga muno twasenula impapulo zitu, nupya amapulogalamu ya pa kompyuta yaatwazwa uli ukucita vivyo?
12 Nomba twakwata umulimo ukalamba sana uwakusimikila antu ilandwe lisuma umu nsi yonsi. Ali mulandu uno tukasenwila impapulo umu ndimi ukucila pali 700. Uzye cii cacitika uli? Ya kompyuta na ma pulogalamu ya pa kompyuta, wakwe MEPS, vyatwazwa ukuomba umulimo wakusenula. Ni cafumamo i cakuti, ya Nte Yakwe Yeova umu nsi yonsi yakauvwa “ululimi lusanguluke” ulwa cumi camuli Baibo nupya yaalemenkana.—Welengini Zefaniya 3:9.
AMASUNDE NU UPINGUZI WA MUVILYE
13, 14. Uzye amasunde nu kupingula kwa mu vilye kwatwazwa uli?
13 Amasunde ya ina Loma yavwile aina Klistu yakutandikilako umu nzila izingi kuti yaasimikila. Na ndakai kwene, amasunde ya mu mpanga izingi yakatwazwa lino tukusimikila. Amasunde ya mu mpanga ya United States yakaapeela antu insambu zya kuisoolwela ukwakupepa, ukuneena antu pali vino yaazumilamo, nu kukomaana capamwi umu kupepa. Cii caleenga ukuti aina amu United States yaaya nu untungwa wa kukomaana umu kupepa alino yakasimikila yauze vino yaasambilila. Nupya cii caleenga ukuti aina yaye nu untungwa wa kwangalila umulimo wa kusimikila umu nsi yonsi ukufuma uku maofesi yakalamba aayela umu mpanga ya United States. Kuya kwene, kwali insita zimwi zino yaayanga uku vilye kuti yakacingilile insambu izya kusimikila ilandwe lisuma. (Filipi 1:7) Nupya lino yakapingula na maumba ya antu yaalondanga ukuyapoka insambu zya kusimikila, yaayanga ukuvilye vikalamba kuno yaayapingwilanga ningo.
14 Umu mpanga zyuze namo, twayanga uku vilye ukuti tukacingilile insambu zitu izya kupepa Yeova nu kusimikila. Ndi yakapingula yafilwa ukupingula ningo, twayanga uku vilye vikalamba ivikapingula imilandu ya mu nsi yonsi. Ilingi tukaaya uku cilye cikalamba cino yakaama yakuti Icilye ca ku Ulaya Icikalolekesya pa Nsambu Zya Yantunze (European Court of Human Rights). Lino twafisile umu Juni umwaka wakwe 2014, kwali imilandu 57 ino yatupingwilile ningo umu cilye ciici, nupya vino icilye kwene cii capingula, impanga izingi umu Ulaya zilinzile ukuuvwila. Nanti icakuti ‘amu nko zyonsi yaatupata,’ amasunde ya mu mpanga izingi yaatwazwa ukuya nu untungwa wa kupepa Yeova.—Mate. 24:9.
IVIOMBELO VYA NDAKAI IVYATWAZWA
15. Uzye inzila zya mipulintile zyazipilako uli, nupya cii catwazwa uli?
15 Inzila zipya izya kupulintilamo zyatwazwa ukusimikila ilandwe lisuma uku yantu aingi cuze. Pa myaka ingi, antu yaomvyanga imipulintile ino yapanzilwe nu monsi uwizina lyakuti Yoanesi Gutenibegi apiipi nu mwaka wakwe 1450. Nomba pa myaka 200 iyapitapo, imipulintile yaalunduluka umu nzila izingi. Kwizile kuya imipulintile ipya; lyene, ukupulinta kwizile ikwangupala nupya kwazipiileko. Nupya, cizile icangupala sana ukupanga amapepala na amabuku. Uzye ivintu kwene vii ivyasenwike vyalenzile kuti ciye uli uku mpapulo zitu? Umu mwaka wakwe 1879, Ulupungu Lwa Mulinzi ulwakutandikilako lwapulinsilwe umu Cizungu. Lutaakweti ivikope, nupya amakoope 6,000 aapulinsilwe. Ndakai, Ulupungu Lwa Mulinzi lukapulintwa umu ndimi ukucila pali 200. Lukakwata ivikope ivisuma sana, nupya ukucila apa makoope 50 milyoni yakapulintwa lyonsi lino yapanga ulupya.
16. I viombelo ci ivyatwazwa ukusimikila umu nsi yonsi? (Lolini icikope cakutandikilako.)
16 Ivintu ivingi ivyapangwa pa myaka 200 iyapitapo vyavwa antu yakwe Yeova ukusimikila ilandwe lisuma. Twati-tulumbula mpiti amasitima, yamotoka, ni zyandeke. Nomba kwaya na majinga, ya taipilaita, ya masyini yakulembelako Ivilembo vya mpafu, ya telegalafu, ama foni, ama kamela, ya masyini yakukopelako amazwi, ya masyini yakukopelako ama vidyo, wayalesi, TV, ma sinema, ya kompyuta, na Intaneti. Nanti cakuti asi ya Nte Yakwe Yeova aapanga ivintu vii, yakaviomvya ukupangilako ama Baibo ni mpapulo zyuze umu ndimi izingi nu kusimikila umu nsi yonsi. Umu nzila kwene ii, “yakaamwa umukaka wa antu amu nko,” wakwe vino casoowilwe muli Baibo.—Welengini Ezaya 60:16.
17. (a) Uzye usoowelo uwaya umwibuku lyakwe Ezaya 60:16 wafikiliziwa uli? (b) U mulandu ci uno Yeova akaalonda kuti twaombela pamwi nawe?
17 Ukwaula nu kutwisika Yeova aakatungulula umulimo witu uwa kusimikila. Yeova ataatupeela umulimo uu pa mulandu wakuti atanga auombe ndi tutavwilizyeko, lelo a pa mulandu wakuti watutemwa nupya akalonda kuti twaomba nawe. Ndi tukusimikila, tukalanga ukuti twamutemwa nu kuti twatemwa antu yanji. (1 Kol. 3:9; Mako 12:28-31) Tukataizya sana Yeova ukuti akaatwazwa umu mulimo wakusimikila umu nsi yonsi. Fwandi lekini lyonsi lino twakwata isyuko twasimikila antu pali Yeova nu Wene wakwe!
^ par. 1 Ukutandika umupiipi nu mwaka wakwe 1870, antu yakwe Yeova yayamanga ukuti Asambi Yakwe Baibo. Umu 1931, yaatandike ukuomvya izina lyakuti Inte Zyakwe Yeova.—Eza. 43:10.


c: text/html

text:
AKATAMBO KA WAKULAMA (AKAKUSAMBILILAMO) May 2016 | Ili Umukwabenu Afwa
Muli yiyi makashini muli ne fiputusha fya kusambililamo ukufuma pa 27 June ukufika pa 31 July, 2016.
COVER SUBJECT
Ili Umukwabenu Afwa
Kani umuntu angacefyako shani ukubombomana? Kani kuliko ubucetekelo ubuli bonse ku bakwabesu abafwile?
COVER SUBJECT
Kani Ukubombomana Kubipile?
Findo mungacita kani bambi balabila ati ukubombomana kwenu kwacilamo lukoso?
COVER SUBJECT
Ifyakucefyako Ukubombomana
Mu Baibolo muli ukufunda ukofweleko abengi.
COVER SUBJECT
Ifyakusangalasha Ababombomene
Ne fibusa ifipalamishe tekuti fishibepo ifyakusangalasha abafwilwa.
COVER SUBJECT
Abafwile Bakabuuka!
Kani uku ukulaya kwa mu Baibolo kukacitika?
Mulukupanga Umutende mu Nshila ya Butemwe
Cindo mwelelwe ukufwaisho’kukonsha? Kani kuboneka uwakubulo’mulandu, ukushinina uwabifishe, neli fimbi lukoso?
“Kamuyeni, . . . Mukalukusambisha Imishobo Yonse ya Bantu”
Ifyasuko ku fyakwipusha fine filabuulishisha abalukukonsha ukushimika kwa baYesu muli shishino inshiku.
Mungasalululapo Shani Ifyakucita?
Findo mungacita kani Baibolo tailabilepo mu kushinkamika pa fintu mulukufwayo’kusalululapo?
Kani Baibolo Icalula Amekalilo Enu?
Mboni umo alilekelo’kuteya ifyakwangala fya kushitikapo, ukupeepa fwaka, ukupendwa, ne kupyungisha imiyanda mu nshila iitayelelwepo pakweba’ti abatishiwe, pano alisangene ati kwali na cimbi icamukateshe makosa ukuleka.
Tungabwenamo Makosa Muli Fyefyo BaYawe Batupeela
Findo fingatulengesha ukubulo’kubwenamo makosa muli fyefyo baYawe batupeela?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ifi Ukubulo’kuba aba Bucine Kungamukumeni
“Fimbi ificitika filakatasha ica kweba’ti filapengela lukoso ukubulo’kuba uwa bucine pakweba’ti ufishiliishe.”—Ba Samantha, aba ku South Africa.
Kani na mwebo mwasuminishako kuli yayo amashiwi? Pa mpindi imo, fwense tulipitilepo mu fintu ifyatukateshe, koti ni fyefyo cali kuli ba Samantha. Ifi tucita ili twaeshiwa ukubulo’kuba aba bucine filabuulishisha ifi tucindikile makosa. Ku cakubwenako, kani tatufwayapo ukwanshiwe’nsoni, tungabona ati ukubulo’kuba uwa bucine kuli lukoso bwino. Pano, ili bambi baishiba bucine, ififumamo mu kubulo’kuba uwa bucine filabipa makosa. Langulukeni pa fyakonkapo.
UKUBULO’KUBA ABA BUCINE KULONAALA BUCIBUSA
Ifibusa filapengela ukucetekelwa pakweba’ti bucibusa bwabo bukose. Kani abantu babili balilicetekele, balaba abakakulukile ili bali pamo. Pano palapite’mpindi pakweba’ti umuntu acetekele umubyakwe. Abantu balalicetekela kani balukusangwa pamo, kani balukulabila bucine pa kwambaala, kabili kani balukucita ifya kubulo’kulitemwa. Pano, kani umo acita lukoso icintu cimo icilukulangisha ati talipo wa bucine, umubyakwe angaleka ukumucetekela. Kabili ili umuntu aleka ukucetekela umubyakwe, ciikateshe ukumucetekela nakabili.
Kani mulitumpaikilwepo ku muntu woyo mwalukulanguluka ati ali cibusa iciweme? Kani efi cali, mwalyumfwile shani? Ukwakubula ne kukanika, mwalisoomenwe ukwakuti! Ukumfwe’fyo kwali cabe bwino. Mu cinenene, ukubulo’kuba uwa bucine kungonaala na bucibusa ubwali ubuweme makosa.
UKUBULO’KUBA UWA BUCINE KULAMBUKILA BAMBI
Ili ba Robert Innes, ba plofesa aba pa University of California, bafwailishe ifyebo fimo, balisangene ati “ukubulo’kuba uwa bucine kulambukila bambi.” Popele, ukubulo’kuba uwa bucine tungakupalanya ku bulwashi ubwambukila. Kani mulukusangwa ne muntu uutalipo wa bucine, na mwebo “mungambula ubulwashi” bwa kubulo’kuba uwa bucine.
Findo fingamofweniko ukulukuli aba bucine impindi shonse? Baibolo eingamofweniko. Mwane, boneni ukufunda kwa mu Baibolo ukungamofweniko.


text:
Uzye Mukalola Ukuti Cacindama Sana Ukusambilizya Yauze?
“Nemo namamupeela amalango asuma.”—MAPI. 4:2.
INYIMBO: 45, 44
1, 2. U mulandu ci uno tulinzile ukusambilizya yauze ukuombako imilimo yakwe Leza?
UKUKOSOOLA ilandwe lisuma ilya Wene ali mulimo uno Yesu wacindike sana. Nomba wasumbanga ni insita ikulu ukusambilizya yauze ukuti yaye acemi nupya yakasambilizya. (Mate. 10:5-7) Nanti cakuti Filipi waombesyanga umu mulimo wa kusimikila, wazwilizye ana yakwe 4 akazyana pakuti yaomvya ningo Amalembelo lino yakusimikila icumi uku yantu yauze. (Mili. 21:8, 9) Uzye ukusambilizya kwa musango uu kwacindama uli na ndakai kwene?
2 Antu aakapokelela ilandwe lisuma umu nsi yonsi ndakai yakuvulilako sile. Apya aatali yawatiziwe yalinzile ukumanya ucindami wa kuisambilizya Baibo. Yalinzile nu kusambiliziwa ningo ukusimikila ilandwe lisuma uku yantu yauze nu kusambilizya icumi. Umu vilongano vino twayamo, aina yalinzile ukukomeleziwa ukuti yaombesya pakuti yafikepo ukusontwa ukuya ya eluda nanti aomvi umu cilongano. Ndi cakuti Aina Klistu atiyaomba imyaka ingi yakuomvya “amalango asuma,” yangazwa apya ukulunduluka.—Mapi. 4:2.
MWASAMBILIZYA APYA IVYAKUISAMBILIZYA BAIBO
3, 4. (a) Uzye Paulo walondolwile uli ukulemana ukwaya pa kusambilila Amalembelo nu kuomba ningo umu mulimo wa kusimikila? (b) I vyani vino tulinzile ukutandikilapo ukucita lino tutatala twakomelezya yano tukasambilizya Baibo ukuti yaisambilizya Baibo?
3 Uzye ukuisambilizya Amalembelo kwacindama uli? Tukazana icasuko umu mazwi yano Paulo walembiile Aina Klistu uku cilongano ca ku Kolose. Walemvile ati: “Swemo tukamupepela, kufuma pa wanda uno tuvwile vya pali mwemwe. Tukulenga Leza kuti amupeelesye umanyililo wa kucita kulonda kwakwe, mu mano yonsi nu kuvwikisya vino umupasi wamuzilo ukapela. Lyene mulaya na maka akwikala ndi vino [Yeova] akalonda nga lyonsi mulacita vintu vino vikazanzya Mwene. Mu umi winu mulacita visuma, nupya namwe mulakula mukumanyikisya [Leza].” (Kolo. 1:9, 10) Ukumanya vii, kwali nu kulenga aina Kolose ukuya “na maka akwikala ndi vino [Yeova] akalonda.” Cii cali nu kulenga kuti yatwalilile ‘ukulacita ivisuma,’ lino yakusimikila ilandwe lisuma. Umuomvi wakwe Yeova alinzile ukuisambilizya Baibo lyonsi pakuti aomba ningo. Tulinzile ukwazwa asambi ukumanya icisinka cii.
4 Lino tutatala twazwilizya yauze ukutandika ukuisambilizya Baibo, tulinzile ukutandikilapo ukuisambilizya nu kulola usuma uwayamo. Fwandi tulinzile ukupekanya ningo ivya kuisambilizya. Mungayuzya mweineco muti: ‘Ndi cakuti antu yano nkusimikila yatandika ukulanda vino yakwelenganya ivisiuvwana ni visambilizyo ivyaya umu Malembelo nanti ndi yuzya amauzyo akome, uzye ningasuka ukuomvya Baibo? Uzye ndi nawelenga pali vino Yesu, Paulo, na yauze yazizimizyanga umu mulimo wa kusimikila, uzye nkaelenganya sana pali vino ningayakolanya?’ Swensi kwene tulinzile ukusambiliziwa nu kulungikwa ni vyeo ivyaya umwi Zwi Lyakwe Leza. Nupya ndi tukunena yauze pa visuma vino twazana pa mulandu nu kuisambilizya Baibo, tungayakomelezya ukuti nayo yazana ivisuma lino yakuisambilizya ningo ivyaya umu Malembelo.
5. Landini pali vino umwi angacita pa kwazwa umusambi ukuti aisambilizya Baibo lyonsi.
5 Limwi munguzya muti, ‘Uzye ningasambilizya uli umusambi pakuti aisambilizya Baibo lyonsi?’ Icakutandikilako, mungamulanga ivya kucita pakuti aipekanya lyonsi lino mutatala mwaya uku kumutungulula isambililo. Limwi mungamunena ukuwelenga Ivyeo navyuze umwi buku lya kuti Uzye Baibo Ikasambilizya Ukuti Uli? nu kuwelenga amalembelo alimo. Mwazwini ukupekanya ukulongana ala akweti uyo wakuya asukapo pa kulongana. Mukomelezyini ukuti awelenga Ulupungu Lwa Mulinzi na Loleni! lyonsi lino wapokelela impapulo zizyo. Ndi cakuti umu lulimi lwakwe mwaya Watchtower Library nanti Watchtower ONLINE LIBRARY, mungamulanga ivyakucita pakuti aomvya iviombelo vii ukwasuka amauzyo amuli Baibo. Ndi cakuti mukucita vivyo, ukwaula nu kutwisika umusambi winu alatandika ukutemwa sana ukuisambilizya Baibo.
6. (a) Uzye mungazwa uli umusambi ukutandika ukutemwa sana Baibo? (b) Uzye umusambi alacita uli ndi cakuti watemwa sana Amalembelo?
6 Ukuya kwene, tutalinzile ukupatikizya umuntu ukuwelenga nu kuisambilizya Baibo. Lelo, lekini twaomvya iviombelo vino iuvi lyakwe Yeova likatupeela ku kwazwilizya asambi ukutemwa sana Baibo. Umukuya kwa nsita, cingalenga ukuti asambi aaya nu ufuma cumi yalanda wakwe vino kalemba wa masamu walanzile ati: “Lelo nemo natemwisya ukukupalamila, we Leza! Akuli wewe we [Yeova] akuno nemo nazina.” (Masa. 73:28) Umupasi wakwe Yeova ulatwalilila ukwazwa asambi yamusango uo.
MWASAMBILIZYA APYA IVYA KUSIMIKILA NU KUSAMBILIZYA
7. Uzye Yesu wasambilizye uli ya kakosola yilandwe lisuma? (Lolini icikope cakutandikilako.)
7 Muli Mateo icipande 10, tukazana vino Yesu wanenyile atumwa yakwe 12. Ukucila ukulanda sile icilande lande, walandanga pa visinka ivicindame. [1] Atumwa yasumvile sana amano kuli vino Yesu wayasambilizyanga pali vino yangaasimikila ningo. Lyene atumwa yaile umu mulimo. Lino yaweni inzila zino Yesu waomvyanga, nayo izile yaya yakasambilizya yasuma sana. (Mate. 11:1) Tungasambilizya asambi yakwe Baibo ukuya aomvi yasuma ailandwe lisuma. Lekini lyene tusambilile pa nzila ziili zino tungaomvya pa kwazwa apya.
8, 9. (a) Uzye Yesu wacitanga uli pa kusimikila? (b) Uzye tungazwa uli ya kakosola apya pakuti yakolanya vino Yesu wacitanga pa kulanzyanya na antu?
8 Mwalanzyanya na antu. Yesu walandanga uku muntu wenga na wenga pa Wene. Walanzyanyizye ningo sana nu mwanaci pa cifula cakwe Yakobo icayelile umupiipi nu musumba wa Sika. (Yoa. 4:5-30) Nupya walanzile na Mateo Levi, kasonkesya wa misonko. Amabuku ya malandwe yataalanda sana pa kulanzyanya kwene kuu, lelo Mateo wazumile ulwamo lwakwe Yesu nu kuya umulondezi wakwe. Mateo na yauze yuvwile kuno Yesu wavwanzile pa nsita itali lino yakweti icimulo umu ng’anda yakwe Mateo.—Mate. 9:9; Luka 5:27-39.
9 Pa nsita yuze, Yesu wavwanzile na ucuza kuli Natanaeli, aatacindike antu aaku Nazaleti. Lelo, Natanaeli wasenwile myelenganyizizye yakwe. Wapingwilepo ukuvwa kuli vino Yesu umonsi uwafumile uku Nazaleti wasambilizyanga. (Yoa. 1:46-51) Fwandi tulinzile ukusambilizya yakakosola apya pakuti yalanzyanya na antu na ucuza nupya ala yatiyateeka umwenzo. [2] Yayo yano tukaazwilizya ukucita vii, yalaya ni nsansa ukuilolela aeneco kuno antu ya myenzo ya ufuma cumi yakupokelela icumi pa mulandu wa kuyasumbako mano alino nu kuomvya amazwi ya cikuuku.
10-12. (a) Uzye Yesu wacitanga uli pakuti atwalilile ukusambilizya antu alondanga ukusambilila api landwe lisuma? (b) Uzye tungazwa uli ya kakosola apya ukuzifya imisambilizizye yao?
10 Mwasambilizya aangatemwa ukuvwa. Yesu wakweti insita inono sile iya kusimikila. Lelo, wasumbanga insita ikulu ukusambilizya antu alondanga ukusambilila api landwe lisuma. Pa nsita imwi Yesu wasambilizye iumba lya yantu ala ali umu wato. Pa nsita kwene iiya, walesile ukuti Petulo avuwe inswi izingi umu cizungusyo nu kumunena ati: “Kufuma ndakai umavuwanga antu.” Uzye icacitiike icani pa mulandu na mazwi yano Yesu waomvizye na vino wacisile? Petulo pamwi na yauze “yakulila mato ku cituntu, yasya vyonsi, yamulondela.”—Luka 5:1-11.
11 Nikodemo, uwaombelanga umu cilye cikalamba wizile atemwa vino Yesu wasambilizyanga. Walondanga ukusambilila ivingi nomba watinanga vino antu yali nu kulanda ndi yamulola kuno akulanda na Yesu. Yesu waomvizye ningo insita, wakomaanyile na Nikodemo usiku ukutaali antu. (Yoa. 3:1, 2) I vyani vino tungasambilila uku vintu kwene vii ivyacitiike? Mwana Leza wapatulanga insita ukuti azwe umuntu wenga na wenga ukulundulula utailo. Fwandi naswe tulinzile ukuswilila kuli yano twasimikile nu kutandika ukutungulula amasambililo kuli yano yangatemwa ukusambilila.
12 Ya kakosola apya yangazifya imisambilizizye yao ndi cakuti tukuomba nayo umu mulimo wa kusimikila. Tungayazwa ukuti yaiusya antu aakalanga nanti panono sile ukuti yangatemwa ukusambililila. Tungalenga ya kakosola apya ukuti tuombe nayo lino tukuswilila kuli yano twasimikile na lino tukuya uku kutungulula amasambililo. Ndi tukuyasambilizya vii nu kuyakomelezya, yakasimikila apya yalaalondesya ukusambilizya antu angatemwa ukusambilila Baibo nu kutandika ukutungulula amasambililo. Nupya yalasambilila ukukana fupulwa zuwa, lelo yalatwalilila ukuzizimizya umu mulimo wa kusimikila.—Gala. 5:22; lolini akambokosi akaakuti “ Ukuzizimizya Kwacindama.”
MWASAMBILIZYA APYA UKWAZWA YA KAPEPA YAUZE
13, 14. (a) Uzye mukaelenganyapo uli pa yantu alembwa muli Baibo aipeelisye ukuti yazwe yauze? (b) Uzye mungasambilizya uli apya na acance ukuti yalanga ukutemwa uku ina na ya nkazi umu cilongano?
13 Amalyasi aaya muli Baibo yakalanga isyuko lino twakwata ilya kulanga vino ‘twatemwana’ na ina alino na vino tukaazwana. (Welengini 1 Petulo 1:22; Luka 22:24-27.) Mwana Leza watuuzile vyonsi vino wakweti, ukwikako sile nu umi wakwe, pa kutumikila yauze. (Mate. 20:28) Dokasi “wasumvile insita yakwe yonsi mu kuomba milimo isuma nu kukumbusuka apina.” (Mili. 9:36, 39) Maliya, nkazi wa ku Loma, “watumikilanga cuze” amu cilongano. (Loma 16:6) Uzye tungazwa uli apya ukumanya ucindami uwaya umu kwazwa aina na ya nkazi?
14 Aina Klistu aombela Leza pa nsita itali yangaamako apya ukuti yapitile pamwi uku kutandalila alwale na akoloci. Ndi calinga, avyazi yangasenda ana yao uku kutandala kwa musango uu. Ya eluda yangaombela pamwi na yauze umu cilongano nu kusininkizya ukuti akoloci yakukwata ivyakulya ivisuma alino nu kuyazifizya amang’anda. Ndi cakuti caya vivyo, acance na apya umu cilongano yangasambilila ukulanga icikuuku kuli yauze. Eluda umwi watandalilanga ya Nte aikalanga umu cifulo cino yasimikilangamo, ndi yakusimikila. Umwina uwacance uwaombanga na eluda wiyo wasambilile ukuti yonsi umu cilongano yalinzile ukuyuvwa ukuti yatemwikwa.—Loma 12:10.
15. U mulandu ci uno ya eluda yalinzile ukusumbila sana amano kuli vino aonsi yakulunduluka umu cilongano?
15 Vino Leza akaomvya aonsi ukuti yasambilizya umu cilongano, cacindama ukuti aina yaezya na maka ukuya ya kasambilizya yasuma. Ndi mwemwe ya eluda, uzye mungaezya ukuvwako lino umuomvi akupituluka umwi lyasi lino ali nu kulanda? Ukucita vivyo kungalenga asambilile ukuya kasambilizya musuma.—Neem. 8:8. [3]
16, 17. (a) Uzye Paulo walangilile uli ukuti walondanga ukwazwa Timoti ukulunduluka? (b) Uzye ya eluda yangaasambilizya uli ningo yayo alaya acemi umu cilongano uku nkoleelo?
16 Ndakai kukalondekwa sana ya kacema umu vilongano, nupya yaayo aalaomba umulimo uu uku nkoleelo yalinzile ukusambiliziwa. Paulo walondolwile vino ukusambilizya kulinzile ukuya, lino wanenyile Timoti ati: “We mwanane mu utailo. Komeleka mu cikuku cino twakwata muli Klistu Yesu. Maila aingi ukauvwa nkusambilizya pa manso yakwe yakambone aingi. Lyene ndakai nkulonda kuti wemo ulasike mulimo uu ku antu atailwe, yano angasambilizya antu yauze.” (2 Tim. 2:1, 2) Timoti wasambilile ivingi lino waombanga pamwi nu mutumwa, uwali eluda. Lyene Timoti waomvyanga imisambilizizye ino Paulo waomvyanga umu mulimo wa kusimikila ni milimo yuze yakwe Leza.—2 Tim. 3:10-12.
17 Paulo wasambilizye Timoti ningo sana. Wamusendanga kuno wayanga. (Mili. 16:1-5) Ya eluda yangaakolanya Paulo lino yakusenda aomvi uku kucema amu cilongano ndi calinga. Ndi ya eluda yakucita vivyo yakaazwa aina ukuilolela vino yalinzile ukusambilizya, kuya nu utailo, ukuteeka umwenzo, alino nu kutemwa, imiyele ino angalizi yalinzile ukukwata. Inzila kwene ii ikaazwilizya ukusambilizya aalaya acemi uku nkoleelo, aalasakamala “mauvi yakwe Leza.”—1 Pet. 5:2.
USUMA UWAYA UMU KUSAMBILIZYA YAUZE
18. U mulandu ci uno mulimo wa kusambilizya yauze ulinzile ukuyela ucindame sana kuli sweswe?
18 Ukusambilizya yauze kwacindama sana ndakai pa mulandu nu kuvulilako kwa milimo umwi uvi lyakwe Yeova. Vino Yesu na Paulo yasambilizyanga yauze vingatwazwa na ndakai kwene. Yeova akalonda ukuti aomvi yakwe ndakai yasambiliziwa ningo pakuti yaomba ningo imilimo umwi uvi. Leza watupeela isyuko lya kusambilizya apya ukuti yamanye ivikalondekwa pakuti yaomba ningo umu cilongano. Lino ivintu vikwipilako umu nsi alino nu mulimo wa kusimikila ukukulilako, umulimo wa kusambilizya nao ukalondekwa ukuombwa zuwa sana pano wacindama.
19. U mulandu ci uno mungasininkizizya ukuti ukuombesya kwinu lino mukusambilizya yauze umu mulimo wakwe Yeova kulalenga ukuti ivintu vizipe?
19 Ukuya kwene ukusambilizya yauze kukasumba insita nupya kukalondeka ukuombesya. Nomba Yeova nu mwanakwe Yesu yalatwalilila ukututungilila nu kutupeela amano pakuti twasambilizya ningo yauze. Tulaya sana ni nsansa ukulola vino yano tukusambilizya ‘yakuombesya.’ (1 Tim. 4:10) Si lekini ukuti naswe kwene cila muntu tutwalilile ukulunduluka umu mulimo uno Yeova watupeela.
^ [1] (palagalafu 7) Pa visinka vino Yesu walanzile paali na vii: (1) Mwasimikila ivya cumi. (2) Mwaomvya sile vino Leza akamupekanyizizya. (3) Mutalinzile kupaazyanya na yano mukusimikila. (4) Mwataila Leza lino yakumikanya. (5) Mutauvwa intete.
^ [2] (palagalafu 9) Umwi buku lyakuti Nonkelenimo mu Masambililo ya Isukulu lya Butumikishi Ilya Bulesa, pa mafwa 62-64, mwaya ivyeo ivisuma sana ivikalanda pa kulanzyanya ningo na antu umu mulimo wa kusimikila.
^ [3] (palagalafu 15) Umwi buku lyakuti Nonkelenimo mu Masambililo ya Isukulu lya Butumikishi Ilya Bulesa, pa mafwa. 52-61, pakalondolola imiyele isuma sana ino ya kalanda ya malyasi uku yantu yonsi yalinzile ukukwata.


text:
IFYEBO NA FIMBI
Ishina Lya BaLesa—Ifyakulipyungisha na Fyefyo Lyalula
BAIBOLO yenu ilyalwile shani Amasamo 83:18? Baibolo ya ciLamba ilalabila ati: “Ati besibe ati mwebo mweŋka, mwemuli nesina lyabaYawe [baYehova], nimweBacilile lukoso napacalo conse.” AmaBaibolo ambi alalabila koti ni fyenke’fyo. Nangabe’fyo, amaBaibolo aengi taashimbulapo ishina Yehova. Apeelelwe ukuba ishina Yehova alabikapo amashina abuleme aya “baShikulu” neli “baLesa.” Kani nindo yelelwe ukuba apa apakupenda? Kani lishina lya buleme neli lishina Yehova?
Apa apakupenda palalabila pe shina. Apa apakupenda, ishina ililibelele lilasangwa mu ciEbeya umu ifingi ifili mu Baibolo fyalembelwemo pa kutanga. Lilalembwe’fi יהוה (YHWH) mu ciEbeya. Mu ciLamba, ili ishina lilashimbulwa ati “baYawe,” [baYehova]. Mba pano ili ishina lilashimbulwa lukoso pamo apakupenda mu Baibolo? Koku. Mu Malembo aciEbeya umu Baibolo yalembelwemo pa kutanga lilasangwamo ukufika ku miku 7,000!
Kani ishina lya baLesa lilicindeme shani? Langulukeni pe tembelo ilyasambishe baYesu Klistu. Ifi efi litatika: “MwebaWisifwe abakwiulu, isina lyenu licindikwe.” (Matayo 6:9) Ili paapitile impindi, baYesu balitembele kuli baLesa ati: “Tata ŋgamulemye isina lyenu!” BaLesa balyasukile ukufuma kwiulu ati: “Ndililemesye akale, kabili ŋkalilemya libili.” (Yoane 12:28) Namulifyefyo, ishina lya baLesa lilicililepo ukucindama. Pano nindo abakwalula bambi bafumishemo ishina mu Baibolo umu lyelelwe ukuba ne kubikamo amashina abuleme?
Kuli imilandu ibili iikulu. Uwa kutanga, abengi balalabila ati ishina talyelelwepo ukulipyungisha nipakuti bukumo talishibikilwepo bwino ifi lyalukushimbulwa pa kutanga. Mu ciEbeya tamwalipo amavawelo (a,e,i,o,u). Namulifyefyo, bukumo takulipo uungalishimbula koti ni fyefyo ifi abantu abaaliko mu mpindi balukulembelamo Baibolo balukushimbula YHWH. Lomba pano, kani ici cingatucicila ukupyungisha ishina lya baLesa? Mu mpindi sha Baibolo, ishina Yesu cipale lyalukushimbulwa ati Yeshua neli Yehoshua—takulipo uungalishimbula fyenke’fyo ifi lyalukushimbulwa. Nangabe’fyo, abantu mu calo conse muli bulelo balashimbula ishina Yesu koti ni fyefyo abengi baliishi mu mulaka wabo. Tabakaanapo ukulipyungisha pakuti tabeshipo ifi lyalukushimbulwa mu mpindi ya basambile. Koti ni fyefyo, kani mwaya ku calo cimbi, mungasangana ati ishina lyenu lilashimbulwa fimbi mu mulaka umbi. Popele, ukubulo’kwishiba bwino ifi ishina lya baLesa lyalukushimbulwa akale taulipo mulandu wa kukaninapo ukulipyungisha.
Umulandu wa bubili uubafumishamo ishina lya baLesa mu Baibolo ulalabila pa fyakutantaka ifyalukulondwa ne baJuda. Abengi balisumine ati ishina lya baLesa talyelelwepo ukushimbulwa. Ili ilangulushi lilibeleko nipakuti tabeshibilepo bwino ifi ifunde lya mu Baibolo lyalula ililabila ati: “Tekulape’sina lyabaYawe [baYehova] Lesa wobe ukwakubepa; pakuti baYawe [baYehova] tesi bamwebe ati wakubulo’mulandu uyo uwakulape’sina lyabo ukwakubepa.”—Ifyakufuma 20:7.
Ili ifunde lilakaanya ukupyungisha ishina lya baLesa mu nshila iitayelelwe. Mba pano, kani lilakaanya ukupyungisha ishina lya baLesa mu mucinshi? Koku. Abalembeshi ba Malembo aciEbeya (“Ukulayana kwa Kale”) baali balalume babucetekelo abalukulonda amafunde baLesa bapeele ku baIsilaeli. Pano, impindi ishingi baalukupyungisha ishina lya baLesa. Ku cakubwenako, balukulishimbula mu nyimbo ishalukwimbwa ne mabumba pa kupempela. BaYehova Lesa balifundile abalukubapempela ukulukulilila kwi shina lyabo, kabili ababucetekelo balyumfwilile. (Joeli 2:32; Ifyacitilwe 2:21) Namulifyefyo, abaKlistu muli bulelo tabakaanapo ukupyungisha ishina lya baLesa mu mucinshi, koti ni fyefyo baYesu bacitile.—Yoane 17:26.
Abakwalula Baibolo balabifya makosa pa kufumyamo ishina lya baLesa ne kubikamo amashina abuleme. Balalenga baLesa ukulukuboneka koti bali ukutali makosa kabili tabalamapo abantunshi. Pano Baibolo ilababuula abantunshi ati balyelelwe ukupalamina kuli baYehova. (Amasamo 25:14) Langulukeni pa cibusa cenu ici mutemenwe makosa. Mba mungatemwanshanya shani kani tamwishipo ishina lya cibusa cenu? Koti ni fyefyo, ukwakubula ukwishiba ishina lya baLesa, kani abantu bangaba ifibusa fyabo? Nakabili, abantu kani tabalukupyungishapo ishina lya baLesa, tabeshibapo ubune bwa liko na fyefyo lyalula. Kani ishina lya baLesa lilaalule’ndo?
BaLesa balibuulishishe ifi ishina lyabo lyalula ku mupyungishi wabo uwabucetekelo Mose. Ili Mose aipwishe pe shina lya baLesa, baYehova balyasukile ati: “NDI BABO ABA NDI!” (Ifyakufuma 3:14) Baibolo iibeta ati Rotherham ilaalula amashiwi aya ati: “Nkalukuba conse ici natemwa.” Popele baYehova bangaba fyonse lukoso koti ni fyefyo ifilukupengelwa ukweba’ti bacite koti kufwaya kwabo.
Ngatulabile ati mulikwete amakosa akuba fyonse ifi mulukufwaya ukuba. Kani findo ifi mungacitila ababyenu? Kani umubyenu alwala ukwakuti, mungaba badokotala ne kumuposha. Umbi naye kani takwetepo indalama, mungaba ne bubile ne kumupeelako amaboni. Bucine bwa kweba’ti fyefyo tekuti ficitwepo pakuti tamukwetepo amakosa akucite’fyo. Na fwebo fwense tatukwetepo amakosa akucite’fyo. Ili mulukusambilila Baibolo, mukakankamana ukubona ifi baYehova baba fyonse lukoso ifi bafwaya ukuba pa kufishapo ukulaya kwabo. Kabili cilabomfwisha bwino ukupyungisha amakosa abo pakuti pali babo ababatemenwe. (2 Ifyebo 16:9) Iyi imibelo ya baYehova iyakuti ubune tabaishipo abo abatabeshipo ishina lyabo.
Mukubwenesha, ishina Yehova lilyelelwe ukupyungishiwa mu Baibolo. Ukwishiba ifi lyalula kabili ne kulipyungisha mu kupempela kwesu e fintu ificindeme mu kupalamina kuli baWishifwe aba kwiulu, baYehova. *
^ par. 3 Kani mulukufwaya ifyebo na fimbi pe shina lya baLesa, ifi lyalula, ne mulandu twelelwe ukulipyungishisha mu kupempela, boneni bloshuwa ya Ishina lya Bulesa Ilikatwalilila Kuli Pe na Pe, iya mu Cibemba iitulishiwa na Bamboni sha baYehova.


text:
BUUMI BWA BWINEKLSITU
Amwiishe Cakushika Pamoyo Kusebensesha Libuku lya “Amuzumanane Kukkala Muluyando Lwa Leza”
MULANDU NCOCIYANDIKILA: Kwaamba ayi bantu balambile Yehova munshila njasuminisha, balyeelete kwiiya alimwi akukonkela njiisho shakwe. (Isa. 2:3, 4) Libuku lya “Luyando lwa Leza”, ndibuku lyabili lyakwiiya licafwa shikwiiya Baibo kushiba mbweenga wasebensesha njiisho shakwe Lesa mubuumi bwakwe. (Ebu. 5:14) Ndyetutokwiisha tulyeelete kweelesha kumushika pamoyo kwaamba ayi nshatokwiiya shimucafwe kwaalula buumi.—Loma. 6:17.
NSHEENGA TWACITA:
Amulibambile kabotu akuyeeya shitoyandika shikwiiya wanu. Amubambe miipusho yeenga yamucafwa kushiba nshatoyeeya alimwi ambwalinyumfwa pamakani ngatokwiiya.—Tusi. 20:5; be-CG 259
Kwaamba ayi mucafwe shikwiiya wanu kubona mpindu yakusebensesha njiisho shamu Baibo amusebenseshe makani ali mutubokosi tuli mulibuku lyoonse
Amucafwe shikwiiya kushiba mbweenga wayeeya pashintu nshotweelete kusala kweelana anjelacaamba yesu, ono sombi mutamulwiti nshaeelete kusala.—Gala. 6:5
Camaano amushibe na shikwiiya wanu ulicite lipenshi ndyaeelete kusebenselawo kwiinda mukusebensesha njiisho shimwi shamu Baibo. Calusuno amumuyuminishe kushiba kwaamba ayi na ulisuni Yehova ulyeelete kwaalula buumi bwakwe.—Tusi. 27:11; Joni. 14:31


text:
AMEKALILO ABUKLISTU
Ukubuuka Kwa Bafwile Kukabako Pakuti pa Mulubulo
Icakwanuka cilatulengesha ukwalakanya makosa pa mashuko tukalitemwesha kuntangiile pakuti pa mulubulo, aali koti kubuuka kwa bafwile. BaYawe tabaalukufwayapo abantu ukulukufwa. E mulandu imfwa ibelele cintu icitulengesha ukusomenwa makosa. (1 Koli. 15:26) BaYesu baalisomenwe makosa ili babwene abasambiile babo balukulila ili Lasalo afwile. (Yoa. 11:33-35) Pakuti baYesu bali koti ni bawishibo, tungacetekela ati baYawe nabo balasomenwa kani babona abantu balukulila pakuti pa kufwilwa abakwabo. (Yoa. 14:7) BaYawe balafwaisha makosa ati impindi ikafike ili bakalengesha abapyungishi babo abafwile ukuba ne mweo nakabili, kabili na fwebo tulyelelwe ukufwaisha iyo mpindi.—Jobo 14:
Pakuti baYawe tabali ni baLesa bakufulunganya, tungacetekela ati ukubuuka kukalukucitwa mu butende. (1 Koli. 14:33, 40) Pa mupunda wa kubombomana, tukasangalala pakuti pa kupokelela abafwile abakalukubuuka. Kani mulalakanyapo makosa pa bucetekelo bwa kubuuka, makosa makosa mu mpindi ya kulila? (2 Koli. 4:17, 18) Kani mulatoota baYawe pa kutupeela umulubulo na pali fyefyo babuulishishe mu Malembo ati abafwile bakaba ne mweo nakabili?—Abakolo. 3:15.
Pa bakwanu bonse ne fibusa, ni bani mufwaisha ukwisa mu kubonana nabo?
Pa balembelwe mu Baibolo ni bani mufwaisha ukwisa mu kubona ne kulabila nabo?


text:
Mānga ya 95: Muswelo Ufundija Yesu
DIFUKU dimo Yesu walombola muntu umo amba ufwaninwe kuswa mukwabo. Uno muntu waipangula Yesu amba: ‘Le mukwetu i ani?’ Bine, Yesu uyukile bilanga uno muntu. Uno muntu ulanga’mba, enka bantu ba ku musaka wabo ne kipwilo kyabo bo bakwabo. Tutalei byamunena Yesu.
Kitatyi kimo, Yesu wadi ufundija na mānga. Ye mwalongela pano. Wasekununa mānga ya Muyuda ne Mwine Samadia. Ketudi bafunde’mba Bayuda bavule kebasenswepo Bene Samadia. Ivwana mānga ya Yesu:
Difuku dimo Muyuda wādi wenda ku Yediko mu dishinda dya ngulu. Ino bangivi bāmukwata. Bāmwiba lupeto lwandi ne kumukupila kubwipi bamwipaye.
Kupwa, kitobo umo Muyuda wāiya mwishinda. Wāmona muntu mukupilwe’wa. Molangila, wālongele kika? Wāsasukila kufula kwa dishinda kaenda. Kupwa kwāiya muntu mukwabo, mwine Leza wa bine. Wādi Mwine Levi. Lelo wāimene? Mhm, nandi kāimenepo kukwasha muntu mukupilwe’wa. Tala kitobo ne Mwine Levi boba benda mu dishinda.
Ino tala udi na muntu mukupilwe’u. I Mwine Samadia. Wakwasha Muyuda. Wamwela lawa pa bilonda. Kupwa wakatūla uno Muyuda kwa kwitūkijija ne kundapibwa.
Aye upwa ino mānga, Yesu wanena muntu wamwipangulanga’wa amba: ‘Pa bano basatu, mulunda wa binebine wa uno muntu obākupile, lelo i ani? Lelo i kitobo’ni, i Mwine Levi’ni, nansha i Mwine Samadia?’
Muntu’wa walondolola’mba: ‘I Mwine Samadia. Aye wālongēle uno muntu biyampe.’
Yesu wanena’mba: ‘Ubanena biyampe. Nanshi kalonge muswelo umo onka ku bakwabo.’
Le kusenswepo muswelo wādi ufundija Yesu? Tukokeja kwifunda bintu bivulevule bya kamweno shi tuteja binena Yesu mu Bible, mwene i amo?
Luka 10:25-37.
Bipangujo
- Muntu umo waipangula Yesu kipangujo’ka ne mwanda waka?
- Yesu ufundijanga kitatyi kimo na bika, ne i bika byoketudi kala bafunde pa Bayuda ne Bene Samadia?
- Mu mānga yanena Yesu, i bika byatana Muyuda wadi wenda mu dishinda dya ku Yediko?
- I bika byalonga kitobo umo Muyuda ne Mwine Levi pa kupityila mu dishinda’dya?
- I ani ukwasha Muyuda mukupilwe pa kifwatulo’pa?
- Yesu wavuya namani mānga, i kipangujo’ka kyaipangula, ne mwana-mulume’wa walondolola namani?
Bipangujo bikwabo
- Tanga Luka 10:25-37.
Yesu wākweshe namani mwana-mulume mwipāne mu bijila alanguluke pa kyaba kya kumulondolola’tu ponka na ponka? (Luka 10:26; Mat. 16:13-16)
Yesu wāingidije namani byelekejo mwanda wa kufundula mfwatakani mu bemvwaniki bandi? (Luka 10:36, 37; 18:9-14; Tet. 1:9)


text:
Abasambile ba kutanga aba baYesu baalishibikilwe ati “bena-Klistu.” (Ifyacitilwe 11:26) Tabaalukupengelapo ukwishibikilwa kwi shina limbi ni pakuti kwali lukoso ubuKlistu bumo. AbaKlistu bonse lukoso baalisumiine ubusambishi buntu bumo ubwa baYesu Klistu, abo abatatikile ubuKlistu. Nga mu calici mwenu? Kani mulisumiine ati ifi bamusambisheni efi na baKlistu basambishe kabili ati efi ne basambile ba kutanga aba baKlistu basumiinemo? Mungeshiba shani kani ifi musumiinemo fya cine? Kuli inshila imo lukoso iingamofweniko, e kweba ati ukupyungisha Baibolo pa kwishiba ubusambishi bwa cinenene.
Langulukeni pali cici: BaYesu balicindikile makosa Amalembo. Baalukuabona ati Mashiwi abaLesa. Tabatemenwepo abacindikile makosa ifyakutantaka fya bantunshi ne kupufya ukufunda kwa mu Malembo. (Mako 7:9-13) Popele, tungalabila ati ifi abasambile ba baYesu basumiinemo fyali fya mu Malembo. Penka, umuKlistu umo umo alyelelwe ukulipusha ati, ‘Kani ifi nsambilila ku calici kwesu efi na Baibolo isambisha?’ Pa kwasuka ico icakwipusha, mwane palanyeni ifi basambisha ku calici kwenu kuli fyefyo Baibolo isambisha mu cinenene.
BaYesu balilabiile ati ukupempela kwesu kulyelelwe ukweyamina pali bucine, kabili ati ubu bucine bulasangwa mu Baibolo. (Yoane 4:24; 17:17) Kabili intangishi Paulu yalilabiile ati pakweba ati tupuluke tulyelelwe ukufika “ku kwishibisha bucine.” (1 Timote 2:4) Popele, ifi tusumiinemo filyelelwe ukweyamina pali bucine bwa mu Baibolo. Ukucite’fi kucindeme ni pakuti kungalengesha fwebo ukupuluka!
IFI TUNGESHIBA KANI FYEFYO TUSUMIINEMO EFI NA BAIBOLO ILABILA
Mwane pendeni ifyakwipusha 6 ifili muli cicino iciputusha ne kubona ifyasuko fya mu Baibolo kuli fyefyo ifyakwipusha. Pendeni amalembo aaloshiwako, ne kwalakanyapo pa fyasuko. Eli mulipushe ati, ‘Kani ifi basambisha ku calici kwesu efi na Baibolo ilabila?’
Ifi ifyakwipusha fingamofweniko ukwishiba kani ifi musumiinemo e bucine. Kani mungafwaya ukwishiba kani ifi musambilila ku calici kwenu efi na Baibolo isambisha? Bamboni sha BaYawe bakomfwa bwino ukumofweniko ukusalaala bucine bwa mu Baibolo. Mwane, balombeni ati balukumusambisheni Baibolo apakubulo’kulipila. Neli mungapenda ifyebo ifili pali webusaiti yesu iya www.jw.org/lam.


text:
Mulukwalakanya pa fya BaLesa
“Kocitisha ifintu ifi, ulipose muli fyo, ati ukwenda kobe kuntanjile kukaboneke ku bantu bonse.”—1 TIMOTE 4:15.
INYIMBO: 57, 52
1, 2. Findo ifipusanya abantunshi ku nama?
AKALANGO ka bantunshi kalilengelwe mu nshila iilibelele. Ku cakubwenako, abantu bali ne makosa aakusambilila umulaka. Kani twaishiba umulaka, tuleshiba ifya kupenda, ukulemba, ukulabila, ne kumfwa kani umuntu umbi alukulabila. Nakabili, ukwishiba umulaka kulatofwako ukutembela kuli baYawe ne kubembila. Fyonse ifi filatupusanyako ku nama. Abasambilile ifya sayanshi balifililwe ukumfwisha ifi akalango kakonsha ukucita fyonse’fi.
2 Amakosa tukwete aakwishiba ne kupyungisha umulaka ni mpese ukufuma kuli baYawe. (Amasamo 139:14; Ukufisulula 4:11) Nakabili, baYawe balitupeele impese na imbi itupusanyako ku nama. Abantushi baalilengelwe mu ‘cipasho ca baLesa.’ Tuli ne makosa akulisalulwilapo fwebene ifi tulukufwaya. Kabili tungasalululapo ukupyungisha umulaka ku kupyungila baYawe ne kubalemya.—Ifyakutanga 1:27.
3. Findo baYawe batupeele ifitofwako ukuba ne mano?
3 Mu Baibolo, baYawe balitulangishe ifya kubapyungila ne kubalemya. Baibolo eko ili yonse neli mu fiputusha mu milaka ukucila pali 2,800. Kani tulukwalakanya pali fyefyo Baibolo ilabila, tukatatika ukulanguluka koti ni fyefyo baLesa balanguluka. (Amasamo 40:5; 92:5; 139:17) Kabili ifi baYawe batusambisha filatofwako ukuba ne mano kabili fikalengesha tukabe ne mweo wa muyayaya.—Pendeni 2 Timote 3:14-17.
4. Kani ukwalakanya kulaalule’ndo, kabili ni fisa fyakwipusha ifi twakwambaalapo?
4 Ukwalakanya kubiika makosa akalango ku cintu ne kucilangulukapo makosa. (Amasamo 77:12; Ifisimpi 24:1, 2) Tulabwenamo makosa mu kwalakanya pali fyefyo tusambilila pali baYawe na baYesu. (Yoane 17:3) Muli cicino iciputusha, twakwambaala pa fyakwipusha fyakonkapo: Findo tungacita ili tulukupenda ifingatofwako ukwalakanya? Findo ifi tungalakanyapo? Findo tungacita pakweba’ti tulukwalakanya lyonse kabili tulukulitemwesha ukucite’fyo?
IFI MUNGACITA PAKWEBA ATI MUBWENEMO ILI MULUKULISAMBISHA
5, 6. Findo fingamofweniko ukulukwanuka ne kumfwisha ifi mulukupenda?
5 Kani muliishi ati kuli ifintu ifi tucita ukwa kubula ne kulangulukapo, ifili koti kupeema, ukwenda, neli ukucofe’ncinga? Ku cakubombomanika, ifya kube’fi fingacitika na kuli mwebo ili mulukupenda, e kweba’ti ukupenda ukwakubula ne kulangulukapo. Cipale mungatatika ne kulanguluka pa fintu fimbi ili mulukupenda. Findo mungacita pakweba’ti ifya kube’fyo filukumucitikileni? Mulukubika makosa akalango kuli fyefyo mulukupenda ne kulanguluka pali fyefyo fyalula. Eli, panuma ya kushila ukupenda palakalafu, neli amapalakalafu aali pali kamutwi kamo, mulukwalakanya pali fyefyo mwapenda na pali fyefyo mwasambilila ne kubona ati mwafyumfwisha.
6 Abasambilile ifya sayanshi balisangile ati ukupenda ifyebo mwi shiwi ililukumfwanika kulofwako ukwanuka ifyo ifyebo. Abalengeshi besu nabo baliishi ifi. E mulandu baabuulile Joshua ukupenda ibuuku lya Mafunde ne ‘kulukwalakanyapo.’ (Pendeni Josyua 1:8.) Ukupenda Baibolo mwi shiwi ililukumfwanika kukamofweniko ukubika makosa akalango kuli fyefyo mulukupenda ne kufyanuka.
7. Kani ni ise’mpindi iiweme iya kwalakanya pali Baibolo? (Boneni icikope pe buula 27.)
7 Mulyelelwe ukupyungisha pakweba’ti mulukubika akalango kuli fyefyo mulukupenda ne kwalakanyapo. E mulandu cicindamine ukubulo’kutatika ukwalakanya ili mukateele. Kabili mulyelelwe ukuba ku mupunda ukutakulipo icongo. Umwimbishi wa masamo Dafidi lyonse alukwalakanya ili aali pa bulo mu mpindi ya bushiku. (Amasamo 63:6) Na baYesu abali abawaminine, baalukwalakanishisha ne kutembela ku mipunda uku takwalipo icongo.—Luku 6:12.
IFIWEME IFI MUNGALUKWALAKANYAPO
8. (a) Findo fimbi ifi tungalakanyapo? (b) Kani baYawe balomfwa shani ili tulukubuulako abantu bambi pali bo?
8 Ukulunda pali fyefyo mupenda mu Baibolo, kuli na fimbi ifi mungalukwalakanyapo. Ku cakubwenako, ili mwabona ubulengeshi bwa baYawe ubulukuboneka bwino, mungalipusha ati, ‘Kani ici cansambishe’ndo pali baYawe?’ Ukucite’fi kukamulengesheni ukutoota baYawe mwi tembelo. Kabili ili muli ne bantu bambi, mukalukufwaisha ukubabuulako ifi mulukumfwa. (Amasamo 104:24; Ifyacitilwe 14:17) BaYawe balabikako akalango kabili balasangalala ili tulukwalakanya, tulukutembela, na lyelyo tulukubuulako bambi pali bo. Baibolo ilatubuula ati: “Lyalilembelwe ibuku lya kulanguluka pa menso abo, ifya babo abalukutonda baYawe ne kulukwanuka [ukulukwalakanya] ishina lyabo.”—Malaci 3:16.
9. (a) Kani Paulu alibuulile Timote ukulanguluka pando? (b) Findo tungalakanyapo ili tulukulyanshika ukuya mu kutulisha?
9 Paulu aalibuulile Timote ukulanguluka pali fyefyo ukulabila kwakwe, imibelo yakwe, na fyefyo aalukusambisha fyaalukukuma abantu bambi. (Pendeni 1 Timote 4:12-16.) Na mwebo mungalakanyapo pa fya kube’fyo. Ku cakubwenako, ili mulukwanshika ifya kuya mu kusambisha umusambile wa Baibolo, mulyelelwe ukwalakanyapo. Mulukwalakanya pa musambile wenu ne kufwaya ifyakwipusha neli icakupalanya ici mungapyungisha kukofwako umusambile wenu ukukula mu fya baLesa. Kani mulukwanshikila limo amasambililo enu muli yiyi inshila, mukakosha ukucetekela kwenu kabili mukaba abasambishi abaweme. Nakabili, mukabwenamo makosa mu kwalakanya ili tamungaya mu kutulisha. (Pendeni Esila 7:10.) Cipale mungapendako icapitala cimo mwi buuku lya Ifyacitilwe icingamofweniko ukuba ne munkonsha wa kutulisha. Mungalakanya na pa malembo ao mulukufwaya ukupyungisha pa kupeela abantu amabuuku pali kako kasuba. (2 Timote 1:6) Mulukulanguluka pa bantu abali mu mupunda mutulishamo na pali fyefyo bangatemwa ukumfwa. Kani mwaanshika muli yiyi inshila, mukalukupyungisha bwino Baibolo ili mulukucitila bumboni.—1 AbaKolinto 2:4.
10. Ni fisa fimbi ifiweme ifi mungalakanyapo?
10 Findo fimbi ifi mungalakanyapo? Kani mulalembako ifyebo ili muli pa kubungana kwe kelesha, pe bungano lya luteta, neli ilye besa, mulukusanganako impindi ya kupitulukamo muli fyefyo ifyebo. Ili mulukucite’fyo, mulukulipusha ati, ‘Findo ifi nasambilile mu Mashiwi abaLesa na ku kwanshika kwabo?’ Nakabili, mungalakanya na pa fyebo ififuma imyenshi yonse mu mamakashini ya Akatambo ka Wakulama na Loleni! ne mabuuku aafuma pe bungano lye besa. Ili mwashila ukupenda ilyashi mwi buuku lya Ilyashi lya Nte sha kwa Yehova, mulukwalakanyapo ne kubona ifi mwasambililako. Ili mulukupenda amabuuku esu, mulukushila pa fyebo ifikulu neli ukulemba ifyebo mu mpelo. Ifi fingamofweniko ili mulukulyanshikila ukubwelela kuli baabo mwatulisheko, ili mulukwembela imbelele sha baLesa, na lyelyo mulukulabila ilyashi. Ne cicindeme makosa ca kweba’ti, kani mulukwalakanya pali fyefyo mulukupenda, mukalukubona ifi mungasambililako. Kabili mukalukuba ne mpindi ya kutembela pakweba’ti mutoote baYawe pa fintu ifiweme ifi mulukusambilila.
MULUKWALAKANYA PA MASHIWI ABALESA INSHIKU SHONSE
11. Kani ni lise’buuku ilicindeme ili twelelwe ukulukwalakanyapo, kabili ukucite’fi kukatofwako shani? (Boneni tumashiwi twa panshi.)
11 Baibolo e buuku ilicindeme ili twelelwe ukulukwalakanyapo. Nga pano kani ifintu fyakatasha kabili tamukwetepo Baibolo, mungacita shani? * Nangaba ati ifya kube’fyo fyacitika, tapalipo abangamukaanyeni ukwalakanya pali fyefyo musambilile, ifili koti malembo ao mutemenwe neli inyimbo sha Bufumu. (Ifyacitilwe 16:25) Nakabili, umupashi wa baLesa ukamofweniko ukulukwanuka ifi mwasambilile, kabili ifyo ifintu fikamofweniko ukulukuli aba bucetekelo.—Yoane 14:26.
12. Kani munganshika shani ukupenda Baibolo inshiku shonse?
12 Kani munganshika shani ukupenda Baibolo inshiku shonse? Pa nshiku shimo isha mu mulungu, cipale munganshika ukupenda Baibolo ukwa mulungu ne mulungu ukubako mwi Sukuulu lya Kusambisha Ukutulisha eli ne kwalakanyapo. Eli mu nshiku shimbi mungapenda mu mabuuku amu Baibolo aali koti ni Matayo, Mako, Luku, na Yoane ne kwalakanya pali fyefyo baYesu balabiile ne kucita. (AbaLoma 10:17; AbaEbeya 12:2; 1 Petilo 2:21) Nakabili, tulikwete ne buuku ilitofwako ukwishiba ifi ifintu fyalukucitika mu mweo wa baYesu mu kukonkana. Ili ibuuku lingamofweniko ukumfwisha ifi mulukupenda mu mabuuku amu Baibolo aalabila pa mweo wa baYesu.—Yoane 14:6.
MBA NINDO UKWALAKANYA KUCINDAMINE?
13, 14. Mba nindo cicindamine kuli fwebo ukulukwalakanya pali baYawe, kabili ici cingatulengesha ukucite’ndo?
13 Ukwalakanya pali baYawe na baYesu kungofwako umuntu ukukula mu fya baLesa ne kuba ne kucetekela ukukosele. (AbaEbeya 5:14; 6:1) Umuntu kani talukukwatapo impindi ya kwalakanya pali baLesa, panini panini bucibusa bwakwe na baLesa bukalukuya ili bunaka kabili mu kupelako angabaalukila. (AbaEbeya 2:1; 3:12) BaYesu baalitucenjeshe ati kani tatulukumfwapo, neli ukusumina Ishiwi lya baLesa ne ‘mitima itekenye,’ tukafilwa ‘ukuliikatisha.’ Sombi, ‘tungatabilishiwa ku fyakulikatasha, ne maboni, ne fyakutemwa ifya mweo uno.’—Luku 8:14, 15.
14 Popele, nga tupitilishe ukulukwakanya pali Baibolo pakweba’ti tukeshibe bwino baYawe. Ici cikatulengesha ukulukutenteka makosa imibelo yabo. (2 AbaKolinto 3:18) Tungalukusambilila pali baWishifwe ba kwiulu ne kulukubatenteka umuyayaya. Mame’shuko ubukulu!—Uwakutulisya 3:11.
15, 16. (a) Kani mulibwenenemo shani mu kwalakanya pali baYawe na baYesu? (b) Nindo shimbi impindi cingakatashisha ukwalakanya, kabili nindo twelelwe ukupitilisha ukulukwesha?
15 Ukwalakanya pali baYawe na pali baYesu kukamofweniko ne kutemwa makosa bucine. Ubu ubutemwe bukakoselesha abakwabenu ne bantu mutulishako. Kabili kani mulukwalakanya pali fyefyo mubwenamo mu mulubulo wa baYesu woyo baYawe bamupeeleni, mukalukulama bucibusa bwenu na baLesa. (AbaLoma 3:24; Jakobo 4:8) Umukwabesu Mark uwikala ku South Africa uwali mu jele pa myaka itatu pakuti pali fyefyo asumiinemo, aalilabiile ati: “Ukwalakanya tungakupalanya ku muntu uulukusambilila fimo. Kani tulukwalakanya makosa pa fintu fya baLesa, tukalukwishibilako ifintu ifingi pali baYawe, baLesa besu. Shimbi impindi kani nabombomana pakuti pa fya kuntangiile, ndapenda Baibolo ne kwalakanyapo. Ici cilangofwako ukuleka ukubombomana.”
16 Muli cicino icalo, muli ifintu ifingi ifingatulengesha ukubulo’kusanga impindi iya kwalakanya pali Baibolo. Umukwabesu Patrick uwikala mu Africa, alilabiile ati: “Akalango kanji kali koti citundu neli basiketi umuli ifintu ifingi, ifibipile ne fiweme, ifi njelelwe ukusalululamo inshiku na nshiku. Impindi ishingi ndasangamo ukulanguluka ukubipile. Popele, ndatembela kuli baYawe ukweba ati bangofweko ukukufumyamo pakweba ati ntatike ukwalakanya ne kalango akaswetele. Nangaba’ti palapitako impindi pakweba’ti ntatike ukwalakanya pa fya baLesa, ndalyumfwa uupalamine kuli baYawe. Kabili ukucite’fi kulangofwako ukumfwisha bucine.” (Amasamo 94:19) Muli bucine, tulabwenamo makosa mu kupenda Baibolo inshiku na nshiku.—Ifyacitilwe 17:11.
MULASANGA SHANI IMPINDI YA KWALAKANYA?
17. Mulasanga shani impindi ya kwalakanya?
17 Bambi balabuuka lucelocelo pakweba’ti bapende, balakanye, ne kutembela kuli baLesa. Bambi balacite’fi ili balukutuusha pa milimo. Cipale mwebo impindi iweme iya kwalakanya ni lyelyo tamungaya mu kulaala. Bambi balitemenwe ukupenda Baibolo ili babuuka lukoso na lyelyo tabangalaala. (Josyua 1:8) Icicindeme ca kweba’ti, tulyelelwe ‘ukulukulubule’mpindi’ ku fintu ifitaficindemepo pakweba’ti tulukwalakanya pa Mashiwi abaLesa inshiku na nshiku.—AbaEfesa 5:15, 16.
18. Findo Baibolo ilaile abalakanya pa Mashiwi abaLesa ne kulukulonda ifi basambilila?
18 Baibolo ililaile ati baYawe bakashukisha bonse abalakanya pa Mashiwi abo ne kulukulonda ifi basambilila. (Pendeni Amasamo 1:1-3.) BaYesu baalilabiile ati: “Balishucile abo abomfwa amashiwi abaLesa, ne kulukwalama.” (Luku 11:28) Pano icicindeme makosa ca kweba’ti, ukwalakanya pa Mashiwi abaYawe inshiku na nshiku kukatofwako ukulukucite’fintu ifilemya baYawe. Ili twacite’fi, baYawe bakatulambula pa kutofwako ukuba abasangalele ino mpindi ne kuba ne mweo wa muyayaya kuntangiile.—Jakobo 1:25; Ukufisulula 1:3.
^ par. 11 Boneni ifyebo ifili mu Akatambo ka Wakulama aka Cibemba aka December 1, 2006, pa mutwi wa kweba’ti “Ifyo Twabombesha pa Kuti Tutwalilile Abakosa mu Kupepa.”


text:
CIPANDE 12
Mwavwanga “Mazwi Asuma Akwazwa”
“Mutaomvya amazwi akucisa. Lelo omvini mazwi asuma akwazwa.”—EFESO 4:29.
1-3. (a) U wila ci onga uno Yeova watupeela, nupya uwila uwo ungaomviwa uli umu nzila ipe? (b) Uzye pa kutwalilila ukwikala umu kutemwa kwakwe Leza, tufwile kuvwanga uli?
UZYE ndi cakuti mwapeezile umuntu umwi uwila, munguvwa uli ndi cakuti umuntu wiyo ataomvizye ningo uwila uwo? Elenganyini ukuti mwamukalila injinga, alino mwizamuvwa ukuti akupisya injinga iyo ukwaula ukwikako amano, akupunkilako na antu yauze nu kuyacisa, munguvwa uli. Uzye mutanga muvwe uyi ku mwenzo?
2 Yeova, wino ali Kapeela wa “wila usuma onsi ni cakupeelwa cifumaluke consi,” wapeela antu amaka ya kuvwanga. (Yakobo 1:17) Ukuvwanga, kukapusanyako antu ku vinyama, nupya kukatulenga ukunenako anji vino tukwelenganya na vino tukuvwa umu mwenzo. Lelo, vivikwene vino umuntu angaomvya injinga umu nzila iipe, avino nu kuvwanga kwene yangakuomvya umu nzila iipe. I cumicumi, Yeova afwile akasoka sana ndi walola antu yakucisa auze mu mivwangile!
3 Pa kutwalilila ukwikala umu kutemwa kwakwe Leza, tufwile ukuvwanga mazwi kulingana na vino Leza walondanga. Yeova watunena ningo sana vino tufwile ukuomvya ululimi lwitu. Baibo ikati: “Mutaomvya amazwi akucisa. Lelo omvini mazwi asuma akwazwa, mazwi akakuula nu kupeela ivikalondekwa, pakuti vino mukulanda viye vyakwazwa yao akumuvwa.” (Efeso 4:29) Lekini tusambilile umulandu uno tukalondekela ukucenjela lino tukuvwanga, alino tusambilile na pa mivwangile ino tufwile ukusenkako, nga na vino tungavwanga “mazwi akakuula.”
MULANDU UNO TULINZILE UKUCENJELA PA KUVWANGA
4, 5. Uzye amapinda yamwi amuli Baibo yakalondolola uli vino amazwi yakwata maka?
4 Mulandu onga uno tulinzile ukucenjela pa kuvwanga, u wakuti amazwi itu yakwata maka. Pa Mapinda 15:4 tukawelengapo ukuti: ‘Amazwi amutembo yali wa muti uno ukapeela umi, lelo amazwi ausomvi yakacisa umwenzo.’ Viivi kwene vino amanzi yakalenga umuti ukukula ningo, avino ni mivwangile isuma iitekanye ikalenga antu akuvwako ukukomeleziwa. Lelo imivwangile iipe ikalenga yauze ukuya nu ulanda. I cumicumi, mivwangile itu ingakomelezya nanti ukucisa yauze.—Mapinda 18:21.
5 Kwaya ipinda nalyuze ilikalondolola ningo vino amazwi itu yakwata maka; likati: “Akacincila ukuvwanga, ivivwangwa vyakwe vikatota wa mupeni.” (Mapinda 12:18) Amazwi yano umuntu walanda ukwaula nu kwelenganyapo ningo yakacisa antu yauze nupya yakaonona ucuza. Uzye mwatala muvwapo ukuwaikwa uku mwenzo pa mulandu na mazwi aipe yano umwi wavwanzile? Nomba ipinda ilili lyonga kwene lyalanda nu kuti: “Amazwi ya muntu wa mano yali wa mulembo ku antu avule.” Amazwi ya cikuuku yano umuntu aakatiina Leza akaomvya, yaka-azwa auze ukuya ni nsansa, nupya yakalenga antu ukuvwana. Uzye mungiusyako uwanda umwi lino mwakomeleziwe pa mulandu na mazwi asuma yano umwi wavwanzile? (Welengini Mapinda 16:24.) Ndi tukwiusya lyonsi ukuti amazwi yano tukavwanga yakwata amaka, cumi kwene tulaavwanga amazwi akukomelezya yauze, kusi kuyasosya.
Kulanda ni cikuuku kukateekezya umwenzo
6. U mulandu ci uno catalila ukutungulula ululimi?
6 Ukuya kwene, nanti tungezya uli na maka, tutanga tulenge ululimi lwitu ukuvwanga ivisuma lyonsi. Fwandi umulandu wakwe ciili uno tulinzile ukucenjela lino tukuvwanga, u wakuti: Fwefwe ya kaifya nupya tutamalilika, acino ilingi imivwangile itu isiiya ningo. Amazwi yano tukalanda yakafuma umu mwenzo, nupya Baibo ikati “ivikalonda umwenzo wa muntu vyaya iviipe.” (Utandiko 8:21; Luka 6:45) Fwandi ukukaanya ululimi kutangupala, awe. (Welengini Yakobo 3:2-4.) Nanti cakuti tutamalilika, nupya tutanga tutungulule nu lulimi lwitu mu kufumaluka, tungezyako ukuombesya ukuti twaluomvya ningo. Viivi kwene vino umuntu nga akoowa mu luzi akuya ukukufumila manzi akalondeka ukulemasya pakuti umukuku utamusenda, avino nafwe kwene tufwile ukulemasya pakuti iifyo litatucimvya.
7, 8. Uzye Yeova akalola uli mivwangile itu?
7 Umulandu wakwe citatu uno tulinzile ukucenjela pa kuvwanga, u wakuti Yeova alatupingula pali vino tukavwanga. Vino tukaomvya ululimi lwitu vingazifya nanti ‘ukonona ucuza witu na anji, nupya vingalenga Yeova atutemwe nanti atupate. Pali Yakobo 1:26 pakati: “Muntu umwi akaelenganya vino wene u mupefi wakwe Leza, ndi cakuti wene asyapindulula ululimi lwakwe, ale nu upefi wakwe uwasilesile.” Wakwe vino twasambilile umu cipande cafumako, mivwangile itu yalemana sana na ukapepa witu. Ndi cakuti twalekelezya ululimi lwitu—kulikuti ndi tukuvwanga mazwi akacisa antu yauze—ale na vyonsi kwene vino tukaombesya muli ukapepa witu, Leza atalavisumbako na mano. Uzye icintu cico citafwile ukutulenga ukuti twaikako sana mano kuli vino tukavwanga?—Yakobo 3:8-10.
8 Tutanga tutwisike ukuti cacindama sana ukuti twacenjela pa kuvwanga pakuti ululimi lwitu lutaalanda iviipe. Lino tutatala twasambilila pa mivwangile iingakomelezya yauze, lekini tutale tusambilile pa mivwangile ino Aina Klistu yonsi yalinzile ukusenkako.
MIVWANGILE IIKACISA ANTU
9, 10. (a) I mivwangile ci ino aingi yaelezya umu nsi ndakai? (b) U mulandu ci uno tulinzile ukusenka uku mivwangile ya winyi? (Mulole na futunoti.)
9 Mivwangile ya winyi. Ndakai antu aingi yaelezya ukupontela auze, kutukana, nu kulanda mazwi ya masiku ku yauze. Aingi yatemwa ukuomvya mazwi ya ntusi pakuti yalande cimwi icakuti auze yuvwikisye. Aonsi na anaci aakacita ivyangalo vya kusesya antu yatemwa ukuomvya mazwi ya ntusi, nanti ukulanda apa vya kulaalana pakuti antu aakuyatamba yaaseka. Nomba amazwi ya musango uwo asi yakuseka foo. Myaka apiipi na 2,000 iyapitapo, umutumwa Paulo walembiile aina Kolose amazwi afumile kuli Leza ukuti yate “kulanda vya winyi.” (Kolose 3:8) Paulo wanenyile aina Efeso ukuti “cisi cisuma ukuti mwemo mwavwanga mazwi auwelewele.”—Efeso 5:3, 4.
10 Yeova wapata sana imivwangile ya winyi. Na antu kwene aatemwa Yeova yasilonda amazwi yaayo. I cumicumi, ukutemwa kuno twatemwa Yeova kukatulenga ukuti twasenka uku mivwangile ya winyi. Paulo walanzile ukuti pa “vintu vino untunze ukacita,” paaya ni “vicitwa vya winyi” ivili wa kuvwanga mazwi akowele. (Galatiya 5:19-21) Mulandu uu usi wangupale foo. Pano umuntu wa mu cilongano wino asikulonda ukuta ukuomvya mazwi ya upulumusi nupya aipe cuze, na lino yakumunena ukuti ate, yakamuzinga umu cilongano. *
11, 12. (a) Uzye ulwambo kuli kutuuli, nupya lungatandika uli? (b) U mulandu ci uno ya kapepa yakwe Yeova yalinzile ukusenkela uku mivwangile ya muzewanya?
11 Lwambo nu muzewanya. Ulwambo kuli kuti ukulanda pa yantu yauze na vino yakaikala ukwaula kukwata ivisinka. Uzye ukulanda sile pa yantu yauze, ala mukucita ulwambo? Awe, ndi cakuti ivikulandwapo vili ningo, wakwe ndi mukulanda pa muntu uwawatiziwe nanti wino akulondekwa ukukomeleziwa, ala cili sile ningo. Aina Klistu akutandikilako yatemwanine sana, nupya yasimikanga pali ya kapepa yauze. (Efeso 6:21, 22; Kolose 4:8, 9) Lelo ukulanda pali yauze icakuti mukwikamo nu ufi, nanti ndi mukulanda pa nkama zya muzo, ala cisi ningo. Ni ntazi i yakuti, ukucita vivyo kungalenga muzewanye umuntu muze, lyene ni vintu vingiipa wakwe cimwi. Ukuzewanya kulikuti “ukulanda ivisi ningo, ivikononela umuntu izina nanti ukulenga ukuti auvwe insonyi.” Ali vino Afaliseo yaali, yalandanga ivyaufi pali Yesu pakuti yamuzewanye. (Mateo 9:32-34; 12:22-24) Kuzewanya ilingi kukaleta ivyongo.—Mapinda 26:20.
12 Yeova asilonda antu aakaomvya ululimi lwao uku kuzewanya auze nanti ukuleta malekano. Wene wapata yaayo “akasongelekanya akundwe.” (Mapinda 6:16-19) Izwi lya ciGliki ilyakuti di·aʹbo·los alino yasenula ukuti “kazewanya,” nupya i likaomviwa nu kwamilako Satana. Satana aka-amwa nu kuti “Ciwa,” kulikuti wino akazewanya Leza. (Umbwilo 12:9, 10) I cumicumi tutanga tutemwe ukuvwanga mazwi angalenga tuye wakwe Satana. Mu cilongano mutafwile ukuya imivwangile ya “kusongelekanya” na “malekano.” (Galatiya 5:19-21) Fwandi, lyonsi lino mukulonda ukunena umwi apilyasi limwi mufwile ukuyuzya mweineco muti: ‘Uzye ilyasi lii i lyacumi? Uzye ndi nanena yauze, cimaziipa? Uzye mfwile ukunena yauze apilyasi kwene lii?’—Welengini 1 Tesalonika 4:11.
13, 14. (a) Uzye imivwangile ya musaalula ikalenga yauze ukuvwa uli? (b) Uzye ukutukana kuli kutuuli, alino uzye u mulandu ci uno umuntu aakatukana akayikila umu uzanzo?
13 Mivwangile ya musaalula. Itusambilila mpiti ukuti amazwi yakwata maka. Kwene pa mulandu wakuti tutaamaliilika, insita zimwi tungalanda mazwi yakuti itusyala tukulanguluka. Lelo, Baibo ikatusambilizya ukuti kwaya imivwangile iitalinzile ukuvwika apa ng’anda ya Ina Klistu nanti umu cilongano. Paulo wakonkomizye Aina Klistu ati: “Acino tiini kupatana, kuya ni vipyu, nanti kusoka. Tiini kulemanila nanti kutukanana, nanti kwikilana kai mu musango uli onsi.” (Efeso 4:31) Amazwi ya musaalula—wakwe ukwama auzo mazina ya musaalula, kuseka auzo lyonsi ngati pasi vino yakacita—vingalenga yauze ukuvwa uyi sana nu kutandika ukuilola kwati yatacindama. Ana anono aliyo yacula sana pa mulandu nu kuyasaalula.—Kolose 3:21.
14 Baibo yalesya sana ukutukana—kulikuti ukunena auzo mazwi ya musaalula, ukuyatuka, nanti ukuyazewanya. Wensi aakavwanga vivyo ala akuyika umu uzanzo pano aantusi yakayazinga umu cilongano nga yatasenwike. Nupya ndi wakanilila sile ukuta ivicitwa vivyo ala nu mu Wene kwene atalingilamo. (1 Kolinto 5:11-13; 6:9, 10) Fwandi, iicuvwika ningo sana ukuti ndi tukuvwanga mazwi aipe asi yacumi, nupya aula icikuuku, cumi kwene tutanga twikale mu kutemwa kwakwe Leza. Pano imivwangile iyo, ikacisa yauze.
MIVWANGILE ISUMA IIKAKUULA YAUZE
15. I mivwangile ci ‘isuma ikakuula’ yauze?
15 Uzye tungacita uli pakuti twavwanga ukulingana na vino Leza walondanga? Mwaiusya ukuti Baibo ikatukonkomezya ukuti twalanda “mazwi akakuula.” (Efeso 4:29) Yeova akatemwa ndi tukuvwanga mazwi aakakuula yauze, nu kuyakomelezya. Cikalondekwa ukuombesya pakuti twavwanga vivyo. Baibo itaatantikila limwi vino tufwile ukucita; nupya itaatantikila limwi “mazwi yacumi” yano tufwile ukulanda. (Tito 2:8) Pa kulanda “mazwi akukuula,” tulinzile ukwiusya ivisinka vitatu ivyangupale, lelo ivicindame vii: Vyampomvu, vyacumi, nupya ivya cikuuku. Lino tukwiusya ivisinka vivyo, katulande pa nzila zimwi-zimwi zino tungalandilamo mazwi akukuula.—Mulole kambokosi akakuti “ Uzye Vino Nkalanda Vikakuula Anji?” apifwa 140.
16, 17. (a) U mulandu ci uno tulinzile ukutaizizya yauze? (b) I vintu ci vino aina na yankazi yakacita umu cilongano vino tungayataizizyapo? ngu mu lupwa?
16 Kutaizya yauze pali vino yakuomba. Yeova na Yesu yaamanya ningo sana vino cacindama ukutaizya yauze pali vino yakuombesya. (Mateo 3:17; 25:19-23; Yoane 1:47) Naswe kwene swe Ina Klistu tulinzile ukutaizya antu yauze lino yakuombesya. U mulandu ci? Pa Mapinda 15:23 tukawelengapo ukuti, “kulanda amazwi asuma kwazipa.” Mwatala imuyuzya mweineco muti: ‘Uzye nemo nkauvwa uli ndi yamwi yantaizya pali vino naomba? Uzye nsyauvwa ningo sana nu kukomeleziwa?’ Cumi kwene ndi yamwi yamutaizya pali vino mwacita, cikalenga imuvwa ukuti fwandi yakusumbako mano kuli vino mukuomba nu kuti yaamusakamala, alino nu kuti fwandi mutononyile sile amaka inu pa mulimo uwo. Ukuyuvwa vivyo, kukalenga imukomeleka nu kutandika ukulondesya ukuti mukaombesye nupya kwene uku nkoleelo. Uzye ndi cakuti mwemo mukauvwa ningo nga yamwi yamutaizya, nga mwemo mutalinzile ukutaizya yauze?—Welengini Mateo 7:12.
17 Mwaisambilizya pakuti mwalola ivisuma vino yauze yakacita, nu kuyataizya pali vivyo kwene. Umu cilongano, umwi angalanda ilyasi ilisuma sana, nanti limwi mungalola uwa cilumendo akuombesya ukuti akapeelwe imilimo nayuze umu cilongano, nanti umukoloci wino akalemasya ukuti aazanwa lyonsi umu kulongana kula nalino waya ni ntazi izingi zya ukoloci. Cumi kwene ukutaizya antu ya musango uwo kungayakomelezya sana nu kuyavwa ukuti yaatwalilila umu mulimo wao. Umu lupwa namo iya nu muci yakalonda ukuvwa kuno umuze akuyataizya pali vino yakuombesya. (Mapinda 31:10, 28) Ana nayo yakalonda sana ukumanya ukuti lino yakuomba, yauze yakayataizya. Viivi kwene vino akasanya na manzi vika-avwa icimelwa ukukula ningo, ali vino na ana yakakula ningo nga mukuyataizya pali vino yakuomba ningo. Mwe yavyazi, mwalonda inzila zya kutaizizyamo ana inu pa miyele isuma ino yakwata, alino na vino yakaombesya. Kuyataizya kuko kulayakomelezya nu kuyalenga ukuti lyonsi yakalondesya ukucita ivisuma.
18, 19. U mulandu ci uno tulinzile ukulemasya ukuti twateekezya nu kukomelezya ya kapepa yanji, nupya tungacita uli vivyo?
18 Kukomelezya nu kuteekezya. Yeova wasakamala sana “alanda” na “yano yakacuzya.” (Ezaya 57:15, NW) Izwi lyakwe likatukomelezya liti, “mwakomelezyanya nu kwazwana.” Alino nu “kuteekezya akungumale.” (1 Tesalonika 5:11, 14, NW) Twasininkizya ukuti Leza akalola nu kutaizya vino tukaombesya ukuteekezya nu kukomelezya ya kapepa yanji aaya nu ulanda.
19 Nomba, i vyani vino mungalanda pa kukomelezya kapepa muzo uwaya nu ulanda? Mutaelenganya ukuti mwemwe mufwile ukumumalila intazi. Ilingi utumazwi utunono sile tukaomba ningo. Mwaleka wino ali nu ulanda ukumanya ukuti imumusakamala nu kumusumbako amano. Mungamunena ukuti mupepe nawe; mungalenga Yeova ukuti aavwe umuntu wiyo pakuti amanye vino watemwikwa na antu yauze alino na Leza. (Yakobo 5:14, 15) Mufwile ukumwavwa ukuti asininkizye ukuti wacindama sana umu cilongano. (1 Kolinto 12:12-26) Mungawelenga nawe ilembelo nanti lyonga ku kumulanga ukuti Leza wamusakamala sana muntu wiyo. (Masamu 34:18; Mateo 10:29-31) Ukukwatako kasita ka kulanda “mazwi ya mutembo” ku muntu wino ali nu ulanda nu kulanda mazwi yaayo nu mwenzo onsi, kungamwazwa ukumanya ukuti wacindama nupya watemwikwa.—Welengini Mapinda 12:25.
20, 21. Uzye pa kulungika ningo umuntu pali vino akucita, i vyani vikalondekwa ukwiusya?
20 Kulungika yauze pali vino yakucita. Fwe yantu tutamalilika, fwandi ilingi tukalondekwa ukutulungika pali vino tukucita. Baibo ikatukomelezya iti: “Uwauvwa kuli yano yakukupanda amano, pokelela amasunde yao, apakuti nawe kwene uku nkoleelo ukakwate amano.” (Mapinda 19:20) Ya eluda asi aliyo sile alinzile ukulungika yauze pali vino yakucita. Avyazi yakalungika ana. (Efeso 6:4) Ya nkazi akalamba yangalungika akazyana. (Tito 2:3-5) Kutemwa kuno twatemwa anji u kukatulenga ukuti twayalungika pali vino yakucita kwaula kuyasosya. I cani cingatwavwa ukucita vivyo? Lekini tulande pa vintu vitatu ivikalondekwa pa kulungika ningo umuntu pali vino akucita: melenganyo yakwe wiyo aakulungika umuze, umulandu uno umuntu alinzile ukulungikila umuze pali vino akucita, alino ni nzila ino akulungikilamo umuze.
21 Kulungika ningo umuntu pali vino akucita, kukatandikila na wiyo kwene aakulungika umuze. Mufwile ukuyuzya mweineco muti, ‘Uzye nemo pakuti nuvwe ningo lino yandungika pali vino nkucita, antu yaayo yafwile ukundungika uli?’ Ndi mwati-mumanya ukuti wino akumulungika wamutemwa, kapya akulanda ukwaula kusoka, nu kuti asikwelenganya iviipe, ilingi cika-anguka ukuvwa vino wavwanga. Fwandi namwe lino mukulungika yauze pali vino yakucita, uzye asi ali vino mufwile ukuya? Nakapya, pakuti umuntu auvwe vino mukumuneena, mufwile ukuomvya Baibo. (2 Timoti 3:16) Limwi tungawelenga amazwi aali muli Baibo nanti ukulandapo sile, lelo icisinka i cakuti pa kulungika yauze pali vino yakucita, tufwile ukuomvya malembelo. Fwandi, ya eluda yalinzile ukucenjela pakuti yataakunena auze ivya mu mitwe yao sile; nupya yatafwile ukunyonganya malembelo, pakuti ciloleke ngati Baibo ikuzumilizya vino yakwelenganya. Kulungika umwi umu nzila ya mpomvu kukalondekwa nu kulandwa umu nzila isuma. Cika-anguka ukuvwila vino umwi walanda ndi cakuti pa kulungika ali ni cikuuku, nupya cikalenga wino yakulungika ukuvwa ukuti iyamucindika.—Kolose 4:6.
22. Uzye mukulondesya ukucita uli pa wila uno Leza wamupeela uwa kuvwanga?
22 I cumicumi, Leza aliwe watupeezile amaka ya kuvwanga. Ukutemwa kuno twatemwa Yeova kufwile ukutulenga ukuti twaomvya ningo uwila uu. Twalukwiusya lyonsi ukuti amazwi yano tukavwanga yakwata amaka—kulikuti amaka ya kukuula yauze nanti ukuyacisa. Fwandi, lekini lyonsi twaomvya ululimi kulingana navino Leza umweneco walondanga—ukuti ‘twakuula yazue.’ Ndi tukucita vivyo, anji yalaya sana ni nsansa, nupya tulatwalilila ukwikala umu kutemwa kwakwe Leza.
^ par. 10 The Hebrew word rendered “twisted” at Proverbs 15:4 can also be rendered “crooked; perverse.”
The Greek word translated “futile” is also rendered “useless.”—1 Corinthians 15:17.
Kulingana na malembelo, “vicitwa vya winyi” vyaya ivipusane-pusane. Nanti cakuti asi vyonsi vicitwa vivyo vino umwi angazingilwapo umu cilongano, umuntu nga akutwalilila ukucita ivya winyi iviipisye ukwaula kulapila, angazingwa.—2 Kolinto 12:21; Efeso 4:19; muwelenge pa kamutwe kakuti “Amepusho Ukufuma ku Babelenga” muli mangazini wa Ciyemba uwa Lupungu Lwa Mulinzi wakwe Julai 15, 2006.
Yeova akatemwa nga tukulanda mazwi aakakuula anji


text:
MUTU 1
Ichisisi Ichi Tuhoboka Ukuchimanya
Ngimba alipo yumo uyu akubulilepo inkhani yachisisi?— * IBaibolo likuyoba ichisisi chofuma kwa Kyala. Chisisi nongwa yakuti abandu bakamenye nasimo. Bope abandumi balondagha fiyo ukuti bamanye. Ngimba kulonda ukumanya ichisisi ichi?—
Ngimba kwinoghona ukuti abandumi balondagha ukumanya fiki?
Pabwandilo, Kyala apelile unyambala nu nkikulu. Ingamu syabo bali Adamu na Eva. Kyala abapele akaya akanunu fiyo, ungunda wa Edeni. Linga Adamu na Eva balimpilikile Kyala, abene na bana babo ngali bapangile ikisu ukuya paladaiso. Ngali batughele nu bumi bwa bwila na bwila mu Paladaiso. Ngimba kukumbuka isi Adamu na Eva babombile?—
Lino, paladaiso nayumo nongwa yakuti Adamu na Eva bakalimpilikile Kyala. Loli Kyala ayobile atile akwisa popanga ikisu kyosa ukuya kinunu ukuti abandu bikale nu bumi ubununu bwila na bwila. Ngimba Kyala abaghile ubomba bulebule isi? Kakindilepo akabalilo katali nayumo uyu asimenye. Chali chisisi.
Akabalilo aka Yesu alisile pa kisu, abamanyisye abandu isya chisisi ichi. Atile chali chisisi cha Bunyafyale bwa Kyala. Yesu abamanyisye abandu ukuti biputeghe ukuti Ubunyafyale ubu bwise. Ubunyafyale bukwisa popangisya ikisu kyosa ukuya paladaiso.
Ngimba uhobwike ukumanya ichisisi ichi?— Ungibwagha ukuti bene aba bakumpilikila Yehova bakwisa kwikala mu Paladaiso. IBaibolo likuyoba isya banyambala na bakikulu aba balimpilikile Yehova. Ngimba kulonda ukumanyila isya bandu aba?— Lino tumanyile isya bandu aba, kangi isi tubaghile ubomba ukuti tufwane nabo.
BELENGA MU BAIBOLO
^ ipal.3 Linga mukubelenga inkhani mu kabuku aka, mukuya poketa akandu aka (—). Aka kabalilo kakuti mwime tasi ukuti umwana amulepo.


text:
ILYASI 93
Yesu Waliisya Antu Aingi Cuze
KULI icintu cimwi iciipisye icati-cicitika. Yoane Kawatizya yati-yamukoma. Elodia umuci wa mwene, ataatemilwe Yoane. U walenzile ukuti umwene atume antu ukuya-putula Yoane umutwe.
Lino Yesu uvwile vii, wizile-aya sana nu ulanda. Waiile uku ncende imwi ukutaali umuntu nanti umwi. Nomba antu yaamulondiile. Lino Yesu waweni amaumba ya yantu, uvwile sana uluse. Lyene watandike ukuyasimikila pa wene wakwe Leza, nupya wapozizye na alwale.
Uwanda kwene uuwa amanguzi, asambi yakwe Yesu izile kuli aliwe nu kumuneena yati: ‘Kwafiita, nupya kuno tuli u kutali ni mizi. Nena antu yapite pakuti yakakale ivyakulya uku mizi iiliko apiipi.’
Yesu waswike ati: ‘Awe foo, yatafwile ukupita. Yapeelini ivyakulya.’ Lyene Yesu uzizye Filipo ati: ‘Uzye aekwi kuno tungazana ivyakulya ivingi ivyakuliisya antu yaa?’
Filipo waswike ati: ‘Pamalondeka impiya izingi sana pakuti tukale ivyakulya ivyakuti antu yonsi yalyeko sile akanoono.’ Andeleya walanzile ati: ‘Umulumendo wii uwatatusendela ivyakulya watakwata sile imikate isano (5) ni inswi ziili. Nomba, antu yati-yavulisya, twakulya twaceepa.’
Yesu walanzile ati: ‘Neniini antu ikale apisote.’ Lyene wataizye Leza pa vyakulya, nu kutandika ukuputoola inswi nu kumokoola umukate. Lyene asambi yakwe yatandika ukupeela antu. Paali aonsi 5,000, na anaci aingi sana na ana. Yonsi kwene yaaliile iikuta. Nupya lino asambi yakwe Yesu yaakolonganiike ivyakulya ivyasiileko, yaazuuzizye ya basiketi 12!
Lyene Yesu na asambi yakwe yaakwezile uwato nu kutandika ukulamba yemba wa Galile. Uwanda kwene uuwa usiku, kwizile imvula ya cimuza, na maimbi yaakatwike pali yemba nu kutandika ukusunkanya sana uwato. Asambi yakwe Yesu yuvwile sana intete. Lyene usiku pakasi, asambi yakwe Yesu yaaweni umuntu umwi akupita pa manzi watayalungama. Yuvwile intete nu kupunda sana, pano yataamanyile umuntu kwene wiyo uwayalungiime.
Yesu wayaneenyile ati: ‘Mutatiina. Aneene!’ Nomba yataazumiile ukuti wali a Yesu. Lyene Petulo walanzile ati: ‘Ndi cakuti, i cumicumi awewe Mwene, uneene mpite apa manzi nize kuno uli.’ Yesu wamuneenyile ati: ‘Iza!’ Petulo wafumile umu wato nu kupita apa manzi! Lyene Petulo uvwile intete nu kutandika ukutuwila umu manzi, nomba Yesu wamupuswisye.
Ukufuma papo, Yesu nupya waliisizye antu aingi cuze. Apa nsita ii, waomvizye imikate 7 nu tuswi utunoono sile. Nupya kwene ivyakulya vyavuzile sana icakuti yonsi kwene iikuta. Uzye vwile asi icintu icisuma sana cino Yesu wacisile, ukusakamala antu? Lino alaateeka insi, patalaya nanti cimwi ica kutusakamika!
Mateo 14:1-32; 15:29-38; Yoane 6:1-21.


text:
CIPANDWA 5
The Great Flood—Who Listened? Who Did Not?
Antu aingi mu manda yakwe Nowa yacitanga iviipe. Utandiko 6:5
Adamu na Eva yavyazile ana, na antu pano nsi yavuzile. Mu kuya kwa nsita, angeli yamwi yalemenkine na Satana mu kupondokela Leza.
Yizile apa mpanga ya pansi, iyazwala imiili ya untu pa kuti yatwale anaci. Anaci yavyazile ana aonsi vimapombolo. Ana yayo yali aipe, alino yali a maka sana.
Mu nsi mwazuzile acitanga ivintu viipe. Baibolo ikati: ‘Ui wa muntu wavuzile umu nsi, nupya umwenzo wa muntu welenganyanga sile iviipe vitupu insita yonsi.’
Nowa uvwilile Leza, apanga ni ciwato. Utandiko 6:13, 14, 18, 19, 22
Nowa wali umuntu musuma. Yeova wanenyile Nowa ukuti alonona antu aipe kuli mulamba mukalamba.
Nakapya Leza wanenyile Nowa ati akuule iciwato cikulu, nu kwingizyamo ulupwa lwakwe ni misango yonsi ya nyama.
Nowa wacelwile antu ukuti kulaya Mulamba, nomba yene yatuvwilile. Yamwi yamusekanga; yamwi yamupatiilepo nu kumupata.
Lino Nowa wamazile ukupanga iciwato, wingizye imisango ni misango iya inyama.


text:
KIPINDI 7
Milao ya Bulopwe—Kulonga Byonso Ke Bipya
UBAAPE pome utobala. Ubalule kaluvumba kandi kumeso kwa kumwela mu kisaku kyenda kiyula. Ubaingila pano ke mansá mavule, ino pano ubasake kadi kwapila’ko monka bityetye. Inobe wapanga ku mutyi mukwabo udi pabwipi, wingila na nsangaji pamo na bamwanenu ne na balunda bemukwasha’ko ku kwapa. Ubamumone ke nsongwa—ubavuluka mowadi umumwena powakidi mwanuke myaka kunyuma. Ubakomenwa kwitabija abe mwine amba wamumwene paadi mununu mu ntanda ya kala. Wamumwene ususuka na misongo, wamukwata mu makasa pafoma dya mfulo, kadi wadidila pa kibundu kyandi. Ino, pano tala au keye mūmi pamo na bakwabo, ke bakomo monka!
Tuyukile amba; ino myanda isa kulongeka. Mwanda milao ya Leza ifikidilanga nyeke. Mu kino kipindi, tusa kubandaula muswelo usa kufikidila milao imo ya Bulopwe kumeso’ku, ya myanda itwala ku divita dya Amakedona. Kadi tusa kumona ne milao imoimo isangaja ya Bulopwe ya kufikidila kinondanonda na kupwa kwa divita. Bine tukasangala mpata pa kumona Bulopwe bwa Leza buludika ntanda ne kulonga bintu byonso ke bipya!
MU KINO KIPINDI
SHAPITA 21
Bulopwe bwa Leza Bubatalula’ko Balwana Nabo
Ubwanya kwiteakanya ku divita dya Amakedona tamba’nka pano.
SHAPITA 22
Bulopwe Bubafikidija Kiswa-Mutyima kya Leza Pano Panshi
Le i kika kitukulupija amba milao ya Yehova isa kufikidila?


text:
BUUMI BWA BWINEKLISTU
Shiiyo Kuswa Mulibuku Lyakwe Jona
Yehova wakasunga makani abuumi bwa basankwa abanakashi bashomeka mu Maswi akwe kwaamba ayi atwiishe shiiyo shibotu. (Loma. 15:4) Ino mweeya nshi kuswa mulibuku lyakwe Jona? Amweebele vidyo icite mutwi utokwaamba ayi Jona—Wakeeya Kuswa Kunkumbu Shakwe Yehova, lyalo amubandike miipusho itokonkelaawo:
Ino ngamapensho nshi beshikushimikila botatwe mbotweebela muvidyo ngobakacana?
Ino libuku lyakwe Jona inga lyatuyuminisha buyani na twalulikwa nabi kunyaikwa shoolwe mulibungano? (1 Sa. 16:7; Jona 3:1, 2).
Ino makani akwe Jona inga atucafwa buyani kubabona kabotu bantu bakumusena nkotushimikila? (Jona 4:11; Mt. 5:7)
Ino shakacitikila Jona inga shatuyuminisha buyani na twaciswa ciindi cilaamfu? (Jona 2:1, 2, 7, 9)
Ino mbubotu nshi mbomweeya kuswa muvidyo iyi pamakani akubelenga Baibo lyoonse akuyeeyawo?


text:
SHAPITA WA DIKUMI NE MWĀNDA
‘Wēbifwatakenye Monka mu Mutyima Wandi’
1, 2. Shintulula mwāikadile lwendo lwa Madia, ne kine kyēlulengeje lwikale lwa masusu kwadi.
MADIA wāsusukile pawākandile pa nyema wa biselwa. Wāshikete’po mu bula bwa mansá mavule. Kumeso kwandi, Yosefa wenda umutangidile mu dishinda benda ku Betelema. Madia waivwana monka kana kadi munda mwandi kajina.
2 Madia wādi na dīmi dya ke mbutwila pi; Bible ulombola mwaādi wikadile kitatyi’kya amba “waimita dīmi.” (Luka 2:5) Bano ba mulume ne mukaji pobādi batyibuluka madimi, kepabulwe padi babidimye bamo bādi bebatala bālekele’byo bidi kudima ne kukuna, kebeipangula mwanda waka mwana-mukaji wa dīmi dikatampe namino wenda lwendo lulampe. Mwanda waka Madia wāendele luno lwendo lulampe kutamba kwabo ku Nazala?
3. Le i mwingilo’ka wāpelwe Madia, ne i bika byotusa kwifunda kwadi?
3 Byonso’bi byāshilwile myeji mivule kunyuma pāpelwe uno mwana-mukaji Muyuda mwingilo wa pa bula mu mānga yonso ya muzo wa muntu. Wādi wa kubutula mwana ukekala Meshiasa, Mwanā Leza! (Luka 1:35) Kitatyi kya kubutula pokyāfwenene, lwendo nalo lwabwana. Mu luno lwendo, Madia wātenwe na makambakano mavule atompele lwitabijo lwandi. Tutalei byāmukweshe ashale mukomo ku mushipiditu.
Lwendo lwa ku Betelema
4, 5. (a) Mwanda waka ba Yosefa ne Madia bāendele ku Betelema? (b) Lubila lwāeleje Kesala lwāfikidije bupolofeto’ka?
4 Ba Yosefa ne Madia kebādipo benda enka abo kete. Kesala Akutusa wāeleje lubila ntanda yonso amba bantu belembeje, penepa bantu bādi bafwaninwe kwenda kwabo mwanda wa kukelembeja. Le Yosefa wālongele’po namani? Nsekununi inena’mba: “Penepo kala Yosefa aye wafundukile mu Ngadilea, mu kibundi kya Nazala, wenda ku Yuda ku kibundi kya Davida kya dijina dya bu-Betelema, mwanda wa kwikala wa munjibo ne ku musuku wa Davida.”
5 Pāeleje Kesala luno lubila mu kino kitatyi, ke bitupupo. Bupolofeto bwāsonekelwe myaka tutwa tusamba-tubidi kunyuma bwālaile amba Meshiasa ukabutwilwa mu Betelema. Shako, kwādi kibundi kitwa bu Betelema kyādi’tu ku makilometele 11 na Nazala. Inoko, bupolofeto bwānenene patōkelela amba i mu “Betelema Efalata” mukabutwilwa Meshiasa. (Tanga Mika 5:2.) Pa kufika ku kano kakibundi katyetye kutamba ku Nazala, bantu bādi benda lwendo lwa makilometele 130 mu dishinda dya mikuna dipityila ku Samadia. Uno ye Betelema kwādi kwa kwenda Yosefa, mwanda kyo kibundi kya bankambo wandi ba ku kisaka kya Mulopwe Davida
6, 7. (a) Mwanda waka lwendo lwa kwenda ku Betelema kyādi kikoleja kudi Madia? (b) Kwikala kwāikele Madia bu mukaja Yosefa kwāshintyile bika mu butyibi bwaādi ukwata? (Tala kunshi kwa dyani.)
6 Le Madia wādi wa kukwatakanya Yosefa mu butyibi bwandi bwa kukelembeja? Vuluka’mba, luno lwendo kelwādipo lupēla. Mobimwekela kwādi ku ngalwilo kwa munoko, ye kuno kwādi lumundu lunoka bwa mvula mwanda kwādi ke ku mfulo kwa bushipo. Betelema wādi dya pangala, pa mametele 760
7 Nansha nankyo, Luka i mulembe amba Yosefa wāendele “amba asonekwepo ku musonko ne Madia kumo.” Kadi unena’mba Madia ‘wasongelwe [na Yosefa] mungya mobelaile.’ (Luka 2:4, 5, New World Translation) Kwikala kwāikele Madia bu mukaja Yosefa kwālengeje kushinta kukatampe mu butyibi bwaādi ukwata. Wādi umwene wandi mulume bu mutwe wa kisaka kyabo, ne kwitabija mwingilo umupele Leza wa bu mukwashi wandi na kukwatakanya butyibi bwa wandi mulume. * Nanshi wādi wa kutanwa na ano makambakano mu lwitabijo lwandi mwanda’tu wa kikōkeji kyandi.
8. (a) Le i bika bikwabo padi byātonwene Madia ende ku Betelema na Yosefa? (b) Le kimfwa kya Madia kikankamikanga namani bantu ba kikōkeji?
8 Le i bika bikwabo padi byātonwene Madia akōkele? Le wādi uyukile bupolofeto butala pa Betelema amba kyo kifuko kikabutwilwa’ko Meshiasa? Bible kanenenepo kintu. Ino tubwanya kunena’mba wādi uyukile, mwanda uno mwanda wādi muyukane biyampe mu bendeji ba bipwilo enka ne mu bantu bonso. (Mat. 2:1-7; Yoa. 7:40-42) Mu myanda ya Bisonekwa, Madia wādi mwibipotolole. (Luka 1:46-55) Nansha shi ekale Madia wākwete butyibi bwa kwenda mwanda wa kukōkela wandi mulume, lubila lwa ntanda, nansha mwanda wa bupolofeto wa Yehova aye mwine
Kubutulwa kwa Kidishitu
9, 10. (a) Le ba Madia ne Yosefa ye bano bāvulukile bika pobāfwenene ku Betelema? (b) I kwepi kwākafikīle ba Yosefa ne Madia, ne mwanda waka?
9 Madia ye uno wāpityilwe luvula paāmwene Betelema dya kulampe. Kitatyi kyobādi bakanda mikuna, batyibuluka mu mityi ya impafu
10 Ba Madia ne Yosefa bātene mu kibundi muyule bantu bā. Bantu bakwabo bāile kwilembeja kumeso abo, o mwanda kekwādipo kifuko mwa abo kufikila. * Kebādipo na kikwabo kya kulonga, o mwanda bakalēle bufuku’bwa mu kipombo. Fwatakanya’po mwēivwanine Yosefa pa kumona wandi mukaji wikonda na misanshi yakāivwene kashā, yādi yenda ibipila’ko. Pano, enka mwine’mwa, bisanso bya lubutulo bibashilula.
11. (a) Mwanda waka bana-bakaji bavule bakokeja kwivwanija senene ngikadilo yādi’mo Madia? (b) Le Yesu wādi “umbedi” mu buluji’ka?
11 Bana-bakaji bavule bakokeja kwivwanija senene ngikadilo yādi’mo Madia. Myaka 4 000 kunyuma, Yehova wālaile amba bana-bakaji bakasusukanga na misongo pa kubutula pa mwanda wa bubi bobapyene. (Ngal. 3:16) I kutupu kintu kilombola’mba Madia aye kāivwenepo misanshi. Nsekununi ya Luka inena’tu mu kīpi myanda yālongekele, na kunena’tu amba: “Wabutula mwana mwana-mulume, umbedi.” (Luka 2:7) Bine, “umbedi” wandi wabutulwa
12. Le Madia wālādikile mwana kwepi, ne bino i bishile namani na biloñanga bantu bafeta kubutulwa kwa Yesu, na bifwatulo ne myanda iloñwanga pa kuvuluka kubutulwa kwandi?
12 Pano’pa ye pabweja’ko nsekununi myanda imo amba: “Wamuvungila mu bisandi ne kumulādika mu kidīlo.” (Luka 2:7) Bantu bafeta kubutulwa kwa Yesu, bifwatulo ne myanda iloñwanga pa kuvuluka kubutulwa kwandi kujokoloka ntanda yonso binyengakanyanga uno mwanda. Ino, tala mwine mobyāpityile. Kidīlo i kintu, mutūlwanga bidibwa bya banyema bamunwe. Vuluka, kino kisaka kyāfikile mu kipombo, kifuko kiyukene bu mwakubulwa luvula luyampe nansha dyangi
13. (a) Le ba Madia ne Yosefa bālongele namani biyampe mungya byobādi nabyo? (b) Le bambutwile ba tunangu dyalelo babwanya kutūla bintu’ka pa kifuko kibajinji mwālongele ba Yosefa ne Madia?
13 Inoko, kebālekelepo kufudilwa kwibape bululu ku mutyima; bālongele enka biyampe byobādi babwanya mungya byobādi nabyo. Kimfwa, vuluka’mba Madia wālamine wandi mwana, wamuvungila mu bisandi, penepa wāmulādika biyampe mu kidīlo, koku ukulupile amba usa kwivwana kakyanga ne kulamwa senene. Ngikadilo yādi’mo Madia keyāmulengejepo azumbije mutyima bipitepite, akomenwe kulonga biyampe byaādi ubwanya kulonga. Aye ne Yosefa bādi bayukile amba kusasaketa wabo mwana ku mushipiditu kyo kintu kya mvubu kutabuka. (Tanga Kupituluka 6:6-8.) Dyalelo, bambutwile ba tunangu batūlanga bintu bya ku mushipiditu pa kifuko kibajinji pobatamija babo bana mu ino ntanda milanda ku mushipiditu.
Bupempudi Bukankamika
14, 15. (a) Mwanda waka bakumbi bādi basaka kumona mwana? (b) Le bakumbi bālongele bika na byobya byobāmwene mu kipombo?
14 Kwāikele lunwa lwa mu kitulumuka lwāvutakenye bantu bādi beshikatyile talala. I bakumbi banyemena ku kipombo, basaka kumona kisaka, ino nakampata mwana wabutulwa. Bano bana-balume badi na kipyupyu, mapala abo mayule nsangaji keineneka. Bādi baya lubilo batamba ku ntanda ya mikuna kobādi balama luombe lwabo. * Kebalombola bambutwile ba mwana myanda ya kutendelwa yobamonanga. Mu bukata bwa bufuku, mwikeulu wēbamwekele mu kitulumukila’nka ku ntanda ya mikuna’kwa. Ntumbo ya Yehova yēbasāmine mitamba yonso, ne mwikeulu webasapwila’mba Kidishitu, nansha Meshiasa, wabutulwa mu Betelema. Amba bakatana mwana ulēle mu kidīlo, muvungwe mu bisandi. Penepo, kintu kimo kya kutulumukwa mpata kyalongeka
15 Ke kya kutulumukapo shi bano bana-balume betyepeje bāile lubilo ku Betelema! Ye bano bādi na nsangaji ya kumona mwana wa lukeke ulēle monka mwēbashintulwidile’byo mwikeulu. Kebāfīlepo ino myanda miyampe. “Basambakanya ntanda ne mwanda o . . . Penepo kala bonso bakwivwana ke batendela byobya byasapwilwe kudi bakumbi ba mikōko.” (Luka 2:17, 18) Bendeji ba bipwilo ba mu oa mafuku bādi bafutulula bakumbi. Ino Yehova wākwete na bulēme bano bana-balume betyepeje kadi bakōkele. Le penepo Madia wātengelwe namani na buno bupempudi?
Yehova wādi ukwete na bulēme bakumbi betyepeje kadi bakōkele
16. Le Madia wālombwele namani amba wādi na luté, ne i kika kyāmukweshe ekale na lwitabijo lukomo?
16 Na bubine Madia wādi ukidi mukōke na bisanso bya lubutulo, ino wātejeje na katentekeji binenwa byonso. Ino ke enkapo kuteja kete, aa: “Madia wadi ulamine byobya byonso kwibifwatakanya monka mu mutyima wandi.” (Luka 2:19) Uno nsongwakaji wādi na luté. Wādi uyukile amba uno musapu wa mwikeulu wādi na mvubu. Leza wandi, Yehova, wāsakile Madia ayuke ne kusangela mukekadila wandi mwana ne mvubu yandi. O mwanda kātejejepo’tu bitupu. Wālamine mu mutyima wandi binenwa byonso mwa kulangulukila’po kyaba ne kyaba mu bula bwa myeji ne myaka yalondele’ko. Kino kyo kine kyākweshe Madia ekale na lwitabijo lukomo lwaālombwele mu būmi bwandi.
17. I muswelo’ka otubwanya kulonda kimfwa kya Madia mu myanda itala bubinebine bwa ku mushipiditu?
17 Le nobe usa kulonda kimfwa kya Madia? Yehova i muyuje mu Kinenwa kyandi bubinebine bwa ku mushipiditu bwa mvubu. Inoko, buno bubinebine bukokeja kwitukwasha enka shi tute’ko bidi mutyima. Tukata’ko mutyima na kutanga Bible kyaba ne kyaba
Binenwa Bikwabo bya Kulama
18. (a) Le ba Madia ne Yosefa bākōkele namani Mukanda wa Bijila wa Mosesa ku ngalwilo kwa būmi bwa Yesu? (b) Le byālambwile ba Yosefa ne Madia ku tempelo bilombola bika pa misokwe yabo?
18 Mwana pa kubwanya mafuku mwānda, ba Madia ne Yosefa bāmutweja kwisao mwendele Mukanda wa Bijila wa Mosesa, bāmwinika bu Yesu, monka mobēbalombwedile. (Luka 1:31) Kupwa, mu difuku dya makumi aná, batamba nandi ku Betelema bakamutwala ku tempelo mu Yelusalema, ku kintu kya makilometele 10, batūla ne byamulambu bya kusubulwa byādi bitungilwe mu Mukanda wa Bijila ku balanda
19. (a) Le Shimioni wālombwele Madia binenwa’ka bivule bya kubika ku mutyima? (b) Lelo Ana wālongele bika paāmwene Yesu?
19 Mununu umo witwa bu Shimioni wēbafwenene ne kulombola Madia binenwa bivule bine bya kubika ku mutyima wandi. Bāmulaile amba ukamona Meshiasa kumeso kwa kufwa, kadi mushipiditu sandu wa Yehova wāmulombwele amba uno nkasampe Yesu ye Mukūdi wālailwe. Kadi Shimioni wādyumwine Madia makambakano akatanwa nao difuku dimo. Wānenene amba ukeivwananga bwa aye wasabwa na kipete munda mwandi. (Luka 2:25-35) Ne bino binenwa bya kidyumu nabyo padi byākweshe Madia ominine pāfikile kitatyi kibi, myaka 33 pa kupita’po. Kupwa Shimioni, mwana-mukaji mupolofeto witwa bu Ana nandi wāmona nkasampe Yesu, penepa kanena myanda yandi ku muntu ense wādi usenswe lukulupilo lwa kukūlwa.
20. Mwanda waka kutwala kobātwele Yesu ku tempelo mu Yelusalema bwādi butyibi buyampe?
20 Bine, ba Yosefa ne Madia bākwete butyibi buyampe kasha pa kutwala wabo mwana ku tempelo ya Yehova mu Yelusalema! Bāshitwidile wabo mwana dishinda dya kwikala na kikōkeji kya kutanwa ku tempelo ya Yehova. Pobādi kwine’kwa, bālambwile mungya bukomo bwabo, kadi bātambwile’ko bufundiji ne kukankamikwa. Bine, Madia wātalukile ku tempelo dyodya difuku na lwitabijo lukomo, ku mutyima wandi nako kuyule binenwa bya ku mushipiditu bya kulangulukila’po ne bya kulombola bakwabo.
21. I bika biketukwasha mwanda wa lwitabijo lwetu lwikale lukomo pamo bwa lwa Madia?
21 I kintu kilumbuluke’po kashā pa kumona bambutwile dyalelo balonda kino kimfwa. Mu Batumoni ba Yehova, bambutwile ba kikōkeji batwalanga babo bana ku kupwila kwa bwine Kidishitu. Bambutwile ba uno muswelo bapānanga byobabwanya kulonga, banena binenwa bikankamika banababo betabije. Kadi bajokanga kwabo na bukomo, na nsangaji, koku bekele na bintu biyampe bivule bya kulombola bakwabo. Bine, i kintu kisangaja kashā kupwila nabo! Shi tulonge namino, tukamona amba lwitabijo lwetu lukakoma bininge pamo bwa lwa Madia.
^ mus. 7 Tala mwishidile uno vese na myanda inenenwe pa lwendo lwandi lubajinji: ‘Madia . . . wataluka waenda’ kukapempula Edisabeta. (Luka 1:39) Mu kine kitatyi’kya, byobādi bekwatyile ino kebetundaile, padi Madia wāendele kwampikwa kulomba lupusa kudi Yosefa. Abo pa kupwa kwisonga, lwendo lobaendele pamo i lutelelwe Yosefa, ke Madiapo, mhm.
^ mus. 10 Bantu ba mu bibundi bādi bebidile kupa bantu bendakana ne bapityeshinda kyumba kimo mwa kufikila.
^ mus. 14 Kwikala kwādi kwikele bakumbi panja ne luombe lwabo kubingija byobya bilombola bwifundi bwa bitatyi bya mu Bible amba: Kidishitu kābutwilwepo mu Kweji 12 kitatyi kikalanga bakumbi bashikata kubwipi na mobo, ino mobimwekela i ku ñanjilo kwa Kweji 10.


text:
BYABULĒME BYA MU KINENWA KYA LEZA | ESETA 6-10
Eseta Wālongele Bintu pa Kubulwa Kwisakila Mwanda wa Yehova ne Bantu Bandi
Eseta wādi mukankamane, wālwidile Yehova ne bantu bandi pampikwa kwisakila
8:3-5, 9
Eseta ne Modekai bādi biyampe. Ino lubila lwa Hamane lwa kwipaya Bayuda bonso lwādi ke lutumwe kala ku mitamba yonso ya umbikalo
Eseta wātūdile monka būmi bwandi mu kyaka, wāenda kwa mulopwe pampikwa kwitwa. Wādidile bantu bandi, wāzenza mulopwe epaye luno lubila lubi
Bijila biletelwe mu dijina dya mulopwe kebyādipo bipaibwa. Penepo mulopwe wapa ba Eseta ne Modekai lupusa lwa kulupula kijila kipya
Yehova wāpēle bantu bushindañani bukatampe
8:10-14, 17
Lubila lwa bubidi lwātuminwe lwa kusoñanya Bayuda belwile abo bene
Ba pa tubalwe bāsambakana mu umbikalo onso, ebiya Bayuda bēteakanya mwa kulwila
Bantu bavule bāmwene bukamoni bulombola’mba Leza udi nabo, bāikele ke Bayuda balamuke


text:
Icisimicisyo 76: Jelusalemi Aonalwa
IMYAKA ukucila pali 10 yapita ukufuma apo Imfumu Nebukadinesa yapintile abaIsilaeli abasambilile bonse ku Babiloni. Pano lolesya icilukucitika! Jelusalemi yaocewa. AbaIsilaeli abasyaipailwepo bapintwa ku kuba bakaili ku Babiloni.
Anuka ukweba’ti, efi abakusimika ba baYehoba bacenjesye ati cikacitika kani abantu tabalwile imibelo yabo iibipile. Pano abaIsilaeli tabakutikile ku bakusimika. Batwalilila ukupempela tulesa twa bufi pe punda lya kupempela baYehoba. Aba bantu balyelelwe ukupanikwa. Tulisi ifi nipakuti Esiceli uwakusimika wa baLesa atubula fyonse ifibipile abaIsilaeli balukucita.
Kani ulimwisi Esiceli? Ali pa basankwa Imfumu Nebukadinesa yapintile ku Babiloni pa myaka 10 ili ukonalwa kwa Jelusalemi ukukulu takungacitika. Danyeli ne babyakwe botatu, Syadilaci, Mesyaci na Abedinego, nabo balipintilwe ku Babiloni pa mpindi intu imo.
Ili Esiceli acili mu Babiloni, baYehoba bamulanga ifibipile ifilukucitwa ku Jelusalemi pe tempuli. BaYehoba bacite’ci ukupitila mu cimpelampela. Esiceli muli bucine acili mu Babiloni, pano baYehoba bamulenga ukubona fyonse lukoso ifilukucitwa pe tempuli. Kabili ifi Esiceli abona fyakukankamanika!
BaYehoba baeba Esiceli ati: ‘Lolesya ifintu ifyakunekasya ifi abantu balukucita pe tempuli. Lolesya pa cibumba pali ifikope fya nsoka ne nama simbi. Kabili bona abaIsilaeli balukufipempela!’ Esiceli afibona ifi fintu, kabili alemba ifilukucitika.
BaYehoba bamwipusya Esiceli ati: ‘Kani wabona intangisi sya baIsilaeli ifi silukucita mu bumfisolo?’ Inya, naye abona. Abalalume bali 70, kabili bonse lukoso balepempela tulesa twa bufi. Balelabila ati: ‘BaYehoba tabalukutubonapo. Bacilekelela icalo.’
Pano baYehoba balanga Esiceli abanakasi abali ku ciibi ca ku mulyango we tempuli. Balikele balukupempela lesa wa bufi Tamusi. Kabili lolesya balya abalalume ku mulyango we tempuli lya baYehoba! Cipale bali 25 bonse pamo. Esiceli ababona. Balukwinamisya ku mutulesuba kabili balukupempela akasuba!
BaYehoba balabila ati: ‘Aba bantu tabampapo ubuleme. Tabacitapo lukoso ifyakubifya sombi balesa na kwi tempuli lyanji ne kuficita!’ Pano baYehoba balaya ati: ‘Bakomfwa ili nkacita ubukali bwanji. Kabili tekuti nkomfwe inkumbu pali bo ili bakonalwa.’
Papita lukoso koti myaka itatu ukufuma apo baYehoba balangisisya Esiceli ifyo fintu, abaIsilaeli bafutukila Imfumu Nebukadinesa. Popele yaya mu kulwa nabo. Ili papita umwaka na afu abaBabiloni baonala ne kwingila pa fibumba fya Jelusalemi ne kuwoca umusi ne kuuwisya pansi. Abantu abengi baipaiwa neli ukupintwa mu kuba bakaili mu Babiloni.
Mba pano nindo baYehoba bangalekela ukonalwa ukwakubipe’fi ukucitwa pa baIsilaeli? Muli bucine, nipakuti tabakutikile kuli baYehoba kabili tabomfwilile amafunde abo. Ici cilukutubula ati cicindeme lyonse ukulukucita ifi baLesa balabila.
Pa kutanga abantu banini babasuminisya ukwikala mu calo ca Isilaeli. Imfumu Nebukadinesa yaikalika Gedaliya umuJuda ukuba umwikalicisi pa bantu aba. Pano abaIsilaeli bamo bamo bamwipaya Gedaliya. Pano abantu baumfwo’mwenso ati abaBabiloni bakesa ne kubonala bonse pakuti pa kubifya ukwacitika. Bapatikisya Jelemiya ukuya nabo, kabili babutukila ku Ijipiti.
Pano mu calo ca Isilaeli tamusyele umuntu neli umo. Pa myaka 70 tamuli uwaikala mu calo. Casyala masala. Pano baYehoba balaya ati bakaleta abantu babo mu calo panuma yakupita imyaka 70. Pali ino mpindi, mba cindo cilukucitika ku bantu ba baLesa uku bapintilwe ku calo ca Babiloni? Ngatubone.
2 Imfumu 25:1-26; Jelemiya 29:10; Esiceli 1:1-3; 8:1-18.
Ifyakwipusya
- Findo filukucitika kuli Jelusalemi na ku baIsilaeli pali cici cikope?
- Mba Esiceli ninani, kabili findo ifibipile baYehoba bamulangisya?
- Pakuti abaIsilaeli tabakwetepo umucinsi kuli baYehoba, cindo babalaya?
- Cindo Imfumu Nebukadinesa yacita ili abaIsilaeli baifutatila?
- Mba nindo baYehoba balekela ukonalwa ukwakubipe’fi ukucitwa pa baIsilaeli?
- Kani icalo ca Isilaeli casyala syani ica kubulamo abantu, kabili ni pa mpindi yakuba syani?
Ifyakwipusya na fimbi
- Pendeni 2 Imfumu 25:1-26.
Mba Sedeciya aali ninani, cindo cacitikile kuli ye, kabili ici califisisyepo syani ukusimika kwa mu Baibolo? (2 Imf. 25:5-7; Esic. 12:13-15)
Mba ninani baYehoba bapele umulandu pakubula bucine ubo abaIsilaeli bacitile? (2 Imf. 25:9, 11, 12, 18, 19; 2 Ifye. 36:14, 17)
- Pendeni Esiceli 8:1-18.
Kani Klistendomu alituntulwile syani abaIsilaeli abakwalukila baLesa abalukupempela akasuba? (Esic. 8:16; Isa. 5:20, 21; Yoa. 3:19-21; 2 Tim. 4:3)