text:
KWISAMBA NA BANTU
Ñanyi Kimye Bufumu bwa Lesa kyo Bwatendekele Kulama?—Lubaji 2
Uno ke mwisambo Kamonyi wa Yehoba ye akonsha kwisamba na bantu. Twayai tufwanyikizhe kuba’mba Kamonyi wa jizhina ja Kefasa wabwela pa nzubo ya mwanamulume wa jizhina ja Joni.
KUPITULUKAMO PACHECHE MU KILOTO KYA KWA NEBUKANEZA
Kefasa: Kyawama pa kumonañana jikwabo, ba Joni. Ñumvwa bingi bulongo pa misambo ya mu Baibolo yo twisamba pa mulungu pa mulungu. * Mwaikala byepi kuno kuntu?
Joni: Bulongotu mwane.
Kefasa: Kyawama kyo. Mwisambo wapeleleko, twaambilenga pa ene mambo Bakamonyi ba kwa Yehoba o bambila’mba Bufumu bwa Lesa bwatendekele kulama mu 1914. * Byonka byo twisambile, twataine bishinka mu bungauzhi buji mu kitango 4 mu buku wa mu Baibolo wa Danyela. Nanchi mukivuluka byanembwamo nyi?
Joni: Ke kiloto kya Mfumu Nebukaneza kyaamba pa kichi kikatampe.
Kefasa: Mwafikilapotu. Mu kiloto kyalotele Nebukaneza wamwene kichi kikatampe kyafikile ne mwiulu. Waumvwine jiwi kufuma ku muluwe wa Lesa amba bateme kino kichi, kabiji kishiki ne mizhazhi bishale mu mushiji. Panyuma ya kupitapo “bimye bitanu na bibiji,” kino kichi kikasapuka jibiji. * Twisambile ne pa ene mambo buno bungauzhi kyo bwaikela na kufika kwa mbaji ibiji. Nanchi mukivuluka kufika kutanshi kwa buno bungauzhi nyi?
Joni: Bwafikile kwi Nebukaneza patanshi, ke ibyo nyi? Kabiji wakonyenye pa myaka itanu na ibiji.
Kefasa: Ibyo byo mwaamba. Nebukaneza byo akonyenye bufumu bwanji bwachibikile. Bino mu kufika kwa buno bungauzhi kwa bubiji, bukalama bwa Lesa bebuchibikizhe mu jishinda jikwabo pa kimye kyalepa kya bimye bitanu na bibiji. Byonka byo twisambiletu, bimye bitanu na bibiji byatendekele mu 607 B.C.E. kimye kyo baonawine Yelusalema. Kufumatu kyokya kimye, kechi kwajingapo bamfumu pano pa ntanda baimenejilengako Yehoba Lesa pa kulama bantu banji ne. Bino ku mpelo ya bimye bitanu na bibiji, Lesa ukasala Kalama mupya wa kulama bantu banji, ukekala mwiulu. Ko kuba’mba mpelo ya bimye bitanu na bibiji yo ikekala ke ntendekelo ya bukalama bwa Lesa bwa Bufumu bwa mwiulu. Twisamba kala kimye kyatendekele bimye bitanu na bibiji. Inge twakonsha kuyuka bula bwa bimye bitanu na bibiji, twakonsha kuyuka ne kimye kyatendekele Bufumu bwa Lesa kulama. Mubena kulondela byo mbena kwamba nyi?
Joni: Ee mwane, navuluka ne byo twisambile.
Kefasa: Kyawama. Pano twayai tutwajijile, tumone bimye bitanu na bibiji byo byalepa. Naji kutanganga ne pa yenka uno mutwe pa kuba’mba mvuluke byo twisambilengapo. Nsa kwesekako kulumbulula.
Joni: Kyawama.
MPELO YA BIMYE BITANU NA BIBIJI NE NTENDEKELO YA MOBA APELAKO
Kefasa: Mu kufika kwa bungauzhi butanshi kwi Nebukaneza, bino bimye bitanu na bibiji byalepele myaka itanu na ibiji. Bino mu kufika kwa bubiji kwa buno bungauzhi kwaamba pa Bufumu bwa Lesa, bimye bitanu na bibiji byafwainwa kulepa kukila pa myaka itanu na ibiji.
Joni: Mambo ka o mwaambila byobyo?
Kefasa: Vulukai kuba’mba bimye bitanu na bibiji byatendekele kimye kyo baonawine Yelusalema mu 607 B.C.E. Inge twabala myaka itanu na ibiji kufuma mu uno mwaka, tusa kufika mu mwaka wa 600 B.C.E. Kafwako bintu byamwekele mu uno mwaka byakwatankana na bukalama bwa Lesa ne. Byonka byo twisambiletu, Yesu byoajinga pano pa ntanda, waambile amba bimye bitanu na bibiji byajinga bikyangye kupwa.
Joni: Po navuluka kino kishinka.
Kefasa: Onkao mambo, kechi twafwainwa kubajila mu myaka yonka ye ne, bimye bitanu na bibiji bilumbulula kimye kyalepa.
Joni: Pano kimye kyalepa byepi?
Kefasa: Mu buku wa Lumwekesho muji byambo byakwatankana na biji mu buku wa Danyela, bitukwasha kuyuka bimye bitanu na bibiji byo byalepa. Batongolamo bimye bisatu ne kichika amba o moba 1,260. * Onkao mambo bimye bisatu ne kichika kyo kimotu na bimye bitanu na bibiji inge twibivuzha jibiji, ko kuba’mba ke moba 2,520. Nanchi mubena kundondela nyi?
Joni: Ee, mwane mbena kulondela. Pano bino kechi naumvwisha byo byakwatankana na Bufumu bwa Lesa amba bwatendekele kulama mu 1914 ne.
Kefasa: Kyawama, twayai tumone byo byakwatankana. Kimye kimo mu bungauzhi bwa mu Baibolo, juba jimo jimenako mwaka umo. * Inge twaamba kuba’mba juba jimo jimenako mwaka umo, ko kuba’mba bimye bitanu na bibiji ke myaka 2,520. Pa kubala myaka 2,520 kuya kulutwe kutendekela mu 607 B.C.E., tusa kufika mu mwaka wa 1914. * Mu uno mwaka, mo mwapwile bimye bitanu na bibiji, kabiji Yesu po aikajile ke Mfumu wa Bufumu bwa Lesa. Kabiji mu yenka uno mwaka wa 1914, binkunka bya ntanda yonse bya mu moba apelako byaambijilwe jimo mu Baibolo popo byatendekele kumweka.
Joni: Ñanyi binkunka byonkabyo?
Kefasa: Akimonai byaambile Yesu byanembwa mu Mateo 24:7. Byo aambilenga pa kimye kyo akatendeka kulama mwiulu, Yesu waambile’mba: “Mambo kisaka kikalukuka kisaka kikwabo ne bufumu bukalukuka bufumu bukwabo, kabiji kukekala bipowe bya nzala ne bitentanshi kuku ne kuku.” Yesu waambile’mba mu kino kimye kukekala bipowe bya nzala ne bitentanshi. Nanchi bino byonse binkunka kechi byamweka pa myaka 100 yapitapo ne nyi?
Joni: Bibena kumweka.
Kefasa: Mu kyonka kino kyepelo, Yesu waambile’mba kukekala ne makondo mu kimye kyo akekala ke Mfumu wa Bufumu bwa Lesa. Kabiji ne buku wa Lumwekesho waambijile jimo amba kechi kukekalatu nkondo mu mpunzha imo ne bino amba mu kimye kya ku mpelo kukekala makondo mu ntanda yonse. * Nanchi mubena kuvuluka kimye kyatendekele nkondo itanshi ya ntanda yonse nyi?
Joni: Mu 1914 yenka mwaka ye mubena kutongola amba Yesu mo atendekele kulama! Kechi nakonsheshe kwibikwatankanya mu jino jishinda ne.
Kefasa: Mwakonsha kumvwisha inge twisamba pa buno bungauzhi bwaamba pa bimye bitanu na bibiji ne pa bungauzhi bukwabo bwa mu Baibolo bwaamba pa moba akupelako. Bakamonyi ba kwa Yehoba bashiinwa kuba’mba Yesu waikajile ke Mfumu wa Bufumu bwa Lesa mu 1914, kabiji ne moba apelako atendekele mu yenka uno mwaka. *
Joni: Po natendeka kumvwa pa byo twisambapo.
Kefasa: Byobyo kikala byonkabyo. Ne amiwatu papichile kimye pa kuba’mba ñumvwishe buno bungauzhi. Pa bintu bicheche byo twisambapo, naketekela bisa kwimukwasha kuyuka kuba’mba nangwa kya kuba mwaka wa 1914 kechi watongolwa mu Baibolo ne, bino Bakamonyi ba kwa Yehoba bashiinwa kuba’mba uno mwaka bamulumbulula mu Binembelo.
Joni: Kimye kyonse byo mwamba bimfika bingi pa muchima mambo byaimena pa binembelo. Kechi mwamba bya mu mutwe wenu ne. Kechi nayuka kyo byakatezha kumvwa bino bintu ne. Pano mambo ka Lesa o abujiletu kunemba mu Baibolo kuba’mba 1914 ye mwaka Yesu ye atendekejilemo kulama mwiulu?
Kefasa: Ba Joni, mwaipuzha bingi bulongo. Kuji bishinka byavula bingi byo twabula kumvwisha bulongo mu Baibolo. Pano mambo ka Lesa o anembejile Baibolo mu jishinda ja kuba’mba muntu wafwainwa kwibikako pa kuba’mba omvwe bijimo? Kampe tukesamba pa uno mwisambo inge nabwelako.
Joni: Nakonsha kutemwa byobyo.
Nanchi kujipo mutwe wa mu Baibolo ye mwakankalwa kumvwisha nyi? Nanchi mukeba kuyuka mafunjisho nangwa byubiwa mu Bakamonyi ba kwa Yehoba nyi? Umvwe byobyo kiji mwakasuluka kushikisha Kamonyi wa kwa Yehoba. Bakemukwasha kutana mikumbu.
^ par. 5 Bakamonyi ba kwa Yehoba besamba bya mu Baibolo kyatutu pa mitwe yapusana pusana.
^ par. 7 Monai kibaaba kya kuba’mba “Kwisamba na Bantu—Ñanyi Kimye Bufumu bwa Lesa kyo Bwatendekele Kulama?—Lubaji 1” mu Kyamba kya Usopa kya October 1, 2014.
^ par. 9 Monai Danyela 4:23-25.
^ par. 22 Monai Lumwekesho 12:6, 14.
^ par. 24 Monai Kubala 14:34; Ezikyo 4:6.
^ par. 24 Monai chati wa kuba’mba “Kiloto kya kwa Nebukaneza Kyaamba pa Kichi.”
^ par. 28 Monai Lumwekesho 6:4.
^ par. 30 Monai kitango 9 mu buku wa kuba’mba Nanchi Baibolo Kine Ufunjisha’mba Ka? wanembwa na Bakamonyi ba kwa Yehoba.


c: text/html

text:
Amepusho Ukufuma ku Babelenga
Bushe baeluda na babomfi batumikila mu filonganino basontwa shani?
Mu nshiku sha batumwa, umutumwa Paulo aebele baeluda abali mu cilonganino ca mu Efese ukuti: “Muleisakamana mwe bene, kabili mulesakamana no mukuni onse, uo umupashi wa mushilo wamubikapo ukuba bakangalila, ku kucema icilonganino ca kwa Lesa, ico ashitile mu mulopa wa Mwana wakwe.” (Imil. 20:28) Mulimo nshi umupashi wa mushilo ubomba pa kusala baeluda na babomfi batumikila muno nshiku?
Ica kubalilapo, umupashi wa mushilo walyafwile abalembele Baibolo ukulemba imilingo ya baeluda na babomfi batumikila. Baibolo pali 1 Timote 3:1-7, yalanda pa milingo iyalekanalekana 16 iya baeluda. Imilingo na imbi isangwa pali Tito 1:5-9 na Yakobo 3:17, 18. Imilingo ya babomfi batumikila isangwa pali 1 Timote 3:8-10, 12, 13. Ica bubili, ilyo baletasha bamunyinefwe ukuba baeluda na babomfi batumikila, baeluda balapepela umupashi wa kwa Yehova ukuti ubatungulule ilyo balepituluka mu milingo ukumona nampo munyinefwe nafika pa fifwaikwa ifya mu Malembo nelyo iyo. Ica butatu, bamunyinefwe abo balefwaya ukuti babe baeluda nelyo ababomfi batumikila bafwile ukulalanga ifisabo fya mupashi wa mushilo. (Gal. 5:22, 23) Kanshi umupashi wa kwa Lesa e utungulula ilyo baeluda balepituluka mu milingo ya bamunyinefwe abo balefwaya ukuba baeluda nelyo ababomfi batumikila.
Lelo ni bani abasonta aba bamunyinefwe ukuba baeluda nelyo ababomfi batumikila? Akale, amashina ya bamunyinefwe abo balefwaya ukuba baeluda na babomfi batumikila baleyatuma ku maofeshi ya musambo. Bamunyinefwe abo Ibumba Litungulula lyasala pali aya maofeshi, e balepituluka mu mashina no kusuminisha ukuti aba bamunyinefwe babe baeluda nelyo ababomfi batumikila. Pa numa, iofeshi lya musambo lyalelembela baeluda kalata ya kubeshibisha. Lyena baeluda balekumanya bamunyinefwe abasontelwe ukuba baeluda nelyo ababomfi batumikila, no kubepusha nga ca kuti nabaitemenwa ukubomba kabili nga nabafikapo. Pa numa, balebilisha ku cilonganino.
Inga mu nshiku sha batumwa, balesonta shani baeluda na babomfi batumikila? Limo limo abatumwa e balesonta bamo ukuba baeluda na babomfi batumikila, nga filya inshita imo basontele abaume 7 abalesakamana umulimo wa kwakanya bamukamfwilwa ifya kulya cila bushiku. (Imil. 6:1-6) Lelo, balya baume basalile nalimo bali ni baeluda, ilyo bashilabapeela uyu mulimo na umbi.
Nangu ca kuti Amalembo tayalanda fyonse ifyo balecita pa kusonta baeluda na babomfi batumikila, tulamona ifyalecitika ifilanga ifyo caleba. Baibolo yalilanda ifyo Paulo na Barnaba bacitile ilyo balebwela pa lwendo lwa kubalilapo ulwa bumishonari, itila, ‘basonteele abakalamba mu cilonganino cimo na cimo kabili, ilyo bapepele no kuleka ukulya, babapeele kuli Yehova uo batetekele.’ (Imil. 14:23) Ilyo imyaka yapitilepo, Paulo alembeele Tito uo alebomba nankwe ukuti: “Nakushiilile mu Krete, ni pa kuti ulungike ifyalubana no kusonta abakalamba mu misumba yonse, ukulingana ne fyo nakwebele.” (Tito 1:5) Kabili na Timote uwabombele sana no mutumwa Paulo muli bumishonari, na o nalimo balimupeela insambu sha kusonta abakalamba mu filonganino. (1 Tim. 5:22) Kanshi twamona ukuti bakangalila benda e balesonta abakalamba mu filonganino, te batumwa na bakalamba abaali mu Yerusalemu.
Ukulingana ne fi Baibolo yalanda pa fyo balesonta abakalamba, Ibumba Litungulula ilya Nte sha kwa Yehova nalyalula ifyo bakulasonta baeluda na babomfi batumikila. Ukutendeka pa September 1, 2014, ifyo nomba caba pa kusonta baeluda na babomfi batumikila ni fi: Kangalila wa muputule alapituluka bwino mu milingo ya bamunyinefwe abo baeluda balefwaya ukuti babe baeluda nelyo ababomfi batumikila. Ilyo alebombela icilonganino, alafwaisha ukwishiba abo baeluda balefwaya kuti basontwe, alabomba nabo mu mulimo wa kubila imbila nsuma nga cingacitika. Nga alanshanya ne bumba lya baeluda pa cilonganino pabo balefwaya ukuti basontwe, kangalila wa muputule alikwata insambu sha kusonta baeluda na babomfi batumikila mu filonganino ifyaba mu muputule abombela. Ukucita ifi, kwalipalana ne fyo balecita mu nshita ya batumwa.
Ni bani ababomba iyi milimo yalekanalekana pa kusonta abakalamba mu cilonganino? Lyonse, “umusha wa cishinka kabili uwashilimuka” e ubomba umulimo wa kuliisha aba mu ng’anda. (Mat. 24:45-47) Pa mulimo babomba paba no kusokota Amalembo, kabili umupashi wa mushilo ulabafwa, pa kuti balondolole bwino amashiwi ya kwa Lesa ayatutungulula ayakuma icilonganino ca mwi sonde lyonse. Na kabili umusha wa cishinka e usonta bonse bakangalila wa muputule na baba muli Komiti ya Musambo. E lyo kabili, cila ofeshi lya musambo lilafwa ifilonganino ukulabomfya ifyo umusha wa cishinka alanda. Amabumba ya baeluda yonse walikwata umulimo wa kupituluka bwino mu milingo ya mu Malembo iya bamunyinefwe abo balefwaya ukuba baeluda na babomfi batumikila mu cilonganino ca kwa Lesa. Kangalila wa muputule onse akwata umulimo ukalamba uwakupituluka bwino mu milingo ya bamunyinefwe abo baeluda balefwaya ukuti basontwe mu cilonganino kabili afwile ukupepelapo pa kuti asonte abaume abafikilepo.
Nga twaishiba ifyo abaume mu cilonganino basontwa, tuleshiba bwino umulimo umupashi wa mushilo ubomba pa kuti basontwe. Kabili tulacetekela sana no kucindika aba bamunyinefwe abasontwa mu cilonganino.—Heb. 13:7, 17.
Bushe inte shibili isho Ukusokolola icipandwa 11 calandapo ni bani?
Ukusokolola 11:3 kulanda pa inte shibili ishikalasesema pa nshiku 1,260. Ili lembo lilanda no kuti iciswango “cikabacimfya no kubepaya.” Lelo pa numa ya “nshiku shitatu na hafu,” ishi inte shibili bakashibusha ku bafwa, ne ci cikapapusha abakalatamba.—Ukus. 11:7, 11.
Bushe ishi inte shibili ni bani? Ifyo ili lembo lyalandapo filatwafwa ukwishiba ishi inte. Ica kubalilapo, ili lembo litweba ukuti ishi inte shibili “miolife ibili kabili e fya kutekapo inyali fibili.” (Ukus. 11:4) Ifi ili ilembo lyalandapo filenga twaibukisha ifyakutekapo inyali ne miolife ibili ifyo ukusesema kwa kwa Sekaria kwalandapo. Ilya imiolife ibili yaleimininako “abasubwa babili,” e kutila Umulashi Serubabele na Shimapepo Mukalamba Yoshua, ‘abaiminine lubali kuli Shikulu we sonde lyonse.’ (Seka. 4:1-3, 14) Ica bubili, ishi inte shibili bashilondolola ukuti shalecita ifishibilo ifyo na Mose na Eliya balecitako.—Linganyeni Ukusokolola 11:5, 6; na Impendwa 16:1-7, 28-35; na 1 Ishamfumu 17:1; 18:41-45.
Bushe finshi ifyo aya Malembo yalandapo ifyapalana? Ilembo limo na limo lilanda pa basubwa aba kwa Lesa abaletungulula abantu ba kwa Lesa mu nshita shayafya isha mesho. Kanshi pa kufikilisha Ukusokolola icipandwa 11, bamunyinefwe abasubwa abaletungulula umulimo wa kushimikila pa nshita ilyo Ubufumu bwa kwa Lesa bwatendeke ukuteka mu 1914, babilile imbila nsuma “ninshi nabafwala insamu” pa myaka itatu na hafu.
Pa mpela ya kushimikila imbila nsuma ninshi nabafwala insamu, aba abasubwa baali kwati babepaya lintu babakakile mu cifungo pa nshita fye iinono, nelyo inshiku shitatu na hafu isha mampalanya. Ilyo aba abasubwa bababikile mu cifungo, abalwani ba kwa Lesa balemona kwati abasubwa tabakatwalilile ukubomba umulimo wabo kabili balisekelele.—Ukus. 11:8-10.
Nga fintu amashiwi ya kusesema yalandile, pa mpela ya nshiku shitatu na hafu, ishi nte shibili balishibushishe ku bafwa. Ilyo Lesa afumishe abasubwa mu cifungo, alibomfeshe Shikulwibo Yesu Kristu ukupeela abatwalilile ukuba ne cishinka umulimo waibela. Mu 1919 nabo baali pabo basontele ukuba “umusha wa cishinka kabili uwashilimuka” uwa kulasakamana abantu ba kwa Lesa mu nshiku sha kulekelesha.—Mat. 24:45-47; Ukus. 11:11, 12.
Ukusokolola 11:1, 2, kwampanya ifi ifyacitike ku nshita ilyo itempele lya ku mupashi likapimwa nelyo ukulingwa. Icipandwa 3 ice buuku lya kwa Malaki cilanda pa kuceeceeta kumo kwine ukwe tempele lya ku mupashi, e lyo ne nshita ya kusangulula. (Mal. 3:1-4) Bushe uyu mulimo wa kuceeceeta no kusangulula, watendeke no kupwa lilali? Watendeke mu 1914 kabili wapwile ku kutendeka kwa 1919. Iyi nshita yapitilepo kuti twatila ni nshiku 1,260 (imyeshi 42) ne nshiku shitatu na hafu isha mampalanya isho Ukusokolola icipandwa 11 kwalandapo.
Tulasekelela pa fyo Yehova ayalwile ifintu pa kuti ‘asangulule abantu abaibela, kabili abapimpa ukubomba imilimo isuma’! (Tito 2:14) Kabili, tulatasha pa fyo abasubwa aba cishinka baletungulula umulimo pali iya nshita yakweshiwa na pa fyo baali inte shibili ishamampalanya. *
^ par. 18 Nga mulefwaya ifyebo na fimbi, moneni Ulupungu lwa kwa Kalinda ulwa July 15, 2013, ibula 22, paragrafu 12.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukubila Imbila Nsuma Mwi Sonde Lyonse
ISONDE LYONSE
IFYALO 240
BAKASABANKANYA 8,220,105
AMAAWALA TWABOMBELE MU MULIMO WA KUSHIMIKILA 1,933,473,727
AMASAMBILILO YA BAIBOLO 9,708,968
MULI ICI CIPANDE
Africa
Ni nshila nshi isho ba Nte babililamo imbila nsuma?
Americas
Cinshi calengele umwanakashi umo ukulasambilila mu mpanga ukubomfya kandulo? Cinshi calenge ukuti imfumu iikali iya bena Ameridian ilelolela ba Nte? Kabili cinshi calengele ukuti uwalecusha ba Nte kale alile?
Asia na Middle East
Takwaba nangu cimo icingalesha bakasabankanya ukubila imbila nsuma, nangu kulemana nelyo ukubekata.
Europe
Umwaume umwina Roma, umufungwa, no mwanakashi uwalefwaya ukuipaya aumfwa bwino imbila nsuma.
Oceania
Utumatebulo twa kubikapo impapulo, utumastandi twamawilo, webu saiti ya jw.org, utu utumavidio tulelenga abantu ukusambilila icine!


text:
IFYO FWE BENA KRISTU TULINGILE UKULAIKALA
Mulepepelako Abena Kristu abo Bacusha
Baibolo yasobele ukuti Satana akulatucusha pa kuti tuleke ukubila imbila nsuma. (Yoh. 15:20; Ukus. 12:17) Kuti twayafwa shani Abena Kristu banensu abo bacusha mu fyalo fimbi? Kuti twabapepelako. Baibolo itila: “Ilyo umulungami apepa ipepo lya kupapaata, ipepo lyakwe lilaba na maka ayengi pantu lilasukwa.”—Yako. 5:16.
Finshi twingapepelapo? Kuti twapepa kuli Yehova ukuti afwe aba bwananyina ukuba abashipa no kubafwa ukukanaba no mwenso. (Esa. 41:10-13) Na kabili kuti twapepelako amabuteko pa kuti tabatuleseshe ukulabomba umulimo wesu uwa kubila imbila nsuma, “pa kuti tuleikala mu mutende kabili mu cibote.”—1 Tim. 2:1, 2.
Ilyo Paulo na Petro balebacusha, Abena Kristu banabo balebapepelako kabili balebalumbula na mashina. (Imil. 12:5; Rom. 15:30, 31) Nangu ca kuti tatwaishiba amashina ya ba bwananyina bonse abo bacusha, kuti twalumbulula ishina lya cilonganino, icalo nelyo icitungu uko bekala.


text:
MUTWE WA PA NKUPIKO | BAMBILI BANA NE BAIKALAPO BYO BEMUKUNZA
Bambili Bana ne Baikalapo byo Bemukunza
Bano bambili pa kunyema, mikono yabo yuba bingi kyongo. Bimenako bano bambili bana ne boba baikalapo bilengela byaamba Baibolo kumvwanyika bingi. Mbili mutanshi utoka, waikelepo wajinga mfumu wakatataka uji na munchinya. Kunyuma ya uno mbili, kwalondejilenga mbili uchila. Kabiji waikelepo wajinga na luusa lwa kufumyapo mutende pano pa ntanda. Wa busatu wajinga mbili ufita, ne waikelepo wajinga na shikelu wa kupiminako mu kuboko kwanji saka abijika pa kukepa kwa kajo mu ntanda. Mbili wa buna ke watokoloka. Waikelepo wajinga na myalo ipayañana ne Lufu. Kilende nakyo kyamulondejilenga kabiji bantu bavula bafwile bingi.—Lumwekesho 6:1-8.
Ba Crystal baambile’mba: “Kimye kitanshi kyo natangile pa bano bambili bana, naumvwine bingi moyo. Namwenetu nobe juba ja kije jibena kwiya. Kino kyandengejile kwakamwa bingi, mambo kechi nenengezhe ne.”
Ba Ed baambile’mba: “Naumvwine bingi bulongo pa kutanga pa bambili bana bajinga na misombelo yapusana pusana. Byo naumvwishishe mwatala kino kimwesho, popo nayukile byo kilumbulula.”
Nanchi mumvwa byonka byaumwinenga ba Crystal ne ba Ed pa bano bambili bana nyi? Byaamba Baibolo pa bano bambili biji mu buku wa Lumwekesho, byayukanyikwa bingi ku bantu bavula. Nanchi mwayuka kuba’mba mwakonsha kufunjilako bintu byavula inge mwaumvwisha kino kimwesho nyi? Mu ñanyi jishinda? Lesa walaya kuba’mba mukekala na lusekelo inge ke mutange ne kufunda byanembwa mu buku wa bungauzhi.—Lumwekesho 1:1-3.
Nangwa kya kuba bantu bavula bachiina bingi byaamba Baibolo pa kino kimwesho kya bambili, pano bino kechi twafwainwa kuchiina ne. Mambo bantu bavula bataana kuba’mba kino kimwesho kikosesha lwitabilo lwabo kabiji kibalengela ne kwikala na luketekelo mu bintu byawama biji kulutwe. Ne anweba mwakonsha kwikala na luno lwitabilo ne luketekelo mu bintu biji kulutwe. Mwane tangai ne mitwe ikwabo yalondelapo.


text:
Bakamboni Bakwe Yehova—Ndiswe Baani?
Tulaswa ku mikowa alimwi a mishobo iinji, ono tulicatene mukwiinga tulasebensela pa cintu comwi. Cinditeewo ncakwaamba ayi, tulisuni kulemeka Yehova, Lesa Baibo ngo yaambawo alimwi Mulengi wa shintu shoonse. Tuleelesha cankusu kwaamba ayi tunookosha Yesu Klistu alimwi cilatukondelesha kwiitwa ayi bene Klistu. Lyobilo lyobilo soonse tulacafwa bantu kwiiya Baibo a sha Bwaami bwakwe Lesa. Mukwiinga tulacita bukamboni pali Yehova Lesa a kwaamba sha Bwaami bwakwe, tuleetwa ayi Bakamboni Bakwe Yehova.
Amushibe lubasu lwesu lwa Intaneti. Amubelenge Baibo pa Intaneti. Amushibe shiinji pali ndiswe a nshotushoma.


text:
AKASÚMO KA BANDU ABAKINDA NDAGILO
Aaaliko umúndu jumo. Ingamú jake Nísíleítolo. Nísíleítolo ali múndu mwegí. Unkasí ingamú jake alijo Balekebajobege. Bo babilli batugalaga palakubo ulunywamú fíjo, baaja bene ítolo. Nísíleítolo atugeele nunkasí kubusiku ubutalí kisíta kuja nu mwana.
Boosa pamopeene na ju unkasí balinkuja bandu balusulumanio fíjo ukukongana nukusíta kukabamo umwana najumo nkatí mbumí bwabo. Nísíleítolo alinkuja múndu gwa kumbuula unkasí ukuti bagelepo ukubeeta ukukongana ni mbapo jabo.
Boosa bo babili balinkuja bandu bakubuuka mbuganga. Bo bunobuno balinkwenda balinkwenda baja kufíka kukisu kimo baja kufíkíla pa kyamení.
Balinkundaluusya kyamení balinkuti: "Unganga gwa kititu alikugu?" Kyamení alikubanangisya kuno unganga aalíko. Boosa pamopeene balinkubuka kukaja ka nganga ujo.
Unganga ujo ingamú jake jo Kikakíle. Kikakíle ali nganga nnúnú fíjo panandi mma nkisu kila. Nísíleítolo alinkujoba syosa isí síntwele kula kunganga. Unganga Kikakíle alinkuja múndu gwa kubalondela unkota.
Bagoníle pakaja pa nganga bo bikunwa unkota kubusiku butatu. Unganga aabapeele indagilo si nyingi fíjo. Ababulíle atíle: -Linga unkííkulu ali nu lwanda somma ukulya amafúmbi, ulukuma ni iswi imbelele.
Kangi linga umwana ateeíigwe somma ukunnangisya nkyení mbandu. -Gwe nkíkulu gunjabilege undumego ikijabo ikinywamú fíjo. Po papo balinkwepukapo pakaja panganga nu kubuka kumyabo.
Bo bafíkíle kumyabo balinkukumbuka indagilo isya nganga nu kusíbomba syoosa kisíta kusobapo mpaka unkasí akabíle ulwanda nu kuteela umwana undumyana. Balinkuja bandu balusekeko ulunywamú fíjo kangi balinkwenda nu kwibwa indagilo syosa isya nganga.
Bakumbwikepo nandi ítolo syene isya kusíta kulya amafúmbi. Umwana akulilepo mpaka afíkíle ukwafula. Kunongwa jalusekelo ulu baali nalo balibwibwe syosa, balinkukinda indagilo syosa isya jula unganga.
Balinkuketesya umwana nkyení mbandu. Ukukonganga ni ndagilo sya nganga Kikakíle ukuti basílamisye. Umwana akeendaga, ifyinja fílinkukinda ifyinja ntandatu kupala nu kujoba kangi nukwenda.
Po balyandíle ulusulumanio ulunywamu fíjo. Po balinkunyomoka nu kubuka kunganga Kikakíle kangi. Unganga kikakíle ababulíle atíle: "Mwilamwisye indagilo syangu. Umwaninu akabagila ukwenda kangi atikwísa kujoba siku.
Kangi lolí mgomokege kukaja kinu une ne mma ukubambulukisya umwaninu papo munyílemwe fíjo. Po papo Nísileítolo alinkugomoka ukubuka kukaja kake na junkasí. Umwanabo kubusiku ubupímba ítolo alinkufwa.
Balinkulila fíjo kunongwa ja kusyila umwanabo jumojwene ntiga. Balinkugona fífyinja ifíngí kisíta kuja nu mwana kangi. Syo síísi mpaka lilino abakíkulu bingi abakinyakyusa basikulya amafumbi linga balininyanda. Kangi bikubajabila abalume baabo ifíjabo ifínywamú, kunongwa ijo ija ndagilo sya baganga.


text:
Ifyakwipusha Ifipushiwa Makosa Pali Bamboni sha BaYawe
IFYAKWIPUSHA IFIPUSHIWA MAKOSA
Kani Bamboni sha BaYawe Balisumine ati Ukupempela Kwabo Lukoso Ekwa Cine?
Kani baYesu baalilabile ati kuli imilyango iingi iitangilila ku kupuluka?
IFYAKWIPUSHA IFIPUSHIWA MAKOSA
Kani Bamboni sha BaYawe Balisumine ati Ukupempela Kwabo Lukoso Ekwa Cine?
Kani baYesu baalilabile ati kuli imilyango iingi iitangilila ku kupuluka?
Vidyo: Ifi Bamboni sha BaYawe Bapeelako Impese ku Milimo Yabo
Boneni ifi ukofwako kucitwa mu calo conse.
Vidyo: Kampeni ya Kutulisha kwa mu Calo Conse Ukwa Bamboni sha BaYawe
Boneni umulandu bapoosela impindi iikulu ne mulandu bacitile’fyo ku milaka iingi.
Ifitusuminemo
Kani Bamboni sha BaYawe Balicetekele Muli BaYesu?
Ishibeni umulandu abaKlistu bacine belelwe ukusuminina muli baYesu.
Kani Bamboni sha BaYawe Balisumine ati Ukupempela Kwabo Lukoso Ekwa Cine?
Kani baYesu baalilabile ati kuli imilyango iingi iitangilila ku kupuluka?
Kani Bamboni sha BaYawe Balabona Ati Bakapuluka Benka?
Baibolo ilabuulishisha abakakwata ishuko lya kupuluka..
Kani Bamboni sha BaYawe Balicindikile Amapempelo Ambi?
Ishibeni fyefyo umucinshi wishibisha abaKlistu bacine.
Mba Nindo Bamboni sha BaYawe Tabasumininapo Ukubikwamo Imilopa?
Kuli ifingi ifi abantu abengi balabila pali Bamboni sha BaYawe ne kubikwamo imilopa. Ishibeni ifya cine pali fwebo pali uno umupunda.
Kani Bamboni sha BaYawe Balisumine Ati Icalo Calilengelwe mu Nshiku 6
Kani mulishi ati icisambisho ca kweba’ti icalo calilengelwe mu nshiku 6 cilipusene na fyefyo Baibolo ilabila?
Kani Bamboni Sha baYawe Balisumine mu Kulayana kwa Kale?
Kani icipusha cimo ica mu Baibolo cililekele ukupyunga? Boneni ifi mungabwenamo mu malyashi aacindeme ne kufunda kwa kofwako ifili mu malembo aciebeya
Mba Nindo Bamboni sha BaYawe Tabapyungishishapo Umutaliko Ili Balukupempela?
Nangaba’ti Bamboni sha baYawe baKlistu, tabapyungishapo umutaliko ili balukupempela. Mba nindo?
Ukwanshika
Kani ni Wisa Mulandu Wakupyungishisha Ishina lya Kweba’ti Bamboni Sha BaYawe?
Ishibeni ukwafumine ishina.
Kani Nibani Batatikile Ukupempela Kwa Bamboni Sha BaYawe?
Pendeni umulandu Charles Taze Russell tabelelepo pali babo abatatikile ukupempela kwesu.
Kani Bamboni sha baYawe Indalama Bapyungisha Shilafuma Kwisa?
Ishibeni icilengeshe umulimo wakutulisha ukwenda bwino mu calo conse nangaba ati tabalombaishapo umutuulo neli ukupeela ica pe kumi.
Kani Bamboni sha BaYawe Balapoka Ifya pe Kumi?
Kani Bamboni sha baYawe balibabuulile indalama belelwe ukupeela?
Kani Bamboni sha BaYawe Balikwete Intangishi Ishilipilwa?
Kani muli Bamboni muli intangishi? Nibani abanshikilwe ukuba abapyungishi?
Kani Bamboni sha BaYawe Balikwete Abanakashi Abatulisha?
Kani ni wisa umulimo abanakashi bapyungako mu mulimo wa kutulisha uwa Bamboni sha baYawe uupyungwa mu calo conse?
Kani Amakelesha ya Bamboni sha BaYawe Alyanshikilwe Shani?
Ishibeni inshila tupokelelamo ukutangililwa ne mafunde
Ifi Mungaba Bamboni
Kani abafumine mukupempela kwenu mulabapata?
Shimbi impindi cingelelwa ukutamfya umuntu kabili ukucita ifyo kungamofwako ukubwelela kwi kelesha.
Ukutulisha
Kani Nindo Bamboni sha BaYawe Batulishisha ku Maŋada Onse?
Ishibeni umulandu baYesu babuulile abasambile babo ukupyunga uyu umulimo.
Kani Bamboni sha baYawe balatulisha ku maŋanda onse pakweba ati bakapuluke?
Sambilileni ifi twishi pa kupuluka na fyefyo tungapuluka.
Nindo Bamboni sha BaYawe Batulishisha ku Bantu Abakwete uku Bapempela?
Cindo icitulengesha ukulukutulisha ku bantu abakwete uku bapempela?
Kani Isambililo lya Baibolo Cindo?
Boneni ifyasuko pa lwe sambililo lya Baibolo ilya pa lukoso.
Kani Bamboni sha BaYawe Balapyungako Umulimo wa Bumishonali?
Kani nibani bapyungako umulimo wa bumishonali, kabili nindo bapyungila? Kani kuliko abo basambisha ifyakupyunga uyu umulimo?
Kani Bamboni sha BaYawe Balikwete Abanakashi Abatulisha?
Kani ni wisa umulimo abanakashi bapyungako mu mulimo wa kutulisha uwa Bamboni sha baYawe uupyungwa mu calo conse?
Ukubungana ne Kupempela
Mba Nindo Tamwitilapo Umu Mubunganina ati Icalici?
Ishibeni ifi ishina lyakweba ati “Umulenda wa Bufumu uwa Bamboni sha BaYawe” wabeleko ne mulandu tulipyungishisha.
Mba Nindo Bamboni sha BaYawe Tabapyungishishapo Umutaliko Ili Balukupempela?
Nangaba’ti Bamboni sha baYawe baKlistu, tabapyungishapo umutaliko ili balukupempela. Mba nindo?
Ifi Abantu Babona Baibolo
Kani Bamboni Sha baYawe Balisumine mu Kulayana kwa Kale?
Kani icipusha cimo ica mu Baibolo cililekele ukupyunga? Boneni ifi mungabwenamo mu malyashi aacindeme ne kufunda kwa kofwako ifili mu malembo aciebeya
Amekalilo ne fya Mapolitiki
Mba Nindo Bamboni sha BaYawe Tabalwilako Inkondo?
Bamboni sha BaYawe balishibikilwe icalo conse ati balakaana ukulwako inkondo. Ishibeni umulandu tukaanina ukulwilako inkondo.
Kani Bamboni sha BaYawe Balofweleshako Ili Kwaba Ifyakukatasha?
Ishibeni ifitucita ili kwaba ifyakukatasha kuli baabo tupempela nabo na babo abatatupempelapo nabo.
Ubwikashi bwa Palwesu na mu Cisoolo
Kani Bamboni sha BaYawe Balasumina Ukupyungisha Imiyanda?
abantu bambi balalanguluka ati Bamboni sha BaYawe balakaana ukupola ukupyungisha imiyanda. Kani fya cine ifyo?
Mba Nindo Bamboni sha BaYawe Tabasumininapo Ukubikwamo Imilopa?
Kuli ifingi ifi abantu abengi balabila pali Bamboni sha BaYawe ne kubikwamo imilopa. Ishibeni ifya cine pali fwebo pali uno umupunda.
Kani Bamboni sha BaYawe Balakaanya Amavidyo, Amabuuku, Neli Inyimbo Shimbi?
Nifisa ifingofwako umuKlistu ukusalululapo bwino ifyakulisangalashishamo?
Ifyakutantaka ne Kusefya
Mba Nindo Bamboni sha BaYawe Tabasefeshapo Icilishimishi?
Abantu abengi balasefya Icilishimishi nangaba ati balishi ifi yatatikile. Ishibeni umulandu Bamboni sha BaYawe tabasefesheko.
Mba Nindo Bamboni sha BaYawe Tabasefeshako Isita?
Abantu abengi balabona ati Isita kusefya kwa buKlistu. Mba nindo Bamboni sha BaYawe tabasefeshako?
Kani Bamboni sha BaYawe Nibani?
Kani Bamboni sha BaYawe BaKlistu?
Mwane ishibeni umulandu tupusanineko ku bantu bambi abalabila ati baKlistu.
Kani Bamboni sha BaYawe Kupempela Ukufumine Ku America?
Ishibeni ifintu 4 pa kwanshika kwesu ukwa mu calo conse.
Kani Bamboni sha BaYawe kupempela ukwensu?
Linganyeni ifintu fibili fyefyo abantu balabila pa kupempela ukwensu kuli bucine pali Bamboni sha baYawe.


text:
Musakutemwa kutanga uno mutwe mu %% nyi?
Fundai Yehoba byo apulwishe bena Isalela, bajinga pakachi aku nzhita ya bena Ijipita ibapupijilenga aku Kalunga ka Mema Kachila. Tangai kipikichala kyalumbulula jishimikila ja mu Baibolo pa intaneti nangwa kyo mwapulinta mu musango wa PDF.
Samisonyi waubile bintu bya kukumya byo ajinga mutonyi mu Isalela. Mupashi Wazhila wa Yehoba wamukwashishe byepi? Mwakonsha kutambula byepi mupashi wazhila wa Lesa?
Samwela wamwenenga bintu byatama pa nzubo ya Lesa byaubilenga bañanga. Ñanyi bintu byamukwashishe kufuukulapo kwingijila Yehoba nangwa kya kuba bakwabo baubilenga byatama?
Nanchi kine wasatukijile Mosesa ne Alona inyi, inyi muntu mukwabo?
Tumai Musabilo
Tumai Musabilo
BIPIKICHALA BIBENA KULUMBULULA JISHIMIKILA JA MU BAIBOLO
Kikaonde
Yehoba Wapulusha Bena Isalela
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/502014166/univ/art/502014166_univ_sqr_xl.jpg


text:
INDONESIA
Twali Kwi Koli Lya Bena Japan
Mu kutampa kwa mwaka wa 1942, abashilika ba ku Japan balipitile mu Indonesia na cimotoka cabo icikalamba kabili balisanshile abekala calo. Bamunyinefwe abengi balebapatikisha ukubomba incito ishakosa pamo nga ukupanga imisebo e lyo no kushiika ifilindi. Abalekaana ukutungilila inkondo balebakaka mu fifungo umwali ifiko sana no kubacusha nga nshi ica kuti bamunyinefwe batatu balifwilile mu cifungo.
Nkashi Johanna Harp umwina Netherlands uwaleikala ku kamushi aka kutali akali pa mpili sha ku East Java alefisama pa kushimikila pa myaka ibili. Apo ena na bana bakwe tababakakile, balikwete ubuntungwa bwa kupilibula ibuuku ilyakwete umutwe uwaleti Salvation e lyo na Ulupungu lwa kwa Kalinda ulwa mu ciNgeleshi ukulupilibwila mu ciDutch. * Lyena nga bapilibula, baletumina aba bwananyina mu Java monse.
Ba Nte abashali mu fifungo balitwalilile ukukumana mu mabumba ayanono e lyo kabili bali abacenjela pa kulashimikila. Ba Josephine Elias batile(abo baleita ukuti ba Tan), “Lyonse ilyo naleya mu kushimikila abantu imbila nsuma nali uwacenjela. Pa kushimikila abantu pa mayanda yabo, nalesenda akabokoshi ka cangalo ico beta ukuti chess pa kuti abantu balemona fye ukuti naleya mukuteya ici cangalo.” Ba Felix na bena mwabo ba Bola balecita kwati baleshitisha isopo pa kushimikila ku ng’anda ne ng’anda. Ba Felix batile, “Lyonse nga tulebila imbila nsuma, inengu sha kabungwe ka bakapokola ba ku Japan ako baleita ukuti Kempeitai shaletukonka konse uko twaya. Pa kuti betutunganya, twalemonana na basambi ba Baibolo pa nshita ishalekanalekana. Abasambi 6 pa bo twalesambilisha balilundulwike ica kuti no kubatishiwa balibatishiwe nangu ca kuti pali iyi nshita kwali inkondo.
Ifimfulunganya mu Jakarta
Nangu ca kuti aba bwananyina balishipikishe amafya ilyo kwali inkondo, kwali ubwesho na bumbi ubukalamba ubo bakwete. Aba mu buteko bwa Japan balyebele bonse abafumine ku fyalo fimbi (ukubikako na bo abafyashi babo baali bena China na bena Indonesia) ukuti balingile ukulembesha no kukopwa reji iya kulanga ukuti umuntu nalapa ukulabombela e lyo no kuba uwa cishinka ku buteko bwa bena Japan. Bamunyina abengi tabaishibe nga ca kuti nabo bene balingile ukulembeshako.
Ba Felix Tan balondolwele ukuti: “Aba bwananyina mu Jakarta baletukoselesha ukukaana ukukopwa amareji. Lelo twalipwishe aba mu buteko nga kutila kuti twayalulako amashiwi yamo pali reji. Mu nshita ya kulemba ukuti ‘nalapa ukulatungilila abashilika ba calo ca Japan,’ tulembepo ukuti ‘nasumina ukulanakila’ abashilika ba ku calo ca Japan. Aba mu buteko balitusuminishe, e fyo twakopelwe na mareji. Ilyo aba bwananyina mu Jakarta baumfwile ukuti twalikopwa amareji, batendeke ukutwita ati abasangu kabili balilekele no kulanshanya na ifwe.”
Ku ca bulanda, bamunyinefwe abakoselepo sana mu Jakarta, balibekete kabili tabatwalilile ukuba ne cishinka. Munyinefwe umo uwatwalilile ne cishinka balimwikete no ku mukaka mu cifungo pamo na ba André Elias. Ba André batile, “Nalilanshenye nankwe pa kukopwa reji no kumwafwa ukumfwikisha umo fyonse ifyo twacitile fyalolele. Aliicefeshe no kulomba ubwelelo pa fyo alekele ukulanshanya na ifwe. Lyena twalitwalilile ukulanshanya no kukoseleshanya. Ku ca bulanda, uyu munyinane alifwile pa mulandu wa mikalile ububi mu cifungo.”
Merdeka (Ubuntungwa)
Ilyo inkondo yapwile mu 1945 aba bwananyina balefwaisha ukutwalilila ukubila imbila nsuma. Munyina umo uo bakakile no kucusha sana mu cifungo pa myaka iingi, alembele aba ku musambo wa Australia ukuti: “Balinkaka mu cifungo pa myaka ine, lelo nalitwalilila ne cishinka. Nangu mpite mu mafya ya musango nshi, nshalaba aba bwananyina. Napapata ntumineniko ifitabo.”
Impapulo isho balefwaisha shalifikile mu calo. Pa kubalilapo shali fye ishinono, lyena balipokelele ishingi. Ibumba lya bakasabankanya 10 mu Jakarta balitendeke ukupilibwila impapulo mu ciIndonesian.
Pa 7 August 1945, intungulushi sha mu kabungwe ka fikansa fya calo umwali abantu abalelwila ubuntungwa bwa calo ca Indonesia, shalibilishe ukuti icalo ca Indonesia caleka ukulatekwa na bena Netherlands. Ici calengele ukuti abena Indonesia balwishe imitekele ya bena Netherlands pa myaka ine. Abantu abengi nga nshi balifwile mu calo kabili abantu ukucila pa mamilioni 7 tabakwete amayanda.
Pa myaka yonse ilyo mu calo mwali ifimfulunganya aba bwananyina balitwalilile fye ukulabila imbila nsuma ku ng’anda ne ng’anda. Ba Josephine Elias batile, “Abaletungilila aka kabungwe akalelwila ubuntungwa, baletupatikisha ukulapunda ati, ‘Merdeka,’ icalola mu kuti ‘Ubuntungwa.’ Lelo twalibebele ukuti tatuibika mu fikansa fya calo.” Mu 1949, ubuteko bwa bena Netherlands bwalibweseeshe amaka ku bene ba calo kabili batendeke ukulaita ici calo ati Republic of the United States of Indonesia (pali ino nshita ni Republic of Indonesia). *
Ilyo umwaka wa 1950 walefika ninshi aba bwananyina mu Indonesia balishipikisha amafya pa myaka nalimo 10. Na lyo line, kwali umulimo uukalamba uo baali no kubomba. Bushe baali no kucita shani pa kuti babile imbila nsuma ku mamilioni ya bena Indonesia? Abantu kuti bamona kwati uyu mulimo te kuti ubombwe! Lelo aba bwananyina balikwete icitetekelo kabili balitwalilile ukulabila no kucetekela ukuti Yehova aali no ‘kutuma ababomfi mu mulimo wakwe uwa kulobolola.’ (Mat. 9:38) Ifi fine e fyo Yehova acitile.


text:
Ifikomo fya Nsambu ne Milimo ya Balesendamo Ulubali (Participants’ Bill of Rights and Responsibilities) fyalembelwe mu Chisungu mu mwaka wa 2003. Fyapitulwikwemo mu mwaka wa 2007. Fyalipilibulwa ukutwalwa mu mitundu iingi nganshi, pamo ngefyo itantikwe pesamba. Ngacakuti mwasala ukusendamo ulubali mu masambililo ya HIV Vaccine Trials Network (HVTN), mukapeelwa icipepala ca ifi fikomo mu mutundu umo pali iyi itantikwe, ukulingana nobufwayo bwenu. Amashiwi ya cipepala cintu mwapokelela limbi kuti yapusanako na mashiwi ayali pesamba.
Isambu mukwete
Nga mwasumina ukupoka umuti uwakucingilila ukufuma ku kabungwe ka HVTN, namukwata insambu ishi:
- Ukwishiba fyonse, pa fingalubana nagula ifi nga bomba bwino kuli imwe munshila ishilishonse. Mwakula ishibishiwa nga kwabako ifya chinja panshita mulenwa umuti.
- Ukukana ukupoka umuti, nangula ukuleka ukupoka umuti panshita iyili yonse. Kuti mwakana nokupoka umuti umbi uwakukonkanyapo uwo benga mwebapo. Tekuti mupokwe insambu mukwete iyi lelandwapo muli ici cipepala nga mwakana uku poka umuti nagu mwalekafye.
- Ukukana kwata akapatulula pa shinta yakulapela umuti. Ifyabufwayo bwenu, ifyo mwasuminamo nentambi shenu file cindikwa kubakulamupela muti.
- Uko bengamituma pakuya lanshanya pafya bulwele, uko mwingapoka ubwafwilisho, elyo no kulanda pafyaku ichingilila kubulwele bwa HIV.
- Ukwa kumituma pakuya lanshanya pafya bulwele, uko mwinga poka ubwafwilisho, no kwa kupoka umuti wa malwele munga kwata panshita yakuchingililwa ku bulwele bwa HIV.
- Ubwafwilisho ukulingana nokupelwa kwa miti/nangula amafya ya mikalile yamuchalo, atemwa akapatulula. Mukusuminisha kwenu, kuti twa landako na bantu mwasonta ukuti tu ba londolwele pa lwaku nwa umuti kwenu.
- Ifyakundapwa ifilonda nga mwacenekwa, nangu pakucenekwa ukuli konse ukwinga citika panshita mulenwa umuti, atemwa pamusango uuli onse uwakucenekwa uwa londololwa mucipepala cakusuminishanya. Eposhili indalama shakulipilila pakundapa ukucenkwa. Elyo pali nakabungwe aka lemona pa mafya yamusango uyu. Nga tamusekelemo, kuti mwaipusha. Panshita shimo indalama shilacepa, elyo kulaba ukufyailikisha pabamona pafya ndalama, elyo te lyonse indalama shinga moneka. Mukwayi nga mulinamepusho, kuti mwaipusa ku kabungwe aka mona pamafya yamusango uyu.
- Ukupimisha kwakulwala ubulwele bwa HIV ukwachishinka kabili ukwabula ukulipila panshita muli mu kababungwe. Panshita mukalapoka umuti wakucingilila ubulwele, nga bamisanga no bulwele bwa HIV pa mulandu wakunwa umuti waku muchingilila, kuti mwakonkanyapo ukuya kucipatala ukulapimisha mpaka bamyebe ukutila tamukwete ubulwele mumubili.
- Ukuba uwacitetekelo panshita yakulapoka umuti. Icipanda icilemona palifyonse ifi cikamipela ifilefwaika fyonse.
- Ukusunga inkama. Fyonse ifyo mulelanshanya ne filelembwa pa fyo mule nwa umuti, fika sabankanishiwafye ukulingana nefilefwaikwafye mumibombele yakupela umuti ukulingana namafunde. Mukwai kuti bamona pe pepala lyamafunde yakusuminishanya.
- Ukupelwa icitupa icilelanga ukutila mwalisumina ukupoka umuti mucipanda ici. Pacitupa pakaba numbala ya lamya yenu/ nangu ukwikala umuntu uwinga tweba pali imwe.
- Ukusunga insambu mukwete. Pakusumina ukupoka umuti, tamule lufya insambu shenu.
- Bakamyeba nga balimipela efyo batila placebo nangu umuti wankucingilila inga inshita yafika iyakupwisha ukupoka umuti.
- Mufwile mwayishiba ifyo ifintu fileyenda pa lyashi lya kupoka umuti no kupimisha, elyo ne nshita bakapela ifyo basangile, nefyo mwingaya ipusha pafyo basangile pakupimisha.
Ifyo mufwile ukucita
Mwe basumine ukupoka umuti wa kumi cingilila, ifyo mufwile ukucita ukukonka namafunde ya kabungwe ka HVTN nifi:
- Mubelenge elyo nokunfwikisha ukukonka nefyo icipapela cilanda pa kusuminishanya pa fya miti ukukonka nefyo akabungwe kalefwaya mukonke. Nga pali amepusho mukwete, mukwayi kuti mwaipusha pali ino nshita nangu lilya mwakwata amepusho kumpela ya nshinku ishikonkelepo.
- Mukwayi mufwile mwasalapo ifyo mulefwaya, nga kusimana nangu ukukanasumina ukukonka nefyo basosa ukonka nefinga ba bwino nanga ukukana ba bwino pa fya miti. Cintu icikalamba sana ukwishiba efyo akabungwe aka kalefwaya ukubomba na bantu abale myafya. Ababomba mukabungwe aka kuti bamwafilisha nga pali ifyo mulefwaya. Kuti mwalanshanya na bantu bambi abo mwacetekela pakuti mwishibe ifyo mwalasalapo ukukonka ne lyashi ilyakupoka umuti wakucingilila.
- Nga mwakwata ubwafya bwa kumisalululwa, ishibisheni ababombela mukabungwe akalemona pakupela imitii mukwangufyanya.
- Lilya mulipamuti, takuli ukupela umulopa wenu, nangu ifipande ifilifyonse ifya mumubili wenu.
- Pakupimisha HIV, muleya fye kukabungwe akalemona pakupela imiti iyi. Nga mwafya ukuya pimisha kumbi, ebeni ababombela kuka bungwe ako mulepokela umuti.
- Nga kuti mwaimita, cingilileni ukwimita mukubomfya imisango lesha ukwimita. Lanshanyeni nababomba kukabungwe pafya ku icingilila ukwimita.
- Takuli kupuswa panshita iyakumonana na babomba kukabungwe akapela imitii. Nga mulefwaya ukucinja inshita, lanshanyeni nababomfi ba mukabungwe kapela imiti.
- Cindikeni bonse ababombela akabungwe akamona pa fya miti.
- Takulikusosa kuli onse pali imwe nangu abalibonse abasumina ukupoka umuti.
- Takulikufisa ifili fyonse ifileyikatilila noku poka kwa muti ku babombela nakabungwe akalemona pa fya kupela imitii. Soseni fyonse, ifilecinja pa bumi bwenu no ko mwikala.
- Konkeni fyonse ifyo balemyeba ababomba nakabungwe mupokela umuti. Bombeleni pamo nababomfi muku sunga bwino ubumi nbwenu nokuichingilila ilyo mulenwa umuti.
- Ebeni ababomba kukabungwe aka mona pakupela imiti nga tekuti mukonkanyepo ukupoka umuti nangu mwasala ukuleka.


text:
Pa Kibiji, October 16
Itambwilainga anwe bene na bene.—Loma 15:7.
Pa kuba’mba mukwashe bakwenu kukasuluka mu kipwilo, mwafwainwa kwiipuzha amba: ‘Inge najinga mu kyalo kingi, nafwainwa kukeba’mba bantu bammonenga byepi?’ (Mat. 7:12) Tekenyainga bantu babena kupimpula bwikalo bwabo pa kuba’mba bekalenga byonka bikala bantu bo bataana mu kyalo mo baiya. Patanshi, kechi twakonsha kuyuka byo babena kulanguluka nangwa byo bekala ne. Kechi twafwainwa kuketekela’mba bakalondelanga kisho kyetu ne, twafwainwa kwikalanga nabo kwesakana na byonka byo baji. Inge twayuka kyalo ko bafuma ne kisho kyabo, kiketukwasha kupwanañana nabo. Pa kupopwela kwa kisemi, twakonsha kukebakeba bishinka pa bisho bya bantu bafuma mu byalo bingi baji mu kipwilo kyetu ne mu nyaunda. Kintu kikwabo kyakonsha kwitukwasha kupwanañana na bantu bafuma mu byalo bingi ke kwibetako ku kajo ku nzubo yetu. Byo kiji kuba’mba Yehoba “washinkwila bisaka bya bantu kibelo kya lwitabilo,” ne atweba twafwainwa kushinkwila bibelo “bakwetu ba mu lwitabilo.”—Byu. 14:27; Nga. 6:10; Yoba 31:32. w16.10 1:15, 16
Pa Kisatu, October 17
Vulukainga muntu wachinchikile pa kulengululwa ku bandengamambo.—Hebe. 12:3.
Paulo byo apwishishe kutongaula banabalume ne banabakazhi bapusana pusana bajinga na lwitabilo, waambile pa wakila bonse, Nkambo yetu, Yesu Kilishitu. Pa Bahebelu 12:2 paamba’mba: “Na mambo a lusekelo lo bamutujile kulutwe, wachinchikile pa kichi kya lumanamo, kabiji kechi wateleko muchima ku bumvu ne, kabiji aye waikala ku kilujo kya jitanda ja Lesa.” Kine, twafwainwa ‘kuvulukanga’ lwitabilo lwa kwa Yesu kimye kyo apichilenga mu meseko akatampe. Byonka byaubile Yesu, bena Kilishitu batanshi bo baipayile na mambo a lwitabilo lwabo, nabiji mwana wa bwanga aye Antipasa bakaine kusankilapo bukishinka bwabo. (Lum. 2:13) Bano bena Kilishitu batambula kala mfweto yabo ya bumi bwa mwiulu, kupusanako na bakwabo bakalume ba Lesa bajingako kala abo saka bakyangye kwikalako, bajinga na luketekelo lwa kwikala na bumi pano pa ntanda. (Hebe. 11:35) Bufumu byo bwatatwile kulama mu 1914, bano bashingwa ba kishinka bafwile basangwilwe ne kwikala bilengwa bya mupashi mwiulu ne kulama bantu pamo ne Yesu.—Lum. 20:4. w16.10 3:12
Pa Kina, October 18
Pa juba pa juba saka mwitundaika anwe bene na bene.—Hebe. 3:13.
Bansemi bamo kechi batundaika baana babo ne, mambo a kuba’mba bansemi babo nabo kechi bebatundaikanga ne. Bamingilo bavula bejizhanya’mba kechi bebatundaika ku bakulumpe babo ba nkito ne. Mu kutundaika muntu mwavwangwa ne kumusanchila pa bintu byo auba bulongo. Twakonsha kutundaika bakwetu kupichila mu kwibabuula’mba baji na byubilo byawama nangwa kwamba byambo ‘bitekenesha aba balefulwa.’ (1 Tesa. 5:14, tubyambo twa munshi.) Kyambo kya Kingiliki kyatuntululwa’mba “lutundaiko” kilumbulula “kwinyemena.” Kimye kyo twingijila pamo na balongo ne banyenga, ke kimye kyawama kya kwamba byambo bya kwibatundaika. (Sapwi. 4:9, 10) Nanchi bakwetu bayuka ene mambo o twibatemenwa ne kwibasanchila nyi? Saka tukyangye kukumbula buno bwipuzho, patanshi twafwainwa kulanguluka pa bino byambo bya maana bya kuba’mba: “Byambo byaambiwa pa kimye kyafwainwa, byawama bingi!”—Maana 15:23. w16.11 1:3-5


text:
BYAMBAPO BAIBOLO
Musalaba
Bantu bavula balanguluka’mba musalaba ko kayukilo ka bwina Kilishitu. Bino kechi bantu bonse bavwala musalaba nangwa kubika mu mazubo ne mu machechi abo ne.
Nanchi Yesu bamwipaijile pa musalaba nyi?
BYAMBA BANTU
Bena Loma baipayijile Yesu pa musalaba ye balengele na bichi bibiji.
BYAMBA BAIBOLO
Yesu pa kumwipaya ‘bamukobekele pa kichi.’ (Byubilo 5:30) Byambo byaingijishe banembi ba Baibolo bilumbulula lufu lwa kwa Yesu kuba’mba, bamwipayijile pa kichi kimo, kechi bibiji ne. Kyambo kya Kingiliki kya stau·rosʹ, kwesakana na buku wa Crucifixion in Antiquity, kilumbulula “kichi kya mulumbulumbu. Kechi kiji nobe ‘musalaba’” ne. Kyambo kya xyʹlon, kyo baingijisha pa Byubilo 5:30, kilumbulula kichi kyaoloka kya mulumbulumbu bena Loma po baipayilanga bo bamonanga’mba bafingwa.” *
Baibolo walumbulula ne jishinda jo baingijishe pa kwipaya Yesu kwesakana na mizhilo ya bena Isalela. Muzhilo waambile’mba: “Umvwe muntu walenga mambo a kumwipayilapo kabiji bamwipaya, ne anweba mwamukobeka pa kichi, . . . mambo muntu ye bakobeka pa kichi ye wafingwa kwi Lesa.” (Mpitulukilo ya mu Mizhilo 21:22, 23) Mutumwa Paulo wanembele pa uno muzhilo amba Yesu wialwile “ke wafingwa, mambo kyanembwa’mba: ‘Muntu yense ye bakobeka pa kichi [xyʹlon] wafingwa.’” (Ngalatiya 3:13) Byanembele Paulo bimwesha’mba Yesu bamwipayijile pa kichi.
“Bamwipayile kupichila mu kumupopa pa kichi.”—Byubilo 10:39.
Nanchi baana ba bwanga ba kwa Yesu baingijishanga musalaba pa kupopwela Lesa nangwa kwikala kayukilo ka bwina Kilishitu nyi?
BYAMBA BAIBOLO
Baibolo kechi waambapo kuba’mba bena Kilishitu batanshi baingijishanga musalaba kwikala kayukilo ka bwina Kilishitu ne. Baingijishanga musalaba ke bena Loma bajingako kala pa kupopwela balesa babo. Byo papichile myaka nobe 300 kufuma pafwijile Yesu, Mfumu wa bena Loma aye Constantine walengele mbandela ya musalaba. Ino mbandela yajinga kayukilo ka bashilikale banji. Kabiji panyuma ya bino, bantu po po batendekele kwingijisha musalaba mu kipwilo ne kwamba’mba ko kayukilo ka bena “Kilishitu.”
Bantu babulanga kupopwela Lesa bo baingijishanga musalaba pa kupopwela balesa ba bubela, nanchi baana ba bwanga ba kwa Yesu bafwainwe kwingijishanga musalaba pa kupopwela Lesa wa kine nyi? Ine, mambo bayukile’mba Lesa kechi waswishishe kwilengela “kipashañano kya kusonga kya mutundu yense,” ne “kupopwela bankishi” ne. (Mpitulukilo ya mu Mizhilo 4:15-19; 1 Kolinda 10:14) Kechi twakonsha kumona Lesa ne, mambo “Lesa Mupashi.” Onkao mambo, bena Kilishitu bakala kechi baingijishanga bipashañano pa kuba’mba bafwenye kwipi ne Lesa ne. Pano bino, mupashi wazhila wibatangijilanga kumupopwela “na mupashi” ne na “bukine” kwesakana na kyaswa muchima wa Lesa mu Binembelo.—Yoano 4:24.
“Bapopweshi ba kine kyo bakapopwelanga Batata na mupashi ne na bukine.”—Yoano 4:23.
Bena Kilishitu bafwainwa kumwesha byepi amba banemeka Yesu Kilishitu?
BYAMBA BANTU
Buku wa New Catholic Encyclopedia waamba’mba “Lupulukilo kyo kintu kyo twafwainwa kunemeka mu bumi bwetu bonse, kabiji twafwainwa kwilunemeka bingi. . . . Yense uvwala kipashañano, ko kuba’mba wavwala muntu uji pa kipashañano.”
BYAMBA BAIBOLO
Bena Kilishitu bonse bafwainwa kunemeka Yesu, mambo lufu lwanji lo lwalengela amba mambo abo alekelwe, kabiji kibalengela kusolomoka Lesa kabiji luno lufu lukebalengela kwikala na bumi bwa myaka ne myaka. (Yoano 3:16; Bahebelu 10:19-22) Bino kechi bebakambizha’mba pa kumwesha mushingi bafwainwa kuvwala musalaba paji Yesu nangwa kwibepekezha kuba’mba baitabila mwi aye ne. Mambo “lwitabilo lwabula mingilo, nalo lwafwa.” (Yakoba 2:17) Bena Kilishitu bafwainwa kwitabila mwi Yesu. Bakonsha kuba byepi bino?
Baibolo waamba’mba, “butemwe bwa Kilishitu bo bwitulengela kwingila, mambo twalanguluka bino amba, muntu umo wafwijile bantu bonse . . . kuba’mba aba baji na bumi babule kwikelanga mwayila bikeba michima yabo, kana kwikela mwayila bikeba yewa wibafwijile kabiji ye basangwile.” (2 Kolinda 5:14, 15) Butemwa bwa Kilishitu bulengela bena Kilishitu kupimpula bwikalo bwabo ne kuba byaubanga Yesu. Inge ke bobe bino, bamwesha’mba banemeka bingi Yesu kwakubula kwingijisha kimpashañano kiji kyonse.
“Mambo kino kyo kyaswa muchima wa Batata, kuba’mba yense wayuka Mwana ne kumwitabila, akekale na bumi bwa myaka ne myaka.”—Yoano 6:40.
^ jifu. 8 Buku wanembele ba Ethelbert W wa kuba’mba A Critical Lexicon and Concordance to the English and Greek New Testament. Bullinger mapa 818-819.


text:
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA | KULUMBAISHA 74-78
Amwiibaluke Yehova Nshaacita
Kuyeeyawo pashintu shibotu Yehova nshaakacita ncintu ciyandika abuumbi
74:16; 77:6, 11, 12
Kuyeeyawo kulatucafwa kunjisha mumoyo nshotwabelenga muMaswi akwe Lesa alimwi akwaamba ayi tutondeshe kulumba pamulandu wa cakulya cakumushimu
Kuyeeya abuumbi pali Yehova kulatucafwa kwiibaluka shintu shibotu nshaatucitila alimwi abulangishi mbwaatubikila kunembo
Incito shakwe Yehova shileelikaawo:
74:16, 17; 75:6, 7; 78:11-17
Shilengwa
Kwaamba ayi tuyumye kulumba kwesu Yehova pashintu nshaakalenga, tulyeelete kwiiya shiinji pashilengwa
Basankwa bakasalwa mulibungano
Tulyeelete kunyumfwila baabo Yehova mbwaakasala kutangilila libunga lyakwe
Shintu nshaakacita kwaamba ayi atupulushe
Kwiibaluka Yehova nshaacita kwaamba ayi apulushe bantu bakwe kulayumya lushomo lwesu ayi ulisuni alimwi ulicite nkusu shakucafwa basebenshi bakwe


text:
MUTWE WA MWANDA WA PA KIBALU
Lelo Mfulo Idi Pabwipi?
Lelo Leza ukaleka bantu bendelele na kwibikala abo bene na bene ne kutūla mu kyaka būmi bwa kumeso bwa bantu? Mhm, monka motwekimwenanga, ukalonga’po kintu ne kufudija byamalwa ne kasusu ka myaka na myaka. Umpangi wa bantu ne ntanda usaka uyuke’mba kitatyi kyasa kuleta mfulo kekidi pabwipi. Lelo i muswelo’ka wasokwele buno buyuki bwa kamweno?
Tala kino kimfwa: Shi wenda lwendo na motoka, ubwanya kutala myanda pa Entelenete, pa tulata, ne mu bulombodi bulembe. Ebiya, kitatyi kyokamona myanda ne biyukeno bikwatañene na bilombwelwe mu bulombodi, ukakulupila’mba kodi pabwipi na koenda. Mu muswelo umo onka, Leza i mwitupe Kinenwa kyandi kine kilombola mushintyila ntanda yonso. Potumona binkumenkume bya kiyukeno, tukulupilanga’mba tudi mu kitatyi kitwala ku mfulo.
Bible ulombola’mba mānga ya ntanda yadi ya kufikila pa kitatyi kya pa bula kadi kikomo, kine kikanana ku mfulo. Mu kino kitatyi mwadi mwa kwikala binkumenkume ne ngikadilo mishile na mikwabo yonso ya mu mānga ya muntu. Tala myanda imo ilombwelwe mu Kinenwa kya Leza.
1. TUVUTAKANYA TWA NTANDA YONSO Bupolofeto budi mu Mateo shapita 24 bulombola binkumenkume bya pano pa ntanda bine byadi bya kubunda kiyukeno kidi na myanda mivule. Kino kiyukeno kilombola “mvuyo ya ngikadilo ya bintu” kadi kikafikija ku kitatyi kikāya “mfulo.” (Vese 3, 14) Mu ino myanda mubadilwa mavita makatampe, bimpengele bya nzala, kutenkana kwa ntanda byadi koku kebidi koku, kwilundila’ko kwa kutyumuna kwa bijila, kubulwa buswe ne bukomo bwa bunwanwa bulonga bendeji ba bipwilo mwanda wa kongola bantu. (Vese 6-26) Shako, mu ludingo kampanda, bino binkumenkume bilongekanga kala, pano kebadi tutwa twa myaka. Inoko, pano pafwena mfulo, byonso bifwaninwe kulongeka mu kitatyi kimo kyonka kikomo. Kadi byadi bya kulongeka pamo na biyukeno bya kidyumu bisatu bilonda’ko.
2. MWIKADILA WA BANTU Bible unena’mba “mafuku a mfulo”—kitatyi kitwala ku mfulo—kikatādilwa na koneka kukatampe kwa mwikadila wa bantu. Tutanga amba: “Bantu bakekala ba kwisanswa abo bene, ba kusanswa lupeto, ba kwitumbika, ba kwizunzula, batuka Leza, bampikwa kukōkela bambutwile, bampikwa kufwija’ko, ba kubulwa kwipāna, bampikwa kisanso kya bu muntu, bapela kumvwañana ko-konso, bavubavuba, ba kubulwa kwīfula, ba bukalabale bwa malwa, bampikwa kusanswa buyampe, ba kwaba bakwabo, ba mitwe myūmu, bayule mitatulo, basenswe kwisangaja kupita’ko kusanswa Leza.” (2 Temote 3:1-4) Bine, kubulwa kulēmeka bantu bakwabo ke kyenipo, inoko i enka mu “mafuku a mfulo” mwadi mwa kuvudila’ko uno mwikadila, o mwanda kino kitatyi kitwa na bubine bu “bitatyi bya makambakano bikomo ne mwa kulongela.” Lelo nobe wimumone kuno koneka kwa munyanji kwa mwikadila wa bantu?
3. KONWA KWA NTANDA Bible unena amba Leza ‘ukonakanya boba bonakanya ntanda.’ (Kusokwelwa 11:18) Le bantu bonakanyanga ntanda muswelo’ka? Kitatyi kyādi’ko Noa i kitelwe mu muswelo umo onka amba: “Panopantanda padi pabole ku meso a Leza, kadi padi’tu ke pakabakane na kampata. Kabidi Leza watala panopanshi, ino monapo byo padi pabole.” Ebiya Leza wānena bano bantu boneke amba “nkonakanyanga’bo ne ntanda mine.” (Ngalwilo 6:11-13) Lelo wimumone bukamoni buvule bulombola’mba bukalabale bwendanga buvudila’ko mu ino ntanda? Kadi, bantu ibafikile pa kitatyi kya pa bula kya mu mānga: Badi na bukomo bwa konakanya ntanda na kukubija’po bantu bonso. Badi na byabulwi mu makasa abo. Kadi ntanda yonwanga mu muswelo mukwabo. Bintu bikwatakanya būmi pano pa nshi—luvula lotwesa, banyama ne mityi, tulunga-lui—byendanga byonekela’ko bininge pa mwanda wa bwendeji bubi bwa bantu.
Wiipangule’mba ‘Mu myaka katwa ne musubu ipityilei le bantu badi na bukomo bwa kwiipaya abo bene?’ Inoko pano bantu bengidijanga bukomo bobadi nabo na kwilundikila’ko byabulwi bivule na kona nabyo bintu bitujokolokele. Kutapuna kutapwine lubilo myanda ya busendwe kumweka’mba i kutabuke bukomo bwa bantu bwa kwivwanija nansha bwa kukengelela bipa bilupuka’ko. Inoko, muntu kabwanyapo kukwata butyibi nansha kukengelela myanda ya kumeso itala ino ntanda. Kumeso bantu kukubija bakwabo pano pa ntanda, Leza ukonakanya boba bonakanya ntanda. Bine, uno o mulao wandi!
4. MWINGILO WA BUSAPUDI WA NTANDA YONSO Kipindi kikwabo kya mu kiyukeno kitala mfulo kyalailwe amba kukengilwa mwingilo keudi na oudingakene nao amba: “Ino myanda miyampe ya Bulopwe ikasapulwa pa ntanda yonso ikelwe na bantu mwanda wa bukamoni ku mizo yonso, ebiya mfulo keiya shayo.” (Mateo 24:14) Uno mwingilo wa busapudi wadi wa kwishila bininge na owa waingilwe mu bula bwa tutwa twa myaka. Mu ano mafuku a mfulo, musapu mupotoloke wadi wa kusapulwa wa amba, “ino myanda miyampe ya Bulopwe.” Lelo uyukile’ko kisumpi kampanda kya kipwilo kisapulanga uno musapu wa pa bula? Kadi shi nansha bantu bamo bamwekanga bu basapulanga uno musapu, lelo badi na kakisumpi kadi kifuko kimo’ni nansha basambakanyanga ino myanda miyampe pa “ntanda yonso ikelwe na bantu mwanda wa bukamoni ku mizo yonso”?
Diteba dya Entelenete dya www.jw.org dimanine pa “ino myanda miyampe ya Bulopwe.” Dino diteba didi na mabuku ashintulula uno musapu mu ndimi 700 ne kupita. Lelo uyukile’ko muswelo mukwabo ukomeneja myanda miyampe ya Bulopwe ntanda yonso? Mafuku kunyuma padi kepaikele’ko Entelenete, Batumoni ba Yehova badi bayukene bininge pa bukomo bwabo bwa kusambakanya myanda miyampe ya Bulopwe bwa Leza. Tamba mu 1939, kibalu kya dipepala Kiteba kya Mulami kikalanga na binenwa bya amba “Kisapula Bulopwe bwa Yehova.” Dibuku dimo disambila pa mitōtelo dyanene’mba mwingilo wa busapudi wingila Batumoni ba Yehova “kekudipo oudingakene nao mu byonso.” Buno bukamoni bukomeneja myanda miyampe ya amba panopano ponka “mfulo” isa kwiya kupityila ku Bulopwe bwa Leza.
KITATYI KYA PA BULA MU MĀNGA YA NTANDA
Lelo umwene’mba biyukeno byonso biná bya kidyumu bya mu Bible bilombwelwe mu kino kishinte mu kino kitatyi? Pano kepadi myaka katwa ne musubu dino dipepala dilombolanga batangi badyo myanda itala binkumenkume bya ino ntanda mwanda wa kwibakwasha babandaule abo bene amba mfulo ibafwena. Shako, bantu bamo ba kutatana bapatanyanga, na kunena na kikanka amba bino binkumenkume ne buvule bwabyo i milangwe ya bantu ne bibwanya kushintwa. Kadi balañanga’mba tamba kwisambulwila kwa mawi kwashilwile kuvudila’ko, ngikadilo ya ino ntanda i enka mibi. Inoko kudi bubinga buvule bulombola amba ketudi ku mfulo ya kitatyi kya pa bula kya mu mānga ya muntu.
Bashayuka bamo bamona’mba panopano ponka kusa kwikala kushinta kukatampe pano pa ntanda. Kimfwa mu 2014 bulongolodi (The Science and Security Board of the Bulletin of the Atomic Scientists) bwadyumwine Kitango kya Madingi kya Mizo Kitala Mutyima-ntenke pa mwanda utala kutūla būmi bwa bantu mu kyaka. Bano befundi ba sianse balombola amba: “Bubandaudi bwa katentekeji bwa bino byaka bwitufikija kukunena’mba kudi kyaka kikatampe mu myanda itala bya busendwe.” Bantu bavule i betabije na bubine amba tudi mu kitatyi kya pa bula mu mānga ya ntanda. Boba balupwile dino dipepala ne bantu bavule batañanga’dyo bakulupile na mutyima umo amba kino kitatyi kya pa bula i mafuku a mfulo ne amba mfulo idi pabwipi. Ino pa kyaba kya kusela mutyima kūlu pa mafuku a kumeso, ubwanya kwikala na nsangaji pa kyokya kisa kulongeka. Mwanda waka namino? Mwanda ubwanya kupanda pakafika mfulo!


text:
ICIPANDE ICIKALAMBA | KUTI MWAISHIBA IFYABA MU BAIBOLO
Ni Bani Bengamwafwa Ukwishiba Ifyaba mu Baibolo?
Elenganyeni ukuti mwaya ku calo uko mushatala amuya kabili mwasanga ukuti intambi shabo, ifya kulya balya e lyo ne ndalama babomfya nafipusana ne fya ku calo mufumine. Ukwabula no kutwishika, te kuti mumfwe bwino.
Ifi fine e fyo nalimo mwingomfwa nga mwatendeka ukubelenga Baibolo. Ilyo mulebelenga Baibolo, ciba kwati mwaya ku calo ico mushaishiba. Kuti mwabelenga pa bantu pamo nga abaPelishiti, pa ntambi isho mushaishiba pamo nga ‘ukulepaula ifya kufwala,’ pa fya kulya mushaishiba pamo nga mana e lyo na pa ndalama sha kale isho baleita ukuti drakima. (Ukufuma 16:31; Yoshua 13:2; 2 Samwele 3:31; Luka 15:9) Ukubelenga pali fyonse ifi nalimo kuti kwalenga mwafilwa ukumfwikisha bwino ifyo mulebelenga. Bushe te kuti mutemwe nga ca kuti kwaba umuntu uwa kumulondolwelako pali fyonse ifyo mulebelenga?
IFYO ABANTU BALEISHIBA IFYALEMBWA MU BAIBOLO
Ukutula fye ilyo batendeke ukulemba amalembo ya mushilo muli ba 1500 B.C.E., kwaleba abantu abaleyafwa bambi ukwishiba ifyali mu malembo ya mushilo. Ku ca kumwenako, Mose uwabalilepo ukutungulula abena Israele, ‘alebalondolwela’ amafunde.—Amalango 1:5.
Ilyo papitile imyaka 1,000 ukutula apo Mose afwilile, kwali abantu abatwalilile ukusambilisha abantu ifyali mu malembo ya mushilo. Mu mwaka wa 455 abaYuda abengi, ukubikako fye na bana, balilongene mu lubansa ulwali mu musumba wa Yerusalemu. Bakasambilisha wa malembo ya mushilo ‘balebelenga mwi buuku [lya mushilo] mwi shiwi ilikalamba,’ kabili baleyafwa “abantu ukumfwikisha ifyalebelengwa.”—Nehemia 8:1-8.
Ilyo papitile imyaka 500, na Yesu Kristu wine alibombeleko umulimo wa kusambilisha abantu ifyali mu malembo ya mushilo ica kuti abantu bamwishibe ukuti ni kasambilisha. (Yohane 13:13) Alefunda amabumba, kabili bambi alebafunda nga bali beka. Bushiku bumo, alisambilishe ibumba ilikalamba nga nshi mu lyashi ilyo beta ukuti Ilyashi lya pa Lupili kabili “amabumba yalipapile imisambilishishe yakwe.” (Mateo 5:1, 2; 7:28) Mu mwaka wa 33 , Yesu alilandile na basambi bakwe babili ilyo baleenda mu musebo uwalola ku mushi wali mupepi na Yerusalemu kabili ‘alibalondolwelele Amalembo.’—Luka 24:13-15, 27, 32.
Abasambi ba kwa Yesu nabo, balesambilisha abantu Icebo ca kwa Lesa. Bushiku bumo, cilolo umwina Etiopia alebelenga amashiwi yamo mu Malembo ya mushilo. Filipi, umusambi wa kwa Yesu, aile kuli uyu cilolo no kumwipusha ukuti: “Bushe cine cine nawishiba ifyo ulebelenga?” Uyu cilolo ayaswike ati: “Bushe kuti naishiba shani, apabula uwa kuntungulula?” E ico Filipi alilondolwelele cilolo umwalolele amashiwi ayo alebelenga.—Imilimo 8:27-35.
ABENGAMWAFWA UKWISHIBA IFYABA MU BAIBOLO MUNO NSHIKU
Nga filya fine bakasambilisha abaliko kale balecita, Inte sha kwa Yehova nabo mu fyalo 239, balasambilisha abantu ifyaba mu Baibolo. (Mateo 28:19, 20) Cila mulungu, balasambilisha abantu ukucila pa mamilioni 9, ifyaba muli Baibolo. Bamo pabo basambilisha te Bena Kristu. Tabalipilisha abo basambilisha Baibolo kabili basambilishisha abantu pa mayanda nelyo pa cifulo cimbi ico bengatemwa. Bamo balasambilila nabo ukubomfya amafoni nelyo pa Intaneti.
Nga mulefwaya ukusambilila Baibolo, kuti mwaeba ba Nte abali bonse. Nga mwaishiba ifyaba mu Baibolo, mukasanga ukuti “ya mulimo ku kusambilisha, ku kukalipila, ku kulungika ifintu, ku kusalapwila mu bulungami,” pa kuti mube ‘abafikapo bwino bwino, abaipangasha icine cine ukubomba umulimo onse uusuma.’—2 Timote 3:16, 17.


text:
Ni Shani Fintu Bambi Bengaafwa?
“NGA kuliko icili conse ico ningacita, kuti mwanjishibisha.” Ifi e fintu abengi aba ifwe tusosa ku cibusa nelyo lupwa lwesu uwafwililwe nomba line. Iye, e cintu tufwaya ukucita mu kufumaluka. Kuti twacita icili conse ku kwaafwa. Lelo bushe uwafwilwa alatwita no kusoso kuti: “Nintontonkanya pa lwa cintu cimo wingacita ku kunjafwa”? Te lingi. Mu kumfwika, kuti pambi twakabila ukuitendekelako nga ca kuti mu cine cine tuli no kwaafwa no kusansamusha uuli no bulanda.
Ipinda lya mu Baibolo lisoso kuti: “Nga maapele ya golde mu fipe ifyacekwa fya silfere, icebo icasoswa apayene e fyo caba.” (Amapinda 15:23; 25:11) Mwalibamo amano mu kwishiba ifya kusosa ne fya kukaanasosa, ifya kucita ne fya kukaanacita. Pano palipo imitubululo inono iya mu Malembo iyo abantu bamo abafwilwa baasanga ukuba iya kwaafwa.
Ifya Kucita . . .
Kutika: Ba “uwayanguka ku kuumfwa,” e fisosa Yakobo 1:19. Cimo ica fintu fyacilishapo ukwaafwa ifyo wingacita cili kwakana ukukalipwa kwa ufwililwe ukupitila mu kukutika. Abantu bamo abafwilwa kuti pambi bakabila ukulanda pa lwa mutemwikwa wabo uufwile, pa lwa busanso nelyo ubulwele ubo bwamwipeye, nelyo pa lwa kuyumfwa kwabo ukutula pa mfwa. E co ipusha ukuti: “Bushe kuti mwasakamana nga twalandile pali cene?” Leka bapingulepo. Ukwibukisha lintu wishi afwile, umulumendo umo atile: “Mu cituntulu calingafwile lintu bambi baipwishe icacitike kabili lyene mu cituntulu balikutike.” Kutika mu kutekanya kabili mu cililishi ukwabula lyonse ukuyumfwa ukuti ufwile ukupayanya ifyasuko nelyo ukupikulula. Basuminishe ukulumbulula icili conse ico balefwaya ukulanda.
Payanya ukwebekesha: Bebekeshe ukuti balicitile apo bengapesha (nelyo icili conse wishibe ukuba ica cine kabili icashininkishiwa). Bebekeshe ukuti ico baleyumfwa—ubulanda, ubukali, ukuyumfwa aba mulandu, nelyo inkuntu shimbi—pambi fyaliseeka. Bashimikile pa lwa bambi abo waishiba abo mu kutunguluka abapuupuutwike ukufuma ku kulufya kwapalako. “Ifyebo fya nsansa” ifya musango yo fyaba “butuntulu ku mubili,” e fisosa Amapinda 16:24.—1 Abena Tesalonika 5:11, 14.
Ilenge ukubapo: Ilenge we mwine ukubapo, te pa nshiku fye sha kubalilapo shinono lintu ifibusa ifingi na balupwa balipo, lelo nelyo fye imyeshi iingi pa numa lintu bambi babe nababwelela ku mibombele yabo iya lyonse. Muli iyi nshila uishininkisha we mwine ukuba “icibusa,” ica musango uutungilila mu nshita ya “kumanama.” (Amapinda 17:17) “Ifibusa fyesu fyashininkishe ukuti ifyungulo bushiku fyesu fyalyandatilwe ku fya kucita ica kuti tatwali no kupoosa inshita iikalamba pa ŋanda fweka,” e fyalondolola Teresea, uo umwana wakwe afwile mu busanso bwa pa musebo. “Ico calitwafwile ukubomba no kuyumfwa ababulwamo akantu uko twakwete.” Pa myaka iyafulilako pa numa, inshiku sha kwibukisha icaka, pamo ngo kwibukisha icaka ca bwinga nelyo ubushiku imfwa yacitikilepo, kuti fyaba ifya kulenga ukukanshika ku bashelepo. Mulandu nshi te kushila pali kalenda obe inshiku sha musango yo pa kuti lintu shafika, kuti wailenga ukubapo, nga cingakabilwa, ku kutungilila kwabamo icililishi?
Buula ukuitendekelako kwalinga: Bushe kuliko ukutumwa ukulekabila ukucitwa? Bushe umo alekabilwa ku kusakamana abana? Bushe ifibusa filetandala nelyo balupwa balekabila ukwa kwikala? Abantu bafwililwe nomba line ilingi line balapelenganishiwa ica kuti tabeshiba no kwishiba ico balekabila ukucita, pali bufi ukweba bambi ifyo pambi bengaafwa. E co nga ca kuti wailuka ukukabila kwine kwine, wipembelela ukwipushiwa; buula ukuitendekelako. (1 Abena Korinti 10:24; linganyako 1 Yohane 3:17, 18.) Umwanakashi umo uo umulume wakwe afwile aibukishe ukuti: “Abengi batile, ‘Nga kuliko icili conse ningacita, kuti wanjishibisha.’ Lelo cibusa umo taipwishe. Aingile fye ku muputule wa kusendamamo, ukwansula ubusanshi, no kucapa amalangeti ayalamfiwe ku mfwa yakwe. Na umbi abuulile imbeketi, amenshi, ne cikolopo no kutendeka ukuwamya ubutanda apo umulume wandi alukiile. Imilungu inono pa numa, umo uwa baeluda ba mu cilonganino alishile mu fya kufwala fyakwe ifya ku ncito ne fisolobelo fyakwe no kusoso kuti, ‘Ninjishiba pali icilekabilwa ukulungisha. Ni cinshi?’ Fintu ulya mwaume aba uwatemwikwa ku mutima wandi pa kulungisha iciibi icalepeelela fye na pa kulungisha icitofu!”—Linganyako Yakobo 1:27.
Ba uwa cileela: “Mwilaba icileela,” e fitucinkulako Baibolo. (AbaHebere 13:2, NW) Tulingile ukwibukisha maka maka ukuba aba cileela kuli abo bali no bulanda. Mu cifulo ca kulaalika kwa kuti “kuti mwaisa inshita iili yonse,” imikeni ubushiku ne nshita. Nga ca kuti bakaana, winenuka mu kwanguka. Ukukoselesha kumo ukwanakilila kuti pambi kwaba ukwakabilwa. Napamo bakeene ukulaalika kobe pantu baletiina ukulufya ukulama pa nkuntu shabo pa menso ya bambi. Nelyo kuti pambi bayumfwa aba mulandu pa lwa kuipakisha ica kulya no kubishanya pa nshita ya musango yu. Ibukisha umwanakashi wa cileela Ludia uwalumbulwa muli Baibolo. Pa numa ya kulaalikwa ku mwakwe, Luka atila, “Alitupatikishe.”—Imilimo 16:15.
Ba uwatekanya kabili uulangulukilako: Wiba uwapapushiwa mu kucishamo pa cintu abafwililwe pambi bengasosa pa kubalilapo. Ibukisha, kuti pambi baleyumfwa abakalifiwa kabili aba mulandu. Nga ca kuti ukububuka kwa mu nkuntu kwalungatikwa kuli iwe, cikafwaya ukushilimuka no kutekanya kuli iwe ukukaanayankulako mu kukalifiwa. “Fwaleni umutima wa nkumbu, icongwe, ubupete, ukunakilila, ukutekanya; [no kushishimisha, NW],” e fitasha Baibolo.—Abena Kolose 3:12, 13.
Lemba kalata: Ilingi line icisuulwako caba bucindami bwa kalata wa ndoosha nelyo kardi wa cililishi. Ubusuma bwa iko? Cindy, uwalufishe nyina kuli kansa ayasuka ukuti: “Cibusa umo anembele kalata umusuma. Ico mu cituntulu calyaafwile pantu nali no kubelenga kalata imiku iingi.” Kalata wa musango yo nelyo kardi wa kukoselesha kuti pambi alembwa mu “fyebo finono,” lelo alingile ukulangisha icili mu mutima obe. (AbaHebere 13:22) Kuti alangilila ukuti ulasakamana no kuti ulaakana ifibukisho fyaibela pa lwa muyashi, nelyo kuti yalangisha ifyo ubumi bobe bwayambukilweko ku muntu uufwile.
Pepa na bene: Te kwesha ukusuula ubucindami bwa mapepo ukupepa pamo kabili ukupepelako abafwililwe. Baibolo itila: “Ukupaapaata kwa mulungami kubomba ku maka ayengi.” (Yakobo 5:16) Ku ca kumwenako, nga baumfwa ulebapepelako kuti cabaafwa ukutandula ukuyumfwa kwa musango yo ukwalubana pamo ngo kuyumfwa aba mulandu.—Linganyako Yakobo 5:13-15.
Ifya Kukaanacita . . .
Wibataluka pa mulandu wa kuti tawishibe ica kusosa nelyo ica kucita: ‘Ndeshininkisha balekabila ukuba beka pali ino nshita,’ e fintu pambi twingatontonkanya. Lelo napamo icishinka cili ca kuti tulebataluka pantu tuli no mwenso wa kusosa nelyo ukucita icintu calubana. Nangu cibe fyo, ukusengaukwa ku fibusa, balupwa, nelyo abasumina banankwe kuti kwalenga fye uwafwilwa ukuyumfwa uwacilapo ukutalalilwa, ukulundako ukukalipwa. Ibukisha, amashiwi yacilapo ukuba aya cikuuku ne ncitilo ilingi line ni fyo ifyayangukisha. (Abena Efese 4:32) Ukubapo kobe kweka kweka fye kuti kwaba ni ntulo ya kukoselesha. (Linganyako Imilimo 28:15.) Ukwibukisha ubushiku umwana mwanakashi wakwe afwile, Teresea asoso kuti: “Mu kati ke awala fye limo, ubwingililo bwa cipatala bwaliswile ku fibusa fyesu; baeluda bonse na bakashi babo e po baali. Bamo aba mu banakashi baishile fye na ma curlers mu mitwe, bambi bali mu fya kufwala fyabo ifya ku ncito. Balekele fye fyonse no kwisa. Abengi aba bene batwebele ukuti tabaishibe ica kusosa, lelo tacali na mulandu pantu fye e po bali.”
Wibapatikisha ukuleka ukuba no bulanda: ‘Aleni talaleni, mwilalila,’ e fintu pambi twingafwaya ukusosa. Lelo kuti caba icacilapo ukuwama ukuleka ifilamba ukukonkoloka. “Ndemona caliba icakatama ukuleka abafwililwe ukulangisha inkuntu shabo kabili mu cituntulu ukufumya ukuyumfwa kwabo,” e fisosa Katherine, ukubelebesha pa mfwa ya mulume wakwe. Cincintila ukukongama kwa kweba bambi ifyo balingile ukuyumfwa. Kabili witunga ukuti ufwile ukufisa ukuyumfwa kobe pa kuti wingacingilila ukwabo. Mu cifulo ca ico, “lileni pamo na balila,” e fitasha Baibolo.—Abena Roma 12:15.
Wiyangufyanya ukubapanda amano ukupelaika ifya kufwala nelyo ifipe fimbi ifya muyashi pa ntanshi tabalaba abaipekanya: Kuti pambi twayumfwe fyo kuti cabawamina ukupelaika ifipe ifikolomona ifibukisho pantu mu nshila imo filatantalisha ubulanda. Lelo insoselo ya kuti “Uwaya ashinge luulu” te kuti pambi ibombe pano. Umuntu ufwililwe kuti pambi akabila ukulekako ku fya muyashi panono panono. Ibukisha ukulondolola kwa Baibolo ukwa kwankulako kwa cikolwe Yakobo lintu alengelwe ukucetekela ukuti umwana wakwe uwacaice Yosefe alipaiwe ku nama mpanga. Pa numa umwingila uutali uwa kwa Yosefe uwakantaikwako umulopa wapeelwe kuli Yakobo, ‘alooseshe mwane inshiku ishingi. Kabili baimine bonse abana bakwe abaume na bana bakwe abanakashi ku kumusansamusha; lelo akene ukusansamuka.’—Ukutendeka 37:31-35.
Wisosa auti, ‘Kuti mwakwata umwana na umbi’: “Nalipatile abantu ukunjeba ifyo kuti nakwata umwana na umbi,” e fibukisha nyina uwalufishe umwana mu mfwa. Amapange yabo kuti yaba fye bwino, lelo ku mufyashi uuli no bulanda, amashiwi ayatubulula ukuti umwana alufiwe kuti apyanikwapo kuti ‘yalasaula ngo lupanga.’ (Amapinda 12:18) Umwana umo te kuti apyane pali umbi. Mulandu nshi? Pantu umo na umo aliibela.
Wisengauka lyonse ukulumbula uwafwa: “Abantu abengi tabaali na kulumbula fye ne shina lya mwana wandi Jimmy nelyo ukulanda pa lwa wene,” e fibukisha nyina umo. “Mfwile ukusumino kuti naleyumfwa uwacenwa cinono lintu bambi bashacitile co.” E co lyonse wiyalula ilyashi lintu ishina lya muyashi lyalumbulwa. Ipusha umuntu uyo nampo nga alekabila ukulanda pa lwa mutemwikwa wakwe. (Linganyako Yobo 1:18, 19 na 10:1.) Abantu bamo abafwilwa balatasha ukumfwa ifibusa ukubeba imibele yaibela iyalengele uufwile ukuba uwatemwikwa kuli bene.—Linganyako Imilimo 9:36-39.
Wiyangufyanya ukusoso kuti, ‘Cali ku busuma bwenu’: Ukwesha ukusanga icintu cimo icisuma pa lwa mfwa te lyonse kuba ‘ukwa kukosha abatompoke mitima’ abali no bulanda. (1 Abena Tesalonika 5:14) Ukwibukisha lintu nyina afwile, umukashana umo atile: “Bambi baali no kusoso kuti, ‘Talecula’ nelyo, ‘Cili eyefilya apo ali mu mutende.’ Lelo nshalefwaya ukumfwe fyo.” Ukulandapo kwa musango yo kuti pambi kwatubulula ku bashelepo ukuti tabalingile ukuyumfwa aba bulanda nelyo ukuti ukulufya takuli kukalamba. Nangu cibe fyo, kuti pambi baleyumfwa aba bulanda nga nshi pantu balefuluka umutemwikwa wabo icibi.
Kuti cawama ukukanasoso kuti, ‘Ninjishiba ifyo muleyumfwa’: Bushe mu cituntulu nawishiba? Ku ca kumwenako, bushe napamo kuti waishiba ifyo umufyashi ayumfwa lintu umwana afwa nga ca kuti tawakumanyapo ukulufya kwa musango yo pa lobe? Kabili nelyo nga ca kuti walikumanyapo, ba uwaibukila ukuti bambi te kuti pambi bayumfwe mu kulungatika nga fintu wayumfwile. (Linganyako Inyimbo sha Bulanda 1:12.) Pa lubali lumbi, nga ca kuti cilemoneka icalinga, kuti pambi mwabamo ubunonshi mu kushimika ifyo wapuupuutwike ukufuma ku kulufya umutemwikwa obe. Umwanakashi umo uo umwana mwanakashi wakwe aipaiwe acisangile ukuba ica kwebekesha lintu nyina umbi na o wine uwalufishe umwana umukashana amwebele ifyo abwelele ku mikalile yakwe iituntulu. Atile: “Nyina kwa mukashana wafwile ku lyashi lyakwe tatangisheko amashiwi ya kuti ‘Ninjishiba ifyo muleyumfwa.’ Anshimikile fye ifyo ifintu fyali kuli wene kabili andekele ukwampanya kuli fyene.”
Ukwaafwa uwafwilwa kufwaya icililishi, ukwiluka, no kutemwa ukwingi ukufuma kuli iwe. Wipembelela uufwililwe ukwisa kuli iwe. Wisosa fye ukuti, “Nga kuliko icili conse ningacita . . .” Fwaya ico cine “icili conse” iwe wine, kabili lyene buula ukuitendekelako kwalinga.
Ifipusho finono nafishalako: Ni shani pa lwe subilo lya Baibolo ilya kubuuka? Cinshi lingapilibula kuli iwe no mutemwikwa obe uwafwa? Ni shani fintu twingaba abashininkisha ukuti lisubilo lyashintililwapo?


text: 15 “Nine mwangashi wine wine,+ na Tata e mulimi.+2 Umusambo onse uwaba muli ine uushitwala ifisabo,+ alaufumyamo, na onse uutwala ifisabo alautungwila bwino bwino,+ pa kuti utwalishe.+3 Imwe mwalisanguluka kale pa mulandu wa mashiwi ayo nalanda kuli imwe.+4 Ikaleni muli ine, na ine nakulaikala muli imwe.+ Filya fine umusambo te kuti utwale ifisabo uwine weka, kano uli ku mwangashi, na imwe te kuti mutwale, kano mwaikala muli ine.+5 Nine mwangashi, imwe muli misambo. Uwaikala muli ine, na ine naikala muli ena, ena e utwalisha;+ pantu ukwabula ine te kuti mucite nangu cimo.6 Umuntu nga tekele muli ine, aba ngo musambo uo bapoosa no kuuma wauma; na bantu balonganya iyo misambo, baipoosa na mu mulilo, na yo yapya.+7 Nga mwaikala muli ine, na mashiwi yandi yaikala muli imwe, lombeni conse ico mulefwaya kabili cikacitika.+8 Muli ici e mo Tata acindamikilwa, nga muletwalisha, no kuba abasambi bandi icine cine.+9 Filya fine Tata antemwa,+ kabili filya fine na ine natemwa imwe, ikaleni mu kutemwa kwandi.10 Nga mwakonka amafunde yandi,+ mukekala mu kutemwa kwandi, ifyo na ine nkonka amafunde ya kwa Tata+ no kwikala mu kutemwa kwakwe.11 “Namweba ifi fintu pa kuti mube ne nsansa shandi kabili musekelele nga nshi.+12 Ili e funde lyandi, ukuti muletemwana ifyo na ine namutemwa.+13 Takuli uwaba no kutemwa ukwacila pali uku, ukwa kuti umuntu atuulile abanankwe umweo wakwe.+14 Muli banandi nga mulecita ifyo mweba.+15 Nomba nshakulamwita ukuti muli basha bandi, pantu umusha teshiba ifyo shikulu wakwe acita. Lelo nakulamwita ati abanandi,+ pantu fyonse ifyo naumfwa kuli Tata nalimwishibisha.+16 Te imwe mwansalile, lelo nine namusalile, kabili namusontele ukuti muletwala ifisabo,+ no kuti ifisabo fyenu fikalilile; pa kuti conse ico mwalomba Tata mwi shina lyandi, akamupeela.+17 “Ifi e fyo ndemweba, ukuti muletemwana.+18 Aba muli ici calo nga bamupata, mwishibe ukuti babalilepo ukupata ine ilyo bashilamupata.+19 Nga mwali muli ici calo, aba muli ici calo nga balimutemwa pantu ninshi muli babo.+ Nomba apo tamuli ba muli ici calo,+ lelo ine namusala mu ba muli ici calo, e co aba muli ici calo bamupatila.+20 Ibukisheni amashiwi ayo namwebele, ukuti, Umusha tacila pali shikulu wakwe. Nga bacushishe ine, na imwe bakamucusha;+ nga bakonkele amashiwi yandi, bakakonka na mashiwi yenu.21 Lelo bakacita fyonse ifi kuli imwe pa mulandu we shina lyandi, pantu tabaishiba uwantumine.+22 Nga nshaishile no kulanda kuli bena, nga tabali no lubembu;+ lelo nomba tabali ne ca kubepeseshamo ulubembu lwabo.+23 Uwapata ine, ninshi apata na Tata.+24 Nga nshacitile muli bena imilimo iyo umuntu umbi ashacitile,+ nga tabali na lubembu;+ nomba balimona imilimo yandi kabili balimpata, bapatila kumo na Tata.+25 Lelo ni pa kuti amashiwi ayalembwa mu Mafunde yabo yafikilishiwe, ayatila, ‘Bampatile apabula umulandu.’+26 Kaafwa nga aisa uo nkamutumina ukufuma kuli Tata,+ umupashi wa cine, uufuma kuli Tata, ena akanjikalilako ubunte; +27 kabili na imwe muli no kulanandilako,+ pantu imwe mwaba na ine ukufuma apo natendekele.


text:
ICIPANDE ICIKALAMBA | YESU ALITULUBULA
Ico Tufwaila Ukulubulwa
“Umuntu uwafyalwa ku mwanakashi, ubumi bwakwe bwipi kabili bwaisulamo amacushi. Aba nge luba ilyabalula, no kubonsa, kabili apita nge cinshingwa kabili alaleka ukubako.”
Ukufuma fye na kale, abantu balatontonkanya pa fyo cingawama nga baali ne mibili iisuma kwati baice e lyo no kulaikala umuyayaya. Lelo ifi te fyo caba pantu tulafwa. Ukutula apo Yobo alandiile amashiwi yali pa muulu, napapita imyaka ukucila pali 3,000.
Bonse tulafwaisha ukwikala umuyayaya pantu cacifyalilwa. Baibolo ilanda ukuti Lesa alibika inshita ya muyayaya mu mitima yesu. (Lukala Milandu 3:11) Muletipo shani, bushe Lesa uwalenga ukuti tulefwaisha ukwikala umuyayaya kuti akaana ukutupeela ubumi bwa muyayaya? Awe nakalya. Icebo ca kwa Lesa calanda ukuti imfwa mulwani, kabili cisosa no kuti e ikaba umulwani wa kulekelesha “ukonaulwa.”
Twalishiba ukuti imfwa mulwani, kabili bonse fye tatwaitemwa. Nga twamona ukuti ubusanso bwalatucitikila uko tuli, tulafulumuka nelyo ukufisama. Na lintu twalwala tulaya ku cipatala pa kuti batundape. E co tucitila ifi ni co tatufwaya ukufwa.
Bushe kwaliba icingalenga twashininkisha ukuti Lesa akafumyapo imfwa? Ee, pantu Yehova Lesa, Kabumba tabumbile abantu ukuti baleikala fye imyaka iinono, kabili tababumbile ukuti balefwa. Ico Lesa alefwaya ca kuti abantu baleikala umuyayaya, kabili ifyo alaya alafikilisha.
Nomba bushe imfwa ikapwa shani? Ukutula fye na kale, abantu balyesha ukufumyapo imfwa lelo balifilwa. Na muno nshiku mwine balitwalilila ukwesha ukufumyapo imfwa. Basayantisiti balipanga umuti uwa kucefyako amalwele yamo. Kabili balisambilila ne fyo ifya mweo fyapangwa. Mu fyalo fimo, abantu balekala imyaka iingi ukucila ifyo baleikala imyaka 100 iyapita. Lelo abantu bena balafwa, nga filya fine Baibolo ilanda ukuti abantu ‘bonse balabwelela ku lukungu.”
Tatwingacetekela abantu ukuti bakafumyapo imfwa pantu tabakwata amaka. Icawama ca kuti, Yehova Lesa alipekanya icilubula ca Mwana wakwe, Yesu Kristu icikatulubula ku mfwa.


text:
Amano Ayatucingilila
“Icilubula umweo wa muntu fyuma fyakwe, lelo umupiina tomfwa ukukalipilwa.”—AMAPINDA 13:8.
NANGU ca kuti ukuba ne cuma limo kusuma lelo kulaleta na mafya, maka maka muli shino nshiku tuleikala ishayafya. (2 Timote 3:1-5) Mu fyalo fimo, ababa ne fyuma, ukubikako fye na batandashi abamoneka aba cuma balabebila sana kabili balabekata no kubafisa pa kuti abakabalubula bakalipile indalama.
Lipoti imo yalandile pa calo cimo icipiina ukuti: “Abapuupu abenda ne fyanso, abantu abebila bambi mu bucenjeshi e lyo na beketa abantu no kubafisa, balilenga aba fyuma ukupatana sana na bapiina. Pa fikuulwa baliila ifya kulya palaba bamalonda abakwata ifyanso; e lyo amayanda yaba fyuma nayo yalakwata ulupango apaba amawaya ayatwa, amalaiti ayaka sana, amakamera, e lyo na bamalonda.” Ifi fine e fyo caba na mu fyalo fimbi.
Lelo Baibolo itila “umupiina tomfwa ukukalipilwa.” Bushe aya mashiwi kuti yamunonsha shani? Nga ca kuti mwikala ku ncende ukwaba sana ulukaakala nelyo nga ca kuti mulefwaya ukuya ku cifulo ca musango uyu, mwilamoneka ukuti mwalikwata icuma. Nga muleya ku ncende ukuba sana abantu, muletontonkanya sana pa fyo mulefwaya ukufwala no kusenda, maka maka nga ca kuti ifyo fintu kuti fyalenga ifipondo fyalamukonka. Pa Amapinda 22:3 patila: “Uwasalapuka nga amona ububi alabelama, lelo imbulwa mano shena shiya fye no kukandwa.”
Ukupanda amano ukwaba mu Baibolo kulanga fye ukuti Kabumba wesu alitubikako sana amano. Afwaya tuleba abacingililwa. Pali Lukala Milandu 7:12 patila, “amano yalacingilila” pantu “yalapususha ubumi bwa bayakwata.”


text:
Bweleni Kuli BaYawe
BaYawe balafwayafwaya imbelele ishaluba, kabili balukumwiteni ati mubwelele kuli bo.
Inkalata Ukufuma kwi Bumba Ilitangilila
Iyi nkalata ukufuma kwi Bumba Ilitangilila ilukukombetela abantu ba baLesa abafumine kuli bo.
ICIPUTUSHA 1
“Nkafwaya-fwaya Iyalubile”
Kani baYawe balabona imbelele iyaluba ati ninshi cashila bailubako?
ICIPUTUSHA 2
Ukubama mu Mitima—“Ponse Ponse Tulapenshiwa”
Kani mulukukatashiwa pakuti tekuti mupyungilepo baYawe ifi mwalukupyunga akale, amakosa abo angamofweniko.
ICIPUTUSHA 3
Ukusomeshiwa Umutima—“Kani Umbi Ali ne Mulandu pa Mubyakwe”
Ifyebo fitatu ifya mu Baibolo fingamofweniko ukukoselela ili umubyenu amusomesheni.
ICIPUTUSHA 4
Ukulyumfwa Uwa Mulandu—“Munsweshe mu Kubifya Kwandi”
Kani mungacita shani pakweba ati mulukuba abaswetele muli cimanga wenu?
ICIPUTUSHA 5
Bweleleni ku ‘Mwembeshi wa Myeo Yenu’
Kani ndukufwaya ukubwela kuli baYawe nkatatikila pesa? Kani ikelesha likansekela shani?
Amashiwi Akupelako
Kani na mwebo mulanuka impindi ishiweme shesho mwalipamo ne bapyungishi ba baYawe?


text:
CIIYO 4
Ino Ngumulandunshi Ngotwakasansulwita Baibo ya Busanduluzi Bwanyika Mpya?
Kwamyaaka iinji, Bakamboni Bakwe Yehova bakalinga kusebensesha, kupulinta, akwaabila maBaibo abusansulushi bupusene-pusene. Ono sombi twakabona kwaamba ayi kulisuniki kwaabila Baibo ya busansulushi bupya yeenga yacafwa bantu kwiiya “lushibo lwiine lwiine lwa lushinisho.” (1 Timoti 2:3, 4) Aboobo mumwaaka wa 1950 twakatalika kwaabila mbasu shaBaibo ya Busanduluzi Bwanyika Mpya. Baibo iyi yakasansululwa kabotu alimwi cakushomeka mumishobo iinda ku 130.
Kwakalinga kuyandika Baibo yuubu kunyumfwishisha. Mukuya kwaciindi, mishobo ilaaluka alimwi maBaibo aanji acite mushobo wakale kale ngayumu kunyumfwisha. Alimwi mabuku akale kale aamba shancine sheendelana kabotu ashakalinga kulembetwe pamabuku akutaanguna akacanika, ici cakalengesha ayi banyumfwishe cancinencine cakalinga kwaambwa muCiebulu, Ciaramu, aCigiliki ca muBaibo.
Kwakalinga kuyandika Baibo yakasansululwa kweelana aMaswi akwe Lesa. Beshikusansulula Baibo tabeelete kwaalula Maswi akwe Lesa, sombi balyeelete kwasansulula kweelana ambwakalinga kulembetwe mumalembo akutaanguna. Nacibi boobo, muma Baibo aanji, liina lyakwe Lesa, Yehova, bakalikushaamo muMalembo Asalashi.
Kwakalinga kuyandika Baibo ilumbaisha liina lyakwe Lesa. (2 Samwelo 23:2) Bweenka mbuli mbotutoobona mucakubonenaako cili panshi apa, liina lyakwe Lesa, Yehova lyakalingaamo mumalembo akale kale. Lyakalinga kucanika mankanda ali 7,000. Nceceeco muBaibo ya Busanduluzi Bwanyika Mpya, liina ili balibooshaamo mumalembo oonse molyakalinga kucanika. (Kulumbaisha 83:18) Mukwiinga beshikusansulula bakatola myaaka iinji kulangoola makani aya, Baibo iyi ilanyumfwika kabotu kwiibelenga mukwiinga ilatucafwa kushiba kabotu miyeeyo yakwe Lesa. Na mulicite Baibo ya Busanduluzi Bwanyika Mpya mumushobo wanu nabi sobwe, twamusenga ayi munobelenga Maswi akwe Yehova bushiku abushiku.—Joshuwa 1:8; Kulumbaisha 1:2, 3.
Ino nciinshi cakalengesha ayi tusansulule Baibo ipya?
Ino nciinshi ncotweelete kucita bushiku abushiku na tulisuni kwiiya kuyanda kwakwe Lesa?


text:
CIIYO 8
Ino Nceebonshi Tulafwala Kabotu Ndyetutooya Kumabungano?
Sa mwababona mushikope shili mubuloshuwa iyi Bakamboni Bakwe Yehova mbobafwete kabotu ndyebatooya kumabungano? Ino ngumulandunshi tulabikila maano nshetufwala alimwi ambotuboneka?
Tulatondesha bulemu kuli Lesa. Ncakwiila kwaamba ayi Lesa tabikilibo maano mbotuboneka pansengwe. (1 Samwelo 16:7) Nacibi boobo, ciindi ndyetubungana kumulambila, tulisuni kutondesha bulemu kuli Lesa alimwi abaabo mbotubungana abo. Na twapekwa coolwe cakwiimikana kunembo lya shikoombolosha munkuta, tulyeelete kufwala kabotu kwaamba ayi tutondeshe bulemu. Bweenka ubo mbocibete ambotuboneka ndyetutooya kumabungano, kufwala kabotu kulatondesha bulemu mbotucite “kuMoomboloshi wa cishi coonse,” Yehova Lesa, alimwi amusena nkotupailila.—Matalikilo 18:25.
Tulatondesha njiisho nshotushoma. Baibo ilayuminisha Beneklistu ayi balyeelete kufwala “kabotu cabulemu alimwi akulibombya.” (1 Timoti 2:9, 10) Kufwala “cabulemu” cilaamba kutafwala shakufwala kwaamba ayi bamwi batuboone, shakufwala sheenga shaleta miyeeyo yakoonana, na shibonesha shamukati shiteelete kuboneka. ‘Kulibombya’ kulatucafwa kusala shakufwala shili kabotu alimwi kutaciindilisha mumfwalilo yesu. Njiisho ishi shilatondesha ayi inga twafwala shakufwala shipusene-pusene shitusangalasha na nshetusuni. Kwakubula kwaamba maswi ali woonse, mbonekelo yesu inga “yalemeka maswi akwe Lesa Mupulushi wesu.” (Taitus 2:10; 1 Pita 2:12) Na katufwala kabotu ndyetutooya kumabungano, cilaakucafwa bamwi kupa bulemu kulambila kwakwe Yehova.
Mutaalilwi kuya kuŊanda ya Bwaami pamulandu washakufwala. Teshi kwaamba ayi mulyeelete kuula shakufwala sha muulo unene na shibotu kwiindaawo ndyemutoosa kumabungano, ciyandikabo, nkufwala shakufwala sheelete, shitacite matombe, alimwi shiboneka kabotu.
Ino ngumulandunshi tulyeelete kufwala kabotu ndyetutooya mukupaila?
Ino Baibo ilatucafwa buyani kusala shakufwala sheelete?


text:
MUTU 6
Davidi Akali Mogha
Uwe linga ubogha bukwaghile kubomba syafiki?— Lumo kuyoba kwa mama pamo kwa tata ukuti akutule. Loli alipo yumo uyu abaghile ukukutula. Umwene wamaka fiyo ukinda aliwesa. Ngimba um’menye ingamu yake?— Ee, yo Yehova. Lino tumanyile isya ndumyana yumo m’Baibolo ingamu yake Davidi. Davidi akali mogha papo amenye ukuti Yehova abaghile ukumutula.
Bo mwana, amanyisiwe na bapapi bake ukuti anganeghe Yehova. Yo nongwa umwene akali nubogha nalinga aghene ni fyakutilisya. Umwene amenye ukuti Yehova abaghile ukumutula papo ali m’manyani wake. Akabalilo kamo, bo Davidi ali pakutima ing’osi, ingalamu inywamu yakolile ing’osi yimo! Usimenye isi Davidi abombile? Ayibopile ingalamu, bo ayaghile aghoghile, loli akali ni ngili nayimo m’maboko. Bo akabalilo kakindilepo, ilipatama lyakolile ing’osi, yope aghoghile. Uwe kwinoghona ukuti yo aliku uyu alintulile Davidi?— Ee, momumo, yo Yehova.
Kalipo akabalilo kamo apa Davidi anangisye ubukifu. Abaisraeli balwagha na Bafilisiti. Abafilisiti bali nu msilikali yumo, umwene ali mtali fiyo kangi wamaka. Ingamu yake ali yo Goliyati. Umundu wamaka uyu anyozagha abasilikali ba Israeli na Yehova. Goliyati itufyagha ukuti abasilikali ba Israeli balwe nawe. Abaisraeli bosa batilagha ukulwa nawe. Bo Davidi apilike, ayobile kwa Goliyati atile: ‘Une tukuya pakulwa twesa! Yehova yo akundula, nguya pakutobesya!’ Ngimba uwe kwitikisya ukuti Davidi ali nkifu?— Ee, ali nkifu. Tumanyile muno syamalikile.
Davidi alyeghile ifyata kangi asalile na mabwe 5 gha sangalawe pakulwa na kalyoto wa bwite. Bo Goliyati ambwene Davidi, alyandile ukumpepula fiyo papo ali ntubwa. Ukwamula Davidi atile: ‘Uwe kwisa kumyangu ni ngwegho, loli une ngwisa kumyako mu ngamu ya Yehova!’ Alyeghile ifyata nulusangalabwe mu nyambi yake nukundasa Goliyati. Ulusangalabwe lwafikile pa kyeni nukwingila nkati! Ilya kalyoto lyawile pasi nukufwa. Abafilisiti ubogha bwabakolile, bosa balyandile ubopa. Nongwa yafiki Davidi alintolile kalyoto wa bwite?— Yehova alintulile. Yehova ali wamaka ukukinda kalyoto wa bwite.
Uwe kumanyilapo findu fiki pa nkhani ya Davidi?— Yehova wamaka fiyo ukinda aliwesa. Umwene M’manyani wako. Linga ubogha bukwaghile ungibwagha ukuti Yehova abaghile ukukutula ukuti uye nkifu.


text:
BUUMI BWA BWINEKLISTU
Ncinzi Bbaibbele Ncolituyiisya?
—Mbweenga Twasebensesha
Libuku lya Bbaibbele Ncolituyiisya a Bbaibbele Ncoliyiisya shilikoshenye. Shisebensesho shoonse shobilo ishi shilaamba cancine comwi alimwi munshila yomwi. Nacibi boobo, libuku lya Bbaibbele Ncolituyiisya ilasebensesha maswi alimwi amiyeeyo yuubu. Yakabambilwa kucafwa baabo bacana lipensho kunyumfwisha libuku lya Bbaibbele Ncoliyiisya. Muciindi cakuba amakani aayungizyidwe, libuku lya Bbaibbele Ncolituyiisya lilicite busansulushi bwa maswi alimwi amakani amwi atokwaamba pamutwi. Mitwi taaicite miipusho yapakutalikila na kabokosi kakwiindulukaamo. Sombi kumamanino amutwi kuli lubasu lwa Mubufwaafwi Kaambo Kamasimpe, lubasu ulu lulatondesha cancine camu Baibo casansululwa mumakani anene amutwi. Bweenka mbuli libuku lya Bbaibbele Ncoliyiisya, inga twaabila libuku lya Bbaibbele Ncolituyiisya ciindi cilicoonse, nabi kwaamba ayi teshi ndyetutokwaabila mweenshi uyo. Ino mbasu shili mulibuku lya Bbaibbele Ncolituyiisya inga twashisebensesha buyani ndyetutocita ciiyo ca Baibo?
MUBUFWAAFWI KAAMBO KAMASIMPE: Bantu baanji balaiiya kabotu kwiinda mukubelenga mapalagilafu mulibuku lya Bbaibbele Ncoliyiisya alimwi akwiipusha miipusho pesule. Ono atuyeeye ayi shikwiiya taushi kabotu mushobo na tacishiwo kubelenga kabotu. Na caba boobo, inga mwasala kusebensesha libuku lya Bbaibbele Ncolituyiisya. Inga mwasala kusebensesha lubasu lwa kaambo kamasimpe kwiisha, lyalo shikwiiya inga wabelenga makani amwi ali pamutwi uyo palwakwe. Inga mwatola mamineti ali 15 kwiiya lubasu lomwi lwa kaambo kamasimpe. Mukwiinga lubasu ulu talucite makani oonse aambwa pamutwi wamakani, shikushimikila ulyeelete kulibambila kabotu, akubikila maano shiyandika shakwe shikwiiya. Na shikwiisha wasebensesha makani ali muciiyo coonse, inga wasebensesha lubasu ulu kwiindulukaamo.
BUPANDULUZI BUYUNGIZYIDWE: Maswi alimwi amiyeeyo yaambwa palubasu ulu alatondeshekwa kweelana amakani mbwabandikwa pamutwi utobandikwawo. Shikwiisha inga wasalawo na inga cakonsheka kubandika lubasu ulu mulibuku lya Bbaibbele Ncolituyiisya ndyebatokwiiya.


text:
BUUMI BWA BWINEKLISTU
Sheenga Shatucafwa Kushimikila Kabotu—Kuboolelaako
MULANDU NCOCIYANDIKILA: Bantu baanji basuni kwiiya makani aBwaami batolangoola cancine cakwe Lesa. (Isa. 55:6) Kwaamba ayi tubaiishe cakuya panembo, tulyeelete kuboolelaako cakutacileka. Bantu balicite mapensho apusenepusene, anu kuli nshila shipusene pusene mbweenga twabacafwa kwiiya. Nacibi boobo, inga twacita kabotu na twalibambila kabotu akuyeeya mbweenga twaiisha womwi awomwi wabaabo mbotutoboolelaako, uku katuyeeya shakutalika ciiyo ca Baibo.
NSHEENGA TWACIITA:
Amweeleshe kuboolelaako cakufwambaana, mpashi pesule lya nshiku shiniinibo.—Mt. 13:19
Amutondeshe bushicibusa abulemu. Amubandike cakwaanguluka
Amutalike akwaansha cakukondwa. Amusebenseshe liina lyakwe. Amumwibalushe ncemwafwakashila alimwi—mpashi mwaya mukukumbula mwiipusho, mwatola magazini ipya, kumutondesha webusaiti yesu, kumutondesha vidyo, na mpashi kumutondesha mbotucita ciiyo ca Baibo. Amucinje nshemusuni kwaamba na uyo muntu watondesha ayi kuli makani amwi ngweenga wasuna kwiiya.—Flm. 2:4
Amutilile mbuto ya cancine yakashangwa mumoyo wakwe kwiinda mukubandika makani kuswa mu Malembo mpashi akumupa libuku. (1 Koli. 3:6) Amweeleshe kushiba mbweenga mwayaka bushicibusa bwa kubandikaakwe
Amwaambe nsheshi mukabandike na mukese alimwi


text:
CIIYO 3
Sa Ncancinencine Makani Abotu Alaswa Kuli Lesa?
1. Ngani wakalemba Baibo?
Makani abotu akwaamba ayi bantu balaakukala buumi butamaani pa cishi alilembetwe mu Baibo. (Kulumbaisha 37:29) Mu Baibo muli mabuku 66. Lesa wakasebensesha bantu 40 kulemba Baibo. Peenda myaka 3,500 Mose ndyakalemba mabuku osanwe (5) akutalikilaako. Libuku lyakweelako lyalo peenda myaka 1,900 mutumwi Joni ndyakalilemba. Ino bakalemba Baibo bakalemba miyeeyo ya baani? Lesa wakasebensesha mushimu usalashi kutangilila bakalemba Baibo. (2 Samwelo 23:2) Tabakwe kulemba miyeeyo yabo, sombi miyeeyo yakwe Lesa. Aboobo Lesa ngo wakalemba Baibo.—Amubelenge 2 Timoti 3:16; 2 Pita 1:20, 21.
2. Inga twashinisha buyani ayi Baibo yakaswa kuli Lesa?
Tulishi ayi Baibo yakaswa kuli Lesa mukwiinga ilaamba sha lushinisho shoonse sheshi shikacitike kunembo. Taaku muntu wenga wacita ca mushobo uyo. (Joshuwa 23:14) Lesa Shinkusu shoonse eenkabo ngwenga wabona sheshi shikacitike kunembo ku bantu.—Amubelenge Isaya 42:9; 46:10.
Tulyeelete kushinisha ayi libuku lyakaswa kuli Lesa lilipusene amabuku amwi. Baibo yakalembwa mu mishobo iinji alimwi bantu baicite mbaanji. Nacibi ayi yakalembwa kalekale, Baibo ilanyumfwana ashaamba sayansi. Abalo beshikulemba bonsebo 40 nshobakalemba shilanyumfwana. * Aboobo, Baibo ilashinisha ayi Lesa ngu Lesa wa lusuno, alimwi ilicite nkusu sha kucafwa bantu bakalinga kucita shibiibi kunocita shibotu. Ishi shoonse nshetwaambawo peculu shilashinisha ayi Baibo nga Maswi akwe Lesa.—Amubelenge 1 Bene Tesalonika 2:13.
3. Ino Baibo ilaamba nshi?
Cintu comwi cinene Baibo nco yaamba nga makani abotu akwaamba ayi Lesa ulisuni bantu kunokala kabotu. Malembo alaamba ayi kumatalikilo ebantu bakaalilwa kusebensesha coolwe ncobakabapa ca kukala mu paladaiso pa cishi. Alimwi Malembo alaamba mbweshi Lesa akabooshe paladaiso kunembo.—Amubelenge Ciyubululo 21:4, 5.
Mu Baibo mulacanika milawo ashimwi shakutucafwa nabi kututangilila. Alimwi, Baibo ilaamba pa lyashi lya kalekale litondesha shintu Lesa nshaakacita ku bantu, aboobo kuyubulula mibo yakwe Lesa. Pa ceebo ceeco, Baibo inga yamucafwa kwishiba Lesa. Ilaamba mbwenga mwaba bashicibusa bakwe Lesa.—Amubelenge Kulumbaisha 19:7, 11; Jemusi 2:23; 4:8.
4. Ino nciinshi ncenga camucafwa kunyumfwishisha Baibo?
Aka kabuku nga kamucafwa kunyumfwishisha Baibo mbuli Yesu mbwaakalinga kucita. Wakalinga kwaamba pa Malembo ashiyeneshiyene a kwaasansulula “kwaamba ayi banyumfwishishe Malembo.”—Amubelenge Luka 24:27, 45.
Taakuwo shintu shinyumfwika kabotu anga nga makani abotu aswa kuli Lesa. Nacibi boobo, bantu bamwi tabasuni kwaanyumfwa, bamwi abalo balakalala na mwabalwiita pa makani abotu. Ico taceelete kumubosha pesule, mukwiinga pa kwaamba ayi mukabe abuumi butamaani mulyeelete kushiba Lesa.—Amubelenge Joni 17:3.
^ par. 3 Amubone kabuku ka A Book for All People.


text:
LUPUNGU LWA MULINZI—LWA KUSAMBILILAMO Sepetemba 2016
Umu Lupungu luu muli ni vipande vya kusambililamo ukutandika umu mulungu wakwe Okotoba 24 kufika umu mulungu wakwe Novemba 27, 2016.
‘Mutaleka Makasa Inu Yapomponteke Foo’
Uzye Yeova akomya uli aomvi yakwe nu kuyakomelezya? Nga swemo tungamukolanya uli?
Twalililini Ukulwisya Pakuti Mukapokelele Ipaalo Lyakwe Yeova
Lino aomvi yakwe Leza yakutwalilila ukulwisya pakuti Leza ayatemwe kwaya ivintu ivingi ivikayacilinganya ukucita vivyo. Lelo yakacimvya ivintu vivyo!
Mauzyo Yano Aakawelenga Yakauzya
Uzye “Izwi lyakwe Leza” lino ilembelo lya Ayebulai 4:12 lyalanda ukuti “ilya umi nupya likuomba” iizwi ci?
Ukucingilila Ilandwe Lisuma ku Ntunguluzi
Tungasambilila kuli vino Paulo waomvile ni nsambu zino wakweti mu manda yakwe.
Uzye Imizwalile Inu Ikacindika Leza?
Ivisinte vyakwe Leza vingatucingilila.
Mwaipakizya Visuma Ivikafuma Muli Vino Yeova Akatutungulula Ndakai
Ya Nte umu Polland nu mu Fiji yapingulapo ningo ivyakucita.
Mwe Yacance Mwakomya Utailo Winu
Uzye ukalola ukuti nawe ulinzile sile ukuzumila muli vino antu aingi yazumilamo, wakwe ukuzumila ukuti ivintu vyasangwike sile ukucila ukuzumila ukuti kwaya Kaumba? Nga avino cili, ivyeo vii vimakwazwa.
Mwe Yavyazi Mwaazwa Ana Inu Kuya nu Utailo
Uzye insita zimwi mukayuvwa ukuti intazi yakulisya mutange mukwanisye? Inzila 4 izingamwavwa ukukwanisya ukuomba umulimo uwo.


text:
CIPUTULWA 3
Kukululwa Ukufuma Umu Eguputo Kufika pa Mwene wa Kutandikilako wa Ina Izlaeli
Mose watungulwile aina Izlaeli ukufuma uku Eguputo ukuya uku Mwamba wa Sinai, kuno Leza wayapeeliile amasunde. Ukufuma papo, Mose watumile inengu 12 ukuya-lengula impanga ya Kenani. Nomba inengu 10 zyene vino zizile izilanda vitaaziifile. Zyalenzile antu ukutandika ukulondesya ukuswilila uku Eguputo. Aina Izlaeli, yataakweti utailo, acino Leza walenzile ukuti yaalulumba umu lwanga pa myaka 40.
Lyene Leza wasoolwile Yoswa ukutungulula aina Izlaeli ukwingila umu mpanga ya Kenani. Yeova wacisile ivipezyamano pakuti azwe aina Izlaeli ukwikala umu mpanga ya Kenani. Walenzile amanzi amu Luzi lwa Yodani ukwimilila, ni viumba vya Yeliko ukuwa, alino ni lanzi ukwimilila uwanda onsi. Lino paapisile imyaka mutanda (6), aina Izlaeli yaposile impanga ya Kenani.
Ukutandikila pali Yoswa, aina Izlaeli yaateekwanga na apinguzi pa myaka 356. Tumasambilila pa yapinguzi aingi, kumwi na Balaki, Gidyoni, Yefuta, Samusoni na Samueli. Nupya tuli nu kuwelenga amalyasi pa yanaci wakwe, Laabu, Debola, Yaeli, Luti, Naomi na Delila. Ciputulwa Cakwe CITATU cikalanda pa vintu ivyacitiike pa myaka 396.
MU CIPUTULWA CII
ILYASI 34
Vyakulya Vino Aina Izlaeli Yataalolapo
Icakulya ci caponanga ukufuma ukwi Yulu
ILYASI 35
Yeova Wapeela Aina Izlaeli Amasunde
Amasunde ci yaili aaluta masunde 10?
ILYASI 36
Akana Ka Ng’ombe Kakwe Goldi
U mulandu ci uno antu yatandika ukupepa akana ka ng’ombe?
ILYASI 37
Itenti Lya Kupepelamo
Imbokosi ya upangano yaisungilanga mu muputule wa mukasi sana.
ILYASI 38
Inengu 12
Inengu 10 zyalanda ivipusane ni vyalanda inengu 2. Aaweni pali ya yano aina Izlaeli yuvwila?
ILYASI 39
Intuwa Yakwe Aloni Yawalula
Uzye icimuti cume icingawalula? nu kukwata ivizao ivice pa nsita sile inono?
ILYASI 40
Mose Uuma Umu Ciliwe
Mose wafumizya antu manzi, lelo walenga na Yeova ukusoka.
ILYASI 41
Inzoka Ya Mukuwa
Umulandu ci uno Leza watuma inzoka zya usungu kuti zyaluma aina Izlaeli?
ILYASI 42
Punda Wavwanga
Punda walola cintu cimwi cino Balamu atange aalole.
ILYASI 43
Yoswa Waaya Intunguluzi
Mose acili na maka, nomba icani cino Yoswa wamupyanila?
ILYASI 44
Laabu Wafisa Inengu
Uzye Laabu wacita uli pakuti acingilile aonsi yaili, napya icani cino waleenga ukuti yace yamucitile?
ILYASI 45
Yakulamba Uluzi Lwa Yodani
Icizungusyo cacitika lino Simapepo walyata umu manzi.
ILYASI 46
Iviumba Vya Yeliko
Uzye umwando uungalesha iciumba ukukanawa?
ILYASI 47
Mupuupu Umu Izlaeli
Uzye umuntu wenga umwipe aangalenga antu aingi yaculilemo?
ILYASI 48
Aina Gibyoni Yaacenjiile
Yasomba Yoswa na ina Izlaeli pakuti yacite icipangano nayo, Lelo aina Izlaeli yatwalilila ukusunga icipangano nayo.
ILYASI 49
Ilanzi Limilila
Yeova wacisile icintu cimwi kuli Yoswa cino atatazile acitapo ku cisila napya ataatala waciswilizyapo.
ILYASI 50
Anaci Yaili Asipe
Balaki watungulula ivita vya Ina Izlaeli mu nkondo, nomba umulandu ci uno Yaeli uwapokelamo ululumbi?
ILYASI 51
Luti Na Naomi
Luti wasya ulupwa lwakwe nu kutandika ukwikala na Naomi pakuti aombela Yeova.
ILYASI 52
Gidyoni Na Onsi 300
Leza wasolola asilika afikepo kuomvya inzila ya mucenjelo.
ILYASI 53
Ulayo Wakwe Yefuta
Ulayo uno walavile kuli Yeova wamukumile kumwi nu mwanakwe umukazyana.
ILYASI 54
Umonsi Uwakwatiisye Amaka
Uzye Delila wacisile uli pakuti amanye icalenzile kuti Samusoni akwatisye amaka?
ILYASI 55
Kalumendo Katandika Ukuombela Leza
Leza waomvya Samweli ukunena Simapepo Eli mazwi aalume.


text:
IVYUMA IVYAYA UMWIZWI LYAKWE LEZA NEEMIYA 12-13
Vino Tungasambililako Kuli Neemiya
Neemiya wacingilile ukupepa kwa cumi nupya wali umucincile
13:4-9, 15-21, 23-27
Elyashibu Simapepo Mukulu, wazumilizye vino Tobiya aatali kapepa wakwe Leza nupya uwazunyanga antu yakwe Leza wamunenyile
Elyashibu wapeezile Tobiya incende imwi umu muputule wa kuliilamo umu ng’anda ikulu yakwe Leza iyakupepelamo
Neemiya wasumvile iviya vyonsi vyakwe Tobiya, nupya wasangulwile nu muputule iutandika nu kuomviwa ndi vino walinzile ukulaomba
Neemiya watwalilile ukufumya vyonsi ivikowele ivyali umu Yelusalemu


text:
AKATAMBO KA WAKULAMA September 2015 | Bamboni sha BaYawe—Kani Ni Bani?
Kani mulukufwaya ukwishiba bucine, cingawama ukubepusha abene pakweba ati mukasangane ifya cine.
COVER SUBJECT
Kani Bamboni sha BaYawe ni Bani?
Kani ifi twalabilapo muli cicino iciputusha filipalene na fyefyo mulanguluka?
COVER SUBJECT
Kani Bamboni sha BaYawe Bantu ba Kuba Shani?
Mungakankamana uku mungatukumanya.
COVER SUBJECT
Findo Bamboni sha BaYawe Basumiinemo?
Pakuti tulicetekele ati Baibolo Mashiwi abaLesa, tulicetekele makosa ifilembelwemo.
COVER SUBJECT
Tulafumya pi Indalama Tupyungisha?
Kani indalama shilafuma pi? Kani tulashipyungisha shani?
COVER SUBJECT
Mba Nindo Tutulishisha?
Kuli imilandu itatu iikulu iitulengesha ukulukutulisha mu calo conse.
Kani Mulifikile pe Fumbi lya BaKlistu?
Nangaba ne myaka ubwingi tupyungiile baYawe, tulyelelwe ukupitilisho’kukula mu fya baLesa.
Kani Cimanga Wenu Alamofweniko Ukucite’fintu Ifiweme?
Pendeni ifi cimanga wenu uusambishiwe na Baibolo angamofweniko ukusalululapo bwino inshila sha kutendulushiwilwamo, ifyakulisangalashishamo, ne kupyungako umulimo wa kutulisha.
“Mwimakane Makosa mu Kucetekela”
Kani findo tungasambililako kuli fifilya Petilo aendele pa menda ifingakosha ukucetekela kwesu?
Kani BaYawe Balilangishe Shani ati Balitutemenwe?
Kani cilamukatasheni ukucetekela ati baYawe balimutemenweni?
Tungalangisha Shani ati Tulitemenwe BaYawe?
Ukulangisha ati tulitemenwe baLesa kulicilile na pali fyefyo tumfwa mu mutima.