text:
Icisimicisyo 3: Umwalalume wa Kutanga ne Mwanakasi
MBA cindo capusanako muli cici icikope? Inya, bantu abo abalimo. Bali mwalalume wa kutanga ne mwanakasi. Mba ninani uwabalengele? Ni baLesa. Kani ulilisi isina lyabo? Ni baYehoba. Kabili umwalalume ne mwanakasi balilicilwe ati Adama na Efa.
Ifi efi baYehoba Lesa balengele Adama. Balibulile ifukutu ukufuma kwi loba kabili kuli lyelyo eko balengele umubili uwaminine, umubili wa mwalalume. Eli bapeemenemo mu myona ya mwalalume, naye Adama alibele mweo.
BaYehoba Lesa balimukwatile’milimo Adama. Balyebele Adama ukusiilika amasina syonse inama isipusenepusene. Adama pambi alukusitambe’nama pa mpindi iitali namulifyefyo alukusala amasina aaweme aakusiilika syonse. Ili Adama alukwilike’nama alitatikile ukubona cimbi. Mba wacisibe’co?
Inama syonse syalikwete isibyakwe. Kwali insofu isyalalume ne nsofu isyanakasi, kabili kwali inkalamu isyalalume ne nkalamu isyanakasi. Pano Adama takwetepo uwakuba umubyakwe. Namulifyefyo baYehoba balilengele Adama ukuponena mutulo utulemene, eli bangabulako ulubafu ukufuma kuli ye. Kuli lwenko’lu lubafu, baYehoba balilengele umwanakasi wakwe Adama, naye alibele mukasi wakwe.
Mama Adama ifi asangalele! Kabili languluka ifi Efa asangalele pa kumubika mwi bale’lyo iliweme ukulukwikalamo! Pano koti bafyala abana ne kwikala pamo abasangalele.
BaYehoba balukufwaya Adama na Efa ukwikala umuyayaya. Balukufwaya ati abo bobilo balenge’calo conse ukulukuboneka bwino koti libala lya Edeni. Ifi Adama na Efa basangalele ili balangulukile pakucite’fi! Kani na webo nga walitemenwe ukukwatako akabeya ka kulenge’calo ukuba libala iliweme? Pano ukusangalala kwakwe Adama na Efa takwatwalililepo. Lekeni tubone icalengele.
Amasamo 83:18; Ifyakutaŋga 1:26-31; 2:7-25.
Ifyakwipusya
- Icikope icili mu Cisimicisyo 3 capusanako syani ne cikope icili mu Cisimicisyo 2?
- Mba ninani uwalengele umwalalume wa kutanga, kabili uyo mwalalume isina lyakwe aali ninani?
- Mba niisa imilimo baLesa bapele Adama ukupyunga?
- Mba nindo baLesa balengeele Adama ukuponena mutulo utulemene?
- Kani Adama na Efa baali nekuba ne mweo ukufika lwisa, kabili niise’milimo baYehoba bafwaile ati bapyunge?
Ifyakwipusya na fimbi
- Pendeni Amasamo 83:18.
Mba baLesa nibani isina, kabili nibwisa ubukulu ubulibelele bakwete pa calo? (Jele. 16:21; Dan. 4:17)
- Pendeni Ifyakutaŋga 1:26-31.
Mba findo baLesa bapelekesyeko ukulenga pa busiku bwa busisanu na bumo, kabili ubu bulengesi bwalipuseneko syani ku nama? (Taŋ. 1:26)
Mba niyesa mapekanyo baLesa baansikiile umuntu ne nama? (Taŋ. 1:30)
- Pendeni Ifyakutaŋga 2:7-25.
Mba cindo icasansisyemo mu mulimo wakwe Adama uwakwilike’nama? (Taŋ. 2:19)
Kani Ifyakutaŋga 2:24 filatofwa syani ukumfwikisya ifi baYehoba babona icupo, ukupaatukana, ne kulekana? (Mat. 19:4-6, 9)


c: text/html

text:
SHAPITA WA DIKUMI NE BUTANO
Mutōtelo Witabijibwe na Leza
Lelo bipwilo byonso bisangajanga Leza?
Tukayuka namani kipwilo kya bine?
Batōtyi ba bine ba Leza pano pa ntanda i bāni dyalelo?
1. Le i bika byotukamwena mu kutōta Leza mwasakila?
YEHOVA LEZA witutele mpata mutyima kadi usaka tumwene mu buludiki bwandi bwa buswe. Shi tumutōte mwasakila, tukekala na nsangaji kadi tukepuka makambakano mavule umbūmi. Kadi uketwesela ne kwitukwasha. (Isaya 48:17) Inoko kudi bipwilo tutwa na tutwa bītela amba bifundijanga bubine butala padi Leza. Ino bifundijanga myanda mishile mpata itala pa mwikadile Leza ne pa byasaka kotudi.
2. Tukokeja kuyuka namani muswelo muyampe wa kutōta Yehova, ne i kimfwa’ka kitukwasha twivwanije kino?
2 Shi ke pano, ukayuka namani muswelo muyampe wa kutōta Yehova? Kebikulombepo bidi wifunde ne kwenzankanya bufundiji bwa bipwilo byonso bivule nenki. Abe ufwaninwe’tu kwifunda enka byobya bine bifundija Bible pa mutōtelo wa bine kete. Tulete kimfwa: Mu matanda mavule mwikalanga makambakano a lupeto lwa bubela. Shi abakunena kujiula luno lupeto lwa bubela, le ukalonga namani? Le ukashilula kukwatyila tuyukeno twa lupeto lo-lonso lwa bubela? Mhm. Kikekala kiyampe upityije kitatyi kyobe na kujingulula lupeto lwa bine. Shi ubapu kukwatyila mwikadile lupeto lwa bine kubapu, papo ukajingulula lubilo lonka lupeto lonso lwa bubela. Ne kwifunda kuyuka kipwilo kya bine nako mo monka, kukakukwasha ujingulule bipwilo bya bubela.
3. Mungya Yesu, i bika byotufwaninwe kulonga shi tusaka Leza etwitabije?
3 I biyampe kutōta Yehova mu muswelo waitabije. Bavule bakulupile amba bipwilo byonso bisangajanga Leza, ino Bible aye kafundijangapo nankyo. Enka ne kwitela’tu bu mwine Kidishitu bitupu kwine kekubwenepo. Yesu wānene amba: “Ke ensepo wa kunena ami amba: ‘Mfumwami, Mfumwami,’ ukatwela mu Bulopwe bwa mūlu, poso yewa ulonga kiswa-mutyima kya Tata udi mūlu.” Nanshi, pa kwitabijibwa na Leza, i biyampe tuyuke byasaka kotudi ne kwibilonga. Boba bonso kebalongapo kiswa-mutyima kya Leza, Yesu wēbetyile bu “ba kujilula bijila.” (Mateo 7:21-23) Kipwilo kya bubela kekidipo na mvubu monka mwikadile lupeto lwa bubela. Kadi kibi kutabuka, kipwilo kya uno muswelo kiletanga kyaka.
4. Binenwa bya Yesu bitala pa mashinda abidi bidi na buluji’ka, kadi dishinda ne dishinda ditwalanga kwepi?
4 Yehova upele muntu yense wa pano panshi mukenga wa kwikala na būmi bwa nyeke. Ino pa kwikala na būmi bwa nyeke mu Paladisa, tufwaninwe kutōta Leza mobifwaninwe ne kwikala na būmi bulonda byasaka. I kya bulanda, mwanda bavule bapelanga kulonga uno muswelo. O mwanda Yesu wānene amba: “Twelelai pa kakibelo katyetye; mwanda dishinda ditwala ku konakanibwa i dikatampe kadi didi pululu, ne benda’mo bene i bavule; inoko kakibelo i katyetye ne dishinda ditwala ku būmi nadyo i dityinye, ne ba kwidisokola bene i batyetye.” (Mateo 7:13, 14) Kipwilo kya bine kitwalanga ku būmi bwa nyeke. Ino kya bubela kitwala ku koneka. Yehova kasakilepo muntu nansha umo akoneke, o mwanda upele bantu bonso mukenga wa kufunda myanda yandi. (2 Petelo 3:9) Nanshi na bubine, muswelo otutōta Leza bo būmi nansha lufu.
MWA KUYUKILA KIPWILO KYA BINE
5. Tukayuka namani boba balonda kipwilo kya bine?
5 Tukasokola namani “dishinda ditwala ku būmi”? Yesu wānene amba mutōtelo wa bine ukayukena ku būmi bwa bantu beulonda. “Mukebayukila ku bipa byabo,” mo mwaānenene. ‘Mutyi muyampe upanga bipa bilumbuluke.’ (Mateo 7:16, 17) Ko kunena amba, boba badi mu kipwilo kya bine bafwaninwe kuyukena ku nkulupilo yabo ne ku mwiendelejo wabo. Nansha batōtyi ba bine byokebabwanininepo, baluba ne kuluba, ino beelelanga’ko mu kikonge kulonga kiswa-mutyima kya Leza. Tubandaulei pano bilomboji bisamba biyukanya boba balonda kipwilo kya bine.
6, 7. Bengidi ba Leza bamwene Bible namani, ne Yesu wāshile kimfwa’ka mu uno mwanda?
6 Bengidi ba Leza balupulanga bufundiji bwabo mu Bible. Bible mwine unena’mba: “Kisonekwa kyonso i kisonekejibwe na mushipiditu wa Leza kadi i kya kamweno pa kufundija, pa kudingila, pa kolola, ne pa kulemununa mu boloke, amba muntu wa Leza ekale mubwanye byonsololo, muteakanibwe senene mwa kwingidila mwingilo onso muyampe.” (2 Temote 3:16, 17) Kadi mutumibwa Polo wātumīne banababo bene Kidishitu mukanda’mba: “Pomwatambwile kinenwa kya Leza, kyomwaivwene kotudi, mwaitabije’kyo, ke bu kinenwapo kya bantu, aa, ino i monka mokikadile binebine, bu kinenwa kya Leza, kingila ne momudi banwe betabije.” (1 Tesalonika 2:13) Nanshi nkulupilo ne bilongwa bya kipwilo kya bine kebilondangapo mimweno nansha bisela bya bantu. I bilupuke mu Bible, Kinenwa kya Leza kya ku bukomo bwa mushipiditu.
7 Yesu Kidishitu wāshile kimfwa kiyampe kya kulupula bufundiji bwandi mu Kinenwa kya Leza. Pa kulombela kudi Shandi, wānene amba: “Kinenwa kyobe i bubine.” (Yoano 17:17) Nanshi Yesu wādi ukulupile Kinenwa kya Leza, kadi byonso byaādi ufundija byādi bikwatañene na Bisonekwa. Divule Yesu wādi unena’mba: “I kilembwe amba.” (Mateo 4:4, 7, 10) Kupwa wāpituluka mu kisonekwa. Mo monka ne bantu ba Leza dyalelo, nabo kebafundijangapo milangwe yabo. Bakulupile amba Bible i Kinenwa kya Leza, o mwanda balupulanga bufundiji bwabo’nka mu byobya byanena.
8. Kutōta Yehova i kulonga bika ne bika?
8 Boba balonda kipwilo kya bine batōtanga Yehova kete kadi bayukanyanga dijina dyandi. Yesu wānene amba: “Ufwaninwe kutōta Yehova Leza obe, kadi aye kete ye ofwaninwe kwingidila mingilo ikola.” (Mateo 4:10) Nanshi bengidi ba Leza bafwaninwe kutōka’nka Yehova kete. Kutōta uno muswelo i ne kuyukanya dijina dya Leza wa bine i dijina’ka ne i Leza wa muswelo’ka. Ñimbo 83:18 inena’mba: “Bayūke’mba, abe enka, wa dijina dya bu-Yehova, wi Mwinemukatakatamwine panopantanda ponsololo.” Kadi Yesu wāshile kimfwa pa kukwasha bakwabo nabo bayuke Leza, monka mwaānenene mu milombelo amba: “Nayukanya dijina dyobe ku boba bowayete mu ino ntanda waumpa’bo.” (Yoano 17:6) Ne batōtyi ba bine dyalelo nabo mo monka, bafundijanga bakwabo dijina dya Leza, mpango yandi, ne ngikadilo yandi.
9, 10. Bene Kidishitu ba bine belombolanga buswe abo bene na bene namani?
9 Bantu ba Leza belombolanga buswe bwa binebine, bwampikwa kwisakila. Yesu wānene amba: “Pa kino e pakayukila bonso amba mwi bami bana ba bwanga, shi mudi na buswe umbukata mwenu.” (Yoano 13:35) Bene Kidishitu babajinji bādi beswele uno muswelo. Buswe bwa bwine Leza butyumunanga bijika bya misaka, tubila, ne mizo kadi bukutyilanga bantu mu kijimba kininge kya bu bana na bana bwa bine. (Tanga Kolose 3:14.) Boba badi mu bipwilo bya bubela kebadipo na buno bu bana na bana. Mwanda waka tubanena namino? Mwanda beipayanga abo bene na bene mu ñuma ya tubila ne mizo. Ino bene Kidishitu ba bine abo kebaboyangapo bya bulwi bya kwipaya banababo bene Kidishitu, nansha ke muntu ungi mwine. Bible unena’mba: “Bana ba Leza ne bana ba Dyabola bayukenanga pa uno mwanda: Muntu ense kalongalongapo boloke katambilepo kwa Leza, ne yewa kasenswepo mwanabo mwine. . . . Twisanswei batwe bene na bene; ketwakikalai bwa Kaini, wātambile kwa yewa mubi ne kwipaya mwanabo.”—1 Yoano 3:10-12; 4:20, 21.
10 Na bubine, buswe bwa bine ke enkapo kuleka kwipaya bakwenu. Bene Kidishitu ba bine bapānanga pampikwa kakama kitatyi, bukomo, ne lupeto lwabo mwanda wa kwikwasha ne kwikankamika abo bene na bene. (Bahebelu 10:24, 25) Bekwashanga mu bitatyi bya malwa, ne kwikala biyampe na bakwabo, budimbidimbi mpika. Bine, balondanga mu būmi bwabo madingi a mu Bible a ‘kulongela bantu bonso biyampe.’—Ngalatea 6:10.
11. Mwanda waka i biyampe kwitabija amba Yesu Kidishitu dyo dishinda dya Leza dya lupandilo?
11 Bene Kidishitu ba bine betabije amba Yesu Kidishitu dyo dishinda dya Leza dya lupandilo. Bible unena’mba: “I kutupu lupandilo mu muntu mukwabo nansha umo, mwanda i kutupu dijina nansha dimo munshi mwa diulu dipelwe bantu motufwaninwe kupandila.” (Bilongwa 4:12) Monka motwamwenine mu Shapita wa 5, Yesu wāpēne būmi bwandi bu kinkūlwa kya bantu ba kikōkeji. (Mateo 20:28) Kadi Yesu ye Mulopwe utongelwe na Leza mu Bulopwe bwa mūlu bukaludika ntanda yonsololo. Kadi Leza usaka tukōkele Yesu ne kulonda bufundiji bwandi shi tusaka kumona būmi bwa nyeke. O mwanda Bible unena’mba: “Yewa ulombola lwitabijo mudi Mwana udi na būmi bwa nyeke; yewa kakōkelapo Mwana kakamonepo būmi, ino bukalabale bwa Leza budi nyeke padi.”—Yoano 3:36.
12. Kubulwa kwikala wa ino ntanda kulomba kulonga bika ne bika?
12 Batōtyi ba bine ke ba ino ntandapo. Yesu paādi usamba ku meso a Pilato mbikavu mwine Loma, wānene amba: “Bulopwe bwami ke bwa ino ntandapo.” (Yoano 18:36) Pa kino, balondi ba bine ba Yesu, nansha bekale mu ntanda’ka, i babikalwa ba Bulopwe bwa mūlu, o mwanda kebekujangapo nansha dimo mu myanda ya politike ya ino ntanda. Kebetabilangapo mutamba kampanda mu ñuma ya ntanda. Inoko batōtyi ba Yehova kebakankajangapo bakwabo kulonga byobasaka, shi kutwela mu kitango kya politike, shi kufwila kubikala, nansha ke kuvota kwine. Nansha batōtyi ba bine ba Leza byokebekujapo mu bimyanda bya politike, ino bakōkelanga ku bijila. Mwanda waka? Mwanda Kinenwa kya Leza kibasoñanya “kukōkela bininge ba lupusa batabukile bukatampe” babikele. (Loma 13:1) Ino popa pepatanya bilomba Leza na byobya bilomba ngikadilo ya politike, batōtyi ba bine balondanga kimfwa kya batumibwa bānene amba: “Tufwaninwe kukōkela Leza bu mulopwe kupita’ko bantu.”—Bilongwa 5:29; Mako 12:17.
13. Balondi ba bine ba Yesu bamwene namani Bulopwe bwa Leza, ne pa kino, baloñanga bika?
13 Balondi ba bine ba Yesu basapulanga amba Bulopwe bwa Leza lo lukulupilo lumo kete ku bantu. Yesu wālaile amba: “Kadi ino myanda miyampe ya Bulopwe ikasapulwa pa ntanda yonso ikelwe na bantu mwanda wa bukamoni ku mizo yonso, ebiya mfulo keiya shayo.” (Mateo 24:14) O mwanda balondi ba bine ba Yesu Kidishitu basapulanga Bulopwe bwa Leza bwa mūlu amba lo lukulupilo lumo kete ku bantu, pa kyaba kya kukankamika bantu banyemene ku balopwe ba ino ntanda amba bo basa kupwija makambakano abo. (Ñimbo 146:3) Yesu wētufundije kulomba uno umbikalo mubwaninine paānene amba: “Bulopwe bobe bwiye. Kiswa-mutyima kyobe kilongeke, pamo na momwa mūlu, ne pano pa ntanda pene.” (Mateo 6:10) Kadi Kinenwa kya Leza kyālaile amba buno Bulopwe bwa mūlu “bukatyumuna bipindibipindi ne kukubija malopwe ano’a onsololo [adi’ko dyalelo], kadi bukemananga nyeke.”—Danyele 2:44; Kusokwelwa 16:14; 19:19-21.
14. I bāni bomwene’tu amba bo batōta mungya bisakibwa byonso bya butōtyi bwa bine?
14 Kukwatañana na bino byonso byotwabandaula, wiipangule’po bidi amba: ‘I kipwilo’ka kya bantu batōta na kulupula bufundiji bwabo bonso mu Bible ne kuyukanya dijina dya Yehova? I bantu’ka badi na buswe bwa bwine Leza, badi na lwitabijo mudi Yesu, bapela kwikuja mu bya ntanda, ino basapula bulopwe bwa Leza amba lo lukulupilo lumo kete ku bantu? Mu bipwilo byonso bya pano pa ntanda, i kipwilo’ka kibwenye bino bisakibwa?’ Myanda ilombola patōka amba i Batumoni ba Yehova.—Tanga Isaya 43:10-12.
UKALONGA’PO NAMANI?
15. Kutentekela pa kwitabija amba Leza udi’ko, i bika bikwabo byasaka?
15 Kwitabija’tu mudi Leza kekubwenepo pa kusaka kumusangaja. Mwanda Bible unena amba ne bandemona nabo betabije amba Leza udi’ko. (Yakoba 2:19) Ino i kimweke patōka amba kebaloñangapo kiswa-mutyima kya Leza kadi Leza kebetabijepo, mhm. Nanshi pa kwitabijibwa na Leza, ketufwaninwepo enka kwitabija amba udi’ko, ino tufwaninwe ne kulonga kiswa-mutyima kyandi. Kadi tufwaninwe kutyiba kipwano na bipwilo bya bubela ne kwilunga ku kya bine.
16. I bika bya kulonga pa kuleka kwikuja mu mutōtelo wa bubela?
16 Mutumibwa Polo wānene amba ketufwaninwepo kwikuja mu mutōtelo wa bubela. Wāsonekele’mba: “‘Nanshi tambai umbukata mwabo, ne kwisansanya,’ e mwanenena Yehova, ‘kadi lekai kutenga kintu kya disubi’; ‘kadi nami nkemutambulanga.’” (2 Kodinda 6:17; Isaya 52:11) Nanshi bene Kidishitu bepukanga kintu kyo-kyonso kikwatañene na mutōtelo wa bubela.
17, 18. “Babiloni Mukatampe” i bika, ne mwanda waka i biyampe kupēlakana ‘kutamba’mo’?
17 Bible ulombola amba miswelo yonso mivulevule ya bipwilo bya bubela ibadilwa mu “Babiloni Mukatampe.” * (Kusokwelwa 17:5) Dino dijina dituvuluja kibundi kya Babiloni wa kala, mwāshilwile kipwilo kya bubela kupwa kwa Dilobe dya mu mafuku a Noa. Bufundiji buvule ne bilongwa bitumbile mu bipwilo bya bubela dyalelo byāshilwile kala mu Babiloni. Kimfwa, bene Babiloni bādi batōta busatu bwa baleza, nansha baleza basatu mu umo. Dyalelo nadyo, Busatu Busantu lo lufundijo lwa kyalwilo lwa bipwilo bivule. Ino Bible ufundija patōkelela amba kudi Leza umo kete wa bine, Yehova, ne amba Yesu Kidishitu i wandi Mwana. (Yoano 17:3) Kadi bene Babiloni bādi bakulupile amba muntu udi na muya keufu, ushalanga mūmi shi umbidi ubafu, ne ubwanya kususuka mu kifuko kya masusu. Dyalelo, lukulupilo lwa muya nansha mushipiditu keufu, ususuka mu kalunga-nyembo ka mudilo lufundijibwanga mu bipwilo bivule.
18 Mutōtelo wa Babiloni wa kala wāsambakene ntanda yonso, o mwanda Babiloni Mukatampe wa dyalelo ukokeja na bubine kutelwa bu umbikalo wa ntanda wa bipwilo bya bubela. Kadi Leza wālaile amba uno umbikalo wa bipwilo bya bubela ukafula na mu kukopa kwa diso. (Kusokwelwa 18:8) Le ubamone mwanda waka i kipite buya kwisansanya na kipindi kyo-kyonso kibadilwa mu Babiloni Mukatampe? Yehova Leza usaka abe ‘utambe’mo’ bukidi pakidi mema mu manwi pano.—Tanga Kusokwelwa 18:4, 8.
19. I bika byokamwena mu kwingidila Yehova?
19 Posa kutyiba mbila ya kuleka kwikuja mu kipwilo kya bubela, yuka amba bamo bakaleka padi kupwana nobe. Ino shi wingidile Yehova pamo na bantu bandi, nankyo ukamona bivule kutabuka byokajimija. Nobe kukabulwepo kwikala na batutu ne bakaka obe bavule ba ku mushipiditu pamo bwa bana ba bwanga ba Yesu babajinji bāshile bintu byonso ke bamulonda. Ukabadilwa mu kisaka kikata kya ntanda yonso kya bene Kidishitu ba bine midiyo ne midiyo, bantu bakakusanswa bya binebine. Kadi ukekala na lukulupilo lwa kutendelwa lwa būmi bwa nyeke “mu ngikadilo ya bintu ikāya’ko.” (Tanga Mako 10:28-30.) Padi mwenda mafuku, boba bakakwela pa mwanda wa nkulupilo yobe bakakimba kuyuka byobya bifundija Bible ne kwikala batōtyi ba Yehova.
20. I bika bitengele kumeso boba balonda mutōtelo wa bine?
20 Bible ufundija amba Leza usa kufudija ino ngikadilo imbi ya bintu ne kupingakanya’yo na ntanda impya myoloke mu buludiki bwa Bulopwe bwandi. (2 Petelo 3:9, 13) Bine, ikekala ntanda milumbuluke’po kashā! Kadi mu ino ntanda impya myoloke, mukekala’nka kipwilo kimo kete, mutōtelo wa bine. Mwene i kipite buya nobe utabule matabula mafwaninwe mwanda wa kwilunga na batōtyi ba bine tamba’nka pano?
^ mus. 17 Shi usaka kuyukila’ko myanda ilombola buluji bunenenwa amba Babiloni Mukatampe welekeja umbikalo wa ntanda yonso wa bipwilo bya bubela, tala Mbwejo, paje 219-220.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
CIPANDE 7
Afwe Yalatuutuluka!
1-3. I cifungo ci cino swensi twanyepwamo, nupya Yeova alatusapula uli?
ELENGANYINI ukuti yamupingula ukuti mulafwila umu cifungo pa mulandu uno mutacisile. Caloleka nu kuti mutalatala musapulwe. Lyene amano yamupela nupya pasi na cino mungacita. Nomba lili kwene sile lino mwasuula nako ukuti awe lyene casila mwemo avivyo kwene, alino muvwa ukuti kuli umwi aakweti amaka aakumwavwa ukufuma, nupya watalaya nu kuti amamwazwa! Uzye munguvwa uli?
2 Swensi kwene twaya umu cifungo, ni cifungo cico imfwa. Nandi tungacita uli tutanga tuutuke imfwa. Nomba Yeova wakwatisya amaka akutufumya uku mfwa. Nupya walaya ukuti: “Nu mwanisi uwa kusyalikizya kucimviwa alaya imfwa.”—1 Kolinto 15:26.
3 Elenganyini vino mulaayuvwa lino mutalaasakamala pa kufwa! Yeova atalafumyapo sile imfwa. Lelo alalenga nu kuti antu afwa yakaye nu umi nupya. Uzye mulayuvwa uli? Leza walaya ukuti “antu . . . afwe,” yalaya aumi nupya. (Ezaya 26:19) Baibo ika-ama icintu cii ukuti ukutuutuluka.
UMUNTU UNO TWATEMWISYA NDI WAFWA
4. (a) I cani icingatuteekezya lino lupwa nanti cuza witu wino twatemwa wafwa? (b) Uzye aaweni yamwi aali ya cuza yako Yesu yano watemilwe sana?
4 Tukayuvwa sana uyi ngi cakuti lupwa nanti cuza wino twatemwisya wafwa. Tukalola nu kuti kusi angatwazwa. Kusi cino tungacita pakuti uwatafwa aye nu umi nupya. Lelo Baibo ikatutekezya. (Welengini 2 Kolinto 1:3, 4.) Lekini tusambilile pi lyasi limwi ilikalangilila vino Yeova na Yesu yakalondesya ukutuutulula antu itu afwa. Lino Yesu wali pano nsi, watandalilanga sana Lazalo na yakaci yakwe, Mata na Maliya. Yonsi yotatu yali ivyuza visuma vyakwe Yesu. Baibo ikati: “Yesu watemilwe Mata na kaci muze Maliya na ndume yao Lazalo.” Lyene uwanda umwi, Lazalo wafwile.—Yoane 11:3-5.
5, 6. (a) Uzye Yesu wacisile uli lino waweni yalupwa na yacuza yakwe Lazalo yakulosya? (b) U mulandu ci uno cikatukomelezya ukumanya vino Yesu uvwile pa mfwa?
5 Yesu waile kuti akakomelezye Mata na Maliya. Lino Mata uvwile ukuti Yesu ali mu nzila, waile ku kuyamukomaanya kunzi ya musumba. Uvwile ningo sana pa kulola Yesu, lelo wanenyile Yesu ati: “Mwene nduyapo, kalume wane nga atafwile.” Mata welenginye ukuti Yesu wacezilwe ukufika. Pa cisila, Yesu waweni Maliya kaci wakwe Mata, ala akulila. Ukulola vino yakaci yaa yaali nu ulanda, kwalenzile ukuti auvwe sana uyi cakuti alila nu kulila. (Yoane 11:21, 33, 35) Uvwile vino cikawaya ndi cakuti umuntu uno twatemwa wafwa.
6 Ukumanya ukuti na Yesu kwene akauvwa wakwe vino tukauvwa ndi umwi wafwa, cikatukomelezya sana. Nupya Yesu wakolana sana na Isi. (Yoane 14:9) Yeova wakwata amaka ya kusisyapo imfwa, nupya ali vino alacita likwene sile.
“LAZALO, FUMA!”
7, 8. U mulandu ci uno Mata atalondelanga ukuti yasisyepo iciliwe api lindi lyakwe Lazalo, nomba, i cani cino Yesu wacisile?
7 Lino Yesu wafisile api lindi pano yazisile Lazalo, wazanyile pa mulyango wi lindi iyayalilapo iciliwe icikulu. Yesu watiile: “Sisyinipo iwe.” Lelo Mata ataalondanga ukuti yacite vivyo. Pano ala papita amanda yani ukufuma pano yaazikiile Lazalo. (Yoane 11:39) Mata ataamanyile vino Yesu wali nu kucita pa kwazwilizya Lazalo kalume wakwe.
8 Yesu walaizye ati: “Lazalo, fuma!” Lyene icacitike cazungwisye sana Mata na Maliya. ‘Lazalo wafumile, ala makasa na maulu yakwe yafufilwe mu nsalu ya mufwe.’ (Yoane 11:43, 44) Avino Lazalo watuutulwike aya nu umi nupya! Wizileya nupya pamwi na ya lupwa yakwe ni vyuza. Yatandike ukulanda nawe nu kumukumbatila. Cali i cizungusyo ca maka! Yesu watuutulwile Lazalo!
“KACI WE NAKUNENA NATI ‘KATUKA!’”
9, 10. (a) Uzye a weni uwapeezile Yesu amaka ya kutuutulula afwe? (b) Uzye amalyasi aakalanda pa kutuutuluka yakatwavwa uli?
9 Uzye Yesu watuutululanga antu ku maka yakwe? Awe. Lino Yesu atatala watuutulula Lazalo, wapefile kuli Yeova, nupya Yeova kwene u wamupeezile amaka ya kutuutulula Lazalo. (Welengini Yoane 11:41, 42.) Lazalo ataali ali muntu wenga uno Yesu watuutulwile. Baibo ikatunena na pa kakazyana ka myaka 12 akalwile sana. Yailo, isi wa kakazyana kaa, wasakamiile sana nupya walondesyanga ukuti Yesu apozye akakazyana. Wali ali mwana wenga sile wino Yailo wakweti. Lino Yailo acili akuvwanga kuli Yesu, kwizile aonsi yamwi yamuneena ukuti: “Mwana wako kaci watafwa. Pacani cino ukusakamika Kasambilizya?” Lelo Yesu wanenyile Yailo ati: ‘Utuvwa intete, taila sile, wene amaya nu umi.’ Lyene waile ku ng’anda yako Yailo pamwi na Yailo kwene. Lino yafisile pa ng’anda, Yesu waweni nu kuvwa kuno antu yakulila. Yesu wayanenyile ati: “Tini kulosya, pano mwana wene atafwile, lelo watakasula sile.” Yailo na mamakwe yafwile yatuvwikisye muno Yesu walozizye. Yesu wanenyile yonsi ukuti yafumile panzi, wingile sile na avyazi ya kakazyana mu muputule umwali citumbi. Lyene Yesu walemile ikasa lya kakazyana kako alino alanda ati: “Kaci we nakunena nati ‘Katuka!’” Elenganyini vino avyazi ya kakazyana yuvwile lino yaweni umwanao wakatuka atandika nu kupita! Yesu watuutulwile umwana wao. (Mako 5:22-24, 35-42; Luka 8:49-56) Kufuma pa wanda kwene uuwa, yacitanga ndi yalola umwana wao uwatutulwike, iyiusya vino Yeova wayacitiile kupitila muli Yesu. *
10 Antu yonsi yano Yesu watuutulwile izile yafwa nupya. Lelo ukuwelenga amalyasi yaa, kwacindama sana pano kukatwavwa ukuya nu utailo. Yeova akalonda ukutuutulula antu, nupya vivyo kwene avino alacita.
VINO TUKASAMBILILA UKU MALYASI AKALANDA PA KUTUUTULUKA
11. Uzye ilembelo lyakwe Kasambilizya 9:5 likatusambilizya cani pali Lazalo?
11 Baibo ikasambilizya ukuti, “Afwe yatamanya nanti acimwi.” Ilyasi lya kutuutuluka kwakwe Lazalo likalanga ningo icisinka cii. (Kasambilizya 9:5) Wakwe vino Yesu walanzile, cali kwati Lazalo watalala sile utulo. (Yoane 11:11) Lino Lazalo wali umufwe, atamanyile “nanti cimwi.”
12. Tungasininkizizya uli ukuti Lazalo watuutulwike?
12 Lino Yesu watuutulwile Lazalo, paali antu aingi alolangako. Nanti sile antu aatatemilwe Yesu, yaamanyile ukuti wacisile icizungusyo cii. Lazalo wali nu umi, nupya ci casininkizye ukuti umu cumi watuutulwike. (Yoane 11:47) Nupya antu aingi yaile uku kulola Lazalo, naci calenzile yaatandike ukutaila ukuti Leza u watumile Yesu. Antu aatatemilwe Yesu yatuvwile ningo, fwandi yalondanga ukumukoma, yakome na Lazalo kwene.—Yoane 11:53; 12:9-11.
13. I cani cingalenga tutaile ukuti Yeova alatuutulula afwe?
13 Yesu walanzile ukuti “antu yonsi ali mu malindi” yalatuutuluka. (Yoane 5:28) Ci cikupiliula ukuti yonsi yano Yeova akaiusya yalaya nu umi nupya. Lelo pakuti Yeova atuutulule umwi, alinzile ukwiusya vyonsi vino umuntu wiyo wali na vino wacitanga. Uzye Yeova angiusya vyonsi pa muntu wino wafwa? Umwiyulu mwaya imintapendwa ni mintapendwa iya ntanda. Lelo, Baibo ikalanda ukuti Yeova wamanya izina lyakwe cila lutanda. (Welengini Ezaya 40:26) Ngi cakuti Yeova angiusya izina lyakwe cila lutanda, fwandi angiusya na vyonsi pa antu yonsi afwa yano alatuutulula. Ni cacindama icakuti, Yeova aliwe waumvile ivintu vyonsi, fwandi twamanya ukuti wakwata amaka yakutuutulula afwe.
14, 15. Uzye amazwi yano Yobo walanzile, yakatusambilizya cani pa kutuutuluka?
14 Umonsi wa utailo Yobo wazumile ukuti kulaya ukutuutuluka. Uzizye ati: “Uzye umuntu ndi wafwa, angaya nu umi nupya?” Lyene wanenyile Yeova ati: ‘Ulangama, nani ndaasuka. Ulalondesya ukundola ne ciumbwa cako.’ Yobo wamanyile ukuti Yeova akalondesya ukuti ace atuutulule afwe.—Yobo 14:13-15.
15 Uzye ndi muvwa ukuti kulaya ukutuutuluka mukayumvwa uli? Limwi mukatala mwelenganya muti, ‘Nga ya lupwa yane ni vyuza vyane, uzye nayo kwene yalatuutuluka?’ Cikatukomelezya sana ukumanya ukuti Yeova akaalondesya ukutuutulula afwe. Lekini tusambilile pali vino Baibo yalanda pa yantu aalatuutuluka na kuno antu yayo yalaikala.
“YALUVWA IZWI LYAKWE, NU KUFUMAMO”
16. Uzye yayo alatuutulukila pano nsi yalikala uli?
16 Antu yaaya atuutulwike izile yatandika nupya ukwikala na yalupwa yao ni vyuza pa mpanga ya pa nsi kwene. Vikwene avino cilaya nu ku nkoleelo, nomba cilaziipisya. U mulandu ci? Pano yao alatuutuluka yalaya ni syuko lya kwikala manda pe kwaula ukufwa napya. Napya, yalikala umu mpanga isuma sana kucila vino yaaya ndakai. Kutalaya napya inkondo, upondo, nu kulwala.
17. Uzye aaweni alatuutuluka?
17 Uzye aantu ci alatuutuluka? Yesu walanzile ukuti, “antu yonsi ali mu malindi yaluvwa izwi lyakwe, nu kufumamo.” (Yoane 5:28, 29) Na pa Umbwilo 20:13 pakalanda ukuti: “Lyene yemba afumya afwe ali mwenemo. Imfwa ni cifulo ca antu afwe navyo kwene vifumya afwe ali mwenemo.” Mintapendwa ni mintapendwa ya afwe yalaya nu umi nupya. Mutumwa Paulo nawe walanzile ati: “Antu onsi asuma na aipe, yalazyukuka kufuma ku afwe.” (Welengini Milimo 24:15.) Uzye icintu cii cilozile mwi?
18. Uzye antu “aasuma” alatuutuluka aaweni?
18 Pa yantu “asuma” paaya na aomvi yakwe Yeova acisinka aaliko lino Yesu atatala wiza pano nsi. Antu wakwe Nowa, Abulaamu, Sala, Mose, Luti, Esita, yali nu kutuutuluka. Mungawelenga pali yao aonsi na anaci mwibuku lya Ayebulai cipande 11. Nga aomvi yakwe Yeova acisinka aakafwa ndakai, nayo cilaya uli? Nayo kwene “aasuma,” fwandi yali nu kutuutuluka.
19. Uzye “antu aipe” aaweni? Nupya i syuko ci lino Yeova alayapeela?
19 Antu “aipe” nanti tuti asi aololoke, ayayo aatakweti isyuko lya kusambilila pali Yeova. Nanti cakuti yafwa, Yeova atailila foo. Alayatuutulula, napya yalakwata isyuko lya kusambilila pali aliwe nu kumuombela.
20. U mulandu ci uno yamwi yatalatuutulukila?
20 Uzye cii cilozile umukuti antu yonsi aafwa aalipo nu umi pano nsi yalatuutuluka? Awe. Yesu walanzile ukuti antu yamwi afwa yatalatuutuluka. (Luka 12:5) A weni aalapingula ngi cakuti muntu wiyo alinzile ukutuutuluka nanti foo? Yeova ali Kapingula mukalamba, nomba wapeelako Yesu amaka ya kuya “kapingula wa antu aumi na afwe kwene.” (Milimo 10:42) Wensi wino alapingulwa ukuti umwipe, napya asilonda ukusenuka, atalatuutuluka.—Lolini Vyeo Vya ku Mpela pa namba 19.
KUTUUTULUKILA UKWIYULU
21, 22. (a) Uzye calola mwi ukutuutulukila ukwiyulu? (b) A weni uwatandikiilepo ukutuutulukila ukwiyulu?
21 Baibo ikatunena ukuti antu yamwi yalaikala ukwiyulu. Ngi cakuti umuntu watuutulukila ukwiyulu, asiya nu mwili wa untunze. Akatuutulukila ukwiyulu nu mwili wa mupasi.
22 Yesu wali ali muntu wakutandikilapo ukutuutuluka nu mwili wa mupasi. (Yoane 3:13) Lino papisile manda yatatu kufuma pano Yesu wafwilile, Yeova wamutuutulwile. (Masamu 16:10; Milimo 13:34, 35) Yesu atatuutulwike nu mwili wa untunze. Umutumwa Petulo walondolola ukuti Klistu “wene wakomilwe, lelo aya nu umi ku mupasi.” (1 Petulo 3:18) Yesu watutulwilwe ukuya nu mwili wa mupasi napya uwa maka! (1 Kolinto 15:3-6) Lelo Baibo ikalanda ukuti kwali na yauze aali nu kutuutululwa ni mili ya mupasi.
23, 24. Uzye “ufyo unono” uno Yesu walanzilepo, aaweni, nupya yalaya yanga?
23 Lino Yesu atatala wafwa, wanenyile alondezi yakwe ukuti: “Nkuya kukumuteyanyizizya ncende.” (Yoane 14:2) Cii calola umu kuti alondezi yakwe Yesu yamwi yalatuutulukila ukwiyulu nu kwikala pamwi nawe. Uzye yaya yanga? Yesu walanzile ukuti yalaya “uufyo unono,” kulikuti impendwa inono sile. (Luka 12:32) Umutumwa Yoane walanzile impendwa ya antu yayo lino waweni Yesu “aimi pa Mwamba wa Zioni, ala ali na antu mazimbi mwanda onga makumi yani na yani (144,000).”—Umbwilo 14:1.
24 A liilaci lino Aina Klistu kwene yaa, aaya 144,000, yalatuutuluka? Baibo ikatunena ukuti ukutuutuluka kwa yantu yaa, kwali nu kuyako pa cisila lino Yesu watandika ukuteka. (1 Kolinto 15:23) Ndakai Yesu watandika ukuteka, napya aingi pali ya 144,000 yatuutulukila ukwiyulu. Yano yacili nu umi pano nsi, ndi yafwa yakatuutulukila ukwiyulu lilyo kwene. Lelo antu aingi cuze asyala yene yalatuutuluka uku nkoleelo, nupya yalaaikala umu Paladaise pano nsi.
25. Uzye i vyani vino tulasambilila umu cipande icilondeliilepo??
25 Likwene sile Yeova wasya ace akulule antu yonsi uku mfwa, nupya imfwa ilafumiziwapo manda pe! (Welengini Ezaya 25:8.) Nomba, uzye yaayo alaya ukwiyulu, yalaacita vyani? Baibo ikalanda ukuti yalaya ya kateeka umu Wene pamwi na Yesu. Tuli nu kusambilila ivingi pa uteeko kwene uu umu cipande icilondeliilepo.
^ par. 9 Kwaya malyasi nayauze muli Baibo aakalanda pa yantu aatutulwike, ance na akalamba, aonsi na anaci, alino na ina Izlaeli na ataali aina Izlaeli. Mungawelenga malyasi yayo pali 1 Yamwene 17:17-24; 2 Yamwene 4:32-37; 13:20, 21; Mateo 28:5-7; Luka 7:11-17; 8:40-56; Milimo 9:36-42; 20:7-12.


text:
ABACAICE BEPUSHA UKUTI
Finshi Ufwile Ukwishiba pa Milapo ya Kukanalalapo no Muntu uo Ushilaupana Nankwe?
Bushe imilapo ya kukaanalalapo no muntu uo ushilaupana nankwe e cinshi?
Bushe iyi imilapo ilabomba?
Ifyo ulingile ukucita
Bushe imilapo ya kukaanalalapo no muntu uo ushilaupana nankwe e cinshi?
Umulapo wa kukaanalalapo no muntu uo ushilaupana nankwe, mulapo uo umuntu alapa ilyo alemba nelyo ukulanda ukuti takatale alaalapo no muntu mpaka akope nelyo ukuupwa.
Iyi imilapo yatendeke ukuseeka muli ba 1990 ilyo kwali ukukumana kwa Southern Baptist Convention mu America, kabili pali uku ukukumana balitendeke programu baleita ukuti: “Uwakwata Ukutemwa kwa Cine Alalolela.” Ico bapangiile iyi programu, kwafwa abacaice ukukaanalacita ubulalelale mpaka baupa nelyo ukuupwa. Pa kukoselesha abacaice, balebomfya amafunde ya mu Baibolo e lyo na bacaice abalekoselesha abanabo.
Kwali programu na imbi iyatendeke pa numa, kabili abacaice abalapile imilapo balebafwika inindaminwe ya silfere pa kuti balelanga no kulaibukisha ukuti balilapa ukukanalaalapo no muntu uo bashilaupana nankwe.
Bushe iyi imilapo ilabomba?
Kwena caba fye no muntu mwaipusha.
Ilyo ba Christine C. Kim na ba Robert Rector bafwailishe pali ili ilyashi, basangile ukuti, “abacaice abengi abalapa iyi imilapo tabatendeka bwangu ukucita ubulalelale kabili banono fye abatendeka bwangu.”
Ilyo aba mu kabungwe ka Guttmacher Institute bafwailishepo, bena basangile ukuti, “abacaice abalapa iyi imilapo bacitila fye mumo mwine ubulalelale na bashilapako.”
Cinshi ifyo basangile fyapusanine?
Abafwailisha bamo balinganya abalapa iyi imilapo ku bantu abashilapako iyi imilapo abashasumina muli fimo fine pa lyashi lya kulaalana.
Bambi balinganya abalapa na bashilapa abasumina muli fimo fine pa lyashi lya kulaalana.
Finshi abaipwishe abasumina muli fimo fine basangile? Ba Dr. Janet Rosenbaum, abasambilila pa bumi bwa misepela balandile ukuti pa numa ya myaka 5, “abalapa na bashilapa bacita fye fimo fine.”
Ifyo ulingile ukucita
Ifyo abapangile aya amaprogramu balefwaya tafyabipile. Nomba ubwafya bwa kuti tabasambilisha ifyo abacaice bengacita pa kuti tabacitile ubulalelale. Ba Dr. Rosenbaum balandile ukuti abengi abalapa ukuti tabakulacita ubulalelale “tabacita ifyo balaya. Pa kuti umuntu elacita ubulalelale, afwile ukushininkisha ukuti bwalibipa, te pa mulandu fye wa mulapo.”
Baibolo taikoselesha abantu ukulapa umulapo wa kukanacita ubulalelale, lelo ibakoselesha ukuba na “mano aya kulekanya icalungama ne calubana.” (AbaHebere 5:14) Na kuba, icifwile ukulenga umuntu ukukanacita ubulalelale, kufwaya ukusekesha Uwatendeke icupo, te kutiina ukwambula amalwele nelyo ifumo.—Mateo 5:19; 19:4-6.
Ifyo Baibolo ilanda fyabelako ku busuma bwesu. (Esaya 48:17) Kanshi bonse fye, nampo nga baice nelyo bakalamba, kuti basambilila ukumfwila ifunde lya kwa Lesa ilitila “fulumuka ubulalelale.” (1 Abena Korinti 6:18) Nga baupa nelyo ukuupwa e lyo bakalaipakisha ukupanga icupo ukwabula amalangulushi na masakamika ayo umuntu akwata nga alaala no muntu uo ashilaupana nankwe.
Ishibilenipo na Fimbi
ABACAICE BEPUSHA UKUTI
Kuti Nalondolola Shani Ifyo Nasumina pa fya Bwaume no Bwanakashi?
Nga bakwipusha ati, ‘Bushe ucili nacisungu?’ bushe kuti walondolola ifyo Baibolo ilanda pa ili ilyashi?
ABACAICE BEPUSHA UKUTI
Bushe Balakupatikisha Ukucita Ubulalelale?
Bushe caliba fye ukucita ubulalelale nga bakupatikisha? Bushe ukalaumfwa ububi pa numa?


text:
BYA KULUMBULULA
Bukine pe Tata, Mwana, ne Mupashi Wazhila
BANTU baitabila mu lufunjisho lwa Balesa basatu bamba’mba mwi Lesa muji bantu basatu—Tata, Mwana, ne Mupashi Wazhila. Bano bonse bantu basatu bambiwa’mba baesakana, ba bulume bonse, kabiji kechi baji na ntendekelo ne. Onkao mambo, kwesakana na lufunjisho lwa Balesa basatu kyambiwa’mba, Tata Lesa, Mwana naye amba Lesa, ne Mupashi Wazhila nanji amba Lesa, pano bino kujitu Lesa umo.
Bavula baitabila mu lufunjisho lwa Balesa basatu bamba’mba kechi bakonsha kulumbulula mwatala luno lufunjisho ne. Pano bino, balanguluka’mba lufunjishiwa mu Baibolo. Kyanema bingi kuyuka’mba byambo bya kuba’mba “Balesa basatu” kechi bitanwa mu Baibolo ne. Pano nga aye mulanguluko wa Balesa basatu utanwamo nyi? Pa kuba’mba tukumbule buno bwipuzho, twayai tumone kinembelo kyo batongola bantu javula’mba kyo kyaamba pa Balesa basatu.
“MAMBO AJINGA LESA”
Yoano 1:1 waamba’mba: “Mu ntendekelo mwajinga ao Mambo, ne ao Mambo ajinga na Lesa, ne ao Mambo ajinga Lesa.” Mu kyapitala kintutu kimo, mutumwa Yoano waambatu patoka’mba ano “Mambo” Yesu. (Yoano 1:14) Bino ano Mambo byo atelwa’mba Lesa, bamo balanguluka’mba, Mwana ne Shanji ke Lesa umo.
Yukai kuba’mba luno lubaji lwa Baibolo lwanembelwe patanshi mu Kingiliki. Mu kuya kwa kimye, bantuntuluzhi batuntulwile kino kinembelo kya mu Kingiliki mu milaka ikwabo. Bano bantuntuluzhi ba Baibolo bavula kechi baingijishe byambo bya kuba’mba “Mambo ajinga Lesa” ne. Mambo ka? Kwesakana na Kingiliki kyo bayukile kyaingijishiwe kunembelamo Baibolo, aba bantuntuluzhi balangulukile’mba byambo bya kuba’mba “Mambo ajinga Lesa” byafwainwa kutuntulwilwa mungi. Mu ñanyi jishinda? Akimonai bino bya kumwenako bicheche: “Logosi [Mambo] ajinga a Lesa.” (A New Translation of the Bible) “Mambo ajinga lesa.” (The New Testament in an Improved Version) “Mambo ajinga na Lesa kabiji ajingatu byonka byo aji.” (The Translator’s New Testament) Kwesakana na ino ntuntulwilo ya ae ma Baibolo, Mambo kechi ye Lesa mwine ne.* Na mambo a kifulo kyanji kikatampe pa bilengwa byonse bya Yehoba, ano Mambo atongolwa’mba “lesa.” Apano kyambo kya “lesa” kilumbulula’mba “wa bulume.”
YUKILAIPO BISHINKA BIKWABO
Bantu bavula kechi bayuka Kingiliki kyanembejilwemo Baibolo ne. Pano mwakonsha kuyuka byepi mo ekitazhizhe mutumwa Yoano? Akilangulukai kino kya kumwenako: Mufunjishi walumbulwila baana banji ba sukulu lufunjisho lumo. Panyuma ya byobyo, baana basukulu bapusana mu ñumvwino yo baumvwinamo lolo lufunjisho. Pano bano baana ba sukulu bakonsha kupwisha byepi lukatazho? Bakonsha kwipuzha mufunjishi wabo kuba’mba alondolweshe. Kwakubula nangwa kuzhinaukatu ne, kuyukilapo bishinka bikwabo kwakonsha kwibakwasha kumvwisha lolo lufunjisho. Po pamotu, ne anweba pa kuba’mba mumvwishe mwatala Yoano 1:1, mwakonsha kutala mu Mambo Awama a kwa Yoano muji byambo byavula byaamba pa kifulo kya kwa Yesu. Kuyuka bishinka byavula pa luno lufunjisho kukemukwasha kuyuka kine kishinka.
Kya kumwenako, akimonai byambo bikwabo byo anembele Yoano mu kyapitala 1 vesi 18 amba: “Kafwako muntu wamwenepo Lesa [Wa bulume bonse] nangwa pacheche ne.” Pano bino, bantu bamumwene Yesu, aye Mwana, mambo Yoano waamba’mba: ‘Mambo [Yesu] aalukile ke muntu, ne kwikala waikajilenga muno mwetu kabiji twamwene lukumo lwanji.’ (Yoano 1:14) Pano nga aye Mwana wakonsha kwikala byepi Lesa Wa bulume bonse? Kabiji Yoano waamba’mba Mambo ‘ajinga na Lesa.’ Nga muntu wakonsha kwikala byepi na muntu mukwabo bino pa kyonkakyo kimye sa aji yenkao muntu? Kabiji byonka byo kyanembwa mu Yoano 17:3, Yesu wipusanya aye mwine kwi Shanji wa mwiulu. Utela Shanji amba “Lesa yenka wa kine.” Kabiji kwipi na mpelo ya Mambo anji Awama, Yoano wapezhako kwamba’mba: “Bino byanembwa’mba, mwitabile’mba, Yesu ye Kilishitu, Mwana Lesa.” (Yoano 20:31) Apano Yesu kechi watelwa’mba, Lesa ne, bino’mba Mwana Lesa. Abino byambo bikwabo byanungwapo byanembwa mu Mambo Awama a kwa Yoano bimwesha jishinda jafwainwa kumvwinamo Yoano 1:1. Yesu, aye Mambo, utelwa’mba ‘lesa’ mu jishinda ja kuba’mba uji na kifulo kikatampe, pano bino kechi waesakana pamo na Lesa Wa bulume bonse ne.
UMVWISHAI BISHINKA
Langulukai jibiji kya kumwenako kya mufunjishi ne baana ba sukulu. Fwanyikizhai kuba’mba bamo bakizhinauka nangwatu panyuma ya kwibalondolwela jikwabo ku mufunjishi. Bakonsha kubapo ka? Bakonsha kuya na kwipuzha mufunjishi mukwabo kuba’mba bomvwe byo asa kwibalondolwela luno lonka lufunjisho. Umvwe mufunjishi wa bubiji waambatu byonka byaji kwamba mufunjishi mutanshi, luzhinauko lwa bano baana ba sukulu lwakonsha kupwa. Po pamotu ne anweba, umvwe mubena kuzhinauka byaambile nembi wa Baibolo aye Yoano pa biji Yesu ne Lesa Wa bulume bonse, mwakonsha kuya ku nembi mukwabo wa Baibolo kuba’mba mumvwe naye byo aamba. Kya kumwenako, akilangulukai byanembele Mateo. Pa mambo a mpelo ya buno bwikalo, waamba byambo byaambile Yesu kuba’mba: “Aja juba kana juba ka, kana juba pi, ka paji wijiyuka ne, nangwa bamalaika ba mwiulu, nangwa Mwana, poso bonka Batata.” (Mateo 24:36) Bino byambo bimwesha byepi amba Yesu kechi Lesa Wa bulume bonse ne?
Yesu waamba’mba Shanji wayuka kukila byayuka Mwana. Umvwe Yesu wajinga Lesa Wa bulume bonse, inge wayuka byonka byayuka Shanji. Onkao mambo, Mwana ne Shanji kechi baesakana ne. Pano bino bamo bakonsha kwamba’mba: ‘Yesu wajinga pabiji. Apano ubena kwamba saka aji mu bumuntu.’ Nangwa kino inge kyajinga ibyo, ibyepi pa mambo a mupashi wazhila? Umvwe naye Lesa byonka biji Tata, mambo ka Yesu o abujila kwamba’mba uno mupashi wazhila wayuka bintu byayuka Shanji?
Byo musa kutwajijila kufunda mafunjisho enu a Baibolo, mukayuka bipungu byavula bya mu Baibolo byakwatankana na luno lufunjisho. Byayukanyikisha bukine pe Tata, Mwana, ne mupashi wazhila.—Masalamo 90:2; Byubilo 7:55; Kolose 1:15.
* Umvwe mukeba byambo byaamba pa nembelo ya mulaka wa Kingiliki byaamba pa Yoano 1:1, monai mapeja 26-9 a buloshuwa wa Bushe Ulingile Ukusumina Muli Bulesa Butatu? wanembwa na Bakamonyi ba kwa Yehoba


text:
Mutu 13
Tughindikeghe Ubumi Bwitu
1. Ngimba yonani uyu atupele ubumi?
YEHOVA “yo yu Kyala umumi.” (Yeremiya 10:10) Umwene Mpeli, kangi yo atupele ubumi. IBaibolo likuyoba ukuti: ‘Yo uwe upelile fyosa, mbwighane bwako fyaliko, kangi fyapeliwe.’ (Ubusetuli 4:11) Naloli, Yehova ikulonda ukuti tuye nu bumi. Ubumi kyabupe ikya pamwanya fiyo iki kifumile kumyake.—Belenga Salimo 36:9.
2. Ngimba tukulondiwa ukubomba isyafiki ukuti ifindu fitwendeleghe kanunu?
2 Yehova ikutupa fyosa ifi fikulondiwa ukuti tukindilile ukuya nu bumi bo amisi ni fyakulya. (Imbombo Sya Batumiwa 17:28) Loli ukukinda pa fyosa, umwene ikulonda ukuti tuhobokeghe nu bumi bwitu. (Imbombo Sya Batumiwa 14:15-17) Ukuti ifindu fitwendeleghe kanunu, tukulondiwa ukuti tupilikileghe indaghilo sya Kyala.—Yesaya 48:17, 18.
MUNO KYALA IKUBUKETELA UBUMI
3. Ngimba Yehova abombile isyafiki bo Kaini angoghile Abeli?
3 Mu Baibolo tukumanyila ukuti ubumi bwitu nu bwa bangi, bwa pamwanya fiyo kwa Yehova. Kumbuka isya Kaini—mwana wa Adamu na Eva—alinkalalile fiyo unung’una wake Abeli, Yehova alinsokile Kaini ukuti aghomole ilyoyo lyake. Loli Kaini akapilikile mpaka ‘alinkwenda nukungogha unnung’una wake Abeli.’ (Ubwandilo 4:3-8) Yehova alingunile Kaini panongwa yakungogha Abeli. (Ubwandilo 4:9-11) Ingalalisi nukubenga abandu abangi, findu fibibi fiyo panongwa yakuti fibaghile ukutupangisya ukuya ba bwite naba nkhaza. Umundu uyu ali nutuyilo utu, akabaghila ukubwagha ubumi bwa bwila na bwila. (Belenga Yohani 1 3:15.) Linga tukulonda ukuti tunhobosyeghe Yehova, tukulondiwa ukubaghana abandu bosa.—1 Yohani 3:11, 12.
4. Ngimba tukumanyila isyafiki pa lulaghilo ulu Kyala abapele abaIsraeli?
4 Bo pakindilepo ifinja fingi, Yehova anangisye ukuti ikuketa ubumi ukuya bwa pamwanya fiyo. Isi syabonike pakabalilo aka alimpele Mose Indaghilo 10. Ululaghilo lumo lwali lwakuti: ‘Ungaghoghagha.’ (Ukukumbusya Indaghilo 5:17) Linga yumo aghiwe ukuti angoghile umundu, yope aghoghiwagha.
5. Ngimba ukusosya ulwanda Kyala ikukuketa bulebule?
5 Ngimba ukusosya ulwanda Kyala ikuketa bulebule? Ubumi bwa mwana uyu akali ukupapiwa bope Kyala ikubuketa ukuya bwa pamwanya. Mu ndaghilo isi Yehova abapele abaIsraeli, umwene ayobilemo ukuti linga yumo aghiwe ukuti amfulesye unkikulu uyu ali nulwanda mpaka umwana uyu akali ukupapiwa nukufwa, yope umundu uyu aghoghiweghe. (Belenga Ukusoka 21:22, 23 NWT; Salimo 127:3.) Apa tukumanyilapo ukuti ukusosya ulwanda kubibi.—Mukete Amasyu Gha Pabumalilo 27.
6, 7. Ngimba tubaghile ukunangisya bulebule kwa Kyala ukuti tukuketa ubumi ukuya bwa pamwanya?
6 Ngimba tubaghile ukubomba bulebule ukuti tunangisye kwa Kyala ukuti tukuketa ubumi bwitu nu bwa bangi ukuya bwa pamwanya? Tungabombagha ifindu ifi fibaghile ukonanga ubumi bwitu pamo ubwa bangi. Yo nongwa tutikulondiwa ukuti tukweseghe amakambo pamo ukubombela imikota iyi yikonanga ubongo papo ifindu ifi fibaghile ukonanga ubumi bwitu, kangi fibaghile ukutughogha.
7 Kyala yo atupele ubumi nu mbili ughu tuli nagho, yo nongwa tukulondiwa ukubomba ifindu muno umwene ikulondela. Tupasikisyeghe ubumi bwitu. Ukusita kupasikisya ubumi bwitu kubaghile ukupangisya ukuti tuye banyali kwa Kyala. (Baroma 6:19; 12:1; 2 Bakorinti 7:1) Tukabaghila ukubomba ubwighane bwa Yehova, uyu atupele ubumi linga tukutoliwa ukuketa ubumi ukuya bwa pamwanya muno umwene ikubuketela. Ukuleka utuyilo utunyali utu twisibile nato kukutamya, loli Yehova abaghile ukututula linga tunsumile.
8. Ngimba tubaghile ukubomba isyafiki ukuti tunangisye ukuti tukupasikisya ubumi bwitu nubwa bangi?
8 Tumanyile ukuti ubumi kyabupe ikya pamwanya. Yehova ikusubila ukuti tutikuya pakubomba ifindu ifi fikonanga ubumi bwitu nubwa bangi. Tubaghile ukunangisya ukuti tukupasikisya ubumi muno tukwendesyela igalimoto, injinga, ihonda ni fyakwendelapo ifingi. Inyangalo syosa imbibi tutikulondiwa ukubomba. (Salimo 11:5) Kangi tukutendekesya pakaya ukuti pabonekeghe kanunu. Yehova ababulile abaIsraeli ukuti: ‘Linga kuyenga inyumba iyi yili nipaghalo ilitengamu, ubaghile ukuyengelelamo mu mbali ukusyungutila ipaghalo ukuti ungisakuyagha ninongwa ya kona ilopa pa nyumba yako linga umundu yumo atunywike ukufuma pamwanya.’—Ukukumbusya Indaghilo 22:8.
9. Ngimba tukulondiwa ukuti tubombeghe bulebule ni finyamana?
9 Ubumi bwa finyamana bope bwakulondiwa fiyo kwa Yehova. Yehova ikwitikisya ukuti tubaghile ukughogha ifinyamana ukuti tulye, tupangile imyenda pamo linga twaghile ukuti fikulonda ukutufulasya. (Ubwandilo 3:21; 9:3; Ukusoka 21:28) Loli ikukanisya ukughogha ifinyamana panongwa ya nkhaza pamo ukwangalila itolo.—Isya Mbupingamu 12:10.
MUGHINDIKEGHE UBUMI
10. Ngimba tukumanya bulebule ukuti ilopa likwimila ubumi?
10 Yehova ikuketa ukuti ilopa likemo panongwa yakuti likwimila ubumi. Bo Kaini angoghile Abeli, Yehova ayobile kwa Kaini atile: ‘Ilopa lya wamyinu likukolela kumyangu ukufuma pa kisu.’ (Ubwandilo 4:10) Pilemba ili, ilopa likwimila ubumi bwa Abeli, kangi Yehova alingunile Kaini panongwa yakuti alingoghile Abeli. Panyuma pa mpyuto wa nkabalilo ka Nowa, Yehova anangisye ukuti ilopa likwimila ubumi. Yehova ambulile Nowa naba mbumba yake ukuti balyeghe inyama. Umwene atile: ‘Ifyabumi fyosa ifi fikwenda nkisu fyo fisakuyagha fyakulya fyinu; kangi bo apa nabapele ifibyaliwa fyosa ifibisi, momumo nalilino mbapelile ifindu fyosa ifi.’ Loli Yehova abakanisye ikindu kimokyene atile: “Loli yene yi nyama yo muleke ukulya palikimo nu bumi bwake—ubu lyo ilopa.”—Ubwandilo 1:29; 9:3, 4.
11. Ngimba Yehova ababulile isyafiki abaIsreali pafundo ya ilopa?
11 Bo ifinja fikindilepo 800 ukufuma apa Yehova ambulile Nowa ukuti angalyagha ilopa, ababulile kangi abandu bake ukuti: ‘Umundu wesa nkati mbanya Israeli pamo mbahesya, aba bikupona nkati m’myabo, linga yumo ikubinga ikinyamana pamo injuni isi sitikisiwe ukulya, yo fikuti asosyengemo ilopa oneghe pasi asyilengepo nu mfu.’ Umwene atile kangi: ‘Mungalyagha ilopa.’ (Abanyalevi 17:13, 14) Yehova alondagha ukuti abandu bake baketeghe ilopa ukuya likemo. Abitikisye ukuti balyeghe inyama loli bangalyagha ilopa. Linga baghoghile inyama, balondiwagha ukona ilopa pasi.
12. Ngimba abakristu bikuliketa bulebule ilopa?
12 Bo fikindilepo ifinja ukufuma pakabalilo aka Yesu afwilile, abatumiwa na bakulumba bamo balyaghanile ukuti bayobesanie indaghilo isi abaIsraeli bapeliwe isi syakali syabombagha imbombo ku Bakristu. (Belenga Imbombo Sya Batumiwa 15:28, 29; 21:25.) Yehova abatulile ukuti bamanye ukuti akali ikuketa ilopa ukuya likemo, bope balondiwagha ukuti mo baliketeleghe. Abakristu babwandilo bakalyagha pamo ukunwa ilopa pamo ukulya inyama nilopa lyake pampene. Ukulya ilopa kwafwene itolo nukwiputa ku fifwani pamo ukuya n’ndowe. Ukufuma akabalilo kala, abaKristu babwanaloli bakanwagha pamo ukulya ilopa. Masiku agha Yehova akali ikulonda ukuti nanuswe tuketeghe ilopa ukuya likemo.
13. Nongwa yafiki abaKristu bikukana ukwambilila ilopa pamo ukubapa abangi?
13 Ngimba isi sikusanusya ukuti abaKristu bakaneghe ukwambilila ilopa pamo ukubapa abangi linga babinile? Ena, syo bikulondiwa ukubomba. Yehova ikukana ukulya pamo ukunwa ilopa. Linga dokotala abakanile ukunwa ubwalwa, ngimba mubaghile ukwitika ukubikiwa ubwala mu mbili ukwendela mu sindano? Hayi! Isi sifwene itolo nilopa, ukukana ukulya pamo ukunwa ilopa kokuti tutikulondiwa ukwitikisya ukubikiwa ilopa mu mbili pamo ukubapako abangi linga babinile.—Mukete Amasyu Gha Pabumalilo 28.
14, 15. Ngimba abaKristu bikulondiwa ukubukete bulebule ubumi? Kangi nongwa yafiki?
14 Linga dokotala ayobile ukuti kisita kubikiwa ilopa umundu ikuya pakufwa, ngimba tubaghile ukubomba isyafiki? Aliwesa ikusala mwene isi abaghile ukubomba, ukumpilikila Kyala pamo hayi. Twe baKristu tukughindika ubumi ubu Kyala atupele, linga ilopa likulondiwa pakabalilo aka tubinile, tukwitika injila isyakukindanakindana isi sitikulonda ilopa.
15 Tukwiyula ukubomba syosa isi sikulondiwa ukuti tuye nu bumi ubununu, loli panongwa yakuti ubumi bwa pamwanya fiyo kwa Kyala, tukukana ukuti tubikiweghe pamo ukunwa ilopa. Ukumpikilila Kyala ko kukulondiwa fiyo ukukinda ukukonga injila syitu isyakubuponesya ubumi isi umwene ikukana. Yesu ayobile atile: ‘Uyu linga ikuti abuponesye ubumi bwake, yo isakubutaghagha, loli uyu linga abutaghile ubumi bwake m’myangu, yo isakubwaghagha.’ (Matai 16:25) Uswe tukulondiwa ukumpilikila Yehova panongwa yakuti tunganile. Umwene amenye isi uswe tukulondiwa, tukuketa ubumi bwitu ukuya bwa pamwanya ukufwana namuno Yehova ikubuketela.—Bahiburi 11:6.
16. Nongwa yafiki aba bikubomba ubwighane bwa Kyala, bikumpilikila akabalilo kosa?
16 Bosa aba bikubomba ubwighane bwa Kyala, bikupilikila indaghilo syake pa fundo ya ilopa. Batikulondiwa ukulya pamo ukunwa ilopa, kangi bikukana ukubikiwa ilopa ku chipatala. * Abakristu bikwitika injila isyakukindanakindana isi sitikulonda ilopa linga babinile, bikubomba isi ukuti baponesye ubumi bwabo. Abene bali nulusubilo ukuti Umpeli wa bumi ni lopa amenye syosa isi bikulondiwa pa bumi bwabo. Ngimba umwe mukusubila ukuti Kyala amenye syosa isi mukulondiwa?
INJILA YIMOYENE IYI YEHOVA ALITIKISYE UKUBOMBELA IMBOMBO ILOPA
17. Ngimba njila yiliku iyi Yehova abitikisye abaIsraeli ukubombela ilopa?
17 Mundaghilo isi Kyala alimpele Mose, Yehova ababulile abaIsraeli ukuti: ‘Namanga ubumi bwa kandu kosa akabumi buli mwilopa, po lelo ilopa lyo mbapele umwe ukwikemekesya pa kighemo ukuti liyeghe lya komola ubutulanongwa bwinu, namanga lyo lilyo likomola ubutulanongwa panongwa ya bumi ubu bulimo.’ (Banyalevi 17:11) Linga abaIsraeli bonangile, basumagha ukuti Yehova abahobokele pakokya ifya kufukisya ifya nyama. Umputi unkulumba eghagha limo lya ilopa lya nyama nukunyafila pa malo gha kufukisyila ku tempile. Iyi yo yali njila yene iyi Yehova alitikisye ukubombela ilopa.
18. Nongwa ya inifwa ya Yesu, ngimba uswe tuli nu lusako luliku?
18 Bo Yesu isile pa kisu, afwile nukwiyipa ubumi bwake pamo ukuti ilopa lyake ukuti tutabuliwe ku butulanongwa bwitu, yo nongwa iyi amasiku agha tutikufukisya kangi inyama. (Matai 20:28; Bahiburi 10:1) Ubumi bwa Yesu bwali bwa pamwanya fiyo, yo nongwa bo Yehova ansyusisye ukubuka kumwanya abandu bapeliwe ulusako lwa kwikala ubumi bwa bwila na bwila.— Yohani 3:16; Bahiburi 9:11, 12; 1 Peteri 1:18, 19.
19. Ngimba tubombeghe isyafiki ukuti ‘tuye belu itolo kwilopa lya bosa’?
19 Tukundaghisya fiyo Yehova panongwa ya kyabupe ikya bumi! Kangi tukulonda ukubabula abandu abangi ukuti linga bali nulusubilo mwa Yesu babaghile ukwikala nubumi bwa bwila na bwila. Tubaghanile abandu bosa kangi tukuya pakubomba fyosa ifi tubaghile ukufwanisya ukuti tubabule muno babaghile ukubwaghila ubumi ubu. (Ezekieli 3:17-21) Ukufwana nu ntumiwa Pauli nanuswe tubaghile ukuyoba ukuti: ‘Ndi mwelu itolo kwilopa lya bosa, buno ngalyepwikepo pakubafumukisya syosa isi Kyala alinowine.’ (Imbombo Sya Batumiwa 20:26, 27) Naloli, tukunangisya ukuti tukughindika ubumi nilopa linga tukubabula abangi isya Yehova namuno umwene ikibuketela.
^ ipal.16 Ukuti mumanye nyingi isya ilopa, mukete pa peji 77-79 m’buku lya “Mujisungilire mu Chitemwa cha Chiuta” ibuku ili likufumusiwa na Baketi ba Yehova.


text:
KYAMBA KYA USOPA Kapande 2015 | Lesa Umona Byepi Nkondo?
Mwakonsha kukumya byaamba Baibolo pa nkondo.
MUTWE WA PA NKUPIKO
Lesa Umona Byepi Nkondo?
Kala kene, Lesa waswishishe bantu banji kulwa nkondo. Yesu wafunjishe bantu kutemwa balwanyi babo. Ki ka kyalengejile?
MUTWE WA PA NKUPIKO
Lesa byo Amonanga Nkondo Kala Kene
Bishinka bisatu bibena kumwesha lupusano luji pa nkondo yaswishanga Lesa.
MUTWE WA PA NKUPIKO
Lesa byo Amonanga Nkondo mu Myaka Kitota Kitanshi
Nangwa kya kuba Lesa kechi wapimpwile jishinda jo amwenangamo nkondo ne, kuji kintu kimo kyaubiwe kimwesha’mba bintu byaalukile.
MUTWE WA PA NKUPIKO
Lesa Byo Amona Nkondo Lelo Jino
Lesa katatakatu akalete nkondo ikapwisha makondo onse.
Nanchi Mwayuka Nyi?
Mambo ka Yosefwa o atendejile nsuki saka akyangye kumonañana ne Felo? Baibolo byo aamba’mba bashanji Timoti bajinga “Bangiliki,” nanchi akino kibena kulumbulula’mba bafumine ku kyalo kya Gilisi nyi?
BAIBOLO UPIMPULA BWIKALO BWA BANTU
Nalangulukilenga’mba Naikelenga Bwikalo Bwawama
Pawel Pyzara watemenwe bingi kulwa, kwingijisha bizhima ne kukeba kufunda kufika palepa mu bya kuchimba mambo—pa kimye kimo. Wapimpwile byubilo byami kimye bantu batanu na basatu kyo bampumine.
LONDELAINGA LWITABILO LWABO
“Mwanami ye Natemwa Kabiji wa Kishinka mwi Nkambo”
Ñanyi kintu kyakwashishe Timoti kuleka kwikala na bumvu ne kwikala kalama mwina Kilishitu wawama?
Mepuzho a mu Baibolo Akumbulwa
Umvwe bantu bafwa bakebasangula, bakekalanga kwepi?
Mitwe Ikwabo
Nkondo ya Amagedonyi yo i Ka?
Kyambo kya Amagedonyi kitanwatu jimo mu Baibolo, pano bino nkondo ine ya Amagedonyi beyambapo mu Binembelo byonse.


text:
BAKUBUSI BALABUZYA
Sena Milawo Yaaŋanda Ilayandika?
Sena mujisi penzi kujatikizya milawo yaaŋanda? Cibalo eeci alimwi apepa lyakulembela zilamugwasya kubandika abazyali banu kujatikizya penzi eelyo.
Kuzilanga munzila yeelede zintu
Makani aakubeja: Ikuti mwazwa aŋanda kucinoonyina milawo iili yoonse.
Makani aamasimpe: Milawo taimani nokuba kuti mwazwa aŋanda. Muyakwiijana kumbi buyo, ambweni kuli sikumulemba mulimo, mukamwini busena mpomukkala, nokuba kumfwulumende. Danielle uujisi myaka iili 19 wakaamba kuti “Ndiyeeya kuti bakubusi ibaalilwa kutobela milawo yaaŋanda bayoogambwa kapati ciindi baakulikkalila.
Ibbaibbele lyaamba kuti: ‘Amuzimvwide mfwulumende abaabo bajisi nguzu zyabweendelezi.’ (Tito 3:1) Kutobela milawo yabazyali banu kuyoomugwasya mwaakukomena.
Ncomukonzya kucita: Amuzyibe bubotu bwamilawo. Mukubusi umwi wazina lya Jeremy waamba kuti: “Milawo yabazyali bangu yakandigwasya kuzyiba mbondeelede kusala balongwe alimwi akubelesya kabotu ciindi. Alimwi yakandigwasya kutaciindizya kweebelela TV akusobanya mavidiyo geemu calo cakandigwasya kucita zintu ziyaka, zimwi nzyondicikkomanina asunu.”
Nzila mbotu
Pele ino mbuti kuti milawo kailibonya mbuli kuti taigwasyi? Mucikozyanyo, mukubusi wazina lya Tamara waamba kuti: “Bazyali bangu bakandizumizya kuunka kucisi cimbi, pele lino akaambo kakuti ndakajoka aŋanda, tabakonzyi kundizumizya kuunka kudolopo ikweendwa maminiti aali 20 buyo amootokala!”
Ikuti kamuli mubukkale bukozyenye aboobu, sena inga kwaba kulubizya kubandika abazyali banu kujatikizya mulawo ooyo? Peepe! Ciyandika buyo nkuzyiba ciindi nomweelede kubandika alimwi ambomweelede kubandika ambabo.
Ciindi nomweelede kubandika. Mukubusi wazina lya Amanda waamba kuti: “Lilikke buyo kuti bazyali bako kabakusyoma akaambo kakucita zintu munzila iili kabotu ndendilyo nokonzya kubandika ambabo kujatikizya kucinca mulawo.”
Mukubusi wazina lya Daria wakabona kuti kaambo aaka nkamasimpe. Waamba kuti: “Ciindi bamaama nobakabona kuti ndilabamvwida, ndendilyo nobakazumina kuucinca mulawo.” Kamuyeeya kuti, tamweelede kubasinikizya buya bantu kuti kabamusyoma.
Ibbaibbele lyaamba kuti: “Kobamba mulawo wabauso, alimwi utaleki kutobela malailile aabanyoko.” (Tusimpi 6:
Mbomweelede kubandika. Mukubusi wazina lya Steven waamba kuti: “Kuba aabulemu alimwi akukkazika moyo ninzila mbotu yakubandika abazyali banu muciindi cakutongooka naa kunyema buya.”
Daria, iwaambwa kale, ulakazumina kaambo aako. Waamba kuti: “Ciindi nondakali kukazyanya abamaama, kunyina cakali kucinca. Alimwi buya, zimwi ziindi bakali kuciindizya kuuyumya mulawo.”
Ibbaibbele lyaamba kuti: “Mufwubafwuba ulatondezya bukali boonse buli mumoyo wakwe, pele musongo ulakkazika moyo alimwi ulalijata.” (Tusimpi 29:11) Kulilesya kulagwasya kapati, kutali buyo aŋanda pele alimwi akucikolo, kumulimo, akuli koonse buyo.
Ncomukonzya kucita: Kamuyeeya kamutanaamba. Kusyomeka koonse nkomwajisi kulakonzya kumana kuti mwafwambaana kunyema. Nkakaambo kaako Bbaibbele ncolyaamba kuti “ooyo uutafwambaani kunyema musongo kapati.”
Muzeezo: Amubelesye pepa lyakulembela kulanga-langa milawo, mpoonya kuti kakuyandika, amubandike abazyali banu kujatikizya makani aaya.


text:
CHIIYO 14
Nkamboonzi Leza Ncalaambungaano?
1. Nkamboonzi Leza ncakabunganizya banaIsrayeli ciindi?
Leza wakabunganizya luzubo lwasyanene Abrahamu mukuba cisi alimwi wakabapa milawo. Wakuuzika cisi eeci kuti “Israyeli” alimwi ncico acilike cakalaa luzibo atalaa bukombi bwakasimpe alimwi atalaa jwi lyaLeza. (Intembauzyo 147:19, 20) Nkikaako bantu bazisi zyoonse bakalikuyoogwasigwa kuzwa kubanaIsrayeli.
Leza wakasala banaIsrayeli kuti babe bakamboni bakwe. Zyakacitika kulimbabo zitondezya kuti kugwasya biyeni kuswiilila milawo yaLeza. (Deuteronomo 4:6) Akambo kaako, bamwi bakali kuyooziba Leza wakasimpe kwiinda kubanaIsrayeli.
2. Nkamboonzi banaKristo bacoonzyo ncobabambikene?
Mukweenda kwacindi banaIsrayeli bakasweekelwaa coolwe caLeza, alimwi Jehova wakasowa cisi eeco akubikka bubambe bwambungaano yabanaKristo. (Matayo 21:43; 23:37, 38) Mazubaano banaKristo bacoonzyo bakomba kabali bakamboni baJehova kutali banaIsrayeli baciindi.
Jesu wakabamba basikumutobela kuti bakakambauke alimwi bagwasye bantu bazisi zyoonse kuti babe basikwiiya. (Matayo 10:7, 11; 24:14; 28:19, 20) Mazubaano mulimu ooyo ulikucitwa munzila igambya loko mubweende oobu bwamamanino. Aaka nkikakutalika mubuumi kuti Jehova aswaanizye antoomwe mamiliyoni abantu kuzwa kuzisi zyoonse mubukombi bwakasimpe. (Ciyubunuzyo 7:9, 10) BanaKristo bacoonzyo balibambikene ikuti basungwazyaanye akukugwasyanya. Munyika yoonse mbiizulwa balagwasigwa abubambe bomwe bweendelana bwaziiyo zijanika muBbaibbele kumiswaangano yabo.
3. Imbungaano yaBakamboni baJehova yakatalika biyeni?
Mumyaka yama 1870, kabunga kabasikwiiya Bbaibbele kakatalika kuyubununa masimpe amuBbaibbele akaswekeede ciindi loko. Bakalizi kuti Jesu wakali bambide mbungaano yabanaKristo kuti kikambauka, nkikaako bakatalika mulimu wakukambauka atalaa Bwami munyika yoonse. Mumwaka wa 1931 bakatalika kwiitwa kuti Bakamboni baJehova.
4. Bakamboni baJehova babambidwe biyeni?
Mumwaanda wamnyaka wakutanguna, imbungaano zyabanaKristo muzisi zisiyene siyene zyakalikugwasigwa kazizwa kukabunga keendelezya kakali kulemeka Jesu kuti ngonguwe Mutwe wambungaano. (Incito 16:4, 5) Mbukubede mazubaano, Bakamboni baJehova munyika yoonse balikugwasigwa kazizwa kuKabunga Keendelezya kabaalumi basimide kumuuya. Aaka kabunga keendelezya maofesi asiyene siyene aBakamboni baJehova, ooko kucitwa milimu yabupanduluzi, yakulemba alimwi yakumwayigwa kwamabbuku agwasya mukwiiya Bbaibbele mumilaka iyiinda ku600. Nkikaako Kabunga Keendelezya kalasungwazya alimwi kapa malailile kazizwa Mumagwalo kumbungaano zyiinda ku100 000 munyika yoonse. Imwi ayimwi mbungaano ilabaalumi beleela bakomba kabalibaalu na beendelezi. Baalumi aaba babikkila maanu kumbelele zyaLeza caluyando.
Bakamboni baJehova balibambilidwe kukambauka makani mabotu akwiisya bantu kuti babe basikwiiya. Mbuli mbubakalikucita baapostolo, tulakambauka kun’anda an’anda. (Incito 20:20) Twiiya Bbaibbele ababo bayanda kwiiya kasimpe camoyo woonse. Pesi Bakamboni baJehova tabali kabunga kabuyo. Tulimpuli ilaNdeende siluyando. Tuli bakwesu abacizi babikilana maanu. (2 baTesalonika 1:3) Akambo kakuti bantu baJehova balibambilidwe kucita zibotezya Leza akugwasya bamwi, nkikaako nimpuli iibotelwa loko munyika.
Yiiya Zyiingi
MBAANI BALIIKUCITA KUYANDA KWAJEHOVA MAZUBA AANO?
Bakamboni baJehova Mbantu Bali Biyeni?
Mbangani Bakamboni baJehova mbuzi? Niinzi loko ncozi atala andiswe?


text:
LUPUNGU LWA MULINZI Na. 5 2016 | Uzye A Weni Angamuteekezya?
Tukalonda ukuteekeziwa, maka maka lino twaya ni intazi. Lupungu luu lukulondolola vino Leza akateekezya antu aali ni intazi.
LYASI LYAKUTANDIKILAKO
Swensi Tukalondekwa Uwa Kututeekezya
Uzye ndi cakuti twafwilwa nanti tukulwalilila sana, nanti limwi intazi zya mu cupo nanti incito, aekwi kuno tungazana ukuteekeziwa?
LYASI LYAKUTANDIKILAKO
Vino Leza Akateekezya Antu
Inzila 4 izyakuomvya pa kuteekezya yaayo aali nu ulanda.
LYASI LYAKUTANDIKILAKO
Vino Tungateekeziwa Lino Tuli ni Ntazi
Vino antu yakateekeziwa.
MWAKOLANYA UTAILO WAO
Ulwi u Wakwe Yeova
I cani icavwile Davidi ukucimvya Golyati? I vyani vino tungasambilila ukwilyasi lyakwe Davidi?
Davidi Wacimvizye Golyati—Uzye I Cisinka Wacimvizye?
Antu yamwi yakatwisika ndi cakuti ilyasi lii i lya cumi. Uzye vino yakaelenganya i vya cumi?
THE BIBLE CHANGES LIVES
Nali Uwa Cipyu Nupya Umunkalwe
I vyani vyalenga umuntu wii uwali munkalwe uwa ku Mexico ukulondesya ukusenula imiyeele ino wa kweti?
Uzye Uwene Wakwe Leza i cani?
Limwi mungazunguka ndi muvwa icasuko.


text:
CIBALO 5
Icinunuzyo
—Ncipego ca Leza Ciinda Zyoonse
Ino cinunuzyo ninzi?
Ino cakapegwa buti?
Ino nimpindu nzi njocijisi kulindinywe?
Mbuti mbomunga mwatondezya kuti mulalumba kujatikizya ncico?
1, 2. (a) Ndiilili cipego nocijisi mpindu kapati kulindinywe kumugama? (b) Nkaambo nzi ncokunga kwaambwa kuti icinunuzyo ncipego cili ampindu ciinda zyoonse nzyomunga mwapegwa?
NCIPEGO nzi cibotu kwiinda zyoonse ncomwakapegwa? Icipego taceelede kudula buya kutegwa ciyandike, mbwaanga muulo ngocuulwa teensyi ngowaamba mpindu njocijisi. Muciindi caboobo, eelyo cipego nocimupa kukkomana naa nocizuzikizya cimwi ciyandika mubuumi bwanu, nkokuti cili ampindu kapati kulindinywe kumugama.
2 Akati kazipego nzyomulombozya kupegwa, kuli comwe ciinda zyoonse. Ncipego Leza ncaakapa bantu. Nzinji zintu Jehova nzyaatupa, pele cipego ciinda zyoonse ncituuzyo cacinunuzyo ca Mwanaakwe, Jesu Kristo. (Amubale Matayo 20:28) Mbubwenya mbotutiibone mucibalo eeci, icinunuzyo ncecipego cili ampindu kwiinda zyoonse ncomunga mwapegwa akaambo kakuti cilakonzya kumuletela lukkomano kapati alimwi akuzuzikizya nzyomuyandika iziyandika kapati. Mubwini icinunuzyo ncitondezyo iciinda zyoonse caluyando Jehova ndwajisi kulindinywe.
INO CINUNUZYO NINZI?
3. Ino cinunuzyo ninzi, alimwi ncinzi ncotweelede kuteelela ikutegwa tuteelele ncociyandika kapati cipego eeci?
3 Ikucaamba munzila nguba-uba, icinunuzyo ninzila njabelesya Jehova ikufwutula bantu kucibi alufwu. (Ba-Efeso 1:7) Ikutegwa twiiteelele njiisyo ya Bbaibbele eeyi, tuyandika kulanga-langa zyakacitika mumuunda wa Edeni. Tulakonzya kuteelela ncocili cipego cili ampindu kapati cinunuzyo lilikke notuciteelela ncaakasweekelwa Adamu naakabisya.
4. Ino kuba abuumi bwabuntunsi bulondokede cakali kwaamba nzi kuli Adamu?
4 Jehova naakalenga Adamu, wakamupa cintu ciyandika ncobeni—ibuumi bwabuntunsi bulondokede. Amulange-lange ncocakali kwaamba eeco kuli Adamu. Mbwaanga wakajisi mubili amizeezo iilondokede, kunyina naakali kunga waciswa, kucembaala naa kufwa. Kali muntunsi uulondokede, wakajisi cilongwe cilibedelede a Jehova. Ibbaibbele lyaamba kuti Adamu wakali “mwana a-Leza.” (Luka 3:38) Aboobo Adamu wakajisi cilongwe cini-cini a Jehova Leza, mbuli cilongwe cili akati kamwana abausyi basiluyando. Jehova wakali kwaambaula amwanaakwe waanyika, kapa Adamu milimo iikatalusya alimwi akumuzyibya nzyaakali kuyandika kucita.—Matalikilo 1:28-30; 2:16, 17.
5. Ino ncinzi ncolipandulula Bbaibbele nolyaamba kuti Adamu wakapangwa “mucinkozya ca-Leza”?
5 Adamu wakapangwa “mucinkozya ca-Leza.” (Matalikilo 1:27) Eeco tiicakali kwaamba kuti Adamu wakali kulibonya mbuli Leza. Mbubwenya mbotwakaiya mu Cibalo 1 cabbuku lino, Jehova mmuuya uutakonzyi kulibonya. (Johane 4:24) Aboobo Jehova unyina mubili wanyama abulowa. Ikupangwa mucinkozya ca Leza cakali kwaamba kuti Adamu wakalengwa kajisi bube mbuli boobo bwa Leza, kubikkilizya aluyando, busongo, bululami alimwi anguzu. Adamu wakali mbuli Bausyi munzila iimwi iiyandika mukuti wakali kukonzya kulisalila zintu. Aboobo Adamu tanaakali mbuli muncini uukonzya kunoocita buyo eeco ncowakapangilwa kucita. Muciindi caboobo, wakali kukonzya kulisalila cakucita alimwi wakali kukonzya kusala akati kacintu ciluzi acitaluzi. Ikuti naakasala kumvwida Leza, naakapona kukabe kutamani mu Paradaiso anyika.
6. Ino ncinzi ncaakasweekelwa Adamu naakazangila Leza, alimwi ino mbuti bana bakwe mbobakajatikizyigwa?
6 Aboobo cilasalala kuti eelyo Adamu naakazangila Leza akusinganizyilwa kulufwu, wakasweekelwa kapati. Icibi cakwe cakamupa kusweekelwa buumi bwakwe bwabuntunsi bulondokede abubotu bwabo boonse. (Matalikilo 3:17-19) Cuusisya ncakuti, Adamu wakasweekelwa buumi bwakwe butaliboteli alimwi abwabana bakwe mbaakali kuyoozyala. Ijwi lya Leza lyaamba kuti: “Cibi mbucakanjila munyika kumaanza aamuntu omwe buyo [Adamu], alwalo lufu nkaambo kacibi, nkabela mbubonya obo lufu mbulwakazida bantu boonse, nkaambo kakuti boonse ba[ka]bisya.” (Ba-Roma 5:12) Mmasimpe, toonse twakaba acibi ca Adamu. Aboobo Bbaibbele lyaamba kuti Adamu wakaba “muzike,” wakasambalwa mubuzike bwacibi alufwu antoomwe abana bakwe boonse. (Ba-Roma 7:14) Kunyina bulangizi mbobakajisi ba Adamu a Eva akaambo kakuti bakasala kuzangila Leza acaali. Pele ino mbuti kujatikizya bana babo kubikkilizya andiswe?
7, 8. Ino cinunuzyo caamba zintu zyobile izili?
7 Jehova wakabapa cakufwutukila bantu kwiinda mucinunuzyo. Ino cinunuzyo ninzi? Icinunuzyo cilakonzya kwaamba zintu zyobile. Cakusaanguna, icinunuzyo ncintu cibbadalwa kutegwa kunununwe muntu umwi naa cintu cimwi. Inga ceezyanisyigwa kumweelwe wamali aabbadalwa kunununa naa kwaangununa mwaange. Cabili, icinunuzyo mmweelwe wamali aayiminina muulo wacintu cimwi. Cileelene amweelwe wamali aabbadalilwa kunyonyooka kwakacitwa amuntu naa cintu. Mucikozyanyo, ikuti muntu umwi watalisya ntenda, inga wayandika kubbadala mali aayelene ncobeni amuulo waceeco cakanyonyoonwa.
8 Ino cakali kunookonzyeka buti ikubbadalila kusweekelwa kupati nkwaakacita Adamu kulindiswe toonse alimwi akutwaangulula kubuzike bwacibi alufwu? Atulange-lange cinunuzyo ncaakabamba Jehova ampindu nzyocijisi kulindinywe.
MBWAAKAPA CINUNUZYO JEHOVA
9. Ino ncinunuzyo cili buti cakali kuyandika?
9 Akaambo kakuti mbuumi bwabuntunsi bulondokede bwakasweeka, kunyina buumi bwamuntu uutalondokede bwakali kunga bwabubbadala. (Intembauzyo 49:7, 8) Icakali kuyandika ncinunuzyo ceelene aceeco cakasweeka. Eeci cileendelana anjiisyo yabululami bulondokede iili mu Jwi lya Leza iyaamba kuti: “Buumi kubuumi.” (Deuteronomo 19:21) Aboobo, ino ncinzi cakali kuyoobbadalila buumi bwabuntunsi bulondokede mbwaakasweekelwa Adamu? Ibuumi bwabuntunsi bulondokede mbobwakali kuyooba cinunuzyo ceelene icakali kuyandika.—1 Timoteo 2:6.
10. Ino mbuti Jehova mbwaakacipa cinunuzyo?
10 Ino mbuti Jehova mbwaakacipa cinunuzyo? Wakatuma umwi akati kabana bakwe bamuuya balondokede kunyika. Pele Jehova tanaakatuma buyo cilenge camuuya cili coonse. Wakatuma yooyo ngwaakali kuyandisya, Mwanaakwe simuzyalwa alikke. (Amubale 1 Johane 4:9, 10) Cakulisungula, ooyu Mwana wakazwa kubusena nkwaakali kukkala kujulu. (Ba-Filipi 2:7) Mbubwenya mbotwakaiya mucibalo cainda, Jehova wakacita maleele naakalonzya buumi bwa Mwana ooyu kubutola mwida lya Mariya. Kwiinda munguzu zyamuuya wa Leza uusalala, Jesu wakazyalwa kali muntunsi uulondokede alimwi uutasinganizyidwe acibi.—Luka 1:35.
11. Mbuti muntu omwe mbwaakali kunga waba cinunuzyo cabantu banji kapati?
11 Mbuti muntu omwe mbwaakali kunga waba cinunuzyo cabantu banji kapati? Ino mbuti bantu banji kapati mbobakaba basizibi? Amuyeeye kuti kwiinda mukubisya, Adamu wakasweekelwa buumi bwabuntunsi bulondokede. Aboobo kunyina naakali kunga wabupa bana bakwe. Muciindi caboobo, cilikke ncaakali kunga wabapa ncibi alufwu. Jesu ooyo Bbaibbele ngolyaamba kuti ngu “Adamu musyaalizi” wakajisi buumi bwabuntunsi bulondokede alimwi kunyina naakabisya. (1 Ba-Korinto 15:45) Atwaambe kuti, Jesu wakanjila mubusena bwa Adamu kutegwa atufwutule. Kwiinda mukutuula buumi bwakwe bulondokede akuzumanana kumvwida Leza cakumaninina lyoonse, Jesu wakabbadala mweelwe wamali aakali kuyandika akaambo kacibi ca Adamu. Aboobo Jesu wakabaletela bulangizi bana ba Adamu.—Ba-Roma 5:19; 1 Ba-Korinto 15:21, 22.
12. Ino ncinzi cakasinizyigwa akupenga kwa Jesu?
12 Ibbaibbele lilaapandulula makani oonse aajatikizya mapenzi mwaakaliyumya Jesu katanafwa. Wakakwibbaulwa calunya, wakapenzyegwa kwiinda mukukankaminwa alimwi wakafwa lufwu lucisa acisamu cakupenzyezya. (Johane 19:1, 16-18, 30; Makani Aayungizyidwe mucibalo cakuti “Banakristo Bakasimpe Ncobatabelesyi Ciingano Mubukombi”) Ino nkaambo nzi ncokwakali kuyandika kuti Jesu apenge kapati? Mucibalo cili kumbele mubbuku eeli, tulaiya kuti Saatani wali kukazya naa Jehova ulijisi babelesi bakwe bantunsi ibanga bazumanana kusyomeka kulinguwe nobapenzyegwa. Kwiinda mukuliyumya cakusyomeka mumapenzi mapati, Jesu wakapa bwiinguzi bwiinda boonse kuyandika kukukazya kwa Saatani. Jesu wakasinizya kuti imuntu uulondokede uukonzya kulisalila cakucita ulakonzya kusyomeka cakumaninina kuli Leza kunyina makani ancanga wamucitila Diabolosi. Elo Jehova wakakkomana kapati kaka akaambo kakusyomeka kwa Mwanaakwe uuyandwa!—Tusimpi 27:11.
13. Ino cinunuzyo cakabbadalwa buti?
13 Ino cinunuzyo cakabbadalwa buti? Mubuzuba bwa 14 bwamwezi waba Juda wa Nisani mu 33 C.E., Leza wakazumizya kuti Mwanaakwe uulondokede alimwi uutakwe cibi ajaigwe. Aboobo Jesu wakatuula buumi bwakwe bwabuntunsi bulondokede “lweendo lomwe luzutu” kukabe kutamani. (Ba-Hebrayo 10:10) Mubuzuba bwatatu kuzwa naakafwa Jesu, Jehova wakamubusya kubuumi bwamuuya alimwi. Kujulu, Jesu wakapa Leza impindu yabuumi bwakwe bwabuntunsi bulondokede mbwaakatuula kacili cinunuzyo cabana ba Adamu. (Ba-Hebrayo 9:24) Jehova wakaizumina mpindu yacituuzyo ca Jesu kaili cinunuzyo ciyandika mukufwutula bantu mubuzike bwacibi alufwu.—Amubale Ba-Roma 3:23, 24.
IMPINDU NZYOMUNGA MWAJANA KUCINUNUZYO
14, 15. Ino ncinzi ncotweelede kucita kutegwa ‘tulekelelwe zibi zyesu’?
14 Nokuba kuti tuli acibi, tulakonzya kujana mpindu ziyandika kapati akaambo kacinunuzyo. Atulange-lange mpindu zimwi nzyotujana lino akumbele akaambo kacipego eeci ciinda zyoonse kukomena kuzwa kuli Leza.
15 Ikulekelelwa kwazibi. Akaambo kakutalondoka nkotwakaba ankuko, tulijisi nkondo mpati yakulwanina kucita zintu ziluzi. Toonse tulabisya muzintu nzyotwaamba anzyotucita. Pele kwiinda mucituuzyo ca Jesu cacinunuzyo, tulakonzya ‘kulekelelwa zibi zyesu.’ (Ba-Kolose 1:13, 14) Pele kutegwa tulekelelwe, tweelede kweempwa ncobeni. Alimwi cakulibombya tweelede kumukombelezya Jehova akulomba kuti atulekelele kwiinda mulusyomo ndotujisi mucituuzyo cacinunuzyo ca Mwanaakwe.—Amubale 1 Johane 1:8, 9.
16. Ncinzi citugwasya kukomba Leza amanjezyeezya aasalala, alimwi nimpindu nzi njotujana notuli amanjezyeezya aali boobo?
16 Ikuba amanjezyeezya aasalala kuli Leza. Imanjezyeezya aajisi mulandu alakonzya kusololela kukubula bulangizi akutupa kulimvwa kuti tunyina mpindu. Pele kwiinda mukulekelelwa ikukonzyeka kwiinda mucinunuzyo, calubomba Jehova utugwasya kumukomba amanjezyeezya aasalala nokuba kuti tatulondokede. (Ba-Hebrayo 9:13, 14) Aboobo eeci citupa kwaanguluka kumusikila akubandika a Jehova amoyo waangulukide mumupailo. (Ba-Hebrayo 4:14-16) Ikuzumanana amanjezyeezya aasalala kupa kuliiba mumizeezo, ibulemu kumuntu alimwi alukkomano.
17. Nzilongezyo nzi zikonzyeka akaambo kakuti Jesu wakatufwida?
17 Ibulangizi bwabuumi butamani muparadaiso anyika. Ilugwalo lwa Ba-Roma 6:23 lwaamba kuti: “Cakuvola cazibi ndufu.” Ikapango nkeena aaka kayungizya kuti: “Pele caabilo ca-Leza mbuumi butamani bwamuli-Kristo Jesu Mwami wesu.” Mu Cibalo 3 cabbuku lino, twakabandika zilongezyo zinooliko mu Paradaiso iilangilwa anyika. (Ciyubunuzyo 21:3, 4) Izilongezyo zyakumbele eezyo zyoonse kubikkilizya abuumi butamani mubuumi bulondokede zilasinizyigwa kuti zilakonzyeka akaambo kakuti Jesu wakatufwida. Ikutegwa tukajane zilongezyo eezyo, tweelede kutondezya kuti tulalumba kujatikizya cipego cacinunuzyo.
INO INGA MWAKUTONDEZYA BUTI KULUMBA KWANU?
18. Nkaambo nzi ncotweelede kumulumba Jehova akaambo kacipego cacinunuzyo?
18 Nkaambo nzi ncotweelede kumulumba kapati Jehova akaambo kacinunuzyo? Icipego mbuli mbotuzyi, ncintu ciyandika kapati eelyo sikutupa cipego eeco nabelesya ciindi, nguzu naa mali aakwe kutegwa atupe ncico. Tulajatikizyigwa eelyo notuzyiba kuti cipego eeco ncitondezyo caluyando lwini-lwini ndwajisi kulindiswe sikutupa. Icinunuzyo ncipego ciyandika kwiinda zyoonse, mbwaanga mukucipa Leza wakasweekelwa cintu ciinda zyoonse kukomena. Ibbuku lya Johane 3:16 lyaamba kuti: “Leza mbwaakayandisya nyika, wakapa Mwanaakwe simuzyalwa alike.” Icinunuzyo ncitondezyo cipati kwiinda zyoonse caluyando ndwajisi Jehova kulindiswe. Alimwi ncitondezyo caluyando lwa Jesu, mbwaanga wakalisungula kwaaba buumi bwakwe kutegwa tugwasyigwe. (Amubale Johane 15:13) Aboobo icipego cacinunuzyo ceelede kutupa kusyoma kuti Jehova alimwi a Mwanaakwe balamuyanda umwi aumwi wesu kumugama.—Ba-Galatiya 2:20.
19, 20. Muunzila nzi mbomunga mwatondezya kuti mulalumba kujatikizya cipego ca Leza cacinunuzyo?
19 Aboobo mbuti mbomunga mwatondezya kuti mulalumba kujatikizya cipego ca Leza cacinunuzyo? Cakusaanguna, amwiiye zinji kujatikizya Jehova, Sikucipa Mupati. (Johane 17:3) Ikwiiya Bbaibbele kwiinda mukubelesya bbuku lino kuyoomugwasya kucita boobo. Mbomuya buyungizya luzibo muli Jehova, iluyando ndomujisi kulinguwe luyoosima. Mpoonya luyando oolo luyoomupa kuyanda kucita zintu nzyayanda.—1 Johane 5:3.
20 Amutondezye kuti mulijisi lusyomo mucituuzyo ca Jesu cacinunuzyo. Jesu mwini wakati: “Oyo uusyoma Mwana nguuli abuumi ubutamani.” (Johane 3:36) Mbuti mbotunga twatondezya kuti tulamusyoma Jesu? Ilusyomo luli boobo talutondezyegwi amajwi alikke. Ilugwalo lwa Jakobo 2:26 lwaamba kuti: “Lusyomo lwaanzeene amilimo lulifwide.” Inzya, lusyomo lwini-lwini lulasinizyigwa “amilimo,” nkokuti zintu nzyotucita. Inzila yomwe mbotunga twatondezya kuti tulamusyoma Jesu nkwiinda mukusoleka kusikila mpotugolela kumwiiya muzintu nzyotukanana alimwi anzyotucita.—Johane 13:15.
21, 22. (a) Nkaambo nzi ncotweelede kujanika ku Mulalilo wa Mwami uucitwa ciindi comwe amwaka? (b) Ncinzi citiipandululwe mu Zibalo 6 alimwi a 7?
21 Amujanike ku Mulalilo wa Mwami uucitwa ciindi comwe amwaka. Imangolezya aamu Nisani 14, 33 C.E., Jesu wakatalisya cintu caalubazu Ibbaibbele ncoliita kuti “Mulalilo wa-Mwami.” (1 Ba-Korinto 11:20; Matayo 26:26-28) Alimwi cilipedwe azina limbi lyakuti Ciibalusyo calufwu lwa Kristo. Jesu wakacitalisya ikutegwa agwasye baapostolo bakwe alimwi a Banakristo bakasimpe boonse bakumbele ikwiibaluka kuti kwiinda mulufwu lwakwe kali muntunsi uulondokede, wakaaba buumi bwakwe kabuli cinunuzyo. Ikujatikizya ncico Jesu wakalailila kuti: “Amukacite obo kuti mukandiyeeye.” (Luka 22:19) Ikucita Ciibalusyo kutuyeezya luyando lutalikomeneni ndwaakatutondezya Jehova alimwi a Jesu kwiinda mucinunuzyo. Tulakonzya kutondezya kuti tulalumba kujatikizya cinunuzyo kwiinda mukujanika ciindi ca Ciibalusyo calufwu lwa Jesu cicitwa amwaka. *
22 Icinunuzyo ncaakatupa Jehova mmasimpe ncipego cili ampindu cini-cini. (2 Ba-Korinto 9:14, 15) Eeci cipego cili ampindu iitalikomeneni cilakonzya kubagwasya nobaba baabo bafwide. Izibalo 6 alimwi a 7 zilapandulula mbocinga cabagwasya.
^ munc. 21 Amubone Makani Aayungizyidwe mucibalo cakuti “Mulalilo wa Mwami—Ncilengwa Cimupa Bulemu Leza” ikuti kamuyanda makani aambi kujatikizya ncowaamba Mulalilo wa Mwami.


text:
Baibolo ya pa Intaneti | BAIBOLO—AMALEMBO YA CALO CIPYA
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
Amapinda 8:1-36
8 Bushe amano tayabilikisha,+ no mucetekanya bushe tausansula ishiwi lya uko?+2 Yeminina apasansuka,+ pa mbali ya nshila, na pa masansa ya nshila.3 Ku mbali ya mpongolo, apo bengilila mu musumba,+ apa kwingilila pa miinshi e po yabilikishisha, ayati:+4 “Mwe bantu, ni mwe ndeita, ne shiwi lyandi lilebilikisha ku bana ba bantu.+5 Mwe bapelwa mano, beni abacenjela;+ na imwe mwe bawelewele, beni no mutima wa mano.+6 Umfweni, pantu ndelanda pa fintu ifyacindamisha,+ kabili ndesosa pa bulungami.+7 Pantu icine e co akanwa kandi katepelesha;+ kabili ububifi ca bunani ku milomo yandi.+8 Amashiwi yonse aya mu kanwa kandi yalilungama.+ Tamwaba icapotama nangu icapondama.+9 Fyonse fyalilungama ku wa mucetekanya, kabili fyalyololoka ku basanga ukwishiba.+10 Pa kufunda kwandi na pali silfere, salenipo ukufunda, kabili pa kwishiba kwandi na pali golde iyawamisha, salenipo ukwishiba.+11 Pantu amano yaliwama ukucila bakorali,+ na fyonse ifyo abantu batemwisha tafingafikako.+12 “Ine, ne mano, nalicenjela+ kabili nalisanga ukwishiba no kulingulula.+13 Ukutiina Yehova e kupata ububi.+ Amatutumuko ne cilumba+ ne nshila ibi na kanwa+ kalanda ifyabipa nalifipata.14 Ndapanda amano+ kabili nalikwata na mano yene yene.+ Ine nalikwata umucetekanya;+ na maka.+15 Nine nenga ishamfumu shileteka, no kuti abalashi baleshika fipope mu bulungami.+16 Nine nenga bacilolo babe bacilolo,+ no kuti bashimucindikwa bonse bapingule mu bulungami.+17 Abantemwa na ine nalibatemwa,+ kabili abamfwaya e bansanga.+18 Ifyuma no bukata fyaba kuli ine,+ ifya bupyani ifyauma umutengo no bulungami.+19 Ifisabo fyandi fyaliwama ukucila golde, nangu fye ni golde iyalopololwa, ne fya kulobolola fyandi fyacila silfere iyawamisha.+20 Nyenda mu nshila ya bulungami,+ pa kati ka misebo ya bupingushi,+21 ku kulenga abantemwa babe ne fyuma;+ kabili njisusha amatala yabo.+22 “Yehova alimpangile, nine wa kubalilapo pali fyonse ifyo apangile,+ nine wa ntanshi pa milimo yakwe iya ku kale.+23 Ukufuma umuyayaya nalisansabikwa,+ ukufuma pa kutendeka, ukufuma pa nshita isonde talilabako.+24 Ilyo tapalaba bemba e lyo nafyelwe kwati ni ku wakomwa ifumo,+ ilyo tapalaba no tumfukumfuku utwakwatisha amenshi.25 Ilyo impili shali tashilashimpwa,+ ilyo utupili tatulabako, e lyo nafyelwe kwati ni ku wakomwa ifumo,26 ninshi talapanga ne sonde+ ne mpanga ne loba lya pa muulu wa mushili wa pano isonde.+27 Ilyo apekenye imyulu, e ko nali;+ na lintu apakwile imipaka yashinguluka pa muulu wa menshi ayengi,+28 ilyo aikeshe amakumbi mu muulu,+ ilyo aikeshe utumfukumfuku twa bemba,+29 ilyo abikile icipope kuli bemba ukuti amenshi yepula pa cebo cakwe,+ ilyo abikiile amashintililo ye sonde icipope,+30 ninshi ndi nankwe, ngo waishibisha imilimo,+ kabili nine atemenwe+ nga nshi inshiku shonse, na ine naleanga ku cinso cakwe inshita yonse,+31 naleanga pa mulandu we sonde lyakwe,+ kabili abana ba bantu e bo natemenwe.+32 “E ico nomba, mwe bana, umfweni kuli ine; cine cine balipaalwa abasunga amafunde yandi.+33 Umfweni ukusalapula no kuba aba mano,+ kabili mwiba ne misuula nangu panono.+34 Alishuka umuntu uumfwa kuli ine pa kuba uwalola ilyo ali pa fiibi fyandi ubushiku no bushiku, pa kulinda pa nceshi sha pa minshi yandi.+35 Pantu uwansanga akasanga umweo,+ no kumona ipaalo ukufuma kuli Yehova.+36 Lelo uwafilwa ukunsanga afyenga umweo wakwe;+ bonse abampata icine cine e batemwa imfwa.”+


text:
Icisimicisyo 87: Yesu Umwanice mwi Tempuli
LOLESYA umusankwa umwanice uulukulabila kuli baba abalalume abakulu. Basambisi ba mwi tempuli lya baLesa mu Jelusalemi. Ne musankwa ni Yesu. Akulako panini. Pano ali ne myaka 12.
Abasambisi bakankamana makosa pakweba’ti Yesu alisi ifingi pali baLesa na pa fintu ifilembelwe mu Baibolo. Pano nindo Josefi na Maliya tababelele apa nabo? Bali pi? Leka tubone.
Cila mwaka Josefi alaleta ulupwa lwakwe ku Jelusalemi ku kusefya ukulibelele ukwitwa ati ica Muciluko. Lwendo ulutali ukufuma ku Nasaleti ukuya ku Jelusalemi. Takulipo uukwete motoka, kabili takulipo ne masitima. Tabafikwetepo pa mpindi iyo. Abantu abengi balenda pansi, kabili cilabapintila apepi ne nsiku sitatu ukufika ku Jelusalemi.
Pali ino mpindi Josefi alikwete ulupwa ulukulu. Popele kuli bambi abakwabo ne nkasi syakwe Yesu abakulama. Uno mwaka Josefi na Maliya baima ne bana babo ulwendo ulutali ulwa kubwelelamo kwabo ku Nasaleti. Balukulanguluka ati Yesu ali na bambi babo balukwendela pamo. Pano ili baikala pakuwa kwa kasuba, Yesu taapo. Bamufwaya mu bakwabo ne babyabo, pano talipo nabo! Popele babwelelamo ku Jelusalemi mu kumufwaya.
Mukupelako bamusangana Yesu apa ne basambisi. Alukukutika kuli bo ne kwipusya ifyakwipusya. Kabili abantu bonse bakankamana pa mano akwe Yesu. Pano Maliya alabila ati: ‘We Mwana, mba nindo watucitile’fi? Bawiso na nebo twabombomana makosa ku kukufwayafwaya ati tukusange.’
Yesu aasuka ati: ‘Mba nindo mwalukumfwaila.’ Kani tamwisibile ati kwelelwa kwanji nebo ukuba mu ŋanda ya baTata?’
Inya, Yesu alitemenwe ukuba uku angasambilila pali baLesa. Kani tefitwelelwe ukumfwa na fwebo? Kwabo ku Nasaleti, Yesu aalukuya ku kubungana kwa kupempela cila mulungu. Pakuti lyonse alukukutikisya, alisambilile ifingi mu Baibolo. Ngatube koti ni Yesu ne kulonda icakubwenako cakwe.
Luku 2:41-52; Matayo 13:53-56.
Ifyakwipusya
- Kani Yesu pali cici icikope ali ne myaka inga, kabili ali pi?
- Mba nifindo Josefi acita ne lupwa lwakwe cila mwaka?
- Panuma ya kwenda ubusiku bumo pa kubwelelamo kwabo, kani nindo Josefi na Maliya babwelelamo ku Jelusalemi?
- Kani nikwisa Josefi na Maliya basangana Yesu, kabili nindo abantu kulya bakankamanina?
- Mba nifindo Yesu alabila kuli banyina, ba Maliya?
- Kani tungatuntulula syani Yesu pa kusambilila pali baLesa?
Ifyakwipusya na fimbi
- Pendeni Luku 2:41-52.
Nangaba’ti Ifunde lyalukulabila’ti balalume benka lukoso e belelwe ukusangwako ku kusefya kwa cila mwaka, kani nifindo ifiweme abafyasi bangacita ifyalukucita Josefi na Maliya? (Luku 2:41; Ndute. 16:16; 31:12; Ifisi. 22:6)
Kani abanike muli bulelo bangatuntulula syani icakubwenako iciweme icakwe Yesu ica kukomekwa ku bafyasi babo? (Luku 2:51; Ndute. 5:16; Ifisi. 23:22; Kolo. 3:20)
- Pendeni Matayo 13:53-56.
Kani abakwabo Yesu bane abo afyelwe nabo akapafu kamo abasimbwilwe mu Baibolo nibani, kabili bobilo pali babo nifindo bapyungile mwi kelesya lya buKlistu? (Mat. 13:55; Cit. 12:17; 15:6, 13; 21:18; Gal. 1:19; Jako. 1:1; Juda1)


text:
ISAMBILILO 4
Umukazyana Uwazanzizye Isi na Yeova
Uzye watumulola umukazyana aali apa cikope?— U mwana mukazyana wakwe Yefuta. Baibo itaalanda izina lyakwe, lelo cino twamanya sile i cakuti wazanzizye isi na Yeova. Leka tusambilile apa mukazyana wiiyo alino na pali isi, Yefuta.
Yefuta wali umuntu umusuma sana, nupya insita ikulu waomvyanga uku kusambilizya umwanakwe umukazyana pali Yeova. Nupya Yefuta wali u monsi uwa maka kapya wali intunguluzi isuma. Fwandi, aina Izlaeli yamuneenyile ukuti ayatungulule uku kulwisya alwani yao.
Yefuta wapefile kuli Leza pakuti ace amwazwe ukucimvya. Yefuta walavile Yeova ukuti ndi wacimvya, wali nu kupeela Yeova umuntu uwali nu kutandikilapo ukufuma umu ng’anda lino alaawela ukufuma uku ulwi. Umuntu wiiyo wali nu kuya-ikala api tenti lya kupepelapo nu kutandika ukuombela Yeova papakwene amanda yonsi. Itenti aali pano antu yaayanga uku kupepela Leza umu manda ya ina Izlaeli. Avino Yefuta waile-acimvya ulwi! Uzye watuumanya uwatandikiilepo ukufuma umu ng’anda lino Yefuta wawezile?—
U mwana wakwe umukazyana! Wiyakwene aaliwe wali umwanakwe wenga mpo, lelo walondekwanga ukumutwala uku ng’anda ya kupepelamo. Cintu cii calenzile aye nu ulanda iciipisye. Nomba, iusya ukuti avino walavile. Liili kwene sile, umwana wakwe walanzile ati: ‘Tata, mwalavile Yeova ukuti mulacita vivyo, fwandi mulinzile ukufikilizya ulayo.’
Umwana wakwe Yefuta umukazyana nawe kwene wali nu ulanda. Api tenti lya kupepelapo pano wikalanga, ataali nu kutwalwa alino nu kukwata ana. Nomba, walondesyanga ukuti isi afikiilizye ulayo uno walavile, nupya walondanga ukuzanzya Yeova. Kuzanzya Yeova ali cintu cino wisileko sana amano ukuluta ukutwalwa nu kukwata ana. Fwandi wasiile yalupwa, ayatandika ukwikala api tenti lya kupepelapo Yeova amanda yonsi.
Uzye icintu cino wacisile cisikukulanga ukuti wazanzizye isi na Yeova?— Ee, wayazanzizye! Ndi cakuti naawe waya ni cuvwila nu kutemwa Yeova, ulaya wa mukazyana mwana Yefuta. I cumi kwene ulazanzya avyazi yako, na Yeova kwene alazanga cuze.
WELENGA MULI BAIBO
Malango 6:4-6
Yakapingula 11:30-40
1 Kolinto 7:37, 38


text:
BIBENA KUMWEKA MU NTANDAA
Kwamba pa Bulunda
Inge mukeba kusala balunda, nanchi patanshi mwafwainwa kutendekelapo kulondela mafunde a mu Baibolo nyi, inyi ne? Monai maana ajimo byo akwatankana na byataana bashayuka.
INDIA
Sawakya wa mu 2014 wamwesha kuba’mba banyike bavula baji na myaka ya kusemwa pakachi ka 18 ne 25 balanguluka’mba kwilaala saka bakyangye kwisongola “kechi mambo akatampe mu India ne.” Shayuka wa michi wikala mu taunyi wa Mumbai wabuujile pepala wa byambo wa Hindustan Times amba kwesakana na milanguluko yanji, “banyike bavula batendeka bulunda kwa kubula kwikala na mulanguluko wa kutwela mu masongola. Nangwa besambatu juba jimo, nangwa bulundatu bwa byonkabya, nangwa bekala pa nzubo imo, bavula kechi balangulukapo bya kutwela mu masongola ne.”
BYA KULANGULUKAPO: Nanchi bikola bisambukila kupichila mu kuba bulalelale ne kubula kukasuluka mu milanguluko biiya na mambo a kwilaala saka mukyangye kutwela mu masongola nyi?—1 Kolinda 6:18.
DENMARK
Kutoboka toboka mu bisemi javula ko kulengela bantu kufwa bukiji. Bakebakeba bishinka pa Sukulu Mukatampe wa University of Copenhagen pa myaka 11 bafunjilenga pa bantu nobe 10,000 bajinga na myaka pakachi ka 40 ne 60, bataaine kuba’mba bantu batemwa kutoboka na balongo babo bafwa bukiji, kukila boba babula kutoboka toboka na balongo babo. Wanembele uno sawakya waambile’mba kukepeshako kwakamwa ne makatazho ne kupwisha makatazho bukiji “kwakonsha kwikala jishinda jimo janema bingi ja kukepesheshamo bantu bafwa bukiji.”
BAIBOLO WAAMBA’MBA: “Muntu wa maana kechi wambaambatu ne, ne muntu wa milangwe utekanya.”—Byambo bya Maana 17:27.
UNITED STATES
Kwesakana na byataaine bakeba keba bishinka, pa bantu 564 batwela mu masongola mu Louisiana, aba boba beipanguzha byapwa kabiji bebwezha, inge besongola bakonsha kwabanako pacheche mu myaka itanshi 5 ya masongola abo. Bano bantu bakonsha kwikala bingi na makatazho mu masongola ne kubula kwikala na lusekelo.
BAIBOLO WAAMBA’MBA: “Akya kyasambakanya Lesa [mu masongola], muntu kechi ekyabanye ne.”—Mateo 19:6.
Fundai ne Bikwabo
IKALAI BALUSEKELO MU KISEMI KYENU
Ketekelai mwi Lesa ne Kwikala Balusekelo mu Masongola
Mepuzho abiji akonsha kwimukwasha kukosesha masongola enu.


text:
SHAPITA WA BUSATU
Leza Udi na Mpango’ka Itala Ino Ntanda?
Le Leza udi na mpango’ka pa bantu?
I muswelo’ka obāpatenye Leza?
Būmi bukekala namani pano pa ntanda kumeso’ku?
1. Lelo Leza udi na mpango’ka itala ino ntanda?
MPANGO ikwete’ko Leza pangala pa ino ntanda i ya kutendelwa. Yehova usaka ntanda iyule bantu ba nsangaji kadi bakomo nkē. Bible unena’mba “Leza wadima budimi kutunduka mu Edena,” ebiya “wameneja . . . mityi yonso miyampe kutalako, ne miyampe kudyako.” Kupwa Leza wāpanga ba mwana-mulume ne mwana-mukaji babajinji, ba Adama ne Eva, wēbatūla mu kino kīkalo kya buya bwa dyangi, wēbanena’mba: “Butulai; mwivudijei, muyujei panopanshi ne kwipanekenya.” (Ngalwilo 1:28; 2:8, 9, 15) Nanshi mpango ya Leza i ino: bantu babutule bana, babaije budimi bwabo busambakane ntanda yonso, ne kulela banyema.
2. (a) Tuyukile namani amba mpango ya Leza itala ino ntanda ikafikidila? (b) Lelo Bible unena amba i bantu’ka bakekala’ko nyeke?
2 Le ulanga mpango ya Yehova Leza ya kwikadija bantu lonso mu paladisa pano panshi ikafikidila’tu binebine? “Nesambe’kyo,” mo munenena Leza, “nami nkalonga’kyo.” (Isaya 46:9-11; 55:11) Bine, kyonso kilanga Leza kulonga, enka alonge’kyo! Unena’mba “kapangīle’popo [pano panshi] kwikala bitupubitupu, ehe, wabumbile’po amba pekalwe.” (Isaya 45:18) Lelo Leza wādi usaka pano pa ntanda pekale bantu ba muswelo’ka? Ne wādi usaka bekale’po mafuku anga? Bible ulondolola’mba: “Boloke bakapyananga ntanda, ne kwikala monka nyeke.”—Ñimbo 37:29; Kusokwelwa 21:3, 4.
3. I ngikadilo’ka ya bulanda idi’ko pano pa ntanda, ne kino i kilete bipangujo’ka?
3 Na bubine, kino kekyafikidile. Mwanda pano bantu bakibela ne kufwa; kadi balwanga malwi ne kwiipaya. Nanshi kudi kintu kyāonene myanda. Na bubine, Leza kādipo usaka ntanda ikale moikadile dyalelo! Le i bika byāonene? Mwanda waka mpango ya Leza keyāfikidilepo? Kekudipo dibuku disonekelwe na muntu dibwanya kwitusapwila’kyo, mwanda kavutakanya kāshilwile mūlu.
NGALWILO YA WALWANA
4, 5. (a) I ani na bubine wēsambile na Eva kupityila kudi nyoka? (b) Muntu muyampe wampikwa budimbidimbi, ukokeja namani kwikala ke ngivi?
4 Mukanda mubajinji mu Bible witulombola amba walwana na Leza wēsokwele mu budimi bwa Edena. Utelelwe bu “nyoka,” inoko kādipo uno nyoka ulandala panshi’u, mhm. Mukanda wa mfulo wa mu Bible umutela bu “Dyabola ne bu Satana, mwine ongolanga ntanda yonso ikelwe na bantu.” Kadi umwita bu “nyoka wa kala na kala.” (Ngalwilo 3:1; Kusokwelwa 12:9) Uno mwikeulu mukomo, kipangwa kya ngitu ya mushipiditu kekimweka, wāingidije nyoka mwanda wa kwisamba na Eva, pamo’nka bwa muntu unenena mu kifwebe. Na bubine uno muntu wa ku mushipiditu wādi’ko pādi pateakanya Leza ino ntanda mwanda wa bantu bekale’po.—Yoba 38:4, 7.
5 Bupangi bwa Yehova bonso byobudi bubwaninine, le penepo i ani wālongele uno “Dyabola,” uno “Satana”? Ketwakenda ne kula kwine, umo wa mu bana ba Leza, bipangwa bya bukomo bya ku mushipiditu, ye weālamwine aye mwine ke Dyabola. Le wēalamwine namani? Tala, dyalelo muntu muyampe wampikwa budimbidimbi, ukokeja kwikala ke ngivi. Namani? Shi aleke kilokoloko kibi kitame mu mutyima wandi. Wivwane ashilule kulangulukila’po, kino kilokoloko kibi kikatama bininge. Kupwa shi wamona mukenga, walongela mungya kilokoloko kyandi kyaadi kala ulangulukila’po.—Tanga Yakoba 1:13-15.
6. Le mwanā Leza umo, kipangwa kya bukomo kya ku mushipiditu, wāikele ke Satana Dyabola namani?
6 Kino kyo kyāfikile ne Satana Dyabola. Bimweka amba wāivwene Leza ulombola ba Adama ne Eva babutule bana ne kuyuja ntanda yonso na lutundu lwabo. (Ngalwilo 1:27, 28) Satana ye uno wālangile amba: ‘Ē, bano bantu bonso babwanya kuntōta’nka ami pa kyaba kya kutōta Leza!’ Penepo kilokoloko kibi kyātama mu mutyima wandi. Mfulo mfulō, wāboya mulangwe wa kongola Eva na kumubepela bubela pa mwanda utala Leza. (Tanga Ngalwilo 3:1-5.) O mwanda wāikele ke “Dyabola,” ko kunena’mba “Vubavuba.” Kadi ponka’pa wāikala ke “Satana,” ko kunena’mba “Kinkwa.”
7. (a) Mwanda waka ba Adama ne Eva bāfwile? (b) Mwanda waka bana bonsololo ba Adama banunupanga ne kufwa?
7 Satana wāingidije bubela ne bongojani, wāfikija ba Adama ne Eva ku kuleka kukōkela Leza. (Ngalwilo 2:17; 3:6) Penepo mwenda myaka bāfwa monka mwēbalombwedile Leza amba bakafwa shi abaleka kukōkela. (Ngalwilo 3:17-19) Adama pa kwikala wampikwa kubwaninina pangala pa bubi bwandi, bana bandi bonsololo nabo i bapyane bubi kwadi. (Tanga Loma 5:12.) Kidi pamo bwa kikombola kisōkelwa’mo mikate. Shi kikombola kidi na bulema, le mukate ne mukate usōkelwa’mo ukekala namani? Bine, mukate onso ukekala na bulema nansha na kubulwa kubwaninina’kwa. Mo monka ne muntu ense, upyene “bulema” bwa kubulwa kubwaninina kwa Adama. O mwanda bantu bonsololo banunupanga ne kufwa.—Loma 3:23.
8, 9. (a) I lonji’ka lumwekelele lwāile na Satana? (b) Mwanda waka Leza kāonakenyepo bantomboki ponka na ponka?
8 Satana pa kufikija ba Adama ne Eva ku kulubila Leza, na bubine, wādi ke kalombwe ka butomboki. Ulwa na muludikilo wa Leza. Bine, Satana udi pamo bwa aye wānene amba: ‘Leza i muludiki mubi. Unenanga bya bubela ne kufya bantu babikele bintu biyampe. Bantu kebadipo kyobasakila kuludikwa na Leza. Bakokeja kwityibila abo bene mbila ya kuyuka biyampe ne bibi. Kadi bakekala biyampe shi balonde buludiki bwami.’ Lelo Leza wādi wa kupwija namani luno lonji lwa mutonko? Bamo balañanga’mba Leza wādi ufwaninwe’tu kwipaididila bantomboki’ba. Ino le kino kyo kyāswile kupwa lonji lwa Satana? Le kyādi kya kulombola amba muludikilo wa Leza o moloke?
9 Yehova byadi na mumweno mubwaninine wa boloke, kāsakilepo kwipaya bano bantomboki ponka na ponka. Wāmwene amba pafwaninwe kupita kitatyi pa kupwija lonji lwa Satana mu muswelo mwendele’mo ne ubingija amba bine Dyabola i mbepai. O mwanda Leza wālekele bantu beludike abo bene mu bula bwa kitatyi kampanda na kulonda lupusa lwa Satana. Mu Shapita wa 11 wa dino dibuku, tukesambila’mo kine kyālongēle Yehova uno muswelo ne kuleka kitatyi kipite’po kumeso kwa kupwija ino myanda. Pano’ko bidi i biyampe tulanguluke’po uno muswelo: Lelo ba Adama ne Eva bādi na bubinga bwa kukulupila mudi Satana, muntu wādi kebalongēle kiyampe nansha kimo? Le kyādi kyoloke betabije amba Yehova, mwine wēbapele byonso byobādi nabyo, i mbepai wa nshikani? Shi wādi amba i abe, wādi wa kulonga namani?
10. I muswelo’ka okokeja kwitabila Yehova mwanda wa apwe lonji lumusombele Satana?
10 I biyampe kulanguluka pa bino bipangujo mwanda dyalelo batwe bonso tutanwanga na myanda na ino’i. Bine, nobe udi na muswelo wa kwitabila Yehova amba apwe lonji lumusombele Satana. Nobe ubwanya kwitabija amba Yehova ye Muludiki obe, ne kulombola amba Satana i mbepai. (Ñimbo 73:28; tanga Nkindi 27:11.) Ino i kya bulanda, mwanda mu midiyala ne midiyala ya bantu ntanda yonso, batyetye kete bo batonga buno butongi. Kino i kilupule kipangujo kya kamweno mpata amba, Lelo bine Bible ufundija amba Satana ye ubikele ino ntanda?
I ANI UBIKELE INO NTANDA?
11, 12. (a) Matompo ātompelwe Yesu alombola namani amba Satana ye mulopwe wa ino ntanda? (b) I bika bikwabo bilombola amba Satana ye mulopwe mwine wa ino ntanda?
11 Yesu kātatenepo nansha dimo amba Satana ke mulopwepo wa ino ntanda. Mu kingelengele kampanda, Satana wālombwele Yesu “malopwe onso a ntanda ne ntumbo yao.” Kupwa wāmulaya’mba: “Nkakupa bino bintu byonsololo’bi shi upone panshi ne kulonga kilongwa kya kuntōta.” (Mateo 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Langa’po bidi. Le bine kino kyādi kya kwikala bu ditompo kudi Yesu shi Satana kādipo mulopwe wa ano malopwe? Yesu wāyukile amba imbikalo yonso ya ntanda i ya Satana. Na bubine Yesu wādi wa kutuna shi keyādipo mu lupusa lwa Satana.
12 Shako, Yehova ye Leza Mwinē Bukomo Bonso, Umpangi wa umbuo wa diulu ne ntanda wa kutendelwa. (Kusokwelwa 4:11) Ino, i kutupu panenene Bible amba Yehova Leza nansha Yesu Kidishitu ye uludika ino ntanda. O mwanda Yesu, mu bufuku bwandi bwa mfulo pano panshi, wātelele Satana amba ye “mulopwe wa ino ntanda.” (Yoano 12:31; 14:30; 16:11) Bible utela’nka ne kutela Satana Dyabola bu “leza wa ino ngikadilo ya bintu.” (2 Kodinda 4:3, 4) Yoano, mutumibwa mwine Kidishitu, unena pangala pa uno walwana, Satana, amba: “Ntanda yonsololo idi mu makasa a yewa umbi.”—1 Yoano 5:19.
MUKAFUNDWILWA NTANDA YA SATANA
13. Mwanda waka tusakilwa ntanda impya?
13 Mwaka ne mwaka upita, ntanda yendanga iletela’ko byaka bikwabo. Bibumbo bya mavita, baludiki ba politike babudimbidimbi, bendeji ba bipwilo banzazangi, ne bantapani ba mityima myumu nabo abavula mpata. Ntanda yonsololo ibakoma kulongolola. Bible ulombola amba panopano ponka Leza usa kufundula ntanda imbi ku divita dyandi dya Amakedona. Ino ntanda isa kupingakanibwa na ntanda impya myoloke.—Kusokwelwa 16:14-16.
14. I ani utongelwe na Leza bu Mulopwe wa Bulopwe Bwandi, ne kino kyālailwe namani?
14 Yehova Leza utongele kala Yesu Kidishitu ekale Mulopwe wa Bulopwe, umbikalo wandi wa mūlu. Tamba kalā, Bible wālaile amba: “Mwana i mwitubutwilwe, mwana mwana-mulume i mwitupebwe po tudi; penepa buledi bwa ntanda bukekalanga pa kipuji kyandi; ino dijina dyandi dikenikwa . . . bu-Mwana-mulopwe wa ndoe. Ntundubuko ya bubikadi bwandi ne ya ndoe mine, kekukelapo mfulo nansha patyetye.” (Isaya 9:6, 7) Yesu wāfundije balondi bandi kulomba uno umbikalo amba: “Bulopwe bobe bwiye. Kiswa-mutyima kyobe kilongeke, pamo na momwa mūlu, ne pano pa ntanda pene.” (Mateo 6:10) Monka motukekimwena kumeso mu dino dibuku, Bulopwe bwa Leza busa kufundula imbikalo yonso ya ino ntanda, kadi abo kete bo bukapingakena pa ayo yonso. (Tanga Danyele 2:44.) Papo Bulopwe bwa Leza bukaleta paladisa pano pa ntanda.
NTANDA MIPYA IBAFWENA!
15. “Ntanda mipya” i bika?
15 Bible witukulupija’mba: “Inoko batwe, mungya mulao wandi, tutengele madiulu mapya ne ntanda mipya mwine mukekalanga boloke.” (2 Petelo 3:13; Isaya 65:17) Kyaba kimo Bible utelanga “ntanda” mwanda wa kwisambila pa bantu bekele pano pa ntanda. (Ngalwilo 11:1) Nanshi “ntanda mipya” myoloke i kitango kya bantu betabijibwe na Leza.
16. I kyabuntu’ka kya kutendelwa kikapāna Leza ku bonso baitabije, ne tufwaninwe kulonga bika pa kupebwa’kyo?
16 Yesu wālaile amba mu ntanda mipya īya’ko, boba betabijibwe na Leza bakapebwa kyabuntu kya “būmi bwa nyeke.” (Mako 10:30) Pano pūtula Bible obe pa Yoano 3:16 ne Yoano 17:3, utange byobya binene Yesu amba ye byotufwaninwe kulonga pa kupebwa būmi bwa nyeke. Shi ke pano, tala madyese alombwelwe mu Bible akeselwa boba babwenye bisakibwa bya kupebwa kyabuntu kya kutendelwa kya Leza mu paladisa īya’ko pano pa ntanda.
17, 18. Le i bika bitukulupija amba kukekala ndoe ne mutyima-ntenke konsokonso pano pa ntanda?
17 Bibi, mavita, bupolapola, ne butapani bikatukila lonso. “Mubi ukēkala kutupu’ye . . . Nanshi bakikōkeji bakapyananga ntanda.” (Ñimbo 37:10, 11) Ndoe ikekala’ko mwanda Leza “watukija mavita ne ku mfulo ya ntanda.” (Ñimbo 46:9; Isaya 2:4) Penepo “boloke bakamonanga katōkwe, ne bungibungi bwa ndoe, poso kweji akajimankane”—ko kunena’mba nyeke ne nyeke!—Ñimbo 72:7.
18 Batōtyi ba Yehova bakekala na mutyima-ntenke. Ponso pādi pakōkela bene Isalela kudi Leza mu myaka isekunwinwe mu Bible, bādi bekala na mutyima-ntenke. (Levi 25:18, 19) Bine, kikekala kya kutendelwa pa kukekala na uno mutyima-ntenke mu Paladisa!—Tanga Isaya 32:18; Mika 4:4.
19. Tuyukile namani amba bidibwa bikekala bya ntanda ne miseke mu ntanda mipya ya Leza?
19 Bipupo bya nzala ne kobyaya jimejime. Kaimba wa mitōto wāimbile amba: “Kukēkalanga bungibungi bwa mebele panopantanda peulu pa ngulu.” (Ñimbo 72:16) Yehova Leza ukesela boloke bandi, ne ‘ntanda ikapāna bivule byayo.’—Ñimbo 67:6.
20. Mwanda waka tukulupile amba ntanda yonso ikekala ke paladisa?
20 Ntanda yonso ikekala ke paladisa. Mobo ne madimi mapya mayampe akapingakena pa ntanda misalwe na bantu ba bubi. (Tanga Isaya 65:21-24; Kusokwelwa 11:18) Mwenda myaka, bipindi bya ntanda bilongolwelwe bikenda bitandabuka enka ne bikala umbuo onso ke wa buya bwa dyangi, upa bipa pamo bwa budimi bwa Edena. Kadi Leza kakatunyapo ‘kubāla kuboko kwandi ne kwikutyija mityima ya bintu byonso byūmi.’—Ñimbo 145:16.
21. I bika bilombola amba bantu ne banyema bakekala mu ndoe?
21 Bantu ne banyema bakekala mu ndoe. Banyema ba ntanda ne ba nja bakadya pamo. Enka ne mwana mutyetye mwine kakatyinapo banyema ba budyani batyinwa dyalelo.—Tanga Isaya 11:6-9; 65:25.
22. Lelo myanda ya misongo ikekala namani?
22 Misongo ikapwa pwē. Yesu, Mulopwe wa Bulopwe bwa Leza bwa mūlu, ukabelula bantu bavule mpata kutabuka boba baābelwile paādi pano panshi. (Mateo 9:35; Mako 1:40-42; Yoano 5:5-9) Penepo “mwikadi kakanenapo’mba: Nabela.”—Isaya 33:24; 35:5, 6.
23. Mwanda waka lusangukilo luketusangaja ku mutyima?
23 Baswe betu bafwile bakekala ke bōmi monka kadi kebakafupo dikwabo. Bonso balēle mu lufu balaminwe mu luté lwa Leza bakajokela ku būmi. Bine, “kukekalanga lusangukilo lwa boloke ne bakondame bene kumo.”—Bilongwa 24:15; tanga Yoano 5:28, 29.
24. Umona namani mulangwe wa kukekala mu Paladisa pano pa ntanda?
24 Bine, boba batonga kwifunda kuyuka Umpangi wetu Mukatampe, Yehova Leza, ne kumwingidila badi na būmi bulumbuluke kashā bwibatengele kumeso! Ino Paladisa īya’ko pano panshi yo yēsambīle’po Yesu kudi yewa nonga-bibi wāfwile pamo nandi amba: “Ukekalanga nami mu Paladisa.” (Luka 23:43) Nanshi i kya kamweno twifunde kuyuka Yesu Kidishitu, mwanda ano madyese onso aketweselwa kupityila kudi aye.


text:
ISAMBILILO 14
Ubufumu Ubukalateka Abantu Bonse
Bushe naubwishiba Ubufumu tulelandapo?— Bufumu bwa kwa Lesa, ubukalenga icalo conse ukuba paradaise. Bushe kuti watemwa ukwishibilapo na fimbi pali ubu Ubufumu?—
Mu fyalo fyonse mulaba abateka. Bushe walimwishiba Kateka wa Bufumu bwa kwa Lesa?— Ni Yesu Kristu. Ekala ku muulu. E ukalateka abantu bonse pano calo. Bushe ifintu fikawama ilyo Yesu akalateka icalo conse?—
Finshi ufwaisha sana mu Paradaise?
Fikawama icine cine. Mu Paradaise abantu tabakalelwa nelyo ukuya ku nkondo. Bonse tukatemwana. Takwakabe ukulwala nelyo ukufwa. Impofu shikalamona, bankomamatwi bakalaumfwa kabili abalemana amolu bakalabutuka no kutoloka. Bonse tukalakwata ifya kulya ifingi. Inama shonse shikala-angalila pamo kabili shikalaikala pamo na bantu mu mutende. Abafwa bakabuuka. Abengi abo wasambililapo muli kano katabo pamo nga Rabeka, Rahabu, Davidi na Eliya nabo bakabuuka. Bushe kuti watemwa ukwisabamona ilyo bakabuuka?—
Yehova alikutemwa kabili afwaya ukuti ube ne nsansa. Nga watwalilila ukusambilila pali ena kabili nga ukalamumfwila, ukekala umuyayaya muli paradaise iisuma sana. Bushe ulafwaya ukwikala muli paradaise?—