text:
ISAMBILILO 8
Uzye Leza Wapanzile Insi Kuti Ciye Uli?
1. Uzye cali uli pa kuti uyi utandike?
Uyi watandikiile papa kwene pano Satana wasomvile antu ya nkoleelo. Pa kutampa, Satana wali umungeli musuma sana, nomba atatwalilile ukwikala umu cumi. (Yoane 8:44) Watandiike ukukumbwa kuti nawe yamupepa wakwe vino Leza akapepwa. Satana wasomvile Eva nu kumulyombeleka kuti amuvwila kuluta Leza. Lino Eva wakanyile ukumvwila Leza, Adamu nawe wamulondeliile. Cintu cii cino Adamu wacisile calenzile kuti kuye ucuzi ni imfwa.—Welengini Utandiko 3:1-6, 19.
Papa kwene pano Satana wanenyile Eva ukukana-umvwila Kaumba, apano nu kupondokela uteeko wakwe Leza kwatampiile. Lyene na antu ingi yaakaana uteeko wakwe Leza, wako vino Satana wacisile. Ali cino Satana lyene wayela “kateka wa nsi.”—Welengini Yoane 14:30; 1 Yoane 5:19.
2. Uzye tungati Leza atayaumvile ningo?
Vyonsi vino Leza wapanga vyaya ningo sana. Antu na angeli yano Leza wapanzile yali ampomvu sana cakuti, iyatemwa, ndi yumvwilile Leza kwaula ni mpuso. (Malango 32:4, 5) Lino Leza watuumvile, watupeezile na amaka yakuisoolwela ukucita ivintu visuma nanti viipe. Uuntungwa uu uno Leza watupeela, ungatwazwa ukulangizya vino twatemwa Leza.—Welengini Yakobo 1:13-15; 1 Yoane 5:3.
3. Ngu mulandu ci uno Leza wazumilizizya ucuzi kufika ndakayi?
Kufuma sile umu Edeni, Yeova wazumilizya ukupondokela ukateeka wakwe. Uzye mumanyile cino wacitila vii? Cino wacitila vii a pakuti antu yalole ukuti ndi yakuiteeka ineco, ukwaula Leza, pasi kuno yangaya. (Lukala Milandu 7:29; 8:9) Mukwayi lyene ni myaka 6,000 kufuma pali Adamu yapita, kapya fwensi kwene twazana ni cisinka. Mauteeko ya antu yonsi yafilwa ukumala inkondo, upondo, lufyengo na malwala.—Welengini Yelemiya 10:23; Loma 9:17.
Kuteeka kwako Leza kutaya wa kuteeka kwa yantu, pano antu ndi yakuteekwa na Leza yakaikala ningo. (Ezaya 48:17, 18) Likwene sile Leza wasya afumyepo mauteeko yonsi a yantu. Antu aasoolola ukutekwa na Leza, aliyo sile alaikala pano nsi.—Ezaya11:9.—Welengini Daniele 2:44.
4. Uzye pa nsita yii lino Leza atali aonone aipe, twakulacita vyani?
Satana walanzile ati fwe yantu tutatemwa Yeova; tukamuombela sile pa mulandu wa kuti akatupeela ivintu visuma. Uzye mungacita uli pa kuti mulange ukuti vino walanzile ivya ufi? Ikwene yii ali nsita ino tungalangizya uno twasoolola ukututeeka, nampo nga a Leza nanti antu. Nomba vino tukacita umu umi witu ali vino vingalanga ndi cakuti tukulonda Leza nanti antu.—Welengini Yobo 1:8-12; Mapinda 27:11.
5. Tungacita uli pa kuti tusoolole Leza ukuya kateeka witu?
Pa kusoolola Leza ukuya kateeka witu, tufwile ukusambilila izwi lyakwe Leza, Baibolo, pa kuti tumanye ukupepa kwa cumi. Ndi twamanya ukupepa kuko, tulinzile ukukulondela. (Yoane 4:23) Lyene pa kukaana ukuteeka kwakwe Satana, tulinzile ukusenka uku vikanza vyamiteekele ya mpanga, nu ku nkondo, wako vino Yesu wacisile.—Welengini Yoane 17:14.
Satana akaomvya amaka yakwe ukusenula ivintu viipe pa kuti vyaloleka uti ivisuma. Nga twakaana ivintu vivyo, limwi anji nanti amu lupwa yangaatuseka nanti ukutukaanya. (1 Petulo 4:3, 4) Nomba fweeneco tulinzile ukusoolola ivya kucita. Uzye tutange tutemwe ukuya na anji yano yatemwa Leza? Uzye tutange tumvwile masunde yakwe Leza asuma? Ndi twacita vii, alino tulalangizya apaswe ukuti Satana u waufi; na vino walanzile ukuti ndi catala tungavilwa ukuombela Leza, uufi utupu.—Welengini 1 Kolinto 6:9, 10; 15:33.
Leza watutemwa wakwe cimwi. Acino twasininkizizya ukuti nanti ciye uli, alafumyapo uyi nu ucuzi. Antu yonsi aataila ukuti vintu vii vilacitika, aliyo alaipakizya uumi usuma pano nsi amanda pe.—Welengini Yoane 3:16.


c: text/html

text:
Mibuzyo Yamu Bbaibbele Yaingulwa
Sena kuli notuyooba amfwulumende yomwe yeendelezya nyika yoonse?
Amweezyeezye mfwulumende yanyika yoonse mboikonzya kubagwasya bantu. Mazuba aano bantu balapenga akaambo kakuti mbacete kakuli bamwi mbavwubi kapati. Pele mfwulumende iibikkila maano iyooba masimpe kuti bantu boonse balijisi nzyobayandika. Sena muyeeya kuti bantu kuli nobayooba amfwulumende iili boobo?—Amubale Jeremiya 10:23.
Kwamyaka minji, mfwulumende zyaalilwa mumbazu zinji kugwasya balelwa banzizyo, ikapati bantu bacete. Mfwulumende zimwi zilaalunya. (Mukambausi 4:1; 8:9) Pele Leza Singuzuzyoonse wasyomezya kuleta mfwulumende iiyoonjila mubusena bwamfwulumende zyoonse ziliko. Mwami wanjiyo uyoobalanganya ncobeni bantu.—Amubale Isaya 11:4; Daniele 2:44.
Ino Bwami bwa Leza buyoozuzikizya nzi?
Jehova wasala Mweendelezi wanyika weelela, nkokuti mwanaakwe, Jesu. (Luka 1:31-33) Ciindi Jesu naakali aanyika, wakali kuyandisya kapati kugwasya bantu. Mbwali Mwami, uyookamantanya bantu ibazwa muzisi zyoonse akulemununa bantu kumapenzi aabo oonse.—Amubale Intembauzyo 72:8, 12-14.
Sena bantu boonse balamuzumina Jesu kuti Mweendelezi? Peepe. Nokuba boobo, Jehova ulakkazika moyo. (2 Petro 3:9) Wapa bantu coolwe cakuti bamuzumine Jesu kuti Mweendelezi. Ino-ino Jesu uyoogwisya bantu babi, mpoonya uyooleta luumuno akuliiba munyika.—Amubale Mika 4:3, 4.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
MAKANI AAYUNGIZYIDWE
Injiisyo Zyakasimpe Kujatikizya Taata, Mwana Alimwi a Muuya Uusalala
IBANTU basyoma munjiisyo ya Butatu baamba kuti Leza mbantu botatwe—kuli Taata, Mwana alimwi a Muuya Uusalala. Aumwi akati kabantu aaba botatwe waambwa kuti uleelene abeenzinyina, ngusinguzuzyoonse alimwi unyina matalikilo. Aboobo ikweelana anjiisyo ya Butatu, Taata ngu Leza, Imwana ngu Leza alimwi awalo Muuya Uusalala ngu Leza, nokuba boobo kuli buyo Leza omwe.
Ibanji basyoma Butatu balazumina kuti tabakonzyi pe kwiipandulula njiisyo eeyi. Nokuba boobo, bayeeya kuti ilayiisyigwa mu Bbaibbele. Cilayandika ikwaamba kuti ibbala lyakuti “Butatu” kunyina mpolibede mu Bbaibbele. Pele sena muzeezo wa Butatu walo nkuuli mu Bbaibbele? Ikutegwa twiingule mubuzyo ooyu, atubale lugwalo ndobabelesya kanji-kanji ibasyoma njiisyo ya Butatu.
“IJWI OYO WAKALI LEZA”
Ilugwalo lwa Johane 1:1 lwaamba kuti: “Kumatalikilo Ijwi wakaliko, awalo Ijwi wakali antoomwe a-Leza, eno Ijwi oyo wakali Leza.” Kumbele mucaandaano ncoona, imwaapostolo Johane ulatondezya cakusalazya kuti “Ijwi” ngu Jesu. (Johane 1:14) Pele mbwaanga Ijwi lyaambwa kuti ngu Leza, bamwi basyoma kuti Imwana a Taata beelede kuba cibeela ca Leza omwe.
Amuzyibe kuti kumatalikilo icibeela eeci ca Bbaibbele cakalembwa mumwaambo wa Cigiliki. Kumbele, basanduluzi bakasandulula majwi aamu Cigiliki mumyaambo iimbi. Pele basanduluzi ba Bbaibbele banji kunyina nobakabelesya kaambo kakuti “Ijwi oyo wakali Leza.” Ino nkaambo nzi? Akaambo kakuti bakaluuzyi mwaambo wa Cigiliki wakabelesyegwa kulemba Bbaibbele, ibasanduluzi aabo bakazyiba kuti ikaambo kakuti “Ijwi oyo wakali Leza” keelede kusandululwa bumbi. Ibuti? Nzyeezyi zikozyanyo zisyoonto: “Ijwi lyakali mbuli Leza.” (A New Translation of the Bible) “Ijwi wakali leza.” (The New Testament in an Improved Version) “Ijwi lyakali a Leza alimwi lyakali mbuli nguwe.” (The Translator’s New Testament) Ikweelana ama Bbaibbele aaya, Ijwi teensyi ngo Leza pe. * Muciindi caboobo, akaambo kacuuno caatala ncajisi akati kazilenge zya Jehova, Ijwi lyaambwa kuti ngu “leza.” Aawa ibbala lyakuti “leza” lyaamba kuti “singuzu.”
AMUJANE TWAAMBO TUMBI
Ibunji bwabantu tabacizyi Cigiliki cakabelesyegwa kulemba Bbaibbele. Aboobo ino mbuti mbomunga mwazyiba cini mwaapostolo Johane ncaakali kwaamba? Amulange-lange cikozyanyo eeci: Imwiiyi wapandulula ciiyo cimwi kuli basicikolo bakwe. Kuzwa waawo, basicikolo baimpana kujatikizya ncobali kupandulula bayi. Ino mbuti basicikolo mbobanga balimana penzi eeli? Beelede kubuzya mwiiyi kuti abape bupanduluzi abumbi. Cakutadooneka, ikwiiya twaambo tumbi inga kwabagwasya kuciteelela kabotu ciiyo eeco. Mbubwenya buyo, ikutegwa muteelele caambwa kuli Johane 1:1, mweelede kubala Makani Mabotu ngaakalemba Johane ikutegwa mujane makani aambi kujatikizya cuuno ncajisi Jesu. Ikwiiya twaambo tumbi kujatikizya makani aaya kuyoomupa kwaakosola munzila iluzi makani.
Mucikozyanyo, amulange-lange cimbi ncaakalemba Johane mucaandaano 1 kapango 18 kuti: “Takukwe muntu uwakabona Leza [Singuzuzyoonse] neciba ciindi comwe.” Pele bantunsi bakamubona Jesu, Imwana nkaambo Johane waamba kuti: “Ijwi eelyo [Jesu] lyakaba muntu, wakasika akuzookkala akati kesu . . . Aswebo twakeebela bulemu bwakwe.” (Joni 1:14, Ci) Aboobo ino mbuti Mwana mbwaakali kunga waba cibeela ca Leza Singuzuzyoonse? Alimwi Johane waamba kuti Ijwi “wakali antoomwe a-Leza.” Pele mbuti muntu mbwanga waba antoomwe aumbi amane kali muntu nguwenya ooyo? Kunze lyaboobo, mbubwenya mbokulembedwe kuli Johane 17:3, Jesu ulacisalazya kuti kuli kwiindana kupati kuliko akati kanguwe a Bausyi bakujulu. Waamba Bausyi kuti “Leza mwini-mwini, ooli olike.” Alimwi munsi aakumamanino kwa Makani Mabotu ngaakalemba, Johane wakaakosola makani kwiinda mukwaamba kuti: “Ezi zyakalembwa kuti mukasyome kuti Jesu ngu-Kristo, Mwana a-Leza.” (Johane 20:31) Amubone kuti Jesu taambwi kuti ngu Leza, pele kuti Mmwana a Leza. Imakani aaya ayungizyidwe mu Makani Mabotu ngaakalemba Johane atondezya mbolyeelede kuteelelwa bbuku lya Johane 1:1. Jesu uutegwa Ijwi ngu “leza” mukuti ujisi cuuno caatala pele citeelene aca Leza Singuzuzyoonse.
AMUTUSINIZYE TWAAMBO
Amuciyeeye alimwi cikozyanyo camwiiyi abasicikolo. Amweezyeezye kuti bamwi bacidooneka neliba leelyo nobabuswiilila bupanduluzi buyungizyidwe bwamwiiyi. Ino ncinzi ncobanga bacita? Balakonzya kuunka kumwiiyi uumbi kuti bakaambilwe makani aambi aciiyo nciconya. Ikuti mwiiyi wabili wasinizya kuti bupanduluzi bwamwiiyi wakusaanguna buliluzi, ikudooneka kwabasicikolo banabunji kuyoomana. Mbubwenya buyo, ikuti kamutasinizyide cini sikulemba Bbaibbele Johane ncaakali kwaamba kujatikizya lwiindano luliko akati ka Jesu a Leza Singuzuzyoonse, inga mwaunka kumulembi wa Bbaibbele uumbi kutegwa mujane makani aambi. Mucikozyanyo, amulange-lange cakalemba Matayo. Ikujatikizya mamanino aabukkale oobu, wakazubulula Jesu kuti wakati: “Pele taakwe muntu naba umwi uuzi buzuba obo nanka ciindi, nibaba baangelo bakujulu naba Mwana, pele Taata luzutu nguuzi.” (Matayo 24:36) Ino majwi aaya asinizya buti kuti Jesu tali Leza Singuzuzyoonse?
Jesu waamba kuti Bausyi bazyi zinji kwiinda Mwana. Pele ikuti Jesu naakali cibeela ca Leza Singuzuzyoonse, naakazyi twaambo ntoonya twakazyi Bausyi. Aboobo Imwana alimwi a Bausyi tabakonzyi kuba bantu beelene pe. Pele bamwi balakonzya kwaamba kuti: ‘Jesu wakapona muziimo zyobile. Aawa ulaamba kali muntunsi.’ Pele nokuba kuti cakali boobo, ino mbuti kujatikizya muuya uusalala? Ikuti nowali cibeela ca Leza waambwa kuti ngu Taata, ino nkaambo nzi Jesu ncaataamba kuti muuya ulizyi nzyobazyi Bausyi?
Mbomuzumanana kwiiya Bbaibbele, mulazizyiba kabotu zibalo zimbi zinji zyamu Bbaibbele izipandulula makani aaya. Zisinizya njiisyo zyakasimpe kujatikizya Taata, Mwana alimwi amuuya uusalala.—Intembauzyo 90:2; Incito 7:55; Ba-Kolose 1:15.
^ munc. 3 Ikujatikizya mubandi wamilawo mumwaambo wa Cigiliki cakabelesyegwa kuli Johane 1:1, amubone apeeji 26-9 mubroshuwa lyakuti Kodi Muyenera Kukhulupirira Utatu? ilyakamwaigwa a Bakamboni ba Jehova.


text:
Byambo bya Kutendekelako bya Mambo a Lesa
Mu Baibolo muji mambo a Lesa nangwa’mba byambo byanembelwa atweba. Witubuula byo twafwainwa kwikala bulongo ne byo twafwainwa kuba pa kutokesha Lesa ku muchima. Kabiji wakumbula ne mepuzho aji panshipo:
8 Nanchi twafwainwa kupamo Lesa mambo pa buyanji bwa bantu nyi?
19 Ñanyi bintu byanembwa mu mabuku apusana pusana a mu Baibolo?
20 Mwakonsha kuba byepi pa kuba’mba mumwenemo mu kutanga Baibolo?
BYA KUTAANA BYEPELO BYA MU BAIBOLO
Mu Baibolo muji mabuku acheache 66. Bamwabanya mu bipungu bibiji: Binembelo bya Kihebelu ne Kialamaiki (“Lulayañano lwa Kala”) ne Binembelo bya Kingiliki (“Lulayañano Lupya”). Buku yense wa mu Baibolo uji na bitango ne byepelo. Inge bamwesha kinembelo, nambala itanshi yalondela jizhina ja buku ilumbulula kitango, nambala nangwa manambala alondelapo alumbulula kyepelo nangwa byepelo. Nabiji Ntendekelo 1:1 kibena kulumbulula’mba Ntendekelo kitango 1, kyepelo 1.


text:
ICAPITALA 9
Kani Ukushila Kwa Calo Kwapalamina?
1. Nikwisa tungasambilila pa fikacitika kuntangiile?
PANUMA ya kukutika ku lyashi pa cilimba neli pa TV, mulingepushepo ati ‘Kani icalo cilukulola’pi?’ Mu calo mulukucitika ifintu ifibipile kabili muli bumbifi, ica kweba ati abantu bambi balisumiine ati ukushila kwa calo kwapalamina. Kani ifyo fya cine? Kani kuli ifingamofweniko ukwishiba ifikacitika kuntangiile? Inya. Nangaba ati abantunshi tekuti beshibepo ifikacitika, baYawe Lesa bo, baliishi. Balitubuulile mu Baibolo fyefyo ifintu fikaba.—Yisaya 46:10; Jakobo 4:14.
2, 3. Findo abasambiile ba baYesu baalukufwaya ukwishiba, kabili kani baYesu baalibaasukile shani?
2 Ili twapenda mu Baibolo pa kushila kwa calo, tacalulapo ati ni cicino icalo twikalamo, sombi, kushila kwa bumbifi ubuli mu calo. BaYesu balisambishe ati Ubufumu bwa baLesa bukekalika icalo conse. (Luku 4:43) Abasambile babo baalukufwaisha ukwishiba ili Ubufumu bwa baLesa bwali ne kwisa, popele balipwishe baYesu ati: “Ifyo’fintu fikesa lisa? Kabili mba kesa-keshibilo kakaba-po akakwisa kwenu, ne kakushila kwa mpindi?” (Matayo 24:3) BaYesu tabaalabiilepo akasuba, pano balibabuulile ifikalukucitika ili ukushila kwa calo takungafika. Ifi baYesu balabiile ati efikalukucitika, filukucitika ino mpindi.
3 Muli cicino icapitala twakusambilila ifilangisha ati tulukwikala mu mpindi ya kupelako ili ukushila kwa calo takungafika. Taye nga tusambilile pa nkondo iyali kwiulu pa kwishiba umulandu ifintu mu calo fibipiile makosa.
INKONDO IYALI KWIULU
4, 5. (a) Findo fyacitikile kwiulu ili baYesu babeele lukoso Imfumu? (b) Ukwelelwa ne filembelwe pa Ukufisulula 12:12, findo fyali ne kucitika pa calo panuma ya kupoosa Satana ukufuma kwiulu?
4 Mu Capitala 8 twalisambilile ati baYesu balibeele imfumu mu 1914. (Danyeli 7:13, 14) Ibuuku lya Ukufisulula lilabuulishisha ifi cali: “Palibeele ne nkondo kwiulu: Mikayeli [baYesu] ne nkalamba shakwe shalilwile inkondo na kongamato [Satana]; na kongamato naye ne nkalamba shakwe shalilwile.” * Satana ne fibanda fyakwe tabacimfishepo kabili balibapoosele pa calo. Alakanyeni ifi inkalamba sha baLesa shasangalele! Pano cali shani ku bantunshi pa calo? Baibolo ilalabila ati iyo mpindi, amakatasho abantunshi aali ne kufula. Nindo? Ni pakuti umusenseshi Satana ali ne bukali ubukulu, ‘pa kwishiba ati ali lukoso ne mpindi iinini.’—Ukufisulula 12:7, 9, 12.
5 Satana alukuleta amakatasho aakuti ubwingi pa calo. Alikalipile makosa pa kwishiba ati ali “ne mpindi ice lukoso” iya kuti baLesa bamonaale. Pano nga tusambilile pali fyefyo baYesu balabiile ati efikacitika mu nshiku sha kupelako.—Boneni Ifyebo na Fimbi 24.
INSHIKU SHA KUPELAKO
6, 7. Findo filukucitika pali bulelo, ukulosha ku nkondo ne nsala?
6 Inkondo. BaYesu balilabiile ati: “Umukoka umbi uwa bantu ukabuukila umukoka ubyakwe; ne bufumu bumbi bukabuukila ubufumu ububyakwe.” (Matayo 24:7) Pali bulelo abantu abakuti ubwingi balifwile mu nkondo ukucila fyefyo cali ku numa. Lipoti imo iye’bumba iliceba pa filukucitika mu calo conse (Worldwatch Institute) ilalangisha ati ukutatika mu 1914, abantu abafwile mu nkondo balicilile 100 milyoni. Abantu abafwile mu nkondo mu myaka 1,900 iya kunuma, bangengilamo ukucila pa mikwi itatu kani ku balinganya ku bafwile mu nkondo mu myaka lukoso 100 ukufuma mu 1900 ukufika mu 2000. Alakanyeni lukoso ifi abantu basomenwa pakuti pa kulufya ifisoolo fyabo mu nkondo!
7 Insala. BaYesu balilabiile ati: “Pakaba insala shakawumbo.” (Matayo 24:7) Nangaba ati ino myaka kuli ifyakulya ifingi, abantu abengi tabakwatapo ifyakulya. Nindo? Nipakuti tabakwatapo indalama sha kushitamo ifyakulya neli impanga umu bangalima. Abantu ukucila pali 1 bilyoni tabakwatapo indalama ishingakumana ukulilamo pa kasuba kamo. Ibumba iliceba pa myeo ya bantu mu calo conse (World Health Organization) lyalilabiile ati umwaka ne mwaka abana amamilyoni balafwa, icilengesha makosa kubula ifyakulya.
8, 9. Findo filangisha ati ifi baYesu bashimikile pa fitulika ne malwashi filukukonshiwa?
8 Ifitulika. BaYesu balishimikile ati: “Fikaba-po ne fitulika ifikulu.” (Luku 21:11) Pali bukumo, tulacetekela ifitulika ifyakuti ubukulu ukulukucitika umwaka ne mwaka. Ukutatika mu 1900, abantu ukucila pali 2 milyoni balafwa ku fitulika. Abantu abengi bacifwa ku fitulika, nangaba ati ifyakupanga-panga filofwako ukwishibila limo ili ifitulika fikacitika.
9 Amalwashi. BaYesu balishimikile ati kukaba amalwashi ponse ponse. Amalwashi aabipile akafula ne kwipaya abantu abakuti ubwingi. (Luku 21:11) Nangaba ati abalaye ino mpindi balisambilile ifyakutendulusha amalwashi aapusene-pusene, kuli amalwashi ambi yayo tekuti batendulushepo. Na cine, lipoti imo yalilabiile ati amamilyoni abantu balafwa ku malwashi aali koti ni TB, Malelya na Kolela. Ukulunda pali fyefyo, abalaye ba mufipatela balisangileko amalwashi na ambi 30, ambi pali yayo tekuti baatendulushepo.
IFI ABANTU BALI MU NSHIKU SHA KUPELAKO
10. Kani ifilembelwe pali 2 Timote 3:1-5 filukukonshiwa shani pali bulelo?
10 Pali 2 Timote 3:1-5, Baibolo ilalabila ati: “Pa nshiku shakupela-ko pakesa impindi sha bukali.” Intangishi Paulu alibuulishishe ifi abantu abengi baali ne kuba mu nshiku sha kupelako. Alilabiile ati abantu bakaba . . .
bakulitemwa
bakutemwa indalama
bakupulaisha ababafyele
babipile
bakubula ukutemwa aba mu fisoolo fyabo
bakubula ukuteke’mitima
bakali
bakutemwo’tuseko ukucila na pa kutemwa baLesa
bakwikala ne mekalilo akupala-baLesa, sombi balukukaana amakosa akuko
11. Findo Amasamo 92:7 alabiile ati efikacitikila imbifi?
11 Kani imibelo ya bantu uku mwikalila efi ili ifi? Abantu abengi mu calo conse e mibelo bakwate. Pano, baLesa bakucitapo cimo bukumo lukoso. Balilaile ati: “Pa kumena imbifi koti cani, na pa kusangalala bonse abo abalukucito’kusendama, ni pakuti bakonalwa lukoso inshiku pee.”—Amasamo 92:7.
ICEBO ICIWEME MU NSHIKU SHA KUPELAKO
12, 13. Findo baYawe batusambiishe muli shishino inshiku sha kupelako?
12 Baibolo ilishimikile ati mu nshiku sha kupelako, mu calo mukaba amakatasho aakuti ubwingi. Pano nangabe’fyo ililabiile ne kweba ati ifintu ifiweme fikalukucitika.
13 Ukumfwisha ifi Baibolo isambisha. Uwakushimika Danyeli alilembele ukulosha ku nshiku sha kupelako ati: ‘Ukwishiba kwa cinenene kukafula.’ (Danyeli 12:4) BaLesa baali ne kofwako abantu ukumfwisha ifi Baibolo isambisha ukucila ifi cali akale. Fyopele’fyo efi baYawe bacita, makosa makosa ukutatika mu 1914. Ku cakubwenako, balitusambishe pa lwe shina lyabo, ukufwaya kwabo, pa mulubulo, ificitika kani umuntu afwa na pa kubuushiwa kwa bafwile. Tulisambilile ati Bufumu bwa baLesa lukoso e bukashilisha amakatasho esu onse. Tulisambilile na pa fya kuba abasangalele na fyefyo tungekala amekalilo aasangalasha baLesa. Pano findo abapyungishi ba baLesa bacita pali fyefyo basambilila? Ukushimika na kumbi kulaasuka ico icakwipusha.—Boneni Ifyebo na Fimbi 21 na 25
14. Ni mu fyalo finga umulimo wakutulisha icebo iciweme pa Bufumu bwa baLesa ulukucitwa, kabili ni bani balukutulisha?
14 Umulimo wa kutulisha mu calo conse. Ukulosha ku nshiku sha kupelako baYesu balilabiile ati: “Icebo ici iciweme ica Bufumu cikatulika monse mu calo ca panshi.” (Matayo 24:3, 14) Icebo iciweme ica Bufumu cilukutulishiwa mu fyalo ukucila pali 230 mu milaka ukucila pali 700. Fya cine, mu calo conse, Bamboni sha BaYawe ukufuma “ku mishobo yonse na kubena bonse” balukofwako abantu ukwishiba Ubufumu bwa baLesa na fyefyo bukacitila abantunshi. (Ukufisulula 7:9) Balatulisha ici cebo apakubula ukulipilisha. Nangaba ati balipatilwe kabili balapenshiwa, takulipo icingaciicila umulimo wa kutulisha koti ni fyenka filya baYesu balabiile.—Luku 21:17.
FINDO MWEBO MUKACITAPO?
15. (a) Kani mulukusumina ati tulukwikala mu nshiku sha kupelako, kabili nindo mwalabilile’fyo? (b) Findo fikacitikila abomfwila baYawe na babo abakaana ukubomfwila?
15 Kani mulukusumina ati tulukwikala mu nshiku sha kupelako? Ukushimika ukwingi ukwa mu Baibolo ukulabila pa nshiku sha kupelako kulukukonshiwa. Bukumo lukoso baYawe bakasalululapo ati umulimo wa kutulisha icebo iciweme uleke ukupyungwa, eli kukesa “ukushila”. (Matayo 24:14) Ukushila cindo? Ni mpindi ili baLesa bakashilisha bumbifi bonse pa Amagedono. BaYawe bakapyungisha baYesu ne nkalamba ku konaala bonse abakaana ukubomfwila. (2 AbaTesalonike 1:6-9) Panuma ya fyefyo, Satana ne fibanda fyakwe tabakatumpaikapo abantu. Na bonse abomfwila baYawe kabili abasumine ukwikalikwa ku Bufumu bwabo, bakabonako ili fyonse ifi baLesa balaile fikakonshiwa.—Ukufisulula 20:1-3; 21:3-5.
16. Pakuti ukushila kwapalamina, findo mwelelwe ukucita?
16 Bukumo lukoso, ici icalo icilukwikalikwa na Satana cikonaalwa. Popele cicindeme ukulipusha ati, ‘Findo njelelwe ukucita?’ BaYawe balukufwaya mwebo ukusambilila ifintu ifingi mu Baibolo. Mulyelelwe ukubikako akalango ku kusambilila Baibolo. (Yoane 17:3) Umulungu ne mulungu Bamboni sha baYawe balakwata ukubungana ukofwako abantu ukumfwisha ifya mu Baibolo. Esheni ukulukusangwako lyonse. (Pendeni AbaEbeya 10:24, 25.) Kani mwabona ati pali umu mwelelwe ukwalukako, mwane citeni fyopele’fyo. Kani mwacite’fyo, bucibusa bwenu na baYawe bukakoselako.—Jakobo 4:8.
17. Nindo ikalengesha abantu abengi ukukankamana ili ukushila ku kesa?
17 Intangishi Paulu yalibuulishishe ati ukonaalwa kwa mbifi kukesa pa mpindi abantu tabakalukucetekelapo, “koti ni shilumfundi ubushiku.” (1 AbaTesalonike 5:2) BaYesu balishimikile ati abantu abengi tabakabikako akalango kufikalukulangisha ati tulukwikala mu nshiku sha kupelako. Balilabiile ati: “Koti ni fyefyo ifi shali inshiku shakwe Noa, fyopele’fyo e fikaba ne kwisa kwa Mwana wa Muntunshi [neli, inshiku sha kupelako]. Pakuti koti ni pa nshiku isho, lomba tabungesa Ubulobe, balukulya ne kunwa, ne kuupa ne kuufya abana babo, ukufika na ku kasuba ako aingiile Noa mu bwato; nabo tabaishibile, ili tabungesa Ubulobe, ne kubatwala bonse; fyopele’fyo e fikaba ne kwisa kwa Mwana wa Muntunshi.”—Matayo 24:37-39.
18. Findo baYesu batubuulile ukucenjelako?
18 BaYesu balilabiile ati tulyelelwe ukucenjela, pakuti imitima yesu “ingesa-kwisula bupumpunta ne kupendwa ne kulukulikutula ifya mweo uno.” Kabalabila ati ukushila kungatwishila, “koti ca kwikasha.” Kabili balilabiile ne kweba ati ako akasuba, “kakesa pali babo bonse aba lukwikala pa calo conse ica panshi.” Kabalundapo ati: ‘Mulukupembelela impindi yonse, ili mulomba [neli, ukutembela kwa kukombetela] ati mukelelwe ukupuluka kuli fyefyo fyonse ifikesa, ne kwimakana pa menso a Mwana wa muntunshi.’ (Luku 1:34-36) Nindo cicindamine ukumfwila ukucenjesha kwa baYesu? Ni pakuti bukumo lukoso ici icalo icilukwikalikwa na Satana cikonaalwa. Ni benka lukoso abomfwila baYawe na baYesu ebakapuluka ili ukushila kukesa kabili bakekala umuyayaya mu calo ca bukumo.—Yoane 3:16; 2 Petilo 3:13.
^ par. 4 Mikayeli lishina na limbi ilya baYesu. Kani mulukufwaya ukwishibilapo na fimbi, mwane boneni Ifyebo na Fimbi 23.


text:
UBUMI BWA BUKRISTU
Ngimba Mubombela Kanunu Utumakadi Twa JW.ORG?
Nkabalilo aka tuli pipi ukwaghana nubumalikisyo bwa kisu, imbombo yitu yakufumusya yilondiwa fiyo. (Mbupi 24:11, 12, 20) Ukuti tubatule abandu, tubaghile ubombela utumakadi ukuti tubalongosye ku masyu gha Kyala na ku webusayiti yitu. Ikadi ili lili na kachidindo aka linga umundu apangile sikani komwighulila ividiyo yakuti Findu Fiki Fikubombiwa Pomanyila iBaibolo? kangi kakuntula ufika pamalo ghakuti, amanye nyingi sya uswe pamo asume umanyila iBaibolo. Abandu bamo batolonda ukwambilila amabuku ghitu loli bighanile uketa pa webusayiti yitu. Mubapeghe mwanakalinga utumakadi utu. Mungabapakagha utumakadi aba bonangisya ukuti batolonda.
Linga mulonda ukuntula umundu yumo ukuti amanye sya Baibolo mubaghile uyoba ukuti: “Ngulonda ngupeko akandu kamo. Akakadi aka kakuya pokulongolela pa webusayiti yitu iyi muli babuke uketelela amavidiyo agha ghali ninkhani syakuleghanaleghana.” (Yoh 4:7) Nongwa yakuti tumakadi utu tunandi, mupimbengeko tumo ukuti mubapeghe abininu linga ulusako lwaghiwe.


text:
Baibolo ya pa Intaneti | BAIBOLO—AMALEMBO YA CALO CIPYA
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
Esaya 45:1-25
45 Ifi e fyo Yehova asosa ku wasubwa wakwe,+ kuli Sailasi, uo naikata ku kuboko kwakwe ukwa ku kulyo,+ ku kucimfya inko ku ntanshi yakwe,+ pa kuti ningakakula mu misana ya shamfumu; ku kwisula ku ntanshi yakwe ifiibi fibili, ica kuti nangu fye ni mpongolo tashakesalwe:2 “Ine nkakutangilila,+ kabili nkapasa apalundumana.+ Nkatobaula ifiibi fya mukuba, ne milando ya cela nkaiputaula.+3 Kabili nkakupeela ifyuma+ ifyaba mu mfifi ne fyuma ifyafiswa ukwafisama, pa kuti ukeshibe ukuti nine Yehova Lesa wa kwa Israele, ne wakwitile mwi shina lyobe.+4 Pa mulandu wa mubomfi wandi Yakobo na pa mulandu wa kwa Israele uwasalwa wandi,+ nakwitile mwi shina lyobe; kabili nakupeele ishina lya mucinshi, nangu ca kuti tawanjishibe.+5 Nine Yehova, kabili takwaba umbi.+ Takwaba Lesa umbi kano ine.+ Nkakukosha, nangu ca kuti tawanjishiba,6 pa kuti abantu beshibe ukufuma ku kabanga no kufuma ku masamba ukuti takwaba umbi kano ine.+ Nine Yehova, kabili takwaba umbi.+7 Nine mpanga ulubuuto+ no kupanga imfifi,+ nine mpanga umutende+ no kuleta amacushi,+ ine, ne Yehova, ndacita ifi fyonse.+8 “Mwe myulu, tonyeni ubulungami ukufuma ku muulu kwati ni mfula;+ kabili lekeni umuulu wa makumbi utonye ubulungami.+ Lekeni isonde liisuke, kabili lekeni lisulemo ipusukilo, kabili lekeni lilenge ubulungami ukupuuka+ pa nshita imo ine. Ine, ne Yehova, nine nalibumba.”+9 We bulanda ku umana na Kalenga wakwe,+ filya ici-inga cumana ne fi-inga fimbi! Bushe iloba+ kuti lyaeba nakabumba ati: “Finshi ulebumba?” Ne co wapanga bushe kuti cakweba ati: “Tawakwata amaboko”?10 We bulanda ku usosa kuli wishi ati: “Cinshi wafyala?” na kuli nyina ati: “Cinshi ulepaapa?”+11 Yehova, Uwa Mushilo uwa kwa Israele+ kabili Kalenga+ wakwe, atila: “Njipusha pa fintu ifileisa+ pa bana bandi;+ kabili njebeni ico mfwile ukucita pa mulimo+ wa minwe yandi.12 Nine napangile isonde+ no kubumba umuntunse uwabapo.+ Ine amaboko yandi yalifungulula umuulu,+ kabili nalipeela fyonse ifyabamo ifunde.”+13 “Ine nalimya umuntu umo mu bulungami,+ kabili inshila shakwe shonse nkashitambalika.+ E ukakuula umusumba wandi,+ kabili akalubula abantu bandi abali muli bunkole,+ takabalubule pa mulandu wa kuti bamulipila+ nangu pa mulandu wa kuti bamupeela amafisakanwa,” e fyo Yehova wa mabumba asosa.14 Yehova atila: “Ababomfi ba ku Egupti+ abashilipilwa na bashimakwebo ba ku Etiopia na bena Seba,+ abaume abatali,+ bakesa kuli iwe, kabili bakaba abantu bobe.+ Bakenda ku numa yobe; bakesa nabakakwa mu minyololo,+ kabili bakakukontamina.+ Bakapepa kuli iwe, abati, ‘Cine cine Lesa aba na iwe,+ kabili takwaba umbi; takwaba Lesa umbi.’”+15 Cine cine ni mwe Lesa uwaifisa,+ Lesa wa kwa Israele, Umupusushi.+16 Bakekatwa insoni no kuseebana, bonse. Abapanga ifimpashanya bakendela pamo mu museebanya.+17 Israele ena bakamupususha kuli Yehova+ ukupususha kwa muyayaya.+ Imwe tamwakekatwe insoni,+ nelyo ukuseebana+ umuyayaya umuyayaya.18 Pantu Yehova, Kalenga wa muulu,+ Lesa wa cine,+ Kapanga we sonde kabili Kalenga wa liko,+ uwalipampamike,+ ushalipangiile apa fye, lelo uwalipangiile ukuti lileikalwamo, atila:+ “Nine Yehova, kabili takwaba umbi.+19 Nshasoseele umwafisama,+ mu ncende yafiita iye sonde; nangu kusosa ku lubuto lwa kwa Yakobo, ati, ‘Mfwayeni apa fye.’+ Nine Yehova, nsosa icalungama, kabili nanda ifyatambalala.+20 “Longaneni no kwisa.+ Iseni mupepi pamo, mwe bafyuka mu nko.+ Abasenda ifimpashanya fyabo ifyabaswa tabaishiba kantu, nangu ni balya abapepa kuli lesa uushingapususha.+21 Shimikeni no kulondolola imilandu yenu.+ Cine cine, lekeni bapandane amano pamo. Nani walengele ici ukumfwika ukufuma ku kale?+ Nani uwashimika ici ukutula lilya?+ Bushe te ine, ne Yehova? Nine kabili tapali Lesa umbi kano ine;+ nine Lesa umulungami kabili Umupusushi,+ kabili takwaba na umbi kano ine.+22 “Iseni kuli ine no kupusuka,+ bonse mwe baba ku mpela ye sonde; pantu nine Lesa, kabili takwaba umbi.+23 Nali-ilapa ne mwine+—amashiwi yalifuma mu kanwa kandi mu bulungami,+ kabili tayakabwele+—ukuti kuli ine ikufi lyonse likafukama,+ no lulimi lonse lukalapa,+24 ukutila, ‘Cine cine muli Yehova mwaba ubulungami ubwingi na maka.+ Bonse abamufulilwa bakesa kuli ena no kwikatwa insoni.+25 Muli Yehova e mo abana+ bonse aba kwa Israele bakabela abalungama+ kabili e mo bakaitakishisha.’”+


text:
MUTU 5
Ngimba ubwighane bwa Kyala ku kisu Iki bo buliku?
1. Nongwa yafiki Kyala apelile ikisu?
Yehova apelile ikisu ukuti abandu bikalemo. Akaya ka bandu po pakisu apa. Kyala apelile abandu bakwanda Adamu na Eva ukuti bikale pakisu papo kumwanya apelileko abandumi. (Jobu 38:4, 7) Adamu apeliwe ungunda unnunu uwa Edeni. (Ubwandilo 2:15-17) Ubwighane bwa Kyala bwali bwakuti Adamu na bana bake bikale nu bumi bwa bwila na bwila pa kisu.—Belenga Salimo 37:29; 115:16.
Pabwandilo ungunda wa Edeni wene gho wali paladaiso. Adamu na Eva babuliwe ukuti bapape nukwisusya ikisu. Ikisu kyosa kyayagha pakuya paladaiso. (Ubwandilo 1:28) Ikisu kitabaghila ukonangika. Ko kaya ka bandu bwila na bwila.—Belenga Salimo 104:5.
2. Nongwa yafiki lino ikisu kikaya paladaiso?
Nongwa yakuti bakalimpilikile Kyala, Adamu na Eva basosiwemo mu Edeni. Nayumo umundu uyu abaghile ughomokesyapo ungunda wa paladaiso. IBaibolo liyoba ukuti “Ikisu kyosa Kyala akibikile m’maboko gha baniongafu.”—Jobu 9:24.—Belenga Ubwandilo 3:23, 24.
Ngimba kokuti ubwighane bwa Kyala butoliwe? Ayi! Umwene wamaka ghosa. Ubwighane bwake bukabaghila utoliwa. (Yesaya 45:18) Kyala akwisa kubapa ubumi bwa bwila na bwila muno umwene alondelagha pabwandilo.—Belenga Salimo 37:11, 34.
3. Ngimba paladaiso akwisa ndili?
Paladaiso akwisa pa kisu linga Yesu andile ulaghila ukuya Malafyale. Pa bwite bwa Aramagedoni Yesu akwisa kubalongosya abandumi ukuti bonange ababombambibi bosa. Yesu akwisa kumpinya Setano ifinja 1000. Bosa aba bobomba inunu bakwisa kupona, papo Yesu akwisa kubalongosya nukubapoka. Abene bakwisa pohoboka mu Paladaiso.—Belenga Ubusetuli 20:1-3; 21:3, 4.
4. Ngimba indamyo sikwisa kumalika ndili?
Ngimba Kyala akwisa kusosyapo ndili indamyo? Yesu ayobile “ikimanyilo” kya kumalika kwa ndamyo. Indamyo isi silipo lino sikutubula ukuti ‘ubumalikisyo’ buli pipi.—Belenga Matai 24:3, 7-14, 21, 22.
Indamyo syosa sikwisa kumalika mu kabalilo ka finja 1000 aka Yesu akwisa kulaghila. (Yesaya 9:6, 7; 11:9) Umwene yo Malafyale, Mputi Mkulumba kangi akwisa kubahobokela abandu imbibi syabo. Ukwendela mwa Yesu, Kyala akwisa pososyapo ububine, ubukangale pamopene nifwa.—Belenga Yesaya 25:8; 33:24.
5. Yonani akwisa kwikala mu Paladaiso?
Aba bakumpilikila Kyala bakwisa kwikala mu Paladaiso. (1 Yohani 2:17) Yesu abatumile abafundiwa bake ukuti balonde abandu abatengamoyo nukubamanyisya ukuya pabumanyani na Kyala. Lino, Yehova olonda abandu bingi bingile mu Paladaiso. (Zefaniya 2:3) Ku Nyumba ya Bunyafyale ya Baketi ba Yehova abandu bomanyila ukuya bapapi balughano. Abapapi na bana bomanyila inkhani inunu isi pamopene.—Belenga Mika 4:1-4.


text:
Nanchi Mulangulukapo Amba ka pa Baibolo?
Abya mwakonsha kukumbula’mba . . .
buku muji maana a bantu nyi?
buku mwayula mashimikila a kala a kusombatu nyi?
inyi Mambo a Lesa?
BAIBOLO WAAMBA’MBA
“Binembelo byonse byanembelwe na lutangijilo lwa mupashi wa Lesa.”—2 Timoti 3:16, Binembelo bya Ntanda Ipya.
KWITABILA BINO BYAMBO KUKEMUKWASHA MU BWIKALO BWENU
Mukayuka mikumbu ya mepuzho anema mu bwikalo.—Byambo bya Maana 2:1-5.
Bikemutangijilanga pa juba pa juba.—Salamo 119:105.
Bikakosesha luketekelo lwenu mu bintu bya kulutwe.—Loma 15:4.
ABYA TWAKONSHA KWITABILA BYAMBO BIJI MU BAIBOLO NYI?
Ee, kuji bintu bisatu byakonsha kwitulengela kwitabila:
Mabuku onse a mu Baibolo aswañana. Banabalume 40 bo banembele Baibolo pa myaka kukila 1,600. Bavula kechi bakimonañenepo nangwa jimo ne. Nangwa byonkabyo, mabuku onse o banembele aswañana kabiji aambatu pa kintu kimo.
Banembi bakishinka. Banembi babula bena Lesa javula kechi basaka kwamba pa bintu bimo byakankalwa bantu babo ne. Pano bino, banembi ba Baibolo abo banembele pa bubi bwabo ne bwa bantu babo.—2 Byambo bya Moba 36:15, 16; Salamo 51:1-4.
Bungauzhi bwa mu Baibolo bufika. Saka kukiji myaka 200, Baibolo waambijile jimo amba muzhi wa Babilona bakamonauna. (Isaya 13:17-22) Walumbulwile ne byo bakamonauna ne kutongola muntu ukamonauna.—Isaya 45:1-3.
Bungauzhi bukwabo bwavula nabo bwafikile monkatu mo bebwambijile. Byambo bya Lesa byo byo byafwainwa kwikala.—2 Petelo 1:21.
KYO MWAKONSHA KULANGULUKANGAPO
Mambo a Lesa akonsha kwimukwasha byepi mu bwikalo bwenu?
Buno bwipuzho bwakumbulwa mu Baibolo mu ISAYA 48:17, 18 ne mu 2 TIMOTI 3:16, 17.
Fundai ne Bikwabo
MAMBO AWAMA AFUMA KWI LESA!
Nanchi Kine Mambo Awama Afuma kwi Lesa Nyi?
Twakonsha kushiinwa byepi amba biji mu Baibolo bya kine?


text:
Pa kinemo kwi Yawa mwikilombene
“Kwi mushikame pa lupuna-nsulu na kwi mwana a mukooko, kwikale nkumo, kineemo, ntumbo na bukome bwa ikalaika.”—KIBAFUMBWILWE 5:13.
NGONO: 9, 108
1. Bwakinyi bangi bantu mbapwandjikile kinemo, na myanda kinyi yatukyebe kulonga mu uno mwisambo?
MUSHINDO kinyi watupeyaa bangi kinemo? Atwibapeyaa kyanka pa kwibateemesha na kwibaata na muulo. Kebungi, atupeyaa bantu kinemo nsaa yabakitshi mwanda awibekasha bu bantu balombene kinemo sunga bantu be na mwasu ukaamine. Mu uno mwisambo, atukyebe kulonga pabitale bantu batudi balombene kupa kinemo na bwakinyi twi balombene kwibapa kyanka.
2, 3. (a) Bwakinyi Yehowa mmupwandjikile kupeta kinemo ki pa bwakyo? (Tala kifwatulo ki ku mbangilo.) (b) Mwana a mukooko abadi batemune mu Kibafumbwilwe 5:13 nnanyi, na bwakinyi twi balombene kumupa kinemo?
2 Mukanda wa Kibafumbwilwe 5:13 awamba’shi muntu “Mushikame pa lupuna-nsulu” na “Mwana a mukooko” mbalombene kupeta kinemo. Muntu “Mushikame pa lupuna-nsulu” alesha Yehowa. Mu mukanda wa Kibafumbwilwe shapitre a 4, bipangwa bi mwiyilu abilesha bwakinyi Yehowa, “Yawa e na muwa mpa na ku ikalaika,” mmulombene kupeta kinemo. Abakula’shi: “Obe Yehowa Efile etu, we mupwandjikile kutumbishibwa mwanda we sha ntumbo na kinêmo mpa na bukome, [mwanda] nobe bapangile bintu byoso ku kikyebe ky’eshimba dyobe nyi bwakinyi mbipangibwe byekala kwanka.”—Kibafumbwilwe 4:9-11, EEM.
3 “Mwana a mukooko” abadi baleshe mu Kibafumbwilwe 5:13 nyi Yesu Kidishitu. Nkinyi akitushinkamisha byanka? Pabadi pano pa nsenga, Yesu badi ayitanyinwa bu “Mwana a mukooko w’Efile Mukulu, ashimishaa milwisho ya ba pano pa nsenga.” (Yowano 1:29) Ngungi nfumu kinyi mulombene kukumina kufwa bu mulambu bwa bantu baye? Kano nyi kabingilo kakata katudi balombene kumupa kinemo. Yesu mupwandjikile kinemo mwanda “Mmulopwe a milopwe na Nfumu a ba nfumu.” (1 Timote 6:14-16) Pangi we kupusha nka bu abipusha bino bipangwa bya mwiyilu abiyimbi’shi: ‘Mwana a mukooko mulambulwe, mmulombeene kupeta bukome, bupeta, kinangu, kunyinga, kineemo, ntumbo na nkumo.’—Kibafumbwilwe 5:12.
4. Bwakinyi kupa Yehowa na Yesu kinemo nkulesha kwa binangu?
4 Mukanda wa Yowano 5:22, 23 awakula’shi Yehowa mmwikashe Kidishitu bu nsushi a bantu boso. Kano nyi kabingilo kakata katudi balombene kupa Yesu kinemo. Na su tubakitshi bino, atupa namu Yehowa kinemo. Su tubakumina kupa Yesu na Nshaye kinemo, atukapete muwa wa ikalaika.—Badika Misambo 2:11, 12.
5. Bwakinyi twi balombene kupa bangi bantu boso kinemo na kwibaata na muulo?
5 Bantu abadi bapangibwe “kwifwanyiko dy’Efile Mukulu.” (Kibangilo 1:27) Bino abipushisha’shi bantu bebungi be na ngobesha ya kulesha ngikashi i nayo Efile Mukulu. Bu kileshesho, bantu mbalombene kulesha kifulo, kalolo, na lusa. Bantu mbapangibwe dingi na kondo k’eshimba, ngobesha ya kuuka kibuwa na kibubi, kilulame na kishii kilulame, myanda ipwandjikile na ishii ipwandjikile. (Beena-Looma 2:14, 15) Bantu bebungi abakuminaa bintu bitookye na bibuwa kumona na abakuminaa kwikala mu butaale na bangi. Bino tabitukemesha nya, mwanda Yehowa nyi Efile Mukulu a bulongame na butaale. Ino myanda ayilesha kalolo’shi, bantu booso mbapangibwe na ngobesha ya kwambula Yehowa mu bipaso bibungi. Ngi pa mwanda kinyi n’abo namu twi balombene kwibapa kinemo na kwibaata na muulo.—Misambo 8:5.
LESHA KINEMO MU KIPASO KIBUWA
6, 7. Ba Temwe ba Yehowa mbelekene na bangi bantu naminyi pabitale kupa bangi bantu kinemo?
6 Atuuku’shi bangi bantu mbalombene kupeta kinemo, anka bi kwikala bukopo bwa kuuka’shi kinemo kya mushindo kinyi akitungu kwibapa na mu kipaso kinyi. Bi byabya mwanda bantu bebungi bakutwe kupwidika abalondo mwikelo wi mu ndumbulwilo a Satana. Bangi bantu mbekashe bantu nabo bu ma nkishi aabo. Pamutwe pa kwibapa kinemo na kwibaata na muulo muyiile abibatekye Yehowa, bantu abapa bantu nabo kinemo kikilekile, na kwibata bu b’efile babo. Mbalombene kwambula nfwadilo, bikitshino, na mwikelo wa bakata ba politike na ba bipwilo, bantu abashaa maasha, bantu bende nkumo be mu ma filme, na bangi bantu abaukikwa ngofu.
7 Bena Kidishitu ba binyibinyi abauku’shi bibubi kupa muntu kinemo mu kipaso ki byabya. Mu bantu boso bapwe kwikala pano pa nsenga, nka penda Yesu nyi mwitulekyele kileshesho kipwidikye kyatudi balombene kwambula. (1 Mpyeele 2:21) Abitungu tutentekyeshe’shi bantu “booso mbakite milwisho, mbabulwe ntombo y’Efile Mukulu.” (Beena-Looma 3:23) Ta kwi muntu su ngumune pano pa nsenga atudi balombene kulangwila nya. Nsaa yatupa bantu kinemo kikilekile, atwinyongosha Yehowa.
8, 9. (a) Ba Temwe ba Yehowa abataa bakata ba mbulamatadi naminyi? (b) Nsaa kinyi yatushi balombene kukookyela bakata ba mbulamatadi?
8 Kwi bangi bantu batudi balombene kupa kinemo na kwibaata na muulo pa mwanda wa midimo yabo. Bu kileshesho, banda kutentekyesha midimo yabetukitshinaa kwi bakata ba mbulamatadi. Abakwasha bwa kulama bantu mu kwiyikela na kulombasha nkalo ya bantu ba mu maumbo aabo. Kwi myanda ibuwa ibungi yatupetela ku midimo yabo. Mpoolo mutumibwa bambile’shi abitungu twikale atumono bano bakata ba mbulamatadi bu “banfumu be na matalwa.” Bambile dingi’shi abitungu tutumikile miiya yabo mu ano mayi: “Futayi muntu ooso kyakya kimufundjilwe, kitadi, kutshina, kineemo, ooso muntu kyakya kimulombeene nwamukitshina.”—Beena-Looma 13:1, 7.
9 Atwe ba Temwe ba Yehowa, atukitaa mwetu moso bwa kulesha bakata ba mbulamatadi kanemo. Byabya, eumbo dyoso di na byadyo bipikwa bilekene na bya angi, ngi bwa kinyi myanda yabadi balombene kwituteka kwi bakata ba mbulamatadi mu dino eumbo ngilombene kwilekena na yabetutekye mu dingi. Akupu, atukokyelaa bakata ba mbulamatadi nsaa yabakitshi midimo yabo. Anka, su abetutekye bwa kukita myanda ayitutakula mu kukutwa kukookyela Yehowa, tatwi balombene kwiyikita nya. Yaya nsaa, atukookyelaa na kupa Yehowa kinemo pamutwe pa kukokyela bantu.—Badika 1 Mpyeele 2:13-17.
10. Bafubi ba Yehowa ba kala mbetulekyele kileshesho kibuwa naminyi?
10 Twi kulonga myanda ibungi kwi bafubi ba Yehowa ba kala, abadi bape bakata ba mbulamatadi kinemo. Yoosefe na Madiya mbekale kileshesho kibuwa. Pabadi bena Looma batushe eyi dya kubadika bantu be mu nsenga yabo, Yoosefe na Madiya abayile lwendo lushima ku Beteleeme bwabadya nkefundisha sunga mbibadi Madiya n’eyimi di pa kutanda. (Luka 2:1-5) Mpoolo mutumibwa mmwikale kingi kileshesho kibuwa kya muntu badi mukookyele ba nfumu ba pa nsenga. Nsaa ibabadi bamufunde’shi bakitshi mwanda wibubi, baadi musambe na kanemo koso kumpala kwa Nfumu Erode Agripa na kwa Festuse, baadi guvernere a bena Looma mu kibundji kya Yuuda.—Bikitshino 25:1-12; 26:1-3.
11, 12. (a) Bwakinyi tatupeyaa bakata ba bipwilo kinemo ki pa bwakyo? (b) Nkinyi kibakitshikile pabadi Temwe a mu Australie muleshe mukata a myanda ya politike kanemo?
11 Twi kwamba naminyi bwa bakata ba bipwilo? Abitungu twibape kinemo ki pa bwakyo su? Abitungu twibape kinemo nka kyatupeya bangi bantu boso. Tabibuwa twekala atwibapa kinemo ki pa bwakyo nya, sunga betuteka kyanka. Bwakinyi? Mwanda bipwilo bya madimi tabilongyesha bya binyibinyi bi mu Bible Eyi dy’Efile Mukulu nya. Yesu badi mutopekye bakata ba bipwilo bya madimi na kwibetanyina bu ba nsesa na bu bakunkushi bebubi. (Mateo 23:23, 24) Ku lungi lupese, ta bi bubi kwata bakata ba mbulamatadi na muulo na kwibapa kinemo nya. Bu byatukitaa bino, ingi nsaa abetukwashaa.
12 Umune a ku bano bakata ba mbulamatadi nyi Dr. Heinrich Gleissner, mwikale mukata a myanda ya politike mu Australie. Mu ngoshi ya kabidi ya nsenga ishima, abadi bamukwate kwi bena Nazie. Pababamwelele mu mashuwa a ndjandja bwa kumutwala mu lukano, badi mwimonene na Leopold Engleitner, mwikale Temwe a Yehowa a mu Australie. Mukwetu Engleitner badi mumupatulwile malongyesha eetu na kanemo kooso, na Dr. Gleissner, badi mumuteemeshe kalolo. Kunyima kwa ngoshi, Gleissner badi mufube na mwasu waye misusa ibungi bwa kukwasha ba Temwe ba Yehowa mu Australie. We kuuka bingi bileshesho bya myanda ibuwa ikitshikye pa mwanda wa kanemo ka bena Kidishitu kwi bakata ba mbulamatadi.
PA NAMU BANGI KINEMO
13. Mbantu kinyi batudi balombene kunemeka, na bwakinyi?
13 Bakwetu balume na bakashi mbalombene kupeta kinemo na kwibaata na muulo. Twi balomene kunyiisha kukita bino kwi bakwetu abetukunkusha, bu bakulu mu kakongye, bakunkushi ba bifunda, bena Komite a filiale, na bena Kasaka ka Bakunkushi Bakulu. (Badika 1 Timote 5:17.) Bano bakwetu booso abetatshisha bwa kulombasha nkalo ya mwilo w’Efile Mukulu, na Bible ayitanyina bano bafubi bu “bantu [bekale] bya buntu.” (Beena-Efeso 4:8) Ngi bwakinyi twi balombene kwibapa kinemo na kwibaata na muulo kushii kutala eumbo dyabo, tulasa twabadi balongye, nshalelo, bupeta sunga bulanda bwabo. Bena Kidishitu ba kumpala mbetulekyele kileshesho kibuwa. Abadi abapa bantu abebakunkusha kinemo, n’atwe namu be lelo uno abitungu twibambule. Nsaa yatudi na bano bantu, tatwibaata bu ba mwikeyilu, sunga bu bantu bakile bangi nya. Anka atwibaata na muulo na kwibapa kinemo bwa mudimo wibukopo wabakitshi na kwiyisha kwabo.—Badika 2 Beena-Kodinda 1:24; Kibafumbwilwe 19:10.
14, 15. Bakulu bena Kidishitu mbelekene na bakata ba bipwilo naminyi?
14 Bano bakulu mbekale nka bu balami ba mikooko basha kwiyisha. Tabakumina’shi twibakitshine myanda bu bantu bende nkumo nya. Byabya mbelekene ngofu na bakata ba bipwilo be lelo uno mpa na bakata ba bipwilo ba mu mafuku a Yesu. Ngi bwakinyi Yesu badi mwakule bino pa mwanda wabo: “Mbafule kushala pa mbalo ya kumpala mu madyo akata, na nkwasa ya kumpala mu bitumbwilo, mbakumine kusemibwa kwa kinemo mu bifumankeeno bya bantu.”—Mateo 23:6, 7.
15 Bakulu bena Kidishitu abakokyelaa ano mayi a Yesu: “Tanwiyitanyishenanga bu balambukishi, mwanda nwi nka na mulambukishi umune, dingi anwe booso nwi bana na bana. Tanwitanyinanga muntu pa nsenga bu nshenu, mwanda nwi naye nka umune Yaaya e mwiyilu. Tabenwitanyinanga bu [bakunkushi NWT] mwanda nwi na [Mukunkushi] umune Kidishito. Mukile bukata munkatshi mwenu ayikale mufubi eenu. Ooso eekamisha, ayishibwa, ooso eeyisha akamishibwa.” (Mateo 23:8-12) Su bakulu booso ba mu nsenga ishima beyisha na kukookyela mayi a Yesu, bakwetu balume na bakashi abanyiisha kwibafula, kwibaata na muulo na kwibapa kinemo.
16. Bwakinyi abitungu twikitshishe ngofu bwatudya kulesha bangi kinemo?
16 Bi kwitwata mafuku ebungi bwatudya kulonga bwa kupa bangi kinemo. Na bena kidishitu ba kumpala namu bibadi abibelela bukopo. (Bikitshino 10:22-26; 3 Yowano 9, 10) Anka abitungu twikitshishe. Nsaa yatupa bangi kinemo mu kipaso akikumina Yehowa, atukapete myabi ibungi.
MYABI YA KUPA BANGI KINEMO
17. Mmyabi kinyi yatupete su tubaapa bantu be na matalwa kinemo?
17 Nsaa yatupa bantu be na matalwa mwiumbo dyetu kinemo na kwibaata na muulo, abakumina kukalwila matalwa eetu a kulungula mukandu wibuwa. Mbalombene kwikala na binangu bibuwa bwa mudimo wetu wa bulungudi. Uno mwanda ubadi ukitshikye takudi bipwa bibungi mu Allemagne nsaa ibadi mbala-mashinda abetanyina bu Birgit mwende ku musangelo wa mwan’aye mukashi bapwile kalasa. Balongyeshi abalungwile Birgit’shi, be na muloo wa kulongyesha bana ba ba Temwe mu tulasa twabo. Abapushishe’shi bana ba ba Temwe abekasha ku kalasa bu mbalo ibuwa. Birgit bebalungwile’shi, “Bana betu mbalongyeshibwe byabadya kulonda miiya y’Efile Mukulu mu nshalelo aabo, mu ino miiya mwi mpa na mwiya wa kwata balongyeshi na muulo na kwibapa kinemo.” Ungi mulongyeshi bakwile’shi su bana booso abadya kwikala bu bana ba ba Temwe ba Yehowa, mudimo wa bulongyeshi ubadya kwikala upelepele. Pa mwanda wa binangu bibuwa bibabadi nabyo bwa bana ba ba Temwe, umune a ku bano balongyeshi batwelele mu kikongeno kyetu kya mafuku asatu kibakitshikile kunyima.
18, 19. Abitungu tutentekyeshe kinyi nsaa yatupa bakulu kinemo?
18 Mayi a kulonda e mu Eyi dy’Efile Mukulu ngalombene kwitukwasha bwa kupusha kipaso kyatudya kupa bakulu be mu kakongye kinemo. (Badika Beena-Ebelu 13:7, 17.) Abitungu twikale atwibakaanyisha bwa mudimo wibukopo wabakwete kukita. Nsaa yatulondo bukunkushi bwabo, atwibakwasha bwabadya kufuba na muloo. Bible amba’shi, abitungu twambule lukumino lwabo. Bino tabilesha’shi abitungu twikale atwifwana nfwadilo, ngakwilo na kipaso kya kulongyesha kya mukulu kampanda nya. Su tubakitshi byabya, bi kwikala bu’twe bakwete kulonda muntu pamutwe pa kulonda Kidishitu. Tatulubanga’shi na bakulu namu mbakutwe kupwidika nka bu’twe.
19 Nsaa yatupa bakulu kinemo na kwibaata na muulo, na kupela kwibakitshina myanda bu bantu bende nkumo, bino abibakwasha ngofu. Mu kipaso kinyi? Abibabofwila bwabadya kwikala na kwiyisha na kupela kwimona bu bakile bangi na kupela kumona’shi nsaa yooso abakitaa nka myanda ilulame.
20. Mmyabi kinyi yatupete nsaa yatupa bangi kinemo?
20 Kupa bangi kinemo akwitukwasha bwatudya kupela kwisankisha atwe banabene na akwitukwasha bwatudya kwikala beyishe nsaa yabetwata na muulo kwi bangi. Kukita bino nkwikale ndingi bu bulami kwatudi mwanda akwitukwasha bwatudya kupela kupona mu kutompibwa nsaa i muntu atunemekaa bakitshi mwanda ushi’awitusangasha. Ungi mwabi ngwa’shi kukita bino akulama buumune mu ndumbulwilo a Yehowa. Ndumbulwilo a Yehowa tapeya muntu, mwina kukumina sunga shii mwina kukumina kinemo kikilekile nya.
21. Mmwabi kinyi ukile bukata watukapete su tubalesha bangi kinemo?
21 Ungi mwabi ukata watupete ngwa’shi nsaa yatupa bangi kinemo atusangasha Yehowa. Atukatungunuka na kukita myanda yooso y’etutekye na atukashala na lulamato kwadi. Patukitshi byabya, Yehowa amono mushindo wadya kwaluula Satana, bambile’shi muntu su ngumune ta mulombene kushala na lulamato kwi Yehowa. (Nkindji 27:11) Bantu bebungi lelo uno mu nsenga ishima tabauku bya kupa bangi kinemo kibapwandjikile nya. Twi na lutumbu lwibungi mwanda atwe atuuku bya kupa bantu kinemo mu kipaso kyabakumina kwi Yehowa!


text:
UBUMI BWABO
Batata Balifwa
—Lelo Nalisanga Tata Umbi
BATATA bafyalilwe mu Graz, Austria, mu 1899, kanshi bali fye abalumendo ilyo kwali Inkondo ya Calo iya Kubalilapo. Ilyo Inkondo ya Calo iya Bubili yatendeke mu 1939, batata babapatikishe ukwingila ubushilika ku Germany. Mu 1943, balibepeye mu nkondo ku Russia. Ku ca bulanda, ifi fine e fyo batata bafwile ninshi ndi fye ne myaka ibili. Apo nali umwaice, nshabeshibe na bwino, nalefwaya sana ukuba na batata, pantu nalekumbwa abanandi abengi ku sukulu abali na bashibo. Ilyo nakulileko, nalitemenwe ilyo nasambilile pali Shifwe wa ku muulu Yehova uushingafwa.—Haba. 1:12.
ILYO NALI MWI BUMBA LYA BA SKAUTI
Ilyo nali ne myaka 7, naishileba mu kabungwe ka ba Skauti akaba mu calo conse. Aka kabungwe kapangilwe mu 1908 mu Great Britain no wakatendeke ali mushilika wa ku Bulaya uwe shina lya Robert Stephenson Smyth Baden-Powell. Mu 1916, uyu mushilika atendeke akabungwe na kambi ako aitile ati Wolf Cubs. Muli aka kabungwe mwena mwaleba fye abaice nga ine.
Nalitemenwe sana ifyo twalecita muli aka kabungwe, ilingi twalelaala mu matenti mu mpanga, twalefwala amayuniformu, kabili balelisha ne ngoma e lyo tule-enda ukulingana ne fyo balelisha. Ico naleumfwa bwino sana kuba na banandi e lyo no kwimba inyimbo icungulo, uku ninshi tuleonta no mulilo, nalitemenwe ne fyangalo twaleangala mu mpanga. Na kabili, twalesambilila ifingi pa fintu Lesa abumba, ici calengele ukuti ndetasha sana Kabumba wesu.
Ifunde ilyo ba Skauti babeba ukulakonka lya kuti, cila bushiku balingile ukucitapo icintu icisuma. Pa kuposhanya twalelanda amashiwi ya kuti “Abaipekanya Lyonse.” Naleumfwa bwino sana. Mwi bumba twali mwali abalumendo ukucila pali 100, mwali ba Katolika nalimo 50, e lyo na ba Protestanti nabo 50, kabili umuBuddha ali fye umo.
Ukutula mu 1920, ba Skauti ukufuma mu fyalo ifingi balakumana nga papita imyaka imo. Nalisangilweko ku kukumana ukwalenga 7 ukwabelele ku Austria mu August 1951, no kwalenga 9 ukwabelele mu Sutton Park, mupepi na Birmingham, ku England, mu August 1957. Umwaka umbi ilyo kwali ukukumana, kwasangilwe ba Skauti 33,000 abafumine ku fyalo 85. Kabili ilyo twali pali uku kukumana, abantu 750,000 balishile mu kutumona, kabili na Namfumu Elizabeth uwa ku England alishile. Ine nalemona ukuba muli buSkauti kwati ni fi mona bumunyina bwa mwi sonde lyonse. Nshaishibe ukuti tapali no kupita inshita, nali no kwikatana na bamunyinane aba ku mupashi, ulupwa lwa cine cine ulwa kwa Lesa.
NALANSHANYA NA NTE PA MUKU WA KUBALILAPO
Mu April mu 1958, nali mupepi no kupwisha amasambililo yandi pa Grand Hotel Wiesler iya mu Graz, ku Austria aya kuba umubomfi wa mwi hotela. Ba Rudolf Tschiggerl abo nalebomba nabo balinshimikile imbila nsuma. Takwali nangu umo uwa nshimikilepo imbila nsuma. Pa kubala, twalanshenye pa cisambilisho ca kuti muli Lesa umo mwaba abene batatu, kabili balandile ukuti te fyo Baibolo isambilisha. Nalikeene pantu nasumine ukuti kwaba balesa batatu kabili nalefwaya ukuti mbashinine ukutila ifyo balelanda fya bufi. Nalitemenwe sana ba Rudolf, kabili nalefwaya bakabwelele ku Katolika.
Ba Rudolf abo twaleita ati ba Rudi, balimpeele Baibolo. Nabebele ukuti ine nalefwaya Baibolo iyalembelwe na ba Katolika. Natendeke ukubelenga Baibolo bampeele ilyo line fye, kabili muli Baibolo ba Rudi balibikilemo na trakiti iyalembelwe na ba Watchtower Society. Nalikeene ukubelenga iyi trakiti pantu naletontonkanya ukuti ifyalembwa mu mpapulo sha musango yu kuti fileumfwika kwati fya cine, kanshi fya bufi. Na lyo line, nalefwaya ukulalanshanya nabo ifyaba mu Baibolo. Ba Rudi balishibe ifya kulanshanya na ine kabili apo nshalefwaya ukubelenga impapulo shabo, balilekele ukumpeela. Pa myeshi nalimo itatu, twalelanshanya ifya mu Baibolo mu nshita mu nshita kabili ilingi line twalelanshanya ukufika ubushiku sana.
Ilyo napwishishe amasambililo yandi aya kubomba mu hotela mwi tauni naleikala ilya Graz, bamayo balintwele kwi sukulu na limbi pa kuti nsambililepo na fimbi pali iyi ncito. E ico naile kwi tauni lya Bad Hofgastein, ilyabela ku mpili sha Alps ukwabelele ili sukulu. Ilingi abaleba pali ili isukulu baleya na mu kubombako pa Grand Hotel mu Bad Hofgastein, kabili na ine naleya mu kubombapo pa kuti njishibilepo na fimbi.
BANKASHI BABILI BAMISHONARI BANTANDALILA
Ba Rudi batumine adresi yandi iipya ku bethel ya mu Vienna kabili aba ku bethel bapeele adresi yandi kuli bamishonari babili, bankashi Ilse Unterdörfer na ba Elfriede Löhr. * Bushiku bumo, uubombela apafikilila abeni mwi Hotela alinjitile no kunjeba ukuti kuli abanakashi babili pa nse muli motoka abalefwaya ukulanda na iwe. Nalipapile sana pantu nshabeshibe. Na lyo line, naliile mu kubamona. Pa numa, naishileishiba ukuti ilyo Inkondo ya Calo iya Bubili ishilatendeka, ba Nte balebomfya aba bankashi ukutwala impapulo kuli ba Nte bambi ilyo aba Nazi mu Germany bwabindile umulimo wa kushimikila. Na lintu inkondo ishilatendeka, bakapokola ba mu Germany (Gestapo) balikete aba bankashi no kubatwala mu cifungo ku Lichtenburg. Ilyo kwali inkondo, babakuushishe mu cifungo ku Ravensbrück, mupepi na ku Berlin.
Nalicindike ba Ilse Unterdörfer na ba Elfriede Löhr pantu baali abakalamba kwati ni bamayo. Apo nalemona kwati nshali na kutwalilila ukulanshanya nabo, nshalefwaya ukubapoosela inshita. E ico nabebele ukuti bampeele fye amalembo ayalanda pa cisambilisho ca ba Katolika ica kupyana abatumwa. Nabebele ukuti nga bampeela amalembo nkaya kuli shimapepo e o tukayalanshanya nankwe. Naletontonkanya ukuti nga nacita ifi e lyo nkeshiba icine.
NATENDEKA UKUSAMBILILA PALI SHIFWE WA KU MUULU
Ba Katolika batila ukutula fye apo umutumwa Petro afwilile, bapapa e bapyana abatumwa ukufika na muno nshiku. (Tabaumfwikisha amashiwi Yesu alandile ayalembwa pali Mateo 16:18, 19.) Ba Katolika basumina ukuti papa talanda ubufi maka maka nga alelanda pa fisambilisho fye calici. Na ine wine e fyo nasumine, naishibe ukuti papa uo ba Katolika beta ukuti Shifwe Umutakatifu tabepa, kanshi ne cisambilisho ca kuti muli Lesa umo mwaba abene batatu ico asambilisha ca cine. Nomba nga ca kuti papa kuti alanda ubufi, ninshi e lyo twingalanda ukuti nalimo ne cisambilisho cine ca bufi. Uyu e mulandu ba Katolika abengi bacindamikila icisambilisho ca kupyanikwapo kwa batumwa pantu e pashintilila ifisambilisho fyabo fyonse!
Ilyo naile mu kwipusha shimapepo pali ici cisambilisho tayaswike ifipusho nakwete, lelo andetele fye icitabo ca ba Katolika icalelanda pa bapyana abatumwa. Nalisendele icitabo ku ng’anda, lelo ilyo nacibelengele, e lyo amepusho nakwete yafulileko. Apo shimapepo alifililwe ukwasuka amepusho nakwete, pa kulekelesha anjebele ukuti: “Taulesumina ifyo ndekweba kabili na ine nshasumine ifyo ulelanda. . . . Wende bwino!” Talefwaya ukuti tutwalilile ukulanshanya.
Pali iyi nshita, nalefwaisha ukutendeka ukusambilila Baibolo na ba Ilse na ba Elfriede. Balinsambilishe ifingi pali Shifwe wa Mushilo uwaba mu muulu, Yehova Lesa. (Yoh. 17:11) Pali ilya nshita uko twaleikala takwali icilonganino, kanshi aba bankashi babili baletungulula ukulongana mu mayanda ya bantu abalesambilila fye icine. Banono fye abalesangwako. Aba bankashi babili e balelanshanya fye ifya fya mu Baibolo pantu takwali munyinefwe uwabatishiwa. Limo limo kwaleba munyinefwe uwaleisa mu kulanda ilyashi lya ku cintubwingi mu cikuulwa ca kusonkela umo twalelonganina.
NATENDEKA UKUSHIMIKILA
Ba Ilse na ba Elfriede batampile ukusambilila Baibolo na ine mu October 1958, kabili ilyo papitile imyeshi itatu, ku kupwa kwa January 1959 nalibatishiwe. Ilyo nshilabatishiwa, nalibepwishe nga kuti ndeya nabo mu kushimikila ku ng’anda ne ng’anda pa kuti ningamona ifyo baleshimikila. (Imil. 20:20) Ilyo twabombele fye nabo umuku umo, nalibepwishe nga ca kutila kuti bampeela icifulo ca kushimikilamo. Balimpeele umushi uwa kushimikilamo, kabili naleya fye neka ku ng’anda ne ng’anda no kulabwelela kubo naleshimikilako. Munyinefwe uo nabalilepo ukushimikila nankwe ku ng’anda ne ng’anda ni kangalila wa muputule uwatutandalile.
Mu 1960, ilyo napwishishe isukulu lya kusambilila imilimo ya mwi hotela, nalibwelelemo kwi tauni nafumine pa kuti njeshimikilako balupwa lwandi icine ca mu Baibolo. Lelo ukufika na nomba, takwaba nangu umo uwasambilila icine, lelo bamo balamoneka ukutila kuti batemwa ukusambilila.
UMULIMO WA NSHITA YONSE
Mu 1961, aba kwi ofeshi lya Nte sha kwa Yehova balembele kalata ku filonganino umo balekoselesha bakasankanya ukubombako bupainiya. Apo nali umushimbe kabili nshalelwalilila, namwene ukuti nshakwete akabepekesho ka kukanabombako. Nalandile na munyinefwe Kurt Kuhn uwali kangalila wa muputule nga kuti caba fye bwino nabala nabombako incito pa myeshi na imbi pa kuti ningashita motoka ya kubomfya muli bupaniya. Lelo banjipwishe ukuti: “Bushe Yesu na batumwa bakwe balekabila motoka pa kuti babombe umulimo wa nshita yonse?” Nalyumfwile ifyo banjebele kabili ilyo line natontonkenye pa kutampa bupainiya. Lelo apo nalebomba ama-awala 72 cila mulungu mwi hotela, nalyalwile ifyo nalebomba.
Nailelomba umukalamba wa ncito ukuti ndebomba fye ama-awala 60 mu mulungu. Alisumine kabili alemfolesha indalama shilya shine nalefola lyonse. Ilyo papitileko inshita, na kabili nailemulomba ukuti ndebomba fye ama-awala 48. Na lyo line, alisumine kabili atwalilile ukumfolesha indalama shimo shine. Na kabili nalombele ukuti ndebomba ama-awala 36 mu mulungu, nelyo ama-awala 6 mu nshiku 6, na lyo line alisumine. Icampapwishe ca kutila, atwalilile fye ukumfolesha indalama shimo shine! Nalimwene ukuti umukalamba wa ncito talefwaya ukuti ndeke incito. Apo nomba nalebomba fye ama-awala 6, calengele ntendeke bupainiya bwa nshita yonse. Pali iyi nshita, bapainiya balebomba ama-awala 100 pa mweshi.
Ilyo papitile imyeshi ine, bansontele ukuba painiya waibela no kuba umubomfi wa cilonganino mu cilonganino icinono icali mu citungu ca Carinthia, mwi tauni lya Spittal an der Drau. Pali iyi nshita, bapainiya baibela balebomba ama-awala 150 pa mweshi. Nshakwete painiya na umbi uwa kubomba nankwe, lelo nkashi Gertrude Lobner uwali kaafwa wa mubomfi wa cilonganino alentungilila sana mu mulimo wa kushimikila. *
UKUBOMBA IMILIMO YALEKANALEKANA
Mu 1963, natendeke umulimo wa kutandalila ifilonganino. Limo limo nalenina ishitima pa kuya ku filonganino, ninshi ninsenda ne fyola ifyafina. Bamunyinefwe abengi tabakwete imyotoka, kanshi takwaleba uwaleisa mu kunkonkela pa citesheni. E lyo nshalefwaya aba bwananyina ukulamona kwati ndeitakisha, e ico nshalebomfya taxi pa kufika pa ng’anda apo balempekanishisha, naleenda fye na makasa.
Mu 1965 ninshi ncili umushimbe, banjitile kwi Sukulu lya Gileadi ilyalenga 41. Abengi abo twali nabo muli ili isukulu nabo bali bashimbe. Icampapwishe ca kutila, ilyo twapwishishe isukulu, bambweseshe ku calo ca Austria ukuti ntwalilile ukubomba mu muputule. Lelo ilyo nshilafuma mu United States, banjebele ukuti mombeko pa milungu ine na munyinefwe Anthony Conte uwalebomba mu muputule. Nalitemenwe nga nshi ukubomba no yu munyinefwe uwali no mutima uusuma, alishibe sana ukushimikila kabili alitemenwe uyu mulimo. Twabombeele mu citungu ca Cornwall, mu New York.
Ilyo nabwelelemo ku Austria, bantumine ukulabombela mu muputule umo nasangile nkanshi uwalemoneka bwino sana, ishina lyakwe ni Tove Merete. Abafyashi bakwe bali ni ba Nte ukutula ilyo ali ne myaka 5. Bamunyinefwe nga baipusha ifyo twakumene no yu nkashi, tulanda fye ukuti, “Ni Bethel yapekenye ukuti tukumane.” Ilyo papitile umwaka umo, twalyupene mu 1967, kabili twatwalilile ukubomba bonse mu mulimo wa kutandalila ifilonganino.
Mu mwaka wakonkelepo, naishileiluka ukuti Yehova alinsalile ukuba umwana wakwe uwa ku mupashi pa mulandu ne cikuuku cakwe. E ico natendeke bucibusa bwaibela na Tata wandi uwa ku muulu capamo na bonse ‘ababilikisha ukuti: “Abba, Tata!”’ nge fyo Abena Roma 8:15 ilanda.
Twalitwalilile ukubomba mu muputule e lyo na mu citungu ukufika mu 1976. Limo mu nshita kutalala sana mu mwaka, twalelaala mu miputule umushaleba ifya kukafyamo. Bushiku bumo ilyo twabukile, twasangile ubulangeti twafimbene nabukakabala kabili bubutile na tuutu, umwela twalepeema wapangile ubungululu bwa menshi makaasa! Ici calengele ukuti tulesenda icakukafishako mu ng’anda (heater) nga kwatalala ubushiku. Mu ncende shimo, ing’anda nkalamba yalebela pa nse, kanshi nga twafuma ubushiku twaleenda pa menshi makaasa, ing’anda nkalamba shimo shaleba na mapulo ica kuti mwaletalala icine cine. E lyo tatwakwete ing’anda imbi iya kwikalamo, kanshi lyonse pali Cimo, twaleba fye mu ng’anda twaleikalamo ilyo twalebombela icilonganino, pali Cibili ulucelo, e lyo twaleya pa cilonganino cakonkapo.
Nalitemwa nga nshi pa fyo umwina mwandi antungilila pa myaka iingi. Alitemwa sana ukushimikila, kabili nshabala mukoseleshapo ukuti aye mu kushimikila. Alitemwa aba bwananyina kabili alibika amano ku bantu. Ifyo aaba fyalingafwa sana.
Mu 1976 batwebele ukuya mu kubombela pa bethel mwi tauni lya Vienna, ku Austria, kabili bansontele ukuba muli Komiti ya Musambo. Pali iyi nshita, bethel ya mu Austria yaleangalila umulimo wa Nte sha kwa Yehova na mu fyalo fimbi ifya ku kabanga ka bulaya, kabili yaletwala ne mpapulo muli ifi fyalo. Munyinefwe Jürgen Rundel e walelolekesha pa milimo yabimbilwemo, kabili alebomba bwino sana. Nalitemenwe ukulabombela pamo nankwe. Pa numa, bampeele umulimo wa kwangalila umulimo wa kupilibula impapulo mu ndimi 10 isha mu bulaya. Ba Jürgen na bena mwabo ba Gertrude, balitwalilila ukubomba nga bapainiya baibela mu Germany. Ukutendeka mu 1978, bethel ya mu Austria yatendeke ukubomfya programu ya pa kompyuta (MEPS) ku kupulintilako magazini mu fitundu 6 ukubomfya mashini iinono. Ni fwe twaletuma na maformu ya kulembeseshapo impapulo mu fyalo fyalekanalekana ku bantu abaleshifwaya. Ba Otto Kuglitsch, e baleangalila umulimo wa kupulinta no kutuma impapulo, kabili pali nshita babombela pa bethel ya ku Germany na bena mwabo ba Ingrid.
Bamunyinefwe mu fyalo fya ku kabanga ka Bulaya nabo balepanga impapulo ukubomfya fimashini fya kukopolwelako nelyo ukufumya impapulo pa maslaidi no kushikopolola. Lelo balekabila ubwafwilisho ukufuma mu fyalo fimbi. Yehova e walengele uyu mulimo ukutwalilila, kabili pa bethel twalitemenwe sana bamunyinefwe abatwalilile ukubomba uyu mulimo nangu ca kutila ubuteko bwaliubindile pa myaka iingi, kabili balekwata na mafya yambi.
UKUYA KU ROMANIA LYALI LIPAALO
Mu 1989, nakwete ishuko lya kuya na munyinefwe Theodore Jaracz, uwa mwi bumba litungulula ku calo ca Romania. Ico twailile kuli ici calo, kufwaya ukwafwa ibumba ilikalamba ilya ba bwananyina ukulabombela pamo ne cilonganino ca kwa Lesa na kabili. Mu 1949, aba bamunyinefwe baipatwile ku cilonganino ca kwa Lesa no kupanga ifilonganino fyabo. Lelo tabalekele ukushimikila no kubatisha abasambi. Balebakaka na mu fifungo pa mulandu wa kukanaitumpa mu fya calo, nge fyo caleba kuli bamunyinefwe bonse fye mu filonganino. Pali iyi nshita, balibindile umulimo wesu mu Romania, e ico twakumene fye mu bumfisolo mu ng’anda ya kwa munyinefwe Pamfil Albu, na baeluda abafikapo 4, na bali mu Komiti ya Calo ca Romania. Twasendele na munyinefwe Rolf Kellner ukufuma ku Austria uwalepilibwila ifyo twalelanda mu lulimi lwabo.
Pa bushiku bwakonkelepo ubo twakumene, munyinefwe Albu, aebele baeluda 4 abasangilweko ukuti babwelele mu cilonganino ca kwa Lesa. Abebele ukuti: “Nga ca kuti tatubwelelemo ino nshita, nalimo tatwakakwate ishuko na limbi ilya musango yu.” Ici calengele ukuti aba bwananyina 5,000 ukubwelela mu cilonganino ca kwa Lesa. Yehova alitemenwe icine cine pali ifi bacitile, lelo Satana afwile alifulilwe nga nshi!
Ilyo umwaka wa 1989 waleya mu kupwa, ninshi kucili imitekele ya Komyunisti ku kabanga ka Bulaya, Ibumba Litungulula lyatwebele ukuti tuleya mu kubombela pa maofeshi yakalamba mu New York. Ala twalipapile icine cine! Twatendeke ukubomba pa Bethel ya mu Brooklyn mu July 1990. Mu 1992, bampeele umulimo wa kulayafwilishako muli Komiti ya Mulimo iye Bumba Litungulula, kabili ukutula mu 1994 ukufika na lelo, nalitwalilila ukuba mwi Bumba Litungulula, kabili ili lipaalo nga nshi.
UKUTONTONKANYA PA FYACITIKE KALE NE FIKACITIKA KU NTANSHI
Inshita nalebomba mwi hotela yalipita kale. Ino nshita momba umulimo wacindama nga nshi uwa kupekanya ifya kulya fya ku mupashi no kufipeela ku ba bwananyina mwi sonde lyonse. (Mat. 24:45-47) Nga natontonkanya pa myaka ukucila pali 50 iyo nabomba mu mulimo waibela uwa nshita yonse, ndatasha sana Yehova kabili nalitemwa icine cine pa fyo apaala aba bwananyina mwi sonde lyonse. Ndatemwa ukusangwa ku kulongana kwa bafuma ku fyalo ifingi, uko tusambilila pali Shifwe wa ku muulu, Yehova, na pa cine ca mu Baibolo.
Ndapepa ukuti abantu abengi nga nshi bakasambilile Baibolo no kwishiba icine, kabili bakalebombela Yehova pamo na ba bwananyina mwi sonde lyonse. (1 Pet. 2:17) Kabili ndafwaisha ukwisamonako ilyo abafwa bakalabuuka ninshi ndi ku muulu, na mu kulekelesha, nkasuka nkamone batata abamfyele. Naliba ne subilo lya kuti batata, bamayo, na balupwa lwandi bambi bakafwaya ukupepa Yehova mu Paradaise.
Ndafwaisha ukwisamonako ilyo abafwa bakalabuuka ninshi ndi ku muulu, na mu kulekelesha, nkasuka nkamone batata abamfyele


text:
Baibolo ya pa Intaneti | BAIBOLO—AMALEMBO YA CALO CIPYA
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
Ukutendeka 17:1-27
17 Ilyo Abramu aali ne myaka amakumi pabula na pabula (99), e lyo Yehova amoneke kuli Abramu no kumweba ati:+ “Nine Lesa Wa Maka Yonse.+ Ulecita ifyo mfwaya kabili uleba uwa kaele.+2 Kabili nalapangana na iwe icipangano,+ pa kuti nkafushe abana bobe icine cine.”+3 E lyo Abramu awile ubukupeme,+ na Lesa akonkenyepo ukulanda nankwe, ati:4 “Lelo ine, mona! ni we napangana nobe icipangano candi,+ nobe ukaba wishi wa nko ishingi.+5 Ne shina lyobe talyakulaitwa kabili Abramu, ishina lyobe nomba ni we Abrahamu, pantu nkakulenga ukuba wishi wa nko ishingi.6 Kabili nkakulenga ukusanda icine cine, nkakulenga ukuba inko, ne shamfumu ni muli iwe shikafuma.+7 “Kabili nkafikilisha icipangano candi kuli iwe+ na ku bakafuma muli iwe ukulingana ne nkulo shabo, cikaba cipangano ca muyayaya,+ pa kuti iwe na bana bobe abakesa pa numa mukeshibe ukuti nine Lesa.+8 Kabili nkapeela iwe na bana bobe icalo ico waikelemo,+ icalo conse ica Kanaani, ukuti cikabe cobe umuyayaya; kabili nkaba Lesa wabo.”+9 Kabili Lesa atile kuli Abrahamu: “Na iwe, ukalesunga icipangano candi, iwe na bana bobe abakesa pa numa ukulingana ne nkulo shabo.+10 Ici e cipangano candi ico imwe mwakulasunga, ico nalapangana nenu, na bana benu abakesa pa numa:+ Umwaume onse uwa muli imwe akasembululwe.+11 Mukalesembulula inkanda ya pa mpela ya mubili wenu, kabili ici e cikaba icishibilo ca cipangano ico napangana na imwe.+12 Umwaume onse uwa muli imwe uwakumanya inshiku cinekonsekonse (8) akasembululwe,+ ukulingana ne nkulo sha kufyalwa kwenu, onse uwafyalilwa mu ng’anda na onse uo mwashita mu ndalama ku mwina fyalo uushafuma mu bana bobe.13 Umwaume onse uwafyalilwa mu ng’anda yobe no mwaume onse uwashitwa mu ndalama shobe afwile ukusembululwa+ kabili ukusembululwa e cishibilo ca cipangano candi ico napangana na imwe kabili cakulaba cipangano ca muyayaya.+14 Kabili umwaume uushakasembululwe inkanda ya pa mpela ya mubili wakwe, akepaiwe.+ Ninshi napula mu cipangano candi.”15 Kabili Lesa akonkenyepo ukusosa kuli Abrahamu ati: “Nomba Sarai umukashi obe, wilamwita auti Sarai, pantu nomba ishina lyakwe ni Sara.+16 Nkamupaala kabili nkalenga no kuti akakufyalile umwana mwaume;+ kabili nkapaala Sara na o akaba inko;+ ne shamfumu sha bantu na bantu shikafuma muli ena.”+17 E lyo Abrahamu awile ubukupeme alaseka mu mutima wakwe aleti:+ “Bushe umuntu wa myaka umwanda umo (100) kuti afyala umwana, kabili bushe umwanakashi uuli ne myaka amakumi pabula (90) nga Sara kuti afyala?”+18 Pa numa, Abrahamu atile kuli Lesa wa cine: “Shi mwingapaala Ishmaele!”+19 Lesa na o atile: “Sara umukashi obe akakufyalila umwana umwaume, na iwe ukamwinike ati Isaki.+ Kabili nkapangana nankwe icipangano candi ku kuba icipangano ca muyayaya ku bana bakwe abakesa pa numa.+20 Lelo ifyo usosele pali Ishmaele ning’umfwa. Mona! Nkamupaala kabili nkamulenga ukusanda kabili nkafusha na bana bakwe icine cine.+ Na o akafyala intungulushi ikumi na babili (12), kabili nkamulenga akabe uluko ulukalamba.+21 Lelo, uo nkapangana nankwe icipangano candi ni Isaki,+ uo Sara akakufyalila pa nshita nga ino, uyu mwaka uleisa.”+22 Awe Lesa apwile ukulanda nankwe kabili alifuminepo ashile Abrahamu.+23 E lyo Abrahamu abuulile Ishmaele umwana wakwe umwaume na baume bonse abafyalilwe mu ng’anda yakwe na onse uwashitilwe mu ndalama shakwe, umwaume onse uwa mu ba mu ng’anda ya kwa Abrahamu, no kusembulula inkanda ya pa mpela ya mibili yabo pali ubo bwine bushiku, ukulingana ne fyo Lesa amwebele.+24 Kabili Abrahamu aali ne myaka amakumi pabula na pabula (99) ilyo asembulwilwe inkanda ya pa mpela ya mubili wakwe.+25 Kabili Ishmaele umwana wakwe umwaume aali ne myaka ikumi na itatu (13) ilyo bamusembulwile inkanda ya pa mpela ya mubili wakwe.+26 Mu bushiku bwine ubu e mo Abrahamu asembulwilwe, pamo na Ishmaele umwana wakwe umwaume.+27 Na baume bonse aba mu ng’anda yakwe, onse uwafyalilwe mulya na bonse abo bashitile ku bena fyalo mu ndalama, babasembulwile pamo nankwe.+


text:
ICAPITALA 13
Cindikeni Umweo Koti Nifyefyo BaLesa Baucindikile
Kani baLesa balaubona shani umweo?
Kani baLesa balabona shani ukupulumushe’pafu?
Tulalanga shani ati tulicindikile umweo?
1. Kani abalengeshi ba fya mweo fyonse nibani?
UWAKUSHIMIKA Jelemiya alilabile ati: ‘BaYehova (baYawe) ni baLesa abenenene; bo ni baLesa ba mweo.’ (Jelemiya 10:10) Nakabili, baYehova Lesa Balengeshi ba fya mweo fyonse lukoso. Ubulengeshi bwa mupashi kwiulu bulalabila pali bo ati: “Mwalileŋgele ifintu fyonse, kabili koti kufwaya kwenu epo fili, fyalileŋgelwe.” (Ukufisulula 4:11) Mu lwimbo lwa kulemya baLesa, Imfumu Dafidi kailabila ati: “Akantupuntupu kamweo kali kuli mwebo.” (Amasamo 36:9) Kanshi, umweo ni mpese iya kufuma kuli baLesa.
2. Kani baLesa balacita shani pa kulama imyeo yesu?
2 BaYehova nakabili e balama imyeo yesu. (Ifyacitilwe 17:28) Ebatupeela ifyakulya tulya, amenda tunwa, kabesha tupeema, ne calo twikalapo. (Pendeni Ifyacitilwe 14:15-17) BaYehova balitupeele’fi pakuti tulukusangalala mu myeo yesu. Pano, pakweba ati tulukusangalala makosa, tulyelelwe ukusambilila amafunde abaLesa ne kualama.—Yisaya 48:17, 18.
UKUCINDIKA UMWEO
3. Kani baLesa balicibwene shani ili Kaini aipeye Ebeli umukwabo?
3 BaLesa balafwaya fwebo ukucindiko’mweo wesu ne wa bantu bambi. Ku cakubwenako, akale mu mpindi yakwe Adama na Efa, umwana wabo Kaini kaafiitilwa makosa Ebeli umwanice wakwe. BaYehova balimucenjeshe Kaini ukweba ati ukufiitwa kwakwe koti kwamulengesha ukucita ukubifya ukukulu. Kaini alipufishe uko kucenjesha. Kaini ‘alimwimine Ebeli umukwabo, ne kumwipaya.’ (Ifyakutaŋga 4:3-8) BaYehova balimupanikile Kaini pakuti pa kwipaya umukwabo.—Ifyakutaŋga 4:9-11.
4. Mu Mafunde akwe Mose, baLesa balilabilepo shani pa kucindiko’mweo?
4 Ili papitile imyaka ukucila pali 2,400, baYehova balipeele abaIsilaeli amafunde aakubofwako ukubapyungila koti kufwaya kwabo. Pakuti aalipeelwe ukupitila mu wakushimika Mose, impindi shimbi balaeta ati Amafunde akwe Mose. Ifunde limbi pa mafunde akwe Mose lilatubuula ati: “Tekwipayo’muntu, koku.” (Ndutelonomi 5:17) Ici calukubuula abaIsilaeli ukweba ati baLesa balicindamikile umweo kabili bopele nabo balyelelwe ukucindika umweo wa bantu bambi.
5. Kani tulyelelwe ukubona shani ukupulumushe’pafu?
5 Nga pano umweo wa mwana uutangafyalwa ulabonwa shani? Koti Mafunde akwe Mose, ukwipaya umwana uuli mwi pafu lya banyina cali cibipile. Fya cine, ne mweo wa mwana uutangafyalwa ucindeme kuli baYehova. (Pendeni Ifyakufuma 21:22, 23; Amasamo 127:3) Ici cilukwalula ukweba ati ukupulumushe’pafu kubipile.
6. Mba nindo tatwelelwe ukuba ne bupate ku babyesu?
6 Kani tulicindikile umweo tatukabapo ne bupate ku babyesu. Baibolo ilalabila ati: “Abantu bonse ufitilwo’mukwabo ewakwipayo’muntu; kabili muliisi ati abakwipaya’bantu bonse neli umo tabakwete umweo uwamuyayaya ukwikala muli bo.” (1 Yoane 3:15) Kani tulukufwaya umweo wa muyayaya, tulyelelwe ukuleka ukuba ne bupate ku babyesu, pakuti ubupate e bulengesha ulukansa lonse. (1 Yoane 3:11, 12) Cicindeme ukusambilila ifya kuba ne butemwe ku babyesu.
7. Findo fimo fimo ifilanga ati umo tacindikilepo umweo?
7 Mbo’kulanga ati tulicindikilo’mweo wesu kulicindeme shani? Abantu tabafwayapo ukufwa, pano ifintu fimbi ifibacita filalenga bafwa. Ku cakubwenako, abengi balapeepa fwaka, ulubangula, neli ukupyungisha imiyanda pakweba ati basangalale. Ifyakube’fi filasomesho’mubili kabili filepaya ne bafipyungisha. Umuntu kani ali ne misango ya kupyungishe’fi ninshi tacindikilepo umweo. Pakuti yopele’yi misango taiswetelele mu menso abaLesa. (AbaLoma 6:19; 12:1; 2 AbaKolinto 7:1) Pa kupyungila baLesa koti kufwaya kwabo, tulyelelwe ukuleka imibelo iibipile. Nangaba’ti ukuleka ukucita fyopele’fyo kulikateshe, baYehova bangatofwako mopelo’mo tulukufwaya ukutofwako. Kabili balatota pali fyefyo tubikako akalango pa kulukulama umweo uuli ni mpese iya kufuma kuli bo.
8. Mba nindo twelelwe ukubikilako akalango kuli fyefyo ifingaleta ifyakukatasha?
8 Kani tulicindikile umweo, tukalukwanuka ne fintu ifingaleta ukukatasha ku mweo wesu. Tatwakulukubapo ne kapuwo kabili tatukalukucitapo ifintu ifingasomesha umweo pakuti tulyumfwishe bwino fwebene ku mutima. Tulyelelwe ukwensha bwino incinga neli motoka kabili tatwelelwepo ukwangala ifyakwangala ifibipile. (Amasamo 11:5) Ifunde lya baLesa ku baIsilaeli ba kale lyalilabile ati: “Pakuliibacila iŋanda yabukumo, ukacite icakucicila pamutenje [uubwandalele], wikesa mukuletela paŋanda yobe umulandu wamilopa, kani umbi umuntu apone-po.” (Ndutelonomi 22:8) Koti ni fyefyo ifyakwikalika fya lyelyo ifunde, tulyelelwe ukulukulama bwino apakutanakila pa kwingila mu ŋanda pakuti umuntu neli umo talifyutwile, neli ukupona, ne kulisomesha ukwakuti. Kani mulikwete motoka neli incinga, boneni ukweba ati ilungeme tekuti imuletelenipo amakatasho. Tekweshapo ukuleka iŋanda, motoka neli incinga yenu ukuleta ifyakukatasha kuli mwebo neli kuli bambi.
9. Kani tulicindikile umweo, twakulukulama shani inama?
9 Ngo mweo wa nama tulyelelwe ukuubona shani? Nao ucindeme mu menso Abalengeshi besu. BaLesa balitupele amakosa akwipaya inama kani tulukufwaya ukulya, ne kupangilako ifyakufwala neli kani shilukuleta amakatasho ku bantu. (Ifyakutaŋga 3:21; 9:3; Ifyakufuma 21:28) Nangabe’fyo, ukubule’nkumbu ku nama neli ukushipaya apakubulo’mulandu uwinenene kupuulaishe’funde iliswetelele pa mweo.—Ifisimpi 12:10.
UKUCINDIKA IMILOPA
10. BaYehova balilangile shani ati pali ubulunda pa mweo ne milopa?
10 Ili Kaini aipeye umukwabo Ebeli, baYehova balibuulile Kaini ati: “Isiwi lyamilopa yamukwanu lilukundilila mumusili.” (Ifyakutaŋga 4:10) Ili baLesa balabile pa milopa yakwe Ebeli, balukulabila pa mweo wakwe Ebeli. Kaini alipeye umweo wakwe Ebeli, pano Kaini alyelelwe ukupanikwa pali woyo mulandu. Cali koti imilopa, neli umweo wakwe Ebeli, walukulila umusowa kuli baYehova ati bacite icilungeme. Ubulunda bwa pa mweo ne milopa nakabili bwalibwenekele panuma ya Bulobe bwa mu mpindi yakwe Noa. Ili Ubulobe tabungesa, abantunshi baalukulya fyenke’fisepo, imbeu, insangu ne filimwa fimbi lukoso. Panuma ya Bulobe, baYehova balibuulile Noa ne bana bakwe ati: “Ifintu fyonse ifyenda ifyamweo fikalukuli fyakulya fyenu; koti nimbeu isilukumena namupeleni fyonse.” Kabili baLesa balipeele ifunde lya kucicila limbi ati: “Sombi iminefu iili nemweo waiyo, emilopa yaiyo, tesi mukailye-po.” (Ifyakutaŋga 1:29; 9:3, 4) Mu kubonekesha, baYehova balalangisha bwino bwino ifi pali ubulunda pa mweo ne milopa ya cintu icilengelwe.
11. Ukutatikila lukoso ku mpindi yakwe Noa, cindo baLesa bakenye abantu pa lwa kupyungishe’milopa?
11 Tungalangisha ati tulicindikile imilopa kani tatulukuilyapo. Mu mafunde baYehova bapeele abaIsilaeli, balikomekele ati: “Lomba abantu bonse lukoso . . . ukalonda nekwikate’nama neli cuni iciliwa, aketulule’milopa yaciko aishike nefukutu. . . . Pakuti pali fyefyo nalilabile kubaIsilaeli, ati: Tesi mukalye-po imilopa yamikoka yonse yaminefu.” (IfyabaLefai 17:13, 14) Ifunde lya baLesa ilya kweba ati mwilukulyapo imilopa ya nama, ilyatangilwe ukupeelwa kuli Noa lyalukupyunga na panuma ya myaka 800. Ifi baYehova balukubona imilopa fyalibwenekele: Abapyungishi babo bangalye’nama pano tekwesha ukulye’milopa. Baali ne kupokomwena imilopa panshi, mulifye’fyo uku kwali kubweleshamo umweo wa cilengelwe kuli baLesa.
12. Nicisa cakukomeka capeelwe ukupitila mu mupashi uswetelele ku baKlistu ba kutanga kabili ceco icipyunga na bubuno bukumo?
12 Ukukomeka kuntu kumo e kuli na ku baKlistu. Intangishi ne balalume bambi abalukutungulula mu kulukulonda baYesu mu mpindi ya basambile balikumene pamo ku kupiniko’mulandu woyo bonse aba mu makelesha abuKlistu baelelwe ukulonda. Mukupelako kabalabila ati: “Pakuti Umupasi Uswetelele nafwebo twalukulaŋguluka ati tekwelelwa ukumutwikeni icipinto icakucila napafintu ifi ifyelelwe; ati muleke ifintu fyamilambu iyakufibumbwabumbwa, nemilopa, nefinani ififwile pakufipoto’mukosi, nebucencemesi.” (Ifyacitilwe 15:28, 29; 21:25) Kanshi tulyelelwe ukutalamukako ku milopa. Mu menso abaLesa, ukucite’fyo kucindeme koti ni fyenka filya cicindeme ukutalamukako ku fibumbwabumbwa ne bucencemeshi.
13. Buulishisheni umulandu icakukomeka ca kutalamukako ku milopa cisankenemo ne ca kubikwamo imilopa?
13 Kani icakukomeka cakutalamuka ku milopa cilisankenemo ne ca kubikwamo imilopa mu mubili? Inya. Ku cakubwenako: Mba abalaye kani bakubuula ati ulyelelwe ukutalamuka ku fyakunwa ifikolesha. Kani ico cilukwalula ukweba ati tamwelelwepo ukunwa ifyakunwa ifikolesha sombi mungalilasa inshingano umuli ifyo ifyakunwa mu nshinga shenu emo fyapita? Koku, tekuti mucitepo ifyo. Koti ni fyefyo, ukutalamuka ku milopa kulaalula ukweba ati imilopa tayelelwepo ukwingila mu mubili wesu mu nshila iili yonse. Icakukomeka ca kutalamuka ku milopa cilalula ukweba ati tatwelelwe ukusuminisha uuli onse ukubike’milopa mu nshinga shesu.
14, 15. Kani abalaye balabila ati umuKlistu alyelelwe ukubikwamo umulopa, mba nifindo angacita, kabili nindo angacitile’fyo?
14 Pano cingaba shani kani umuKlistu alipaya icilonda neli alukufwaikwa ukukopolwa icilonda? Mbo’mulaye kani alabila ati alukufwa kani tabamubikilemo imilopa. Fya cine, umuKlistu tekuti afwayepo ukufwa. Pakuti pa kufwaisha makosa ukulama impese ya mweo baLesa batupeele, angasumina inshila imbi iyakucitilwamo iitailipo ya kubikwamo’mulopa mu mubili. Pakuti pali fye’fyo, angepushapo inshila shimbi ishingasangwa kabili koti asalapo inshila shimbi ishingalenga imilopa ukufula mu mubili.
15 Kani umuKlistu angapulaisha ifunde lya baLesa pakuti alukufwaya ukwikalako akapindi kanini muli bubuno ubwikalo? BaYesu balilabile ati: “Abantu bonse, ulukufwayo’kupulusyo’mweo wakwe [neli ubumi], akaulufya: kabili ukaulufya umweo wakwe pakuti pali nebo uyo eukaubona.” (Matayo 16:25) Tatufwayapo ukufwa. Pano kani tulukufwaya ukupulusha umweo wesu pali bukumo pa kupulaisha ifunde lya baLesa, tukaba mwilofyo lya kulufya umweo wa muyayaya. Cilimo akalango, kanshi, ukulukutembeteele mwi funde ililungeme ilya baLesa, mu kuba ne lucetekelo lwa kweba ati nangaba twafwa, Abatupeela Umweo bakatwanuka pa kubusha abafwile ne kutupeela umweo uuli ni mpese iiwaminine.—Yoane 5:28, 29; AbaEbeya 11:6.
16. Cindo abapyungishi ba baLesa bapitilishe ukulukucita ukulosha ku milopa?
16 Ino myaka, abapyungishi ba baLesa aba bucetekelo mu kukosa balipitilishe ukulukulonda ili funde ililabila pa milopa. Tekuti balyepo imilopa mu nshila iili yonse. Neli ukusumina imilopa pakuti bapole. * Baliishi ati Abalengeshi ba milopa baliishi iciweme kuli bo. Kani mulisumiine ati baLesa baliishi?
INSHILA LUKOSO IYA KUPYUNGISHISHAMO IMILOPA
17. Cisa cintu cimo lukoso balukupyungishishamo imilopa ku baIsilaeli bakale ici baLesa basuminishe?
17 Ifunde lya kwe Mose lyalilabile pa cintu cimo lukoso icakupyungishishamo imilopa. Ukulosha ku kupempela ukwalukupengelwa lukoso ku baIsilaeli ba kale, baYehova balikomekele ati: “Umweo wamunefu [neli, ubumi] nimumilopa; lomba namupeleni uyo paconto, mukulamwina pakuti pamitima yenu; pakuti milopa eilamwina pakuti pamutima.” (IfyabaLefai 17:11) Ili abaIsilaeli babifishe, balukufitulukilwa ifyakubifya kani bapeela umulambu wa nama kabili ne kubika imilopa ya yeyo nama pa conto icali mwi sema neli mukupelako icabele mwi tempuli lya baLesa. Imilopa yalyelelwe lukoso ukupyungishiwa mu kupeela imilambu koti ni yeyo.
18. Kani ukupokomoka kwa milopa ya baYesu kuliletele shani ubune ne mashuko kuli fwebo?
18 AbaKlistu bacine tabalondapo Amafunde akwe Mose kabili namulifyefyo tabapapo imilambu ya nama kabili ne kubika imilopa ya nama pa conto. (AbaEbeya 10:1) Nangabe’fyo, ukupyungisha imilopa pa conto mu myaka ya baIsilaeli kwali lukoso cinshingwa ca mulambu wa Mwana wa baLesa, baYesu Klistu. Koti ni fyefyo twasambilile mu Capitala 5 ica lilino ibuuku, baYesu balipeele umweo wabo uwa buntunshi pakuti pali fwebo ne kuleka imilopa yabo ukupokomoka ne kupeelwa umulambu. Kabili baliile kwiulu limo lukoso ku kuposo’mulambu wa muulo uwa milopa yabo kuli baLesa. (AbaEbeya 9:11, 12) Ico calilengeshe kwaba ukufitulukilwa ifyakubifya ne kwisula umulyango wa ku mweo wa muyayaya. (Matayo 20:28; Yoane 3:16) Ukupyungisha imilopa muli yeyo nshila kucindeme! (1 Petilo 1:18, 19) Kani twaba ne bucetekelo mu milopa ya baYesu iyapokomokele, eli tungapuluka.
19. Cindo twelelwe ukucita pa ‘kubula ukuba ne kebo akamilopa ya bantu bonse’?
19 Tulatota baYehova Lesa mucinenene pa kutupa lukoso impese ya mweo! Kabili kani ico tacelelwe ukutukosha fwebo pano ukupengela ukubulako bambi pa mashuko ya kukwata umweo wa muyayaya kani bacetekela mu mulambu wa baYesu? Ukulama umweo wa bantu babyesu koti ni fyopele’fyo baLesa baulama, kukatukosha fwebo ukubuulako bambi fyopele’fyo ne mutima onse kabili ne munkonsha. (Pendeni Esiceli 3:17-21) Kani twabikako makosa akalango ku kupyungo’yu mulimo, na fwebo tukalabila koti ni fyopele filya intangishi Paulu yalabile ati: “Nsikwete neli kebo akamilopa yabantu bonse. Pakuti nsinatinine-po ukumubuleni amafunde abaLesa onse.” (Ifyacitilwe 20:26, 27) Ukubuulako abantu bambi pali baLesa na fyefyo bafwaya ni nshila iiweme iyakulangilamo ukweba’ti tulacindika umweo ne milopa.
^ par. 16 Kani mulukufwaya ifyakulundako na fimbi pali fyefyo bangacita pa kubula ukumubikenimo imilopa, boneni amabula 13-17 aya Bloshuwa ya Ni Shani Fintu Umulopa Wingapususha Ubumi Bobe? iya mu Cibemba iitulishiwa na Bamboni sha baYehova.


text:
7
Bufumu bw’Efile Mukulu nkinyi?
1. Bufumu bw’Efile Mukulu nkinyi?
Bufumu bw’Efile Mukulu nyi guvernema a mwiyilu. Abukyebe kwata mbalo ya angi mafumu ooso na kukita bwashi akikyeb’Efile Mukulu kikitshikye mwiyilu na pa nsenga. Mukandu wa Bufumu bw’Efile Mukulu nyi mukandu wibuwa. Kubashala mafuku apeela bwashi Bufumu bw’Efile Mukulu bukumbashe lukalo lwa bantu lwa kwikala na guvernema ebuwa. Abukyebe kubunga bantu booso be pa nsenga.
Bufumu booso bwi na abo nfumu. Yehowa musangule Mwana aaye, Yesu Kidishitu, bwashi ekale Nfumu a Bufumu Bwaye.
2. Bwakinyi Yesu Nfumu ebuwa?
Mwana a Efile Mukulu nyi Nfumu ebuwa mwanda e na kalolo, na mulamate ku myanda ibuwa. (Yowano 1:14) Na dingi e na bukome bwa kukwasha bantu mwanda akamunu nsenga ishima kadi mushalele mwiyilu. Kunyima kwa kusanguka, bakamiine mwiyilu na bashalele ku mboko ibalume ya Yehowa bwa kutengyela. (Beena-Ebreeyi 10:12, 13) Kunyima, Efile Mukulu bamupele bukome bwa kubanga kumunana.
3. Mbananyi abakekala banfumu pamune na Yesu?
Kisaka kya bantu abetanyinwa bu “beeselele” abakekala banfumu pamune na Yesu mwiyilu. (Danyele 7:27) Beesele ba kumpala babaadi basangulwe nyi mbatumibwa ba Yesu basha kululama. Yehowa mutungunukye na kusangula balume na bakashi bu beeselele mpa na bu lelo. Bu bibasangukile Yesu, bakwete kusanguka na mbidi ya mu kikudi.
Mbantu bungi kinyi abakyebe kwenda mwiyilu? Yesu baadi mwibetanyine bu “lombe lupeela.” (Luuka 12:32) Abekala bantu 144 000. Abekala banfumu pamune na Yesu bwa kumuna nsenga.
4. Nkinyi kibakitshikile pabatshile Yesu bufumu?
Bufumu bw’Efile Mukulu bubabangile kumunana mu 1914. * Mwanda wa kwibedi ubakitshine Yesu kunyima kwa kwata Bufumu nyi nkubinga Satana na bademo baaye mwiyilu, aye nkwibasumbula pa nsenga. Satana bakwatshile nsungu ikata aye nkubanga kutwesha makyenga pa nsenga. (Bifumbulwe 12:7-10, 12) Kubanga paapa, makyenga a bantu akwete kufwiima. Ngoshi, nsala, bipupa bya mikumbo, na kutshinkatshinka kwa nsenga bi bu “kitundwilo” akilesha shi kubashaala mafuku apeela bwashi Bufumu bwate myanda ya pa nsenga mu maasa.
5. Bufumu bw’Efile Mukulu abukakumbasha kinyi?
Ku bukwashi bwa mudimo wa kulungula mukandu wibuwa ukwete kukitshika mu nsenga ishima, Bufumu bw’Efile Mukulu bukwete kubunga kisaka kikata kya bantu ba miilo yooso. Midiyo ya bantu baasha kwiyisha bakwete kutwela mu bufumu bwa Yesu. Bufumu bw’Efile Mukulu abukyebe kwibalama na muwa pabukabutula uno ndumbulwilo mubi a myanda e pa nsenga. Byabya abitungu shi baaba booso abakyebe shi Bufumu bw’Efile Mukulu bwibakwashe balongye bya kwikala bantu basha kukokyela abakokyela bufumu bwa Yesu.
Munda mwa bipwa 1000, Bufumu bw’Efile Mukulu abukyebe kukumbasha mpango y’Efile Mukulu bwa bantu. Nsenga ishima ayikekala mpaladiiso. Kunyima kwa byooso, Yesu akalusha Bufumu ku maasa a Nshaaye. (1 Beena-Kodinto 15:24-26) We na muntu okumina kulungula mukandu wibuwa pabitale Bufumu bw’Efile Mukulu su?
^ par. 6 Bwa kuuka ingi myanda itale bibaadi bitemukye Bible pabitale kipwa kya 1914, tala masaki 215-218 a mukanda wa A nkinyi akilongyesha namu Bible?
BWA KUUKA INGI MYANDA
MBANTU KINYI BAKWETE KUKITA AKIKYEBE YEHOWA LELO UNO?
Mushindo kinyi watukitaa mudimo wetu wa kulungula mukandu wa Bufumu?
Atulondo kileshesho kibabadi balekye kwi Yesu pabaadi pano pa nsenga. Ngangi mayele kinyi a kulambukisha?


text:
Isambililo 4
Kani BaYesu Klistu ni Bani?
1. BaYesu baalifumine pi?
BaYesu baalipuseneko ku bantunshi bonse ni pakuti ili tabangafyalwa pa calo, baali ni nkalamba kwiulu. (Yoane 8:23) Baali bulengeshi bwa kutanga ubwa baLesa kabili balyofwelesheko ukulenga ifintu fimbi fyonse. Ni benka lukoso e balengelwe kuli baYehova abene, namulifyefyo ebelelwe ukwitwa ati Umwana “enka” uwa baLesa. (Yoane 1:14) BaYesu baalukulabililako baLesa, popele baletwa ati ‘Ishiwi.’—Pendeni Ifisimpi 8:22, 23, 30; AbaKolosai 1:15, 16.
2. Mba nindo baYesu baishile mu kucita pa calo?
BaLesa balitumine Umwana wabo pa calo ili bakuushishe umweo wakwe ukufuma kwiulu ukwisa mu kufyalilwa muli Maliya moye umuJuda. Kanshi baYesu tabafyelwepo kuli bawishi abantunshi. (Luku 1:30-35) BaYesu baliishile pa calo (1) mu kusambisha bucine pali baLesa, (2) mu kutulangisha ifi tungacita ukufwaya kwa baLesa nangaba ati tuli ne mapensho, na (3) mu kupeela umweo wabo uuwaminine ‘icakulubula.’—Pendeni Matayo 20:28.
3. Mba nindo tupengelwa umulubulo?
Umulubulo ni woyo balipila ati balubule umuntu ku mfwa. (Ifyakufuma 21:29, 30) BaLesa pa kutanga tabafwailepo ati abantu balukufwa ne kucekula. Kani tulishibile shani ifyo? BaLesa balyebele umwalalume wa kutanga, Adama, ati kani akacite ici Baibolo iita ati “ukubifya,” akafwa. Popele Adama ngataabifishe, ngataafwilepo. (Ifyakutaŋga 2:16, 17; 5:5) Koti ni fyefyo Baibolo ilabila, imfwa ‘yalingiile’ mu calo pakuti pali Adama. Namulifyefyo, ukubifya ne mfwa ifyafumine kuli Adama fyalikumene ku bantu bonse. Umulubulo ulyelelwe ukutulubula ku mfwa iitwapyene ukufuma kuli Adama.—Pendeni AbaLoma 5:12; 6:23.
Mba ni nani uwelelwe ukutulubula ku mfwa? Kani twafwa tulalipila lukoso ilambulo lya kubifya kwesu. Takulipo umuntu uungalubula abantu bambi ku fyakubifya fyabo.—Pendeni Amasamo 49:7-9.
4. Mba nindo baYesu baafwilile?
BaYesu tabaalipo koti ni fwebo, baali abawaminine. Popele tabaelelwepo ukufwa pakuti pa fyakubifya—tabacitilepo ukubifya neli kumo. Nangabe’fyo, baalifwile ni pakuti pa fyakubifya fya bantu bambi. BaLesa baalilangishe ati balitemenwe abantunshi ukwakuti ili batumine Umwana wabo ukwisa mu kutufwila. BaYesu nabo baalilangishe ubutemwe bwabo kuli baWishibo ni pakuti balukubomfwila kabili balipeele umweo wabo pakuti pa kubifya kwesu.—Pendeni Yoane 3:16; AbaLoma 5:18, 19.
5. Kani baYesu ino mpindi balukucite’ndo?
Ili baali pa calo, baYesu balukuposha amalwashi, ukubuusha abafwile, ne kupulusha abantu ku fyalukubaletelo’mwenso. Namulifyefyo, balilangishe ifi bakacitila abantunshi ababomfwila kuntangiile. (Matayo 15:30, 31; Yoane 5:28) Ili baYesu bafwile, baLesa balibabuushishe ne kubapeele umweo mu mupashi. (1 Petilo 3:18) Ukufuma pali yeyo impindi baYesu baalipembelele kulwine lwa baLesa mpaka ili baYehova babapeele amakosa akuba Imfumu ya kwikalika icalo conse. (AbaEbeya 10:12, 13) Pali ino mpindi baYesu balukwikalika kwiulu, kabili ababomfwila balukutulisha icebo iciweme mu calo conse.—Pendeni Danyeli 7:13, 14; Matayo 24:14.
Bukumo lukoso, baYesu bakapyungisha amakosa abo ukushilisha amapensho ne konala imbifi. Bonse ababucetekelo muli baYesu bakaba ne mweo mu paladaiso pa calo.—Pendeni Amasamo 37:9-11.
Sambilileni na Fimbi
Kani Findo Baibolo Muli Bucine Isambisha?
Kani umulubulo cindo? Kani mungabwenamo shani mu mulubulo?
Kani umulubulo cindo? Kani mungabwenamo shani mu mulubulo?


text:
ICIPANDWA 15
Ifyo Lesa Afwaya Tulemupepa
1. Nani uwingatweba ifyo tulingile ukulapepa Lesa?
ABANTU ababa mu tubungwe twa mapepo utwingi batila balasambilisha icine pali Lesa. Lelo ifyo balanda fya bufi pantu basambillisha ifintu ifyalekanalekana pa fyo Lesa aba na pa fyo tulingile ukulamupepa. Kuti twaishiba shani ifyo Lesa afwaya tulemupepa? Ni Yehova fye e wingatweba ifyo tulingile ukulamupepa.
2. Finshi mufwile ukucita pa kuti mwingeshiba ifyo Lesa afwaya mulemupepa?
2 Yehova alitupeela Baibolo pa kuti twishibe ifyo afwaya tulemupepa. Kanshi mufwile ukulasambilila Baibolo, lyena Yehova akamwafwa ukwishiba ifyabamo pantu alimubikako sana amano.—Esaya 48:17.
3. Finshi ifyo Lesa afwaya tulecita?
3 Abantu bamo batila, Lesa alasuminisha inshila shonse isha kumupepelamo, lelo ifi te fyo Yesu atusambilishe. Atile: “Te onse uutila kuli ine, ‘Shikulu, Shikulu’ akengila mu bufumu bwa mu muulu, kano uucita ififwaya Tata.” Kanshi tulingile ukwishiba ifyo Lesa afwaya no kulacita ifyo fine. Uyu mulandu uukalamba sana pantu na kuba, Yesu alingenye abashicita ifyo Lesa afwaya ku fipondo nelyo kuli “bampulamafunde.”—Mateo 7:21-23.
4. Finshi Yesu alandile pa bantu abafwaya ukulacita ifyo Lesa afwaya?
4 Yesu atile nga tulefwaya ukulacita ifyo Lesa afwaya, tukalakwata amafya. Atile: “Ingilileni pa mpongolo iyacepa; pantu umusebo uwaya ku bonaushi walipabuka kabili ukalamba, kabili bengi abapitamo; lelo impongolo iyacepa, no musebo uwaya ku bumi walicepa nga nshi kabili banono abausanga.” (Mateo 7:13, 14) Ukulaenda mu musebo uwacepa nelyo ukulapepa Lesa ukulingana nefyo afwaya kukalenga tukakwate umweo wa muyayaya. Nomba nga tuleenda mu musebo uwapabuka nelyo ukulapepa Lesa mu nshila iyo ashifwaya kuti twaisafwa. Lelo Yehova tafwaya umuntu nangu umo ukufwa. Bonse alitupeela ishuko lya kusambilila pali ena.—2 Petro 3:9.
IFYO LESA AFWAYA TULEMUPEPA
5. Kuti mwaishiba shani abantu abapepa Lesa ukulingana ne fyo afwaya?
5 Yesu atile te kuti citwafye ukwishiba abantu abapepa Lesa ukulingana ne fyo afwaya. Icingatwafwa, kwishiba ifyo basuminamo ne fyo bacita. Atile: “Mukabeshibila ku fisabo fyabo. Umuti onse uusuma utwala ifisabo ifisuma.” (Mateo 7:16, 17) Aya amashiwi tayalolele mu kuti abapepa Lesa ukulingana ne fyo afwaya balipwililika. Lelo ababomfi ba kwa Lesa balacita ifintu ifisuma. Nomba natusambilile pa fingatwafwa ukwishiba abapepa Lesa ukulingana ne fyo afwaya.
6, 7. Mulandu nshi abapepa ukulingana ne fyo Lesa afwaya basambilishisha fye ifyaba mu Baibolo? Finshi twingasambilila ku fyo Yesu alesambilisha?
6 Tufwile ukusumina mu fyaba mu Baibolo. Baibolo itila: “Amalembo yonse aya mushilo yafuma kuli Lesa kabili ya mulimo ku kusambilisha, ku kukalipila, ku kulungika ifintu, ku kusalapwila mu bulungami, pa kuti umuntu wa kwa Lesa abe uwafikapo bwino bwino, uwaipangasha icine cine ukubomba umulimo onse uusuma.” (2 Timote 3:16, 17) Umutumwa Paulo aebele Abena Kristu ati: “Ilyo mwatetekele icebo ca kwa Lesa, ico mwaumfwile kuli ifwe, tamwacitetekele ukuti cebo ca bantu, lelo mwatetekele ukuti cebo ca kwa Lesa, kabili ca cine cebo ca kwa Lesa.” (1 Abena Tesalonika 2:13) Abapepa ukulingana ne fyo Lesa afwaya, fyonse ifyo basambilisha fifuma fye mu Cebo ca kwa Lesa Baibolo. Tabasambilisha fye ifyo abantu abene batontonkanya, intambi nelyo ifintu fimbi.
7 Fyonse ifyo Yesu alesambilisha fyalefuma mu Cebo ca kwa Lesa. (Belengeni Yohane 17:17.) Ilingi line alebomfya Amalembo. (Mateo 4:4, 7, 10) Abapepa ukulingana ne fyo Lesa afwaya balakonka ifyo Yesu alecita, fyonse ifyo basambilisha fifuma mu Baibolo.
8. Finshi Yesu atusambilisha pa fyo tufwile ukulapepa Yehova?
8 Tufwile ukulapepa fye Yehova eka. Pa Amalumbo 83:18 patila: “Imwe mweka, mwe bakwata ishina lya kuti Yehova, ni mwe Mwapulamo pano isonde ponse.” Yesu alefwaya abantu baishiba bwino Lesa wa cine kabili alibasambilishe ishina lya kwa Lesa. (Belengeni Yohane 17:6.) Yesu atile: “Yehova Lesa obe e o ulepepa, kabili eka fye e o ulebombela.” (Mateo 4:10) E co apo tuli babomfi ba kwa Lesa tukonka ifyo Yesu alecita. Tupepa fye Yehova eka, balalanda pe ishina lyakwe, tulasambilisha abantu ishina lya kwa Lesa kabili balabebako ne fyo akatucitila ku ntanshi.
9, 10. Bushe finshi tucita ifilangilila ukuti twalitemwana?
9 Tufwile ukutemwa sana abantu banensu. Yesu aebele abasambi bakwe ukuti balingile ukulatemwana. (Belengeni Yohane 13:35.) Tatutemwa fye abantu pa mulandu na ku calo bafuma, nangu pa mulandu wa ntambi shabo, nelyo pa mulandu wa kuti balikwata icuma nelyo iyo, lelo ukutemwana e kwalenga ukuti twikatane na ba bwananyina bonse. (Abena Kolose 3:14) E co tushilwilako ne nkondo nelyo ukwipaya abantu. Baibolo itila: “Abana ba kwa Lesa na bana ba kwa Satana Kaseebanya beshibikilwa kuli ici cine ica kuti: Onse uushicita ubulungami ninshi te wa kwa Lesa, nangu ni ulya uushatemwa munyina.” Na kabili itweba ukuti: “Tuletemwana; twiba nga Kaini, uwali wa mubifi kabili aipeye munyina.”—1 Yohane 3:10-12; 4:20, 21.
10 Tulabomfya inshita yesu na maka yesu e lyo ne fintu ifyo twakwata ku kwafwilisha aba bwananyina no kubakoselesha. (AbaHebere 10:24, 25) E co ‘tulacita ifisuma kuli bonse.’—Abena Galatia 6:10.
11. Mulandu nshi twasuminina ukuti Yesu e nshila ya kuli Lesa?
11 Tufwile ukulaumfwila Yesu pantu e nshila ya kuli Lesa. Baibolo itila: “Tamwaba ipusukilo mu muntu umbi iyo, pantu takwaba ishina limbi mwi samba lya muulu ilyapeelwa na Lesa mu bantu, umo tufwile ukupusukila.” (Imilimo 4:12) Mu Cipandwa 5 muli cino cine icitabo, twalisambilile ukuti Yehova atumine Yesu ku kwisaituula ilambo pa kuti alubule abantu abacumfwila. (Mateo 20:28) Na kabili, Yehova alisala Yesu ukuba Imfumu iya kuteka isonde lyonse. E co Baibolo ilandila ukuti nga tulefwaya tukekale umuyayaya, tulingile ukulaumfwila Yesu.—Belengeni Yohane 3:36.
12. Cinshi ico tushiibikila mu fikansa fya calo?
12 Tatufwile ukulaibika mu finkasa fya calo. Yesu tabalile aibika mu finkasa fya calo. Ilyo balemulubulwisha, aebele Pilato kateka umwina Roma ati: “Ubufumu bwandi te bwa pano calo.” (Belengeni Yohane 18:36.) Nga filya fine Yesu aali, na ifwe bene tuli ba cishinka ku Bufumu bwa kwa Lesa ubwa ku muulu, e co tatuibikila mu fikansa fya calo konse uko twikala. Na lyo line, Baibolo itweba ukulanakila ‘bakateka,’ e kutila amabuteko. (Abena Roma 13:1) Na kabili, tulakonka amafunde aya mu calo umo twikala. Nomba nga ca kuti amafunde ya calo yalelwishanya na mafunde ya kwa Lesa, lyena tupashanya abatumwa, abatile: “Tufwile ukunakila Lesa ukucila ukunakila abantu.”—Imilimo 5:29; Marko 12:17.
13. Finshi tubila pa Bufumu bwa kwa Lesa?
13 Twasumina ukuti Ubufumu bwa kwa Lesa e bukapwisha fye amafya yonse pano calo. Yesu atile “imbila nsuma iyi iya Bufumu” ikabilwa ku bantu bonse mu calo. (Belengeni Mateo 24:14.) Takwaba ubuteko nangu bumo ubwingacita ifyo Ubufumu bwa kwa Lesa bukatucitila. (Amalumbo 146:3) Yesu atwebele ukulapepela Ubufumu bwa kwa Lesa ati: “Ubufumu bwenu bwise. Ukufwaya kwenu kucitwe pano isonde nga mu muulu.” (Mateo 6:10) Baibolo itila Ubufumu bwa kwa Lesa bukashonaula amabuteko yonse kabili “bwena bukeminina umuyayaya.”—Daniele 2:44.
14. Ni bani mulemona ukuti e bapepa Lesa ukulingana ne fyo afwaya?
14 Apo nomba natusambilila ifi fishinka, yipusheni amuti: ‘Ni bani abasambilisha ifyaba mu Baibolo? Ni bani bebako abantu pe shina lya kwa Lesa? Ni bani balangilila ukuti balitemwa abantu bonse kabili abasumina ukuti Lesa atumine Yesu pa kuti tukapusuke? Ni bani abashiibika mu finkasa fya calo? Ni bani abasambilisha ukuti Ubufumu bwa kwa Lesa e bwingapwisha fye amafya ayo twakwata?’ Ni Nte sha kwa Yehova fye epela.—Esaya 43:10-12.
FINSHI MUFWILE UKULACITA?
15. Finshi tulingile ukulacita nga tulefwaya ukulapepa Lesa ukulingana ne fyo afwaya?
15 Ukusumina fye ukuti Lesa eko aba te cifwaikwa fye ceka nakalya. Pantu na kuba ne fibanda na fyo fine fyalisumina ukuti Lesa eko aba lelo tafimumfwila. (Yakobo 2:19) Kanshi nga tulefwaya ukulapepa Lesa ukulingana ne fyo afwaya, tatufwile ukupelela fye pa kusumina ukuti eko aba lelo tulingile no kulamumfwila.
16. Mulandu nshi tulingile ukufumina mu kupepa kwa bufi?
16 Pa kuti tulepepa Lesa ukulingana ne fyo afwaya, tufwile ukufuma mu kupepa kwa bufi. Kasesema Esaya alembele ati: “Fumeni muli ena, isungeni aba busaka.” (Esaya 52:11; 2 Abena Korinti 6:17) E mulandu wine tushilingile ukulacitila fyonse ifyaba mu kupepa kwa bufi.
17, 18. Bushe “Babiloni Mukalamba” ni cinshi, kabili cinshi tulingile ukufuminamo bwangu?
17 Bushe ukupepa kwa bufi ni cinshi? Tubungwe twa mapepo tonse utusambilisha ifintu ifishaba mu Cebo ca kwa Lesa. Baibolo ita ukupepa kwa bufi ukuti “Babiloni Mukalamba.” (Ukusokolola 17:5) Mulandu nshi? Pa numa ya Lyeshi lya kwa Noa, ifisambilisho ifingi ifya bufi fyatendekele mu musumba wa Babiloni. Ifi ifisambilisho fyalisalangene isonde lyonse. Ku ca kumwenako, abantu abaleikala mu Babiloni balepepa balesa batatu. Na muno nshiku mwine, aba mu tubungwe twa mapepo abengi, basambilisha ukuti muli Lesa umo mwaba Abene Batatu lelo Baibolo yalilanda fye bwino bwino ukuti kwaba fye Lesa wa cine umo mpo, Yehova no kuti Yesu mwana wakwe. (Yohane 17:3) Na kabili, abena Babiloni basumine ukuti mu muntu mwaliba icintu cimo icishifwa umuntu nga afwa, kabili ici cintu kuti calacululuka mu mulilo wa pe. Lelo ubu bufi ubwafiita fititi.—Belengeni Ifyebo na Fimbi pa 14, 17, na pa 18.
18 Lesa alisobela ukuti nomba line fye utubungwe twa mapepo tonse utwa bufi tuli no konaulwa. (Ukusokolola 18:8) Bushe nomba mwamona ico mulingile ukwangufyanishisha ukufuma mu kupepa kwa bufi? Yehova Lesa alefwaya mufumemo nomba line.—Ukusokolola 18:4.
19. Bushe Yehova akacita shani nga mwatendeka ukulamubombela?
19 Nga ca kuti mwasalapo ukufuma mu kupepa kwa bufi no kutampa ukulabombela Yehova, abanenu bamo nelyo ba lupwa wenu bamo nalimo te kuti beshibe ico mwafuminamo kabili nalimo kuti batendeka no kumucusha. Lelo Yehova takamulekeleshe nakalya. Na kabili mukaba mu lupwa lwa bantu abengi nga nshi abatemwana sana kabili mukakwata isubilo lya kwikala umuyayaya mu calo cipya ica kwa Lesa. (Marko 10:28-30) Abanenu bamo nelyo balupwa wenu abalemucusha pa mulandu wa kufuma mu kupepa kwa bufi, nalimo kuti batendeka ukusambilila Baibolo.
20. Mulandu nshi cawamina ukulapepa Lesa ukulingana ne fyo afwaya?
20 Nomba line Lesa ali no kufumyapo ifyabipa fyonse kabili Ubufumu bwakwe e bukalateka isonde lyonse. (2 Petro 3:9, 13) Ala, isonde likawama nga nshi! Abantu bonse bakalapepa Yehova ukulingana ne fyo afwaya. E co kanshi kuti cawama sana nga mwatendeka ukulapepa Lesa ukulingana ne fyo afwaya ino ine nshita.