text:
Tungalangisha Shani ati Tulitemenwe BaYawe?
“Ngatulukutemwa, pakuti bo e batanjile ukututemwa.”—1 YOANE 4:19.
INYIMBO: 56, 138
1, 2. Kani baYawe balitusambishe shani ukulukubatemwa?
INSHILA iiweme yeyo bawishi bangasambishishamo abana babo kuba icakubwenako. Kani balukulangisho’butemwe ku bana babo, balabasambisha ifya kulangisho’butemwe. Tapalipo umuntu uungatutemwa makosa ukucila pali fyefyo baWishifwe, baYawe, batutemenwe. Popele, tulasambilila ifya kulangisha ubutemwe “pakuti bo e batanjile ukututemwa.”—1 Yoane 4:19.
2 Kani baYawe balilangishe shani ati “e batanjile ukututemwa”? Baibolo ilalabila ati: ‘Ili twali tucili imbifi, baKlistu balitufwilile.’ (AbaLoma 5:8) BaWishifwe ba butemwe, baYawe, baalitupeele Umwana wabo ukuba umulubulo pakweba ati batulubule ku kubifya ne mfwa. Iyi impese iicindeme yalilengeshe tupalamine kuli baYawe ne kulangisha ati tulibatemenwe. Ili baYawe batupeele iyi impese, balitulangishe ifi twelelwe ukucita. Balitusambishe ati tulyelelwe ukulangisho’butemwe pa kulukupeelako bambi ifi tukwete ne kubulo’kuba abakulitemwa.
3, 4. Tulalangisha shani ati tulitemenwe baLesa?
3 Ubutemwe e mibelo ya baYawe iikulu. Popele, tulomfwisha umulandu baYesu balabilile ati ifunde ilikulu lya kweba ati: “Ukalukutemwa baYawe Lesa wobe ne mutima wobe wonse, ne mupashi wobe wonse, ne mano obe onse, ne makosa obe onse.” (Mako 12:30) BaYawe balafwaya fwebo ukubatemwa ne ‘mutima wesu onse.’ Popele, tungasoomesha baYawe kani twatemwa makosa umuntu umbi neli ifintu fimbi pa mupunda wa baYawe. Pano, tatwelelwepo ukulukumfwa lukoso ati tulitemenwe baLesa. BaYawe balafwaya fwebo ukubatemwa ne ‘mano esu onse’ ne ‘makosa esu onse.’ Ici cilukwalula ati tulyelelwe ukulangisha ati tulitemenwe baYawe ukupitila muli fyefyo tulanguluka na muli fyefyo tucita.—Pendeni Mika 6:8.
4 Popele, tulyelelwe ukutemwa baYawe ne buntu bwesu bonse eli na fyonse lukoso ifi tukwete. Tulalangisha ati tulitemenwe baYawe kani twabika ukufwaya kwabo pantangiile mu mweo wesu. Mwi sambililo lyafumako, twalisambilile inshila shine umu baYawe balangishishemo ati balitemenwe abana babo. Pano, nga tubone ifi tungakusha ukutemwa kwesu ukwa kuli baYawe na fyefyo tungalangisha ati tulibatemenwe.
MULUKUTOOTA BAYAWE
5. Findo tufwaisho’kucita kani twaalakanya pali fyonse lukoso ifi baYawe batucitiile?
5 Kani umuntu amupeeleni impese, ukwakubula ne kukanika mungalangisha ati mwatoota uwamupeeleni iyo impese. Nakabili, mungalukupyungisha bwino iyo impese ni pakuti muliicindikile. Jakobo alilembele ati: “Impese shonse ishiweme ne fyaluse fyonse ifiwaminine filatulila kwiulu, ne kuseluka ukufuma kuli baWishifwe aba kutuba, abatabalipo ne kwaluka, neli cinshingwa icakucitwa pa kusholoka.” (Jakobo 1:17) Tulasangalala makosa pakuti baYawe balatupeela fyonse ifi tupengela pakweba ati tube ne mweo kabili abasangalele. Na muli fyefyo, tuleshiba ifi baLesa batutemenwe, kabili na fwebo tulafwaisho’kulangisha ati tulibatemenwe. Kani na mwebo efi mufwaisho’kucita?
6. Kani findo abaIshilaeli baelelwe ukucita pakweba ati baYawe balukubashukisha?
6 BaYawe baalipeele abaIshilaeli ifintu ifyakuti ubwingi. Pa myaka iyakuti ubwingi, baLesa balukutangilila abaIshilaeli ukupitila mu mafunde balukubapeela kabili balukubapeela fyonse ifi balukupengela pa kuba ne mweo. (Ndutelonomi 4:7, 8) Pakuti pali fyefyo, abaIshilaeli baali ne kulangisha ati balukutoota kani balukumfwila amafunde abaLesa. Ku cakubwenako, ili baalukupeela imilambu kuli baYawe, balyelelwe ukupeela “ifya mutulu [ifisepo] ifya kutanga lukoso ifya pa mushili.” (Ifyakufuma 23:19) AbaIshilaeli baalishibile ati baali ne kushukishiwa kuli baYawe kani balukubomfwila ne kubapyungila apapelele amakosa abo.—Pendeni Ndutelonomi 8: 7- 11.
7. Tungapyungisha shani ‘amaboni esu’ ku kulangisha ati tulitemenwe baYawe?
7 Na fwebo tungalangisha ati tulitemenwe baYawe ukupitila mu kubapeelako ‘amaboni esu.’ (Ifisimpi 3:9) Tulatoota baYawe kani tulukupyungisha bwino amaboni esu. Ku cakubweneko, tungapyungisha amaboni esu ku kofwako imilimo ya Bufumu iya mwi kelesha eli ne ya mu calo conse lukoso. Nangaba’ti tulikwete ifingi neli ifinini, fwense tungapyungisha ifi tukwete ku kulangisha ati tulitemenwe baYawe. (2 AbaKolinto 8:12) Pano, kuli na shimbi inshila ishi tungalangishishamo ati tulitemenwe baYawe.
8, 9. Ni ise’nshila na imbi tungalangishishamo ati tulitemenwe baYawe? Findo ba Mike ne cisoolo cabo baacitile?
8 BaYesu baalitusambishe ati tulukutango’kupensela Ubufumu ne kubulo’kubamba mu mitima pakuti pa fyakulya ne fyakufwala. BaWishifwe balitulaile ukutupeela ifi tupengela. (Matayo 6:31-33) Tulicetekele makosa baYawe kabili tuliishi ati bakakonsha uku ukulaya kwabo. Na cine, tulacetekela umuntu woyo tutemenwe makosa. Fyopele’fyo, kani ukucetekela kwesu muli baYawe kwakulilako, tukabatemenwako makosa. Pakuti pali fyefyo, tungalipusha ati: ‘Kani ifi mfwaya ukucita na fyefyo mpyungisha impindi ne makosa anji filalangisha ati ndibatemenwe makosa baYawe? Kani lyonse ndacetekela ati baYawe bakumpeela ifi ndukupengela?’
9 Ba Mike ne cisoolo cabo baalilangishe ukucetekela kwa kube’fyo muli baYawe. Ili ba Mike baali abanice, baalukufwaisha ukutulishako mu calo cimbi. Na lyelyo baupile ne kukwata abana babili, balipitilishe ukuba na lyelyo ilangulushi. Ili ba Mike ne cisoolo cabo bapendele pa bakwabesu ne nkashi abapyungiilepo ukwalukupengelwa abakutulisha, baalisalulwilepo ukupufya amekalilo abo. Balishitishe ing’anda yabo iikulu ne kukuukila mu ng’anda inini. Nakabili, ba Mike balicefesheko ubwingi bwa baabo balukuwamisha ifyakwibaka kabili baalisangene ne kweba ati bangapyungisha Intaneti pa kuceba pa mulimo wabo kani bakuukila ku calo cimbi. Icafuminemo ca kweba ati ba Mike ne cisoolo cabo baalikuukiile ku calo cimbi kabili balilitemweshe makosa ukutulisha. Ba Mike baalilabiile ati: “Icine, tulilibwenene ukukonshiwa kwa mashiwi abaYesu aali pali Matayo 6:33!”
MULUKWALAKANYA PALI FYEFYO BAYAWE BAMUSAMBISHENI
10. Mba nindo ciwamine ukulukwalakanya pali fyefyo tusambilila pali baYawe koti ni fyefyo Dafidi acitile?
10 Dafidi alilabiile ati: “Amaulu alatulisha ubuleme bwa baLesa; ne kusememba nako kulalanjisha imilimo iya kuminwe yabo.” Nakabili alilabiile ati: “Ukufunda kwa baYawe kuliwaminine lukoso; kulabusha umutima: Ukushimika kwa baYawe kulukwikalilila, kulabaalula abatumpile ati ba mano.” Ili Dafidi aalakenye pa mafunde abaYawe ne bulengeshi bwabo, alipalamine makosa kuli baYawe kabili alukufwaisha ne kulangisha ati alibatemenwe. Alilabiile ati: “Amashiwi amu kanwa kanji ne kwalakanya ukwa mu mutima wanji nga kube ni mpokelo pa menso enu, mwe baYawe, mwe bwe lyanji, mwe ndubula yanji.”—Amasamo 19:1, 7, 14.
11. Tungapyungisha shani ifi baYawe batusambishe ku kulangisha ati tulibatemenwe? (Boneni icikope icili pe buula 28.)
11 Buno bukumo, baYawe balatusambisha ifintu ifingi pali bo, ukufwaya kwabo, ubulengeshi bwabo, ne Mashiwi abo. Aba mu calo balakoselesha abantu ukusambilila makosa kabili ici cilalengesha abantu ukuleko’kutemwa baLesa. Pano baYawe balipuseneko ni pakuti kani batusambisha fimo, balafwaya fwebo ukufipyungisha pakweba ati fitofweko fwebene ne kofwako abantu bambi. (Ifisimpi 4:5-7) Ku cakubwenako, balafwaya ati tulukubuulako bambi pali “bucine” tusambilile pakweba ati bakapuluke. (1 Timote 2:4) Tulalangisha ati tulitemenwe baYawe ne bantu babyesu kani tulukutulisha pa Bufumu bwa baLesa na fyefyo bukacitila abantunshi.—Pendeni Amasamo 66: 16, 17.
12. Kani Mboni umo umwanice alyumfwile shani pe buuku iliweme ili apokelele?
12 Abanice nabo bangalakanya pali fyefyo baYawe babasambisha na fyefyo babapeela. Shannon alanuka ifi aumfwile pe bungano lye besa ili aali lukoso ne myaka 11 kabili umwanice wakwe umwanakashi ali ne myaka 10. Pali lili ibungano ilyakwete umutwi wa kweba ati “Ukuipeelesha kwa Bulesa,” abanice bonse, ukubikako na Shannon ne mwanice wakwe, balibabuulile ukwikala pa mupunda uulibelele. Pa kutanga, alyumfwile umwenso. Pano alisangalele ili bamupeele ibuuku lya Ifipusho Abacaice Bepusha ne Fyasuko Ifingabafwa. Kani alyumfwile shani pali lili ibuuku iliweme ukwakuti? Alilabiile ati: “Pali ilya impindi nalibwene ati baYawe bacinenene kabili ati balintememwe makosa. Cilatusangalasha makosa ukwishiba ati baLesa besu abakulu, baYawe, balatupeela ifya mpese ifyakuti ubune kabili ifiwaminine!”
MULUKUSUMINA UKUFUNDA KWA BAYAWE
13, 14. Findo twelelwe ukucita kani baYawe batufunda, kabili nindo?
13 Baibolo ilatubuula ati: “BaYawe balabapama abo aba batemwa, koti ni fyopele’fyo ifi bawishi bamupama umwana wabo ubatemenwe.” (Ifisimpi 3:12) Kani tulukusambishiwa na baYawe ne kusumino’kufunda kwabo, tulasambilila ukucite’fiweme kabili tulaba ne butende bwa mwi langulushi lyesu. Fya cine, “ukupama konse pa mpindi ya bukumo takuboneka ati kwa kusangalasha, sombi kulaboneka ati kwa kusomesha.” (AbaEbeya 12:11) Nangabe’fyo, kani tulyelelwe ukumfwa shani ili baYawe batufunda? Tatwelelwepo ukupufya ukufunda kwa baYawe neli ukufiitwa pakuti tatutemenwepo uko ukufunda. Pakuti tulitemenwe baYawe, tulabomfwila kabili tulalitemenwa ukuwamyako umulukupengela ukwaluka.
14 AbaJuda abengi abaaliko ili uwakushimika Malaci ali ne mweo, tabalukumfwilapo baYawe. Tababikileko ne kalango ati imilambu balukupoosela baLesa tabalukuipokelelapo. Pakuti pali fyefyo, baYawe balipaatiile abaJuda pali cici. (Pendeni Malaci 1:12, 13.) Na cine, baYawe balifundile abaJuda pa miku iingi, pano balikeene ukumfwila baYawe. Popele balibabuulile ati: ‘Nkatuma amafinge pali mwebo, nkafinga amashuko enu.’ (Malaci 2:1, 2) Fya cine ati kani tulukukaano’kufunda kwa baYawe neli ukulanguluka ati takucindemepo, tungalufya bucibusa bwesu na baYawe.
15. Kani mibelo ya kuba shani yeyo tatwelelwepo ukuba nayo?
15 Icalo cakwe Satana cilakoselesha abantu ukuba ne mibelo ya kulitoota ne kulitemwa. Abengi tabafwayapo ukubalunjika neli ukubabuula ifyakucita. Bambi balakutika lukoso ku kufunda ni pakuti efi belelwe ukucita. Tatwelelwepo ukuba koti ni baba. Baibolo ilatubuula ati: “Tekupalana ne ba mpindi ino.” Pano, tulyelelwe ukwishiba bwino ifi baYawe bafwaya fwebo ukulukucita pa kubasangalasha. (AbaLoma 12:2) BaYawe balapyungisha ukwanshika kwabo ukutupeela ukufunda pa mpindi iyelelwe. Ku cakubwenako, balatwanushako ifyakucita kani tuli ne balalume neli abanakashi, ifyakusalulula ifibusa, na pa kusalulula bwino ifyakulisangalashishamo. Kani mu kulitemenwa tulukusumino’kufunda kwa baYawe ne kuwamyako umulukupengela ukwaluka, tulalangisho’kutoota pa kutangilila kwa baYawe ne kweba’ti tulibatemenwe makosa.
CETEKELENI ATI BAYAWE BAKAMOFWENIKO NE KUMULAMENI
16, 17. (a) Nindo cicindamine ukulombela ukofwako kwa baYawe ili tatungasalululapo ifyakucita? (b) Kani findo abaIshilaeli bacitile pa mupunda wa kulomba ukubofwako kuli baYawe?
16 Abana abanini baleyamina makosa pa bafyashi babo ukubalama ne kubofwako. Ne bana abakulu lukoso bangalombo’kubofwako ku bafyashi babo. Baliishi ati nangaba’ti bangalisalulwilapo ifyakucita, abafyashi babo bangabapeelo’kofwako ukuweme. BaWishifwe, baYawe, balitupeele amakosa akulisalulwilapo ifyakucita. Pano, pakuti tulibatemenwe ne kubacetekela, impindi shonse tulalomba ukofwako kwabo kabili tulesho’kwishiba ifi balangulukapo pali fyefyo tulukufwayo’kucita ili tatungaficita. Kani twaeyamina pali baYawe, bakatupeela umupashi wabo uuswetelele uukalukutofwako ukucite’filungeme.—AbaFilipoi 2:13.
17 Ili Samweli ali ne mweo, abaIshilaeli balibakomekele ku baFilisiti pa mpindi imo. Pa mupunda wa kwipusha baYawe ifi baelelwe ukucita, balilabiile ati: “Nga tulete ibokoshi lya kulayana kwa baYawe, tulifumye ku Shilo, ati likese pakati pali fwebo, litupulushe mu minwe ya tupondo twesu.” Kani findo fyafuminemo? “Kwali ukwipayala ukukulu makosa, pakuti palifwile pa baIshilaeli abantu abakulwa panshi amasausande amakumi atatu. Kabili ibokoshi lya baLesa lyalipokolwelwe.” (1 Samweli 4:2-4, 10, 11) AbaIshilaeli balukulanguluka ati kani bapinta Ibokoshi lya baYawe, baYawe bakubofwako. Pano tabalombelepo ukubofwako kuli baYawe neli kwesha lukoso ukwishiba ifi baYawe balukulangulukapo. Kabili balicitile ifi balukulanguluka ati fyali lukoso bwino. Popele, balipengele pakuti pali fyefyo bacitile.—Pendeni Ifisimpi 14:12.
18. Kani findo Baibolo imusambisheni pa kupemamo muli baYawe?
18 Umwimbishi wa masamo uwatemenwe makosa baYawe kabili uwabacetekele alilembele ati: “Ulukupemamo muli baLesa: pakuti pantanjile nkalukubacindika bo, pakuti pa makosa apa menso abo. Mwe baLesa banji, umutima wanji ulukubombomana muli nebo: Pakuti pali fyefyo ndukumulangulucileni.” (Amasamo 42:5, 6) Kani na mwebo efi mumfwa pali baYawe? Kani muli cibusa ca baLesa icipalamishe? Kani mulibacetekele makosa? Ishibeni ati mungabacetekela ukucila na fyefyo mubacetekele pali ino impindi. Baibolo ilatubuula ati: “Kopemamo muli baYawe ne mutima wobe wonse, wilukweyaminapo pa kalango kobe we mwine. Pa nshila shobe shonse usumine kuli bo, eli bakalukukulanjisha inshila shobe.”—Ifisimpi 3:5, 6.
19. Kani mukalukulangisha shani ati mulitemenwe baYawe?
19 BaYawe balitusambishe ukubatemwa ukupitila mu kutango’kututemwa. Popele, nga tulukulanguka pali fyefyo baYawe batucitiile na fyefyo batulangisho’butemwe. Nakabili, nga tulukulangisha ati tulitemenwe baYawe ne mutima wesu onse, ne mupashi wesu onse, ne mano esu onse, ne makosa esu onse.—Mako 12:30.


c: text/html

text:
Mba ni Bani Muli Bucine Abalukwikalika Icalo?
Kani mulukulanguluka ati . . .
ni baLesa?
bantunshi?
ni umbi lukoso uutalipo muntunshi?
IFI BAIBOLO ILABILA
“Icalo ca panshi conse cililele muli yeyo-mbifi.”—1 Yoane 5:19.
‘Umwana wa baLesa, aalishile mu konaala imilimo ya musenseshi.’—1Yoane 3:8.
IFI UKWISHIBA UWIKALIKA ICALO KUNGAMOFWENIKO
Mukeshiba bwino umulandu pa calo pabelele amakatasho.—Ukufisulula 12:12.
Mukeshiba umulandu tungacetekela ati ifintu mu calo fikaba bwino kuntangiile.—1 Yoane 2:17.
KANI MULI BUCINE TUNGACETEKELA IFI BAIBOLO ILABILA?
Inya, ni pakuti:
Ukwikalika kwakwe Satana kukonaalwa. BaYehova balafwaisha ukonaala ukwikalika kwakwe Satana. Balilaile ati ‘bakamwalula wa lukoso Umusenseshi,’ ne kufumyapo fyonse ifibipile ifi Satana aletelepo.—AbaEbeya 2:14.
BaLesa balisalulwile baYesu Klistu ukwikalika icalo. BaYesu tabalipo koti mwikalicishi wa cicino icalo, utakwetepo inkumbu, uulitemenwe. Ukulosha ku kwikalika kwa baYesu, baLesa balalaya ati: “Ikabacitile’nkumbu abakabi ne bapengele . . . Ikalubulo’mutima wabo ku kukululuka ne bungwa.”—Amasamo 72:13, 14.
BaLesa tababepapo. Baibolo ilalabila ati: ‘BaLesa tekuti babepepo.’ (AbaEbeya 6:18) Ili baYehova balaya ukucitapo fimo, cilaba koti bakonsha kale ifi balaya! (Yisaya 55:10, 11) “Imfumu ya calo ca panshi ikaposwa kwi sonde.”—Yoane 12:31.
IFYAKWALAKANYAPO
Kani icalo cikaba shani panuma ya kufumyapo uucikalika?
Baibolo ilasuka ico icakwipusha pa AMASAMO 37:10, 11 na UKUFISULULA 21:3, 4.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mānga ya 58: Davida ne Ngodiata
BENE Fidishitia abaiya kulwa monka na Isalela. Batutu wa Davida basatu badi mu basola ba Solo. Difuku dimo, Yese wasapwila Davida’mba: ‘Sela miseke ne mikate mijokoloke ukatwadile banabenu. Kebatale shi badi namani pano.’
Davida pa kufika ku kitūlo kya ba bulwi, wanyemena ku bulwi mwanda wa kutala banababo. Ebiya kampangala Ngodiata Mwine Fidishitia watambe kuzawila Bene Isalela. Wadi wibazawila lubanga ne kyolwa umbula mwa mafuku 40. Wela lubila’mba: ‘Tongai muntu umo āye tulwe nandi. Shi wauntyumuna ne kungipaya tukekala bapika benu. Ino shi mutyumune ne kumwipaya mukekala bapika betu. Tongai’mo umo tulwe nandi.’
Davida waipangula basola bamo’mba: ‘I bika bikapebwa muntu ukepaya uno Mwine Fidishitia ne kukafundula mutonko mu Isalela?’
Sola umo wanena’mba: ‘Solo ukamupa byabupeta bivule. Kadi ukamupa wandi mwana nsongwakaji kwikala wandi mukaji.’
Ino Bene Isalela bonso abatuyuka Ngodiata mwanda i kampangala. Udi kubwipi kwa mametele asatu umbula, kadi udi na sola mukwabo umuselēle ngabo.
Basola bamo abakasapwila Mulopwe Solo amba Davida usakanga kulwa na Ngodiata. Ino Solo walombola Davida’mba: ‘Kubwanyapo kulwa na yeu Mwine Fidishitia. Abe ukidi mwanuke, kadi aye i sola umbūmi bwandi bonso.’ Davida walondolola’mba: ‘Naipaile mpumpi ne ntambo badi basela mikōko ya tata. Ne uno Mwine Fidishitia ukekala bwa umo wa mu bano banyema. Yehova ukankwasha.’ Penepo Solo wanena’mba: ‘Enda shobe, Yehova ekale nobe.’
Davida watūkila ku munonga ne kuboya’ko mabwe atano masenene, waela’o mu kafuko kandi. Kupwa wapakata topito yandi kaenda kukasambakana kampangala. Ngodiata pa kumumona, wamufutulula. Walanga’mba i kipēla kyonka kwipaya Davida.
Ngodiata wanena: ‘Fwena kuno, nkapāna umbidi obe bu bidibwa bya byoni ne banyema.’ Ino Davida wanena’mba: ‘Abe wiyanga kondi na kipete, ne mukobe ne muketo, ino ami ngiyanga kodi na dijina dya Yehova. Dyalelo dino Yehova wakumpe mu kuboko kwami, kadi nkakushinda panshi.’
Ponka’po, Davida wanyemena kudi Ngodiata. Waomona dibwe mu kafuko kandi, wapanze’dyo mu topito ne kwidyela na kikoso kyonso. Dibwe dibakatwela mu mutwe wa Ngodiata, penepo Ngodiata wapone mufwididile! Bene Fidishitia pa kumona obekulupidile wapone, abaalamuka ke banyema. Bene Isalela abebalonda lubilo ne kutyumuna bulwi.
1 Samwele 17:1-54.
Bipangujo
- Ngodiata ukolomonanga namani bibumbo bya bulwi bya Bene Isalela?
- Le Ngodiata i mukata namani, ne Mulopwe Solo wanena kupa muntu ukepaya Ngodiata bika?
- Davida wanena bika pamulombola Solo amba kubwanyapo kulwa na Ngodiata mwanda ukidi mwanuke?
- Davida pa kulondolola Ngodiata, walombola namani amba ukulupile mudi Yehova?
- Monka momwena pa kifwatulo, Davida waipaya Ngodiata na bika, ne Bene Fidishitia abalonga bika pafwa Ngodiata?
Bipangujo bikwabo
- Tanga 1 Samwele 17:1-54.
Mwanda waka Davida kādipo na moyo, ne tukokeja kwiula namani bukankamane bwandi? (1 Sam. 17:37, 45; Ef. 6:10, 11)
Mwanda waka Bene Kidishitu bafwaninwe kwepuka mushipiditu wa kwitāka na wādi na Ngodiata shi bakaya makayo ne kwipwija mukose? (1 Sam. 17:8; Ngat. 5:26; 1 Tem. 4:8)
Binenwa bya Davida bilombola namani amba wādi na lwitabijo mudi Leza? (1 Sam. 17:45-47; 2 Bil. 20:15)
Ino nsekununi pa kyaba kya kwitulombola’tu bulwi bwa bibumbo bibidi, itulombola muswelo’ka amba na bubine i bilezaleza byādi bilwa na Yehova, Leza wa bine? (1 Sam. 17:43, 46, 47)
Bashele’ko bashingwe māni beulanga namani kikulupiji kya Davida mudi Yehova? (1 Sam. 17:37; Yel. 1:17-19; Kus. 12:17)


text:
AMEKALILO ABUKLISTU
Ifyakutwanushako pe Bungano
Fyenka filya ciba pa mpindi shonse, ili tuli pe bungano tulafwaya ukulangisha ifi tutemenwe baLesa ne bantu bambi. (Mat. 22:37-39) Pali 1 AbaKolinto 13:4-8 palabuulishisha ifi ubutemwe buli: “Ubutemwe bulateko’mutima ne kucite’nkumbu. . . . Tabucita-po ifi tafyelelwe, tabufwaya ifyabuko ubwine, tabukalipishiwa. . . . Ubutemwe tabufilwapo neli limo.” Ili mulukutamba vidyo ya Ifya Kutucinkulako pa Kulongana kwa Citungu, alakanyeni pa nshila mungalangishishamo ubutemwe kuli bambi ili muli pe bungano.
TUNGALANGISHA SHANI UBUTEMWE . . .
ili tulukufwaya apa kwikala?
ili inyimbo shili apepi ne kutatika ukulila?
ili tuli ku mupunda tukalukulala pe bungano?
pa kupyungako umulimo wa kulitemenwa?


text:
Izina Lya Muli Baibo Ilyazanyilwe pa Cinyungu ca Mpiti
Ivinga vino yazanyile umu mwaka wa 2012 ala ivikala imyaka 3,000, vyalenzile aakaimbulula vintu vya mpiti yatemwe sana. I cani icaiyelile sana pali vino yazanyile? Asi i vinga vino yazanyile ivyalenzile, lelo i vilembo ivyalipo.
Lino aakaimbulula ivintu vya mpiti yalonganike ivinga vivyo pali pamwi, yawelenzilepo ivilembo vino antu ya mpiti amu Kenani yalemvile. Paali ivilembo vyakuti: “Esyibaali Beni [umwana wakwe] Beda.” Uu wali ali muku wakutandikilapo uno aakaimbulula ivintu vya mpiti yazanyile izina lii pa vintu vino yalembangapo mpiti.
Nupya Esyibaali muze yamulumbula muli Baibo, wali umwana wa Mwene Saulo. (1 Mila. 8:33; 9:39) Uwasambilila sana umwi, uwizina lyakuti Yosef Garfinkel uwali mwi umba lyakwe yakimbulula ya vintu vya mpiti, walanzile ati: “Cikaleta luzango ukumanya ukuti izina lyakuti Esyibaali likazanwa muli Baibo, nupya na ndakai likazanwa na muli vino aakaimbulula ivintu vya mpiti yazana, ivyaliko pa nsita ino Umwene Davidi wateekanga.” Yamwi yakaelenganya ukuti izina lii lyali iliyiyele pa nsita iiya. Fwandi nupya kwene, aakaimbulula vintu vya mpiti yaazana ivyeo na vyuze ivikazanwa na muli Baibo.
Pauze pene muli Baibo, izina lyakuti Esyibaali likaimililako Isyibosheti, pali “baali” yapyanikizyapo “bosyeti.” (2 Sam. 2:10) U mulandu ci? Aakalondelezya pa vintu vya mpiti yalanzile yati: “Muli samueli cipande 2 yafizilwe ukuomvya izina lyakuti Esyibaali pano limililangako ka leza ka ina Kenani ka Baali. Lelo izina lyampomvu lyasyala viivi kwene mwi Buku lya Milandu.”


text:
CIPANDE 10
Vino Baibo Ikasambilizya pa Angeli
1. U mulandu ci uno tulinzile ukusambilila pa angeli?
YEOVA akalonda ukuti tumanye ulupwa lwakwe. Angeli yaya umu lupwa lwakwe Leza. Muli Baibo, angeli yaka-amwa ukuti “ana yakwe Leza aonsi.” (Utandiko 6:2) Uzye imilimo ci ino angeli yakaomba? Uzye yazwilizye uli antu manda ya mpiti? Uzye naswe yangatwazwa ndakai?—Lolini Vyeo Vya ku Mpela pa namba 8.
2. Uzye aekwi kuno angeli yaafumile? Uzye aangeli yanga aumvilwe?
2 Tulinzile ukumanya kuno angeli yafumile. Pali Kolose 1:16 pakatunena ukuti Yeova waumvile Yesu, lyene pa cisila “waumvile vintu vyonsi ivya mwiyulu na pano pa nsi.” Pa viumbwa vivyo paali na angeli. Uzye aangeli yanga aumvilwe? Baibo ikalanda ukuti kwaya imintapendwa ni mintapendwa ya angeli.—Masamu 103:20; Umbwilo 5:11.
3. Uzye Yobo 38:4-7 ikatunena vyani pa yangeli?
3 Napya Baibo ikasambilizya ukuti Yeova waumvile angeli lino atali aumbe insi. Uzye angeli yuvwile uli lino yaweni insi? Ibuku lyakwe Yobo likalanda ukuti yatemilwe wakwe cimwi. Angeli yonsi yaali ulupwa longa nupya yaombelanga Yeova capamwi.—Yobo 38:4-7.
ANGELI YAKA-AZWA ANTU YAKWE LEZA
4. Twamanya uli ukuti angeli yasumbako amano ku antunze?
4 Kufuma mpiti, angeli ya cumi yasumbako sana amano uku yantu na kuli vino Yeova akalonda ukuti antu yakikale pano nsi. (Mapinda 8:30, 31; 1 Petulo 1:11, 12) Cifwile cayawavile sana lino Adamu na Eva yapondwike. Ndakai cikayawaya ukuluta ukulola vino antu aingi yakapondokela Yeova. Lelo ndi cakuti umuntu walapila nu kuwela kuli Leza, angeli yakazanga wakwe cimwi. (Luka 15:10) Angeli yasumbako sana mano kuli yano yakaombela Leza. Yeova akaomvya angeli ukwazwa nu kucingilila aomvi yakwe aya pano nsi. (Ayebulai 1:7, 14) Lekini tulande pa yaomvi yakwe Leza yamwi yano angeli yazwilizye.
5. Uzye angeli yazwilizye uli aomvi yakwe Leza ku mpiti?
5 Yeova watumile angeli yaili ukuya-azwilizya Loti nu lupwa lwakwe ukufuma umu misumba ya Sodoma na Gomola iyali nu kononwa. (Utandiko 19:15, 16) Lino paapisile imyaka iingi, kasema Danieli yaamusumbiile umu ciwina cakwe ya cisama, nomba wapuswike pano Leza watumile umungeli wakwe, nga nawe ‘acilika imilomo yakwe yacisama.’ (Danieli 6:22) Insita yuze nayo lino mutumwa Petulo wali umu cifungo, Yeova watumile umungeli ukuya musapula. (Milimo 12:6-11) Nakapya, angeli yazwilizye Yesu lino wali pano nsi. Lino Yesu wawatiziwe ‘angeli yamutumikilanga.’ (Mako 1:13) Napya, lino kwasiile sile akasita akanono kuti Yesu yamukome, umungeli walolekiile kuli aliwe, “amukomelezya.”—Luka 22:43.
6. (a) Twamanya uli ukuti angeli yaka-azwa aomvi yakwe Leza ndakai? (b) A mauzyo ci yano tuma-asuka?
6 Ndakai, angeli yasilolekela uku antunze. Lelo Yeova acili akaomvya angeli ukwazwa aomvi yakwe. Baibo ikati: “Umungeli wakwe Yawe [Yeova] akacingilila yayo akamoopa, nupya akayapususya.” (Masamu 34:7) U mulandu ci uno tukalondekwa ukucingililwa? Pano twakwata alwani aa maka aakalonda ukutonona. Uzye aalwani ci yaayo? Aekwi kuno yakafuma? Uzye yakacita uli pakuti yatonone? Pa kumanya amasuko, lekini tutale tusambilileko panono pa vintu ivyacitiike lino Adamu na Eva yaumvilwe.
ALWANI ITU AASILOLEKA
7. Uzye usomvi wakwe Satana walenga ukuti antu yaacita vyani?
7 Twasambiliile umu Cipande 3 ukuti umungeli umwi wapondokile Leza napya walondanga kuti aateeka auze. Baibo ika-ama umungeli wiyo ukuti a Satana Ciwa. (Umbwilo 12:9) Napya Satana walondanga kuti na yauze kwene yapondokele Leza. Wasomviile Eva, nupya ukufuma lilyo, wasomba antu iingi sana. Nomba, antu yamwi wakwe Abeli, Enoki, na Nowa yatwalilile ukuya acumi kuli Yeova.—Ayebulai 11:4, 5, 7.
8. (a) Uzye cali uli pakuti angeli yamwi yaye iviwa? (b) Uzye angeli aipe yaacisile uli pakuti yatafwa kuli Mulamba?
8 Mu manda yakwe Nowa, angeli yamwi yapondwike nu kusya ivifulo vyao ukwiyulu nu kwizaikala wa yantunze pano nsi. I cani cino yaacitiile viivi? Baibo ikatunena ukuti yalondanga ukutwala. (Welengini Utandiko 6:2.) Lelo cino angeli yaa yacisile caifile. (Yuda 6) Antu aingi yatandike ukukolanya angeli kwene yaa aipe nu kulacita ivipe nu unkalwe. Acino Yeova wapingwile ukonona antu yaa aipe kuomvya mulamba mukalamba. Lelo wapuswisye antu yakwe acumi. (Utandiko 7:17, 23) Pakuti angeli yaa aipe yapusuke, yaswilile ukwiyulu. Baibo ika-ama angeli yaa aipe ukuti mipasi yankota, nanti iviwa. Yasoolwile ukuya yacipondoka pamwi na Satana, nu kulateekwa na Ciwa kwene wii.—Mateo 9:34.
9. (a) I cani icacitiike lino angeli aipe yaswiliile ukwiyulu? (b) I vyani lyene vino tumasambililapo?
9 Lino angeli aipe yaswilile ukwiyulu, Yeova atayazumilizye ukuya pamwi nu lupwa lwakwe nupya, pano yamupondokiile. (2 Petulo 2:4) Ndakai angeli aipe yatange yasanguke antunze, lelo yacili ‘yakasomba antu amu nsi.’ (Umbwilo 12:9; 1 Yoane 5:19) Lekini tusambilile pali vino angeli yaayo yakacita pa kusomba, nanti ukuponzya antu aingi.—Welengini 2 Kolinto 2:11.
VINO IVIWA VIKAPONZYA ANTU
10. Uzye iviwa vikacita uli pa kuponzya antu?
10 Iviwa vikaomvya inzila izingi pa kuponzya antu. Antu yamwi yakauvwana ni viwa aeneco nanti kupitila mu yantu yauze nanti muli ya sing’anga. Ukuvwana ni viwa kuli kupepa iviwa, nanti kutaila imipasi. Baibo ikati tufwile ukusenka uku vintu vyonsi ivya mipasi. (Galatiya 5:19-21) U mulandu ci? Wakwe vivikwene vino kalunga wa nyama akaomvya iciteyo pa kulema inyama, iviwa navyo vikaomvya usomvi pakuti viponzye antu nu kulayatungulula.—Lolini Vyeo Vya ku Mpela pa namba 26.
11. Uzye ukusaapoola kuli kutuuli, nupya i cani cino tutalinzile ukusaapoolela?
11 Inzila yonga ino iviwa vikaomvya pa kuponzya antu u kusaapoola. Ukusaapoola kulikuti ukulwisya ukumanya ivilacitika uku nkoleelo nanti vimwi ivya nkaama. Inzila zimwi zino umuntu angacitilamo ivyakusaapoola, u kupima intanda, kuya kuli ya sing’anga, kupima imisilwa iyaya umu minwe, nanti ukutaila iviloto. Antu yamwi yakaelenganya ukuti ukuomvya inzila zii kwaya sile ningo, lelo kutaya ningo. Kucita vivyo kungamuletela uzanzo wipisye. Baibo yene ikatuneena ukuti iviwa vikaombela pamwi na ya kasaapoola. Pa Milimo 16:16-18 pakatuneena pa “mupasi wa nkota” uno walenzile ukuti umukazyana umwi “aasema” nanti ukusowela. Lino umutumwa Paulo wazinzile iciwa cico, amaka yano umukazyana wiyo wakweti akusowela yasizile.
12. U mulandu ci uno ukwezya ukuvwanga na antu afwe kwaela uuzanzo? (b) U mulandu ci uno aomvi yakwe Leza yasicitilako intambi umwaya ukucindika imipasi?
12 Iviwa vikaomvya inzila nayuze pa kuponzya antu. Vikalonda tuzumile ukuti tungalanda na afwe, nu kuti antu afwe yaaya nu umi ku cifulo cuze, napya yangalanda naswe nanti kutucuzya. Umuntu uwatafwilwa cuza nanti lupwa, limwi angaya kuli wino akauvwana ni mipasi, wino angaya akamunene ukuti angalanda nu muntu umufwe. Aakauvwana ni mipasi angalanda vimwi pa muntu wino wafwa nanti sile ukwezya ukweleuzya izwi lya muntu mufwe. (1 Samueli 28:3-19) Umu vililo ivingi ivikacitika, mwaya intambi zya kuti umuntu umufwe akatwalilila ukuya nu umi ku cifulo cuze. Ntambi zimwi, u kuzevya imfwa, ukwiusya umuntu uwafwa, kupeela impolelwa kuli wino wafwa, kusangulula mukamfwilwa, alino ni ntambi zyuze. Ngi cakuti Aina Klistu yatacisileko intambi zii, ya lupwa yao nanti antu yauze yangaayasoweka, kuyapontela, nanti kuyalola ukuti aasilesile. Lelo Aina Klistu ya cumi yaamanya ukuti umufwe asitwalilila ukuya nu umi ku cifulo cuze. Tutange tulande na afwe, napya yatange yatucuzye. (Masamu 115:17) Fwandi mwacenjela sana. Kusi kwezya ukuvwana ni mipasi nanti ukucitako intambi umwaya ukupepa imipasi.—Welengini Malango 18:10, 11; Ezaya 8:19.
13. I cani cino antu aingi aatiinanga iviwa yaacita?
13 Iviwa visipeleela sile apa kusomba antu, vyene vikayatiinya nu kuyatiinya. Ndakai Satana na angeli yakwe aipe yaamanya ukuti “yaasyala sile na kasita akanono” ale yayasisyapo, fwandi iyacilapo ukuya ankalwe nupya akalipisye ukucila vino yaali mpiti. (Umbwilo 12:12, 17) Lelo, antu aingi wakwe cimwi aatiinanga iviwa mpiti, ndakai yasivitiina. Uzye yacisile uli pa kuti yaleke ukuvitiina?
TALUKINI IVIWA, NUPYA LEKINI UKUVWANA NAVYO
14. Tungakolanya tutuuli Aina Klistu aali umu Efeso ndi tukulonda ukuleka ukuvwana ni mipasi iipe?
14 Baibo ikatusambilizya vino tungacita pa kukana imipasi iipe, na pa kuleka ukuvwana nayo. Mu musumba wa Efeso, mwali yamwi yano yuvwananga ni viwa lino yatatala yaaya Aina Klistu. Uzye yacisile uli pa kuleka ukuvwana ni viwa? Baibo ikati: ‘Aingi muli yano acitanga malele yaaleesile impapulo zyao apali pamwi yazyoca pa manso ya antu.’ (Milimo 19:19) Pa mulandu wakuti yalondanga ukuya Aina Klistu, i calenzile kuti yonone mabuku umwali vya mipasi. Avino na ndakai kwene cikalondekwa ukucita. Wensi aakalonda ukuombela Yeova, alinzile ukusumba vyonsi ivikaomviwa ku vya mipasi. Kulikuti mabuku, yamagazini, mafilimu, inyimbo, na vyuze ivikakomelezya ukutaila imipasi. Alino na vino antu yakazwala kuti yaicingilile uku viwa.—1 Kolinto 10:21
15. I vyani vyuze vino tulinzile ukucita pa kukaanya Satana ni viwa?
15 Lino paapisile imyaka iingi kufuma pano Aina Klistu amu Efeso yociile mabuku ya vya maleele, umutumwa Paulo walemvile ati, yatwalilile ‘ukulwisyanya’ ni “mipasi yankota iya mulwelele.” (Efeso 6:12) Nanti cakuti yosile mabuku, viwa vitaalesile ukwezya ukuyonona. Uzye lyene, i vyani vyuze vino aina Klistu yalondekwanga ukucita? Paulo wayaneenyile ati, “Lekini utailo winu uye wa cisyangu, mwakusiika mivwi ya moto kufuma ku Mwipe wilya [Satana].” (Efeso 6:16) Wakwe vino cisyangu cikacingilila umusilika umu nkondo, utailo witu nao ukatucingilila. Ndi cakuti twataila Yeova nu umi witu onsi, tulaya na maka ya kukana Satana ni viwa.—Mateo 17:20.
16. Uzye tungacita uli pakuti utailo witu muli Yeova ukomeleko?
16 I vyani vino tulinzile ukucita pakuti utailo witu muli Yeova ukome? Tulinzile ukulawelenga Baibo lyonsi nu kutaila Yeova ukuti amatucingililanga. Ndi cakuti tuli sana nu utailo kuli Yeova, alino Satana ni viwa yalafilwa ukutonona.—1 Yoane 5:5.
17. I cani cuze icingatwazwa pakuti tuicingilile uku viwa?
17 I vyani vyuze vino Aina Klistu amu Efeso yalondekwanga ukucita? Iikalanga umu musumba umwali sana ukupepa iviwa. Acino Paulo wayaneniile ati: “Mwacita vii vyonsi mu mapepo.” (Efeso 6:18) Yalondekwanga ukulaleenga kuli Yeova kuti aayacingilila. Nga swemo tulinzile ukucita uli? Naswe kwene twaya umu nsi umwazula ukupepa iviwa. Fwandi tufwile ukupepa sana kuli Yeova pakuti aatucingilila, napya tulinzile ukulalumbula izina lyakwe Yeova lino tukupepa. (Welengini Mapinda 18:10.) Ngi cakuti twatwalilila ukuleenga kuli Yeova kuti atutuule kuli Satana, alaasuka ipepo litu.—Masamu 145:19; Mateo 6:13.
18, 19. (a) Tungacita uli pakuti tucimvye Satana ni viwa? (b) Iiuzyo ci ililasukwa umu cipande cilondelilepo?
18 Ndi cakuti twasumba vyonsi vikaomviwa uku kupepa imipasi, nu kutaila ukuti Yeova amatucingililanga, tungaya na maka ya kukaanya Satana ni viwa. Tutafwile ukuvitiina foo. (Welengini Yakobo 4:7, 8.) Yeova wakwatisya sana amaka ukucila iviwa. Umu manda yakwe Nowa wavifulwile, nupya uku nkolelo alavyonona. (Yuda 6) Nakapya, mwaiusya ukuti tutaya swenga umu ulwi uu. Yeova akaomvya angeli yakwe uku kutucingilila. (2 Yamwene 6:15-17) Tungataila ukuti nga Yeova watwavwa tungacimvya umu ulwi uu wakulwisya Satana ni viwa.—1 Petulo 5:6, 7; 2 Petulo 2:9.
19 Nomba ngi cakuti Satana ni viwa yakalenga kuti kuye macuzi, u mulandu ci uno Leza atayononela? Icasuko ukwi uzyo lilyo tulacizana umu cipande cilondelilepo.


text:
MUTWE WA MWANDA WA PA KIBALU | SHI MUNTU OSENSWE WAFU
Mwa Kusengela Badila
Lelo kodi mubulwe bya kunena pa kusenga muntu udi pabwipi nobe ufwidilwe muntu wasenswe? Kyaba kimo tubwanya kutatana pa byotusa kunena nansha kulonga—pene’pa twaleka’byo. Inoko kudi bintu bya kamweno kadi bikwasha byotubwanya kulonga.
Divule, kintu kya mvubu i abe kutanwa’po ne kunena’tu nansha amba “Yō, wafu’ko.” Mu bibidiji bivule, kukwata muntu’wa ku kuboko nansha kumufumbakanya na kanye i muswelo muyampe wa kulombola’mba umutele mutyima. Shi yewa ufwidilwe kaesambe, muteje na kinyenye. Kiyampe nakampata, kwasha’ko kisaka kifwidilwe na kulonga kintu kampanda, kimfwa kaji kakokeja kukomenwa yewa udila, pamo bwa kutēka, kutala bana, ne kukwasha ku mingilo mikwabo ya pa madilo shi bibwanika. Ino mingilo itabukile’ko binenwa bitupu.
Mwenda mafuku, padi ukokeja kwisambila pa yewa ufwile, na kwimanina pa ngikadilo yandi miyampe ne pa bintu biyampe byaadi ulonga. Mīsambo ya uno muswelo ibwanya’nka ne kusepeja’ko bidi muntu ufwidilwe’wa. Kimfwa, Pam—wafwidilwe mulumyandi, Ian, ke padi myaka isamba—wanene amba: “Kyaba kimo bantu bansapwilanga bintu biyampe byadi bilonga Ian byonkyadipo ngyukile, ne kino kinsangajanga.”
Lapolo imo ilombola’mba bantu bavule bafwidilwe bakwatakanibwanga’tu enka pobafwilwa’pa, ino kitatyi kityetye’tu pa kupita’po, basūlwa pajokela bantu ku mingilo yabo. Nanshi, i biyampe kulonga bukomo bwa kupempula nansha kwisamba na mulunda ufwidilwe. * Bantu bavule bafwidilwe basangelanga kino mwanda kibaseñanga ku bulanda bwa mafuku mavule bobadi nabo.
Tala kimfwa kya Kaori, nsongwakaji mwine Jampani wavutakanibwe ñeni na lufu lwa inandi ne lwa kaka wandi yelondele’tu kupwa kwa myeji 15. Na bya dyese, balunda nandi badi bamukwatakanya kitatyi kyonso. Mulunda nandi Ritsuko i mukulu kwa Kaori kadi wamunene ekale mulunda nandi wa pa mutyima. Kaori unena’mba, “Kunena na bubine, nkyebisangedilepo. Nkyadipo nsaka muntu nansha umo ayate kifuko kya mama, kadi nalangile’mba kekudipo ubwanya. Ino muswelo wankwatakenye Mama Ritsuko, wanengeje mpwane nandi bininge. Yenga ne yenga, twadi twenda nandi pamo mu busapudi ne ku kupwila. Wadi ungita tutome nandi tyai, undetela byakudya, ne kunembela mikanda ne tulata kitatyi ne kitatyi. Mwikadilo muyampe wa Mama Ritsuko wantengele bininge.”
Pano ke padi myaka 12 na pafwile inandya Kaori, dyalelo Kaori ne mulumyandi badi mu mwingilo wa kitatyi kyonso. Kaori unena’mba, “Mama Ritsuko ukyendelelanga kunta mutyima. Ponadi njokela kwetu, nadi nkamutala ne kukankamikwa pa kwimona nandi.”
Kimfwa kikwabo kya muntu wamwenine mu bukwashi bwaendaenda i Poli, Kamoni wa Yehova wa mu Shipre. Poli wadi na mulume muyampe, Sozos, wadi mukulumpe mwine Kidishitu uleta kimfwa kiyampe kya kwita bana banshiye ne bakaji ba bishala kwandi, kwisamba ne kudīla pamo bidibwa. (Yakoba 1:27) Kya bulanda, Sozos wafwile na myaka 53 na misongo ya mu bongolo. Poli unena’mba, “Ne mujimije mulume wadi unswile ne otwaikele nandi mu bula bwa myaka 33.”
Kidilo pa kupwa, Poli wavilukīle mu Kanada na Daniel wandi mwana mukala wa myaka 15. Kwine’kwa, baendelela na kupwila pamo na kipwilo kya Batumoni ba Yehova. Poli uvuluka’mba “Banabetu ba mu kipwilo’kya kebadipo bayukile makambakano otwatenwe nao. Nansha nabya kebalekelepo kwitufwena ne kwitwimuna na kwitunena binenwa bya kanye ne kwitukwasha. Bine buno bukwashi bwadi bwa kamweno, kutabukidila mu kitatyi kyadi kilanga bininge wami mwana shandi! Boba batangidile kipwilo batele bininge Daniel mutyima. Umo wadi wita ne Daniel ende nabo kobenda kukepwija mukose ne kukata futu na balunda.” Pano ba mwana ne inandi badi biyampe.
Kunena na bubine, kudi miswelo mivule ya kukwashisha’mo ne kusenga boba badila. Bible nandi wituseñanga na kwitupa lukulupilo lutendelwa lwa kumeso.
^ mus. 6 Bamo balembanga’nka ne mafuku mu kalandadiye mwa kuvulukila kukasenga muntu ufwidilwe kitatyi kyashala bunka—padi i mu kitatyi kyafwidilwe nansha pa kupwa.


text:
MUTWE WA MWANDA WA PA KIBALU | I KWEPI KOBWANYA KUTANA BUSENGI?
Musengelanga Leza
Mutumibwa Polo utela Yehova * bu “Leza wa kusenga konso, wituseñanga mu byamalwa byetu byonso.” (2 Kodinda 1:3, 4) Pano Bible witukulupija’mba i kutupu muntu Leza wakomenwa kukwasha, kadi i kutupu kyamalwa kikolela Tata wetu wa mūlu pa kwitusenga.
Na bubine, tufwaninwe kulonga’po kintu shi tusaka Leza etusenge. Le dokitele ubwanya kwitukwasha namani shi ketukwetepo mulangwe wa kukemona nandi? Mupolofeto Amose wāipangwile’mba: “Lelo bantu babidi bakōkeja kunanga pamo bampikwa kupwana’ni, a?” (Amose 3:3) Bisonekwa bitusoñanya amba: “Fwenai kudi Leza, nandi ukemufwena.”
Le tukakulupila namani amba Leza uketufwena? Kibajinji bidi, i mwanda witulombolanga misunsa mivule amba usakanga kwitukwasha. (Tala kapango.) Kya bubidi, i mwanda tukulupile bukamoni bwa bantu basengelwe na Leza
Pamo bwa bantu bavule dyalelo bakimbanga bukwashi kudi Leza, Mulopwe Davida nandi wātenwe na byamalwa bivule. Wāzenzele Yehova amba, “Ivwana diwi dya kwisasa kwami, po nakwela lubila.” Lelo Leza wāmulondolwele? En-en. Davida wābwejeje’ko amba: “Nami nakwashibwa: E po nsepelela ku mutyima wami pakatampe pene.”
MWINGILO WA YESU MU KUSENGA BONSO BADILA
Leza wāsakile Yesu ekale na mwingilo mukatampe wa kuseñañana. Kutentekela pa mingilo mikwabo yāmupele Leza, Yesu wadi kadi wa “kūndapa ba mityima mityumuke” ne “kusenga bonsololo badila.” (Isaya 61:1, 2) Enka na mokyālailwe, Yesu wādi utele mutyima mu muswelo wa pa bula bantu “baputuma na mingilo ne balēmenenwe.”
Yesu wāsengele bantu na kwibapa madingi a tunangu, kwibalongela bintu na kanye, ne kyaba kimo wādi wibondapa. Difuku dimo wa makopo wāzenzele Yesu amba: “Shi usakile, nankyo ntōkeje.” Yesu pa kumukwatyilwa lusa, wāmunena amba: “Nsakile. Tōka tō.” (Mako 1:40, 41) Wa makopo’wa wākoma.
Dyalelo, Mwanā Leza kakidipo pano panshi pa kusenga muntu ne muntu buntuntala. Inoko Shandi, Yehova, “Leza wa kusenga konso,” wendelelanga kukwasha boba basakilwa busengi. (2 Kodinda 1:3) Tutalei miswelo iná mikatampe ingidijanga Leza pa kusenga bantu.
Bible. “Byonso byālembelwe pa kala byālembelwe mwanda wa kwitufundija, amba pa kūminina kwetu ne pa kusengwa na Bisonekwa twikale na lukulupilo.”
—Loma 15:4.
Mushipiditu Ujila wa Leza. Kinondanonda’tu na lufu lwa Yesu, kipwilo kyonso kya bene Kidishitu kyāikele mu kitatyi kya ndoe. Mwanda waka? Mwanda kyādi “kinangila mu kwakamwa Yehova ne mu kusengibwa na mushipiditu ujila.” (Bilongwa 9:31) Mushipiditu ujila, bukomo bwa Leza bwingila, i mukomo. Leza ubwanya kwiwingidija pa kusenga muntu ne muntu mu ngikadilo yo-yonso.
Milombelo. Bible witudingila’mba, “Kemwakikambakanyai mityima pa kintu nansha kimo.” Kadi amba, “yukijai Leza byomulomba mu milombelo ne kwabija pamo ne kufwija’ko; kadi ndoe ya Leza itabukile milangwe yonso ikalama mityima yenu ne ñeni yenu.”
—Fidipai 4:6, 7.
Bengidi Netu Bene Kidishitu babwanya kukusenga ‘pampikwa kyaka’ bu balunda bayampe. Mutumibwa Polo wātelele banabetu bu “nsulo ya kusengibwa kukatampe” mu “tusua ne mu byamalwa.”
—Kolose 4:11; 1 Tesalonika 3:7.
Inoko padi wiipangulanga mwine mulongekelanga ino mingilo. Leka bidi tutale mwasengēlwe bantu batelelwe ku ngalwilo batenwe na makambakano. Pamo bwa abo, nobe ubwanya kumona’mba Leza ukyendelela kufikidija mulao wandi ukunka mutyima wa amba: “Monka musengela inamuntu mwana, e monka nami mo nemusengela.”
^ mus. 3 Yehova i dijina dya Leza monka modilombwedilwe mu Bible.


text:
UBUMI BWITU BWABUKRISTU
‘We Yehova, . . . Une NgusubilaYuyuwe’
Kukulondiwa fiyo kumyitu usubila mwa Yehova akabalilo kosa akanunu na kabibi. (Sal 25:1, 2) M’ma 700 B.C.E., aba Yuda balyaghene nubutolwe ubu bwaghelile ulusubilo lwabo. Isi syabombiwe sikutumanyisya nyingi uswe. (Ro 15:4) Linga muketelile ividiyo yakuti ‘We Yehova, . . . Une Ngusubila Yuyuwe.’ Ngimba mubaghile ukwamula bulelule amalalusyo agha?
Ngimba butolwe buliku ubu Hezekiya alyaghene nabo?
Ngimba Hezekiya akongile bulebule ubulongosi bwa pa Isya Mbupingamu 22:3 apa itendekesyagha ukulwa ubwite?
Nongwa yafiki Hezekiya akalyitikisye ukuti atoliwe ku ba Asiria kangi nongwa yafiki akanile kupanga ubumanyani na ba Egiputi?
Ngimba twe baKristu tubaghile umukonga bulebule Hezekiya?
Ngimba fyo filiku ifi fikughela ulusubilo lwitu kwa Yehova amasiku agha?


text:
LUPUNGU LWA MULINZI—LWA KUSAMBILILAMO Novemba 2017
Muli Magazini wii muli vipande vya kusambililamo ukutandikila mu Mulungu wakwe Dizemba 25, 2017 ukufika Januwale 28, 2018.
Twaimba nu Luzango!
Ngi cakuti mukauvwa insonyi kwimbila pamwi ni cilongano, mungacita uli pakuti mucimvye intanzi iyo nu kulaomvya izwi linu ku kulumbanya Yeova?
Uzye Mukazina Muli Yeova?
Mapekanyo ya misumba ya kuzinamo yakatusambilizya pali vino Yeova akaelela.
Mwaya nu Mulinganya nu Luse Wakwe Vino Yeova Waya
Uzye imisumba ya kuzinamo ikalangilila uli uluse lwakwe Yeova? Ikatusambilizya vyani pali vino akalola umi? Uzye ikalanga uli ukuti waya nu mulinganya?
“Kapeela wa Luse Akapolelelwa”
Tungaomvya insita itu, amaka, na vyuze vino twakwata uku kutungilila umulimo wa kusimikila pa Wene.
Mwakana Imyelenganyizizye ya Antu Amuno Nsi
Swensi kwene tulinzile ukuicingilila uku myelenganyizizye ya antu amuno nsi pakuti itavulunganya imyelenganyizizye itu. Uvwini vintu 5 ivikulangilila imyelenganyizizye ya antu amu nsi.
Mutaleka Iciliconsi Camulesya Ukwika Mano ku Cilambu
Pacisila ca kwiusya aina pa ucindami wa upaalilo uno yakwata, mutumwa Paulo wayapeezile ukucelula kumwi ukusuma sana.
Uzye Mungacita Uli Pakuti Muyelele Nga Mwakukila ku Cilongano Icipya?
Ndi cakuti mwakuukila uku cilongano cuze, mungauvwa intete. Mungacita uli pakuti muyelele?


text:
October 31–November 6
IFISIMPI 22-26
Ulwimbo 88 ne Tembelo
Amashiwi Akutatikilapo (3 min. neli ukucepako)
IFICINDEME IFI TUSAMBILILA MU MASHIWI ABALESA
“Sambisheni Umwana Ati Ende Panshila Iyelelwe”: (10 min.)
Ifisi. 22:6; 23:24, 25—Ukusambishiwa na baLesa kulelangesha abana ukuba ne shuko iliweme ilyakuba abasangalele, ukuba nefibakumene, ne kwishiba bwino ifi bangalukupyunga ili bakula (w08-CW 4/1 16; w07-CW 6/1 31)
Ifisi. 22:15; 23:13, 14—Mucisoolo, “inkoli” ilemakaninako ukufunda konse (w97-CW 10/15 32; it-E 2 818 pal. 4)
Ifisi. 23:22—Abana abakulu bangabwenamo mu mano abafyashi babo (w04-CW 6/15 14 amapal. 1-3; w00-CW 6/15 21 pal. 13)
-
Ukufwaya-fwaya mu Malembo: (8 min.)
Ifisi. 24:16—Kani amashiwi aali pali lili lembo angatukosha shani pakweba ati tupitilishe ukubutuka mu lubilo bwa ku mweo? (w13-CW 3/15 4-5 amapal. 5-8)
Ifisi. 24:27—Kani amashiwi aali pali lili lembo alalule’ndo? (w09-CW 10/15 12)
Kani findo ukupenda Baibolo ukwa uno mulungu kwansambisha pali baYawe?
Ni fisa fyebo ukufuma mu kupenda Baibolo ukwa uno mulungu ningapyungisha mu mulimo wa kutulisha?
-
Ukupenda Baibolo: (4 min. neli ukucepako) Ifisi. 22:1-21
UKUSAMBILILA IFYA KUTULISHA
Ukutulisha: (2 min. neli ukucepako) Kadi ya JW.ORG—Ukutulisha kwa mukwambaala.
Ukubwelelako: (4 min. neli ukucepako) Kadi ya JW.ORG—Sheni apakutatikila ili mukabwelelako, kabili pakushila batambisheni vidyo ya Nindo Twelelwe Ukusambilila Baibolo?
Isambililo lya Baibolo: (6 min. neli ukucepako) lv 179-181 amapal. 18-19
AMEKALILO ABUKLISTU
Ulwimbo 101
“Kani Mulukuapyungisha Bwino Amakadi Ya JW.ORG?”: (15 min.) Ukwambaala. Tambisheni vidyo iilukulangisha ifyakupeela abantu amakadi kabili ambaalenipo. Kani tekuti fipyungepo ukutambisha vidyo citeni icakulangilila ca fyefyo tungapeela umuntu kadi ya jw.org. Koselesheni abakutulisha ukulukupinta amakadi impindi shonse.
Ukusambilila Baibolo Ukwa mwi Kelesha: (30 min.) kr-CW icap. 3 amapal. 1-12, amabuula. 30-31
Ukupituluka mu fya Sambililwa ne Fikasambililwapo Umulungu Wakonkapo (3 min.)
Ulwimbo 146 ne Tembelo
Icakutwanushako: Twamukombeteleni ukutanga ukulisha ulwimbo lwa bukumo lonse, eli panuma ikelesha lingembila pamo.


text:
BUUMI BWA BWINEKLISTU ALIMWI ANCIITO YESU–KABUKU KAMABUNGANO January 2017
Nsheenga Mwaamba
Nsheenga Mwaamba ndyetutokwaabila Ngazi Yamulindizi alimwi andyemutokwiisha cancine ca shintu shitotondesha ayi tuli munshiku shamamanino. Amusebenseshe lubasu lwa nsheenga mwaamba kulibambila nsheenga mwaamba mumaswi anu.
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA
Yehova Ulalama Bantu Bakwe
Bweenka mbuli shikutambula beensu ucite lyaansa lyakwaaba, Yehova Lesa ulatupa shakulya shiinji shakumushimu.
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA
“Mwaami Ulaakulela Cabululami”
Yesu, Mwaami, ulatupa bamanene abo balama litanga. Balacafwa litanga kwiinda mukupa butanjilishi bwakumushimu buyuminisha.
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA
Esekiya Wakatambula Cilambu Ceebo ca Lushomo
Bene Asilya bakeelesha kuloondesha bene Juda kwaamba ayi balyaabe kwakubula kulwana, ono sombi Yehova wakashitilisha Jelusalemu kwiinda mukutuma munjelo wakwe.
BUUMI BWA BWINEKLISTU
“O Jehova, . . . Nduwe Ngondisyoma”
Kushoma Yehova ciindi ndyetuli mumapensho nabi sobwe ncintu ciyandika abuumbi. Ino Esekiya wakatondesha buyani ayi wakalinga kushoma Lesa?
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA
Yehova Ulapa Nkusu Balemete
Kuuluka kabotu kwa mumbankwashi kulatondesha mbotucikonsha kwiindilisha kupaila Lesa kwiinda munkusu shakwe nshaatupa.
BUUMI BWA BWINEKLISTU
Amwiibaluke Kupaililaako Beneklistu Batopenshekwa
Ino inga twapaila buyani kwaamba ayi tucafwe Beneklistu bali mumapensho?
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA
Yehova nguLesa Wabushinshimi Bwancine
Kwiinda mukusebensesha mushinshimi Isaya, Yehova Lesa wakaambila limwi sheshi shikacitike ku Babiloni myaaka 200 kunembo.


text:
Nanchi Mwaitabila mwi Yesu Nyi?
Ee. Twaitabila mwi Yesu, aye mwine waambile’mba: “
Amiwa ne jishinda ne bukine ne bumi. Kafwako wiya kwi Batata ne, poso wapichila mwi amiwa.” (Yoano 14:6) Twaitabila kuba’mba Yesu wayishile pano pa ntanda kufuma mwiulu, wapaine bumi bwanji bwalumbuluka ne kwitufwila pa kupana kitapisho kya bukuzhi. (Mateo 20:28) Lufu lwanji ne lusanguko lwalengela baji na lwitabilo mwi aye kukekala na bumi bwa myaka kulutwe. (Yoano 3:16) Kabiji twaitabila ne kuba’mba Yesu, Mfumu ubena kulama mwiulu mu Bufumu bwa Lesa, abo bukaleta katataka mutende pano pa ntanda ponse. (Lumwekesho 11:15) Kabiji mwine Yesu waambile’mba: “
Batata, mambo abo bo bankila.” (Yoano 14:28) O ene mambo o tubujila kupopwela Yesu, kechi twaitabila’mba ye Lesa Wabulume bonse ne.


text:
Byakwamba Mumulmo
NSANJA YA MLONDA
Mwipusho: Ito muntu lamwipushu eti kwilu kuli aconi, ingamukumbula aconi?
Lilemba: Yoh. 8:23
Kumwaya: Nsanja ya Mlonda iyi ilambanga ncalamba Yesu ne Baishi pankani yakwilu.
YISHANI CANCINE-NCINE
Mwipusho: Sena ingamusumina kwambeti bushinshimi ubu bwamu Baibolo bukute kwamba shabintu bilenshikinga masubano?
Lilemba: 2 Tim. 3:1-5
Cancine-ncine: Pakwinga bushinshimi bwamu Baibolo bulambanga shamasuba akumapwililisho bulakwanilishiwanga masubano, ingatushometi bushinshimi bulambanga shabuyumi bwaina bwakuntangu nibukakwanilishiwe naboyo.
NIMULANDU WACANI MULANDIKINGA KWIYA BAIBOLO? (Vidyo)
Matatikilo: Tulaleshenga bantu vidyo ifupi ilapandululunga shankotwela kucana mikumbulo yashikapo kumipusho inene-inene. [Lilishani vidyo.]
Kumwaya: Libuku ili lilaleshenga ncoikute kwamba Baibolo pali Lesa ncenshi akapwishe mapensho amucishi. [Yabilani libuku lya Zimene Baibo Imapunzitsa olo Zimene Baibulo Ingatipunzitse.]
LIPANGILENI BYAKWAMBA
Mwipusho:
Lilemba:
Kumwaya:


text:
Uzye Ndakai Aaweni Aakacita Vino Yeova Akaalonda?
Ya Nte Yakwe Yeova yaaya umu nsi yonsi nupya yaafuma uku mitundu ipusane-pusane ni indimi zipusane-pusane. I cani icikaavwa antu avula vii ukulemana?
I Cani Cino Leza Akaalonda?
Leza akaalonda ukuti ukulonda kwakwe kukosolwe insi yonsi. Icani cico kwene cino akaalonda, alino uzye ndakai aweni aakakosoola vivyo kwene?
Uzye ya Nte Yakwe Yeova Aantu ya Musango Ci?
Uzye mwamanyako ya Nte Yakwe Yeova yanga? I visinka ci vino mwamanya pali sweswe?
U Mulandu ci Uno Tuka-amilwa Ukuti ya Nte Yakwe Yeova?
Lolini imilandu itatu iyalenga twaomvya izina lii.
Uzye Cali Uli Pakuti Icumi ca Muli Baibo Cisokololwe?
Tungasininkizya uli ukuti ndakai twamanya icumi cino baibo ikasambilizya?
U Mulandu Ci Uno Twapangila Baibo wa Amalembo ya Calo Cipya?
I vyani vyalenga ukuti baibo wii apusaneko sana na ya Baibo yauze?
I Vintu Ci Ivisuma Vino Mulazana Apa Kulongana Kwitu?
Tukalongana pamwi uku kusambilila amalembelo alino nu kukomelezyanya. Muce mwizeko, tulamuzengela ni nsansa!
Uzye Ukulongana Pamwi na Yano Tukapepa Nayo Kukatwazwa Umu Nzila Ci?
Izwi lyakwe Leza likakomelezya ukuti twalongana pamwi na anji. Lolini vino namwe mungaipakizya.
Uzye Ukulongana Kwitu Kukaaya Uli?
Uzye mukalonda ukumanya ivikacitika pa kulongana kwitu? Cumi kwene mulatemwa vino mulasambilila ivingi ivya muli Baibo ndi mwaca mwizako.
U mulandu ci Uno Tukazwalila Ningo Apa Kulongana?
Uzye Leza akasumba amano ku mizwalile itu? Lolini amasunde amuli Baibo aakatwavwa ukusoolola ningo ivyakuzwala nu kuiemvya.
Uzye Tungacita Uli Pakuti Twapekanya Ningo Ivya mu Kulongana?
Kupekanyizizya limwi ivya mu kulongana kulamwavwa ukuyasambilila ivingi.
Uzye Ukupepela Leza Capamwi Umu Lupwa Kuli Kutuuli?
Lolini vino ukupepa Leza umu nzila ii kungamwavwa ukupalamila sana kuli Leza nu kuleka mwatemwana sana umu lupwa
U Mulandu Ci Uno Tukaila Uku Kukongana Kukalamba?
Cila-mwaka tukakongana pamwi maila yatatu. Uzye maukongano yaa yangamwazwa uli?
Uzye Umulimo Witu Uwa Kukosoola Apa Wene Ukaombwa Ukutuuli?
Tukaomba wakwe vino Yesu waombanga lino wali pano nsi. Iinzila ci zimwi-zimwi zino tukaomvya pa kusimikila?
Uzye Painiya Ali Weni?
Ya Nte yamwi yakasumba maawazi 30, 50, nanti ukucilapo umu kusimikila cila-mwezi. Ngi vyani ivikalenga kuti yaaomba vivyo?
Uzye Umulimo wa Umisyonali Waya Uli?
I vyani ivikalondekwa pa kuya misyonali? Uzye ya misyonali yakasambilila uli?
Uzye ya Eluda Yakaomba Yakutuuli Umu Cilongano?
Ya eluda a onsi aalunduluka sana muli vyakwe Leza nupya yakatungulula umu vilongano. Uzye i vyani vino yakaomba uku kutwavwa?
Uzye Aomvi ya mu Cilongano Yakaomba Imilimo Ci?
Aomvi ya mu cilongano yaka-avwilizya ukuti icilongano caomba ningo. Lolini vino imilimo yao ika-avwa antu yonsi aakaya uku kulongana.
Uzye Angalizi Aakatandalila Ivilongano Yakatwazwa Umu Nzila Ci?
U mulandu ci uno angalizi yamwi yakatandalila ivilongano? Cingamwazwa uli ndi mukuzanwako lino antu yaayo iiza?
Tuka-avwa Uli Aina Itu Lino Yali ni Intazi Izipisye?
Ndi kwacitika uzanzo tukapekanya zuwa-zuwa ukuya-avwa anji nu kuya yakomelezya. I vintu ci vino tukaomba?
Uzye Umuomvi Mutailwe Uwa Mano A Weni?
Yesu walavile ukuti alasonta umuomvi aalapeela antu ivyakulya vya kumanya Leza. U mu nzila ci muno antu yaayo yakaombela?
Uzye Iumba Likatungulula Likaomba Uli Ndakai?
Mu nsita ya atumwa, akaliumba ka onsi ya eluda na atumwa kaali iumba ilyatungululanga cilongano ca ina Klistu. Nga ndakai caaya uli?
Uzye Betele Cili Cani?
Betele yaiyela sana nupya yayelako uku kuomba umulimo ucindame sana. Sambililini mumanye ivingi pali yaayo aakaombelapo.
I Milimo Ci Iikaombwa pa ma Ofesi?
Yonsi akulonda ukuya-tandalila maofesi yalayazengela ni nsansa nupya yalayatandazya. Tukumulaalika ukuti muce mwize!
Uzye Amabuku Itu Yakalembwa Umu Nzila Ci, Nupya Yakasenulwa Yakutuuli?
Tukapanga mabuku umu ndimi ukucila pali 600. U mulandu ci uno tukaombela incito iyakoma vivyo?
Uzye Impiya Zino Tukaomvya Umu Mulimo wa mu Nsi Yonsi Zikafuma Kwi?
Uzye iuvi litu lyapusana uli na macali yauze mu miomvezye ya mpiya?
U mulandu ci Uno Tukakuulila Ama Ng’anda ya Wene, Nupya Tukayakuula Umu Musango Ci?
U mulandu ci uno ivifulo pano tukapepela tukavyamila tukuti Mang’anda ya Wene? Umvwini vino ivikuulwa vii ivilinge sile vika-avwa ivilongano vitu.
Tungacita Uli Pakuti Twa-azwilizyako Ukusakamala Ing’anda ya Wene?
Ng’anda ya Wene ino yakazifya ningo nu kuisakamala ikacindika leza. I vyani vino tukapekanya ukuti twazifya inganda ya wene ino tukaomvya?
Uzye Laibulale ya pa Ng’anda ya Wene Ingatwavwa Umu Nzila Ci?
Uzye mungatemwa ukulondelezya ivyeo vya kumwavwa ukumanya sana Baibo? Muce mulole umu laibulale iya pa Ng’anda ya Wene!
I Vyani Ivikazanwa Apa Adelesi Itu Iya pa Intaneti?
Mungamanya ivingi pali sweswe na vino twazumila nupya mungazana amasuko uku mauzyo yamuli Baibo yano mwakwata.
Uzye Lyene Mumacitanga Vino Leza Akaalonda?
Yeova Leza wamutemwa wakwe cimwi. Mungalangizya mutuuli ukuti mukalondesya ukumuzanzya muli vino mukacita?


text:
“Mutaoopa, Namamwazwanga.”
ELENGANYINI ukuti mukupita umu kazila kamwi usiku. Lyene muvwa ukuti umwi akumukonka umunsizi. Ndi mwimilila, umuntu ali uku nsizi nawe aimilila. Ndi mwezya ukupitisya, nawe atandika ukupitisya. Mwatandika ukusimula, mutukila umu ng’anda yakwe cuza winu iili apiipi. Lino cuza winu wamuyulila nu kumwingizya umu ng’anda, mwisya nu mwenzo.
Limwi icamusango uu citatala camucitikila, nomba amasakamika ya mu wikazi yene yangaamulenga ukusakamala sana. Uzye kwaya iviyelezyo vimwi ivitaazipa vino mukaezya ukuta nomba mukaswilizyapo ukucita ivilivimwi kwene? Uzye patipalengela sana pano mwateelile incito nupya catala ukuti muzane yuze nanti mwezye mutuuli? Uzye mukasakamala sana ndi mwelenganya ukuti mulakota nu kutandika ukulwalilila? Nanti uzye kwaya vyuze ivikamusakamika?
Asi mulandu ni ntazi zino mungakwata, uzye mutanga mutemwe ukukwata umwi wino munganenako ivikumusakamika aangamwazwa lino mwalonda ukwazwiwa? Uzye mwakwata cuza wa musango uwo? Ee mwakwata! Yeova ali cuza wa musango uwo, wakwe viivi kwene vino wali ku cikolwe citu Abulaamu, ndi vino tukawelenga pali Ezaya 41:8-13. Umu cikomo 10 na 13, Yeova wanenyile aomvi yakwe ati: “Ali cino mwemo mutaoopa, nemo namayanga pee namwe. Mutasakamala nanti cimwi pano nene indi Leza winu. Nene namamukomyanga nupya namamwavwanga. Nene namamusunganga nupya nene namamupususyanga. Apamulandu wakuti nene ne Leza winu namamukomyanga [ni ikasa lyane ilya kwi lunji], ali cino fwandi nkumunena inti, ‘Mutaoopa, namamwazwanga [nu kumulema ukwi kasa lya kwi lunji].’”
“NAMAMUKOMYANGA”
Uzye amazwi kwene yaa yasimuteekezya? Elenganyini ukuti Yeova akulanda pali mwemwe. Paa, cisikulandwa ukuti mukupita na Yeova imulemana makasa nanti icakuti icamusango uwo cingazipa sana. Ndi cakuti mwapitanga nawe imulemana makasa, angaomvya ikasa lyakwe ilya kwi lunji ukumulema ukwikasa lya kwi mani. Lelo, Yeova akumutambika “ikasa lyakwe ilya kwi lunji” kuti amuleme “ikasa linu ilya kwi lunji,” kwati akulonda amupususye uku ntazi zino mwakwata umu wikazi. Lino akucita vivyo, akumukomya ukuomvya amazwi asuma cuze akuti: “utoopa, namakwazwanga.”
Uzye mukalola Yeova ukuti a Tata nupya cuza alamwazwa ndi mwaya ni ntazi? Wamusumbako sana amano, nupya wasumba sana amano kuli vino vikamucitikila, alino akalondesya ukumwazwa. Ndi mwaya ni ntazi, Yeova akalonda ukuti mwateekeziwa pano acuza winu sana. Wene “akatwazwa lyonsi sile lino tukaya umu ucuzi.”—Masa. 46:1.
UKUIPEELA IMILANDU PALI VINO TWALUVYANYIZYE MPITI
Yamwi yakacula sana umu melenganyo pa mulandu na vino yaluvyanyizye mpiti nupya yakatwisika ndi cakuti Leza wayeleela. Ndi cakuti namwe avino mukayuvwa, elenganyini pa monsi wa utailo Yobo, uwa zumiile vino waluvyanyizye ‘umu ulumendo wakwe.’ (Yobo 13:26) Kalemba wa masamu Davidi wino ivya musango uu vyacitikiile nawe walenzile Yeova ati: “Utaiusya amaifyo yane yano nacisile umu wance wane. Uwanjiusya luse luse, ukulingana nu usuma wako.” (Masa. 25:7) Vino antu yonsi yatamalilika, “yonsi iifya, nupya yali kutali na Leza wino akatuula.”—Loma 3:23.
Amazwi aaya pali Ezaya icipande 41 inkoleelo yalemvilwe ku yantu yakwe Leza aliko mpiti. Ifizye icakuti Yeova wapingwilepo ukuyapingula ukuti yasendwe umu uzya uku Babiloni. (Eza. 39:6, 7) Lelo, Leza welenganyanga pa nsita ino wali nu kukulula yaayo ali nu kulapila nu kuwela kuli aliwe. (Eza. 41:8, 9; 49:8) Na ndakai kwene Yeova akalaanga ukutemwa kuli yaayo aakalonda ukucita ivisuma.—Masa. 51:1.
Elenganyini pali vino vya citikile Takuya, * uwezyanga ukuta iciyelezyo ciipe ica kutamba vikope vya ucizelele nu kucinya ivya nzwalo. Imiku iingi waswilizyangapo ukucita ivintu vii. Uzye wayuvwanga uli? Walanzile ati: “Nayuvwanga ukuti nali uwa sile sile, nomba lino napefile kuli Yeova ukuleenga uwazwilizyo, wangazwilizye.” Uzye Yeova wacisile uli vivyo? Ya eluda umu cilongano umwali Takuya, yamunenyile ukuti ayaneena ndi waswilizyapo. Walanzile ati: “Citangupiile ukuyanena, nomba lyonsi lino nayanena, nakwatanga amaka.” Lyene ya eluda yapekinye kuti umwangalizi aakatandalila ivilongano akaye umu kutandalila Takuya. Umwangalizi wanenyile Takuya ati: “Ntali napumikizya sile ukwiza kuno. Natiniza kuno pano ya eluda yalondanga ukuti nize. Yakusolwile ukuti nize tulanzyanye.” Takuya wavwanzile ati: “Nene nifyanga, lelo Yeova ukuomvya ya eluda waitemiilwe ukuti angazwe.” Takuya walundulwike nu kwizaya painiya nupya ndakai akaombela pa maofesi yakwe ya Nte aayela ukumwao. Wakwe vino cali uku mwina wii, namwe kwene Leza angamwazwa.
UKUSAKAMALA PA MIZANILE YA MPIYA
Antu aingi sana yakasakamala ndi cakuti yatalembwa incito. Yamwi nayo incito ikasila nupya cikayatalila ukuti yazane yuze. Elenganyini pali vino mungayuvwa ndi cakuti aakalemba incito yonsi yakukana ukumulemba konsi kuno mwezya. Ndi vya musango uu vyacitika, aingi yakatandika ukuilola ukuti yatacindama. Uzye Yeova angamwazwa uli? Limwi atanga amupeele incito papokwene, nomba limwi angamwazwa ukuti mwiusye vino Umwene Davidi walanzile ukuti: “Nali umwance, awe ninsuka ninkota, kwaula kuti ndole kuno umusuma watala watazyelwa, nanti sile kuno ana yakwe yakupula cakulya.” (Masa. 37:25) I cumicumi, Yeova wamutemwa sana, nupya angamwazwa ni “kasa lyakwe ilya kwi lunji,” angamwazwa ukuzana ivikulondekwa pakuti mutwalilile ukumuombela.
Ya Sara, aakaikala uku Colombia, yailoliile vino Yeova wayazwilizye. Yaombanga incito isuma sana kuno yafolanga impiya izingi, nomba incito iiyo yayasendelanga sana insita ikulu. Nomba yalondanga ukusumba insita ikulu uku kuombela Yeova, fwandi yatiile incito nu kutandika upainiya. Nomba, incito ya kuomba amaawala anono ino yalondanga yatazile ukuzana. Yayuzile kasyopu kakukazizyamo aisikilimu nomba impiya zizile zisila nupya yayazile kasyopu kaako. Ya Sara yalanzile yati: “Papisile imyaka itatu, nomba nkataizya Yeova ukuti wangazwilizye ukuzizimizya.” Yasambilile ukulekanya pa vintu ivyalondekwanga sana alino ni vintu ivitacindama sana ivikatuzanzya sile, nupya yatasakamalanga ivilacitika uwanda ulalondelelapo. (Mate. 6:33, 34) Mukuya kwa nsita, ayalemvile incito mpiti yayamile nu kuyalemba incito ino yaombanga mpiti. Ya Sara yalanzile ukuti yali nu kuzumila incito iiyo ndi cakuti yayazumilizya ukuomba sile amaawala anono nu kuyazumilizya ukuomba imilimo yakwe Leza. Nanti icakuti ya Sara yasikwata impiya izingi wakwe vino cali mpiti, yatwalilila ukuomba upainiya. Pali vyonsi vii ivyacitiike, yalanzile yati, “Yeova wangazwilizya ni kasa lyakwe ilya kwi lunji.”
KUSAKAMALA PALI VINO VILACITIKA NDI MWAKOTA
U kukota ali cintu na cuze icikasakamika antu. Antu aingi ndi yafika pa musinku wa kupoka pensyoni yakasakamala ndi cakuti impiya zino yalayapeela zilayazwa ukutwalilila ukwikala ningo. Nupya yakasakamala pa ntazi izingayaponela ndi yatandika ukulwalilila lino yakota. Davidi afwile aliwe wapapasile Yeova ati: “Utantazyela pa musango wakuti natinkota. Utansumba pa musango wakuti lyene natinsila.”—Masa. 71:9, 18.
Uzye fwandi aomvi yakwe Yeova yangacita uli pakuti yatasakamikwa ndi yakota? Yalinzile ukutwalilila ukutaila Leza, ukutaila ukuti alatwalilila ukuyapeela ivikalondekwa. Nanti icakuti limwi ikalanga ningo sana pa myaka ingi, limwi yangezya ukwangupazya uwikalo, nu kukwata sile ivintu ivinono ivikalondekwa. Yangazana ukuti ukulya “musalu” kwazipapo ukuluta “ing’ombe yamanona” nupya limwi nu umi ungazipilako! (Mapi. 15:17) Ndi cakuti mukulondesya ukuzanzya Yeova, alatwalilila ukumupeela ivikalondekwa na lino mwakota.
Elenganyini pali ya José na ya Rose, aombela Yeova umu mulimo wa nsita yonsi pa myaka ukucila 65. Pa myaka ingi, yasakamalanga ya isi yakwe ya Rose, alondekwanga ukusakamalwa cila nsita uwanda onsi kumwi nu usiku. Nupya ya José yazizimizyanga uku ndwala yakwe kansa pa mulandu wakuti yayalepwile nupya yayapeelanga umulembo ukalipe sana. Uzye Yeova wazwa atwalana kwene yaa ukuomvya ikasa lyakwe ilya kwi lunji? Ee, nomba wacita uli vivyo? Wayazwa ukupitila muli ya Tony na ya Wendy atwalane aakalongana nayo, aayamile ukuti yaikala nayo. Ya Tony na ya Wendy yalondanga ukuti yapeele ya painiya kwene ya umuputule ukwaula kuti yalipila. Mpiti lino ya Tony yaali uku sukulu, yalolanga api windo kuno ya José na ya Rose yaayanga lyonsi umu mulimo wa kusimikila. Yayatemilwe pa mulandu nu kucincila nupya cii cazwilizye sana ya Tony. Ukulola vino akoloci aatwalana yapeela umi wao kuli Yeova, kwalenzile kuti ya Tony na ya Wendy yaikala nayo. Pa myaka 15 iyapitapo, yazwilizya ya José na ya Rose, yano ndakai yali ni myaka uku ma 80. Akoloci kwene yaa yakalola ukwazwa kwa lupwa luu ukuti u wila ukufuma kuli Yeova.
Yeova akutambika “ikasa lyakwe ilya kwi lunji” ukuti amwazwe namwe kwene. Uzye namwe mulatambika ikasa kuli Wino wamulaya ukuti: “Mutaoopa, Namamwazwanga?”
^ par. 11 Asi mazina yao.


text:
Ifi Tungalabila
AKATAMBO KA WAKULAMA
Ipusheni ati: Abantu bambi balalanguluka ati Baibolo taicindemepo, eli bambi nabo ati icindeme. Kani mwebo mulalangulukapo shani?
Ilembo: 2 Tim. 3:16, 17
Labileni ati: Iyi makashini ya Akatambo ka Wakulama ilukubuulishisha ukufunda kwa mu Baibolo ukungapyunga mu mekalilo esu ne fingatofwako ukubwenamo ili tulukupenda Baibolo.
SAMBISHENI BUCINE
Ipusheni ati: Kani ukushila kwa calo kwapalamina?
Ilembo: Mat. 24:3, 7, 14
Bucine: Ukushimika kwa mu Baibolo kulalangisha ati tulukwikala mu nshiku sha kupelako. Pano ici cebo iciweme ni pakuti cilukwalula ati ifintu fikawama bukumo lukoso.
ICEBO ICIWEME UKUFUMA KULI BALESA!
Labileni ati: Naisa ati mulangisheni ifi tusambilila Baibolo ne bantu apakubula ukulipila. Aka akabuuku kalukulangisha apa mungasangana ifyasuko muli Baibolo ku fyakwipusha ificindeme.
Ipusheni ati: Kani mulingapendepo Baibolo? Lekeni mulangisheni ifi cipubile ukusambilila Baibolo. [Ambaaleni icakwipusha 1 mwi sambililo 2]
LEMBENI FIMBI IFI MUNGALABILA
Londeni icakubwenako ca “ifi tungalabila” pa kulemba fimbi ifi mungalabila pa kutulisha.


text:
Kokaleka Buswe Bobe Butalale
“Pa mwanda wa kuvula kwa kujilula bijila, buswe bwa bangi bene bukatalala.”
ÑIMBO: 60, 135
1, 2. (a) Le binenwa bya Yesu bidi mu Mateo 24:12 bitala dibajinji bāni? (b) Le mukanda wa Bilongwa ulombola namani amba bene Kidishitu babajinji bavule bālamine buswe bwabo? (Tala kifwatulo ku ngalwilo.)
YESU paādi pano panshi, wālombwele muswelo ukajingulula bantu “mvuyo ya ngikadilo ya bintu.” Kutentekela pa bino, wālaile kadi amba: “Buswe bwa bangi bene bukatalala.” (Mateo 24:3, 12) Bayuda ba mu myaka katwa kabajinji bādi betela bu bantu ba Leza, nansha nankyo bālekele buswe bwabo mudi Leza butalale.
2 Inoko, bene Kidishitu bavule mu kine kitatyi’kya bādi na mumweno mwishile. Bādi basapula na bupyasakane “myanda miyampe ya Kidishitu” ne kulombola buswe bobādi baswele Leza, banababo mu lwitabijo, enka ne boba bādi kebayukile bubine bene. Bano bene Kidishitu bālamine buswe bobādi baswele Leza. (Bilongwa 2:44-47; 5:42) Ino i kya bulanda, mwanda bene Kidishitu bamo babajinji bālekele buswe bwabo butalale. Le tubayuka kino namani?
3. Le i bika padi byālengeje buswe bwa bene Kidishitu bamo butalale?
3 Yesu wāsapwidile bene Kidishitu babajinji ba mu Efisesa amba: “Ubaleka buswe bowadi nabo dibajinji.” (Kusokwelwa 2:4) Bimweka’mba bene Kidishitu ba mu Efisesa bātādilwe na mumweno wa bantu bādi bebajokolokele wa kusaka kwisangaja abo bene. (Efisesa 2:2, 3) Efisesa kyādi kibundi kya bupeta, mwādi bantu batele mutyima ku kwikala na būmi buyampe ne na bintu bya katutu kupita kintu kyo-kyonso. Bavule mu Efisesa bādi ba busekese kadi bampikwa kulēmeka bijila bya Leza. Bādi batele mutyima bininge ku kwisangaja abo bene pa kyaba kya kulombola buswe bwampikwa kwisakila kudi Leza ne ku bantu bakwabo.
4. (a) Le buswe bwendanga butalala namani mu ano etu mafuku? (b) I mu myanda’ka isatu motufwaninwe kulama buswe bwetu?
4 Kadi binenwa bya Yesu bitala kutalala kwa buswe bidi na kamweno ne mu ano etu mafuku. Dyalelo bantu bendanga bajimija buswe bwabo mudi Leza. Pa kyaba kya kukulupila Leza apwije makambano adi mu ino ntanda, inoko bantu bavule bakulupilanga’ko malongolodi a bantu. Buswe bwabo bwendanga butalala. Enka ne buswe bwa bengidi ba Yehova bukokeja kutalala, na mwataledile bwa ba mu kipwilo kya mu Efisesa wa kala. Nanshi twisambilei’ko pa myanda isatu yotubwanya kulama’mo buswe bwetu: (1) buswe botuswele Yehova, (2) buswe botuswele bubine bwa mu Bible, ne (3) buswe botuswele banabetu.
BUSWE BOTUSWELE YEHOVA
5. Mwanda waka tufwaninwe kusanswa Leza?
5 Le i ani otufwaninwe kusanswa bininge? Yesu amba: “‘Sanswa Yehova Leza obe na mutyima obe onso ne na muya obe onso ne na ñeni yobe yonso.’ Ino’i yo mbila itabukile bukatampe kadi yo imbajinji.” (Mateo 22:37, 38) Buswe botuswele Leza bwitukwashanga tukōkele mbila yandi, tūminine, ne kushikwa bibi. (Tanga Ñimbo ya Mitōto 97:10.) Inoko Satana ne ntanda yandi bakimbanga tutalaje ne kujimija buswe botuswele Leza.
6. I bika bilongekanga shi bantu abajimija buswe bwabo mudi Leza?
6 Ino ntanda idi na mumweno munyengakane pa buswe. Pa kyaba kya kusanswa Leza, ino bantu bavule ‘besenswe abo bene.’ (2 Temote 3:2) Batele mutyima ku “bya kusakasaka bya ngitu ne bya kusakasaka bya meso ne kwimwekeja na mitatulo” pa byobya byobadi nabyo mu būmi. (1 Yoano 2:16) Mutumibwa Polo wālombwele byobya bibwanya kwitufikila shi twisangaja dibajinji batwe bene. Aye amba: “Kuta mutyima ku ngitu i lufu.” Mwanda waka? Mwanda na bubine boba balonga uno muswelo bekalanga ke balwana na Leza. (Loma 8:6, 7) Bantu batele mutyima ku kwivudijija lupeto mu bwabo būmi nansha ku kusangaja bilokoloko byabo bya busekese, bafulanga ku kutyumukwa mutyima mpata.
7. Le i milangwe’ka ileta kyaka ibwanya kutādila bene Kidishitu dyalelo?
7 Bantu bavule batuna kwikala’ko kwa Leza, balakana shi Leza udi’ko, ne boba bakulupile mu kwialamuna, bakimbanga kunekenya bantu baleke kusanswa Leza nansha kukulupila’mba udi’ko. Banenanga amba poso i enka kilubi nansha muntu wampikwa kufunda ye ubwanya kukulupila mudi Mupangi. Kadi bantu bavule balēmekele bininge bantu ba sianse kupita’ko Mupangi. (Loma 1:25) Nansha ke mwine Kidishitu ukokeja kutādilwa na ino milangwe. Kipwano kyetu na Yehova kibwanya kuzoza, ne buswe botumuswele nabo bwatalala.
8. (a) I bintu’ka bibwanya kutyumuna bantu ba Yehova mutyima? (b) Le i muswelo’ka witukankamika Ñimbo ya Mitōto 136?
8 Byotukidi mu ino ngikadilo mibi ya Satana, o mwanda kudi bintu bivule bibwanya kwitutyumuna mutyima kyaba kimo. (1 Yoano 5:19) Ino shi tutyumukwe mutyima, nabya lwitabijo lwetu lukazoza ne buswe botuswele Leza nabo bukatalala. Kimfwa, tubwanya kutanwa na makambakano pa mwanda wa bununu, misongo nansha kubulwa lupeto. Nansha padi tubwanya kujingwa mutyima mwanda ketubwenyepo kulonga bintu motwadi twibisakila. Tubwanya kutyumukwa mutyima shi bintu bimo mu būmi kebyendekelepo na motwadi tukulupidile. Nansha shi tulwa na makambakano’ka, ketufwaninwepo kulanga nansha dimo amba Yehova wetwela. Langulukila pa bino binenwa bikankamika bidi mu Ñimbo ya Mitōto 136:23 bya amba: “Wetuvulukile umbulanda bwetu; ke-luntu lusa lwandi i lwa nyeke.” Nanshi tubwanya kukulupila’mba Yehova witwivwananga potumulomba ‘bukwashi’ kadi witulondololanga.
9. Le i bika byākweshe Polo alame buswe bwaādi uswele Leza?
9 Mutumibwa Polo i mwingidi wa Leza wālangulukile na mushike pa muswelo wāmukwatakenye Yehova, ne kino kyāmukweshe ashale mwimanije pototo. Wālembele amba: “Yehova i mukwashi wami; nkikakwatwapo moyo. Le muntu ukokeja kunonga kika?” (Bahebelu 13:6) Kikulupiji kya Polo mudi Yehova kyāmukweshe ōminine bikoleja bya mu būmi. Polo paādi mu ngikadilo mikomo, kājimijepo kikulupiji kyandi mudi Yehova. Nansha ke paādi mu kifungo, wākweshe banababo bene Kidishitu na kutumina bipwilo mikanda ikankamika. (Efisesa 4:1; Fidipai 1:7; Filemone 1) Nansha Polo byaātenwe na makambakano, aye wālamine buswe bwaādi uswele Yehova. Wādi ukulupile mudi “Leza wa kusenga konso, wituseñanga mu byamalwa byetu byonso.” (2 Kodinda 1:3, 4) Le i muswelo’ka otubwanya kwiula Polo?
10. Le i muswelo’ka otubwanya kulama buswe botuswele Yehova?
10 Polo wālombwele muswelo umo otubwanya kulama buswe botuswele Leza paālembele amba: “Lombelai kitatyi kyonso.” Kadi wālembele monka amba: “Takamanai mu milombelo.” (1 Tesalonika 5:17; Loma 12:12) Mwanda waka milombelo itufwenyanga kudi Yehova? Potulombela, twisambanga na Yehova. Kino kitukwashanga twikale mu kipwano kiyampe nandi. (Ñimbo ya Mitōto 86:3) Potulombola Tata wetu wa mūlu milangwe yetu ya mu mutyima ne mwiivwanino wetu, tumufwenanga pabwipi. (Ñimbo ya Mitōto 65:2) Kadi potumona mulondolwela Yehova milombelo yetu, buswe botumuswele nabo buvudilanga’ko. Tukulupile amba “Yehova udi pa bwipi na boba bonso bamwitanga.” (Ñimbo ya Mitōto 145:18) Kikulupiji kyetu mu buswe ne mu bukwashi bwa Yehova kiketukwasha tūminine makambakano o-onso otutanwa nao dyalelo ne mu mafuku āya kumeso.
BUSWE BOTUSWELE BUBINE BWA MU BIBLE
11, 12. Le i muswelo’ka otubwanya kuvudija buswe botuswele bubine bwa mu Bible?
11 Byotudi bene Kidishitu, o mwanda tusenswe bubine. Mu Kinenwa kya Leza mo mutanwa bubine. Yesu wāsapwidile Shandi amba: “Kinenwa kyobe i bubine.” (Yoano 17:17) Pa kusanswa bubine bwa mu Bible, tufwaninwe bidi kuyuka bine bidi mu Bible. (Kolose 1:10) Inoko ke enkapo kyakyo. Tala mwitukwashisha mulembi wa Ñimbo ya Mitōto 119 twivwanije byobya byotufwaninwe kulonga. (Tanga Ñimbo ya Mitōto 119:97-100.) Mafuku onso, tufwaninwe kulangulukila na katentekeji ne na mushike pa byobya byotutanga mu Bible. Shi tulangulukila pa muswelo otubwanya kumwena mu kwingidija bubine bwa mu Bible mu bwetu būmi, nabya tukebusanswa bya binebine.
12 Kadi mulembi wa Ñimbo ya Mitōto wānenene amba: “Ē! mo bitobelapo binenwa byobe mu kyakanwa mwami!” (Ñimbo ya Mitōto 119:103) Mabuku emanine pa Bible alupulwa na bulongolodi bwa Leza adi pamo bwa bidibwa bitobala. Twikalanga tukimba kudya bidibwa byotusenswe kitatyi ne kitatyi. Mu muswelo umo onka, tufwaninwe kwitūdila’ko kitatyi kya kwifunda. Nabya tukasangela binebine “binenwa bifwaninwe” bya bubine, ne kino kiketukwasha tuvuluke byobya byotutanga ne kwibingidija pa kukwasha bakwabo.
13. I bika byākweshe Yelemia asanswe binenwa bya Leza? Ne bino byāikele namani na lupusa padi?
13 Mupolofeto Yelemia wādi usenswe binenwa bya Leza. Wānenene amba: “Binenwa byobe byatenwe, nami nadya’byo; kabidi binenwa byobe byadi tusepo ko nadi, ne kusepelela kwa wami mutyima; mwanda nainikilwe pa dyobe dijina, a Yehova Leza wa bibumbo.” (Yelemia 15:16) Yelemia wādi ulangulukila na mushike pa binenwa bya Leza bilēme, kadi wādi wibisenswe. Wāsangedile kwimanina Yehova ne kusapula musapu wandi. Shi tusenswe bubine bwa mu Kinenwa kya Leza, nabya tukajingulula dyese dya pa bula dyotudi nadyo dya kwikala Batumoni ba Yehova ne dya kusapula myanda ya Bulopwe mu ano mafuku a mfulo.
14. I bika bikwabo biketukwasha tutamije buswe botuswele bubine bwa mu Bible?
14 I bika bikwabo biketukwasha tutamije buswe botuswele bubine bwa mu Bible? Tufwaninwe kutanwa kitatyi ne kitatyi ku kupwila, kwine kotufundijibwanga na Yehova. Kwifunda Bible yenga ne yenga kupityila ku Kifundwa kya Kiteba kya Mulami kubadilwa mu miswelo mikatampe yotufundijibwanga’mo. Shi tusaka kumwena bininge mu kuno kupwila, nabya tufwaninwe kwiteakanya kumeso kwa kitatyi. Kimfwa, tubwanya kubandaula bisonekwa byonso bya mu Bible bitelelwe’mo. Dyalelo, bavule i bapelelwe kutanga nansha kutentula Kiteba kya Mulami mu bingidilwa bya busendwe mwanda kidi mu ndimi mivule pa diteba dya jw.org ne mu JW Library. Bingidilwa bimo bidi na bupunga bwitukwasha tutane bukidibukidi bisonekwa bitelelwe’mo. Shi twifunda kishinte ne kishinte, tutanga bisonekwa na katentekeji ne kulangulukila’po na mushike, nabya buswe botuswele bubine bwa mu Bible bukavudila’ko.
BUSWE BOTUSWELE BANABETU
15, 16. (a) Mungya Yoano 13:34, 35, le i mbila’ka itupele Yesu? (b) I muswelo’ka ukwatañene buswe botuswele Leza ne Bible na buswe botuswele banabetu?
15 Mu bufuku bwandi bwa mfulo pano pa ntanda, Yesu wālombwele bandi bana ba bwanga amba: “Nemupe mbila impya, amba mwisanswe banwe bene na bene; monka monemusanshilwe, amba nenu mwisanswe banwe bene na bene. Pa kino e pakayukila bonso amba mwi bami bana ba bwanga, shi mudi na buswe umbukata mwenu.”
16 Kusanswa batutu ne bakaka kukwatañene na buswe botuswele Yehova. Shi ketusenswepo Leza, nabya ne banabetu nabo ketukebasanswapo. Kadi shi ketusenswepo banabetu, i bikomo kusanswa Leza. Mutumibwa Yoano wālembele amba: “Yewa kasenswepo mwanabo, mwine wamwene, kakokejapo kusanswa Leza, mwine wakamwenepo.” (1 Yoano 4:20) Buswe botuswele Yehova ne banabetu bukwatañene kadi ne na buswe botuswele Bible. Mwanda waka? Mwanda shi tusenswe byobya byotwifunda mu Bible, nabya tukasaka kukōkela mbila idi’mo ya kusanswa Leza ne banabetu.
17. I mu miswelo’ka imoimo motubwanya kulombola buswe?
17 Tanga 1 Tesalonika 4:9, 10. I mu miswelo’ka mipotoloke motubwanya kulombola buswe ku banabetu mu kipwilo? Tutu nansha kaka mununu ubwanya kusakilwa bukwashi pa kwenda ku kupwila ne pa kujoka. Wa kishala nandi ubwanya kusakilwa bukwashi bwa kumulongolwela bintu bimo ku njibo yandi. (Yakoba 1:27) Batutu ne bakaka batyumukwe mityima, badi na njia, nansha boba balwa na makambakano makwabo basakilwa kutebwa mutyima, kwibakankamika ne kwibasenga. (Nkindi 12:25; Kolose 4:11) Tulombolanga’mba tusenswe “boba botubutulwa nabo mu lwitabijo” kupityila ku byotunena ne ku byotwibalongela.
18. I bika biketukwasha tupwije kwisusa na banabetu?
18 Bible wānenene amba “mu mafuku a mfulo” a ino ngikadilo mibi, bantu bavule bakekala ba kwisakila ne ba makomwa-meso. (2 Temote 3:1, 2) Byotudi bene Kidishitu, nanshi tufwaninwe kulonga bukomo bwa kutamija nyeke buswe botuswele Yehova, Kinenwa kyandi, ne buswe botwisenswe batwe bene na bene. Byotukidi bampikwa kubwaninina, kyaba kimo tubwanya ne kwisusa na banabetu. Ino byotwisenswe batwe bene na bene, tukalonga bukomo bwa kupwija kwisusa ko-konso na kanye kadi pampikwa kwija. (Efisesa 4:32; Kolose 3:14) Ketwakilekai nansha dimo buswe bwetu butalale! Ino, twendelelei na kutamija buswe botuswele Yehova, Kinenwa kyandi, ne buswe botuswele banabetu.


text:
BIPANGUJO BYA BATANGI . . .
Lelo Bene Kidishitu Bafwaninwe Kufeta Noele?
Bantu midiyo ne midiyo kujokoloka ntanda yonso bakulupile amba Noele i fetyi ya kuvuluka kubutulwa kwa Yesu Kidishitu. Ino, le kudi bubinga bulombola’mba bene Kidishitu ba mu myaka katwa kabajinji, bene bādi pabwipi na Yesu, bādi bafeta Noele? Ne lelo uyukile binena Bible pa mafuku a kubutulwa? Kutana malondololo ku bino bipangujo kuketukwasha tujingulule shi bene Kidishitu bafwaninwe kufeta Noele.
Dibajinji bidi, Bible kalombwelepo pantu nansha pamo pāsobelwe masobo a kubutulwa kwa Yesu nansha kwa mutōtyi mukwabo wa kikōkeji wa Leza. Inoko Bisonekwa bitela bantu babidi bāsobele masobo a kubutulwa kwabo. Abo bonso kebādipo batōtyi ba Yehova, Leza wa mu Bible, kadi ano masobo a kubutulwa kwabo āfudile kubi. (Ngalwilo 40:20; Mako 6:21) Mungya dibuku Encyclopædia Britannica, bene Kidishitu babajinji kebādipo bafeta mafetyi “a bajentaila a mafuku a kubutulwa.”
Lelo Yesu wābutwilwe difuku’ka?
Bible katelelepo kitatyi kine kyābutwilwe Yesu. Cyclopedia ya McClintock ne Strong inena’mba, “Difuku dyābutwilwe Yesu keditelelwepo mu [Kipwanino Kipya] nansha ke mu mabuku makwabo.” Na bubine, shi Yesu wādi usaka balondi bandi basobe masobo a kuvuluka kubutulwa kwandi, wādi wa kwibakwasha batentekele difuku dine dyaābutwilwe.
Dya bubidi, Bible kanenenepo nansha pamo amba Yesu nansha mwanā bwanga wandi ye-yense bāfetele Noele. Mungya New Catholic Encyclopedia, fetyi ya Noele yālembelwe dibajinji mu “Chronograph ya Philocalus, dibuku dya bene Loma dyālembelwe’mo bitatyi bya mvubu bya pa mwaka dyālupwilwe mu 336 [Yesu Ke Mwiye].” Na bubine, kino kyālongekele Bible ke mubwane yense mutuntulu, kadi pādi ke papite myaka tutwa na pādi Yesu pano pa ntanda. O mwanda, ba McClintock ne Strong bālembele amba “masobo a Noele keatūdilwe’kopo na Leza, kadi keatanwangapo nansha mu [Kipwanino Kipya] mwine.” *
Lelo Yesu wāsoñenye bandi bana ba bwanga bavuluke kinkumenkume’ka?
Yesu byaādi Mufundiji Mukatampe, o mwanda wāfundije balondi bandi bintu byaādi wibasakila balonge, kadi bino bintu i bilembwe ne mu Bible. Inoko kufeta Noele, kekubadilwangapo mu bino bintu. Enka na kemusakilangapo mwadimu bandi bana ba masomo batabuke mikalo ya byobya byaebafundije, mo monka ne Yesu nandi kasakangapo balondi bandi batabuke “byobya bilembelwe” mu Bisonekwa Bijila.—1 Kodinda 4:6.
Inoko, kudi kinkumenkume kimo kya mvubu kyādi kivuluka bene Kidishitu babajinji—ke Kivulukilo kya lufu lwa Yesu kadi. Yesu aye mwine wālombwele bandi bana ba bwanga kitatyi kya kuvuluka lufu lwandi ne mwa kwibilongela. Buno bulombodi bupotoloke, ne difuku dya lufu lwandi kukwatañana na kalandadiye ka dyalelo i bisonekwe mu Bible.—Luka 22:19; 1 Kodinda 11:25.
Enka na motwekimwena, Noele i fetyi ya kubutulwa, inoko bene Kidishitu babajinji kebādipo bafeta ino fetyi ya bajentaila. Kadi, Bible kanenenepo amba Yesu nansha ke muntu mukwabo wāfetele Noele. Kukwatañana na ino myanda, bene Kidishitu bavule kujokoloka ntanda yonso i bafule ku kunena’mba kebafwaninwepo kufeta Noele.
^ mus. 6 Shi usaka kuyukila’ko bivule pa kwine kwāshilukile fetyi ya Noele, tala kishinte “Bipangujo bya Batangi . . . I bubine’ka butala pa Noele?” mu Kiteba kya Mulami kya 1 Kweji 12, 2014, kidi ne pa www.jw.org.


text:
KIFUNDWA 19
Le Umpika Mukōkele ne Mudyumuke I Ani?
Yesu, kumeso kwa kufwa, wēsambile pafula na bana bandi ba bwanga baná
I kakisumpi ka balondi bashingwe māni ba Yesu. Uno “umpika” uyukene patōka amba i Kitango Kyendeji kya Batumoni ba Yehova. Upānga batōtyi nandi ba Yehova bidibwa bya ku mushipiditu pa kitatyi kifwaninwe. Tutalanga’nka uno umpika mukōkele etupe nyeke “kipimo [kyetu] kya byakudya pa kitatyi kifwaninwe.”
Ulamanga ba mu njibo ya Leza. (1 Temote 3:15) Yesu wāpele umpika mwingilo ulēma wa kulama mwingilo wingilwa na kipindi kya pano panshi kya bulongolodi bwa Yehova—kutala bingidilwa bidi’mo, kwendeja mwingilo wa busapudi, ne kwitufundija kupityila ku kipwilo. O mwanda, pa kwitupa byobya byotusakilwa mu kitatyi kifwaninwe, “umpika mukōkele ne mudyumuke” wabanyanga bidibwa bya ku mushipiditu kupityila mu mabuku otusapulanga nao, ne kupityila ku mpangiko ipitanga ku kupwila ne ku bitango byetu.
Uno umpika i mukōkele ku bubine bwa mu Bible ne ku mwingilo wapelwe wa kusapula myanda miyampe, kadi i mudyumuke mu muswelo walama senene tumweno twa Kidishitu tudi pano pa ntanda. (Bilongwa 10:42) Yehova weselanga mwingilo wandi na kubweja bantu ne bidibwa bya ku mushipiditu.
Lelo i ani utongelwe na Yesu kudisha bandi bana ba bwanga ku mushipiditu?
Lelo umpika i mukōkele ne mudyumuke mu buluji’ka?


text:
CIPANDE 7
Uzye Mwacindika Umi Wakwe Vino Leza Waucindika?
“U mu cumi intendekelo ya umi yaya kunuli.”—MASAMU 36:9.
1, 2. Uzye u wila ci uwafuma kuli Leza ucindame sana ndakai, nupya u mulandu ci uno uwila uwo wacindamila?
TATA witu uwa mwiyulu watupeela uwila ucindame cuze—kulikuti umi uno watupeela swe yantunze swemuno twakwata amaka ya kukolanya imiyele yakwe. (Utandiko 1:27) Tukataizya sana pa wila uu, pano tukaya na maka ya kuvwikisya ivisinte vya muli Baibo. Ukuvwila ivisinte vivyo, kukatwavwa ukulunduluka muli ukapepa nu kutwalilila ukutemwa Yeova alino nu kuya “asambilila ningo kupalula visuma ni viipe.”—Ayebulai 5:14.
2 Ndakai alino cikalondekwa sana ukumvwikisya ivisinte vya muli Baibo. Ivintu vyatala sana umu nsi icakuti kutanga kuye amasunde akutunena tonsi sile tuno tufwile ukucita. Icisinka cii cikalolekela mu milandu ya vipatala, muno ya sayansi yalunduluka muli vino yakapanga imilembo nu kupozya antu ukuomvya uwazi. Antu yonsi aakalonda ukuzanzya Yeova yakalondesya ukumanya ningo ilyasi lii. Lelo kwene, ndi twamanya ivisinte vya muli Baibo, tungakwanisya ukupingula ningo ivyakucita pakuti itusyala na kampingu musuma nu kutwalilila ukwikala mu kutemwa kwakwe Leza. (Mapinda 2:6-11) Lekini tusambilile pa visinte vya masunde vimwi pali vii.
LEZA WACINDIKA SANA UMI NU WAZI
3, 4. Alilaci lino Leza walumbwile umuku wakutandikilako ukuti uwazi wacindama sana, nupya i cisinte ci icikatungilila isunde lii?
3 Yeova wasokolwile vino uwazi nu umi vyalemana na vino vyacindama, lino paapisile sile insita inono ukufuma pano Kaini wakomiile Abeli. Leza waneenyile Kaini ati: “Uwazi wa munyonko ukulila kunondi ukufuma mu musili.” (Utandiko 4:10) Ukulingana ni milolele yakwe Yeova, uwazi wakwe Abeli wimililangako umi, uononyilwe umu unkalwe. Fwandi, tungati, uwazi wakwe Abeli walililanga kuli Yeova ukuti alandule.—Ayebulai 12:24.
4 Pa cisila cakwe mulamba uwaliko umu manda yakwe Nowa, Leza wazumilizye antu ukulya inyama, nomba ataayazumilizye ukulya uwazi. Leza walanzile ati: “Mutakezye ukulya inyama muno mucili uwazi, pano uwazi uli umi wakweyo.” (Utandiko 9:4, 5) Isunde lii likaomba ku yantu yonsi aafumile kuli Nowa kumwi naswe kwene. Likalanga icisinka cino Leza walanzile lino wavwanzizye Kaini ukuti umi wa ciumbwa consi waya umu wazi. Isunde kwene lilyo likalanga ni cisinka cakuti Yeova wino ali Ntulo ya umi, alapingula yonsi asicindika umi nu wazi.—Masamu 36:9.
5, 6. U mu nzila ci muno Masunde Yakwe Mose yalangilile ukuti uwazi wacindama sana kuli Leza? (Mulole na kambokosi apifwa 78.)
5 Visinte vii viili vyali nu mu Masunde Yakwe Mose. Pa Ina Levi 17:10, 11 tukawelengapo ukuti: ‘Mwina Izlaeli wensi . . . ndi walya inyama ino mucili uwazi, Yeova ali nu kumusukula mu antu yakwe. Pano umi wa ciumbwa consi waya mu wazi. Uli mulandu uno ne Yeova namupeelile uwazi pakuti mupepele umi winu pa kavuwa ipepo lya lutambi lwa kufuta amaifyo inu.’ *—Lolini akambokosi akakuti “ Vino Uwazi Ukalenga Ukuti Maifyo Yelelwe,” akali apifwa 76.
6 Ndi cakuti uwazi wa nyama utaomviwe pa kavuwa, isunde lyalanzile ukuti uwazi uwo walondekwanga ukwitilwa pansi. Fwandi cali ngati umi yauswilizya kuli Katandika wa umi uwo. (Malango 12:16) Nomba asi kuti aina Izlaeli yalondekwanga ukuombesya ukuluta umu cipimo kuti yafumye utuwazi tonsi pyu. Cikulu sile ndi inyama yatizwa uwazi umu nzila ya mpomvu, aina Izlaeli yaali nu kulya inyama iyo, pano ala iyazwisya uwazi umu nzila ino Kapeela wa umi walanda.
7. Uzye Davidi walangilile uli ukuti wacindike sana uwazi?
7 Davidi wino Baibo ikati “ali muntu wino mwenzo wane watemwa,” wamanyile ningo ivisinte vya masunde yakwe Leza ivikalanda pa wazi. (Milimo 13:22) Uwanda umwi ala Davidi watauvwa sana ulusala, aomvi yakwe yatatu yaayisile umu uzanzo nu kusookelela umu nkambi ya alwani yao iyaya yasemba manzi nu kumuletela. Uzye Davidi wacisile uli? Uzizye ati, “Uzye citakoline nu kumwa uwazi wa antu yano iyapusuka kwempe lino yali yaya ku kusemba amanzi kwene yaa?” Davidi wene waweni amanzi yano aonsi yaaya yaile yasemba ukuya uwazi wao pano yayisile umu uzanzo pa kuya kuuku. Fwandi nanti cakuti wali nu lusala, ‘wapongolwile manzi yayo inkoleelo yakwe Yeova.’—2 Samueli 23:15-17.
8, 9. Uzye lino icilongano ca Ina Klistu catandiike, Leza watiile ukulola uwazi ukuti wacindama sana? Londololini.
8 Myaka apipi na 2,400 kufuma pano Nowa wapeelilwe isunde lilyo, nanti myaka 1,500 kufuma pano yaapanzile icipangano ci Sunde, Yeova watumile umupasi wakwe pa ina amwiumba ilyatungululanga ilya ina Klistu akutandikilako ukulemba yati: “Umupasi wamuzilo pamwi naswe twati tuzumilizyanya ukuti tutalinzile kumutwika cisendo nacuze kuluta pali vii vikalondekwa, mutalya vyakulya ivyapeelwa ku tuluwi, mutalya uwazi. Mutalya inyama zinyongwe. Muisunge ku ulalelale.”—Milimo 15:28, 29.
9 Tutanga tutwisike ukuti iumba ilyatungululanga lyamanyile ukuti uwazi wacindama kuli Leza nu kuti ukuomvya uwazi mu nzila iipe, u mulandu ukulu wakwe vino ukupepa utuluwi nanti ulalelale vyaya. Na Ina Klistu acumi ndakai avino yamanya vivyo kwene. Nakapya, yene yakalondesya ukulondela ivisinte vya muli Baibo, fwandi yakapingula ningo pa miomvezye ya wazi iikazanzya Yeova.
KUOMVYA UWAZI KU KUPOZYA ANTU
10, 11. (a) Uzye ya Nte Yakwe Yeova yakaelenganyapo uli pa kwikwamo uwazi ni vintu 4 ivikapanga uwazi? (b) A muli vyani muno Aina Klistu yangapingulapo ivipusane pa kupoziwa ukuomvya uwazi?
10 Ya Nte Yakwe Yeova yamanya ukuti ukusenka uku wazi, kulikuti ‘ukukanalya uwazi,’ kukapiliula nu kukanaikwamo uwazi, nanti ukupeela uwazi wao kuli yauze, nanti sile ukusungiisya uwazi wao kwene ukuti yayikemo insita yuze. Lyene vino yacindika sana amasunde yakwe Leza, yasizumila nu kwikwamo ivintu 4 ivikapanga uwazi, ni vintu vivyo aevi: nsandensande iziyenzu (Red cells), nsandensande zitiswe (white cells), nsandensande zitimbe (plateletes), ni nsandensande izyakolana na manzi (plasma).
11 Ndakai vino ya sayansi yafika patali mu vyakupangapanga, ivintu vii ivikapanga uwazi navyo kwene yakaviika muli ya masyini kuti yafumyemo utuntu tunono sana utukafuma mu vintu kwene vii 4. Uzye Umwina Klistu angazumila ukumwikamo utuntu kwene tuu utunono sana? Uzye nato angati i cilicimwi sile nu “wazi”? Cila-muntu alinzile ukuipingwila pa mulandu uwo. Isunde lilyo likaomba nu ku nzila zipusane-pusane zino yakapozezyamo alwale wakwe zino yakati hemodialysis, hemodilution, na cell salvage kuomvya uwazi wa muntu kwene wiyo, cikulu sile ala yatausungiile kuuze kuti ndi papita insita alino ize yamwikemo.—Muwelenge Ivyeo Navyuze, pa mafwa 215-218.
12. Uzye tufwile ukwelenganyapo uli pa milandu ino cila-muntu alinzile ukuipingwila umwineco?
12 Uzye imilandu yakuti cila-muntu angaipingwila ivya kucita, ala yene Yeova asisumbako amano? Awe, pano wene wasumbako sana mano kuli vino tukaelenganya na vino tukalonda ukucita. (Welengini Mapinda 17:3; 24:12.) Fwandi lino tukwelenganya pa kupoziwa tufwile ukupepelapo sana pakuti Yeova atutungulule ukumanya ningo pa mipozezye iyayako, nupya tufwile ukuvwila ya kampingu itu asambiliziwa ningo Baibo. (Loma 14:2, 22, 23) Antu yauze yatafwile ukutupingwila ivyakucita nanti ukutupatikizya kuti tucite vino yakwelenganya, nakapya tutalinzile nu kuuzya yauze ituti, “Uzye nga mwemwe camucitikila vii, mungacita uli?” Umuntu wenga na wenga “alinzile kuisendela cisendo cakwe umwisikulu.” *—Galatiya 6:5; Loma 14:12; mulole akambokosi akakuti “ Uzye Nkacindika Uwazi?” akali apifwa 81.
MASUNDE YAKWE YEOVA YAKALANGA UKUTI WAYA NU KUTEMWA
13. Uzye masunde ni visinte vyakwe Yeova vikalanga ukuti waya uli? Langililini.
13 Masunde ni visinte vya muli Baibo vikasokolola ukuti Yeova a Kapeela wa Masunde napya a Tata uwaya nu kutemwa, nakapya wasakamala sana ana yakwe. (Masamu 19:7-11) Isunde lyakuti “mutalya wazi” litayelileko uku kusunda antu pa umi, lelo likatucingilila uku ntazi izingi izikaiza pa mulandu nu kwikwamo uwazi. (Milimo 15:20) Nakapya, ya dokota aingi yakati ukupoziwa ukwaula ukwikwamo uwazi kuli kupozya kwampomvu ukwayako ndakai. Aina Klistu yene yakalola malyasi yaayo ukuya usininkizyo wakuti Yeova wakwatisya mano nu kutemwa.—Welengini Ezaya 55:9; Yoane 14:21, 23.
14, 15. (a) Uzye vino Leza watemwa antu yakwe vyalangiliilwe umu masunde ci? (b) Uzye mungaomvya uli ivisinte ivikalanda pali vino tulinzile ukucita pa kucingilila uzanzo?
14 Vino Leza wapeelanga aina Izlaeli amasunde aingi calangililanga vino wayasakamalanga. Wakwe vino isunde limwi lyali i lyakuti aina Izlaeli yaalinzile ukukuula kalung’umba ukulizizya ipaala pakuti kutacitike uzanzo, pano mapaala aaliko insita iiya yaali aapapatane nupya antu yizizyangapo sana. (Malango 22:8; 1 Samueli 9:25, 26; Neemiya 8:16; Milimo 10:9) Leza wapeezile ni sunde lyakuti cipambasi wa ng’ombe aangacisa antu, walondekwanga ukumusunga ningo. (Kufuma 21:28, 29) Ukukana uvwila masunde yaa, kwalangililanga ukuti umuntu atacindika umi wa yantu yauze, nupya umuntu wiyo wali nu kupeelwa umulandu.
15 Uzye mungacita uli pakuti namwe mwauvwila ivisinte vii ivya muli Baibo? Mwatala imwelenganya pali motoka winu nanti injinga alino ni mipisizye inu, iviteekwa vinu, ing’anda inu, kuno mukaombela, na vino mukasoolola ukuya ivyakumuzanzya. Ku mpanga zimwi, alumendo na akazyana aingi yakafwa ku mulandu nu kucita ivintu ivikaleta mazanzo. Nomba, alumendo na akazyana aakalonda ukutwalilila ukwikala mu kutemwa kwakwe Leza, yaacindika umi nupya yasicita ivintu ivingaleta uzanzo. Yene yasielenganya ukuti mazanzo yasiponela ance. Lelo yakaomba ningo nu kuipakizya ulumendo wao pano yakasenka uku mazanzo.—Kasambilizya 11:9, 10.
16. Uzye i visinte ci ivikalanda pa kuponya inda? (Lolini na futunoti.)
16 Nu umi wa kanya akatali kavyalwe nao Leza waucindika sana. Mpiti umu Izlaeli, ndi cakuti umwi wacisa umwanaci uwali ni ndilwa, nupya ndi umwanaci wiyo nanti umwanakwe aatali avyalwe wafwa, Leza walolanga ukuti uwacita vivyo ala inkomi, nupya kwayanga ukulipa “uumi pa uumi.” * (Welengini Kufuma 21:22, 23.) Elenganyini vino Leza akauvwa lino akulola antu aingi cuze yakuponya inda cila-mwaka, aingi yakacita vivyo pakuti yatwalilile ukucita upulumusi.
17. Uzye mungakomelezya uli umuntu uwaponyizyepo inda lino atatala wasambilila icumi?
17 Nomba, nga mama uwaponyizye inda lino atatala wasambilila icumi ca muli Baibo, cilaya uli? Uzye wene Leza atanga amwelele? Angamwelela! Nupya, umuntu wensi uwalapila nu mwenzo onsi, angataila ukuti Yeova angamwelela pa mulandu nu wazi uno Yesu wazwisizye. (Masamu 103:8-14; Efeso 1:7) Klistu umweneco walanzile ati: “Ntiza ku kwama aololoke, lelo nizila yakaifya kuti yazenzuke.”—Luka 5:32.
MUTAAYA NU LUPATO!
18. Uzye Baibo ikati i cani icikalenga sana ukumola antu yauze?
18 Yeova akalonda ukuti tutaaya nu lupato ulukalenga antu ukumola auze, fwandi asi kupelela sile pa kusenka uku kukanacisa antu yauze. Mutumwa Yoane walemvile ati, “Wino wensi uwapata umwina wakwe wene inkomi.” (1 Yoane 3:15) Umuntu wa musango uwo asi kuti asilonda sile umuntu muze, lelo akaalonda nu kuti umuze afwe. Lupato lwakwe lungalolekela muli vino akalanda iviipe pa muntu muze nanti ukumusombezya icakuti ndi cali i cacumi, na Leza angapingula umuntu wiyo. (Aina Levi 19:16; Malango 19:18-21; Mateo 5:22) Fwandi icicindama sana ukuti tutaezya ukupata antu yauze!—Yakobo 1:14, 15; 4:1-3.
19. Uzye umuntu aakalondela ivisinte vya masunde, akaelenganya uli pa malembelo wakwe Masamu 11:5 na Filipi 4:8, 9?
19 Antu aakacindika umi ndi vino Yeova waucindika, nupya aakalonda ukutwalilila ukwikala umu kutemwa kwakwe, yakasenka nu ku unkalwe onsi pano wapela. Pa Masamu 11:5 pakati: Leza “wapata uwatemwa ukang’ansi.” Amazwi yaayo yasilanda sile pali vino Leza waya; yakatupeela isunde ilingatwavwa ukumanya ivya kwikala. Cisinka cico cikalenga yonsi aatemwa Leza ukusenka uku vyakutuzanzya ivikakomelezya ukuya nu unkalwe. Nakapya, amazwi yakuti “Leza wino akatupeela mutende” yakalenga aomvi yakwe ukwelenganya lyonsi pa vintu visuma, ivyampomvu, ivikapeela umutende.—Welengini Filipi 4:8, 9.
MWASENKA UKU TUUNGWE UTWAYA NU MULANDU WA WAZI
20-22. Uzye Aina Klistu yapusanako uli na antu amu nsi, nupya u mulandu ci?
20 Kulingana na vino Leza akalola ivintu, insi yakwe Satana yaaya nu mulandu wa kukoma antu. Tuungwe twa vikanza vya miteekele tuno Malembelo yakati i vilyanyi vipisye, tuumola antu aingi wakwe cimwi kumwi na aomvi yakwe Yeova. (Danieli 8:3, 4, 20-22; Umbwilo 13:1, 2, 7, 8) Aakaombela pamwi nu tuungwe tuuto, aakacita ivya uculuzi na vyakwe sayansi, yakapanga ivyanzo ivikali cuze nupya ivya ononyi ala yakuzanilamo impiya izingi wakwe cimwi. I cumicumi “insi yonsi ili pisika lya utesi wa mwipe wilya”!—1 Yoane 5:19.
21 Alondezi yakwe Yesu ‘yasi amu nsi,’ yasiyika umu vikanza vya miteekele ni vya nkondo, fwandi yasiiya nu mulandu wa kumola antu. * (Yoane 15:19; 17:16) Yakakolanya Yesu, yasilandula ndi cakuti yamwi yakuyazunya. Lelo, yakalanga ukutemwa uku yalwani yao, nu kuyapepelako.—Mateo 5:44; Loma 12:17-21.
22 Icacindama sana i cakuti, Aina Klistu ya cumi yasitungilila “Babiloni Mukulu,” kulikuti mipepele yonsi yaufi umu nsi, nupya wino wakwatisya umulandu wa kumola antu. Baibo ikati, “Naweni ukuti mwanaci wakolike uwazi wa antu yakwe Leza nga nu wazi wakwe yao akomilwe pa mulandu wa kuyela Yesu.” Acino Baibo ikatucelwila ukuti: “Fuminimo, mwe antu yane.”—Umbwilo 17:6; 18:2, 4, 24.
23. Uzye ukufuma muli Babiloni mukulu calola mwi?
23 Ukufuma muli Babiloni Mukulu kukapiliula ivintu ivingi ukuluta sile pa kufutisya izina umwi buku lya ku calici. Cikapiliula nu kupata ivicitwa iviipe vino imipepele yaufi ikazumilizya nanti ukutungilila—wakwe upulumusi, ukuya umu vikanza vya miteekele, nu kulondesya sana ivyuma pa mulandu na ukaitemwe. (Welengini Masamu 97:10; Umbwilo 18:7, 9, 11-17) Ivintu vii ilingi vikalenga antu ukuya nu mulandu wa wazi!
24, 25. Uzye Leza angaomvya cani pakuti alange icikuuku ku muntu uwalapila aali nu mulandu wa wazi, nupya cii calangiliilwe uli umu nsita ya ina Izlaeli?
24 Lino tutata twasambilila icumi, swensi kwene cila-muntu, twatungililanga ukateeka wakwe Satana umu nzila imwi, nupya twaliko nu mulandu wa wazi. Nomba pa mulandu wakuti twasenwike nu kuta ivicitwa viipe, itutandika ukuya nu utailo umu mpolelwa yakwe Klistu, nupya twapeezile umi witu kuli Leza, nawe watandike ukututemwa nu kutucingilila kuli vino vingonoona ucuza witu na aliwe. (Milimo 3:19) Ukucingililwa kuu kwalangiliilwe ningo ni misumba ya kupusukilako umu nsita ya ina Izlaeli.—Mpendwa 35:11-15; Malango 21:1-9.
25 Uzye ukupekanya kuu kwaombanga uli? Ndi cakuti umwina Izlaeli wakoma umuze ukwaula ukumanya, wali nu kuutukila uku musumba uwa kupusukilako. Lino ya kapingula aamanya ningo yapingula pa mulandu uwo, umuntu uwakomile umuze ukwaula ukumanya, wali nu kutwalilila ukwikala umu musumba wa kupusukilako ukufikila lino simapepo mukalamba alafwa. Lyene ndi caya vivyo, ala waaya nu untungwa uwa kwikala uku musumba uze uno akulonda. Cii cali icintu icisuma sana icikalanga icikuuku cakwe Leza na vino wacindika sana umi! Imisumba iiya iya kupusukilako yakolana na vino Leza wacita ndakai, kulikuti ukupitila umu mpolelwa yakwe Klistu, tukacingililwa uku mfwa ndi cakuti umu kukanamanya, twatama isunde ilikati tufwile ukucindika umi nu wazi. Uzye mwacindika sana icintu cii cino Leza watucitila? Mungalanga uli vivyo? Icintu conga cino mungacita u kwama antu yauze ukuti yaye namwe umu musumba wa unkolanya uwa kupusukilako, sana-sana ndakai lino ‘ucuzi uwipisye’ uli apiipi.—Mateo 24:21; 2 Kolinto 6:1, 2.
NGA MUKUSIMIKILA PA WENE ALA MUKULANGA UKUTI MWACINDIKA UMI
26-28. Uzye ivintu ndakai vyakolana uli ni vyacitikanga umu manda yakwe kasema Ezekelo, nupya tungacita uli pakuti twikale umu kutemwa kwakwe Leza?
26 Miombele ya antu yakwe Leza ndakai ikatwiusya pali kasema Ezekelo uwaliko mpiti, wino Yeova wapeezile umulimo wa kusoka ina Izlaeli. Yeova walanzile ati: “Umayaceulanga kuli vino nemo namakunenanga.” Ndi cakuti Ezekelo wali nu kutazyela umulimo uwo, wali nu kupeelwa umulandu wa wazi pa antu aali nu kufwa lino Yelusalemu onoonwa. (Ezekelo 33:7-9) Nomba, Ezekelo uvwilile, nupya ataapeezilwe umulandu wa wazi.
27 Ndakai, tuli apiipi nu kulola kuno insi yonsi iikateekwa na Satana ilonoonwa. Acino, Inte Zyakwe Yeova zyamanya ukuti zyaya nu mulimo ukulu, nupya i syuko sana ukuneena antu pa wanda wakwe Leza uwa cilanduzi alino nu kukosola uku yantu pa Wene. (Ezaya 61:2; Mateo 24:14) Uzye mukaombesya sana umu mulimo kwene uu? Umutumwa Paulo wasumvile sana mano uku mulimo wa kusimikila. Acino walandiile ati: “Caleka namunena icumi nati mu wanda wilelo ndi cakuti wenga uwa munomuli walowa, ale asi pamulandu wane.” (Milimo 20:26, 27) Naswe tulinzile ukukolanya sana Paulo!
28 Pakuti twikale umu kutemwa kwakwe Yeova, tulinzile ukuombesya, asi sile ukulola umi nu wazi vino Yeova akavilola. Tulinzile nu kuya ausaka, nanti amuzilo, umu manso yakwe Leza, wakwe vino tuli nu kusambilila umu cipande icilondeliilepo.
^ par. 5 Ibuku lyakuti Scientific American lyalanzile pa mazwi akati “umi wa ciumbwa consi waya umu wazi,” iliti: “Amazwi yaa aacumi, asi cilangililo sile: Pano cila-lusandesande lwa mu wazi lukalondekwa sana pakuti umwi aye nu umi.”
^ par. 12 Muwelenge magazini wakwe Loleni! Okotoba-Dizemba 2006, mafwa 19-28, uwa Nte Zyakwe Yeova.
^ par. 16 Antu aasambilila amazwi ya muli Baibo yakati amazwi ya ciYebulai aaya paa “yasilanda sile pa kucisa umwanaci mutupu.” Nupya ilembelo lilyo litalanda ukuti Yeova akapingula ukulingana nu musinku wa mwana kwene wiyo aacili umunda.
^ par. 21 Lolini Cipande 5, icikati “Vya Kucita Pakuti Tutaaya wa Yantu Amu Nsi.”
^ par. 70 Lolini Ivyeo Navyuze, pa mafwa 215 ukufika 216, pakuti mumanyilepo ivingi.


text:
KIFUNDWA 8
Mwanda Waka Leza Ulekele Bubi ne Masusu?
1. Bubi bwaānjile muswelo’ka?
Bubi bwaānjile pano pa ntanda kitatyi kyābepele Satana bubela bubajinji. Satana wādi bidi mwikeulu mubwaninine, ino ne “kwimanapo mu byabinebine, mpika.” (Yoano 8:44) Wātamije kilokoloko kya kusaka kutōtwa, ako kuntu kufwaninwe enka Leza kete. Satana wāongwele Eva, mwana-mukaji umbajinji ne kumutonona amukōkele aye kupita’ko kukōkela Leza. Adama nandi wēlunga kudi Eva na kutombokela Leza. Byālongele Adama byo biletele masusu ne lufu.
Satana pa kunena Eva aleke kukōkela Leza, i kushilula kwaāshilwile butomboki bwa kutombokela bubikadi bwa Leza, nansha kifuko kyandi kya bu Mwine Mukatakata Mwine. Bavule belungile kudi Satana na kupela kubikalwa na Leza. Mu uno muswelo, Satana wāikala ke “mulopwe wa ino ntanda.”
2. Le bupangi bwa Leza i bukankalwe?
Byonso bilongele Leza i bibwaninine. Leza wāpangile bantu ne bamwikeulu na bukomo bwa kumukōkela mu bubwaninine. (Kupituluka 32:4, 5) Le wētupangile na bwanapabo bwa kutonga kulonga kiyampe nansha kibi. Buno bwanapabo bwitupanga mukenga wa kulombola motuswelele Leza.
3. Mwanda waka Leza ukilekele masusu?
Mwanda waka Yehova i muleke mu bula bwa kitatyi kampanda butomboki bobatombokele bubikadi bwandi? I mwanda wa kulombola’mba bukomo bwa kubikala kwampikwa Leza, kebukendekapo. (Musapudi 7:29; 8:9) Mānga ya muzo wa muntu mu bula bwa myaka 6 000 ibingija uno mwanda. Buludiki bwa bantu i bukomenwe kupwija mavita, butapani, bukondame, ne mbá.
Buludiki bwa Leza i bwishile na bwa bantu, mwanda babikalwa babo bamwenanga’mo. (Isaya 48:17, 18) Panopano ponka, Yehova usa kufudija umbikalo wa muntu. Enka boba batonga kuludikwa na Leza kete, bo bakapyana ntanda.
4. Le kitūkijetyima kya Leza kitukwasha tulonge bika?
Satana wānene amba i kutupu muntu ukengidila Yehova ku buswe bitupu. Le ukimba kumubepulula? Bine ubwanya! Kitūkijetyima kya Leza kitukwasha tulombole shi tusaka kuludikwa na Leza nansha na muntu. Byotulonga mu būmi byo bilombola byotutongele.
5. Le tukatonga namani Leza bu Mulopwe wetu?
Tukatonga Leza bu Mulopwe wetu na kukimba ne kutwela mu kipwilo kya bine kimanine pa Kinenwa kya Leza, Bible. (Yoano 4:23) Tukokeja kupela kubikalwa na Satana, na kuleka kwiela mu politike ne mu mavita, na mwālongele Yesu.
Satana wingidijanga bukomo bwandi mwanda wa kutumbija bilongwa bibi kadi bileta musala. Shi tupele’byo, balunda ne babutule betu bamo bakokeja kwitusepa ne kwitulwa. (1 Petelo 4:3, 4) Pano tusakilwa kutonga. Le tukapwana na bantu baswele Leza? Le tukakōkela bijila byandi biyampe ne bya buswe? Shi tulonge namino, tubabepulula bubela bwa Satana bwa amba shi muntu watanwa na bikoleja kabwanyapo kukōkela binena Leza.
Buswe buswele Leza bantu bwitukulupija amba bubi ne masusu bisa kupwa. Bonso balombola’mba betabije uno mwanda, bakamona būmi bwa nyeke pano pa ntanda.