text:
SHAPITA WA BUTANO
Kikūlwa—Kyabuntu Kikatakata kya Leza
Kikūlwa i kika?
Kyāfutyilwe muswelo’ka?
Le kidi na kamweno’ka kodi?
Ukalombola namani kufwija’ko kobe pa mwanda wakyo?
LELO i kyabuntu’ka kikatakata kupita byonso kyokodi mutambule? Kyabuntu kekilombepo kwikala enka kya lupoto lukande penepa kekikala kya mvubu. Mwanda na bubine, mvubu ya kyabuntu keiyukenangapo ku buvule bwa lupeto. Ino shi kyabuntu’kya kikuletela nsangaji nansha kamweno mu būmi bobe, nabya kyakyo kyabuntu kidi na mvubu mikata ku meso obe.
2 Mu byabuntu byonso byoabilanga kutambula, mudi kimo kipityile bikwabo kulampe kwine. Kino i kyabuntu kipelwe bantu na Leza. Eyo, Yehova i mwitupe bintu bivule, ino kyabuntu kyandi kikatakata i kitapwa kya kikūlwa kya wandi Mwana, Yesu Kidishitu. (Mateo 20:28) Monka motusa kwikimwena mu uno shapita, kikūlwa kyo kyabuntu kya mvubu kupita byabuntu byonso byokodi mutambule, mwanda kikokeja kukuletela nsangaji keineneka, kadi kibwanya kuvuija bisakibwa byobe bya kamweno mpata. Na bubine, kikūlwa i kilomboji kikatakata kya buswe bukuswele Yehova.
KIKŪLWA I KIKA?
3 Mu kīpi, kikūlwa i kintu kingidije Yehova mwanda wa kunyongolola, nansha kukūla bantu ku bubi ne ku lufu. (Efisesa 1:7) Pa kwivwanija buno bufundiji bwa Bible, tulangei bidi ku byāpityile mu budimi bwa Edena. Shi twivwanije kintu kyājimije Adama pa kuluba, nabya tukajingulula biyampe amba bine kikūlwa i kyabuntu kilēme kotudi.
4 Yehova pa kupwa kupanga Adama, wāmupele kintu kya bulēme—būmi bwa bu muntu mubwaninine. Ivwana kamweno kādi na buno būmi kudi Adama. Wādi na umbidi ne ñeni bibwaninine, o mwanda kādipo wa kubela, kununupa, nansha kufwa. Kadi byaādi muntu mubwaninine, wādi mu kipwano kya pa bula na Yehova. Bible unena amba Adama wādi ‘mwana wa Leza.’ (Luka 3:38) Nanshi Adama wādi upwene na Yehova bininge, pamo’nka bwa mwana na shandi wa buswe. Yehova wādi wisamba na Adama, wandi mwana wa pano panshi, wāmupa mwingilo muyampe, ne kumuyukija byobya byaādi umusakila kulonga.—Ngalwilo 1:28-30; 2:16, 17.
5 Adama wāpangilwe mu “kyelekejo kya Leza.” (Ngalwilo 1:27) Ino kekunenapo amba Adama wādi wifwene Leza ku mpala ne ku umbidi. Monka motwefundile’kyo mu Shapita 1 wa dino dibuku, Yehova i mushipiditu wambulwa kumweka. (Yoano 4:24) Nanshi Yehova kadipo na umbidi wa misunya ne mashi. Adama wāpangilwe mu kyelekejo kya Leza mwanda wādi na ngikadilo iifwene na ya Leza, kimfwa buswe, tunangu, boloke, ne bukomo. Ne kadi, Adama wādi wiifwene na Shandi mu muswelo mukwabo wa kamweno, mwanda wādi na bwanapabo bwa kwitongela. Pa kino, Adama kādipo pamo bwa mashini alonga enka bintu byobeapungīle nansha byobeatandikīle kulonga. Ino aye wādi ubwanya kutyiba mbila aye mwine, ne kutonga kiyampe nansha kibi. Shi wātongele kukōkela Leza, longa wāikele’ko nyeke mu Paladisa pano pa ntanda.
6 Nanshi i kimweke patōka amba pāpelele Adama kukōkela Leza ne kutyibilwa nsambu ya lufu, wājimije bivule. Bubi bwandi bwāmujimijije būmi bwa bu muntu mubwaninine ne byabuyabuya byabo byonso. (Ngalwilo 3:17-19) Ino i kya bulanda, mwanda Adama kājimijepo enka būmi bwandi bulēme kete, mhm, ino wājimije ne bwa bandi bana bonso bālondele’po. O mwanda Kinenwa kya Leza kinena’mba: “Monka mwatwelele bubi panopantanda ku muntu umo [Adama], ne lufu nalo ponka pa bubi, mo monka mwasambakanine lufu ku bantu bonso, mwanda abo bonso bapīle mambo.” (Loma 5:12) I amo, batwe bonso twi bapyane bubi kudi Adama. O mwanda Bible unena amba Adama i “mumunwe,” aye ne lutundu lwandi lwine kumo mu bupika bwa bubi ne lufu. (Loma 7:14) Nanshi ku ba Adama ne Eva kekwādipo lukulupilo nansha lumo mwanda bātongele kutombokela Leza ku kusaka. Ino le lutundu lwabo nalo le, kubadila’mo ne batwe bene kumo?
7 Yehova wāsakile kunyongolola bantu kupityila ku kikūlwa. Le kikūlwa i kika? Kikūlwa kikalanga na buluji bwa bintu bibidi. Kibajinji, kikūlwa i mfutwa ifutwanga pa kukūla muntu nansha kintu kiyetwe. Idi pamo bwa mfutwa ifutwanga pa kukūla wa buloko ukwetwe mu divita. Kya bubidi, kikūlwa i mfutwa ya kupūta nansha kupota kintu ku lupoto. Idi pamo bwa mfutwa ifutwanga pa kupwa mambo a bintu byonekele. Kimfwa, shi muntu walonga akishida, ulombwanga kufuta buvule bwa lupeto lwenzankene na bintu byonekele, na mvubu mine ya bintu bijimine.
8 Lelo bintu bivule byētonene Adama byādi bibwanya namani kupūtwa ne kufutyilwa mfutwa mwanda wa tunyongololwe mu bupika bwa bubi ne lufu? Tubandaulei pano kikūlwa kine kyāfutyile Yehova, ne kidi na kamweno’ka kodi.
MWĀFUTYILE YEHOVA KIKŪLWA
9 Byājimine būmi bwa muntu mubwaninine, i kutupu būmi bwa muntu wakubulwa kubwaninina bwadi bubwanya kwibukūla. (Mitōto 49:7, 8) Kikūlwa kyādi kilombwa i enka kyokya kidi na mvubu imo yonka na kyājimine. Kino i kikwatañane na musoñanya wa boloke bubwaninine udi mu Kinenwa kya Leza, unena kujimija “bumi pa bumi.” (Kupituluka 19:21) Shi ke pano, i kika kyādi kya kwenzankana senene na būmi bwa bu muntu mubwaninine bwājimije Adama? Byādi bilomba būmi bukwabo bwa muntu mubwaninine bwikale ‘kikūlwa kyenzankene.’—1 Temote 2:6.
10 Lelo Yehova wāletele namani kino kikūlwa? Wātumine wandi mwana umo mubwaninine, wa ku mushipiditu, amba aye pano panshi. Ino Yehova kātuminepo kipangwa kyo-kyonso kya ku mushipiditu, mhm. Wātumine’nka wandi Mwana mulēme mpata ku meso andi, ke Mwana wandi wa bunka kadi. (1 Yoano 4:9, 10) Uno Mwana nandi wāitabija na mutyima tō kushiya kīkalo kya mūlu. (Fidipai 2:7) Monka motwefundile’kyo mu shapita ushele kunyuma mu dino dibuku, Yehova wālongele kingelengele pa kutundulwila būmi bwa uno Mwana munda mwa Madia. Penepo na bukwashi bwa mushipiditu sandu wa Leza, Yesu wābutulwa bu muntu mubwaninine wambulwa mambo a bubi.—Luka 1:35.
11 Le muntu umo wādi ubwanya namani kwikala kikūlwa kya bavule—kya kukūla midiyo ne midiyo ya bantu? Tutale, le bantu midiyo ne midiyo bāikele ke babipya-mambo namani dibajinji? Vuluka amba Adama pa kulonga bubi, wājimije kituntwa kyandi kya bulēme, ke būmi bwa bu muntu mubwaninine kadi. O mwanda wātuninye kupyanika lutundu lwandi buno būmi. Inoko wēbapyanika’nka bubi ne lufu. Ino Yesu aye, utelwa na Bible bu “Adama wēfulako” wādi na būmi bwa bu muntu mubwaninine, kadi kālongelepo bubi nansha dimo. (1 Kodinda 15:45) O mwanda Yesu wāyete kifuko kyādi’po Adama pa kusaka kwitukūla. Wāfuta mfutwa ya bubi bwa Adama na kwela kitapwa, nansha kulambula būmi bwandi bubwaninine kasha ukōkela Leza pampikwa kato. Penepo Yesu wāpa bana ba Adama lukulupilo.—Loma 5:19; 1 Kodinda 15:21, 22.
12 Bible utela masusu amo ne amo atyumwinine Yesu mu manwi kumeso kwa kufwa. Wākupilwe nsonde bya mwiko, wāpopwa bya bupolapola ku mutyi, ne kufwa lufu lwa munyanji pa mutyi wa masusu. (Yoano 19:1, 16-18, 30; tala Mbwejo) Mwanda waka byādi bilomba Yesu asusuke bya mwiko uno muswelo? Mu shapita umo udi kumeso kotuya’ku mu dino dibuku, tusa kukamona amba Satana wātatene amba Yehova kadipo na mwingidi nansha umo pano panshi ukokeja kulama kikōkeji kyandi mu matompo. Nanshi kūminina kwāūminine Yesu na kikōkeji ano masusu makatampe i kulete malondololo mayampe ku lonji lwa Satana. Yesu wālombwele kadi amba muntu mubwaninine udi na bwanapabo bwa kwitongela ukokeja kulama bululame bubwaninine kudi Leza nansha shi Dyabola wamumija umeso namani. Bine, Yehova wāsangele mpata pa kumona kikōkeji kya wandi Mwana muswedibwe! —Nkindi 27:11.
13 Le kikūlwa kyāfutyilwe muswelo’ka? Mu difuku dya 14 dya kweji wa Bayuda witwa bu Nisane, mu 33 K.K., Yehova wālekele wandi Mwana wampikwa bubi kadi mubwaninine epaibwe. Mu uno muswelo Yesu wāelele kitapwa kya būmi bwandi bwa bu muntu mubwaninine “dimo dyonka kete.” (Bahebelu 10:10) Mu difuku dya busatu, Yehova wāsangula Yesu ne kumupa būmi bwa bu muntu wa ku mushipiditu. Yesu pa kukanda mūlu, wāfikija kudi Leza mvubu ya būmi bwandi bwa bu muntu mubwaninine bu kikūlwa kyāfutyilwe lutundu lwa Adama. (Bahebelu 9:24) Yehova nandi wāitabija ino mvubu ya kitapwa kya Yesu bu kikūlwa kifwaninwe kya kukūla bantu mu bupika bwa bubi ne lufu.—Loma 3:23, 24.
KAMWENO KA KIKŪLWA KODI
14 Nansha byotudi babipya-mambo, tukokeja kumona byabuyabuya bilēme pa mwanda wa kikūlwa. Tubandaulei byabuyabuya bimo bya dyalelo ne bya mu mafuku a kumeso bya kino kyabuntu kikatakata kitupele Leza.
15Kulekelwa kwa bubi. Tudi na bulwi bwa binebine pa kulonga byoloke mwanda twi bapyane kubulwa kubwaninina. Batwe bonso tulubanga mu binenwa ne mu bilongwa. Ino kupityila ku kitapwa kya kikūlwa kya Yesu, tukokeja kumona “kulekelwa kwa mambo etu.” (Kolose 1:13, 14) Ino pa kusaka kulekelwa, tufwaninwe kwisāsa bya binebine. Tufwaninwe kadi kulomba Yehova na kwityepeja amba etulekele pangala pa lwitabijo lotwitabije kitapwa kya kikūlwa kya Mwanandi.—1 Yoano 1:8, 9.
16Mutyima wa mundamunda utōka ku meso a Leza. Mutyima wa mundamunda witutopeka ukokeja kwitubudija lubilo lonka kikulupiji, uyuka ketwimone bu bantu bampikwa mvubu. Ino Yehova byaitulekela mambo kupityila ku kikūlwa, witukwashanga tumutōte na mutyima wa mundamunda utōka nansha byotudi bakubulwa kubwaninina. (Bahebelu 9:13, 14) O mwanda tudi na bukankamane bwa kwisamba na Yehova. Kadi tukokeja kumufwena na bwanapabo mu milombelo. (Bahebelu 4:14-16) Kulama mutyima wa mundamunda utōka kwitupanga ndoe ya mutyima, bulēmantu, ne kutuntwila’ko nsangaji.
17Lukulupilo lwa būmi bwa nyeke mu paladisa pano pa ntanda. “Mpalo ya bubi i lufu,” mo munenena Loma 6:23. Kadi vese umo yenka ubweja’ko amba: “Ino kyabuntu kya Leza i būmi bwa nyeke monka mudi Kidishitu Yesu Mfumwetu.” Mu Shapita wa 3 wa dino dibuku, twi besambile kala pa byabuyabuya bikekala mu Paladisa īya’ko pano pa ntanda. (Kusokwelwa 21:3, 4) Ano madyese onso a kumeso, kubadila’mo ne būmi bwa nyeke bwa kwikala na ngitu mibwaninine, bikekala’ko mwanda wa Yesu wētufwidile. Nanshi pa kutambula ano madyese, tufwaninwe kulombola amba tufwijanga’ko pangala pa kyabuntu kya kikūlwa.
UKALOMBOLA NAMANI KUFWIJA’KO KOBE?
18 Mwanda waka tufwaninwe kufwija’ko Yehova bikatampe pangala pa kikūlwa? Tutendelanga kyabuntu nakampata shi upēne’kyo i mujimije kitatyi, bukomo, ne lupeto. Mityima yetu iteñwanga pa kumona amba kyabuntu kitupelwe i kilomboji kya buswe bwa bine bwituswele yewa witupele’kyo. Kikūlwa i kyabuntu kilēme kupita byonso, mwanda Leza wēsuminwe bivule pa kusaka kwitupa’kyo. Yoano 3:16 unena’mba: “Aye Leza byāsenswe bapanopantanda nenki, wapana Mwana wandi wa bunka.” Bine, kikūlwa i kilomboji kikatampe mpata kya buswe bwituswele Yehova. Kadi i kilomboji kya buswe bwa Yesu, mwanda wāitabije na mutyima tō kupāna būmi bwandi pa mwanda wetu. (Yoano 15:13) Nanshi kyabuntu kya kikūlwa kifwaninwe kwitukulupija amba Yehova ne wandi Mwana betuswele batwe bonso umo ne umo.—Ngalatea 2:20.
19 Shi ke pano, ukalombola namani amba ufwijanga’ko Leza pangala pa kino kyabuntu kya kikūlwa? Dibajinji bidi, wifunde kuyuka bivule pa Mwine upēne’kyo, ke Yehova kadi. (Yoano 17:3) Kwifunda Bible kupityila ku dino dibuku kukakukwasha umuyuke. Poenda uvudija buyuki bwa kuyuka Yehova, ne buswe bomuswele nabo bukenda butyita. Kadi buno buswe bukakutonona umusangaje.—1 Yoano 5:3.
20Ikala na lwitabijo mu kikūlwa kya kitapwa kya Yesu. Yesu mwine wānene amba: “Wakwitabija mudi Mwana nabya udi ne būmi bwa kulādila monka nyeke ne nyeke.” (Yoano 3:36) Le tukekala na lwitabijo mudi Yesu namani? Luno lwitabijo kelumwekangapo enka mu binenwa kete, ehe. Yakoba 2:26 unena’mba: “Kwitabija nako kwampikwa mīngilo i kufwe.” Bine, lwitabijo lwa bine lumwekanga mu “mīngilo,” ko kunena’mba mu bilongwa byetu. Muswelo umo wa kulombola amba twitabije Yesu i kulonga bukomo bwa kumwiula mu byotulonga, ke enkapo mu byotunena kete, mhm.—Yoano 13:15.
21Tanwa ku kupwila kwa mwaka ne mwaka kwa Bidibwa bya Kyolwa bya Mfumwetu. Mu kyolwa kya difuku dya 14 Kweji wa Nisane, 33 K.K., Yesu wāshilwile kupwila kwa pa bula kutelwa na Bible bu “bidibwa bya Mfumwetu.” (1 Kodinda 11:20; Mateo 26:26-28) Kuno kupwila kutelwanga ne bu Kivulukilo kya lufu lwa Kidishitu. Yesu wāshilwile’ko mwanda wa kukwasha batumibwa bandi ne bene Kidishitu ba bine bakalonda’ko bavuluke amba pa lufu lwandi lwa bu muntu mubwaninine, po paāpēne muya nansha būmi bwandi bu kikūlwa. Yesu mwine wāsoñenye pa uno mwanda’mba: “Mukaloñanga enka namino pa kumvuluka.” (Luka 22:19) Masobo a Kivulukilo etuvuluja buswe bukatampe bwa Yehova ne Yesu bobālombwele pa kupāna kikūlwa. Netu tukalombola kufwija’ko shi tutanwa ku kuno kupwila kwa mwaka ne mwaka kwa Kivulukilo kya lufu lwa Yesu.*
22 Kikūlwa kitupele Yehova i kyabuntu kya mvubu mikatampe. (2 Kodinda 9:14, 15) Enka ne boba bafwile bene bakamwena mu kino kyabuntu kilēme. Mashapita alonda’ko, wa 6 ne wa 7, akashintulula muswelo obakamwena’mo.
BYOBYA BIFUNDIJA BIBLE
- Kikūlwa kyo kintu kingidije Yehova mwanda wa kunyongolola bantu ku bubi ne ku lufu.—Efisesa 1:7.
- Yehova wāletele kikūlwa pa kutuma wandi Mwana wa bunka pano pa ntanda āye kwitufwila.—1 Yoano 4:9, 10.
- Kikūlwa kyo kilengeja tulekelwe bubi bwetu, twikale na mutyima wa mundamunda utōka, ne kwikala na lukulupilo lwa būmi bwa nyeke.—1 Yoano 1:8, 9.
- Tulombolanga kufwija’ko kwetu pangala pa kikūlwa na kuyukila’ko myanda itala padi Yehova, na kwikala na lwitabijo mu kitapwa kya kikūlwa kya Yesu, ne na kutanwa ku Bidibwa bya Kyolwa bya Mfumwetu. —Yoano 3:16.
* Shi usaka kuyukila’ko buluji bwa Bidibwa bya Kyolwa bya Mfumwetu, tala Mbwejo.
Bipangujo bya Kifundwa
1, 2. (a) Kyabuntu kikalanga kya mvubu kodi shi kikuletela bika? (b) I kika kinenenwa amba kikūlwa kyo kyabuntu kitabukile byonso byokodi mutambule?
3. Kikūlwa i kika, ne tufwaninwe kwivwanija bidi bika pa kujingulula biyampe kino kyabuntu kilēme?
4. Kwikala na būmi bwa bu muntu mubwaninine kwādi na kamweno’ka kudi Adama?
5. I bika bisaka kushintulula Bible panena amba Adama wāpangilwe mu “kyelekejo kya Leza”?
6. Adama pa kupela kukōkela Leza, i bika byaājimije, ne i bika byāfikile lutundu lwandi?
7, 8. Kunena na bubine, kikūlwa kikalanga na buluji bwa bintu’ka bibidi?
9. I kikūlwa kya muswelo’ka kyādi kilombwa?
10. Yehova wāletele kikūlwa namani?
11. Le muntu umo wābwenye namani kwikala bu kikūlwa kya midiyo ne midiyo ya bantu?
12. Masusu a Yesu ālombwele bika?
13. Le kikūlwa kyāfutyilwe muswelo’ka?
14, 15. Pa kusaka tumone “kulekelwa kwa mambo etu,” tufwaninwe kulonga bika?
16. I bika bitukwasha tutōte Leza na mutyima wa mundamunda utōka, ne uno mutyima wa mundamunda udi na mvubu’ka?
17. I madyese’ka otukeselwa pa mwanda wa Yesu wētufwidile?
18. Mwanda waka tufwaninwe kufwija’ko Yehova pangala pa kyabuntu kya kikūlwa?
19, 20. Ukalombola muswelo’ka amba ufwijanga’ko pangala pa kyabuntu kya Leza kya kikūlwa?
21, 22. (a) Mwanda waka tufwaninwe kutanwa ku kupwila kwa ku mwaka ne mwaka kwa Bidibwa bya Kyolwa bya Mfumwetu? (b) I bika bikashintululwa mu Shapita wa 6 ne wa 7?


c: text/html

text:
ABACAICE BEPUSHA UKUTI
Finshi Fingalenga Nalafwaisha Ukutukusha Umubili?
Baibolo itila: ‘
Ukutukusha umubili kulafwa.’ (1 Timote 4:8) Nangu ca kuti abacaice abengi balalanda ukuti bafwile ukutukusha umubili, banono abatukusha umubili.
Richard uuli ne myaka 21 atile: “Ilyo nali pa sukulu, abaice abengi tabatemenwe ukutukusha umubili. Na kuba, ukutukusha umubili takwali ukwayafya!”
Ruth uuli ne myaka 22 atile: “Bamo batila, ‘Cinshi ningalaicushisha ukulabutauka mu kasuba? Cawamapo no kwikala fye mu ng’anda ndeteya icangalo ca pa kompyuta.’ ”
Nga ca kuti tawatemwa ukutukusha umubili, mona ubusuma butatu ubwaba mu kutukusha umubili.
Namba 1. Kulalenga wilalwalilila. Rachel uuli ne myaka 19 atile: “Batata lyonse balenjeba ati, ‘
Nga tauletukusha umubili ninshi wishibe fye ukuti wakulalwalilila.’ ”
Namba 2. Kulalenga wilasakamana sana. Emily uuli ne myaka 16 atile: “
Nga ninsakamikwa sana, ukubutukako kulalenga naumfwako bwino. Umubili ulanguka kabili ndasansamuka.”
Namba 3. Kulalenga uleumfwa bwino. Ruth atile: “
Ukwendaukako, ukuya mu kowa, no kucofa incinga filanenga ukumfwa bwino.”
Icingakwafwa: Uletukusha umubili pa mamineti 20 imiku itatu cila mulungu kabili ulecita ifyo watemwisha.
Uleibukisha ici: Nangu ca kuti insandensande sha mfyalo na sho shilasangwilako ku bumi busuma, lelo ilingi line ifyo uisunga e fingalenga waba no bumi ubusuma. Kanshi nga walishiba ukuti ukutukusha umubili kwalicindama, kuti wacitapo cimo, nampo nga kulautukusha nelyo iyo.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
BAKUBUSI BALABUZYA
Ino Inga Ndacita Buti Kutegwa Nditaneneyi Kapati?
Ibbaibbele likulwaizya ‘
kutaciindizya muzilengwa.’ (1 Timoteyo 3:2) Eeci cibikkilizya mbomulya. Aboobo, amusole nzila eezyi zitobela.
Kuti naa mwakkuta mweelede kuzyiba. Julia uujisi myaka yakuzyalwa iili 19 wakaaamba kuti: “
Ndakali kubalila ma calories aali mucakulya,
pele lino muciindi cakucita boobo kufwumbwa ndalimvwa kuti ndakkuta ndilaleka kulya.
Mutanoolyi zyakulya zitajisi busani bubotu. Peter uujisi myaka yakuzyalwa iili 21 wakaamba kuti: “
Akaambo kakutanywa zyakunywa zili carbonated, ndakaluza makkilo osanwe mumwezi omwe buyo!”
Amucince mbomulya. Erin uujisi myaka yakuzyalwa iili 19 wakaamba kuti: “
Ndanoolya ndilasola kutabweza cakulya alimwi.”
Mbomunga Mwazwidilila: Mutanoosotaukili kulya. Kuti kamucita oobo, munoofwa nzala mpoonya akuciindizya kulya mwapegwa coolwe.
Masimpe, bamwi bantu ibaamba kuti “Ndeelede kucesya mubili” mubwini tabeelede kucita oobo. Bali buyo kabotu mbubwenya oobo mbobabede. Nokuba boobo, mbuti kuti kamuyanda kucesya mubili asyoonto? Nceeci cakagwasya musimbi wiitwa kuti Catherine.
“Ndakali mukubusi uuneneede kapati, cintu ncondatakali kuyanda. Tiindakakkomene ambondakali kulibonya!
“Ciindi aciindi, ndakali kusola kucesya mubili kwiinda mukusala zyakulya, pele ndakali kuneneya alimwi. Aboobo nondakali amyaka iili 15 yakuzyalwa, ndakabona kuti ndakeelede kubikkila maano. Ndakayanda kucesya mubili munzila yeelede—nzila njendikonzya kutobela mubuumi bwangu boonse.
“Ndakaula bbuku lyaamba zyakulya zijisi busani bubotu alimwi azisobano zyakunyanyaasya mubili, mpoonya ndakazitobela nzyondakabala mubbuku eeli. Ndakalikanzide cakuti nokuba kuti ndakali kwaalilwa naa kutyompwa zimwi ziindi, pele tiindakacileka pe.
“Sena mulizyi cakacitika? Ndakacikonzya! Nikwakainda mwaka omwe buyo ndakaluza makkilo aali 27. Lino kwainda myaka yobilo kandicili mbubwenya oobu. Eelo kaka tiindakalizyi kuti inga cacitika!
“Ndiyeeya kuti cakandipa kuzwidilila nkaambo kakuti tiindakali kusala buyo zyakulya—pele ndakacinca bukkale bwangu boonse.”—Catherine, 18


text:
Isambililo 9
Uzye Tungacita Uli Pakuti Twapekanya Ningo Ivya mu Kulongana?
Ndi cakuti mukasambilila Baibolo na Nte umwi, mufwile mukapekanyizizya limwi vino mumasambilila. Na lino mukulonda ukuya uku kulongana, cikaziipa sana ukupekanya vino mumaya mukasambilile. Icikazipisya u kupekanya lyonsi.
Mwalonda insita isuma ni ncende iisuma ukwa kupekanyizizya. Iinsita ci ino mungawelenga ukwaula ivya kumuvulunganya? Uzye a katondo-tondo lino mutatala mwaya uku milimo, nanti a manguzi sana lino ana yalaala? Limwi mutanga mukwanisye ukuwelenga insita ikulu, nomba cingazipa ukuti mwasyako insita ya kuwelenga, kupya mutafwile ukuleka nanti cimwi ukumuvulunganya. Mwalondako incende kuno kusi icongo, imuzimya na ledio, nanti TV, na foni. Ukupepa kuli Leza lino mutatala mwatandika ukuwelenga, kungamwavwa ukwililako uku masakamika yamwi pakuti mwike sile amano ukwi-Izwi Lyakwe Leza.—Filipi 4:6, 7.
Mwaconga apali ivisinka, nu kuipekanya ukuyalandapo apa kulongana. Pa kupekanya, mwatandikilapo ukumanya icikulandwapo. Mwatala imwelenganya pa mutwe wa cipande cino mukusambililapo, nu kulola vino utumitwe tunono tukulanda apa cisinka icili umu lyasi lilyo, nga alino mwalolekesya ivikope na mauzyo akupitulukamo aakulanga ivisinka. Lyene nga mwafika paa, mungawelenga palagalafu yonga na yonga nu kuzana masuko uku mauzyo yano yalembela limwi. Mwawelenga amalembelo aalimo, nu kwelenganya vino malembelo yayo yakutungilila icisinka cino mukusambililapo. (Milimo 17:11) Ndi mwazana icasuko uku cuzyo, mwasilapo nanti ukucongapo pa kuti apa kulongana muce mukiusye icasuko. Nga alino apa kulongana, mukakatusye ikasaka nga mukulonda kuti mukalandepo mu mazwi inu.
Nga mukupituluka umu masambililo apusane-pusane cila-mulungu, mulamanya ivingi ivya muli Baibolo.—Mateo 13:51, 52.
Uzye mungatantika mutuuli pakuti mwapekanya ivya mu kulongana?
Mungaipekanya mutuuli pa kuti muce mukalandepo apa kulongana?


text:
KITANGO 3
Lesa Wakebelenga’mba Panopantanda Pekale Byepi?
Lesa wakebelenga’mba panopantanda ne bantu bekale byepi?
Lesa Walengululwa Byepi?
Nga Bwikalo panopantanda bukekala byepi kulutwe na lwendo?
NKEBELO ya Lesa ku ino ntanda yawama bingi. Yehoba ukeba’mba panopantanda pekale bantu balusekelo, baji na butuntulu bwa mubiji bwawama. Baibolo waamba’mba “Lesa wajimine bujimi bwa bichi…mu Edena” kabiji ne kuba’mba “wameneshemo bichi byonse byawama pa kwibitala ne byawama kujako.” Panyuma ya kulenga mwanamulume ne mwanamukazhi mutanshi abo ba Adama ne Evwa, Lesa wibabikile mu yewa muzhi wawama ne kwibambila’mba: “Semainga ne kusemununa, muvule ne kukumbana ponse pa ntanda ne kwiikokesha.” (Ntendekelo 1:28; 2:8, 9, 15) Onkao mambo, yajinga nkebelo ya Lesa kuba’mba bantu baseme baana, kubaisha paladisa kufika ne mwapela ntanda yonse, ne kulama banyama.
2 Nanchi mulanguluka’mba nkebelo ya Yehoba Lesa ya kuba’mba bantu bakekale mu paladisa panopantanda ikafikizhiwa nyi? Lesa waamba’mba: ‘Abya byo naamba, nke byuba.’ (Isaya 46:9-11; 55:11) Ee, kyonse Lesa kyo afuukula, kine ukekyuba! Waamba’mba “kechi wiilengele [ntanda] ke yavulañanatu ne, kana yafwainwa kwikalapo bilengwa byanji.” (Isaya 45:18) Bantu ba mutundu ka Lesa bo akebelenga kwikala panopantanda? Kabiji kimye kyalepa byepi kyo akebelenga’mba bekalepo? Baibolo wakumbula’mba: ‘Baoloka bakaswana ntanda, ne kwikalamo myaka ne myaka.’—Masalamo 37:29; Lumwekesho 21:3, 4.
3 Kwambatu kine, kino kintu kikyangye kubiwa. Pa kino kimye bantu babela ne kufwa; balwa ne kwiipaya bene na bene. Kintu kimo kyayile munsunya. Kine, Lesa kechi wakebelenga’mba ino ntanda ikale byonkabye byo tubena kwiimona ano moba ne! Ki ka kyaubiwe? Mambo ka nkebelo ya Lesa o yabujila kufikizhiwa? Kafwako buku wa bya mpito nangwa umo wanembwa na bantu wakonsha kwitubula ne, mambo lukatazho lwatendekejile mwiulu.
KWAFUMINE MULWANYI
4 Buku mutanshi wa mu Baibolo waamba pa ndenguluzhi wa Lesa waishile mu bujimi bwa Edena. Walondololwa’mba ‘muloolo,’ pano bino kechi wajingatu muloolo yenkawe ne. Buku wapelako wa mu Baibolo wamutongola’mba “Diabola ne Satana, mujimbijimbi wa panopantanda ponse.” Kabiji utelwa ne kuba’mba ‘muloolo wa kala.’ (Ntendekelo 3:1; Lumwekesho 12:9) Uno malaika wa bulume, nangwa’mba kilengwa kya mupashi kibula kumweka, kyaingijishe muloolo kwamba kwi Evwa, byonkatu sendwe byo akonsha kulengela kumweka nobe jiwi janji jibena kulupukila mu kalubi nanchi ne. Kwakubula nangwa kuzhinaukatu ne, uno muntu wa mupashi wajingako kimye Lesa kyo anengezhejilenga bantu ino ntanda.—Yoba 38:4, 7.
5 Byo kiji kuba’mba bilengwa byonse bya Yehoba byalumbuluka, pano nga ñanyi walengele uno “Diabola,” “Satana”? Kwambatu bulongo, umo wa mu baana ba Lesa ba mupashi ba bulume bukatampe wialwile mwine kwikala Diabola. Nga kino kyakonshekele byepi? Twafwainwa kuyuka’mba, ano moba muntu wajingatu bulongo kabiji wakishinka wakonsha kwikala ke ngivi. Kino kyubiwa byepi? Muntu wakonsha kuswisha mulanguluko watama kwikala mu muchima wanji. Umvwe watwajijila na kulangulukapo, uno mulanguluko watama wakonsha kubaya. Umvwe pamweka jishuko, wakonsha kuba monka mwayila yewo mulanguluko watama ye alangulukapo.—Yakoba 1:13-15.
6 Kino kyo kyaubiwe ne kwi Satana Diabola. Kyamweka waumvwine Lesa saka ambila ba Adama ne Evwa kusema baana ne kuyuzha ntanda. (Ntendekelo 1:27, 28) Satana kyamweka watendekele kulanguluka’mba ‘olo, abe bantu bonse bapopwelengatu Lesa amiwa ne!’ Ponkapo, mu muchima wanji mwaishile mulanguluko watama. Ko kyakayanga, wakajimbaikile Evwa kupichila mu kumubula bubela pe Lesa. (Ntendekelo 3:1-5) Mu jino jishinda waikele ke “Diabola,” kilumbulula’mba “Waluntepentepe.” Kabiji pa kimye kimotu waikele ke “Satana,” kilumbulula’mba “Wamilengulwila.”
7 Kupichila mu kwingijisha bubela ne bujimbijimbi, Satana Diabola walengejile ba Adama ne Evwa kusatukila Lesa. (Ntendekelo 2:17; 3:6) Kyafuminemo, kulutwe na lwendo bafwile, monka mo aambile Lesa amba bakafwa umvwe basatuka. (Ntendekelo 3:17-19) Adama byo aikele mbulwakoloka panyuma ya kulenga mambo, baana banji bonse baswaine bundengamambo kwi aye. (Loma 5:12) Kino kintu kyakonsha kulumbululwa na kikombola kyo basokelamo shinkwa. Umvwe kikombola kiji na kikozha, nga bashinkwa bonse basa kusokewanga mu kyokyo kikombola basakwikala byepi? Bonse basakwikala na kikozha, nangwa’mba bumbulwakoloka. Byonkabyo ne bantu bonse baswana “kikozha” kya bumbulwakoloka bwafuma kwi Adama. O ene mambo bantu bonse o bakotela ne kufwa.—Loma 3:23.
8 Satana byo alengejile ba Adama ne Evwa kulenga mambo kwi Lesa, wasatukilenga. Walengulwilenga jishinda ja Yehoba ja bukalama. Kiji nobe Satana waambilenga’mba: ‘Lesa kalama watama bingi. Wamba bya bubela ne kutana bangikazhi banji bintu byawama. Bantu kechi bafwainwa kulamwanga na Lesa ne. Bakonsha kwifuukwila bene kyawama ne kyatama. Kabiji bakekala bingi bulongo umvwe kenebalame.’ Nga Lesa wakonsheshe kubapo byepi pa kano kapunyi? Bamo balanguluka’mba Lesa inge wibepailetu ponkapa bansatuki. Nanchi kuba bino inge ko kwamwesheshe’mba luzhinauko lwa kwa Satana lwa bubela nyi? Abya inge kyashiine’mba jishinda jo alaminamo Lesa jaoloka nyi?
9 Bololoke bwa Yehoba bwamulengejile kubula kwipaya bano bansatuki ponkapotu. Walangulukilepo kuba’mba pa bena kukebewa kimye kya kushiinamo luzhinauko la kwa Satana mu jishinda jawama kabiji ne kushiina’mba Diabola wa bubela. Byonkabyo Lesa wafuukwilepo’mba aswishe bantu kwilama abo bene mu bukalama bwa kwa Satana. Ene mambo Yehoba o aubijile kino kabiji ne o aswishila’mba papite kimye kyabaya kwakubula kuchiba ano mambo, kikambiwapo mu Kitango 11 kya uno buku. Nangwa byonkabyo, twafwainwa kulangulukapo pa kino amba: Nanchi ba Adama ne Evwa baubiletu bulongo kwitabila Satana wabujile kwibobilapotu kintu nangwa kimo kyawama nyi? Abya kyawamine kwi abo kwitaba’mba Yehoba wibapele byonse byo bajinga nabyo wajinga wabubela kabiji wakanama nyi? Umvwe wajinga anweba, inge mwaubilepo ka?
10 Kyawama bingi kulangulukapo pa ano mepuzho mambo atweba umo umo tubena kutalañana na ano mambo antutu amo lelo jino. Ee, muji na jishuko ja kutundaika Yehoba kumwesha’mba luzhinauko lwa kwa Satana lwa bubela. Mwakonsha kuswa’mba Yehoba ye Kalama wenu ne kumwesha’mba Satana wa bubela. (Masalamo 73:28; Byambo bya Mana 27:11) Kya bulandatu ke kya kuba’mba, mu bantu bavula baji panopantanda, bachechetu bo basalapo kuba kino. Kino kileta bwipuzho bwanema bingi bwa kuba’mba: Nanchi Baibolo kine ufunjisha’mba Satana ye ulama ino ntanda nyi?
ÑANYI ULAMA INO NTANDA?
11 Yesu kechi wazhinaukile’mba Satana ye kalama wa ino ntanda ne. Mu jishinda jimo ja kukumya, Satana pa kimye kimo wamumwesheshe Yesu “bufumu bonse bwa panopantanda, ne lukumo lwabo.” Kepo Satana amulayile Yesu amba: “Bino byonse nsakwimupa, umvwe mundambile ne kumpopwela.” (Mateo 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Akikilangulukai kino. Nanchi kumupa bino byonse kwakonsheshe kwikala lweseko kwi Yesu umvwe Satana kechi ye wajinga kalama wa buno bufumu ne nyi? Yesu kechi wakaine amba ano onse makafulumende a ino ntanda a kwa Satana ne. Kine, Yesu wakonsheshe kuswa umvwe kya kuba Satana kechi ye wajinga mwine mwina ano makafulumende ne.
12 Ee ibyo kuba’mba Yehoba ye Lesa Wa bulume bonse, Mulenga walengele byonse. (Lumwekesho 4:11) Pano bino, kafwapotu nangwa pamo Baibolo po aamba’mba Yehoba Lesa nangwa Yesu Kilishitu ye kalama wa panopantanda ne. Yesu aye mwine waambile’mba Satana ye “mfumu wa panopantanda.” (Yoano 12:31; 14:30; 16:11) Kabiji Baibolo waamba pe Satana Diabola amba ye “lesa wa panopantanda.” (2 Kolinda 4:3, 4) Pa mambo a uno ndenguluzhi, nangwa’mba Satana, mutumwa wa bwina Kilishitu Yoano wanembele’mba: “Byonse bya panopantanda biji mu bulume bwa kwa aye mubi.”—1 Yoano 5:19.
NTANDA YA KWA SATANA BYO IKAFUMISHIWAPO
13 Pa mwaka pa mwaka, panopantanda pabena kuya na kutaminakotu. Paji mazhita a nkondo, bamulwila ntanda babula bukishinka, bantangi ba bupopweshi ba bujimbijimbi, ne batuntwamishinko. Kechi kyakonsheka panopantanda ponse kuwamishiwa ne. Baibolo waamba’mba kimye kyafika kala pepi Lesa kyo akafumyapo ino ntanda ibi kimye kya nkondo yanji ya Amagedonyi. Kino kikalengela ntanda ipya ya bololoke kupingizhiwapo.—Lumwekesho 16:14-16.
14 Yehoba Lesa wasajile Yesu Kilishitu kwikala Kalama wa Bufumu Bwanji bwa mwiulu, nangwa’mba kafulumende. Kala kene, Baibolo waambijile jimo’mba: “Kwitusemenwa mwana, twapewa mwana wa mulume; kabiji bundamakyalo bukekala pe aye, ne jizhina janji bejitela’mba…Mfumu wa mutende. Bufumu bwanji bukayanga na kubaya kikupu kabiji mutende ye akaleta kechi ukapwa ne.” (Isaya 9:6, 7) Pa mambo a uno kafulumende, Yesu wafunjishe baana banji ba bwanga kulomba amba: “Bufumu bwenu bufike, kyaswa muchima wenu kyubiwe pano panshi, byonka byo kyubiwa mwiulu.” (Mateo 6:10) Byonka byo tusakumona palutwe kacheche mu uno buku, Bufumu bwa Lesa katatakatu bukafumyepo makafulumende onse a ino ntanda, kabiji abo bonka bo bukapingakenapo. (Danyela 2:44) Kepo Bufumu bwa Lesa bukaleta ntanda ya paladisa.
NTANDA IPYA IJITU PEPI!
15 Baibolo witulaya mu bukishinka’mba: “Monka mwayila mulaye [wa Lesa], tutengela bya mwiulu bipya ne ntanda ipya, mo bwaikala bololoke.” (2 Petelo 3:13; Isaya 65:17) Kimo kimye umvwe Baibolo watongola “ntanda,” ulumbulula bantu bekala panopantanda. (Ntendekelo 11:1) Onkao mambo, “ntanda ipya” ya bololoke ke bantu baitabilwa kwi Lesa.
16 Yesu walayile’mba mu ntanda ipya ibena kwiya, aba baitabilwa kwi Lesa bakatambula bupe bwa “bumi bwa myaka.” (Mako 10:30) Mwane zhikulai mu Baibolo wenu pa Yoano 3:16 ne Yoano 17:3, ne kutanga byaambile Yesu pa byo twafwainwa kuba pa kuba’mba tukatambule bumi bwa myaka. Pano akilangulukai byaamba Baibolo pa bintu byawama byo bakamona aba bakekala na buno bupe kufuma kwi Lesa mu ntanda ipya ya Paladisa ibena kwiya.
17Bubi, nkondo, bumbanzhi, ne malwañano bikapichijila. “Babi bakekala ke kafwako…Pakuba bakimote bakaswana ntanda.” (Masalamo 37:10, 11) Mutende ukekalako mambo ‘Lesa ukapwisha makondo ne kwapela ntanda.’ (Masalamo 46:9; Isaya 2:4) Kepo “baoloka bakamona bingi bulongo, ne mutende ukavula poso ñondo akazhimañane”—kino kibena kulumbulula’mba mutende ukavula myaka ne myaka!—Masalamo 72:7.
18Bapopweshi ba Yehoba bakekala mwatalalatu. Bena Isalela byo bakokejilenga Lesa mu kimye kyanembejilwengamo Baibolo, baikalangatu bulongo kwa kubula wa kwibasunsunya ne. (Bena Levi 25:18, 19) Byo kikawamapo kwikala bulongo mu Paladisa!—Isaya 32:18; Mika 4:4.
19Kechi kukekala kukepelwa kwa kajo ne. Nyimbi wa masalamo waimbile’mba: “Kukekalanga kuvula bingi kwa kajo panopantanda peulu ya mitumba.” (Masalamo 72:16) Yehoba Lesa ukapesha banji baoloka, kabiji ‘ntanda ikapanga bipangwa byayo.’—Masalamo 67:6.
20Ntanda yonse ikekala ke paladisa. Mu mapunzha mwaonaunwa na bantu babi mukatungwa mazubo akipale ne kujimamo majimi a maluba atenkuma bulongo. (Isaya 65:21-24; Lumwekesho 11:18) Mu kuya kwa kimye, mapunzha a panopantanda awamishiwa kala akayanga na kubaya poso ntanda yonse ikekale ya buya kabiji imenesha bijimwa byonka byajinga bujimi bwa Edena. Kabiji Lesa kechi ukakankalwa ‘kuvungulula kuboko kwanji, ne kwikusha michima ya byonse byumi ne.’—Masalamo 145:16.
21Kukekala mutende pakachi ka bantu ne banyama. Banyama ba mungye ne bakulela bakajilanga pamo. Nangwatu mwana mucheche kechi ukachinanga banyama bakaji bajiko pa kino kimye ne.—Isaya 11:6-9; 65:25.
22Bikola bikapwa. Byo aji Kalama wa Bufumu bwa mwiulu bwa Lesa, Yesu ukabuka bantu kyabaya bingi kukila byo aubile kimye kyo ajinga panopantanda. (Mateo 9:35; Mako 1:40-42; Yoano 5:5-9) Kabiji ‘kafwako nangwa umo ukamba’mba: Nakolwa, ne.’—Isaya 33:24; 35:5, 6.
23Batemwe betu bafwa bakasagulwa ne kwikala na luketekelo lwa kukabula kufwa. Aba bonse balaala mu tulo twa lufu baji mu kivuluko kya Lesa bakasangulwa. “Kukekala lusanguko lwa baoloka ne babula koloka.”—Byubilo 24:15; Yoano 5:28, 29.
24 Byo kyawamapo kimye kya kulutwe kibena kupembelela boba basalapo kufunda pe Mulenga wetu Mukatampe, aye Yehoba Lesa ne kumwingijila! Uno ye Paladisa ukekala panopantanda ye atongwele Yesu kimye kyo alayile yewa ngubabibi ye afwijile nanji pamo amba: ‘Mukekala ne amiwa mu Paladisa.’ (Luka 23:43) Kyanema kuba’mba tufunde byavula pe Yesu Kilishitu, mambo abye byonse bintu byawama bikobiwa kupichila mwi aye.
BAIBOLO BYO AFUNJISHA
- Nkebelo ya Lesa ya kulenga ino ntanda kwikala paladisa ikafikizhiwa.—Isaya 45:18; 55:11.
- Satana luno ye ubena kulama panopantanda.—Yoano 12:31; 1 Yoano 5:19.
- Mu ntanda ipya ibena kwiya, Lesa ukobila bantu bintu byawama byavula bingi.—Masalamo 37:10, 11, 29.
Mepuzho a Lufunjisho
1. Lesa wakebelenga’mba panopantanda pekale byepi?
2. (a) Twayuka byepi’mba nkebelo ya Lesa ku ino ntanda ikafikizhiwa? (b) Nga Baibolo waambapo’mba ka pa mambo a bantu kwikala myaka ne myaka?
3. Ñanyi bwikalo buleta bulanda buji panopantanda lelo jino, kabiji kino kileta ñanyi mepuzho?
4, 5. (a) Ñanyi waambile kwi Evwa kupichila mu muloolo? (b) Nga muntu wajingatu bulongo kabiji wa bukishinka wakonsha kwikala byepi ngivi?
6. Nga mwana Lesa wa mupashi wa bulume waikele byepi ke Satana Diabola?
7. (a) Mambo ka ba Adama ne Evwa o bafwijile? (b) Mambo ka baana bonse ba kwa Adama o bakotela ne kufwa?
8, 9. (a) Kyamweka Satana waubile ñanyi milengulwila? (b) Mambo ka Lesa o abujile konauna bansatuki ponkapotu?
10. Mwakonsha kutundaika byepi Yehoba kumwesha’mba luzhinauko lwa kwa Satana lwa bubela?
11, 12. (a) Kwesekwa kwa kwa Yesu kumwesha byepi’mba Satana ye kalama wa panopantanda? (b) Ki ka kikwabo kimwesha’mba Satana ye kalama wa panopantanda?
13. Mambo ka o kubena kukebewa ntanda ipya?
14. Ñanyi Lesa ye asala kwikala Kalama wa Bufumu Bwanji, kabiji kino kyaambijiwe jimo byepi?
15. “Ntanda ipya” yo ika?
16. Ñanyi bupe bwanema kufuma kwi Lesa bo bakatambula aba baitabilwa kwi aye, kabiji ki ka kyo twafwainwa kuba pa kuba’mba tukebutambule?
17, 18. Twakonsha kusumininwa byepi amba kukekala mutende ne bukikizhi panopantanda ponse?
19. Mambo ka o twayukila’mba kajo kakavula bingi mu ntanda ipya ya Lesa?
20. Mambo ka o twafwainwa kusumininwa’mba ntanda yonse ikekala ke paladisa?
21. Ki ka kimwesha’mba mutende ukekalako pakachi ka bantu ne banyama?
22. Ki ka kikobiwa ku bikola?
23. Mambo ka lusanguko o lusangajikila michima yetu?
24. Mumvwa byepi pa mambo a kwikala mu Paladisa panopantanda?


text:
Mambo Awama o a Ka?
Mambo Awama afuma kwi Lesa o a Ka? Mambo ka o twafwainwa kwiaketekela? Uno buloshuwa wakumbula mepusho a mu Baibolo epuzha bantu javula.
Bya Kuba pa Kuba’mba Mumwenemo mu Uno Buloshuwa
Uno buloshuwa ukemulengela kutemwa kufunda Mambo a Lesa, aji Baibolo. Monai byo mwakonsha kutana binembelo mu Baibolo wenu.
Mambo Awama o a Ka?
Fundai bilumbulula mambo awama, kyo anemena ne byo mwafwainwa kuba.
Lesa ye ñanyi?
Nanchi Lesa uji byepi? Nanchi Lesa uji na jizhina nyi?
Nanchi Kine Mambo Awama Afuma kwi Lesa Nyi?
Twakonsha kushiinwa byepi amba biji mu Baibolo bya kine?
Yesu Kilishitu ye Ñanyi?
Fundai muyuke kyafwijile Yesu, bukuzhi byo bulumbulula, ne bibena kuba Yesu luno.
Lesa Wakebelenga’mba Pano pa Ntanda Pekale Byepi?
Baibolo walumbulula kyo Lesa kyo alengejile ntanda, bikapwa buyanji, bimweka pano pa ntanda ne byo akobila bantu
Nanchi Bafwa Bakasangulwa Nyi?
Ki ka kimweka inge twafwa? Nanchi bafwa tukamonañana nabo jibiji nyi?
Bufumu bwa Lesa bo bu Ka?
Ñanyi Mfumu wa Bufumu bwa Lesa, kabiji Bufumu bwa Lesa bukoba ka?
Mambo ka Lesa o Aswishisha Bubi ne Buyanji?
Bubi bwatendekele byepi kabiji mambo ka Lesa o
aswishisha buyanji? Nanchi buyanji bukapwa nyi??
Kisemi Kyenu Kyakonsha Kwikala Byepi na Lusekelo?
Yehoba, Lesa wa lusekelo ukeba bisemi kwikala na lusekelo. Tangai muyuke mafunde a mu Baibolo byo akwasha bamulume ne mukazhi, bansemi, ne baana.
Mwakonsha Kuyuka Byepi Bupopweshi bwa Kine?
Nanchi kujitu bupopweshi bumo bwa kine nyi? Tangai muyuke bintu bitanu byakuyukilako bupopweshi bwa kine.
Mafunde a mu Baibolo Etukwasha Byepi?
Yesu walumbululwile ene mambo o twafwainwa kutangijilwa na mafunde a mu Baibolo anema bingi.
Mwakonsha Kufwenya Byepi Kwipi ne Lesa?
Tangai muyuke inge Lesa umvwa milombelo yonse, muyuke bya kulomba, ne bintu bikwabo byo twafwanwa kuba pa kuba’mba tufwenye kwipi ne Lesa.
Ñanyi Mambo Awama Aamba pa Bupopweshi?
Nanchi kukekalapo kimye bantu bonse po bakakwatankana kupopwela Lesa yenka wa kine nyi?
Mambo ka Lesa o Aikela na Jibumba Jakwatankana?
Baibolo walumbulula bya kwatankanana bena Kilishitu bakine.
Mambo ka o Mwafwainwa Kutwajijila?
Bakwenu bakonsha kumwenamo ka mu byo mwafunda pe Lesa mu Mambo anji? Ñanyi bulunda bo mwafwainwa kwikala nabo ne Lesa?


text:
Sena Leza Weelede Kupegwa Mulandu Akaambo Kakupenga Nkotupenga?
Bwiinguzi bwamu Bbaibbele
Ibbaibbele lilaingula cakutainda mumbali kuti peepe! Taakwe nokwakali kuyanda kwa Leza kuti bantu kabapenga. Nokuba boobo, banabukwetene bakusaanguna bakazangila Bweendelezi bwa Leza, bakasala kulibikkila zyeelelo zyabo beni zyacibotu acibi. Bakamufwutatila Leza mpoonya bakatalika kupenga.
Mazubaano tulapenga akaambo kakusala kwabo kubi nkobakacita. Pele taakwe Leza naakatalisya kupenga kwabantu.
Ibbaibbele lyaamba kuti: “
Eelyo nasukusyigwa, kutabi muntu waamba kuti: “Ndili mukusunkwa a Leza.” Nkaambo kunyina muntu uunga wasunka Leza azyintu zibyaabi alimwi walo tasunki muntu uuli woonse azyintu zibyaabi.” (Jak. 1:13) Kupenga kulakonzya kusikila muntu uuli woonse—nobaba bantu Leza mbayanda.


text:
Bushe Ifyo Abali Mupepi no Kufwa Bamona no Kumfwa fya Cine?
Icasuko ca mu Baibolo
Abantu abengi abali mu kufwa batila, bomfwa kwati umweo no mubili wabo fya-akanikana, e lyo bamo batila balamona ulubuuto lwasanika, nelyo icifulo icisuma sana. Icitabo cimo icilanda pa mfwa citila, ‘Bamo nga baumfwa no kumona ifya musango yu, balomfwa bwino ukuti baishibila kabela ifyo ubumi bwabo bukaba nga bafwa.’ Nangu ca kuti Baibolo tayalandapo pa bantu abamwenepo ifya musango yu, yalilanda pa cine icilanga ukuti ifyo abantu bamona nga bali mu kufwa, te fimonwa ifilanga ifyo ubumi bwabo bukaba nga bafwa.
Abafwa tabeshiba icili conse.
Baibolo itila “abafwa tabaishiba akantu nangu kamo.” (Lukala Milandu 9:5) Umuntu nga afwa, takuba ukuli konse uko aya, pantu ninshi nafwa. Icisambilisho ca kutila umuntu alikwata umweo uushifwa, ca bufi, pantu te fyo Baibolo ilanda. (Esekiele 18:4) Kanshi filya abantu ababa mupepi no kufwa balanda ukuti balamona ifimonwa ifilanga ukuti bali ku muulu, mu helo nelyo bali no bumi bumbi, fya bufi.
Bushe Lasaro alilandilepo ifilanga ukuti umuntu alatwalilila ukuba no mweo nga afwa?
Ilyashi lyalembwa muli Baibolo lilanga ukuti Lasaro alifwile: Yesu e wamubuushishe ninshi napapita ne nshiku 4. (Yohane 11:


text:
Sena Mulasyoma Kuti Nyika Yakalengwa Mumazuba Aali Cisambomwe Aamawoola Aali 24?
Peepe. Nokuba boobo, Bakamboni ba Jehova balasyoma kuti Leza nguwakalenga zyintu zyoonse. Pele tabazumini kuti nyika yakalengwa mumazuba aali cisambomwe aamawoola aali 24. Ino nkaambo nzi? Nkaambo bunji bwamizeezo yabantu basyoma boobu ilakazyanya ancolyaamba Bbaibbele. Amulange-lange zikozyanyo eezyi zyobilo zitobela:
Bulamfwu bwamazuba aali cisambomwe aakulenga. Bamwi bantu ibasyoma njiisyo eeyi baamba kuti mazuba aali cisambomwe aakulenga akajisi mawoola aali 24. Pele bbala lyakuti “buzuba” mu Bbaibbele lilakonzya kwaamba ciindi cilamfwu.
—Matalikilo 2:4; Intembauzyo 90:4.
Ino nyika ijisi myaka yongaye kuzwa noyakalengwa? Bamwi ibasyoma njiisyo eeyi bayiisya kuti nyika ijisi buyo zyuulu zisyoonto zyamyaka kuzwa noyakalengwa. Nokuba boobo, kweelana ancolyaamba Bbaibbele, nyika alimwi abubumbo zyakaliko kaatanaba mazuba aali cisambomwe aakulenga. (Matalikilo 1:1) Akaambo kaceeci, Bakamboni ba Jehova tabaakazyi makani ngobaamba basayaansi aatondezya kuti nyika ilijisi mabbiliyoni aamyaka kuzwa noyakalengwa.
Nokuba kuti Bakamboni ba Jehova balasyoma mukulengwa kwazyintu, tabaikazyi sayaansi. Basyoma kuti sayaansi yamasimpe ileendelana ancolyaamba Bbaibbele.


text:
BYA KULUMBULULA
Yesu Kilishitu —Mesiasa Walayiwe
PA KUBA’MBA etukwashe kumuyuka Mesiasa, Yehoba Lesa watangijile bangauzhi bavula ba mu Baibolo na mupashi kwamba byambo pa mambo a kusemwa, mwingilo, ne lufu lwa uno Mupokolweshi walayiwe. Buno bonse bungauzhi bwa mu Baibolo bwafikizhiwe mwi Yesu Kilishitu. Bwaluñama kya kine kine kabiji bwafikizhiwe monka mo bwaambijiwe. Kya kumwenako, twayai twambe pa bungauzhi bumo bwaambijile jimo bintu byalamachile ku kusemwa kwa Mesiasa ne byo ajinga mwanyike.
Ngauzhi Isaya waambijile jimo’mba Mesiasa ukafuma mu kisaka kya Mfumu Davida. (Isaya 9:7) Ne kya kine Yesu wasemejilwe mu kisemi kya kwa Davida.—Mateo 1:1, 6-17.
Mika, ngauzhi mukwabo wa Lesa waambijile jimo’mba uno mwana kulutwe na lwendo ukekala mfumu kabiji ne kuba’mba ukasemenwa mu “Betelema Efulata.” (Mika 5:2) Kimye kya kusemwa Yesu, kwajinga mizhi ibiji mu Isalela yatumbilwe’mba Betelema. Muzhi umo wajinga kwipi na Nazala ku kibunji kya kabeta ka ku buyeke bwa yoya ntanda, mukwabo naye wajinga kwipi na Yelusalema mu Yuda. Betelema wajinga kwipi na Yelusalema patanshi watelwanga’mba Efulata. Yesu wasemejilwe mu yewa muzhi monkatu mwaambijile bungauzhi!—Mateo 2:1.
Bungauzhi bukwabo bwa mu Baibolo bwaambijile jimo’mba Mwana Lesa uketwa’mba afumemo “mu Ijipita.” Yesu byo akijinga mwana bamutwajile mu Ijipita. Bamufumishemo panyuma ya lufu lwa kwa Heloda, kino kyafikizhe bungauzhi.—Hoseya 11:1; Mateo 2:15.
Pa chati iji pa peja 200, binembelo byanembwa munshi ya kamutwe ka kuba’mba “Bungauzhi” biji na byambo byaamba pe Mesiasa. Mwane, esakanyai bino byambo na binembelo byanembwa munshi ya kamutwe ka kuba’mba “Kufikizhiwa.” Kino kisa kulengela lwitabilo lwenu kukoselako mu bukine bwa Mambo a Lesa.
Byo mubena kubalaula bino binembelo, vulukai kuba’mba abya byaamba pa bungauzhi byanembelwe myaka yavula Yesu saka akyangye kusemwa. Yesu waambile’mba: “Kyafwainwa bikafike byonse byannembelwe amiwa mu buku wa Mosesa, ne mu wa Bangauzhi ba Lesa, ne mu wa Masalamo.” (Luka 24:44) Byonka byo mwakonsha kwitangila anwe bene mu Baibolo wenu, kine bungauzhi bwafikizhiwetu bonse tonko tonko!


text:
BAKUBUSI BALABUZYA
Ino Inga Ndacita Buti Kuti Ndasotoka Mulawo Waaŋanda?
Mboobu mbomweelede kucita kutegwa zyintu zitaindili kubija.
Amwaambe masimpe. Ikuti naa mwabeja, muyoopa kuti bazyali banu balekelelimwi kumusyoma. Aboobo amusyomeke alimwi akwaamba twaambo tugaminide.—Tusimpi 28:13.
Mutanoolijanini twaambo twakulitamizya akaambo kacintu cakacitika.
Lyoonse kamuyeeya kuti “
kuvuwa kabotu kulalesya bukali.”—Tusimpi 15:1.
Amulilekelele. Kutondezya kuusa akaambo kakulibilika, kutyompwa, naa penzi limbi ndyomwaleta kuleelela alimwi kulakonzya kupa kuti mutasubulwi kapati. Nokuba boobo, kuusa kwanu kweelede kuzwa ansi amoyo.
Amwaazumine mapenzi aaboola akaambo kacintu ncomwakacita. Kuzumina mapenzi aaboola akaambo kamicito yanu ncitondezyo cakuti mwakomena. Ncomweelede kucita nkubeleka buyo canguzu kutegwa bazyali banu batalike kumusyoma alimwi.—Tusimpi 20:11.
Kamuyeeya kuti, bazyali banu balijisi mukuli wakumweendelezya mumicito yanu. Nkakaambo kaako Bbaibbele lilaamba kujatikizya “
malailile aauso” alimwi ‘
amulao wabanyoko.’—Tusimpi 6:20.
Ikuti kamuyanda kuti bazyali banu bamupe lwaanguluko lunji
Amubatondezye kuti mulakonzya alimwi mulayanda kwiitobela milawo yabo.
Amusolekesye kutondezya kuti mulamvwida.


text:
Icebo Iciweme Ukufuma Kuli BaLesa!
Kani icebo iciweme iciweme ukufuma kuli baLesa ni cisa? Mba nindo tungaicetekela? Bloshuwa ilaasuka ifyakwipusha fya mu Baibolo ifipushiwa makosa.
Ifi Bloshuwa iyi Ingamofweniko
Iyi bloshuwa ikamofweniko ukusambilila ifyebo ukufuma mu Baibolo. Boneni ifi mungapyungisha Baibolo yenu pa kusangana ilembo baloshako.
Kani Icebo Iciweme Cindo?
Sambilileni icebo ukufuma kuli baLesa ifi cili, ne mulandu celelwe ukutulishiwa makosa, kabili na fyefyo twelelwe ukucita.
Kani BaLesa ni Bani?
Kani baLesa balikwete ishina kabili kani balatulama?
Kani Icebo Iciweme Muli Bucine Cilifumine Kuli BaLesa?
Koti twashininwa shani ukweba ati Baibolo ilalabila ifya cine?
Kani BaYesu Klistu ni Bani?
Sambilileni umulandu baYesu bafwilile, ifi umulubulo uli, na fyefyo baYesu balukucita ino mpindi.
Mba Nindo BaLesa Balengele Icalo?
Baibolo ilabuulishisha umulandu baLesa balengele icalo, ili ukupenga ku kashila, ne fikaba kuntangiile pa calo na babo abakalukwikala muli co.
Kani Nibwisa Bucetekelo Buli ku Bakwabesu Abafwile?
Findo ficitika kani twafwa? Kani tukababonapo abakwabesu abafwile na kabili?
Kani Ubufumu bwa baLesa Cindo?
Kani Imfumu ya Bufumu bwa baLesa ni nani, kani findo Ubufumu bukacita?
Mba Nindo BaLesa Basuminishishe Bumbifi ne Kupenga?
Kani bumbifi bwalitatikile shani, ne mulandu baLesa basuminishishe ukupenga ukupitilisha na bubuno bukumo? Kani ukupenga ku kashila?
Kani Findo Mungacita Pakweba ati mu Cisoolo Cenu Mulukuli Ukusangalala?
BaYehova, ni baLesa bakusangalala, balafwaya ifisoolo ukuba abasangalele. Sangeni ifyasuko ifingapyunga ku balume, abakashi, abafyashi, ne bana.
Kani mungeshiba shani abapempela muli bucine?
Kani kuli lukoso ukupempela kwa cine kumo? Langulukeni ifi ifyakwishibilako ukupempela kwa cine fisanu.
Kani Amashiwi AbaLesa Alatutangilila Shani?
bayesu balibuulishishe umulandu tupengela ukutangilila na fyefyo amafunde abilo acindamine.
Mungapalamina Shani Kuli BaLesa?
Sambilileni kani baLesa balakutika ku matembelo, ifi tungatembela, ne fintu fimbi ifitungacita pa kweba ati tupalamine kuli baLesa.
Kani Findo Icebo Iciweme Cilabilapo pa Kupempela?
Kani kukabapo impindi ili abantu bonse bakekatana mukupempela baLesa bacine?
Mba Nindo BaLesa Bakwatile Ukwanshika Kwabo?
Baibolo ilatubuulishisha umulandu abaKlistu bacine banshikilwe.
Mba Nindo Mwelelwe Ukupitilisha?
Kani ukwishiba kwenu ukwa pali baLesa koti kwalenga shani bambi ukushukilamo? Kani ni kwisa kusangalala mungaba nako pa kuba icibusa na baLesa?


text:
Isambililo 5
I Vintu Ci Ivisuma Vino Mulazana Apa Kulongana Kwitu?
Antu aingi yata ukuya uku macalici pano yakati ndi yaya kukuu, kutaya ivikayavwa ukumanya amasuko ukumauzyo aingi yano yakwata. Nga lyene, u mulandu ci uno cingaziipila ukuti muce muye uku kulongana kwa Nte Zyakwe Yeova? Uzye, ndi mwaca mwaya kweneko, i vyani vino mulaya mukazane?
Mulaya nu luzango cuze pano mulazana antu aakasakamala antu yauze. Mu nsita ya atumwa, Aina Klistu yaali umu vilongano muno yakolongananga uku kupepa Leza, ukusambilila Malembelo, nu kukomelezyanya. (Ayebulai 10:24, 25) Ndi yalongana pali pamwi, yuvwanga ningo sana pano yalongananga na ina yao yano yaali ivyuza vya cumi. (2 Tesalonika 1:3; 3 Yoane 14) Naswe kwene a vino tukacita, nupya tukaaya nu luzango cuze.
Cilamwavwa ukumanya ivya kulondela masunde amu Baibolo. Yakapepa yakwe Leza aalandwapo muli Baibolo yalongananga pamwi aonsi, anaci, na ana. Nafwe umu vilongano mwaya aonsi aamanya ningo ukusambilizya, akaomvya Baibolo ukutwazwa ukumanya vino tungaalondela amasunde. (Amalango 31:12; Nehemia 8:8) Pa kulongana kukaaya insita lino aali umwiumba yakalandapo, alino kukaaya nu kwimbila pamwi injimbo; vyonsi vii vikatwavwa ukulangilila vino swe Ina Klistu twaya nu utailo.—Ayebulai 10:23.
Kutaila kuno mwataila Leza kulakomelako. Mutumwa Paulo walembiile aku cilongano cimwi ati: ‘Nkulondesya kumulola . . . kuti kuce kuye ukukomelezyanya mwemo utailo winu nu utailo wane, tuce tukomelezyanye.’ (Loma 1:11, 12) Nga tuli apa kulongana, tukaaya pamwi na yano tukapepa nayo; na cii, cikatwavwa ukuya saana nu utailo nu kulondesya ukuti tuce tutwalilile ukuya ni miyele isuma.
Si muce mwize uku kulongana pamwi naswe pakuti namwe muce muilolele vino tukaipakizya! Tulamuzengela ni nsansa. Tusilipilisya pa kwingila, nupya tusipitamo ukupoka imisangulo.
Uzye ukulongana kuno tukakwata kwakolana nu kuli kwi?
I visuma ci vino tulazana nga tukuya uku kulongana kwakwe ya Nte?


text:
Nanchi Bakamonyi ba kwa Yehoba Bapimpula Baibolo Kuba’mba Aswañane na byo Baitabilamo Nyi?
Ine, kechi twapimpula ne. Byo twayukile’mba byo twaitabilamo kechi byaswañana na biji mu Baibolo ne, twibipimpula’mba biswañane.
Saka tukyangye kwikala na Baibolo wa Binembelo bya Ntanda Ipya, twamutangile bingi Baibolo. Twatanganga ma Baibolo ajingako ne kwitabila bintu byonka bijimo. Monai mafunjisho amo aitabilamo Bakamonyi ba kwa Yehoba, mwiesakanye ne kumona inge aswañana na Baibolo byo afunjisha.
Byo twaitabila: Kechi kuji Balesa basatu ne. Kyamba kya Usopa kyo batelanga kala amba Zion’s Watch Tower kya ñondo wa Mankumbinkumbi kya mu 1882 kyaambile’mba: “Bantu batanga mabuku etu bayuka’mba twaitabila mwi Yehoba ne Yesu. Kabiji bayuka amba twaitabila mu mupashi wazhila. Pano bino tukana lufunjisho lwa kuba’mba Yehoba, Yesu ne mupashi ke balesa bemenako muntu umo, nangwa byatemwa kwamba bantu bamo amba Lesa umo kwimenwako na bantu basatu.”
Baibolo waamba’mba: “Yehoba Lesa wetu ye Yehoba umotu.” (Mpitulukilo ya mu mizhilo 6: 4) “Pakuba kwi atweba kuji Lesa umo yenka, Tata, ko bifuma byonse, kabiji mo twaikela ne atweba; ne Nkambo umo yenka, Yesu Kilishitu, mo mo byamwekejile byonse ne atweba pamo.” (1 Kolinda 8: 6) Yesu waambile’mba: “Batata bo bankila.” —Yoano 14: 28.
Byo twaitabila: Helo kechi mpunzha ya mujilo wa kumanyikilamo bantu ne. Kyamba kya Usopa kya Zion’s Watch Tower kya mu ñondo wa Kapyantoto kya mu 1882 kyajinga na mutwe wa kuba’mba “Lufu yo Mfweto ya Bundengamambo,” wafumine pa Loma 6: 23, kyaambile’mba: “Uno mukuku waumvwanyika. Pano bino, kilengela bantu baitabila mu Baibolo amba Mambo a Lesa kuminapotu popolo amba kumanama kwa myaka yo mfweto ya bundengamambo ne kuba’mba kino kyo kyo baitabilamo kabiji Baibolo byo byo aamba, kechi kyayukanyikwa ne.”
Baibolo waamba’mba: “Awa mweo ulenga mambo ye ukafwa.” (Ezikyo 18: 4, 20, King James Version) Lumanamo lwa myaka kechi lo luzhachisho lwa bantu babula kwakamwa Lesa ne, ke “lonaiko lwa myaka.” —2 Tesalonika 1: 9.
Byo twaitabila: Bufumu bwa Lesa ke kafulumende waikajikwa, kechi byubilotu bya mu muchima ne. Kyamba kya Usopa kya Zion’s Watch Tower kya mu ñondo wa Kuvumbi kya mu 1881 kyaambilepo pa Bufumu bwa Lesa. Kyaambile’mba: “Bufumu bwa Lesa bukafumyapo bufumu bonse bwa pano pa ntanda.”
Baibolo waamba’mba: “Mu moba a boba bamfumu aye Lesa wa mwiulu ukaleta bufumu bo bakabula konauna myaka ne myaka, nangwa pachechetu ne, kabiji abwa bufumu kechi bakebupana ku mutundu ungi ne. Kabiji bukalalaula buno bufumu bonse ne kwibupwishatu shata! Pakuba abo bukekala myaka ne myaka,” —Danyela 2: 44.
Nanchi Bakamonyi ba kwa Yehoba banemeka Baibolo wa Binembelo bya Ntanda Ipya amba po paimena byo baitabilamo nyi?
Ine, twingijisha ma Baibolo avula mu busapwishi. Bino Baibolo wa Binembelo bya Ntanda Ipya tumupana ku bantu bo tufunda nabo Baibolo, kechi twibapotesha ne. Kabiji tufunda na bantu kwingijisha ma Baibolo akwabo o basaka.


text:
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
EeAwe
Baibolo pa Intaneti
BAIBOLO—AMALEMBO YA CALO CIPYA
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
EeAwe
2 Abena Korinti 6:1-18
Apo tubombela pamo nankwe,+ tulemupapaata ukuti mwilacita ifipusene no bufwayo bwa cikuuku ico Lesa alanga kuli imwe.+ Pantu atile: “Mu nshita ya kupokelelwamo nalikumfwile, na mu bushiku bwe pusukilo nalikwafwile.”+ Moneni! Ino ine e nshita ya kupokelelwamo.+ Moneni! Buno e bushiku bwe pusukilo.+ Tatucita nangu cimo icingapunwisha bambi,+ pa kuti abantu beba na pa kusangila ifilubo mu mulimo wesu;+ lelo muli fyonse tulanga+ ukuti tuli babomfi ba kwa Lesa, ilyo tuleshipikisha ifingi, mu macushi, mu kukabila, mu mafya,+ mu mpumo, mu fifungo,+ mu fimfulunganya, mu kucucutika, mu kufufiwa utulo, na mu kubulwa ifya kulya.+ Kabili tulanga ukuti tuli babomfi ba kwa Lesa pa kuba abasanguluka, e lyo na mu kwishiba Lesa, mu kushishimisha,+ na mu kuba ne cikuuku.+ Kabili ukukwata umupashi wa mushilo no kuba no kutemwa ukushili kwa bumbimunda,+ no kusosa icishinka na fyo filalanga ukuti tuli babomfi ba kwa Lesa. Kabili ku maka+ ya kwa Lesa na ku kubomfya ifyanso+ fya bulungami ifya kulwishishako no kuipokolwelako,* na ko tulalangilako ukuti tuli babomfi ba kwa Lesa. Ilyo batucindika ne lyo batusaalula, ilyo batwamba ne lyo balanda ifisuma pali ifwe; ilyo batumona kwati tuli ncenjeshi+ nangu ca kuti tuli ba cishinka, ilyo batumona kwati tatwaishibikwa nangu ca kuti twalishibikwa bwino,+ ilyo batumona nga bafwa nomba moneni tucili abomi,+ ilyo batumona kwati tulingile ukukandwa+ nangu ca kuti tatufwile ukwipaiwa, ifwe tulalanga ukuti tuli babomfi ba kwa Lesa.+ Nangu ca kuti batumona kwati tuli no bulanda, ifwe tulasekelela lyonse, nangu ca kuti batumona kwati tuli bapiina ni fwe tulenga abengi ukuba abakankaala, nangu ca kuti batumona kwati tatwakwata kantu, twalikwata fyonse. Ukucita ifi fyonse e kulanga ukuti tuli babomfi bwa kwa Lesa.+ Natumweba fye fyonse, mwe bena Korinti, ifwe twalikusha ukutemwa kwesu. Mwalikwata incende iikalamba mu mitima yesu+ lelo inkumbu shalicepa mu mitima yenu.+ Nomba pa kuti na imwe mube nge fyo twaba, ndesosa nga ku bana+ ndeti, kusheni ukutemwa kwenu. Mwiba kwi koli limo line na bashatetekela+ pantu tamwaba cimo cine. Bushe ubulungami na bumpulamafunde kuti fyaumfwana shani?+ Napamo ulubuuto ne mfifi kuti fyaikala shani pamo?+ Kabili, Kristu kuti aumfwana shani na Beliali?*+ Napamo uwatetekela kuti aumfwana shani+ no ushatetekela? Kabili bushe itempele lya kwa Lesa kuti lyaumfwana no tulubi?+ Pantu ifwe tuli itempele+ lya kwa Lesa wa mweo; filya Lesa umwine asosele, ati: “Nkekala muli bena+ no kwendaendamo, kabili nkaba Lesa wabo, na bo bakaba abantu bandi.”+ “‘E ico fumenimo muli bena, no kuipaatulako,’ e fyasosa Yehova, ‘kabili mwi-ikatako ku cishasanguluka’”;+ “‘na ine nkamupokelela.’”+ “‘Kabili nkaba Shinwe,+ na imwe mukaba abana bandi abaume na bana bandi abanakashi,’+ e fyasosa Yehova Wa Maka Yonse.”+
Futunoti
^ Icanso ca kulwishishako caleba ku kuboko kwa ku kulyo e lyo ica kuipokolwelako caleba ku kuboko kwa ku kuso.
^ Ishina lya kutila “Beliali” lyalola mu kuti “Icinangwa,” nelyo “umubifi,” uyu e Satana.


text:
KITANGO 12
Kwikala Bwikalo Butokesha Lesa pa Muchima
Mwakonsha kwikala byepi balunda na Lesa?
Nga anweba mwavwangiwamo byepi mu luzhinauko lwa kwa Satana?
Ñanyi byubilo bifichisha Yehoba pa muchima?
Mwakonsha kwikala byepi bwikalo butokesha Lesa pa muchima?
MUNTU wa mutundu ka ye mwakonsha kukeba’mba ekale mulunda nenu? Mwakonsha kukeba muntu ulanguluka byonka byo mulanguluka, watemwa byo mwatemwa, kabiji uji na byubilo byo mujipo nabyo. Kabiji mwakonsha kukeba muntu uji na byubilo byawama nabiji bukishinka ne lusa.
2 Mwapita bwikalo bonse bwa bantu, Lesa wasajilengapo bantu bamo kwikala balunda nanji ba pa muchima. Kya kumwenako, Yehoba watelele Abalahama amba mulunda nanji. (Isaya 41:8; Yakoba 2:23) Lesa waambile pe Davida amba “muntu uyila monka mwayila muchima wami” mambo wajinga muntu ye atemenwe. (Byubilo 13:22) Kabiji Yehoba wamumwene ngauzhi Danyela amba ‘muntu ye atemwa bingi.’—Danyela 9:23.
3 Mambo ka Yehoba o asajijile ba Abalahama, Davida, ne Danyela kwikala balunda nanji? Wamubujile Abalahama amba: “Obewa wakokela jiwi jami.” (Ntendekelo 22:18) Onkao mambo Yehoba ufwenya kwipi na boba bepelula kuba kyo akeba’mba bobe. Wabujile bena Isalela amba: “Kokelai jiwi jami ne amiwa nkekala ke Lesa wenu, ne anweba mukekala ke bantu bami.” (Yelemiya 7:23) Umvwe mwakokela Yehoba, ne anweba mwakonsha kwikala balunda nanji!
YEHOBA UKOSESHA BALUNDA NANJI
4 Akilangulukai pa mfweto iji mu kwikala mulunda na Lesa. Baibolo waamba’mba Yehoba ukeba ‘kumwesha bulume bwanji ku boba bamuketekela na muchima yensetu.’ (2 Byambo bya Moba 16:9) Yehoba wakonsha kumwesha byepi bulume bwanji kwi anweba? Jishinda jimo jaambiwapo mu Masalamo 32:8, motutanga amba: ‘Amiwa [Yehoba] nkakubula ne kukufunjisha jishinda jo ukayamo: Nkakubulanga maana ne jiso jami saka jikutala.’
5 Ino ke ñambilo yawama bingi ya Yehoba byo emuta muchima. Ukemutangijilanga ne kwimulama byo mukendanga mu jino jishinda. Lesa ukeba kwimukwasha amba muchinchike meseko enu. (Masalamo 55:22) Onkao mambo, umvwe ke mwingijile Yehoba na muchima yense, mwakonsha kwikala na luketekelo lwajingapo na nyimbi wa masalamo waambile’mba: “Namubika Yehoba ku meso ami moba onse: Kabiji byo aikala ku kilujo kyami, kechi nkatenkene ne.” (Masalamo 16:8; 63:8) Ee, Yehoba wakonsha kwimukwasha kwikela mu jishinda jimutokesha pa muchima. Pano bino, byonka byo mwayuka, kuji mulwanyi wa Lesa ukeba’mba muleke kuba kino.
LUZHINAUKO LWA KWA SATANA
6Kitango 11 kya uno buku kyalondolwele Satana Diabola byo azhinaukile bumfumu bwa Lesa. Satana wamupelemo Lesa mambo a bubela ne kwikitazha mu kuba’mba Yehoba watama pa kubula kuleka ba Adama ne Evwa kwifuukwila abo bene kyawama ne kyatama. Panyuma ya kuba ba Adama ne Evwa balenga mambo kabiji ne panopantanda byo patendekele kukumbana baana babo, Satana wazhinaukile bantu bonse. Wazhinaukile’mba: “Bantu kechi bamwingijila Lesa na mambo a kumutemwa ne. Umvwe bampa kimye, nakonsha kufumya muntu uji yense kwi Lesa.” Jishimikila ja kwa Yoba jimwesha’mba bino byobyo alangulukilenga Satana. Pano nga Yoba wajinga ñanyi, kabiji Satana wamuzhinaukile byepi?
7 Yoba waikeleko myaka pepi nobe 3,600 yapitapo. Wajinga muntu wawama, mambo Yehoba waambile’mba: “Ka paji muntu mukwabo pano pa ntanda waesakana nanji mu kulumbuluka ne mu koloka, ne mu kungakamwa amiwa Lesa ne mu kuvundamina ku bubi, ne.” (Yoba 1:8) Yoba watokeshanga Lesa pa muchima.
8 Satana wazhinaukile kine kintu kyalengelanga Yoba kwingijila Lesa. Diabola waambile kwi Yehoba amba: “Anweba kechi mwamuzhokolosha aye mwine [Yoba], ne ba mu nzubo yanji, ne byonse byo aji nabyo na nsakwa konse konse nenyi? Anweba mwapesha mingilo yanji, kabiji bintu byanji byavula kala mu kyalo. Bino umvwe mutanyike kuboko kwenu ne kukwatako ku kintu nangwa kimo kyo aji nakyo, aye ukemunena mwenga konka ku meso enu.”—Yoba 1:10, 11.
9 Mu jino jishinda Satana wapachikilenga’mba Yoba waingijilenga Lesa na mambo a kukebako mfweto. Kabiji Diabola waambile ne kuba’mba umvwe Yoba waesekwa, wakonsha kumuvundamina Lesa. Nga Yehoba waubilepo byepi pa luzhinauko lwa kwa Satana? Pakuba luno luzhinauko byo lwaimejile pa kine kintu kyalengelanga Yoba kwingijila Lesa, Yehoba wamuswishishe Satana kumweseka Yoba. Mu jino jishinda, butemwe bwa kwa Yoba bwa kutemwa Lesa, nangwa kubula kumutemwa bwafwainwe kumweka patoka.
YOBA WAESEKWA
10 Mu kimyetu kicheche Satana wamwesekele Yoba mu mashinda avula. Yoba bamwibijilepo banyama banji bamo, kabiji bakwabo nabo bebepaile. Bakalume banji bavula bebepayile. Kino kyalengejile bwikalo kushupa bingi. Kabiji Yoba waponejilwe na malwa akwabo kimye baana banji jikumi kyo bafwile na mwela mukatampe. Nangwa kya kuba bino binkunka byonse byamuponejile, “Yoba kechi walengele mambo ne, nangwa kumunena Yehoba amba: Mwauba byatama ne.”—Yoba 1:22.
11 Satana kechi wikilekele ne. Kampe walangulukile’mba nangwa kya kuba Yoba wachinchika na mambo a bintu byanji byaonaika, lufu lwa bakalume banji, ne lwa baana banji, ukamuvundamina Lesa umvwe wabela. Yehoba wamulekele Satana kumumanyika Yoba na kikola kya bunya, kabiji kya misongo ikatampe. Pano bino kino nakyo kechi kyamulengejile Yoba kutaya lwitabilo mwi Lesa ne. Aye waambile na kukosa’mba: “Kufika ne ku juba jo nkafwa nkakakachila ku kino namba: Nabinga.”—Yoba 27:5.
12 Yoba kechi wayukile’mba Satana ye wamuletejilenga ano makatazho ne. Byo abujile kuyuka luzhinauko lwa Diabola lwa kuzhinauka bumfumu bwa Yehoba, Yoba wachiine’mba Lesa ye wamuletejilenga ano makatazho. (Yoba 6:4; 16:11-14) Nangwa byonkabyo, wasungile bulumbuluke bwanji kwi Yehoba. Kabiji kwamba kwa kwa Satana kwa kuba’mba Yoba waingijilanga Lesa na mambo a kukebako bintu bimo kwajinga kwa bubela mambo Yoba waikele wakishinka!
13 Bukishinka bwa kwa Yoba bwalengejile Yehoba kushinawina Satana na mambo a kapunyi kanji. Yoba kine wajinga mulunda na Yehoba kabiji wamupesheshe na mambo a bulumbuluke bwanji.—Yoba 42:12-17.
BYO MWAVWANGIWAMO
14 Mambo o akolomwene Satana a bulumbuluke kwi Lesa kechi apwijiletu kwi Yoba yenka ne. Ne anweba mwavwangiwamo. Kino kyaambiwa bulongo mu Byambo bya Mana 27:11, mo aamba Yehoba amba: ‘Mwanami, wikale wa maana, usangajike muchima wami, namba mmone mwa kumukumbwila awa uñendeleka.’ Bino byambo byanembelwe myaka yavula panyuma ya lufu lwa kwa Yoba, bimwesha’mba Satana wakimwendelekelenga Lesa ne kushinawina bakalume banji bya bubela. Umvwe ke twikale bwikalo busangajika Yehoba, tumwesha patoka’mba byambo byaambile Satana bya bubela, kabiji ne mu jino jishinda tusangajika muchima wa Lesa. Mwiumvwa byepi pa kino? Nanchi kuba kyawama kwikalamo na lubaji mu kumwesha’mba byambo byaambile Diabola bya bubela nangwa kya kuba kino kikebewa’mba mupimpule bwikalo bwenu ne nyi?
15 Satana waambile’mba: ‘Byonse byo aji nabyo muntu ukebipana mu kupulusha mweo wanji.’ (Yoba 2:4) Pa kwamba’mba “muntu,” Satana wamwesheshe patokatu to amba byambo byanji kechi byajingatu bya kushinawina Yoba yenka ne, bino byajinga bya kushinawina ne bantu bonse. Kino ke kishinka kyanema bingi. Satana uzhinauka bingi bulumbuluke bwenu kwi Lesa. Diabola ukeba’mba mu musatukile Lesa ne kuleka jishinda jaoloka umvwe paikala makatazho. Satana weseka byepi pa kuba’mba obe kino?
16 Byonka byo kyaambiwapo mu Kitango 10, Satana wingijisha mashinda apusana pusana kufumishamo bantu kwi Lesa. Ulukukañana “nobe bokwe wimba, upitañana na kusaka ye ayuka kuja.” (1 Petelo 5:8) Onkao mambo, bufinda bwa kwa Satana bwakonsha kumwekela mu bakwenu, balongo benu, nangwa bantutu bakwabo inge ke bemukanye kufunda Baibolo ne kwingijisha byo mufunda.* (Yoano 15:19, 20) Kabiji Satana “wialula nobe malaika wa kyeya.” (2 Kolinda 11:14) Satana wakonsha kwingijisha mashinda a bujimbijimbi a kwimujimbaikilamo ne kwimutwajilamo mungi kufuma mu bwikalo butokesha Lesa pa muchima. Wakonsha ne kulefulañana, kampe kwimulengela ke mwiumvwe’mba kuba mwatokesha Lesa pa muchima ne. (Byambo bya Mana 24:10) Kikale Satana ubena kuba nobe “bokwe wimba” nangwa nobe “malaika wa kyeya,” luzhinauko lwanji lukijitu lumo: Wamba’mba umvwe ke mupite mu meseko, mukaleka kwingijila Lesa. Mwakonsha kumwesha byepi’mba luzhinauko lwanji lwa bubela ne kumwesha bulumbuluke bwenu kwi Lesa, byonka byaubile Yoba?
KULAMA MIKAMBIZHO YA YEHOBA
17 Mwakonsha kumwesha’mba luzhinauko lwa kwa Satana lwa bubela kupichila mu kwikala bwikalo butokesha Lesa pa muchima. Kino kilumbulula ka? Baibolo wakumbula’mba: “Obewa ukamutemwe Yehoba Lesa wobe na muchima wobe yense, ne na mweo wobe yense ne na bulume bonse bonse.” (Mpitulukilo ya mu mizhilo 6:5) Butemwe bwenu bwa kutemwa Lesa inge bwabaya, mukakeba kuba bintu byo akeba’mba mube. Mutumwa Yoano wanembele’mba: “Kutemwa Lesa ko ko kuno, amba, tulame mikambizho yanji.” Umvwe mwa mutemwa Yehoba na muchima wenu yense, mukatana kuba’mba “mikambizho yanji kechi yakatazha” ne.—1 Yoano 5:3.
18 Mikambizho ya Yehoba yo yepi? Mikambizho imo yavwangamo byubilo byo twafwainwa kuchinuzhuka. Kya kumwenako, monai kabokoshi kaji na mutwe wa kuba’mba “Chinai Byoashikwa Yehoba.” Mu kano kabokoshi musakutanamo byubilo Baibolo byo akanya. Pa kwibimona kimye kitanshi, byubilo bimo byatanchikwamo kechi byakonsha kumonwa’mba byatamishatu ne. Bino panyuma ya kulangulukalangulukapo pa binembelo byamweshiwa, popo mwakonsha kumona maana aji mu mizhilo ya Yehoba. Kupimpula byubilo byenu kwakonsha kwikala kintu kimo kyashupa bingi kyo mukyangye kubapo ne. Pano bino, kwikala bwikalo butokesha Lesa pa muchima kuleta bingi lusekelo. (Isaya 48:17, 18) Kabiji ke kintu kyo mwakonsha kuba. Twayuka byepi byobyo?
CHINAI BINTU BYOASHIKWA YEHOBA
- Bumbanzhi.—Kulupuka 20:13; 21:22, 23.
- Bulalelale.—Bena Levi 20:10, 13, 15, 16; Loma 1:24, 26, 27, 32; 1 Kolinda 6:9, 10.
- Kupopwela mipashi. —Mpitulukilo ya mu mizhilo 18:9-13; 1 Kolinda 10:21, 22; Ngalatiya 5:20, 21.
- Kupopwela Bankishi.—1 Kolinda 10:14.
- Kupendwapendwa. —1 Kolinda 5:11.
- Kwiba.—Bena Levi 6:2, 4; Efisesa 4:28.
- Bubela.—Byambo bya Mana 6:16, 19; Kolose 3:9; Lumwekesho 22:15.
- Lunkumbwa.—1 Kolinda 5:11.
- Bukapondo.—Masalamo 11:5; Byambo bya Mana 22:24, 25; Malakai 2:16; Ngalatiya 5:20.
- Ñambilo yabula kufwainwa.—Bena Levi 19:16; Efisesa 5:4; Kolose 3:8.
- Kwingijisha mashi Kutama. —Ntendekelo 9:4; Byubilo 15:20, 28, 29.
- Muntu kukana kumwena ba mu nzubo yanji. —1 Timoti 5:8.
- Kwivwanga mu makondo nangwa mu milukuchi ya bumulwila ntanda.—Isaya 2:4; Yoano 6:15; 17:16.
- Kupepa fwanka nangwa bizhima.—Mako 15:23; 2 Kolinda 7:1.
19 Yehoba kechi witukebela kuba byavula byo twakonsha kukankalwa kuba ne. (Mpitulukilo ya mu mizhilo 30:11-14) Wayuka bulume bwetu byo buji ne kupelelela kwetu kukila ne byo twiyuka atwe bene. (Masalamo 103:14) Kabiji Yehoba wakonsha kwitupa bulume bwa kumukokela. Mutumwa Paulo wanembele’mba: “Lesa ye wa kishinka, kechi akemuleke’mba, mumone lweseko lwakila pa bulume bwenu ne: bino mu lweseko ukemumwena ne jishinda ja kupulukilamo, amba mumone mwa kwilukonshesha.” (1 Kolinda 10:13) Pa kuba’mba emukwashe kuchinchika, Yehoba wakonsha ne kwimupa “bukata bwine bwa bulume.” (2 Kolinda 4:7) Panyuma ya kuchinchika meseko avula, Paulo waambile’mba: “Nakonsha kuba byonse mwi aye unkosesha.”—Filipai 4:13.
KWIKALA NA BYUBILO BYOATEMWA LESA
20 Mu kutokesha Yehoba pa muchima mwavwangwa bintu byavula bingi kechi kuchinuzhukatu bintu byoashikwa ne. Mwafwainwa ne kutemwa bintu byoatemwa. (Loma 12:9) Nanchi bantu bo mukeba kwikala balunda nenu kechi boba balanguluka byonka byo mulanguluka, batemwa byo mwatemwa, kabiji baji na byubilo byo muba ne nyi? Ne Yehoba nanji bobo akeba bantu bayewo mutundu. Onkao mambo temwai bintu byoatemwa Yehoba. Bintu bimo byoatemwa byalondololwa mu Masalamo 15:1-5, motutanga pa mambo a boba bo atela Lesa amba balunda nanji. Balunda nanji Yehoba bamwesha byubilo byo atela Baibolo amba “bipangwa bya Mupashi.” Mwavwangwa byubilo nabiji, ‘butemwe, lusekelo, mutende, kukoka muchima, lusa, buwame, bukishinka, bukimote, ne kwikanya.’—Ngalatiya 5:22, 23.
21 Kutanga ne kufunda Baibolo kimye kyonse kukemukwasha kwikala na byubilo byo atemwa Lesa. Kabiji kufunda bintu byo akeba Lesa kukemukwasha kulangulukanga byonka byoalanguluka. (Isaya 30:20, 21) Umvwe kemukoseshe butemwe bwenu bwa kutemwa Yehoba, popo mukakebesha kwikala bwikalo butokesha Lesa pa muchima.
22 Kikebewa kwibikako pa kuba’mba mwikale bwikalo busangajika Yehoba. Baibolo wapashañanya kupimpula bwikalo bwenu ku kuvula bumuntu bwa kala ne kuvwala bupya. (Kolose 3:9, 10) Bino pa mambo a mikambizho ya Yehoba, nyimbi wa masalamo wanembele’mba: ‘Pa kwiilama paji mfweto ikatampe.’ (Masalamo 19:11) Ne anweba mukatana’mba muji mfweto ikatampe bingi mu kwikala bwikalo butokesha Lesa pa muchima. Mu kuba kino, mukamwesha’mba luzhinauko lwa kwa Satana lwa bubela ne kusangajika muchima wa Yehoba!
BAIBOLO BYO AFUNJISHA
- Mwakonsha kwikala balunda na Lesa umvwe ke mumukokele.—Yakoba 2:23.
- Satana wazhinauka bulumbuluke bwa bantu bonse.—Yoba 1:8, 10, 11; 2:4; Byambo bya Mana 27:11.
- Twafwainwa kuchinuzhuka byubilo bifichisha Lesa pa muchima.—1 Kolinda 6:9, 10.
- Twakonsha kumusangajika Yehoba kupichila mu kushikwa bintu byoashiwa ne kutemwa bintu byoatemwa.—Loma 12:9.
* Kino kechi kilumbulula’mba aba bemulengulula batangijilwa na Satana ne. Pano bino Satana ye lesa wa panopantanda, kabiji byonse bya panopantanda biji mu bulume bwanji. (2 Kolinda 4:4; 1 Yoano 5:19) Onkao mambo twakonsha kuketekela’mba kwikala bwikalo butokesha Lesa pa muchima kechi be kutemwa ku bavula ne, kabiji bamo bakemulengululanga.
Mepuzho a Lufunjisho
1, 2. Ambai bya kumwenako bya bantu Yehoba bo amwene amba balunda nanji ba pa muchima.
3. Mambo ka Yehoba o asajila bantu bamo kwikala balunda nanji?
4, 5. Yehoba umwesha byepi bulume bwanji ku bantu banji?
6. Satana wabepele’mba ka pa mambo a bantu?
7, 8. (a) Ki ka kyalengejile Yoba kwikala muntu wawama kukila bantu bonse bajingako pa kyokya kimye? (b) Satana wamuzhinaukile byepi Yoba?
9. Yehoba waubilepo byepi pa luzhinauko lwa kwa Satana, kabiji mambo ka?
10. Ñanyi meseko amufikijile Yoba, kabiji waubilepo byepi?
11. (a) Ñanyi bubela bwa bubiji Satana bo abepele pe Yoba, kabiji Yehoba waubilepo byepi? (b) Yoba waubilepo byepi pa kino kikola kyatanchilenga?
12. Nga Yoba wamwesheshe byepi’mba luzhinauko lwa kwa Diabola lwajinga lwa bubela?
13. Ki ka kyaubiwe kwi Yoba na mambo a bulumbuluke bwanji kwi Lesa?
14, 15. Mambo ka o twakonsha kwambila’mba luzhinauko lwa kwa Satana lwa kuzhinauka Yoba lwavwangamo ne bantu bonse?
16. (a) Ñanyi mashinda Satana o engijisha kufumishamo bantu kwi Lesa? (b) Diabola wakonsha kwingijisha byepi ano mashinda kwi anweba?
17. Ñanyi ene mambo a kulamina mikambizho ya Yehoba?
18, 19. (a) Ñanyi mikambizho imo ya Yehoba? (Monai kabokoshi.) (b) Twayuka byepi amba Lesa kechi witukebela kuba byavula ne?
20. Ñanyi byubilo byoatemwa Lesa byo mwafwainwa kwikala nabyo, kabiji mambo ka o byanemena?
21. Ki ka kikemukwasha kwikala na byubilo byo atemwa Lesa?
22. Ki ka kyo mukamwesha umvwe mwaikala bwikalo busangajika muchima wa Lesa?


text:
Mulesakamana Abafyashi Abakalamba
“Mwe twana, twitemwa fye ku mashiwi nangu ku lulimi, lelo tutemwane mu milimo na mu cine.”—1 YOH. 3:18.
1, 2. (a) Mafya nshi yamo ayo indupwa shikwata kabili fipusho nshi bengayipusha? (b) Finshi abafyashi na bana bengacita pa kuti baipekanishishe kabeela ku mafya ya musango yu?
TULOMFWA ububi sana nga twamona abafyashi abali na maka kabili abaleisakamana bakota, na maka yapwa. Nalimo abafyashi benu nabawa no kuifuna na baifuna, nelyo ukuti nabaluba, nelyo na babasanga no bulwele ubukalamba. E lyo kabili, na bafyashi bene balomfwa sana ububi nga baishiba ukuti nabakota kabili tabakulaicitila ifintu nga filya balecita kale. (Yobo 14:1) Bushe nga caba ifi abana kuti bacita shani? Kabili kuti basakamana shani abafyashi babo?
2 Icipande cimo mu citabo icilanda pa kusakamana abakalamba catile: “Nangu ca kuti calyafya ukulanshanya pa fya kusunga abakote, lelo ulupwa nga lwalanshanishisha kabeela ifyo bakacita pa kusunga abafyashi abakote no kusuminishanya, tacibakosela sana ukusakamana abafyashi babo.” Ukulanshanya kwalicindama pantu nangu tulefwaya nangu tatulefwaya amafya yena yalabako umuntu nga akota. Nangu ca kutila kulaba amafya, tufwile ukuipekanya no kulanshanishisha kabeela. Natulande pa fyo indupwa shingabombela pamo pa kuti bakasunge bwino abafyashi babo.
IPEKANYENI ILYO “INSHIKU SHA BUBI TASHILAISA”
3. Finshi nalimo aba mu lupwa bengacita nga ca ukuti abafyashi balekabila sana ukubasakamana? (Moneni icikope pa ntendekelo ya cino cipande.)
3 Kulaba inshita ilyo abakalamba abengi bafilwa ukulaisakamana; balakabila aba kubafwa. (Belengeni Lukala Milandu 12:1-7.) Ilyo cabe ifi, bafwile ukulanshanya na bana pa fyo bengacita ifingabafwa. Ilingi cilawama ulupwa ukukumana no kulanshanya ifyo bengabombela pamo, ukwishiba ifikakabilwa, e lyo ne fyo bakacita pa kubasunga. Bonse mufwile ukulanda ukufuma pa nshi ya mutima no kulanda fyonse ifibimbilwemo. Ulupwa kuti lwalanshanyapo nga ca kutila kuti caba fye bwino abafyashi ukulaikalila nelyo iyo. * Nelyo kuti balanshanya pa fyo lupwa umo na umo engacita pa kusakamana abafyashi. (Amapi. 24:6) Ku ca kumwenako, bamo kuti balesunga abafyashi pa ng’anda e lyo bambi nabo kuti baletuma fye indalama sha kubomfya pa kubasakamana. Bonse bafwile ukwishiba ukuti balingile ukusakamana abafyashi; e lyo kabili nga papitako inshita, balingile ukupokeshanya imilimo babomba pa kubasakamana.
4. Bushe ulupwa kuti lwacita shani ifintu nga fya-aluka?
4 Ilyo mulesunga abafyashi, mulingile ukutwalilila ukwishibilapo na fimbi pa bulwele bwabo. Abafyashi benu nga balwala ubulwele ubuya bulebipilako fye, mufwile ukwishibila limo ifyo mwingenekela ifintu ukuba ku ntanshi. (Amapi. 1:5) Kuti mwaya ku tubungwe twa buteko no twa mu bwikashi utwafwilisha abakote nga mu calo cenu e mo twaba pa kuti cimwangukile ukusakamana abafyashi benu. Nga muletontonkanya sana pa fyo ifintu fili mu lupwa kuti muleumfwa ububi sana, kabili kuti mwafulunganishiwa. Mufwile ukulondololwelako umunenu uo mwatemwa sana. Ne cacindamisha ca kuti mulingile ukweba Yehova ifilemusakamika. Kuti amupeele umutende uwacila amatontonkanyo yenu pa kuti mwilasakamikwa sana.—Amalu. 55:22; Amapi. 24:10; Fil. 4:6, 7.
5. Busuma nshi bwaba mu kulanshanishisha kabeela pa nshila sha kusakamaninamo abakalamba?
5 Abafyashi bamo abakalamba ne ndupwa shabo balalanshanishisha kabeela ifyo bakasungwa, na bakalabasunga, nampo nga mwana wabo umwaume nelyo umwanakashi, nangu kuli balupwa bambi fye. Balatontonkanishisha kabeela pa “mafya ne fya kukalipwa” ifingesa ku ntanshi kabili balaipekanya. (Amalu. 90:10) Indupwa ishingi tabaipekanishisha kabeela, kanshi ifintu nga fya-afya besa mu kupingula fye pa fintu lubilo lubilo. Umuntu umo uwasambilila atile, “iyi te nshita isuma iya kupingula pa fintu.” Balupwa nga balepingula pa fintu lubilo lubilo, balapelenganishiwa kabili limo balapusana no kupusana. Lelo ukulanshanishisha kabeela kulacefyako amafya ayengesa ku ntanshi.—Amapi. 20:18.
6. Busuma nshi bwaba mu kulanshanishisha kabeela ifyo abana bakasunga abafyashi?
6 Nalimo te kuti cimwangukile ukulanshanya na bafyashi benu pa fyo bakalaikala na pa fyo ifintu fikaluka ku ntanshi. Na lyo line, abengi balalanda ukuti ukulanshanya kwa musango yu kulaafwa sana. Mulandu nshi? Pantu cilanguka ukulanshanya pa malyashi aya-afya, ukukutika ilyo bambi balelanda, no kupingulapo bwino ifya kucita ilyo ubwafya bushilaisa. Ukulanshanishisha kabeela pa fintu kulenga aba mu lupwa ukupingulapo bwino ifya kucita pantu ninshi balelanshanya mu mutekatima. Nangu ca kuti abafyashi balefwaya ukulaikalila no kulaicitila ifintu, na lyo line cilawama ukulanshanya na bana ifyo bengatemwa ukusungwa ifintu nga fya-aluka.
7, 8. Finshi fimo ifyo balupwa bengalanshanyapo, kabili mulandu nshi?
7 Mwe bafyashi, ilyo mulelanshanya no lupwa mufwile ukulanda ifyo muletontonkanya, ukweba abana indalama mwakwata, e lyo na pa fyo mwingatemwa ukwikala. Ici kuti cayangukila abana ukwishiba ifya kucita nga ca kuti amaka yenu aya kuisakamana yacepa. Abana nabo bakakonka ifyo mulefwaya pa kuti mukabe no buntungwa. (Efes. 6:2-4) Natulangilile, bushe nalimo mulefwaya mukaleikala no mwana wenu umo uwakwata ulupwa, nelyo kuli fimbi ifyo muletontonkanya? Kwena mulingile ukwishiba ukuti ifyo muletontonkanya nalimo te fyo bambi bengatontonkanya e lyo kabili, pa kuti umuntu abeleshe fimo palapita inshita, kanshi abafyashi na bana nabo te kuti cibangukile ifintu fimo nga fya-aluka.
8 Ulupwa lulingile ukwishiba ukuti te kuti lukwate sana amafya nga bapekanya ifintu no kulanshanishisha kabeela. (Amapi. 15:22) Pa fyo mufwile ukulanshanyapo pafwile no kuba ifyo abafyashi bengatemwa ukundapwa. Ilyo mulelanshanya pali uyu mulandu mufwile ukulanshanya ifyaba pali kardi ya kuti Uwa Kunjimininako Kuli Badokota (DPA) iya Nte sha kwa Yehova. Cila muntu alikwata insambu sha kwishiba inshila shalekanalekana isha kundapilwamo, kabili kuti asala iyo alefwaya. Pali kardi ya DPA paliba inshila umuntu engasala ukundapilwamo. Mulingile no kusala umuntu mwacetekela uwa kumwimininako, uwingasala inshila iisuma iya kumundapilamo ifintu nga fya-afya. Mufwile ukukwata kardi ya DPA kabili mufwile ukupeelako aba kumusunga e lyo nabo mwasala ukumwimininako. Bamo basungila kardi ya DPA pamo na mapepala balembapo ifyo bafwaya balupwa bakaakanye ifyo bakwata nga bafwa, amapepala ya inshuwalansi, e lyo na mapepala yambi ayacindama.
IFYO MWINGACITA AMAKA YA BAFYASHI NGA YACEPA
9, 10. Ni lilali abafyashi bengakabila sana ubwafwilisho ku bana?
9 Ilingi line, abafyashi na bana balasuminishanya ukuti abafyashi babo baleikalila no kuicitila ifyo bengaba na maka ya kucita. Nga ca kutila abafyashi kuti baipikila, ukuiwamisha ifintu, nga tabalelaba ukunwa umuti, e lyo nga balalanda ukwabula ubwafya, ninshi nalimo abana balingile ukuleka abafyashi baleicitila ifyo bengakumanisha ukucita. Lelo mu kuya kwa nshita abafyashi amaka nga yacepa ica kuti calabafya ukwenda, nalimo balafilwa no kuya mu kushita ifintu, nelyo bakwata sana icilafi, ninshi abana bafwile ukucitapo cimo.
10 Pa mulandu wa bukote abafyashi kuti batendeka ukucita ifintu ifingalanga ukuti amaka ya kutontonkanya nayaya yalecepa, kuti balacitila fyonse apo bekele, balaba sana no bulanda, baleka ukumfwikisha, baleka ukumona sana, e lyo no kuba sana ne cilafi; aya malwele yamo kuti yapola. Ilyo fye mwamona ukuti abafyashi batendeka ukulwala batwaleni bwangu ku cipatala. Abana e balingile ukuitendekelako ukubatwala ku cipatala. Pali iyi nshita, abana kuti batendeka ukubomba imilimo yonse iyo abafyashi balebomba. Pa kuti abafyashi basakamanwe bwino, abana balingile ukucitila abafyashi babo fyonse ifyo balekabila pamo nga, ukubatwala ku cipatala e lyo na fimbipo.—Amapi. 3:27.
11. Finshi abana balingile ukwibukisha ilyo balefwaya ukwalulako fimo pa kusakamana abafyashi?
11 Nga ca kutila amafya ya bafyashi benu yaletwalilila, nalimo kuti mwayalulako inshila sha kubasakamaninamo nelyo ukwalulako fimo mu ng’anda umo bekala. Lelo tamulingile ukwalula ifintu ifingi. Nga ca kutila mwikala ukutali na uko bekala, nalimo kuti mwaebako Nte munenu nelyo umwina mupalamano ukuti alepitapo lyonse pa kuti alemwebako ifyo bali. Bushe balekabila fye uwa kubepikilako no kubawamisha mu ng’anda? Bushe ifintu kuti fyabako bwino nga mwaseshanyako nelyo ukuwamyako ifintu fimo mu ng’anda? Nalimo ifyo bengakabila fye, kubafwaila uwa kubafwako imilimo pa ng’anda. Lelo nga mwasanga ukuti te kuti baleikalila, ninshi kuti mwacitako fimbi ifingabafwa. Te mulandu ne fyo cingaba, mufwile ukufwailisha nga kwalibako inshila na shimbi isha kwafwilamo abakote. *—Belengeni Amapinda 21:5.
IFYO BAMO BACITA
12, 13. Bushe abana abekala ukutali na bafyashi bacita shani pa kuti batwalilile ukucindika no kusakamana abafyashi babo?
12 Abana abatemwa abafyashi bafwaya ukuti abafyashi babo baleikala bwino. Kabili balatemwa nga nshi nga balesunga bwino abafyashi babo. Lelo pa mulandu wa kuti abana balikwata ifya kucita ifingi, abengi tabekala mupepi na bafyashi babo. Bamo abekala ukutali na bafyashi babo baya mu kubatandalila nga bali pa cuti kabili balaya mu kubafwako imilimo imo iyo bafilwa ukubomba. Ukutumina abafyashi foni nangu fye cila bushiku, ukubalembela amakalata, nelyo amameseji pa Intaneti kuti kwalenga baishiba ukuti balitemwikwa.—Amapi. 23:24, 25.
13 Nampo nga mwikala ukutali na bafyashi nelyo iyo, mufwile ukulanshanya pa fyo mukalabasakamana. Nga mwikala ukutali na bafyashi e lyo kabili nga ni ba Nte, kuti mwalanshanya na baeluda mu cilonganino baba pa kuti bamupandeko amano. Kabili te kwesha ukulaba ukulapepelako abafyashi benu. (Belengeni Amapinda 11:14.) Nangu ca kuti abafyashi benu te ba Nte, mufwile ukubacindika. (Ukufu. 20:12; Amapi. 23:22) Kwena ifyo indupwa shingapingulapo kuti fyapusana. Bamo basalapo ukulaikala na bafyashi babo, e lyo bambi basalapo ukuti bakuukile mupepi nabo. Lelo kwena te lyonse cingaba ifi. Abafyashi bamo tabafwaya ukwikala na bana ne ndupwa shabo, bafwaya ukuikalila pantu tabafwaya ukupeela abana incito. Abafyashi bamo abakwata indalama kuti batemwa ukwingisha uwa ncito uwa kubasakamana.—Luk. Mil. 7:12.
14. Mafya nshi abasakamana abafyashi bengakwata?
14 Mu ndupwa ishingi, calimoneka ukuti umwana uwikala mupepi na bafyashi e ubasakamana sana. Lelo kwena abana abasunga abafyashi balingile no kusakamana indupwa shabo. Kanshi te lyonse abana bengakwata inshita na maka ya kucita fyonse ifyo abafyashi balekabila. E lyo limo ifintu kuti fya-aluka ku ulesunga abafyashi, ilyo caba ifi, ulupwa lulingile ukwikala panshi na kabili no kulanshanya pa fyo bengacita. Bushe nalimo kuli umwana uo imilimo ifuliile? Bushe abana bambi te kuti balemwafwako ukubomba imilimo iikalamba iya kusakamana abafyashi?
15. Bushe kuti mwacita shani pa kuti mwinaka ukusunga abafyashi?
15 Nga ca kutila abafyashi balekabila ukubasakamana lyonse fye, uulebasunga kuti anaka. (Luk. Mil. 4:6) Abana balafwaya sana ukusunga bwino abafyashi, lelo ukubasakamana lyonse nalimo kuti kwabanasha. Nga caba ifi, tabalingile ukufwila mu kati, balingile ukwebako balupwa ukubafwako. Abana nga baleafwana mu kusakamana abafyashi, te kuti batwale abafyashi ku mayanda basungila abakote.
16, 17. Mafya nshi abana bengakwata pa kusunga abafyashi abakalamba kabili kuti bacita shani? (Belengeni akabokoshi kaleti, “Inshila Twingatashishamo.”)
16 Kuti tuleumfwa sana ububi ukumona abafyashi twatemwa balecula pa mulandu wa bukote. Abengi abasakamana abakalamba balaba no bulanda, balasakamikwa, balafuupulwa, kabili balaipeela fye no mulandu. Limo abafyashi abo tulesunga kuti balanda amashiwi aya kukalifya nelyo ukulanga ukuti tabaletasha pa fyo tubacitila. Ica musango yu nga cacitika, tamulingile ukufulwa bwangu. Umuntu umo uwasambilila pa fyo umuntu atontonkanya atile: “Nga ca kutila kwaba ica mukalifya, tamulingile ukufwila mu kati, kabili tamulingile ukutendeka ukuipeela umulandu.” Mulingile ukulondolwelako abena mwenu, uwa mu lupwa, nelyo umunenu mwacetekela. Ukucita ifi kuti kwamwafwa ukuleka ukumfwa sana ububi.
17 Limo kuti ca-afya sana kuli balupwa ukutwalilila ukusakamana abafyashi pa mulandu wa kuti tabakwete apa kuuma ukuboko e lyo tabeshibe ne fya kubasakamana bwino, nga caba ifi, kuti cawama ukufwayako abengabafwa ukubasakamana. Nkashi umo lyonse fye aletandalila banyina abo balesungila pa ng’anda apo basungila abakote. Alandile ukuti: “Twalifililwe ukusakamana bwino ba mayo pantu lyonse fye balekabila uwa kuba nabo. Tatwatemenwe nangu fye panono ukutwala bamayo uko basungila abakote, tatwakwete fye umwakulosha. Ala twalyumfwile sana ububi. Lelo muli ilya myeshi ya kulekeleshako ilyo tabalafwa, balibasakamene bwino, kabili na bene balisumine ukuyaikala kulya kwine.”
18. Busuma nshi bwaba mu kusunga bwino abafyashi abakalamba?
18 Umulimo wa kusakamana abafyashi abakalamba walikosa kabili ulanasha. Inshila sha kusakamaninamo abafyashi abakalamba shilapusanapusana, ifyo ulupwa lumo lwingacita kuti fyapusana ku fyo bambi bengacita. Nomba nga ca kuti muleipekanishisha kabeela, mulebombela pamo, mulelanshanya bwino, e lyo no kulapepelapo, kuti mwasakamana bwino abafyashi benu. Nga mulecita ifi, mukaba ne nsansa pantu ninshi mulecita fyonse ifikabilwa pa kubasakamana. (Belengeni 1 Abena Korinti 13:4-8.) Ne cacilapo ukucindama ca kuti, mukaba no mutende wa muntontonkanya uo Yehova apeela abacindika abafyashi babo.—Fil. 4:7.
^ par. 3 Ifyo ulupwa lwingapingula ukuti e fyo bakacita pa kusunga abafyashi kuti fyapusanapusana ukulingana ne ntambi shaba uko bekala. Mu ncende shimo, caliba fye bwino ulupwa ukwikala mu ng’anda imo nelyo mu bwina mupalamano.
^ par. 11 Nga ca kuti abafyashi balaikalila, mufwile ukupeelako ababasakamana amakii ya ku ng’anda pa kuti nga kwaba ifyacitika bwangu bwangu kuti baisulako no kubafwa.


text:
Sena Bakamboni ba Jehova Nkabunga Kabukombi Kazandukide?
Peepe, Bakamboni ba Jehova tabali kabunga kabukombi kazandukide. Muciindi caboobo, tuli Banakristo ibasolekesya kutobela cikozyanyo ncaakatusiila Jesu Kristo alimwi akupona kweelana anzyaakayiisya.
Ino kabunga kabukombi kazandukide ninzi?
Mabala aakuti “kabunga kabukombi kazandukide” alakonzya kwaamba zintu ziindene-indene kubantu basiyene-siyene. Nokuba boobo, atulange-lange twaambo tobilo ntobavwula kwaamba bantu kujatikizya tubunga ootu alimwi akaambo ncotutali twamasimpe kujatikizya ndiswe.
Bamwi bayeeya kuti kabunga kabukombi kazandukide ncikombelo cipya naa cikombelo citali mbuli zikombelonyina. Bakamboni ba Jehova tiibakatalisya bukombi bupya. Mukwiimpana, tubelesya nzila yakukomba njobakali kubelesya Banakristo bamumwaanda wakusaanguna, cikozyanyo cabo anjiisyo zyabo zililembedwe mu Bbaibbele. (2 Timoteyo 3:
16, 17) Tusyoma kuti Magwalo Aasalala ngaajisi nguzu zyakutwaambila makani aajatikizya bukombi.
Bamwi baamba kuti kabunga kabukombi kazandukide nkabunga kabukombi kakonzya kuleta mapenzi, alimwi ikasololelwa amuntu. Bakamboni ba Jehova tabasololelwi amuntu pe. Muciindi caboobo, tutobela ceelelo Jesu ncaakabikkila basikumutobela naakaamba kuti: “Mujisi Musololi omwe, Kilisito.”
—Matayo 23:10.
Muciindi cakuba kabunga kabukombi kazandukide kakonzya kuleta mapenzi, Bakamboni ba Jehova bakomba munzila iigwasya basicikombelo cabo alimwi abanamaleya. Mucikozyanyo, mulimo wesu wakukambauka wagwasya bantu banji kulwana ziyanza zikatazya kuleka, mbuli kubelesya misamu iikola alimwi akuciindizya kunywa bukoko. Kuyungizya waawo, tulagwasya bantu banji nyika yoonse kwiiya kulemba akubala. Alimwi tulatola lubazu mukugwasyilizya ciindi nokwacitika ntenda zilicitikila. Tulabeleka canguzu kugwasya bantu mbubwenya Jesu mbwaakalailila basikumutobela kuti kabacita.


text:
IFYEBO NA FIMBI
Yesu Kristu E Mesia Batile Akesa
PA KUTWAFWA ukwishiba Mesia, Yehova Lesa apuutilemo bakasesema abengi abalembwa mu Baibolo ukulondolola ifyo Umulubushi ali no kuba. Balembele pa fyali no kuba ukufyalwa kwakwe, umulimo wakwe, e lyo ne mfwa yakwe. Aya masesemo ya mu Baibolo yonse yalifikilishiwe muli Yesu Kristu nga filya fine fye yasobelwe. Pa kuti tushininkishe ici, natumone amasesemo yamo yamo ayalanda pa kufyalwa kwa kwa Mesia na pa fyo alekula.
Kasesema Esaya asobele ukuti Mesia ali no kufuma mu lupwa lwa Mfumu Davidi. (Esaya 9:7) Ca cine, Yesu afyalilwe mu lupwa lwa kwa Davidi.—Mateo 1:1, 6-17.
Mika, kasesema wa kwa Lesa na umbi, asobele ukuti uyu mwana akaba kateka no kuti akafyalilwa mu “Betlehemu Efrata.” (Mika 5:2) Ilyo Yesu afyelwe, kwali imisumba ibili mu Israele iyaleitwa ati Betlehemu. Umo wali mupepi na Nasarete ku kapinda ka ku kuso aka israele, e lyo umbi wali mupepi na Yerusalemu, mu Yuda. Umusumba wa Betlehemu uwali mupepi na Yerusalemu waleitwa ati Efrata. Yesu afyalilwe muli uyu musumba nga filya fine fye ukusesema kwasosele!—Mateo 2:1.
Ubusesemo bumbi ubwa mu Baibolo bwatile Umwana wa kwa Lesa aketwa “ukufuma…ku Egupti.” Ilyo Yesu ali akanya bamutwele ku Egupti. Bamubweseshe ilyo Herodi afwile, ne ci calengele ubusesemo bwafikilishiwa.—Hosea 11:1; Mateo 2:15.
Pa mukululo uuleti [“Amasesemo Yalanda Pali Mesia”], amalembo yali pa mutwe uleti “Ubusesemo” yalelanda pali Mesia. Shi linganyeni aya malembo ne filandilwe pa mutwe uleti “Ukufikilishiwa.” Ukucite co kwalalenga mucetekele sana ukuti Icebo ca kwa Lesa ca cine.
Ilyo mulebebeta aya malembo, ibukisheni ukuti amalembo ayalelanda pa busesemo yalembelwe ninshi kushele imyaka iingi sana ukuti Yesu afyalwe. Yesu asosele ukuti: “Fyonse ifyalembelwa ine mu mafunde ya kwa Mose na muli Bakasesema na mu Malumbo, fili no kufishiwapo.” (Luka 24:44) Nge fyo mwingamona muli Baibolo wenu, fyonse fye fyalifikilishiwe bwino bwino!


text:
Kani Abafumine Mukupempela Kwenu Mulabapata?
Abo abaali ni Bamboni sha baYawe akale pano abalekele ukutulisha, cipale abalekele ne kusangwa ne baKlistu babyabo, tatubapatapo. Tanje cine, tulaya na mukubofwako ati batatike nakabili ukutemwa ifya baLesa.
Tatutamfyapo bonse ibacita ifyakubifya ifikulu. Kani, umukwabesu uwabatishiwilwe apitilisha ukulupulaisha amafunde amu Baibolo kabili talapiilepo eli angatamfiwa. Baibolo ilalabila apaswetele ati: “
Ifumyeni imbifi muli mwebo mwe bene.”—1 AbaKolinto 5:13.
Nga pano umwalalume uutamfiwilwe pano abakashi ne bana bacili Bamboni sha baYawe? Ubwana bwankashi ubwa ku mupashi bulashila, pano ubwa ku munefu bulapitilisha. Icupo na bucibusa akwete ne cisoolo tabushilapo kabili bangalukupyungila pamo ne milimo ya ku munefu.
Abatamfiwilwe bali abakakulukile ukusangwa mu kubungana kwesu. Kani balukufwaya, bangapokelela ne kofwako kwa mu Malembo ukufuma ku bakulu ba mwi kelesha. Icitufwaisha kofwako ulya umuntu ukube Mboni ya baYawe nakabili. Abatamfiwilwe abalekele ukucita ifibipile kabili abalangisha ati balukufwaisha ukulukulonda amafunde amu Baibolo bangabwela mwi kelesha nakabili.


text:
Nimulandu Cini Musenya Wenu Wakubunganina Nkamukute Kuukuwa Eti Ceeci?
Mu Baibolo, lilembo lya Chigiliki ndyobakute kusansulula eti “ceeci” likute kwamba likoto lyabantu beshikupaila, nkalikute kwamba ng’anda njobakute kubunganinamo bantu.
Bonani mukoshano uyu: Ciindi ntumwi Paulo mpwalalembela Bakilisitu baku Loma, walansha Akwila ne Pulisila kayi walabikilisha nemaswi aya akuti: “Mwanshe ceeci ikute kubungana mung’anda yabo.” (Aroma 16:
Mucindi cakukuwa musenya nkotukute kubunganina eti ceeci, tukute kukuwa eti “Ng’anda ya Bwami.”
Nimulandu Cini Mukute Kwamba eti “Ng’anda ya Bwami ya Bakamboni ba Yehova”?
Lina ili lyelela pamulandu wabintu ibi:
Pamulandu wakwamba eti musenya uyu ning’anda naa musenya wakubunganina.
Tukute kubungana kwamba eti tupaile Yehova, Lesa ukute kwamba mu Baibolo, kayi nekupa bumboni pali endiye.
—Masalimo 83:18; Yesaya 43:12.
Kayi, tukute kubungana kwamba eti twiye sha Bwami bwa Lesa, bwami Yesu mbwali kwamba tunkanda twinji.
—Mateyu 6: 9, 10; 24:14; Luka 4:43.
Tulamukunga kwamba eti mukese ku Ng’anda ya Bwami ili pepi nenkomubele kwamba eti mukabone Bakamboni ba Yehova ncobakute kubungana.
^ par. 3 Maswi akoshanya ne aya akute kucanika kayi pa 1 Akorinto 16:19; Akolose 4:15; ne Filimoni 2.