text:
Sena Bakamboni ba Jehova Nobakambauka Ŋanda Aŋanda Babelekela Kuti Bakafwutuke?
Peepe. Lyoonse tulatola lubazu mumulimo wakuŋanda aŋanda, pesi tatusyomi kuti mulimo ooyu nguupa kuti tukafwutuke. (Baefeso 2:8) Nkaambo nzi?
Amuyeeye cikozyanyo eeci: Amweezyeezye kuti muntu ulaaluzyalo wakasyomezya kupa cipego cidula kumuntu uuli woonse uyoosika abusena bumwi mubuzuba bubikkidwe. Kuti kamucisyoma ncobeni cisyomezyo camuntu ooyo, sena inga mwaatobela malailile aakwe? Cakutadooneka, inga mwaatobela! Ambweni inga mwaambila beenzinyoko alimwi abamukwasyi kujatikizya coolwe eeco kutegwa abalo bakajane mpindu. Nokuba boobo, tamukonzyi kwaamba kuti mwacibelekela cipego eeco kwiinda mukutobela buyo malailile. Cipego ncipego, tacibelekelwi buya pe.
Mbubwenya buyo, Bakamboni ba Jehova balasyoma mucisyomezyo ca Leza cabuumi butamani kuli boonse bamumvwida. (Baloma 6:23) Tulasolekesya kwaambila bamwi lusyomo lwesu, kutegwa abalo bajane mpindu muzisyomezyo zya Leza. Pele tatusyomi kuti lufwutuko lwesu lulaboola akaambo buyo kakubeleka mulimo wamumuunda. (Baloma 1:17; 3:28) Masimpe, kunyina muntu uukonzya kucita zyoonse ziyandika kutegwa apegwe zilongezyo eezyi kuzwa kuli Leza. ‘
Wakatufwutula ikutali akaambo kamilimo iiluleme njotwakacita, pele akaambo kaluse lwakwe mwini.’


c: text/html

text:
© 1996 – 2009 The Office of the High Commissioner for Human Rights
This HTML version prepared by the UDHR in Unicode project, http://www.unicode.org/udhr.
Mbuli mbokunga kulemeka muntu oonse ncizyalilwa ca lwaanguluko lwa mikwasyi yoonse kuba matalikilo akuliiba, kukwabililwa amulawo alimwi aluumuno munyika:
Kakuli kutalemeka alimwi akutyola milawo ya lwaanguluko lwa muntu kuleta micito yabujayi mibyaabi kulanyemya akutakkazyika kabotu bantu alimwi kwazungaanya nyika kuti ijane nzila yakwaangulula bantu kuti kabaliiba kukanana zyobayanda alimwi akutobela zyobasyoma alimwi akwaanguluka kwakutayoowa kwakaambilizyigwa kuba nenzila mpati veelede kuyumya muntu.
Kakuli ncintu cipati, kuti muntu tasungilizyi kulomba lugwasyo kuba nenzila ilikke yamamanino, ulakonzya kucita zyintu zyimbi zyibyaabi zyakulikwabilila kudyaamininwa, kuti buumi bwa muntu weelede kukwabililwa amulawo.
Kakuli ncintu cipati kusumpula lumvwano akati kamasi, kakuli bantu bamasi aali mu mbunga ya United Nations mu milawo ya malembo amumbunga eeyi akasyomenzya lusyomo mu milawo ya lwaanguluko lwa muntu, kubulemu alimwi abuvubi bwamuntu alimwi alwanguluko lweelene ku basankwa abakaintu alimwi akuba amakanze akusumpula bukkale bwabuumi bwabo mukuliiba kunji.
Kakuli masi aali ma memba ambunga eeyi akasyomezya kuya kuzwidilila, mukubelekela antoomwe ambunga ya United Nationes, kusumpula akucita kulemeka mulawo wa lwaanguluko lwa muntu alimwi akulekela bantu kuliiba, kakuli kumvwa kwa lwaanguluko oolu alimwi akuliiba nkupati mukubona kuti kusyomezya ooku kwabeleka.
Lino aboobo, Muswaangano Mupati (Generl Assembly) waambili zya zyeezyi: Eeci cizumino ca kwaambilizya lwaanguluko lwa muntu kuba nenzila ngubauba yabantu boonse alimwi amasi oonse kujana, kumasimpilo kuti muntu oonse alimwi azyibeela zya buleya, kuyeeya cisyomezyo eeci lyoonse mu myoyo, ciya kusola mbocikonzya kuyiisya alimwi akusumpula kulemeka lwaanguluko alimwi akuliiba alimwi kwiinda munzila isumpukide, masi alimwi akubantu bamumasi aali mubweendelezi bwa bantu bambi.
CIZUMINANO CA MULAWO UJATIKIZYA MASI OONSE CAKULESYA BUTUNDULUZI BWA MUNTU
Bantu boonse balazyalwa kabaangulukide alimwi kabeelene alimwi akwaanguluka kucita zyobayanda. Balazyalwa amaanu akuyeeya, aakusala alimwi beelede kulanga bambi mbuli banabokwabo.
Mukuya ambele, kunyina kusalaula kweelede kucitwa akaambo katwaambo twacisi, bweendelezi bwa milawo antela bulemekwa cisi nkwazwa muntu, cibe cisi cakalilela kale, citaninga kulilela nokuba kuba amweele wakutaindilizya.
Muntu oonse ulaangulukide ku zyintu zyoonse zyili mucizuminano, kakunyina kusalaula mbuli kwakusiyana cikanda, musyobo, buzyale, cikombelo, makani a twaambo twacisi antela kwiimpana kwakuyeeya, busicisi antela bukkale, buvubi, nkokazyalilwa antela kwiimpana kumbi.
Muntu oonse ulaangulukide kubukkale bwabuumi, lwaanguluko alimwi akukwabililwa.
Kunyina weelede kuba muzike antela cibelesyo, buzike alimwi amakwebo aabuzike zyeelede kukasyigwa munzila zyoonse.
Kunyina weelede kupezyegwa, kutalanganyizyigwa mbuli muntu antela kubelesyegwa mbuli cibbalo antela kupegwa cisubulo.
Muntu oonse ulaangulukide kulemekwa koonse nkwabede kuba muntu kubusyu bwa mulawo.
Bantu boonse baleelene kubusyu bwa mulawo alimwi balizumizyidwe kakunyina kusalaula kubukwabilizi bwa mulawo bweelene. Boonse balaangulukide kukwabililwa kweelene kumicito yakusalaula mukutyola cizuminano eeci alimwi akumicito ya kubisya zyintu zyikonzya kuleta kusalaula.
Muntu oonse ulaangulukide kwiimininwa ambunga ya bantu basalwa mucisi kubona kaambo kakwe nkasinkilwa kulwaanguluko lwakucita ncayanda ncazumizyilwe amulawo.
Kunyina muntu weelede kwaangwa, kuyobolwa muntolongo kakunyina mulandu antela kutija kuya kukkala kucisi cimbi.
Muntu oonse ulaangulukide kakunyina kwaandana kubetekwa ambunga yasalwa inyina nkoilikumbtizya alimi isitikene kulanga kukwabililwa ku lwaanguluko ndwajisi alimwi ayimwi milandu njakonzya kupegwa.
1. Oonse wapegwa mulandu ulaangulukide kwiitwa kuti ucisalalakusikila akaianwe amulandu mu nkuta mbuli bwaamba mulawo libetekwa alimwi ulizumizyilwe kujmana bamwiimiminina libetekwa mulandu wakwe.
2. Kunyina ukonzya kujanwa mulandu kuti kakuli cintu comwe cicaala citakonzyi kupa kuti ube mulandu, kwiinda mu milawo ya cisi antela ijatikizya masi oonse, ciindi mulandu ooyu niwakacitika. Lyalo kunyina cisubulo cipati ceelede kupegwa kunze aacisubulo ceendelana amulawo ciindi mulandu niwakacitwa.
Kunyina muntu weelede kunyonganyizyigwa kutayelede kuzyintu zyakwe, mukwasyi, munzi antela magwalo, antela kumutalika akaambo kabulemu bwakwe. Oonse ulaangulukide kukwabililwa amulawo kukunyonganyizyigwa antela kutalikwa ooku.
1. Oonse muntu ulaangulukide kweenda mbwayanda alimwi akukkala kufumbwa mucisi.
2. Oonse muntu ulaangulukide kuzwa kufumbwa mucisi, kusanganizya acisi cokwabo, alimwi akupiluka kucisi cokwabo.
1. Oonse muntu ulaangulukide kulomba kukkala akuliiba mucisi cimbi mwaatijila kuyuba kwaangwa antela kupezyegwa musi mwazwa.
2. Kukwabililwa kulwaanguluko oolu kulakozya kutyolwa kubantu batija kubetekwa milandu isalala kabotu itali mbuli ya makani atwaambo twacisi antela itayendelani anzila alimwi amilawo ya mbunga ya manyika oonse (United Nations).
1. Oonse muntu ulaangulukide kuba munacisi wacisi ncayanda kukkala.
2. Kunyina uyedele kukasyigwa kucinca busicisi antela kukasyigwa kutacinca.
1. Basankwa abakaintu bakakomena, kakunyina kubakasya akaambo kacikanda cabo, cisi ncobazwa antela cikombelo, balangulukide kukwata kufumbwa ngobayanda alimwi akubamba mukwasyi. Balangulukide kuba alwaanguluko lweelene lwa bakwetene ciindi nobacikwetene alimwi anobalekana.
2. Kukwatana kuya kulembezyegwa abaabo basikuyandana bobile kakunyina kuyoowa.
3. Mukwasyi ncilenga cabuleya kukkala antoomwe alimwi mukwasyi weelede kukwabililwa ku buleya alimwi akucisi.
1. Oonse muntu ulaangulukide kuba alubono alikke antela kubeleka aatomwe abamwi.
2. Kunyina weelede kunyonganizyigwa antela kunyangwa lubono lwakwe.
Muntu oonse ulaangulukide kuliyeeyela, kulisalila cikombelo ncayanda; lwaanguluko oolu lulajatikizya alusyomo ndwajisi alikke antela mu mbunga ya bana maleya nokuba kuliiba alikke, kutobela buyiisya cikombelo antela walo kuyyiisya, alimwi akukomba.
Muntu oonse ulaangulukide kwaamba zyili kumoyo; kwaanguluka ooku kulajatikizya akubuzya, kulaigwa alimwi akupa mizeezo kwiinda mumapepa antela mulisikapepele kakunyina munyinza.
1. Muntu oonse ulaangulukide kuba mukabunga antela kubungana kwaluumuno.
2. Kunyina weelede kusungilizyigwa kuba mukabunga nkatayandi.
1. Muntu oonse ulaangulukide kutola lubazu mubweendelezi bwa mfulumende mucisi cokwabo antela kwiinda kumuntu usalwa biya abana maleya antela lwakwe mukamwini.
2. Muntu oonse ulaangulukide kupegwa lugwasyo lweelene alugwasyigwa bana maleya mucisi.
3. Kuyanda kwabantu kweelede kuba ciiminizyo ca mfulumende; kuyanda ooku kweelede kutondezyegwa kwainda ciindi alimwi akusala kwamasimpe kweelede kucitwa abana maleya bamucisi bazumizyigwa amulawo kusala alimwi akuzumizyigwa kusala ngwayanda kakunyina kunyonganyizyigwa.
Muntu oonse, muna maleya, ulaangulukide kuyobwedwa mali ngakoswedwa ku mali ngavwola ku nkampani yakabambwa mucisi antela kwiinda mukumvwana acisi cimbi kweelene amulawo wacisi. Alimwi ulaangulukide kulyeezyela buvubi, kuba abukkale alimwi akucita zyilengwa zyacisi zyitakonzyi kumusala akaambo ka ciimo cakwe alimwi alwaanguluko lwa kusumpula bukkale bwakwe.
1. Muntu oonse ulaangulukide kujana mulimo, kulisalila mulimo ngwayanda, kububotu bujanwa amulimo ooyo alimwi akukwabililwa kupenzi lyakubula milimo.
2. Oonse, kakunyina kusalaula, ulakwabililwa kuvwozyegwa mali ayelene amulimo ngwabeleka.
3. Oonse ubeleka ulaangulukide kupegwa mali abikkilwa atala antela bbonasi alimwi akukwabililwa buumi bwakwe alimwi abwamukwasyi wakwe azyintu zyimbi zyeelede kukwabililwa.
4. Muntu oonse ulaangulukide kunjila antela kutalika mbunga ilwanina akukwabilila babelesi.
Muntu oonse ulaangulukide kupumuna akulyookezya kubeleka, kusanganizya kupegwa mawoolo ayelede ciindi cakubeleka alimwi akubbadelwa mali waunka kukupumuna kwa mazuba manji.
1. Muntu oonse ulaangulukide ku buumi abukkale bubotu antoomwe amukwasyi wakwe, mbuli kuli cakulya, zyakusama, ng'anda yakukkala alimwi amicelo yakusilikwa azyintu zyimbi ziyandika kumuntu, alimwi akukwabililwa buumi bwakwe wani kubeleka, kukwabililwa kumalwazi, bulema, kufwidwa, kucembaala alimwi azyimbi zyikonzya kusinkila muntu kubuumi zyatakonzyi kucita akaambo kakubula nzila yakuzyicita.
2. Bamatumbu alimwi abana balaangulukide kulugwasyo luyandika. Bana boonse, abe wamung'anda antela wamusyokwe, beelede kulangwa kabotu alimwi akukwabililwa kweelene.
1. Muntu oonse ulaangulukide kuyiya, lwiiyo lweelede kupegwa biyo kakunyina kubbadela, kapati muma giledi akutalisya masyoonto alimwi aakati-kati. Kunjila cikolo kumagiledi akutalisya weelede kuba mulawo natayandi nayanda mwana. Lwiiyo lwa milimo ya maanza alimwi aiyandika kuba haanzyibwene wa mulimo umwi lweelede kuti lyoonse kaluliko alimwi lwiiyo lwa mabbuku mapati alwalo lweelede kupegwa kuli baabo bajisi maanu.
2. Lwiiyo lweelede kuba lwakusumpula bukkale bwa muntu alimwi akuyumya lwaanguluko alimwi akusala ciyanda muntu. Lupa bantu kumvwisisya, kuba sicamba alimwi akusumpula lumvwanoakati kamasi, kakunyina kusalaula cikanda, cikombelo alimwi akuyumya milimo ya mbunga ya masi oonse munyika ya United Nations kutontozya luumuno munyika.
3. Bazyali balaangulukile kusala lwiiyo ndobayanda antela ndobayeeyela kuba lubotu kubana babo.
1. Oonse muntu ulaangulukide kakunyina kukasyigwa kutola lubazu mubuumi bukkala bana maleya, kuyiya zyilenwa zyacisi alimwi akwaabana busongo.
2. Oonse muntu ulaangulukide kukwabililwa ku zyintu zyayanda mbuli zya kulyaanzila, nyimbo azyisobano zyalilembela mukamwini.
Oonse muntu ulizumizyilwe Kuba mumakamu alimwi amunkamu zyijatikizya masi manji oomo mujanwa lwaanguluko lwakazuminanwa akwaambilizyigwa amilawo ya mbunga eeyi.
1. Muntu oonse ujisi mulimo kubuleya ooko nkwaangulukide kuliiba akusumpula buntu bwakwe.
2. Mukubelesya lwaanguluko anguzu zyapedwe, muntu oonse ulaangulukide kulikkalila kwakutaindilizya ku lwaanguluko ndwapedwe amulawo kutegwa awalo kalemeka lwaanguluko lwa bantu bambi alimwi abulemu buyandika kumuntu alimwi akuliiba kwa bana maleya.
3. Lwaanguluko alimwi akuliiba takweelede kwiindilizyigwa ku mizeezo yakabambwa ambunga ya masi oonse aamunyika ya United Nations.
Kunyina cili mucizuminano eeci ceelede kwendelezyegwa amasi aambi, mbunga ya bantu antela muntu biyo, kuba anguzu zyakucita zyilengwa zyimbi zyikonzya kutyola milawo ya lwaanguluko lupedwe ku bantu lwapandulwa kale.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
BYA KULUMBULULA
Ene Mambo Bena Kilishitu Bakine o Babujila Kwingijishila Musalabu mu Mpopwelo
MUSALABU bamutemwa ne kumunemeka bingi ku bantu bavula. Buku wa The Encyclopædia Britannica utela musalabu amba “kiyukilo kikatampe kya bupopweshi bwa bwina Kilishitu.” Nangwa byonkabyo, bena Kilishitu bakine kechi bengijisha musalabu mu mpopwelo ne. Mambo ka?
Kishinka kikatampe ke kya kuba’mba Yesu Kilishitu kechi wafwijile pa musalabu ne. Kyambo kya Kingiliki kyatuntululwa’mba “musalabu” ke stau·ros′. Kino kyambo kilumbulula “mwandalo nangwa kichi kimo kyaoloka.” Baibolo wa The Companion Bible waamba’mba: “[Stau·ros′] kechi kilumbulula bichi bibiji byo bakimbakanya ne…Kafwako po kyanembwa mu mulaka wa Kingiliki kya mu [Lulayañano Lupya] amba bichi bibiji ne.”
Mu binembelo byavula, banembi ba Baibolo baingijisha kyambo kikwabo kya pafwijile Yesu. Kino ke kyambo kya Kingiliki kya xy′lon. (Byubilo 5:30; 10:39; 13:29; Ngalatiya 3:13; 1 Petelo 2:24) Kino kyambo kilumbulula “mwandalo,” “kisomo, mwamba, nangwa kichi.”
Kulondolola ene mambo o baingijishanga javula kichi kwipailapo muntu, buku wa The Cross and the Crucifixion (Musalabu ne Kupopa Muntu pa Kichi) wanembelwe na Hermann Fulda waamba’mba: “Bichi kechi byajingatu konse konse ku mapunzha ko baipailanga bantu ne. Onkao mambo basumpangatu mwandalo mu mushiji. Pa uno mwandalo, popo babikanga muntu walala muzhilo, maboko anji beasuntula mwiulu ne kwiakasa nangwa kwiapopa babwela bazenzumuna maulu nao beakasa nangwa kwiapopa.”
Nangwa byonkabyo, kishinka kine kikatampe kiji mu Mambo a Lesa. Mutumwa Paulo waamba’mba: “Kilishitu witukujile ku mafingo a Mizhilo, byo aalukile ke wafingwa na mambo a atweba; mambo kyanembwa’mba, Bafingwa mafingo bonse bo bakobeka ku bichi.” (Ngalatiya 3:13) Apano Paulo waambilenga byambo byanembwa mu Mpitulukilo ya mu mizhilo 21:22, 23 mwatongolwa kyambo kya kichi kechi musalabu ne. Pakuba jino jishinda ja kwipayilañenamo byo jalengelanga muntu kwikala “wafingwa,” kechi kyafwainwa kuwama bena Kilishitu kukobeka bipikichala mu mazubo abo byamwesha Yesu saka bamupopa ne.
Pa myaka itanshi 300 yapichilepo kufuma pafwijile Kilishitu, kechi kwajingapo kiyukilo kya kuyukilako’mba aba betongolanga kwikala bena Kilishitu baingijishanga musalabu mu mpopwelo yabo ne. Pano bino, mu myaka kitota kya buna, Mfumu Constantine wabulanga kupopwela Lesa waikele mu bwina Kilishitu bwasatukile ne kutundaika musalabu amba ko kayukilo ka kwibuyukilako. Muji monse Constantine mo alangulukijilenga, musalabu kechi walamachiletu nangwa pacheche kwi Yesu Kilishitu ne. Musalabu wafumine ku bantunshi. Buku wa New Catholic Encyclopedia waitabizha’mba: “Musalabu waingijishiwanga kimye kya kala bwina Kilishitu saka bukyangye kufika ne mu bisho byabujile bya bwina Kilishitu.” Mabuku akwabo apusana pusana aamba’mba musalabu waingijishiwanga mu mpopwelo ya kupopwela bilengwa ne mu bisho bya bulalelale.
Pano nga mambo ka kino kiyukilo kya buntunshi o kyatundaikijilwe? Kyamweka kyajinga na mambo a kukeba kuba’mba kipeleleko bantunshi kutwela mu “bwina Kilishitu bwa bubela.” Bino Baibolo wakanya kwingijisha kiyukilo kiji kyonse kya buntunshi. (2 Kolinda 6:14-18) Kabiji Binembelo byakanya misango yonse ya kupopwela bankishi. (Kulupuka 20:4, 5; 1 Kolinda 10:14) Onkao mambo, kino kyo kilengela bena Kilishitu bakine kubula kwingijisha musalabu mu mpopwelo.*
* Inge mukeba byambo bikwabo byaamba pa musalabu, monai buku wa Ukupelulula Ukufuma mu Malembo, mapeja 408-412 wanembwa na Bakamonyi ba kwa Yehoba.


text:
Sena Kupenga Koonse Kuzwa Kuli Diabolosi?
Bwiinguzi bwamu Bbaibbele
Ibbaibbele liyubununa kuti Saatani Diabolosi nkwali ncobeni, mbuli mujayi singuzu, usinizya kuti kuyanda kwakwe kwazuzikizyigwa kwiinda ‘
muzitondezyo zyakubeja’ alimwi ‘
akweena.’ Ibbaibbele lyaamba kuti: “
Ulalisandula lyoonse kuba mbuli mungelo wamumuni.”—2 Batesalonika 2:9, 10; 2 Bakolinto 11:14. Tulakonzya kuzyiba kuti Diabolosi nkwali kwiinda mukubona zyintu nzyanyonyoona.
Nokuba boobo, Diabolosi talinguwe uuleta mapenzi woonse. Nkaambo nzi? Leza wakalenga bantu kuti kabacikonzya kusala kucita cintu cibotu alimwi akucita cintu cibi. (Joshua 24:15) Ciindi notutasali kabotu, mapenzi alatucitikila.—Bagalatiya 6:7, 8.


text:
BAKUBUSI BALABUZYA
Mbuti Mbondikonzya Kuleka Kusumpya Kucita Zyintu?
Sena lyoonse mulamuka kutalika kubeleka milimo alimwi akulemba homuweki? Mweelede kuleka kusumpya kucita zyintu! Cibalo eeci cilamugwasya kuleka kusumpya kucita zyintu, noliba leelyo
Mwamana kubala cibalo eeci, amwiingule mibuzyo iijatikizya kusumpya kucita zyintu.
Ibbaibbele lilaamba cikonzya kucitika akaambo kakusumpya kucita zyintu. Lyaamba kuti: “
Uuyeeya muuwo takonzyi kubyala, ayooyo uulanga mayoba takonzyi kutebula.”—Mukambausi 11:4.
Amulange-lange zyintu zikonzya kupa kuti kube penzi alimwi ancomukonzya kucita kutegwa mucileke kusumpya.
Mulimo nuulibonya kuti ulakatazya.
Kwaamba masimpe—milimo imwi ilakatazya cakuti inga wayanda buyo kwiileka. Njeeyi mizeezo imwi iikonzya kugwasya.
Kamwaandaanya mulimo muzibeela zisyoonto-syoonto. Musimbi umwi uutegwa Melissa wakaamba kuti: “
Nokuba kuti ndilizyi kuti ndilimukide, ndilasola kumanizya milimo yangu kwiinda mukubeleka mulimo omwe aciindi comwe.”
Kamutalika mpoonya-mpoonya.
“Kotalika kuubeleka mulimo mbowautambwida buyo, nokuba kuti uyungizya amilimo iimbi njojisi naa kulemba mizeezo iili mbwiibede kotanaluba.”—Vera.
Kamulomba lugwasyo. Kulalangilwa kuti bazyali banuo alimwi bamayi banu bakainda mubuyumuyumu buliboobu. Mulakonzya kugwasyigwa kuluzyibo lwabo. Balakonzya kumugwasya kulibambila.
Muzeezo “
Kopanga mulongo. Masimpe, eeci caamba kuti weelede kuti kolibambilide kutobela mulongo wako, pele cilagwasya—ulamanizya milimo yoonse aciindi ceelede.”—Abbey.
Nomulimvwa kuti taakwe cimukulwaizya kubeleka.
Kanji-kanji, milimo njomweelede kucita ibikkilizya zyintu zitakukkomanisyi kapati. Aboobo ino ncinzi ncomweelede kucita kuti mulimo ngomuyanda kucita taumukkomanisyi? Amusole nzila eezyi zitobela.
Kamuyeeya kaambo ncomweelede kufwambaana kuucita. Mucikozyanyo, amweezyeezye mbomukonzya kukkomana kuti naa mwamana kuubeleka. Musimbi umwi uutegwa Amy, wakaamba kuti: “
Ndilimvwa kabotu kuti ndamana kucita cintu cimwi muciindi ceelede alimwi inga ndilimvwa kwaanguluka.”
Kamuliyeezya zyintu zikonzya kucitika kuti tiimwaubeleka. Ikuti mwamuka, mupa kuti mukatale kapati alimwi inga capa kuti mwaalilwe kuzwidilila. Bbaibbele lyaamba kuti: “
Kufwumbwa cintu muntu ncasyanga, ncencico eeco ncayootebula.”—Bagalatiya 6:7.
Amububikke mumizeezo buzuba mbomweelede kumanizya mulimo. Musimbi uutegwa Alicia wakaamba kuti: “
Cilandigwasya kuyeeyela mbuli kuti mulimo ulamana buzuba bomwe naa obilo kabutanasika buzuba bwini noweelede kumana. Mpoonya inga ndainduluka kuulanga-langa mulimo kubona naa inga ndasyaalilwa buzuba naa mazuba obilo aakucita zimwi zyintu.”
Muzeezo “
Mboyeeya inga capa kuti ukulwaizyigwe. Kolyaambila omwini kuti ulaubeleka mulimo uuyandika kubeleka, alimwi akuti kunyina cikonzya kukulesya. Ikuti ndaamba kuti ndiyanda kucita eeci, ceelede kucitika ncobeni.”
Nomujisi bubi.
Musankwa uutegwa Nathan wakaamba kuti: “
Bunji bwaziindi bantu bandaamba kuti ndilasumpya mulimo, pele aayo taali masimpe! Tabazyi mbondijisi bubi!” Ikuti kamulimvwa mbuli mbwalimvwa Nathan, amusole mizeezo eeyi.
Amusaangune kubeleka milimo myuuba-uba.
Musimbi uutegwa Amber wakaamba kuti: “
Muntu umwi wakandaambila kuti ikuti mulimo kautola maminiti aatasiki kuli osanwe, weelede kuucita mpoonya-mpoonya. Eeci cibikkilizya zyintu mbuli bulondo, kwaanzika zisani, kusanzya mitiba, alimwi akutuma fooni.”
Amubikke zyintu ziyandika kumbele. Ibbaibbele lyaamba kuti: “
Musinizye zyintu ziyandika kapati.” (Bafilipi 1:10) Ino inga mwalubelesya buti lugwalo oolu mubuumi bwanu bwabuzuba abuzuba? Musimbi umwi uutegwa Anna wakaamba kuti: “
Ndilabamba mulongo wamilimo yoonse njondijisi alimwi akulemba ciindi noyeelede kamana kucitwa.Pele ciyandika kapati, ndilalemba ciindi nondeelede kuubeleka mulimo umwi aumwi alimwi anondeelede kumana kuucita.”
Sena eeci cilibonya kuti cilakatazya? Amuciyeeyele munzila eeyi! Masimpe ngakuti, kuti mwapanga mulongo, ndinywe mweendelezya ciindi muciindi cakuti ciindi kacimweendelezya. Alimwi eeci inga capa kuti kamutakali kapati. Musimbi umwi uutegwa Kelly wakaamba kuti: “
Kuba amulongo kupa kuti kanditalibiliki alimwi kupa kuti zyintu zyeende kabotu.”
Mutanyonganizyigwi. Jennifer wakaamba: “
Ndilabaambila boonse aŋanda ciindi nendiyanda kutalika mulimo wangu. Ikuti naa kuli ncintu ncobayanda kuti ndicite ndilabalomba kuti bandaambilile limwi kanditanatalika mulimo wangu. Alimwi ndilaizima fooni yangu.”
Muzeezo “
Kufwumbwa cintu ncomweelede kucita tacikonzyi kucitika celikke kusikila mane mucicite. Muciindi cakunoolibilika kujatikizya cintu eeco, amucicite kutegwa ciinde. Kwiinda mukucita oobu, mulakonzya kulimvwa kwaanguluka buzuba boonse.”


text:
Ciiyo 12
Mbuti Mbomukonzya Kuba Acilongwe a Leza?
1. Sena Leza ulaiswiilila mipailo yoonse?
Leza ulabatamba bantu bamuzisi zyoonse kuti kababandika anguwe mumupailo. (Intembauzyo 65:2) Nokuba boobo, Leza taiswiilili alimwi taitambuli mipailo yoonse. Mucikozyanyo, mipailo yamwaalumi uupenzya mukaintu wakwe takonzyi kwiiswiilila pe. (1 Petulo 3:7) Ciindi bana Israyeli nibakazumanana kucita zibi, Leza kunyina naakaiswiilila mipailo yabo. Cakutadooneka, mupailo ncoolwe citaliboteli. Kuyungizya waawo, Leza uyooiswiilila mipailo niiba yabantu bacita zibi zipati ikuti beempwa.—Amubale Isaya 1:15; 55:7.
2. Mbuti mbotweelede kupaila?
Mupailo ncibeela cabukombi bwesu, aboobo tweelede kupaila buyo ku Mulengi wesu, Jehova. (Matayo 4:10; 6:9) Alimwi, mbwaanga tatulondokede, tweelede kupaila kwiinda muzyina lya Jesu akaambo kakuti wakafwida zibi zyesu. (Johane 14:6) Jehova tayandi kuti katwiinduluka naa kubala mipailo. Uyanda kuti katupaila kuzwa ansi aamoyo.—Amubale Matayo 6:7; Bafilipi 4:6, 7.
Mulengi wesu ulaswiilila amipailo yakaumuumu. (1 Samueli 1:12, 13) Leza ulatutamba kuti katupaila kufwumbwa ciindi, mbuli ciindi cakoona, cakubuka, cakulya alimwi aciindi notuli mumapenzi.—Amubale Intembauzyo 55:22; Matayo 15:36.
3. Nkaambo nzi Banakristo ncobabungana antoomwe?
Kuba acilongwe a Leza tacili cuubauba akaambo kakuti tukkala akati kabantu batajisi lusyomo muli Leza alimwi balacikazya cisyomezyo cakwe canyika yaluumuno. (2 Timoteyo 3:1, 4; 2 Petulo 3:3, 13) Aboobo, tuyandika kukulwaizyigwa abakombima, alimwi abalo balayanda kuti katubakulwaizya.—Amubale Bahebulayo 10:24, 25.
Kuyanzana abantu bamuyanda Leza kulatugwasya kutegwa tube acilongwe a Leza. Miswaangano ya Bakamboni ba Jehova itupa coolwe cibotu cakuyumizyigwa alusyomo lwabamwi.—Amubale Baloma 1:11, 12.
4. Mbuti mbomukonzya kuba acilongwe a Leza?
Mulakonzya kuba acilongwe a Jehova kwiinda mukuzinzibala kuyeeya nzyomwaiya mu Jwi lyakwe. Amuyeeye nzyomukonzya kwiiya kumilimo yakwe, lulayo lwakwe alimwi akuzisyomezyo zyakwe. Kupaila akuzinzibala kuyeeya kuyootugwasya kumvwisya bubotu bwaluyando abusongo bwa Leza.—Amubale Joshua 1:8; Intembauzyo 1:1-3.
Cilongwe a Leza inga cakonzyeka lilikke kuti kamumusyoma. Lusyomo luli mbuli cintu cipona calo ciyandika kusanina. Mulakonzya kuzumanana kuyumya lusyomo lwanu kwiinda mukuzinzibala kuyeeya twaambo twakamupa kutalika kusyoma.—Amubale Matayo 4:4; Bahebulayo 11:1, 6.
5. Ino kuba acilongwe a Leza kuyoomugwasya buti?
Jehova ulabalanganya aabo bamuyanda. Ulakonzya kubakwabilila kuzyintu zyoonse zikonzya kupa kuti lusyomo lwabo abulangizi bwabuumi butamani bube muntenda. (Intembauzyo 91:1, 2, 7-10) Ulatucenjezya kujatikizya micito imwi iikonzya kubikka buumi bwesu alukkomano muntenda. Jehova ulatuyiisya nzila mbotu yabuumi.—Amubale Intembauzyo 73:27, 28; Jakobo 4:4, 8.


text:
Lufunjisho 7
Kupwila Kwetu Kwikala Byepi?
Ku kupwila kwa bena Kilishitu batanshi javula kwaikalanga nyimbo, milombelo, kutanga ne kwisamba pa Binembelo, kechi kwaikalanga bisho ne. (1 Kolinda 14:26) Bino byobyo mukatana ne pa kupwila kwetu lelo jino.
Mikambizho imena pa Baibolo kabiji ikwashañana bingi. Ku mpelo ya mulungu twikala na jashi ja Baibolo ja maminiti 30 jilumbulula Binembelo byo byaamba pa bwikalo ne bimye byo tujimo. Bonse tutundaikwa kwingijisha ma Baibolo etu. Panyuma ya jashi, palondela Lufunjisho lwa “Kyamba kya Usopa,” lwa ola umo kabiji bonse mu kipwilo batundaikwa kukumbulapo pa kwisamba pa mutwe wa mu Kyamba kya Usopa. Ino misambo itukwasha kulondela mikambizho ya mu Baibolo mu bwikalo bwetu. Bipwilo kukila pa 100,000 mwaya ntanda bafunda yenka uno mutwe.
Kwitulengela kuyuka kufunjisha bulongo. Kabiji mukachi ka mulungu tutanwa ku kupwila kuji na mbaji isatu. Lubaji lutanshi lwa Lufunjisho lwa Baibolo lwa Kipwilo lwa maminiti 30 mwikala mwisambo wa mepuzho ne mikumbu witukwasha kumvwisha mafunde a mu Binembelo ne bungauzhi bwa mu Baibolo. Palondela lubaji lwa maminiti 30, Sukulu wa Mwingilo wa Lesa utendeka na mwisambo wa bitango bya mu Baibolo bonse mu kipwilo byo batangila jimo. Bino palondela baana basukulu bamba majashi epi. Kepo kalama wa sukulu amona byo akonsha kukwasha mwana wa sukulu bya kutanga ne kwamba bulongo. (1 Timoti 4:13) Lubaji lupelako lwa Kupwila kwa Mwingilo, kwa maminiti 30 mwikala majashi, bimwesho, misambo ya mepuzho, mo tufunda bya kufunjisha bakwetu Baibolo.
Inge mwaya ku kupwila, mukamwenamo mu byo mukafunda bya mu Baibolo.—Isaya 54:13.
Ñanyi bintu byo muketekela kumvwa pa kupwila kwa Bakamonyi ba kwa Yehoba?
Ñanyi kupwila kwetu ko mwakonsha kutemwa kutanwako?


text:
Kubungana kwa Libungano Lyetu
Nimucane makani akute kwamba shakubungana kwetu. Nimucane musenya uli pepi nenkomubele nkotukute kukumanina.
Inga Niciyani Cikute Kwinshika Pacindi Cakubungana Kwetu?
Bakamboni ba Yehova bakute kubungana tunkanda tubili pansondo kwamba eti bapaile pamo. (Aheberi 10:
Tunkanda twingi, bantu bacanikiko kukubungana kwetu bakute kumantamo lubasu, eti ncecikute kuba kusukulu, kwipusha nekukumbula mipusho. Kubungana kwetu kukute kutatika nelwimbo kayi nepempelo, twapwisha tukute kwimbila lwimbo nekupempela.
Nacikaba eti ntamwe Bakamboni ba Yehova, inga mucanika kukubungana kwetu. Tukute kubatambula bantu bonse. Kuliyawa kulipila. Nkatukute kupitishamo mbale kwamba eti mubikemo mali.
Kwanuka Lufu lwa Yesu
Kankanda kamo pacaka mumisenya yashiyana-shiyana, tukute kubungana kwamba eti twanuke lufu lwa Yesu.
Tukute kwinsa ico pamulandu wakwamba eti Yesu walaambila beshikumukonka eti: “Pitilishani kwinsa ici kwamba eti munganukenga.” (Luka 22:19) Kwanuka nakumbi nikukabeko pa Cibili, March 26, 2013. Tulamukunga kwamba eti mukese mukacanikeko pacindi ici calibela. Bantu bonse basunguluka kwisa kucanikako pakubungana kwepele uku, kayi nekubungana nakumo. Nkatukute kulipilisha sobwe.


text:
Nkaambo Nzi Ncomukambaukila Bantu Bajisi Kale Nkobakomba?
Twakajana kuti bantu banji bajisi kale nkobakomba balakkomana kubandika makani aamu Bbaibbele. Masimpe ngakuti, tulabalemeka bantu basyoma zyintu ziindene anzyotusyoma, alimwi tatubasungilizyi kutumvwida.
Notubandika makani aabukombi, tulasola kutobela lulayo lwamu Bbaibbele lwakucita oobo “amoyo mubombe alimwi abulemu kapati” kumuntu ngotubandika limwi. (1 Petulo 3:15) Tulizyi kuti bamwi inga baukaka mulumbe ngotubatolela. (Matayo 10:14) Nokuba boobo, tatuzyi muntu mbwanga waingula cita kuti twaambaula anguwe. Alimwi tulizyi kuti bukkale bwabantu bulacinca.
Mucikozyanyo, muntu ulakonzya kuti kabbaatidwe buzuba bumwi, pesi aciindi cimbi ulakonzya kuzumina calukkomano. Alimwi bantu balakonzya kujana mapenzi aakonzya kubapa kuba aluyandisisyo kumulumbe wamu Bbaibbele. Aboobo tulasola kubandika amuntu ziindi zinji.


text:
ULUPUNGU LWA KWA KALINDA JANUARY 2014
Bushe Imfwa E Mpela ya Bantu?
Abantu abengi tabatemwa ukulanda pa mfwa. Abengi bamona kwati tabakafwe. Bushe kwaliba uwingafumyapo imfwa?
Imfwa Ilalenga Twaba no Bulanda Sana
Inshita iili yonse bonse kuti twafwa nelyo ukufwilwa. Pa mulandu wa fyo abantu baba no bulanda sana nga bafwilwa, abengi balafwaisha ukwishiba icicitika nga twafwa
Abantu Balafwaisha Ukufumyapo Imfwa
Abantu pa myaka iingi balafwaya ukwishiba ifyo bengacita pa kufumyapo imfwa. Bushe kuti twafumyapo imfwa?
Imfwa Te Mpela ya Bantu!
Cinshi Yesu alandiile ukuti umuntu uufwile aba kwati muntu uuleele? Finshi tusambilila nga twabelenga amalyashi mu Baibolo pa bantu ababushiwe?
Cinshi Lesa Asuminishisha Ukucula?
Ibuuku lya kubalilapo mu Baibolo lyalilondolola ico Lesa alekela ifyabipa ukulacitika nangu ca kuti alikwata amaka ya kufifumyapo.
Bushe Kuti Mwa-askuka Ifi Fipusho?
Bushe abantu baleishiba shani umwakubika imituulo pe tempele mu nshiku sha kwa Yesu? Bushe ifyo Luka alembele mu Baibolo fya cine?
“Yehova Tandabile”
Aba abanakashi abatemenwe sana ifya kwa Lesa balisangile amasuko pa cilenga tulefwa e lyo ne cicitika nga twafwa. Sambilileni ifyo icine ca-alwile ubumi bwabo.
Abafwa Bakabuuka
Mulandu nshi abasambi ba kwa Yesu basuminiine ukuti abafwa kuti babuuka?
Amasuko ku Mepusho ya mu Baibolo
Finshi mwaishiba pali Lesa? Finshi tufwile ukucita pa kumwishiba bwino?
Na Fimbi Ifyo Mwingasanga pa Intaneti
Finshi Lesa Afwaya Ukuti Ndecita?
Bushe pa kwishiba ifyo Lesa afwaya ndecita kano namona icishibilo nelyo icimonwa? Moneni ifyo Baibolo ilanda.


text:
Kuti Nacita Shani pa Kuti Abafyashi Bandi Balencetekela?
Ifyo ulingile ukucita
Tontonkanya pali ici: Bushe ifyo ucita filalenga abafyashi bobe ukukanakucetekela?
Ku ca kumwenako, Paulo alembele ati: “
Tufwaya ukuba aba cishinka muli fyonse.” (AbaHebere 13:18) Yipushe ati, ‘Bushe abafyashi bandi nga banjipusha uko naciya ne fyo nacilacita, ndabeba icishinka?’
Lori atile
“
Naletumina umulumendo amameseji pa kompyuta mu bumfisolo. Ilyo abafyashi bandi baishibe, balinkenye. Nabebele ukuti naleka, lelo nshalekele. Nalikonkenyepo ukucite co pa mwaka umo. Nga namutumina, abafyashi bandi baleishiba, kabili nalelomba ubwelelo no kubeba ati naleka, lelo nshaleleka. Basukile baleka ukuncetekela muli fyonse!”
Bati cinshi calengele abafyashi ba kwa Lori ukuleka ukumucetekela?
Nga ni we wali umufyashi wa kwa Lori, nga wacitile shani, kabili mulandu nshi wa-asukila ifyo?
Ilyo abafyashi ba kwa Lori balandile nankwe pali bulya bwafya, pa muku wa kubalilapo fye, finshi aalingile ukucita?
Beverly atile
“
Abafyashi bandi tabancetekeele, baishibe ukuti nalitemenwe abalumendo. Nomba nalishiba icalengele. Nalibeleshenye sana na balumendo babili abancilileko imyaka ibili. Kabili nalelanda nabo inshita iikalamba pa foni, na lintu tuli ne fibusa fimbi, nga e po bali, e bo nalelanda fye nabo. Abafyashi bandi balimpokele foni pa mweshi umo, kabili balindeseshe ukuya ukuli konse ukwaleba aba balumendo.”
Nga ni we wali umufyashi wa kwa Beverly, nga wacitile shani, kabili mulandu nshi wa-asukila ifyo?
Bushe kuti watila filya abafyashi ba kwa Beverly bacitile balimufyengele? Nga watila, ee, mulandu nshi wasosela ifyo?
Finshi Beverly aali no kucita pa kutila abafyashi bakwe bamucetekele na kabili?
Ifingalenga Bakucetekele na Kabili
Ifyo wingacita
Ica kubalilapo, ulingile ukwishiba umo abafyashi bobe bashikucetekela.
- Ukubwela bwangu pa ng’anda
- Ukucita ifyo nalaya
- Ukusunga inshita
- Ukubomfya bwino indalama
- Ukupwisha imilimo pa ng’anda
- Ukuibuukila fye, ukwabula ukumbuusha
- Ukusunga umo ndala umwa busaka
- Ukulanda icine
- Ukubomfya bwino foni nelyo kompyuta
- Ukusumina nga nalufyanya no kulomba ubwelelo
- Fimbi
Ica bubili, panga ifyo wakulacita. Yebe ukuti wakulakonka ifyo abafyashi bafwaya mu fyo twalandapo. Konka filya Baibolo itila: ‘
Fuula ubuntu bwa kale ubwalingana ne mibele yobe iya kale.’ (Abena Efese 4:22) Nga ulecita ifi, abantu bonse ukubikako fye na bafyashi bobe bakamona ukulunduluka kobe.—1 Timote 4:15.
Ica butatu, eba abafyashi bobe pa fyo upangile ukulacita. Ukucila ukulailishanya ukuti bafwile fye ukukucetekela, bepushe mu mucinshi ifyo bengatemwa ukuti ulecita pa kuti bakucetekele.
Tulekucinkulako ukuti: Wilaenekela abafyashi bobe ukukucetekela apo pene. Limbi kuti bafwaya ukushininkisha ukuti ukalacita ifyo walaya. Ulecita ifingalenga bakucetekela. Umuye nshiku, bakakucetekela no kulakusuminisha ukucita ifyo ulefwaya. E fyo na Beverly, uo tulandilepo acitile. Atile: “Pa kutila fye abafyashi bakucetekele palapita inshita itali ukucila iipitapo pa kuleka ukukucekela.” Alandile no kuti, “Pali ino nshita balitampa ukuncetekela, ne co cilandetela insansa!”
Icishinka ca kuti: Nga ulekonka ifyo bafwaya, e lyo bengakucetekela sana.


text:
Cinshi Ningacita nga Balempatikisha Ukucita Ubulalelale?
Limbi ulepushapo ati, “bushe caliba fye bwino ukucita ubulalelale, maka maka ifi abengi balacita ico?”
Tala Tontonkanya!
Icishinka: Te bonse abacita ubulalelale.
Ca cine, nalimo ulabelengapo ukuti abaice abengi balacita ubulalelale. Ku ca kumwenako, ifyo bafwailishe ku America filanga ukuti ilyo abana be sukulu ababa ku sekondari balepwisha isukulu, ninshi abengi balicitapo ubulalelale. Lelo nangu ca kutila bengi bacita ubulalelale, icishinka ca kuti te bonse.
Cinshi cicitika ku bacita ubulalelale? Abafwailisha pali ili lyashi basanga ukuti abaice abengi abacita ubulalelale balakwata aya amafya twalalandapo.
Ukumfwa Ububi. Abaice abengi abacitapo ubulalelale balanda ukuti balomfwa ububi pa numa.
Ukukanacetekelwa. Pa numa ya kucita ubulalelale, balaipusha ati, ‘Ni nani umbi uo uyu muntu nalaala nankwe acitapo nankwe ubulalelale?’
Icitemwiko Cilapwa. Abakashana abengi bafwaya umuntu uwingabacingilila, te wa kubabomfya fye. Abalumendo abengi nabo tabatemwa sana umukashana uusumina ukulaala nabo.
Icishinka ca Kuti: Umubili obe walicindama sana, wilalenga baleusaalula. Uleumfwila amafunde ya kwa Lesa ayakaanya ubulalelale pa kuti cilemoneka ukuti walikwata imibele isuma. Ilyo ukoopa nelyo ukuupwa, e lyo ukalaipakisha icupo no mwina mobe ukwabula ukumfwa ububi nelyo ukusakamikwa pa mafya yesa ku balaala no ushili mwina mwabo.—Amapinda 7:22, 23; 1 Abena Korinti 7:3.


text:
BAKUBUSI BALABUZYA
Mbuti Mbondikonzya Kwiiya Kuzumina Milawo Yabazyali Bangu?
Ambweni kuli bakubusi mbomuzyi bamusela wanu ibasika aŋanda kufwumbwa ciindi ncobayanda, ibasama kufwumbwa mboyanda, alimwi balakonzya kuunka abeenzinyina kufwumbwa ciindi alimwi akubusena kulikoonse nkobayanda. Ambweni bazyali babo bajisi zyintu zinji zyakucita cakuti tabazyi nzyobacita bana babo.
Ibbaibbele litondezya kuti kulela bana munzila iili boobu takupi kuzwidilila. (Tusimpi 29:15) Kubula luyando nkomubona munyika kulaboola akaambo kabantu balimumo ibaliyanda, balo ibakakomenena mumaanda mobatakali kukasyigwa kucita cintu kufwumbwa ncobayanda.
Muciindi cakunyonokela bakubusi ibazumizyidwe kucita kufwumbwa ncobayanda, amusole kubona milawo yabazyali banu kuti ncitondezyo cakuti balamuyanda alimwi akumubikkila maano. Kwiinda mukumubikkila milawo, baiya Jehova Leza iwakaambila bantu bakwe kuti:
“Njookulaya akukutondezya inzila njoelede kutola, njookweenzya kukubika liso lyangu alinduwe.”
—Intembauzyo 32:8.


text:
KITANGO 17
Fwenyai Kwipi ne Lesa mu Lulombelo
Mambo ka o twafwainwa kulomba kwi Lesa?
Ki ka kyo twafwainwa kuba pa kuba’mba Lesa etumvwe?
Lesa ukumbula byepi milombelo yetu?
INO ntanda yakepa bingi inge twiyesakanya ku bya mwiulu. Kwi Yehoba, Mulenga “walengele bya mwiulu ne ntanda,” mikoka ya bantu yauba nobe mundondo umo wa mema wayengelela ku mulondo. (Masalamo 115:15; Isaya 40:15) Nangwa byonkabyo, Baibolo waamba’mba: “Yehoba uji kwipi na bonse bamwita. Ku bonse bamwita kya kine. Ukoba kyo basaka abo bamwakamwa; kabiji ukomvwa ne kwita kwabo.” (Masalamo 145:18, 19) Akilangulukai kino byo kilumbulula! Mulenga wa bulume bonse uji kwipi ne atweba kabiji witumvwa inge ‘twamwita kya kine.’ Ke jishuko jikatampe bingi jo tuji najo ja kulomba kwi Lesa!
2 Pano bino, umvwe tukeba Yehoba kumvwa milombelo yetu, twafwainwa kulomba kwi aye mu jishinda jo akeba. Nanchi twakonsha kuba kino kwakubula kumvwisha byaamba Baibolo pa mambo a lulombelo nyi? Kyanema bingi kwi atweba kuyuka Binembelo byo byaamba pa uno mutwe, mambo lulombelo lwitukwasha kufwenya kwipi ne Yehoba.
MAMBO KA O TWAFWAINWA KULOMBA KWI YEHOBA?
3 Kishinka kimo kikatampe kya ene mambo o twafwainwa kulomba kwi Yehoba ke kya kuba’mba witutundaika’mba tulombenga. Mambo anji etutundaika’mba: “Kechi mubambishe michima yenu nangwa mu kintu kimo ne; kabiji mu bintu byonse kasa musolola kwi Lesa byo musaka monka mu lulombelo ne lusashijilo ne kuba sante pamo. Kabiji mutende wa Lesa ubula kuyukanyika, ukalama michima yenu ne milanguluko yenu mwi Kilishitu Yesu.” (Filipai 4:6, 7) Ee kine, kuba twakeba kusuula luno lunengezho lwawama byonkabye lwitupa Kalama Mukatampe wa kulengwa konse ne!
4 Kishinka kikwabo kyo tulombela ke kya kuba’mba kulomba kimye kyonse kwi Yehoba ke jishinda ja kukoseshelamo bulunda bwetu ne aye. Balunda bakine kechi besambatu inge paji kyo bakeba ne. Balunda beta bingi muchima, kabiji bulunda bwabo bukosa bingi byo bebula milanguluko yabo, biji ku muchima, ne byo beumvwa. Byobyo kikala ne na bulunda bwetu na Yehoba Lesa. Na bukwasho bwa uno buku, mwafunda byavula bingi pa mambo a Baibolo byo afunjisha pe Yehoba, byo aji, ne nkebelo yanji. Mwafika pa kumuyuka’mba muntu wa kine. Lulombelo lwimupa jishuko ja kumubula Shenu wa mwiulu milanguluko yenu ne biji ku muchima wenu. Byo muba kino, mufwenya kwipi ne Yehoba.—Yakoba 4:8.
ÑANYI BINTU BIKEBEWA BYO TWAFWAINWA KUFIKIZHA?
5 Nanchi Yehoba umvwa milombelo yonse nyi? Akilangulukai pa byo abujile bena Isalela basatukile mu moba a ngauzhi Isaya amba: “Nangwa mukalomba milombelo yavula, kechi nkemumvwa ne; maboko enu atampakana na mashi.” (Isaya 1:15) Kino kimwesha’mba, byubilo bimo byakonsha kulengela Lesa kubula kumvwa milombelo yetu. Onkao mambo, pa kuba’mba milombelo yetu yumvwanyike kwi Lesa, kuji bintu bimo bikebewa byo twafwainwa kufikizha.
6 Kintu kitanshi kikebewa ke kya kuba’mba twikale na lwitabilo. (Mako 11:24) Mutumwa Paulo wanembele’mba: “Pabula lwitabilo kechi kyakonsheka kumutokesha pa muchima [Lesa] ne; mambo awa wiya kwi Lesa kyafwainwa aye etabe’mba, ko aji, kabiji amba, ye ufweta boba bamukebesha.” (Bahebelu 11:6) Kwikala na lwitabilo lwa kine kechi kuyukatu amba Lesa ko aji kabiji umvwa ne kukumbula milombelo ne. Lwitabilo lumwekela mu byubilo byetu. Twafwainwa kumwesha kya kine amba tuji na lwitabilo kupichila mu bwikalo bwetu bwa juba ne juba.—Yakoba 2:26.
7 Kabiji Yehoba ukeba’mba aba balomba kwi aye balombenga sa bepelula ne kwikala ba bukishinka. Nanchi kechi tuji na bishinka bya kwitulengela kwipelula pa kwamba kwi Yehoba ne nyi? Umvwe bantu baikalapo na jishuko ja kwamba kwi mfumu nangwa ndamakyalo, bamba nanji na mushingi kunemeka kifulo kyanji kyakila. Byo kyakonsha kwitulengelapo kwikala na mushingi wakila pa kulomba kwi Yehoba! (Masalamo 138:6) Aye ye “Lesa wa bulume bonse.” (Ntendekelo 17:1) Umvwe ke tulombe kwi Lesa, jishinda jo tubena kulombelamo jafwainwa kumwesha’mba twipelula ne kuyuka byo tuji kwi aye. Kwipelula kwa uno mutundu kwakonsha ne kwitutundaika kulomba kwi aye mu bukishinka kufuma panshi ya muchima wetu, kwakubula kubwezhabwezhapo milombelo intutu imo.—Mateo 6:7, 8.
8 Kintu kikwabo kikebewa pa kuba’mba Lesa etumvwe ke kubila bintu monka mwayila milombelo yetu. Yehoba ukeba atweba kwingila papelela bulume bwetu saka tuba bintu byonka byo twalomba. Kya kumwenako, umvwe twalomba’mba, “Mwitupeko kajo ketu ka lelo,” twafwainwa kwingila na ngovu nkito iji yonse yo twakonsha kwingila. (Mateo 6:11; 2 Tesalonika 3:10) Umvwe twalomba bukwasho bwa kushinda bukoke bwa mubiji, twafwainwa kuchinuzhuka bintu byakonsha kwitutwala mu lweseko. (Kolose 3:5) Kununga pa bino bintu bikebewa, kuji mepuzho a pa mambo a lulombelo afwainwa kukumbulwa.
KUKUMBULA MEPUZHO AMO A PA MAMBO A LULOMBELO
9Twafwainwa kulomba kwi ñanyi? Yesu wafunjishe baana banji ba bwanga kulomba kwi “Tata wetu wa mwiulu.” (Mateo 6:9) Onkao mambo, twafwainwatu kulomba kwi Yehoba Lesa. Nangwa byonkabyo, Yehoba ukeba atweba kuyuka kifulo kya Mwananji, yenkawa umo, Yesu Kilishitu. Byonka byo twafunjile mu Kitango 5, Yesu watuminwe panopantanda kwikala bukuzhi bwa kwitukuula ku bundengamambo ne lufu. (Yoano 3:16; Loma 5:12) Ye Ñanga Mukatampe kabiji ye Mutonyi watongolwa. (Yoano 5:22; Bahebelu 6:20) O ene mambo, Binembelo o bitubujila kulomba kupichila mwi Yesu. Aye mwine waambile’mba: “Amiwa ne jishinda, ne bukine, ne bumi: ka paji wiya kwi Batata ne, poso pe amiwa.” (Yoano 14:6) Pa kuba’mba milombelo yetu yumvwanyike, twafwainwatu kulomba kwi Yehoba kupichila mwi Mwananji.
10Abya twafwainwa kwikalapo na ngikelo imo pa kulomba nyi? Ine. Yehoba kechi ukeba kwikalapo na ngikelo iji yonse kikale ya maboko nangwa ya mubiji yense ne. Baibolo ufunjisha’mba kijitu bulongo kulomba mu ngikelo yapusana pusana. Kino kyavwangamo kwikala, kunyeñama, kufukama, ne kwimana. (1 Byambo bya Moba 17:16; Nehemiya 8:6; Danyela 6:10; Mako 11:25) Kintu kyanema ke milanguluko yawama ya mu muchima kechi ngikelo yakonsha kumonwa ku bantu ne. Mu mingilo yetu ya juba ne juba nangwa inge twafikilwa na kintu kya kubazhimukila, twakonsha kulomba lulombelo lwa kishinshi konse ko tuji. Yehoba umvwa milombelo ya uno mutundu nangwa kya kuba bantu bo tuji nabo pepi kechi bakonsha kwiyumvwa ne.—Nehemiya 2:1-6.
11Bi ka byo twakonsha kulomba? Baibolo ulondolola’mba: “Umvwe twalomba kintu, nangwa ki ka, mwayila muchima wanji, aye [Yehoba] witumvwa.” (1 Yoano 5:14) Onkao mambo twakonsha kulomba kintu kiji kyonse kyaesakana na mwayila kyaswa muchima wa Lesa. Nanchi kyo kyaswa muchima wanji kuba’mba tulombe pa bintu bitukatazha nyi? Ee! Kulomba kwi Yehoba kijitu pamo nobe kwamba ku mulunda netu wa pa muchima. Twakonsha kwamba kwakubula kufya, saka ‘tupungulwila michima yetu’ kwi Lesa. (Masalamo 62:8) Twafwainwa kulomba mupashi wazhila, mambo witukwasha kuba byawama. (Luka 11:13) Kabiji twafwainwa ne kulomba lutangijilo pa kufuukula bintu byawama kuba ne kulomba bulume bwa kwitukwasha kuyuka mwakubila na makatazho. (Yakoba 1:5) Inge twalenga mambo, twafwainwa kulomba lulekelo lwa mambo kupichila mu kitapisho kya Kilishitu. (Efisesa 1:3, 7) Pano bino, kechi twafwainwa kulombangatu pa bintu byetu byonka ne. Twafwainwa kulombelangako ne bantu bakwabo—ba mu kisemi ne bapopweshi bakwetu.—Byubilo 12:5; Kolose 4:12.
12 Bintu byalamata kwi Yehoba Lesa byo bitanshi byo twafwainwa kwambapo mu milombelo yetu. Tuji na bishinka bya kumutota ne kumusanchila kufuma panshi ya michima yetu pa buwame bwanji bonse. (1 Byambo bya Moba 29:10-13) Yesu walombele lulombelo lwa kumwenako lwanembwa mu Mateo 6:9-13, mo etufunjishe kulomba’mba jizhina ja Lesa jizhile. Kabiji bintu bikwabo byalondelapo ke bya kuba’mba Bufumu bwa Lesa bufike ne kyaswa muchima wanji kyubiwe pano panshi, byonka byo kyubiwa mwiulu. Panyuma ya kutongola bino bintu byanema byalamata kwi Yehoba, Yesu popo aambile ne pa bintu bya ku mubiji. Ne atweba umvwe twamubika Lesa pa kifulo kyakilamo kunema mu milombelo yetu, tumwesha’mba kechi twatatu muchima ku bwikalo bwetutu bonka ne.
13Milombelo yetu yafwainwa kulepa byepi? Baibolo kechi waambapo pa bula bwa milombelo ya pa bunke nangwa ya pa mvula bantu byo yafwainwa kwikala ne. Yaendatu na kupusana pusana kutendekela ku lulombelo lwipi lwa pa kuja kajo kufika ne ku lulombelo lwalepa lwa pa bunke mo twamba kwi Yehoba biji ku michima yetu. (1 Samwela 1:12, 15) Nangwa byonkabyo, Yesu walengulwile bantu bemwenenga koloka abo bene balombanga milombelo yalepa ya kuba’mba bebamone ku bantu. (Luka 20:46, 47) Milombelo ya uno mutundu kechi isangajika Yehoba ne. Kyanema ke kulomba kufuma mu muchima wetu. Onkao mambo, bula bwa milombelo yumvwanyika bwaendatu na kupusana pusana kwesakana na byo kiji pa kyokyo kimye.
14Bimye binga byo twafwainwa kulomba? Baibolo witutundaika kutwajijila ‘kulomba,’ ‘kukelwa mu lulombelo,’ ne ‘kulomba na kubula kuzhikilwa.’ (Mateo 26:41; Loma 12:12; 1 Tesalonika 5:17) Bino byambo kechi bilumbulula’mba twafwainwa kulombanga kwi Yehoba kuzhikisha juba ne. Baibolo ubena kwitutundaikatu kulomba kimye kyonse, saka tutwajijila na kumusanchila Yehoba pa buwame bwanji pe atweba ne kuba’mba etukwashe, kwitutekenesha, ne kwitukosesha. Nanchi kechi kitekenesha pa kuyuka’mba Yehoba kechi wabika bula pa kupelela nangwa bimye binga byo twafwainwa kulomba kwi aye ne nyi? Umvwe kine tusanchila jishuko ja lulombelo, tukekalangapo na bimye byavula bya kulomba kwi Shetu wa mwiulu.
15Mambo ka o twafwainwa kwambila’mba “Amena” ku mpelo ya lulombelo? Kyambo kya “amena” kilumbulula’mba “kya kine,” nangwa’mba “kikale byonkabyo.” Bya kumwenako bya mu Binembelo bimwesha’mba kyayilamo kwamba’mba “Amena” ku mpelo ya lulombelo lwa pa bunke ne lwa pa mvula bantu. (1 Byambo bya Moba 16:36; Masalamo 41:13) Umvwe twaamba’mba “Amena” ku mpelo ya lulombelo lwetu, kilumbulula kuba’mba twaitabizha’mba byambo byetu byaambiwa mu bukishinka. Inge twaamba’mba “Amena”—kikale kishinshi nangwa na jiwi jasansuka ku mpelo ya lulombelo lwalomba muntu pa mvula bantu, tumwesha kuba’mba twaitabizha byobyo byambo byaambiwa.—1 Kolinda 14:16.
LESA BYO AKUMBULA MILOMBELO YETU
16 Nanchi Yehoba kine ukumbula milombelo nyi? Ee! Tuji na bishinka bitulengela kuketekela’mba ‘Aye umvwa milombelo’ ukumbula milombelo ya bukishinka ilomba bantu bavula. (Masalamo 65:2) Mukumbu wa Yehoba ku milombelo yetu wakonsha kwishila mu mashinda avula.
17 Yehoba wingijisha bamalaika banji ne bakalume banji ba panopantanda kukumbula milombelo. (Bahebelu 1:13, 14) Kuji bya kumwenako byavula bya bantu balombele bukwasho kwi Lesa bwa kumvwa Baibolo kabiji palutwe kacheche bebendejile ku umo wa bakalume ba Yehoba. Bya kumwenako bya uno mutundu bimwesha bamalaika byo batangijila mwingilo wa kusapwila Bufumu. (Lumwekesho 14:6) Pa kukumbula milombelo yetu yo twalomba kimye kyo twakajilwa pakatampe, Yehoba wakonsha kutundaika mwina Kilishitu kwiya na kwitukwasha.—Byambo bya Mana 12:25; Yakoba 2:16.
18 Kabiji Yehoba Lesa wingijisha mupashi wanji wazhila ne Mambo anji, Baibolo, kukumbula milombelo ya bakalume banji. Wakonsha kukumbula milombelo yetu mo tulomba bukwasho bwa kwitukwasha kuyuka mwakubila na meseko kupichila mu kwitupa lutangijilo ne bulume bwa mupashi wanji wazhila. (2 Kolinda 4:7) Javula mikumbu ya milombelo yetu ya kwitutangijila ifuma mu Baibolo, Yehoba mo etupa bukwasho bwa kufuukula bintu byawama. Twakonsha kutana binembelo byakonsha kwitukwasha pa lufunjisho lwetu lwa Baibolo lwa pa bunke ne kimye kyo tubena kutanga mabuku a bwina Kilishitu, nabiji yenka uno. Bishinka bya mu Binembelo byo tukeba kulangulukapo twakonsha kwibyumvwa pa kupwila kwa bwina Kilishitu nangwa kupichila mu byambo bya mukulumpe mu kipwilo wituta muchima.—Ngalatiya 6:1.
19 Umvwe Yehoba wabula kukumbula bukiji milombelo yenu, kino kechi kilumbulula’mba kechi ukeikumbula ne. Twafwainwa kuvuluka’mba Yehoba ukumbula milombelo kwesakana na kyaswa muchima wanji kabiji ne mu kimye kyanji kyafwainwa. Wayuka byo tukeba ne bya kwitunengezhelabyo kukila ne byo twibiyuka atwe bene. Javula ukeba’mba tutwajijile na ‘kulomba, kusaka, ne kukokaula.’ (Luka 11:5-10) Mukoyo wa uno mutundu umwesha Lesa amba tubena kukebesha bingi byobyo bintu kabiji tuji na lwitabilo lwa kine. Kabiji Yehoba wakonsha kukumbula milombelo yetu mu jishinda jo twabula nangwa kuketekela ne. Kya kumwenako, wakonsha kukumbula lulombelo lwetu lwa pa mambo a lweseko lumo, kechi mu kufumyapo lukatazho ne, bino kupichila mu kwitupa bulume bwa kukonsha kuchinchika.—Filipai 4:13.
20 Byo twakonsha kusantapo kuba’mba Mulenga wa kulengwa konse uji kwipi na bonse bamwita kya kine mu lulombelo! (Masalamo 145:18) Twayai tulombenga kimye kyonse kwi Yehoba mambo ke jishuko jikatampe bingi ja kulomba kwi aye. Umvwe saka tulomba, tukekala na lusekelo lwa kufwenya kwipi ne Yehoba, Aye umvwa milombelo.
BAIBOLO BYO AFUNJISHA
- Kulomba kimye kyonse kwi Yehoba kwitukwasha kufwenya kwipi ne aye.—Yakoba 4:8.
- Pa kuba’mba Lesa omvwe milombelo yetu, twafwainwa kulomba na lwitabilo, kwipelula ne na bukine.—Mako 11:24.
- Twafwainwa kulombatu kwi Yehoba kupichila mwi Mwananji.—Mateo 6:9; Yoano 14:6.
- Yehoba, ‘Aye umvwa milombelo,’ wingijisha bamalaika banji, bakalume banji ba panopantanda, mupashi wanji wazhila, ne Mambo anji kukumbwilamo milombelo.—Masalamo 65:2.
Mepuzho a Lufunjisho
1, 2. Mambo ka o twafwainwa kumwenanga lulombelo kwikala jishuko jikatampe, kabiji mambo ka o twafwainwa kuyukila Baibolo byo afunjisha pa mambo a lulombelo?
3. Ñanyi kishinka kimo kikatampe kya ene mambo o twafwainwa kulomba kwi Yehoba?
4. Kulomba kimye kyonse kwi Yehoba kukosesha byepi bulunda bwetu ne aye?
5. Ki ka kimwesha’mba Yehoba kechi umvwa milombelo yonse ne?
6. Pa kuba’mba Lesa akumbule milombelo yetu, ñanyi kintu kitanshi kikebewa, kabiji twakonsha kwikifikizha byepi?
7. (a) Mambo ka o twafwainwa kwikela ba mushingi pa kwamba kwi Yehoba mu lulombelo? (b) Pa kulomba kwi Lesa, twakonsha kumwesha byepi kwipelula ne bukishinka?
8. Twakonsha kubila byepi monka mwayila byo twalomba?
9. Twafwainwa kulomba kwi ñanyi, kabiji kupichila mwi ñanyi?
10. Mambo ka o twafwainwa kubula kwikalapo na ngikelo imo pa kulomba?
11. Ñanyi bintu byetu bimo byo twakonsha kulombapo?
12. Twakonsha kutangizhako byepi bintu byalamata kwi Shetu wa mwiulu mu milombelo yetu?
13. Binembelo byaambapo’mba ka pa mambo a bula bwa milombelo yumvwanyika?
14. Baibolo wikitazha mu ka umvwe witutundaika kutwajijila na ‘kulomba,’ kabiji ki ka kitekenesha pa mambo a kino?
15. Mambo ka o twafwainwa kwambila’mba “Amena” ku mpelo ya lulombelo lwetu lwa pa bunke nangwa lwa pa mvula bantu?
16. Ñanyi luketekelo lo twakonsha kwikala nalo pa mambo a lulombelo?
17. Mambo ka o kyakonsha kwambiwa’mba Lesa wingijisha bamalaika banji ne bakalume banji ba panopantanda kukumbula milombelo yetu?
18. Yehoba wingijisha byepi mupashi wanji wazhila ne Mambo anji kukumbula milombelo ya bakalume banji?
19. Ki ka kyo twafwainwa kuvulukanga umvwe kimye kimo twamona’mba milombelo yetu kechi yakumbulwa ne?
20. Mambo ka o twafwainwa kulombelanga kimye kyonse?


text:
Cinshi Abafyashi Bandi Bankaanisha Ukuya mu Kwangala?
Elenganya ifi:
Ulefwaya ukuya ku parte lelo tawishibe abafyashi bobe nga balakusuminsha. Cinshi wingacita pali ifi?
1. WIBEPUSHA—KABIYE FYE
Ico Wingafwaila ukucita ici: Ufwaya ukulanga abanobe ukuti ulaicitila ifyo ulefwaya. Umona kwati walicenjela ukucila abafyashi bobe, e lyo taufwaya ukukonka ifyo balanda.—Amapinda 14:18.
Ifingafumamo: Abanobe kuti bakutasha, lelo bakasambililako icintu icibi kuli iwe, ne ci, bucenjeshi. Nga kuti wabepa abafyashi bobe, ninshi na banobe kuti wababepa. Abafyashi bobe nga baishiba, bakomfwa ububi no kumona ukuti walibasuula, ne co cikalenga balekulesha ukufuma pa ng’anda!—Amapinda 12:15.
2. WIBEPUSHA—NO KUYA WIYAKO
Ico Wingafwaila ukucita ici: Kuti watontonkanya ukuti ifyalacitika uko bakwitile te fisuma, e lyo na abo mwalayaba nabo tabakwata imibele isuma. (1 Abena Korinti 15:33; Abena Filipi 4:8) Lelo, kuti nalimo ulefwaya ukuyako nomba naufilwa ukupoka ulusa ku bafyashi bobe.
Ifingafumamo: Nga wakaana ukuyako pa mulandu wa kuti nawishiba ukuti ifileya mu kucitika te fisuma, ukeba abanobe ico ushailileko ukwabula no kupita mu mbali. Lelo nga wakaana ukuya pa mulandu fye wa kutiina ukupoka ulusa ku bafyashi bobe, kuti waumfwa ububi kabili kuti ulemona kwati ni we fye ushicita ifileetela abantu insansa.
3. BEPUSHE—NO KUMFWA IFYO BALALANDA
Ico Wingafwaila ukucita ici: Walishiba ukuti abafyashi balikwata amaka ya kukweba ifya kucita kabili ulafwaya ukukonka ifyo bakweba. (Abena Kolose 3:20) Walitemwa abafyashi bobe kabili ulafwaya ukupoka ulusa pa kuya kumo pa kuti wilabakalifya. (Amapinda 10:1) Kabili kuti wabalondolwela uko uleya ne fyalacitika.
Ifingafumamo: Abafyashi bobe bakamona ukuti walibatemwa kabili walibacindika. Nga bamona ukuti ifyo ulefwaya ukucita fili fye bwino, bakalakusuminisha.
Ica Abafyashi Bakaanina
Cimo ico bakaanina kuti twacilandila muli iyi inshila: Bushe kuti watemwa ukuyasamba insamfi ukwaba abamona amasanso yalecitikila abalesamba nelyo ukushaba? Kuti wasala ukwaba abamona amasanso pantu ilyo uli mu menshi, teti umone sana amasanso. Lelo abamona amasanso, bekala apasansuka pa kuti balemona bwangu ubusanso. E fyo na bafyashi bobe baba. Ifyo baishiba ne fyo bamona fingi. Kanshi kuti bamona bwangu amafya ukucila iwe. Ukupala balya abamona amasanso, ico abafyashi bobe bafwaya te kukulesha ukwangala, lelo kukwafwa ukutaluka amafya pa kutila uleba ne nsansa mu bumi.
Cimbi icilenga ni ici: Abafyashi bobe balafwaisha ukukucingilila. Ukukutemwa e kulenga ukuti bakusuminishe nelyo bakukaanye. Nga wablomba ulusa, balamona nga kuti cawama bakusuminisha ukucita ico ulefwaya e lyo pa numa balaumfwa ububi pa fyafumapo. Nga bashininkisha ukuti tapali ifyabipa ifingakucitikila balatala basuminishanya e lyo bakusuminisha.
Ifingalenga Balekusuminisha
Ifyo ulingile ukucita
Ba ne cishinaka: Yipushe ati: ‘Cinshi ndefwaila ukuyako? Bushe ni co ifilecitika kulya nalifitemwa, nelyo bushe ndefwaya fye ukucitako ificita abanandi? Bushe ni co kuli umulumendo nelyo umukashana uo natemwa?’ Wifisa abafyashi bobe, bebe ico ulefwaila ukuyako. Nabo balipo abaice, kabili balikwishiba bwino, kanshi kuti bailuka bwino bwino ico ulefwaila ukuyako. Bakomfwa bwino nga wabeba icishinka, kabili ifyo bakakweba fikakwa sana. (Amapinda 7:1, 2) Lelo nga ulebabepa, tabakakucetekele kabili te lingi bakulakusuminisha.
Inshita ya kubeba: Abafyashi bobe nga babwela fye ku ncito nelyo nga balecita ifintu fimo ifyacindama, te nshita ya kulomba ulusa. Kuti cawama wabeba ilyo baletuusha. Lelo wilolela mpaka kwashala fye inshita iinono e lyo walabapamfya ukuti bakwasuke bwangu. Abafyashi bobe tabakatemwe ukukwasuka mu lubilo. Bepushe ilyo kucili inshita, pa kuti bakwata inshita ya kutontonkanyapo.
Ifya kulondolola: Ulelondolola bwino pa kulomba ulusa. Abafyashi teti bakusuminishe nga wa-asuka ati “nshishibe,” maka maka nga bakwipusha ati: “Ni bani balebako?” “Bushe kwalaba umukalamba uwa kumona ifilecitika?” nelyo “Ni nshita nshi walabwela pa ng’anda?”
Imibele yobe: Wilamona abafyashi kwati balwani. Ulebamona ukuti bafwaya ukukwafwa—pantu, na kuba bacita fyonse pa kuti bakwafwe. Nga ulebamona ifyo abafyashi bobe, ukalalanda nabo bwino kabili nabo bakalakusuminisha ukucita ifyo ulefwaya.
Leka abafyashi bobe beshibe ukuti naukula ica kutila kuti wakonka ifyo bakweba. Nga wacita ifyo, bakakucindika. Ilyo ukalomba ulusa na kabili, bakakusuminisha.


text:
ULUPUNGU LWA KWA KALINDA FEBRUARY 2014
Inkondo Iyalengele Ifintu Ukubipa Sana mu Calo
Mulandu nshi Inkondo ya Calo iya Kubalilapo yalengele ifintu ukubipa sana mu calo? Bushe ifyasuko kuti fyalenga twaishiba ifikacitika ku ntanshi?
Inkondo Iyalengele Ifintu Ukubipa Sana mu Calo
Bushe Inkondo ya Calo iya Kubalilapo, iyo beta no kuti “Inkondo Ikalamba,” yalengele shani ifintu ukubipa kabili yatukuma shani?
Nani Alenga Inkondo no Kucula?
Bushe Baibolo ilanga shani ukuti inkondo iyali ku muulu e yalenga inkondo ne fyabipa ukulacitika pano calo?
“Ubulayo bwa Kuti Kukaba Paradaise Bwalyalwile Ubumi Bwandi”
Ba Ivars Vigulis bali abalumbuka kabili balishibikwe sana mu kwensha amahonda. Bushe icine ca mu Baibolo ca-alwile shani ubumi bwabo?
Bushe Kuti Mwa-asuka Ifi Fipusho?
Ni aloye nshi balebomfya kale? Mituulo nshi iyo balesuminisha ukutuula pe tempele mu Yerusalemu?
Cinshi Lesa Alekela Aba Maka Ukulatitikisha Abashakwata Amaka?
Baibolo yalilanda ifyo Lesa acita ku bafyenga abanabo e lyo ne fyo akabacita ku ntanshi.
Aleumfwa Ububi Ilyo Bambi Balebafyenga
Bushe na imwe balimufyengapo? Bushe mulafwaya ukumonako ilyo Lesa akafumyapo ulufyengo? Sambilileni ifyo mwingapashanya Eliya uwali ne citetekelo.
Amasuko ku Mepusho ya mu Baibolo
Bushe kwaliba ubushininkisho ubulanga ukuti Baibolo yafuma kuli Lesa? Cali shani pa kuti balembe Baibolo?
Na Fimbi Ifyo Mwingasanga pa Intaneti
Cinshi Abantu Baafililwa Ukuleta Umutende?
Abantu balifilwa ukuleta umutende pa calo. Moneni ifyalenga.


text:
Kani Indalama Mupyungisha Shilafuma Kwisa?
Umulimo wesu uwakutulisha ulofweleshiwa ne ndalama shesho Bamboni sha baYawe bapeela mukulitemenwa. Tatupishamo imbale ili tulukubungana kabili tabatubuulapo ukupeela ica pe kumi. (Matayo 10:7, 8) ) Pa mupunda wa kucite’fyo, tulabika utubokoshi apa tubunganina pakweba ati abalukufwaya ukupeelako impese bangacita fyopele fyo. Balacite’fyo ukwakubula ne kwishibikwa.
Cimbi icilengesha indalama shesu ukupyungishiwa bwino ni pakuti tatufoleshapo intangishi. Nakabili, tatulipilwapo pakuti pa kutulisha ku maŋanda onse ne pa tubunganina pali lukoso apelelwe.
Ifya mpese fyonse ifitumwa ku maofeshi esu, filapyungishiwa kukofwako abaponenwa ne makatasho, ukofwelesha ba mishonali ne bapyungishi bakwenda, ukofwelesha umulimo wa kwibaka apa kubunganina ne kupulinta ama Baibolo ne mabuuku ambi aalabila pali Baibolo.
Umuntu umo umo alasalululapo kani kupeela ifingapyungishiwa, ku mulimo wa kwenka kulya neli ifingapyungishiwa ku muli wa mu calo conse neli fyonse fibili. Amakelesha onse alabuulishisha indalama ishilipo kwi kelesha.


text:
LUGWASYO KUMUKWASYI | KUKOMEZYA BANA
Mbomukonzya Kukaka
BUYUMUYUMU
Mwanaanu ulazumanana kulilila cintu ncayanda. Kufwumbwa buyo naa mwaamba kuti peepe, ulamukatazya cakuti mane mwaalilwa kukkazyika moyo. Kunyina ncomukonzya kumucitila cikonzya kumuumbulizya, mpoonya asyoonto-syoonto mulatalika kulimvwa kuti taakwe ncomukonzya kucita pele kumupa buyo eeco ncayanda. Akaambo kakuti mwatalikide kaindi kumukasya mwanaanu, nokuba kuti tamuyandi, kumamanino inga mwazumina buyo.
Mulakonzya kucimana cilengwa eeci cibyaabi. Pele cakusaanguna, amulange-lange twaambo tujatikizyidwe mukukasya mwanaanu.
NCOMWEELEDE KUZYIBA
Kukasya mwana taluli lunya pe. Bazyali bamwi balakonzya kukazya, ambweni kwiinda mukwaamba kuti mweelede kubandika amwanaanu, naa kumukombelezya buya. Pele tamweelede kumwaambila kuti peepe, akaambo buyo kakulibilika kuti inga wanyema.
Masimpe kuti bbala lyakuti “peepe” kumatalikilo lilakonzya kumutyompya mwanaanu. Nokuba boobo, ulaiya ciiyo ciyandika kapati—kuti mubuumi kuli minyinza bantu njobateelede kusotoka. Kulubazu lumwi, ikuti mwazumina, muubya-ubya nguzu zyanu zyakweendelezya alimwi muyiisya mwanaanu kuti kamweendelezya kwiinda mukulila ikuti naa kuli ncayanda. Mukuya kwaciindi, mbomukonzya kumwiingula inga kwapa kuti katamuyandi. Kwiinda waawo, sena mwana inga wamulemeka muzyali uutamweendelezyi kabotu?
Kumukasya mwanaanu inga kwaakumugwasya kumbele aakukomena. Inga waiya mbocigwasya-kuliimya. Alimwi imwana wakaiya munzila iili boobu, aakukomena talangilwi kuyooyungwa kubelesya misamu iikola naa kucita bwaamu.
Alimwi kwaambila mwana kuti peepe, cimugwasya kulibambila ciindi aakukomena. Ba Dr. David Walsh, bakaamba kuti: “Masimpe ngakuti swebo [tobapati] talili lyoonse notujana ncotuyanda. Aboobo, tabakakomeni kabotu bana besu ikuti lyoonse katubapa kufwumbwa ncobayanda.” *
NCOMUKONZYA KUCITA
Amubikkile maano kumbaakani yanu. Ncomuyanda ncakuti mwanaanu aakukomena akabe muntu uubikkila maano, uucikonzya kulyeendelezya alimwi uuzwidilide. Pele mulakonzya kwaalilwa kuzuzikizya mbaakani eeyo ikuti kamumupa kufwumbwa ncaalomba. Ibbaibbele lyaamba kuti muntu ‘uulendekezyegwa kuzwa kubwanike, kumamanino uyooba muntu uutalumbi.’ (Tusimpi 29:21) Aboobo, kwaamba kuti peepe, ninzila imwi yakupa lulayo. Lulayo luli boobo luyoomugwasya mwanaanu, ikutali kumucisa pe.—Mpoijanika njiisyo eeyi mu Bbaibbele: Tusimpi 19:18.
Ikuti mwaamba kuti peepe, mutacinci pe. Tamweelene amwanaanu. Aboobo, talili lyoonse nomweelede kumupandulwida buya mwanaanu ncomwamukasyila cintu cimwi mbuli kuti nguweelede kumusalila cakucita. Nokuba boobo, bana nobayaabukomena, ‘maano aabo ayelede kuyiisyigwa kwaandaanya ciluzi acitaluzi.’ (Bahebulayo 5:14) Aboobo, tacilubide kubandika amwanaanu. Pele, tamweelede kuti lyoonse kamuzwangana amwana uucili muniini kujatikizya kaambo ncomwaambila kuti peepe. Ikuti lyoonse mulazwangana amwanaanu, peepe wanu ulatalika kuubona mbuli kuti mubuzyo buyo ikutali mbuli kusala nkomutakonzyi kucinca.—Mpoijanika njiisyo eeyi mu Bbaibbele: Baefeso 6:1.
Amukakatile kumajwi aanu. Mwanaanu ulakonzya kumusunka kwiinda mukulila naa kumukombelezya. Ikuti eeci cacitika kamuli kuŋanda, ino inga mwacita buti? Ibbuku litegwa Loving Without Spoiling, likulwaizya kuti: “Amwaandaane amwanaanu. Amumwaambile kuti ‘Ikuti koyanda kulila, cilikabotu, pele mebo tandiyandi kukumvwa. Kozwa aawa. Ulakonzya kulila ooko kusikila mane uumune.” Kumatalikilo eeci inga camukatazya kucita alimwi awalo mwanaanu inga camuyumina kuzumina. Pele mukuya kwaciindi unooyaabuleka nkaambo ulazyiba kuti tamukoocinca pe.—Mpoijanika njiisyo eeyi mu Bbaibbele: Jakobo 5:12.
Tamweelede kwaamba kuti peepe kutegwa mutondezye buyo kuti mulijisi nguzu zyakumweendelezya mwanaanu
Kamunyoneka. Tamweelede kwaamba kuti peepe kutegwa mutondezye buyo kuti mulijisi nguzu zyakumweendelezya mwanaanu. Muciindi caboobo, “kunyoneka kwanu akuzyibwe.” (Bafilipi 4:5) Zimwi ziindi mulakonzya kumupa ncayanda mwanaanu, kufwumbwa buyo kuti ncayanda kacili kabotu, ikutali buyo akaambo kamacece.—Mpoijanika njiisyo eeyi mu Bbaibbele: Bakolose 3:21.
^ par. 10 Oobo mbolyakaamba bbuku litegwa, No: Why Kids—of All Ages—Need to Hear It and Ways Parents Can Say It.


text:
LUGWASYO KUMUKWASYI | LUKWATANO
Ciindi Nomutyompedwe Akaambo Kalukwatano Lwanu
BUYUMUYUMU
Kamutanakwatana, cakali kulibonya mbuli kuti nywebo angomukwetene limwi muleendelana muzintu zinji. Lino kutyompwa kwanyonganya cilongwe canu cakuti mulimvwa mbuli kuti muli muntolongo yomwe angomukwetene limwi, muciindi cakukkomana kuba antoomwe.
Mulakonzya kucibambulula cilongwe canu. Pele cakusaanguna mweelede kuzyiba cimupa kutyompwa.
KAAMBO NCOCICITIKILA
Kuzyiba masimpe. Zintu nzyomucita buzuba abuzuba, mbuli kubeleka, kukomezya bana alimwi akulanganya bamakwe, aasyoonto-syoonto zilakonzya kumana lukkomano lwamulukwatano. Kuyungizya waawo, mapenzi aacibukilambuta ambweni kubula mali naa kulanganya wamumukwasyi umwi uuciswa bulwazi butola ciindi kupona, kulakonzya kunyonganya lukwatano lwanu.
Mapenzi aalibonya mbuli kuti taakonzyi kumana. Kanji-kanji bantu nobeebana inga tabakubikkili maano kutamvwana kukonzya kuba akati kabo. Pele ciindi bakwatana, inga nobazyiba mbobateendelani muzintu zimwi mbuli kubandika, kubelesya mali, alimwi ambokumanwa mapenzi. Mapenzi ngobakali kuliyumya buyo, lino inga kabatacikonzyi kuliyumya.
Kutabikkila maano mbwalimvwa umwi. Akaambo kamajwi mabi, micito mibi alimwi atwaambo tutabandikwi akumanizyigwa, mukuya kwaciindi zintu eezyi zilakonzya kupa mulumi naa mukaintu kuleka kutondezya mbwalimvwa kumweenzinyina akutalika kutondezya mbwalimvwa kumuntu uumwi.
Kutazuzikizyigwa kwazintu nzyomwakali kulangila. Bamwi nobanjila mulukwatano inga bayeeya kuti bamujana muntu uubeelede. Nokuba kuti kuyeeya boobo inga kaluli luyando, pele kulakonzya kuleta mapenzi. Mbwaatalikila buyo mapenzi, muzeezo wakuti bakakwatana amuntu ‘uubeelede’ ulamana. Kumane, balatalika kuyeeya kuti bakalubizya kukwatana amuntu ooyo.
NCOMUKONZYA KUCITA
Amubikkile maano kubube bubotu bwayooyo ngomukwetene limwi. Amusole nzila eeyi: Amulembe bube botatwe bubotu mbwajisi ngomukwetene limwi. Amukayobole kapepa aako ambweni kusyule aacifwoto cabwiinga bwanu. Ciindi aciindi amukalange kapepa aako kutegwa kamuyeezye kaambo ncomwakamuyandila ngomukwetene limwi. Kubikkila buyo maano kubube bubotu bwamuntu ngomukwetene limwi kukulwaizya luumuno alimwi kuyakumugwasya kulekelelana ikuti naa mwaimpana.—Mpoijanika njiisyo eeyi mu Bbaibbele: Baloma 14:19.
Amujane ciindi cakuba antoomwe. Kamutanakwatana ambweni mwakali kujana ciindi cakucita zintu antoomwe. Ciindi cakweebana cakali ciindi cikkomanisya alimwi mwakali kubikka bubambe bwakucitila antoomwe zintu. Mulakonzya kucita oobo noliba lino. Nywebo angomukwetene limwi amujane ciindi cakuba nyobilo buyo mbuli kuti muceebana. Kucita boobo kuyakumugwasya kuyumya cilongwe canu alimwi akumugwasya kumana mapenzi.—Mpoijanika njiisyo eeyi mu Bbaibbele: Tusimpi 5:18.
Amwaambe mbomulimvwa. Ikuti majwi naa cintu cimwi ncaacita ngomukwetene limwi camunyemya, sena inga mwaciluba buyo? Ikuti kamutakonzyi kucita oobo, amutondezye kusima kwiinda mukutaba acilengwa cakutaambauzyanya. Amwaabandike makani aayo cakufwambaana, ikuti kacikonzyeka buzuba mbubonya oobo.—Mpoijanika njiisyo eeyi mu Bbaibbele: Baefeso 4:26.
Ikuti majwi naa cintu cimwi ncaacita ngomukwetene limwi camunyemya, sena inga mwaciluba buyo?
Amwaazyibe makanze aamuntu ngomukwetene limwi alimwi ambomulimvwa. Kanji-kanji inga kunyina uuyanda kunyemya mweenzyinyina acaali. Amumuzyibye oobo mweenzyinyoko kwiinda mukulilekelela kuzwa aansi aamoyo ikuti naa mwacita cintu cimwi camunyemya. Kumane amubandike zintu zigaminide nyoonse nzyomweelede kucita kutegwa mutanoonyemezyanyi cakutazyiba. Amulutobele lulayo lwamu Bbaibbele lwakuti: “Amufwidilane luzyalo, mube amoyo mutete walubomba, akulekelelana camoyo woonse.”—Baefeso 4:32.
Mutaciindizyi kujatikizya zintu nzyomulangila. Bbaibbele lyaamba kuti aabo bakwatana “banoojisi mapenzi.” (1 Bakolinto 7:28) Aboobo, ciindi nomwajana mapenzi aali boobo, tamweelede kufwambaana kwaamba kuti mwakalubizya kukwatana. Muciindi caboobo, amubelekele antoomwe kumanizya mapenzi alimwi ‘akuzumanana kweengelelana akulekelelana camoyo woonse.’—Bakolose 3:13.


text:
Ino Inga Ndacita Buti Kuti Kandilendeledwe?
Ncomukonzya kucita
1. Amubikkile maano kuzyintu nzyomucita kabotu. (2 Bakolinto 11:6) Nokuba kuti cili kabotu kuzyiba zyintu nzyomulezya, pele kuli azimwi nzyomucita kabotu. Kuzyiba zyintu nzyomucita kabotu kulakonzya kumugwasya kuleka kulibona munzila iitali kabotu alimwi akumana penzi lyakulendelelwa. Amulibuzye kuti, ‘Ino nzyintu nzi nzyondicita kabotu?’ Amuyeeye zyintu zimwi nzyomukonzya kucita naa bube bubotu mbomujisi.
2. Amubabikkile maano bantu. Amutalike kwiinda mukubikkila maano bantu basyoonto buyo. Mukubusi umwi uutegwa Jorge, wakaamba kuti: “
Kubuzya buyo bantu mbobapona naa kubabuzya kujatikizya milimo yabo kulakonzya kumugwasya kubazyiba kabotu.”
Muzeezo: Mutanooyanzani buyo abantu bamusela wanu. Zilongwe zibotu zimwi nzyotubala mu Bbaibbele zijatikizya bantu bakaindene misela, mbuli Rute a Naomi, Davida a Jonatani, alimwi a Timoteyo a Paulo. (Rute 1:16, 17; 1 Samuele 18:1; 1 Bakolinto 4:17) Alimwi kamuyeeya kuti mubandi ngwakubandisyanya kutali kulekela muntu omwe kuti kaambaula. Bantu bayanda baswiilizi babotu. Aboobo kuti kamujisi nsoni, kamuyeeya kuti tamweelede kunooambaula nyolikke mumubandi woonse.
3. Amube ‘
alweetelelo.’ (1 Petulo 3:8) Nokuba kuti tamuzizumini nzyayeeya umwi, cakukkazyika moyo amumulekele kuti aambaule. Amubikkile maano kutwaambo tomuzumina. Ikuti mwabona kuti muyandika kwaamba kuti tamutuzumini twaambo tumwi, amucite oobo cabupampu.
Muzeezo: Amubandike abantu munzila njomuyanda kuti abalo kababandika mbubwenya kulindinywe. Kukazyanya atwaambo tutayi koomoonga, kutukila, naa kubeteka bamwi kupa kuti batalike kumutantamuka. Bayakumuyanda kapati kuti naa “
majwi aanu kaakondelezya lyoonse.”—Bakolose 4:6.


text:
KITANGO 7
Luketekelo lwa Kine lwa Batemwe Benu Bafwa
Twayuka byepi’mba lusanguko kine lukekalako?
Yehoba umvwa byepi pa mambo a kusangula bafu?
Bañanyi bakasangulwa?
FWANYIKIZHAI kuba’mba mubena kunyema mulwanyi. Awo mulwanyi uji bingi na bulume kabiji unyema bingi kwimukila. Mwayuka’mba lusa ufwalo mambo mwamumonapo ne kala byo aipayapo balunda nenu bamo. Nangwa mutonkolepotu lubilo lwa mutundu ka, ine mwanene, ke afwenye ne pepi. Mwaamba ne kwamba’mba, pano kyapwa yo yonka yo najile. Olo! kakimye kano, mwabazhimukakotu kenkese, ke ku mupokolweshi uji na bulume bwakila yewo mulwanyi wenu, kabiji wimwambila ne kwimwambila’mba usa kwimukwasha. Kino byo kimubwezhapo muchima munda!
2 Mu jishinda jimotu, babena kwimupangisha ku mulwanyi wa uno mutundu. Atweba bonse babena kwitupangisha ku uno mulwanyi. Byonka byo twafunjile mu kitango kyafumako, Baibolo utela lufu amba mulwanyi. Kafwako nangwa umo wa mwi atweba wakonsha kwilunyema ne. Atweba bavula twamonapo kala uno mulwanyi byo aipaya batemwe betu. Bino Yehoba uji bingi na bulume kukila lufu. Ye Mupokolweshi wa butemwe wamwesha kala’mba wakonsha kushinda uno mulwanyi. Kabiji walaya konaunatu shata uno mulwanyi, lufu. Baibolo ufunjisha’mba: “Mulwanyi ukapelako konaunwa lo lufu.” (1 Kolinda 15:26) Ano ke mambo awama!
3 Pano twayai twisambeko pacheche byo tumvwa inge uno mulwanyi lufu waipaya muntu ye twayuka. Kwisamba pa kino kusa kwitukwasha kuyuka kintu kyakonsha kwitusangajika. Yehoba walaya’mba bafu bakekala na bumi jibiji. (Isaya 26:19) Bakabwezhiwa ku bumi jibiji. Luno lo luketekelo lwa lusanguko.
UMVWE MUTEMWE WETU WAFWA
4 Abya mwafwishapo kala mutemwe wenu nyi? Kyakonsha kushupa bingi kuchinchika ku bulanda ne kwiumvwa kushamwa. Pa bimye bya uno mutundu, twafwainwa kutanga Mambo a Lesa kuba’mba tutekeneshiwe. (2 Kolinda 1:3, 4) Baibolo witukwasha kuyuka Yehoba ne Yesu byo bomvwa pa mambo a lufu. Yesu, kimye kyonse wamweshanga biji Shanji, wayukile bulanda bwikalapo umvwe muntu wafwa. (Yoano 14:9) Byo ajinga mu Yelusalema, Yesu wafwakashishanga bingi Lazalasa ne banyenga yanji ba Maliya ne Mata baikalanga mu muzhi wa Betani wajinga kwipi. Baikele ke balunda ba kine kine. Baibolo waamba’mba: “Yesu watemenwe Mata ne mulongo wanji Maliya ne Lazalasa.” (Yoano 11:5) Pano bino byonka byo twafunjile mu kitango kyafumako, Lazalasa wafwile.
5 Yesu waumvwine byepi byo afwishishe mulunda nanji? Jishimikila jitubula’mba Yesu wayile ku balongo ne ku balunda nanji Lazalasa byo bamujijilenga. Byo ebamwene, Yesu waumvwine bingi bulanda. “Muchima wamupile munda, ne aye kwikala bulongo ke ne.” Jishimikila jaamba’mba, ‘Yesu wajijile mipolo.’ (Yoano 11:33, 35) Nanchi bulanda bwa kwa Yesu bwalumbulwile’mba kechi wajinga na luketekelo ne nyi? Ine kechi ibyo ne. Mambo Yesu wayukile’mba kwajinga kintu kimo kya kukumya kyajinga pepi kubiwa. (Yoano 11:3, 4) Nangwa byonkabyo, kyamukolele ku muchima ne kumvwa bulanda na mambo a lufu.
6 Bulanda bwa kwa Yesu bwitutundaika bingi. Bwitufunjisha kuba’mba Yesu ne Shanji, aye Yehoba bashikwa lufu. Bino Yehoba Lesa wakonsha kulwisha ne kushinda uno mulwanyi! Twayayi tumone Lesa byo alengejile Yesu kuba.
“LAZALASA, LUPUKAIMO”
7 Lazalasa bamuzhikile mu jiyengo, kabiji Yesu waambile’mba bafumyeko jibwe jo bashinkileko. Mata wakaine mambo byo papichile moba ana, Lazalasa wafwainwa watendekele kubola. (Yoano 11:39) Pano luketekelo ka lwajingapo mundangulukilo ya bumuntu?
8 Jibwe bejifumishepo ne Yesu wabijikile na jiwi jikatampe amba: “Lazalasa, lupukaimo.” Ki ka kyaubiwe? “Aye muntu wafwile walupukilemo.” (Yoano 11:43, 44) Nanchi mwakonsha kufwanyikizha lusekelo bantu lo bajinga nalo? Kikale Lazalasa wajinga nkasabo, mulongo wabo, mulunda nabo, nangwa wa kinkalankulo, bayukile’mba wafwa. Pano uno yenka mutemwe wabo wasangwilwe ne kwimana mukachi kabo jibiji. Kino kyamwekele nobe kechi kyaubiwa ne. Kwakubula nangwa kuzhinaukatu ne, bavula bamukumbachijilemo Lazalasa na lusekelo. Lufu byo lwashinjiwepo!
9 Yesu kechi waambile’mba waubile kino kya kukumya mu bulume bwanji mwine ne. Mu lulombelo lwanji lo alombele saka akyangye kumwita Lazalasa, walumbulwile bingi bulongo’mba Yehoba ye Mwine mwina lusanguko. (Yoano 11:41, 42) Kino kechi kyo kyonka kimye Yehoba kyo aingijishe bulume bwanji mu jije jishinda ne. Lusanguko lwa kwa Lazalasa ke lumotu pa bya kukumya bitanu na bina bya uno mutundu byanembwa mu Mambo a Lesa.* Kileta bingi lusekelo kutanga ne kufunda ano mashimikila. Etufunjisha’mba Lesa kechi uji na misalululo ne, mambo pa boba basangwilwenga pajinga banyike ne bakulumpe, banabalume ne banabakazhi, bena Isalela ne babujile bena Isalela. Mu ano mashimikila mwalondololwa lusekelo lukatampe bingi! Kya kumwenako, Yesu byo asangwile mushimbi, bansemi banji “bakuminye na kukumya kukatampe.” (Mako 5:42) Ee kine, Yehoba wibaletejile lusekelo lo bakonsheshe kubula kulubamo.
10 Nangwa byonkabyo, aba bo basangwile kwi Yesu mukuya kwa moba bafwile jikwabo. Nanchi kino kilumbulula’mba kwajingatu kukabakana kwibasangula nyi? Ine. Ano mashimikila a mu Baibolo amwesha bukine bwanema ne kwitupa luketekelo.
KUFUNJILA KU MASHIMIKILA A LUSANGUKO
11 Baibolo ufunjisha’mba bafu “kafwako kyo bayuka ne.” Kechi bomi ne kabiji kafwako mpunzha iji yonse kobatwajijila kwikala bomi ne. Jishimikila ja kwa Lazalasa jimwesha kino. Byo aikele ke mumi jibiji, nanchi Lazalasa washimikizhenga ku bantu mashimikila a kwibasangajika pa mambo a mwiulu byo muji nyi? Nangwa abya wibashimikizhenga mashimikila a kwibachinyisha pa mambo a mujilo wa helo nyi? Ine. Mu Baibolo kechi mujipo byambo bya uno mutundu’mba byo byaambile Lazalasa ne. Pa moba ana o afwile, ‘kafwako kyo ayukile ne.’ (Musapwishi 9:5) Lazalasa walaajile mu tulo twa lufu.—Yoano 11:11.
12 Kabiji jishimikila ja kwa Lazalasa jitufunjisha ne kuba’mba lusanguko ko luji, kechi kishimitu ne. Yesu wasangwile Lazalasa ne jibumba ja bantu saka jimona. Ne bantangi ba bupopweshi bashikilwe Yesu kechi bakaine kino kya kukumya ne. Baambile’mba: “Tube byepi? Mambo uno muntu [Yesu] uba biyukilo byavula.” (Yoano 11:47) Bantu bavula bayile na kumona Lazalasa wasangwilwe. Kyafuminemo, bavula baitabijile mwi Yesu. Bayukile’mba Lazalasa ye kishiino kyashiine’mba Yesu watuminwe na Lesa. Kino kishiino kyabayile bingi kya kuba bantangi bamo ba bupopweshi bwa Bayudea bakosele michima baumvwañene amba bepaye Yesu ne Lazalasa.—Yoano 11:53; 12:9-11.
13 Nanchi kyayilamo kukana’mba lusanguko kechi lukekalako ne nyi? Ine, mambo Yesu wafunjishenga’mba juba jimo ‘bonse baji mu bilende bya kivuluko’ bakasangulwa. (Yoano 5:28) Yehoba ye Mulenga wa bumi bonse. Nanchi kyafwainwa kushupa kwitabila’mba wakonsha kulenga bumi jibiji nyi? Byavula byashajila ku mwine Yehoba. Nanchi wakonsha kuvuluka batemwe betu bafwa nyi? Mwiulu muji tubangabanga twa kukankalwa kubala, bino Lesa witutumba mazhina tonse! (Isaya 40:26) Onkao mambo, Yehoba Lesa wakonsha kuvuluka batemwe betu bafwa mu mbaji yonse, kabiji wakonsha kwibasangula kwikala bomi jibiji.
14 Pano nga Yehoba umvwa byepi pa mambo a kusangula bafu? Baibolo ufunjisha’mba wakebesha bingi kusangula bafu. Muntu waoloka Yoba waipwizhe’mba: “Umvwe muntu wafwa wakonsha kwikala jibiji na buminyi?” Yoba waambilenga pa mambo a kupembelela mu kilende kufikila kyokya kimye Lesa kyo akamuvuluka. Waambile kwi Yehoba amba: “Mukangita ne amiwa nkemwitaba; ne anweba mukasaka kwikala ne amiwa ye mwalenga.”—Yoba 14:13-15.
15 Akikilangulukaipotu! Yehoba wasakisha kusangula bafu. Nanchi kechi kisangajika pa kuyuka’mba Yehoba byobyo alanguluka ne nyi? Pano nga ibyepi pa mambo a lusanguko lukiji kulutwe? Bañanyi bakasangulwa, kabiji bakasangwilwa pi?
‘BONSE BAJI MU BILENDE BYA KIVULUKO’
16 Mashimikila a lusanguko aji mu Baibolo etufunjisha byavula pa mambo a lusanguko luji kulutwe. Bantu basangwilwe panopantanda bapwaine jibiji na batemwe babo. Byo bikekala ne lusangulo luji kulutwe—bino alo lukakilapo. Byonka byo twafunjile mu Kitango 3, nkebelo ya Lesa ke ya kuba’mba ntanda yonse ikekale ke paladisa. Onkao mambo, bafu kechi bakasangwilwa mu ntanda muji nkondo, bumbanzhi, ne bikola ne. Bakekala na jishuko ja kwikala myaka ne myaka panopantanda mu mutende ne lusekelo.
17 Bañanyi bakasangulwa? Yesu waambile’mba ‘bonse baji mu bilende bya kivuluko bakomvwa jiwi janji [Yesu], kepo bakafumamo.’ (Yoano 5:28, 29) Ne Lumwekesho 20:13 waamba’mba: “Kalunga kasolwele bafu bajimo; ne lufu ne Kalunga ka bafu byasolwele bafu bajimo: kabiji bonse bebachibile mambo monka mwayila mingilo yabo.” “Kalunga ka bafu” nangwa’mba [Hadesi] bilumbululatu kintu kimo—bilende. (Monai bya Kulumbulula.) Kafwako ukashala mu bino bilende ne. Bantu bonse bakukankalwa kubala bajimo bakekala bomi jibiji. Mutumwa Paulo waambile’mba: “Kukekala lusanguko lwa baoloka ne babula koloka.” (Byubilo 24:15) Kino kilumbulula ka?
18 Mu “baoloka” muji ne bantu bavula bo tutanga mu Baibolo baikeleko Yesu saka akyangye kwiya panopantanda. Mwakonsha kulanguluka pa bantu nabiji ba Nowa, Abalahama, Sala, Mosesa, Luta, Eshita, ne bakwabotu bavula. Bano banabalume ne banabakazhi bamo bakishinka baambiwapo mu Bahebelu kyapitala 11. Kabiji pa bano “baoloka,” paji ne bakalume ba Yehoba babena kufwa ano moba. Na mambo a kuba’mba kukekala lusanguko, kechi twakonsha kuchina lufu ne.—Bahebelu 2:15.
19 Pano kikekala byepi ku boba bantu bonse babulanga kumwingijila nangwa kumukokela Yehoba na mambo a kubula kumuyuka? Abano bantu bavula “babula koloka” kechi bakalubiwako ne. Ne abo nabo bakasangulwa, ne kwibapa kimye kya kufunda pe Lesa wa kine ne kumwingijila. Mu kimye kya myaka kiumbi kimo, bafu bakasangulwa ne kupewa jishuko ja kwinunga ku bantu bakishinka panopantanda mu kwingijila Yehoba. Kikekala kimye kyawama bingi. Kino kyo kimye Baibolo kyo atela’mba Juba ja Kije.#
20 Nanchi kino kilumbulula’mba bantu bonse baikeleko kala bakasangulwa nyi? Ine. Baibolo wamba’mba bafu bamo baji mu “Ngehena.” (Luka 12:5) Jizhina ja Ngehena jafumine ku mpunzha yajinga pangye ya Yelusalema wa kala ko batayanga biswaswa. Bitumbi ne biswaswa byasokewanga konkakwa. Bafu bataiwanga kokwa bebamonanga ku Bayudea amba kechi bafwainwa kuzhikwa nangwa kusangulwa ne. Onkao mambo, Ngehena ke kiyukilo kya lonaiko lwa myaka. Nangwa kya kuba Yesu ukekalako na lubaji lwa kuchibila mambo bomi ne bafu, Yehoba ye Nchibamambo mwine. (Byubilo 10:42) Aba bonse boazhachisha’mba babi babula kukeba kupimpula bwikalo bwabo kechi ukebasangula ne.
LUSANGUKO LWA KUYA MWIULU
21 Kabiji Baibolo wamba ne pa lusanguko lukwabo lwa kwikala kilengwa kya mupashi mwiulu. Lusanguko lwa kwa Yesu Kilishitu lo lusangukotu lumo lwa uno mutundu lwanembwa mu Baibolo.
22 Yesu byo bamwipayile, Yehoba kechi walekelejile uno Mwananji wakishinka kwikajijila mu kilende ne. (Masalamo 16:10; Byubilo 13:34, 35) Lesa wamusangwile Yesu, bino kechi mu bumuntu ne. Mutumwa Petelo walondolola’mba Kilishitu “waipayilwe mu mubiji,…waubilwe bumi mu mupashi.” (1 Petelo 3:18) Kine kino kyajinga kya kukumya kikatampe. Yesu waikele jibiji kilengwa kya mupashi kya bulume! (1 Kolinda 15:3-6) Yesu ye wajinga mutanshi kusangulwa luno lusanguko lwa lukumo. (Yoano 3:13) Bino kechi ye wapelako ne.
23 Byo kwashajile pacheche kufwa, Yesu wabujile baana banji ba bwanga amba ukabwela mwiulu kabiji ne kuba’mba ‘ukebamwena kuntu.’ (Yoano 14:2) Yesu watongwele boba baya mwiulu amba “kajitanga kacheche.” (Luka 12:32) Banga bakekala mu kano kajibumba kacheche ka bena Kilishitu bakishinka? Kwesakana na Lumwekesho 14:1, mutumwa Yoano waamba’mba: ‘Kabiji namwene, ponkapo ke ku Mwana mukooko [Yesu Kilishitu] kasa aimana pa mutumba wa Ziona, ne baimana nanji bantu biumbi makumi jikumi ne ana ne biumbi bina, kasa baji na jizhina janji ne jizhina ja Shanji, anembwa pa bilungi byabo.”
24 Bano bena Kilishitu ba 144,000, kubikapo ne batumwa bakishinka ba kwa Yesu, basangwilwa ku bumi bwa mwiulu. Nga lusanguko lwabo lubiwa kimye ka? Mutumwa Paulo wanembele’mba lukobiwa kimye kya kwikalapo kwa Kilishitu. (1 Kolinda 15:23) Byonka byo mukafunda mu Kitango 9, tubena kwikala mu kikye kimye. Onkao mambo, aba bacheche bashalapo ba mu ba 144,000 bafwa mu ano moba etu a lelo bafikena ponkapotu kusangwilwa ku bumi bwa mwiulu. (1 Kolinda 15:51-55) Bino bantu bavula, baji na luketekelo lwa kukasangulwa kulutwe na lwendo ne kwikala mu Paladisa panopantanda.
25 Ee, Yehoba kine ukashinda mulwanyi wetu lufu, kabiji kechi lukekalako jibiji ne! (Isaya 25:8) Bino mwakonsha kwipuzha’mba, ‘Nga aba basangulwa kuya mwiulu bakobangamo ka?’ Bakekala lubaji lwa kafulumende wawama wa Bufumu bwa mwiulu. Tukafunda byavula pa mambo a uno kafulumende mu kitango kyalondelapo.
BAIBOLO BYO AFUNJISHA
- Mashimikila a lusanguko aji mu Baibolo etupa luketekelo lwa kine.—Yoano 11:39-44.
- Yehoba wasakisha bingi kusangula bafu.—Yoba 14:13-15.
- Bonse baji mu bilende bakasangulwa.—Yoano 5:28, 29.
* Mashimikila akwabo atanyiwa mu 1 Bamfumu 17:17-24; 2 Bamfumu 4:32-37; 13:20, 21; Mateo 28:5-7; Luka 7:11-17; 8:40-56; Byubilo 9:36-42; ne 20:7-12.
# Umvwe mukeba byambo bikwabo byaamba pa Juba ja Kije ne pa bya kuchibilwa mambo, monai bya Kulumbulula.
Mepuzho a Lufunjisho
1-3. Ñanyi mulwanyi ubena kwitupangisha atweba bonse, kabiji mambo ka kwisambila pa bifunjisha Baibolo o kwitutekeneshesha?
4. (a) Yesu byo omvwa pa mambo a lufu lwa muntu bitufunjishapo ka pa mambo a Yehoba byo omvwa? (b) Yesu waikele na bulunda bwa mutundu ka?
5, 6. (a) Yesu waubilepo byepi byo ajinga na balongo ne balunda ba kwa Lazalasa bajinga na bulanda? (b) Mambo ka bulanda bwa kwa Yesu o bwitutundaikila?
7, 8. Mambo ka lufu lwa kwa Lazalasa o lwamwekelenga nobe kafwako luketekelo ku boba bantu bajingapo, bino Yesu waubilepo ka?
9, 10. (a) Yesu wasolwele byepi Mwine mwina bobwa bulume bo asangwijilemo Lazalasa? (b) Ñanyi mfweto imo iji mu kutanga mashimikila a mu Baibolo a lusanguko?
11. Jishimikila ja lusanguko lwa kwa Lazalasa jitukwasha byepi kwitabizha bukine bwanembwa mu Musapwishi 9:5?
12. Mambo ka o twakonsha kushiinwa’mba lusanguko lwa kwa Lazalasa kine lwaubiwe?
13. Ñanyi kishiino kyo tuji nakyo kya kwitabila’mba Yehoba kine wakonsha kusangula bafu?
14, 15. Byonka byo kyalumbululwa na byaambile Yoba, Yehoba umvwa byepi pa mambo a kusangula bafu?
16. Bafu bakasangulwa ne kwikala bwikalo bwa mutundu ka?
17. Lusanguko lukekala byepi?
18. Bañanyi bakwabo bakasangulwa pamo na “baoloka,” kabiji luno luketekelo lwimulengela kubapo ka?
19. “Babula koloka” bo bañanyi, kabiji jishuko ka Yehoba jo ebapa?
20. Ngehena yo ika, kabiji bañanyi bayako?
21, 22. (a) Ñanyi lusanguko lukwabo lujiko? (b) Ñanyi wajinga mutanshi kusangwilwa ku bumi bwa mupashi?
23, 24. Bañanyi balenga “kajitanga kacheche” ka kwa Yesu, kabiji baji banga?
25. Ki ka kyo tukesambapo mu kitango kyalondelapo?


text:
IFYEBO NA FIMBI
Bushe Yesu Afyelwe mu December?
BAIBOLO tayatweba ilyo Yesu afyelwe. Nomba, kwaba ifingatwafwa ukwishiba ukutila tafyelwe mu December.
Moneni ifyo imiceele iba pali iyi nshita mu Betelehemu, umusumba Yesu afyalilwemo. Umweshi wa baYuda uwa Kislebu (muli ba November/December) mweshi wa mpepo ne mfula. Umweshi wakonka pali uyu ni Tebete (muli ba December/January). E lyo kutalala sana, ica kuti limo limo kulaba ne mfula yabuuta (snow) mu ncende shaba mu mpili. Natumone ifyo Baibolo itweba pa miceele yaba kuli iyi ncende.
Kalemba wa Baibolo Esra atweba ukutila mu mweshi wa Kislebu kwaletalala icine cine e lyo ne mfula yaleloka sana. Pa numa ya kulanda ukutila ibumba lyalongene mu Yerusalemu mu “mweshi wa pabula [9] [Kislebu], mu bwalenga amakumi yabili [20] ku mweshi,” Esra akonkeshepo ukutila abantu “baletutuma…pa mulandu wa mfula iingi.” Abalongene balandile pa fyo imiceele yaleba pali ilya nshita ya mwaka abati: “Ni nshita ya mfula iingi, twafilwo kwiminina pa nse.” (Esra 10:9, 13; Yeremia 36:22) Kanshi e co abacemi ne mikuni yabo bashalebela pa nse ubushiku mu December!
Ilyo Yesu afyelwe, abacemi ne mikuni yabo bali mu mpanga ubushiku
Nomba, Baibolo ilondolola ukutila ilyo Yesu alefyalwa abacemi bali mu mpanga ninshi balecema imikuni yabo ubushiku. Na kuba, kalemba wa Baibolo, Luka atila, abacemi “baikele mu mpanga balelinda imikuni yabo ubushiku” mupepi no musumba wa Betelehemu. (Luka 2:8-12) Moneni ukutila abacemi ‘baleikala’ pa nse, te pa kuti boololeko fye amolu akasuba iyo. Bali ne mikuni yabo mu mpanga ubushiku. Bushe filya mu Betelehemu mwaleba sana imfula ne mpepo mu December, abacemi kuti baba mu mpanga ne mikuni? Iyo kwena ico te kuti cicitike. E ico ifyacitike pa kufyalwa kwa kwa Yesu filangilila ukutila tafyelwe mu December iyo.*
Icebo ca kwa Lesa calitweba bwino bwino ilyo Yesu afwile, nomba ulwa bushiku ubo afyelwe, finono catweba. Kanshi e filya Imfumu Solomone yasosele, ukuti: “Lisuma ishina lya mucinshi ukucila amafuta yasuma ayanona, no bushiku bwa mfwa bwawamo kucilo bushiku bwa kufyalwa.” (Lukala Milandu 7:1) E mulandu wine kanshi Baibolo yatwebela ifingi pa mulimo Yesu abombele ne fyacitike pa mfwa, kumfwa pa fyacitike pa kufyalwa kwakwe, awe fyena ifinono fye yatweba.
* Nga mulefwaya ifyebo na fimbi, moneni mu citabo ca Ukupelulula Ukufuma Mu Malembo pa mabula 45 ukufika ku 49, icalembwa ne Nte sha kwa Yehova.


text:
Bushe Mumona Shani Ifyo Ifintu Fikaba ku Ntanshi?
Bushe ifintu mu calo . . .
fikatwalilila ukuba ifi fine fyaba?
fyakulabipilako fye?
fikawama?
IFYO BAIBOLO ILANDA
“Lesa . . . akafuuta ifilamba fyonse ku menso yabo, ne mfwa tayakabeko na kabili, takwakabe no kuloosha nangu ukuteta nangu ukukalipwa na kabili. Ifya ntanshi nafiya.”—Ukusokolola 21:3, 4, ifyo calembwa muli Baibolo Amalembo ya Calo Cipya.
IFYO MUKANONKELAMO
Mukalabomba imilimo iisuma iikalamuletela insansa.—Esaya 65:21-23.
Tamwakalelwala nelyo ukucula.—Esaya 25:8; 33:24.
Imwe no lupwa lwenu ne fibusa mukalaba aba nsansa ku ciyayaya.—Amalumbo 37:11, 29.
BUSHE KUTI TWASUMINA IFYO BAIBOLO ILANDA?
Ee, pantu kwaliba ifintu fibili ifingalenga tusumine:
Lesa alikwata amaka ya kucita ifyo alaya. Mu Baibolo, ni Yehova Lesa fye e witwa ukuti “Uwa Maka Yonse,” pantu alikwatisha amaka. (Ukusokolola 15:3) Kanshi kuti afikilisha ubulayo bwakwe ubwa kulenga ifintu ukuwama pano calo. Baibolo itila, “Lesa kuti acita ifintu fyonse.”—Mateo 19:26.
Lesa alafwaisha ukufikilisha ifyo alaya. Ku ca kumwenako, Yehova ‘alafuluka’ ukubuusha abafwa.—Yobo 14:14, 15.
Baibolo na kabili ilanda ukuti Yesu, Umwana wa kwa Lesa, aleundapa abalwele. Mulandu nshi alebondapila? Ni co alefwaya. (Marko 1:40, 41) Yesu alipashenye sana Wishi pantu na o alefwaya ukwafwa abaali na mafya.—Yohane 14:9.
Kanshi te kuti tutwishike no kutwishika ukuti Yehova na Yesu balafwaisha ukuti tukekale bwino ku ntanshi.—Amalumbo 72:12-14; 145:16; 2 Petro 3:9.
IFYO MULINGILE UKULATONTONKANYAPO
Bushe Lesa akalenga shani ifintu ukuwama pano calo?
Baibolo ilasuka ici cipusho pali MATEO 6:9, 10 na pali DANIELE 2:44.


text:
Mba ni Bani Muli Bucine Abalukwikalika Icalo?
Kani mulukulanguluka ati . . .
ni baLesa?
bantunshi?
ni umbi lukoso uutalipo muntunshi?
IFI BAIBOLO ILABILA
“Icalo ca panshi conse cililele muli yeyo-mbifi.”—1 Yoane 5:19.
‘Umwana wa baLesa, aalishile mu konaala imilimo ya musenseshi.’—1Yoane 3:8.
IFI UKWISHIBA UWIKALIKA ICALO KUNGAMOFWENIKO
Mukeshiba bwino umulandu pa calo pabelele amakatasho.—Ukufisulula 12:12.
Mukeshiba umulandu tungacetekela ati ifintu mu calo fikaba bwino kuntangiile.—1 Yoane 2:17.
KANI MULI BUCINE TUNGACETEKELA IFI BAIBOLO ILABILA?
Inya, ni pakuti:
Ukwikalika kwakwe Satana kukonaalwa. BaYehova balafwaisha ukonaala ukwikalika kwakwe Satana. Balilaile ati ‘bakamwalula wa lukoso Umusenseshi,’ ne kufumyapo fyonse ifibipile ifi Satana aletelepo.—AbaEbeya 2:14.
BaLesa balisalulwile baYesu Klistu ukwikalika icalo. BaYesu tabalipo koti mwikalicishi wa cicino icalo, utakwetepo inkumbu, uulitemenwe. Ukulosha ku kwikalika kwa baYesu, baLesa balalaya ati: “Ikabacitile’nkumbu abakabi ne bapengele . . . Ikalubulo’mutima wabo ku kukululuka ne bungwa.”—Amasamo 72:13, 14.
BaLesa tababepapo. Baibolo ilalabila ati: ‘BaLesa tekuti babepepo.’ (AbaEbeya 6:18) Ili baYehova balaya ukucitapo fimo, cilaba koti bakonsha kale ifi balaya! (Yisaya 55:10, 11) “Imfumu ya calo ca panshi ikaposwa kwi sonde.”—Yoane 12:31.
IFYAKWALAKANYAPO
Kani icalo cikaba shani panuma ya kufumyapo uucikalika?
Baibolo ilasuka ico icakwipusha pa AMASAMO 37:10, 11 na UKUFISULULA 21:3, 4.


text:
Bushe Ifibanda E ko Fyaba?
Icasuko ca mu Baibolo
Ee, e ko fyaba. Ifibanda ni “bamalaika ababembwike,” abapondokele Lesa. (2 Petro 2:4) Malaika uwabalilepo ukuba icibanda ni Satana Kaseebanya, uo Baibolo ita ati “kateka wa fibanda.”
Bamalaika abapondweke mu nshiku sha kwa Noa
Baibolo ilanda ukuti bamalaika abengi balipondweke mu nshiku sha kwa Noa ilyo Ilyeshi lishilaisa. Itila: “Abana ba kwa Lesa wa cine bamwene abana banakashi ba bantu, ukuti baali abayemba; kabili baibuulile abanakashi no kuupa onse uo batemwa.” (Ukutendeka 6:2) Balya bamalaika babipa “bashile ififulo fyabo ifyabalinga” mu muulu no kufwala imibili ya buntunse pa kuti balebembuka na banakashi.
Ilyo Ilyeshi lyaishile, bamalaika abapondweke bashile imibili yabo iya buntunse no kubwelela ku muulu. Lelo, Lesa alibatamfishe ku muulu. Inshila imo iyo Lesa akandilamo ifibanda, kufipoka amaka ya kufwala imibili ya buntunse na kabili.


text:
ABACAICE BEPUSHA UKUTI
Kuti Nacita Shani Nga Ndalwalilila?
—Ulubali 1
Bushe walishibako uwacaice uwalwala ubulwele ubukalamba? Bushe ulalwalilila nelyo walilemana ica kuti ulafilwa ukucitako ifyo abanobe bacita?
Nga e fyo caba, kuti ulefuupulwa limo limo. Lelo Baibolo yalilanda pa fintu fibili ifingakusansamusha.
Kabumba obe, Yehova Lesa, alishiba ifyo ulepitamo. Ne cacindamisha ca kuti ‘alakusakamana.’
—1 Petro 5:7.
Yehova Lesa akondapa bonse abalwala! Aya mashiwi kuti wayasanga muli Baibolo pali Esaya 33:24 na pa Ukusokolola 21:
1-4.
Abacaice abengi abalwalilila basanga ukuti ukutetekela Lesa ne fyo alaya kulabasansamusha. Tontonkanyeni pali aba bacaice bane.
YEIMY
Ilyo nalefisha imyaka 11, ninshi nyendela pa ncinga ya balemana. Ndafilwa ukubomba imilimo iya-anguka, nangu fye kwimya ifya-anguka.
Ilyo nali ne myaka 5, balinsangile no bulwele bwa muscular dystrophy, ubulwele ubulenga imicincili ukunakuka. Limo limo, ndafuupulwa pantu ndafilwa ukucitako ifintu ifyo abanandi bacita. Lelo abafyashi bandi, nabo tulongana nabo balansansamusha kabili balankoselesha ukulabombela Lesa. Ndapoosa inshita iikalamba mu kushimikila, kabili Abena Kristu banandi balanshindika nga naya mu kusambilisha abantu Baibolo.
Yesu atile ubushiku bonse bulaba na masakamika ya buko. (Mateo 6:34) E ico nshisakamikwa pa bushiku bwa mailo, lelo ntontonkanya pa fyo nalacita lelo line no kubika ubuyo ubo ningakwanisha ukufikilisha. Ndalolela icalo cipya ica kwa Lesa umo nkaba no “mweo wine wine,” umo nshakalecula kuli ubu bulwele nalwala.
—1 Timothy 6:19.
Ifyo ulingile ukutontonkanyapo: Ica-afwa sana Yeimy kubika ‘ubuyo ubo engakwanisha ukufikilisha.’ Bushe kuti wamupashanya shani?
MATTEO
Ilyo nali ne myaka 6, mu numa mwatendeke ukukalipa kabili pa kubala badokota baleti ukukula e kwalelenga. Lelo ilyo papitile umwaka umo, basangile ukuti nalikwete tumor iyalemena ku mungololo.
Balimombele lelo bafumisheko fye tumor iinono. Ilyo papitile fye imyeshi ibili, na kabili tumor yalikulile kwati fye ni filya fine yali pa kubala! Ukutula ilya nshita, ndamonana na badokota libili libili, balimombela imiku iingi, kabili ndafuupulwa sana.
Limo limo, umubili ulakalipa kwati nalimo balendasaula umwele, nomba umukalipa sana ni mu numa na mu cifuba. Na lyo line, nshileka ubulwele bwansakamika sana. Nalishiba ukuti kwaliba na bambi abapita mu macushi ayakalamba, lelo tabaililila ubulanda. Icingafwa sana ukukanasakamikwa kucetekela ukuti bushiku bumo Yehova Lesa akafikilisha ifyo alaya kabili akafumyapo amacushi yonse.
—Ukusokolola 21:4.
Ifyo ulingile ukutontonkanyapo: Bushe ukutontonkanya pa bulayo bwa kwa Lesa ubwa kufumyapo amacushi kuti kwakwafwa shani ukushipikisha, nga filya kwa-afwa Matteo?
BRUNA
Apo abantu te kuti beshibe ukuti nalilwala, bamo bamona kwati ndi munang’ani. Ndashupikwa pa kucita ifili fyonse, ukubomba imilimo, ukubelenga, nelyo fye ukwima mu bedi nga nashibuka.
Ilyo nali ne myaka 16, bansangile no bulwele bwa multiple sclerosis, ubulwele ubulenga amaka ukuya yalepwa ubwalenga ukuti cilengafya ukubomba imilimo yonse e lyo ne ya mu cilonganino. Nalitemwa ukubelenga pali 1 Petro 5:
7, apatila: “Mulepoosa amasakamika yenu yonse pali [Lesa], pantu asakamana imwe.” Amashiwi ya kuti Yehova alasakamana umuntu umo umo yalansansamusha. E yalenga ntwalilile ukushipikisha ukufika na lelo.
● Ifyo ulingile ukutontonkanyapo: Bushe busuma nshi bwingafumamo nga ulepoosa amasakamika yobe pali Yehova, nga filya Bruna acita?
ANDRÉ
Abengi bamona kwati ndi mwaice uuli ne myaka 10. Nshibapeela umulandu iyo; pantu ifi fine e fyo moneka.
Ilyo nali ne myaka ibili, bansangile na kansa iyatendekele mu mungololo mpaka yasalanganina kuli bongobongo. Badokota baling’undepe, lelo ifyo napitilemo pa kung’undapa fyalenga ukuti nilakula. Nalepa fye amamita 1.37. Abengi balakaana nga nabeba ukuti ndi ne myaka 18!
Ababwananyina mu cilonganino balincindika. Tabancita kwati kaice, nge fyalecita abanandi abo naleya nabo ku sukulu. Nshisakamikwa sana. Nalishiba Yehova, kabili ici e cintu icacindama sana ico umuntu engacita! Muli fyonse ifyo nkapitamo, nalicetekela ukuti Yehova akansakamana. Ukulatontonkanya pa calo cipya ico Yehova atulaya kwalilenga ukuti nilasakamikwa sana.
—Esaya 33:24.
Ifyo ulingile ukutontonkanyapo: Nge fisosele André, mulandu nshi ukwishiba Yehova kwabela “e cintu cacindama sana ico umuntu engacita”?


text:
ABACAICE BEPUSHA UKUTI
Finshi Mfwile Ukwishiba Pa Kutumishanya Amameseji?
:-) Ukutumishanya amameseji kusuma pantu kuti kwalenga ulelanshanya ne fibusa fyobe.
:-( Nga uletuma fye amameseji icitumetume, kuti wayonawila bucibusa
—no kulenga bambi ukukusuula.
Muli cino cipande walasambililamo ifyo ufwile ukwishiba pa
Fimbi ifili muli cino cipande:
Abo utumina amameseji
Imisepela iingi imona kwati ukutumishanya amameseji e nshila yawamisha sana iya kulanshanishishamo. Ukutumishanya amameseji kuti kwalenga walalanshanya na bonse abo waishiba
“Batata tabatemwa nga baishiba ukuti ine no mwaice wandi tulelanshanya na baume pa foni ya kwenda nayo. Nga tulefwaya ukulanshanya na bo, kano twabomfya foni ya mu ng’anda kabili pafwile ukuba na bantu bambi.”
—E fyalandile Lenore.
Ifyo ufwile ukwishiba: Kuti wailetelela nga ulepeela fye icipeelepeele namba yobe iya foni.
“Nga ulepeela fye abali bonse inambala yobe iya foni, kuti ulepokelela amameseji nelyo ifikope ifyo ushilefwaya.”
—E fyalandile Scott.
“Nga ca kuti ilingi line uletuminatumina amameseji umwaume nelyo umwanakashi, kuti wasuka wa mutemwa.”
—E fyalandile Steven.
Baibolo itila: “
Uwasalapuka nga amona ububi alabelama.” (Amapinda 22:3) Nga waicingilila ku fintu fimo, cikalenga wikaba sana mu mafya ku ntanshi.
llyashi ilyacitike: “
Kwali umulumendo uwali cibusa wandi, kabili nalelembeshanya nankwe sana amameseji. Ine naletontonkanya ukuti twali fye ifibusa ifisuma, lelo ilyo anjebele ukuti alintemenwe, e lyo nailwike ukuti kanshi nali mu bwafya. Ino nshita ntontonkanya ukuti kanshi nga nshaleba nankwe sana”
Tontonkanya pali ici: Bushe bucibusa bwali pali Melinda no yu umulumendo bwali no kutwalilila ilyo amwebele ukuti alimutemwa?
Lemba ifyo uletontonkanya! Finshi Melinda ali no kucita pa kutila umulumendo e mutemwa lelo babe fye ifibusa?
Ifyo ulandapo muli meseji
Amameseji yalyanguka ukutuma
Ifyo ufwile ukwishiba: Ifyo ulemba mu mameseji limo kuti fyalenga abantu ukutontonkanishisha mumbi.
“Nga walemba meseji takuba ukwishiba ifyo umuntu aletontonkanya pali meseji wamulembela
—nangu fye ni yalya amameseji umuba ifishibilo ifilanga ifyo umuntu aleyumfwa. Ifi kuti fyalenga umuntu ukutontonkanishisha mumbi.” —E fyalandile Briana.
“Nalishibako abakashana bamo abo abantu basuula pa mulandu wa fyo balemba mu mameseji ifilanga ukuti balasengasenga abalumendo.”
—E fyalandile Laura.
Baibolo itila: “
Umuntu umulungami alatontonkanya ilyo tala-asuka.” (Amapinda 15:
Ilyo ufwile ukutuma amameseji
Tapali abafwile ukukweba inshita ilyo ulingile ukutuma amameseji
Ifyo ufwile ukwishiba: Nga uletuma fye amameseji na pashilingile, bambi kuti balakumona kwati tawakwata umucinshi kabili abanobe kuti balakutaluka.
“Limo tulalabikilwako ukuti tatufwile ukulatuma amameseji nga tulecita ifintu fimo. Limo nsanga ndelemba meseji uku ninshi ndelanda no muntu umbi nelyo ndelya.”
—E fyalandile Allison.
“Te cisuma ukulalemba amameseji uku ninshi ule-ensha motoka. Nga walabikilwako fye panono ku kwensha, kuti waba mu busanso.”
—E fyalandile Anne.
Baibolo itila: “
Icintu conse calikwata inshita ya ciko, . . . inshita ya kwikala tondolo ne nshita ya kusosa.” (Lukala Milandu 3:1, 7) Kanshi kwaliba inshita ya kulanda e lyo ne nshita ya kulemba amameseji!
Ifingakwafwa ilyo uletuma amameseji
Abo utumina amameseji
;-) Uleumfwila abafyashi bobe.
—Abena Kolose 3:20.
;-) Wilapeela fye abantu icipeelepeele inambala yobe iya foni. Wilaeba bambi ifyo bashilingile ukwishiba pali iwe nangu fye kubapeela inambala yobe iya foni. Nga walacita ifi ninshi cikakwafwa na lintu ukakula.
;-) Wilaba ne cibeleshi ku bantu, ukulabatumina amameseji ayengalenga balamona kwati ulebasengasenga. Ukucita ifi kuti kwalenga watemwa umuntu kabili ifingafumamo kuti fya kukalifya umutima.
“Abafyashi bandi balishiba ukuti ndabomfya bwino foni ya kwenda na yo, ne ci calilenga bancetekela ukutila kuti nasala bwino ama nambala ya foni aya bantu ayo ningabika muli foni yandi.”
—E fyalandile Briana.
Ifyo ulandapo muli meseji
;-) Ilyo ushilatendeka ukulemba meseji, yipushe auti, ‘Bushe ukutuma meseji e nshila ingawama ukulanshanyanishishamo no muntu pali iyi nshita?’ Limo kuti cawama ukutuma foni nelyo ukulanda fye no muntu pa kanwa nkati.
;-) Wilalemba mu meseji ifintu ifyo ushingalanda ku muntu nga muli nankwe. Sarah uuli ne myaka 23 atile: “Nga wamona ukuti te kuti ulande ico icintu pa bantu, ninshi no kulemba kwine taufwile ukucilemba muli meseji.”
“Umuntu nga akutumina ifikope fya makankamike, ufwile ukweba abafyashi bobe. Ukucita ifi kuti kwa kucingilila kabili kuti kwalenga abafyashi bobe ukukucetekela.”
—E fyalandile Sirvan.
Ilyo ufwile ukutuma amameseji
;-) Ufwile ukwishiba ilyo ushilingile ukubomfya foni. Olivia atile: “
Nga ndelya nelyo ndebelenga, ndabika foni kumbi.“
Nga naya ku kulongana kwa bwina Kristu ndaishimya pa kutila nilatunkwa ukuibomfya.”
;-) Ulebika amano kuli bambi. (Abena Filipi 2:4) Taufwile ukulalemba meseji ilyo ulelanshanya no muntu.
“Nali-ipangila amafunde ukuti nshifwile ukulembela abantu amameseji nga ndi ne fibusa kano fye nga kuli ifyaisako. Nshipeela nambala yandi iya foni ku bantu abo nshilaishiba bwino bwino.”
—E fyalandile Janelly.


text:
Isambililo 12
Kuti Mwapalama Shani Kuli Lesa?
1. Bushe Lesa alakutika ku mapepo yonse?
Lesa alyeba abantu ba mu nko shonse ukulalanda nankwe mwi pepo pa kuti bapalame kuli ena. (Amalumbo 65:2) Lelo, takutika ku mapepo yonse. Ku ca kumwenako, umuntu uucusha umukashi wakwe nangu apepe shani Lesa takutika. (1 Petro 3:7) Na kabili, ilyo abena Israele batwalilile ukucita ifyabipa, Lesa talekutika ku mapepo yabo. Kanshi ipepo lyalicindama sana. Na lyo line, abantu abacita imembu ishabipisha nga balapila, Lesa alakutika ku mapepo yabo.—Belengeni Esaya 1:15; 55:7.
2. Tufwile ukupepa shani?
Tulingile ukupepa fye kuli Yehova, pantu e watubumbile kabili e Lesa wa cine. (Mateo 4:10; 6:9) Na kabili, apo tuli babembu, tufwile ukupepela mwi shina lya kwa Yesu pantu alitufwilile pa kuti atulubule ku membu. (Yohane 14:6) Yehova tafwaya ukuti tulepepa amapepo ya kuswatila nelyo ayo balembela limo. Afwaya tulepepa ukufuma pa nshi ya mutima.—Belengeni Mateo 6:7; Abena Filipi 4:6, 7.
Kabumba wesu alakutika na ku mapepo ya mu mutima. (1 Samwele 1:12, 13) Afwaya tulepepa kuli ena pa nshita iili yonse, pamo nga ilyo twashibuka, ilyo tuleya mu kulaala, pa kulya, na lintu twaba na mafya.—Belengeni Amalumbo 55:22; Mateo 15:36.
3. Mulandu nshi Abena Kristu balonganina?
Ukupalama kuli Lesa takwa-anguka pantu twikala na bantu abashatetekela Lesa kabili abatila filya Lesa alaya ukuti pa calo pakaba umutende tafyakacitike. (2 Timote 3:1, 4; 2 Petro 3:3, 13) Kanshi tulakabila Abena Kristu banensu pa kuti tulekoseleshanya.—Belengeni AbaHebere 10:24, 25.
Ukulasangwa na bantu abatemwa Lesa kulalenga twapalama kuli ena. Nga tulesangwa ku kulongana kwa Nte sha kwa Yehova, icitetekelo cesu cikakosa ilyo tulemona ifyo icitetekelo ca bambi cakosa.—Belengeni Abena Roma 1:11, 12.
4. Kuti mwapalama shani kuli Lesa?
Kuti mwapalama kuli Yehova nga muletontonkanya sana pa fyo musambilila mu Cebo cakwe. Muletontonkanya pa fyo aacita, pa fyo atusambilisha, na pa fyo atulaya. Nga tulepapa kuli Lesa no kulatontonkanya pa milimo yakwe e lyo tukeshiba bwino bwino ifyo Lesa atutemwa na mano akwata.—Belengeni Yoshua 1:8; Amalumbo 1:1-3.
Kuti mwapalama fye kuli Lesa nga mwamutetekela. Icitetekelo caba kwati cimenwa ico tulingile ukubikako amano. Kanshi nga muletontonkanya pa fyo mwasuminamo na pa mulandu mwasuminina muli ifyo fintu, ninshi mulebika amano ku citetekelo cenu.—Belengeni Mateo 4:4; AbaHebere 11:1, 6.
5. Busuma nshi bwaba mu kupalama kuli Lesa?
Yehova alibika sana amano ku bantu abamutemwa. Kuti abacingilila kuli fyonse ifingonaula icitetekelo cabo ne subilo lya kwikala umuyayaya. (Amalumbo 91:1, 2, 7-10) Alatusoka ukutaluka ku fingonaula ubumi bwesu ne fingalenga twiba ne nsansa. Yehova e utusambilisha imikalile iisuma.—Belengeni Amalumbo 73:27, 28; Yakobo 4:4, 8.