text:
Icitendekelo 3
Adamu na Efa babifya kuli Yawe
1Nomba insoka yali incenjeshi nganshi ukucila pa nama shonse isha mpanga isho Yawe Lesa apangile. Elyo yaipusha umwanakashi aiti, “Bushe cine cine Lesa atile mwilalyako ku muti onse uwa mwibala?” 2Umwanakashi ayasuka insoka ati, “Kuti twalya ifitwalo fya muti onse uwa mwibala, 3lelo Lesa atile, ‘Tamufwile ukulyako ifitwalo fya muti waba pakati ke bala, kabili tamufwile na kwikatako, pantu mukafwa.’” 4Insoka yayasuka umwanakashi aiti, “Awe cinefye tamwakafwe nakalya. 5Pantu Lesa alishiba ukuti ilyo mukalyako, amenso yenu yakesuka elyo mukaba nga Lesa, mukeshiba ifisuma ne fibi.”
6Ilyo umwanakashi amona ukuti ifitwalo fya muti fisuma ukulya, ifyayemba mukumoneka kabili kuti fyafwaikwa pakukwata amano, asabako ifitwalo fimo alya. Elyo fimbi apeelako umulume uo bali nankwe, nao alya. 7Elyo bonse babili amenso yabo yaisuka, baishiba nokuti bali ubwamba. Kanshi epakubilinkanya amabula ya mukunyu, eyo bafwala.
8Cilya caba ku cungulo umwaume no mukashi wakwe baumfwa uko Yawe Lesa aleenda mwibala. Batiina Yawe Lesa babelama mu miti ya mwibala. 9Lelo Yawe Lesa epakwita umwaume ati, “Bushe uli kwi?” 10Umwaume ayasuka ati, “Nacumfwa uko uleenda mwibala, elyo nakwata umwenso, ico ndi ubwamba, epakubelama.” 11Elyo Yawe Lesa amwipusha ati, “Nga nani akwebele ati uli ubwamba? Bushe na ulya icitwalo ca muti ico nakuleseshe ukulyako?” 12Umwaume ayasuka ati, “Umwanakashi wampeele ukuba nankwe kuno, eumpeele icitwalo ca muti, na ine nalya.” 13-Elyo Yawe Lesa aipusha umwanakashi ati, “Nga ici ucitile cinshi?” Umwanakashi ayasuka ati, “Ni nsoka eimbepele, na ine elyo nalya.”
Yawe Lesa alapisha insoka elyo apingula na bantu
14Elyo Yawe Lesa aebele insoka ati,
“Pa mulandu wa ici cintu ucitile,
Walapishiwa pa fitekwa fyonse
na pa nama sha mpanga shonse.
Wakulakulaikafye pefumo lyobe,
kabili inshiku shonse isha bumi bobe,
wakulalya ulukungu.
15-Nkabika ukupatana pakati ka iwe no mwanakashi,
kabili na pakati ka bufyashi bobe no bufyashi bwa mwanakashi.
Akashonaula umutwe obe,a
elyo iwe ukamusuma ku citende cakwe.”
16Ku mwanakashi atile,
“Nkakufushisha amacushi nganshi pakupaapa umwana.
Ukalaumfwa ubukali pakupaapa abana.
Ukalakabila umulume obe,
elyo nao akalakuteeka.”
17-Kuli Adamu atile, “Pantu wacumfwila umukashi obe, elyo walya na ku muti nakukonkomeshe ukuti, ‘Taufwile ukulyako,’
“Walapishiwa umushili pa mulandu wa iwe.
Inshiku shonse isha bumi bobe wakulacula pakumona icakulya cakulafumamo.
18Umushili wakulamesha imyunga na bacilasa,
kabili ukalalyafye ifilimwa fya mwibala.
19Kwilibe lya pa mpumi yobe eko ukalamwena icakulya,
mpaka ukabwelele kwiloba apo eko wafumine.
Pantu uli lukungu
kabili ku lukungu kwine eko ukabwelela.”
20Adamub ainike umukashi wakwe ishina lya Efac, pantu e nyina wa bantu bonse. 21Yawe Lesa epakupangila Adamu na Efa ifyakufwala ifyampapa, elyo abafwika no kubafwika.
Yawe Lesa atamfya Adamu na Efa mwibala
22Elyo Yawe Lesa asosele ati, “Umuntu ali kwati ni umo pali ifwe, kukwishiba ifisuma ne fibi. Kanshi tewakuleka ukuti akasabe ifitwalo ku muti upeela ubumi akalye kabili akabelele umumi.” 23Kanshi Yawe Lesa epakutamfya umuntu mwibala lya Edeni pakuti alelima umushili uo amufumisheko. 24Panuma yakutamfyamo umuntu, Yawe Lesa abika mwibala lya Edeni ku kabanga bakerubi elyo no lupanga ulwalebilima umulilo, ulwaleyafye konse konse pakulesha umuntu ukuya ku muti wabumi.


c: text/html

text:
Tandilimvwi Kabotu Kujatikizya Buumi Bwangu—Sena Ndilakonzya Kugwasyigwa Abukombi, Leza, naa Bbaibbele?
Bwiinguzi bwamu Bbaibbele
Inzya. Bbaibbele, ibbuku lyakaindi lijisi busongo, lilapa bwiinguzi kumibuzyo iikatazya mubuumi alimwi lilakonzya kumugwasya kuti mulimvwe kabotu. Amulange-lange mibuzyo imwi njoliingula.
Sena kuli Mulengi? Bbaibbele lyaamba kuti Leza “wakalenga zyintu zyoonse.” (Ciyubunuzyo 4:11) Mbwaanga ngo Mulengi wesu, Leza ulizyi nzyotuyandika kutegwa katulimvwa kabotu akujana lukkomano mubuumi.
Sena Leza ulandibikkila maano? Bbaibbele talitondezyi kuti Leza tababikkili maano bantu, pele lyaamba kuti: “Tali kulamfwu kuli umwi aumwi wesu.” (Milimo 17:27) Ulabikkila maano kuzyintu zimucitikila alimwi uyanda kumugwasya kuti muzwidilile mubuumi.—Isaya 48:17, 18; 1 Petulo 5:7.
Ino kuzyiba Leza inga kwandigwasya buti kuti ndilimvwe kabotu? Leza wakatulenga katujisi luyandisisyo lwazyintu zyakumuuya, akuyanda kuzyiba ncotuponena. (Matayo 5:3) Luyandisisyo lwesu lulabikkilizya akuyanda kuzyiba Mulengi wesu alimwi akuba acilongwe anguwe. Leza uyookkomana akaambo kakuti muyanda kumuzyiba, nkaambo Bbaibbele lyaamba kuti: “Amuswene kuli Leza, eelyo awalo uyooswena kulindinywe.”—Jakobo 4:8.
Bantu banji bajana kuti kuba acilongwe a Leza kwasumpula buumi bwabo alimwi kwabapa kuti kabalimvwa kabotu kujatikizya buumi bwabo. Nokuba kuti kuzyiba Leza takukonzyi kupa kuti kamutajani mapenzi, busongo bwakwe buli mu Bbaibbele bulakonzya kumugwasya
Kuba alukkomano mumukwasyi.
Kuba muluumuno abantu.
Kulwana mapenzi mbuli kulimvwa kutyompwa, kulibilika kujatikizya mali alimwi amalwazi aataponi.
Zikombelo zinji izibelesya Bbaibbele tazitobeli ncoliyiisya. Mukwiimpana, cikombelo cakasimpe, icitobela ncolyaamba Bbaibbele, ciyoomugwasya kumuzyiba Leza.
Amwiiye Zinji
MIBUZYO YAMU BBAIBBELE YAINGULWA
Ino Buumi Bujisi Mpindu Nzi?
Sena kuli nomwakalibuzyide kuti, ‘Ino buumi bujisi mpindu nzi?’ Amwiiye bwiinguzi bwamu Bbaibbele.
SINSIMUKA!
Makani Aatazyibidwe Kubantu Banji Aajatikizya Kulenga
Sena makani aamu Bbaibbele aleendelana amakani ngobaamba basayaansi?
MABBUKU AMABROSHUWA
Mulakonzya Kukkomana Mumukwasyi Wanu
Mulakonzya kuba alukkomano mucikwati alimwi amumukwasyi kwiinda mukubelesya njiisyo zyamu Bbaibbele.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1Uyu kuli kwihela kwa shibyalilwe sha ng'wa Yesu Kilisto wa luganda lwa ng'wa Daudi, mu bubyile wa ng'wa Abulahamu. 2U Abulahamu wali ise wa ng'wa Isaka, Isaka umyala Yakobo, Yakobo umyala Yuda na baana ba ng'wawe. 3Yuda umyala Falesi na Zala, kufuma muli Tamali. Falesi umyala Hezelomu, Hezelomu umyala Alamu. 4Alamu umyala Aminadabu, Aminadabu umyala Naasoni, Naasoni umyala Salimoni. 5Salimoni umyala Boazi kufuma muli Lahabu, Boazi umyala Obedi kufuma muli Luzi, Obedi umyala Yese. 6U Yese akamyala ntemi Daudi, Daudi umyala Solomoni kufuma muli nkima uyo wali nke wa ng'wa Ulia. 7U Solomoni umyala Lehoboamu, Lehoboamu umyala Abia, Abia umyala Asa. 8Asa umyala Yosafati, Yosafati umyala Yolamu, Yolamu umyala Uzia. 9Uzia umyala Yotamu, Yotamu umyala Ahazi, Ahazi umyala Hezekia. 10Hezekia umyala Manase, Manase umyala Amosi, Amosi umyala Yosia. 11Yosia umyala Yekonia na baana ba ng'wawe; u mu shiku jenijo a banhu busaamiwa, butwalwa Babuloni. 12Aho lyabita i likanza lya kusaamijiwa Babuloni, u Yekonia akamyala Salatieli, Salatieli umyala Zelubabeli. 13Zelubabeli umyala Abiudi, Abiudi umyala Eliakimu, Eliakimu umyala Azoli. 14Azoli umyala Akimu, Akimu umyala Eliudi. 15Eliudi umyala Eleazali, Eleazali umyala Matani, Matani umyala Yakobo. 16U Yakobo akamyala Yosefu u ngoshi wa ng'wa Malia, u nina wa ng'wa Yesu, uyo akitanagwa Kilisto. 17Huna luulu, u kufuma u kuli Abulahamu kushika hali Daudi, i shibyalilwe i shose shili ikumi na shine; nu kwinga a hali Daudi kushika ng'wikanza lya banhu kusaamijiwa Babuloni, shibyalilwe ikumi na shine. Hama nu kufuma u ng'wikanza lya banhu kusaamijiwa Babuloni kushika hali Kilisto, nasho ikumi na shine. 18Huna luulu, u kubyalwa kwa ng'wa Yesu Kilisto kukaja giki, u nina u Malia wali alunjiwe na Yosefu; aliyo aho bataali kwitoola, ubonwa ali nda kulwa budula bo ng'wa Moyo Ng'wela! 19U Yosefu aho wagudeeba u mhayo gwenuyo, ubona aneke. Aliyo iki wali munhu ntungilija, akandya kwiganika nzila ya kuneka chiza; atizungoola. 20Kwike aho ataali uyiganika i mihayo yeniyo, malaika wa ng'wa Seeba ung'wilongela mu shilooti; ung'wila giki, "Yosefu ng'wana wa ng'wa Daudi, utogohage u kunsola u nke wako u Malia; nguno u Ng'wana uyo ali u mu nda yakwe aliho kulwa budula bo ng'wa Moyo Ng'wela. 21Akubyala Ng'wana ngosha, u bebe ukung'wilika i lina lyakwe Yesu; nguno hu ng'wene uyo akubapija a banhu bakwe kufuma mu shibi shabo." 22I yose yeniyi ikaja giko kulwa kushikilijiwa kwa mhayo uyo Seeba wali waguhaya kufuma kale kubitila muli nghangi wakwe; giki, 23"Munhya ng'wilindu akubuucha nda, na akubyala ng'wana ngosha, uyo bakung'wilika i lina lyakwe Emmanueli." Makulu gaho, "Mulungu ali hamo na bise." 24U Yosefu aho wamisha kufuma u mu tulo, wita git'umo akawililwa nu malaika wa ng'wa Seeba; unsola u nke wakwe. 25Kwike atalaalile nanghwe kushisha umyala u Ng'wana, huna ung'wilika i lina lyakwe i lya Yesu.
Copyrighted Material
Learn More


text:
UKULANSHANYA | BA FRÉDÉRIC DUMOULIN
Abafwalisha Ifya Miti Balondolola Ifyo Basuminamo
Ukucila pa myaka 10, ba Frédéric Dumoulin balibomba umulimo wa kufwailisha pa miti e lyo no kupanga imiti. Babomba pa Ghent Universiti mu calo ca Belgium. Kale basumine ukuti takwaba Lesa, lelo pa numa, baishilesumina ukuti Lesa e wabumbile ifintu fyonse. Pali ino nshita, ba Frédéric ni Nte ya kwa Yehova. Abalemba Loleni! balibepwishe pa ncito babomba na pa fyo basuminamo.
Bushe mwaleya ku mapepo ilyo mwali abaice?
Ee. Bamayo balepepa ku Katolika. Nomba ilyo nabelengele pa nkondo ba Katolika balelwa na bashilamu mu myaka ya kale, calengele impate sana imipepele. Na kabili, nalibelengele na pa mipepele imbi iishali ya Bwina Kristu, lelo nayo ine tayansekeshe nakalya. Ilyo nakumenye imyaka 14, naishiletendeka ukutontonkanya ukuti ifi mu mipepele mwaba imibele yabipa, cilangilila fye ukuti Lesa takwaba. Kanshi ilyo nasambilile ku sukulu ukuti ifintu fyasangwike fye, naishilesumina ukuti ifintu fyaishilebako fye.
Cinshi calengele ukuti mutemwe sayansi?
Ilyo nali ne myaka 7, kwali abampele microscope kabili nali-itemenwe nga nshi. Naleibomfya sana ku kumwenako ifishishi ifimoneka bwino pamo nga ifipelebesha. Na kabili natendeke ukubomfya iyi microscope ku kusambilila pa fyaba mu mulopa wandi no kufilinganya ku fyaba mu mulopa wa nama shimbi.
Cinshi calengele ukuti mutendeke ukufwaya ukwishiba ifyo ubumi bwatampile?
Ilyo nali ne myaka 22, nakumene na sayantisti umo uwali Inte ya kwa Yehova. Asumine ukuti Lesa e wapangile ubumi. Calimpapwishe sana. Nalemona kwati nkamushinina fye bwangu bwangu ukuti ifyo asuminamo fya bufi. Lelo nalipapile pantu ifyasuko alenjasuka fyaleumfwika bwino sana. Nalefwaisha ukwishiba icalenga abantu ukusumina muli Lesa.
Papitile fye imyeshi iinono, nakumene na Nte umo uwaishibe sana ifya kuundapa abantu. Ilyo anjipwishe nga kuti natemwa ukwishiba ifyo asuminamo, nalisumiine pantu nalefwaya sana ukwishiba ico abantu basuminina ukuti Lesa eko aba. Na kabili nalefwaya ukumwafwa pa kuti afume ku fisambilisho fya bufi ifyo asumiinemo.
Bushe mwalimushiniine ukuti ifyo asumiinemo fya bufi?
Iyo mukwai. Nalifililwe. Natendeke ukufwailisha ifyebo pa fyo ubumi bwatendeke. Nomba nalipapile ukusanga ukuti na basayantisiti bamo abasambilila sana baletila ulusandesande fye lumo lwaliba ulwapikana ica kuti basumina ukutila talwatendekele pano pe sonde. Bamo batila insandesande shifwile shafumine ku fibumbwa fimo ifyaba mu lwelele. Ala basayantisti balanda fye ifyapusanapusana pa fyo ubumi bwatendeke.
Bushe basayantisti balasuminishanya muli fimo?
Icipapusha ca kuti basayantisti abengi balasuminishanya ukuti kufwile kwali fimo ifyacitike ifyalengele ubumi ukwisa tendeka fye ubwine bweka. Nomba ine natendeke ukutontonkanya ukuti, ‘Nga ca kutila aba bantu te kuti balondolole bwino bwino ifyo ubumi bwaitendekele fye ubwine ukwabula Kabumba, kuti bashininkisha shani ukuti ifyo balanda fya cine?’ E ico natampile ukusambilila Baibolo pa kuti njishibe ifyo ilanda pa fyo ubumi bwatendeke.
Finshi mwasangile ilyo mwatampile ukusambilila Baibolo?
Natampile ukushininwa ukuti kwaliba Kabumba ilyo naleya nde sambilila Baibolo. Ku ca kumwenako, ni nomba line fye basayantisti baishibe ukuti imyulu ne sonde fyalikwete intendekelo. Nomba ilembo lya kubalilapo mu Baibolo ilyalembelwe kale sana apapitile ne myaka nalimo 3,500 litila: “Pa kutendeka Lesa apangile umuulu e lyo ne sonde.” * E lyo kabili nalimona ukuti Baibolo nga yalanda pali fimo ifyakuma sayansi, taibepa.
Nalimona ukuti Baibolo nga yalanda pali fimo ifyakuma sayansi, taibepa
Bushe ifi mwasambilila sayansi tacamwafishe sana ukusumina muli Lesa?
Iyo. Ilyo natendeke ukwiluka ukuti Lesa e ko aba, ninshi naliba pa yunivesti pa myaka itatu. Na kuba, nga ndesambilila sana pa fyo ifya mweo fyapangwa, e lyo nshininwa sana ukuti kwaliba Kabumba.
Finshi fimo ifyo mwasambilila ifyalenga mushininkishe ukuti kwaliba Kabumba?
Nalisambilila pa fyo umuti ubomba mu mubili wa muntu ne fyo umubili wesu ucita ku fiko ifisangwa mu mulopa. Nalitemenwe sana ilyo nasambilile pa fyo bongobongo icingililwa ku fintu fimo ifiba mu mulopa ifingayonaula. Caba kwati mwaliba ifibumba ificilikila umulopa uukwete ifiko pa kuti tawingile mu nsandesande sha kuli bongobongo.
Mulandu nshi ici cibela icakupapusha?
Papita imyaka ukucila pali 100 ilyo basayantisti baishibe ukuti nangu ca kutila ifiko ifingila mu mulopa wesu kuti fyaya ku filundwa fyonse ifya mubili wesu, kuli bongobongo na mu mungololo mwena te kuti fingilemo. Ici cilampapusha sana pantu kwaliba utumishipa utunono utwingi nga nshi ututwala umulopa ku nsandesande ishaba muli bongobongo. E lyo umulopa e uwamya ne nsandesande sha kuli bongobongo shonse no ku shipeela ifya kulya e lyo no mwela usuma uwa oxygen. Nomba cinshi cilenga ukuti umulopa umuli ifingalenga ubusanso ulefilwa ukufika kuli bongobongo? Pa myaka iingi, basayantisti tabaishibe nakalya.
Nomba bushe bongobongo icingililwa shani?
Utumishipa umwenda umulopa tatwaba kwati twa pulastiki ica kuti ifili ku nse te kuti fingile mukati. Lelo twapangwa ne nsandesande. Ici cilenga ukuti utuntu twalekanalekana utwaba mu mulopa tuleingila muli ishi nsandesande no kupita pa kati ka nsandesande. Nomba insandesande ishapanga imishipa iyaba muli bongobongo shena shalipusanako, pantu shalititikana icine cine. Ala ifyo ishi nsandesande shapangwa filapapusha nga nshi. Shapangwa mu musango wa kuti shileleka ifintu fimo pamo nga oxygen, na glucose ukwingila muli bongobongo e lyo no kufumyamo carbon dioxide. Kabili ishi insandesande shilacilikila amaprotini ne fintu fimbi pa kuti filaingila muli bongobongo. Kanshi ifi e fyo bongobongo icingililwa ku fingaleta ubusanso. Bushe kwena icintu ca kusungusha nge ci nalandapo kuti twatila caishilebako fye ceka? Iyo, kwaliba uwa cipangile.


text:
MUTWE WA PA NKUPIKO
Nanchi Kujipo Wakonsha Kuyuka Bya kulutwe Nyi?
Atweba bonse tulanguluka bingi pa bintu bya kulutwe. Tulanguluka pa bikekala bwikalo bwetu ne bwa balunda netu. Twishikisha mepuzho nabiji a kuba’mba: ‘Nanchi baana bami bakekala bwikalo bwawama nyi? Nanchi ntanda ikonaunwa na bya malwa nyi? Nanchi kujipo byo nafwainwa kuba pa kuba’mba nkekale bulongo kulutwe nyi?’ Tulanguluka pa bino, mambo byobyo twalengwa kabiji tukeba wa kwitukosesha kuba’mba bintu bikekalatu bulongo kulutwe. Umvwe twaketekela mu bintu bya kulutwe, twakonsha kunengezha bwikalo ne milanguluko yetu.
Nga bwikalo bwenu bukekala byepi kulutwe? Nanchi kujipo wakonsha kuyuka nyi? Bashayuka bamba pa bikamweka kulutwe kabiji bimo bifika, pano bino byavula kechi bifika ne. Lesa aye witubula kuba’mba wakonsha kwambila jimo bintu biji kulutwe. Mambo anji amba’mba: “Kufumatu ku ntendekelo amiwa ñambila jimo bintu bikamweka kulutwe.” (Isaya 46:10) Nanchi bintu byo ambila jimo bifika nyi?
NANCHI BYAMBA LESA BIFIKA NYI?
Mambo ka o mwafwainwa kukebela kuyuka pa bungauzhi bwa kala bwaambile Lesa bwafikile? Umvwe kya kuba muntu wamba pa bya nkiilo wamba bya kine kimye kyonse, mwakonsha kumuketekela. Mwakonsha kuteshako muchima pa byo abena kwamba pa byo bukakya juba jalondelapo. Kyo kimotu, umvwe mwaketekela kuba’mba byonse byo ambila jimo Lesa bifika, mwakonsha kuketekela byonse pa bikekala bwikalo bwenu kulutwe.
KONAUNWA KWA MUZHI MUKATAMPE:
Kyakumwenako, kyakonsha kukatazha kwambila jimo kuba’mba muzhi mukatampe wajinga na bulume pa myaka yavula kuba’mba ukonaunwa. Kupichila mu ngauzhi, Lesa waambijile jimo kuba’mba Ninevwa ukonaunwa. (Zefwaniya 2:13-15) Nga mabuku aamba pa bintu bya kala aambapo amba ka? Mu myaka kitota kya butanu na bubiji B.C.E., kyamweka papichile myaka 15 kufuma pa ambijile Lesa bungauzhi, bena Loma ne bena Media balukukile ne konauna muzhi wa Ninevwa. Kabiji Lesa waambijile jimo kuba’mba Ninevwa ukekala “ke masala, mwaumatu nobe mu kiselebwa.” Nanchi buno bungauzhi bwafikile nyi? Ee, bwafikile. Nangwa kya kuba uno muzhi ne mizhi yajinga kwipi yabayile nobe 518 sq km, balukukile uno muzhi nangwa kya kuba wajinga na bulume. Bamonawine ne kushalatu ke masala. Nanchi bambila jimo pa bya bumulwilantanda bakonsheshe kwamba bya kine pa bino byamwekele nyi?
BAKASOKA NE BIKUPA BYA BANTU:
Nanchi kujipo wakonsheshe kwambila jimo saka kukiji myaka 300 jizhina ne kisemi mukafuma muntu ukasoka bikupa bya bantu pa kyakusokelapo bitapisho, kabiji ne jizhina ja muzhi mukekela kitapisho kyakusokelapo nyi? Umvwe kya kuba bino bintu byo aawile byafika, byakonsha kulengela muntu waawile kuya nkuwa. Lesa ye aingijishe kwambilamo waambile’mba “Kukasemwa mwana wa mulume wa mu kisaka kya kwa Davida, jizhina janji Yosiya,” kabiji ‘ukasoka ne bikupa bya bantu pe obewa’ pa kitapisho kya kusokelapo mu muzhi wa Betele. (1 Bamfumu 13:1, 2) Panyuma ya myaka bitota bisatu, mfumu aye Yosiya jizhina jo babula kutongola javula mu Baibolo, wafumine mu kisemi kya kwa Davida. Byonka byo kyaambijilwe jimo, Yosiya ‘wasendele bikupa byajinga mu bilende ne kwibisoka pa kya kusokelapo bitapisho’ kyajinga mu Betele. (2 Bamfumu 23:14-16) Kafwako muntu wakonsheshe kwambila jimo bino kwa kubula lutangijilo lwa Lesa ne.
KUZHIYA KWA BUFUMU:
Kyakonsha kukatazha bingi muntu kwambila jimo jizhina ja muntu ukonauna bufumu buji na bulume saka akyangye kusemwa ne kwambila jimo jishinda jo akengijisha pa kuba bino. Lesa waambijile jimo kuba’mba muntu wa jizhina ja Kilusa ye ukalukuka muzhi. Kabiji Kilusa ukalubula Bayudea bajinga mu buzha ne kwibatundaika kushimukulula nzubo ya Lesa. Lesa waambijile jimo ne kuba’mba Kilusa pa kulukuka muzhi ukomisha mikola kabiji binzhilo bakebisha kyashi pa kuba’mba akashinde. (Isaya 44:27–45:2) Nanchi bintu byaambijile jimo Lesa mu bungauzhi byafikile nyi? Bashayuka ba bya mpito baswa kuba’mba Kilusa washinjile uno muzhi. Nzhita ya kwa Kilusa yaingijishe jishinda ja kukumya ja kusendula mema a mu Babilona ne kulengela mikola kuma. Ne kyakilapo, nzhita yatwelele mu muzhi kupichila pa binzhilo byashajiletu kyashi. Panyuma ya bino, Kilusa walubwile Bayudea ne kwibakambizha kuba’mba bakashimukulule nzubo ya Lesa mu Yelusalema. Kino kyajinga kyakukumya bingi mambo Kilusa kechi wapopwelanga Lesa wa Bayudea ne. (Ezela 1:1-3) Nanchi kujipo muntu wakonsheshe kwambila jimo bino bintu bya bungauzhi byaubiwe kala nyi? Lesa ye wafwainwetu kuba bino.
Twisamba pa byakumwenako bisatu bibena kumwesha bintu byaambijilwe jimo Lesa byo byafikile. Bino kechi bishimitu ne. Ntangi wa Bayudea aye Yoshua waambile pa bintu byo bayukijile jimo bena Isalela amba: “Mwayuka mu michima yenu ne mu myeo yenu amba kafwako kintu nangwa kimotu kya mu byobya byawama byo emulayile Yehoba Lesa wenu kyabula kumweka ne; byonse byamwekele kwi anweba, kafwako nangwa kimo kyabulwa kumweka ine.” (Yoshua 23:1, 2, 14) Bantu bo aambilengako Yoshua baswile milaye ya Lesa ne bungauzhi amba byafikile. Pano Lesa uba byepi bino? Lesa wapusana bingi na bantu mu jishinda jo obilamo bintu. Kyanema bingi anweba kuyuka o kyaikela bino, mambo Lesa waambila jimo pa bintu bikamweka kulutwe bikemukunza.
BUNGAUZHI BWA LESA BWAKILA BWA BANTU
Byambila jimo bantu byaimena pa byo bapesapesa bya sayansi, bishinka byo bayuka, bintu byuba bantu nangwa bamba na bapashi. Umvwe kya kuba baamba, bapembelela ne kumona bikamweka.—Byambo bya Mana 27:1.
Kupusanako na bantu, Lesa uyuka byonse. Wayuka byalengwa bantu ne bintu byo batemwa kuba; onkao mambo inge waamba bungauzhi uyukila jimo bikoba bantu. Lesa wakonsha kuba byakila pa bino. Wakonsha kupimpula bintu ne kuyuka bikafumamo. Waambile’mba: “Byambo byami bilupuka mu kanwa kami; kechi bikabwelatu byatu kwi amiwa ne, poso kuba kyonkakya kyo nafukula.” (Isaya 55:11) Kimo kimye bungauzhi bwa Lesa bwambatu pa bintu byo akoba kulutwe. Umona kuba’mba bungauzhi bwanji bwafika.
BWIKALO BWENU BWA KULUTWE
Nanchi kujipo muntu ye mwaketekela wakonsha kwambila jimo bikekala bwikalo bwenu ne bwa balunda nenu bwa kulutwe nyi? Umvwe mwayukila jimo bishinka pa malwa abena kwiya, mwakonsha kuyuka ne mashinda a kupulukilamo. Byobyo mwakonsha kuba ne na bungauzhi bwa mu Baibolo. Lesa waamba kuba’mba katataka kukekala lupimpu lukatampe pano pa ntanda. (Monai kakitenguluzha ka kuba’mba: “ Byasolola Lesa pa Bwikalo bwa Kulutwe.”) Buno bwikalo bwa kulutwe bwapusanako na bwambila jimo bashayuka.
Mwakonsha kulanguluka mu jino jishinda: Bantu bamba byavula bingi pa bikekala ntanda kulutwe. Bungauzhi bwa mu Baibolo bwakonsha kwitukwasha kuyuka byo kikekala kulutwe. Lesa waambile’mba: “Yenka usapwila jimo mu ntendekelo bintu bikamweka ku mpelo, . . . Amba, ‘Abya byo nafukula kuba bikekala kikupu, kabiji nkoba byonse byo nasaka.’” (Isaya 46:10) Anweba ne kisemi kyenu mwakonsha kwikala bwikalo bwawama kulutwe. Ipuzhai Bakamonyi ba kwa Yehoba pa byaamba Baibolo pa bintu bikamweka kulutwe. Bakamonyi kechi baula, nangwa kulondela bapashi pa kwambila jimo bya kulutwe ne. Bafunda byaamba Baibolo kabiji bakonsha ne kwimubuula bintu byawama Lesa byo akobila bantu kulutwe.


text:
MUTWE WA PA NKUPIKO | NANCHI BYA SAYANSI BYANEMA KUKILA BAIBOLO NYI?
Bya Sayansi byo Byakwasha Bantu
Dikishonale umo waamba’mba kyambo kya Sayansi kilumbulula “mwingilo wa kufunda pa bilengwa byonse kupichila mu kwibipimapima ne kumona byo byalengwa.” Uno mwingilo kechi wapeela ne. Javula, bashayuka ba bya sayansi bakabakana bingi na bya kupimapima ne bya kukebakeba, kabiji kimo kimye kibasendela milungu, bañondo nangwatu myaka yavula saka bapimapimatu kintu kimo. Kimo kimye, kechi bataana ne bintu byo bakeba ne, pano bino, javula bataana bintu byawama bikwasha bantu mu bwikalo. Akimonai bya kumwenako bimo.
Kampanyi umo mu Europe ulenga tubiñambañamba tusuusa mema a ndochi pa kuba’mba bantu babulenga kukolwa inge batoma oo mema. Tubiñambañamba twa uno mutundu tukwasha bingi bantu kikatakata inge kwamweka bya malwa, nabiji kimye kyapichile kitentanshi mu kyalo kya Haiti mu 2010.
Mu lwelele muji biñambañamba bitelwa’mba masetilaiti bingila mwingilo ye batela’mba Global Positioning System (GPS). Bino biñambañamba bikopa bintu bimweka pano pa ntanda. Patanshi, bino biñambañamba bebilengele kuba’mba bikwashenga bashilikale, pano luno bikwasha bendesha myotoka, madeke, mato akatampe, bibinda ne bantu baya na kupitañana mu jisaka kuyuka ko babena kuya. Kine, bashayuka ba bya basayansi balengele uno GPS baingijile bingi, mambo ukwasha bantu kubula kweleka.
Abya nanchi mwingijisha foni, kompyuta, nangwa intaneti nyi? Nanchi mwamona kuba’mba michi yalenga bashayuka ba bya sayansi imukwasha kukosesha bumi bwenu nyi? Abya mwakikanjilapo mu ndeke nyi? Umvwe ibyo, ko kuba’mba mwamwenamo mu bintu bibena kuba bashayuka ba bya sayansi bibena kukwasha bantu. Bya sayansi bibena kukwasha bantu mu mashinda avula bingi.
BINTU BYAKANKALWA KUYUKA BASHAYUKA BA BYA SAYANSI
Bashayuka ba bya sayansi babena kwingila bingi na ngovu mu bya kupesapesa pa kuba’mba bayukilepo byavula pa bilengwa. Bashayuka bamo bakopa mukachi ka maselo ne kukeba kuyuka bingila tuntu tucheche tujimo (atom) pa kuba’mba bayuke byatendekele bumi. Pakuba bashayuka ba bya mwiulu abo bebikako bingi kukeba kuyuka bilengwa bya mwiulu ko byafumine. Na mambo a kutwajijila na kukebakeba ne kukopa mwiulu mwine, bashayuka ba bya sayansi bamo balanguluka’mba inge Lesa watongolwa mu Baibolo kine ko aji, inge bamutaana.
Bashayuka ba bya sayansi bamo ne bantemwamaana balanguluka kufika palepa. Monka mwaambijile nembi umo aye Amir D. Aczel, bano bashayuka “beseka kwingijisha bishinka bya sayansi kumwesha’mba Lesa ufwako.” Kya kumwenako, shayuka umo wa bya sayansi waya bingi nkuwa waambile’mba: “Kafwako bishiino bimwesha’mba kuji Lesa walengele ntanda ne jiulu ne. Onkao mambo, twashiinwa kwa kubula luzhinauko amba Lesa ufwako.” Kabiji bakwabo nabo bamba pa mingilo yaingila Lesa watongolwa mu Baibolo amba “bingelekezhatu.” *
Pano bino, bwipuzho ke buno: Nanchi bashayuka ba bya sayansi bataana bishiino byavula bya kuba’mba bambe amba Lesa ufwako nyi? Ine. Nangwa kya kuba bayuka bintu byavula, bino bashayuka ba bya basayansi bavula baswa kuba’mba kuji bintu byavula bingi byo babula kuyuka, kabiji kampe kechi bakebiyuka ne kwibiyukatu ne. Shayuka umo wa bya sayansi ye bapele kilambu kikatampe pa mingilo yanji, aye Steven Weinberg waambile’mba: “Kechi tukayuka bishinka byonse pa byalengelwe bintu ne.” Kiloolo mukatampe mu bufumu bwa Great Britain, aye Martin Rees wanembele’mba: “Kuji bintu byavula byo bakabula kuyuka bantu.” Kishinka ke kya kuba’mba bashayuka ba bya sayansi kechi bakakonsha kuyuka bilengwa byonse, kutendekelatu ku kajiselo kufika ne ku bintu biji mu lwelele ne. Monai bino bya kumwenako:
Bashayuka bafunda pa bilengwa byumi kechi bayuka bintu byonse byubiwa mukachi ka maselo ne. Bakankalwa kuyuka bulongo maselo byo engijisha kajo, byo alenga bujo bukomesha mubiji (proteins), ne byo asemununa maselo akwabo.
Bulume bukoka bintu ne kwibilengela kupona panshi bwingilatu kimye kyonse. Pano bino, bashayuka bakankalwa kuyuka bulongo bingila buno bulume. Kechi bayuka bulongo buno bulume byo budonsa muntu inge wakiluka mwiulu, nangwa byo bulengela mwenzhi kwendela pamo na ntanda mu lwelele ne.
Bashayuka bafunda pa bilengwa bya mu lwelele bamba’mba lubaji lukatampe lwa bintu biji mu lwelele ke lwa bintu byo babula kuyuka, kabiji bakankalwa ne kwibimona na biñambañamba byabo. Bino bintu bebitelatu’mba ‘bulume bwabula kuyukanyikwa’ ne ‘bintu byabula kuyukanyikwa.’ Kufikatu ne luno, bino bintu kechi bebiyuka ne.
Kuji bintu bikwabo byabula kuyukanyikwa bilengela bashayuka ba bya sayansi kukumya. Mambo ka kino kishinka o kyanemena? Nembi umo wa bya sayansi wayukanyikwa bingi wanembele’mba: “Bintu byo twabula kuyuka byavula bingi kukila byo twayuka. Mu kumona kwami, kufunda bya sayansi kwafwainwa kulengela muntu kukumya ne kukeba kuyukilapo byavula, kechi kukosela pa kintu kimo ne.”
Onkao mambo, umvwe mulanguluka’mba bya sayansi byanema kukila biji mu Baibolo kabiji bikalengela bantu kuleka kwitabila mwi Lesa, langulukai pa kino kishinka: Inge kya kuba bashayuka ba bya sayansi na biñambañamba byabo bikatampe bayukakotu bintu bicheche pa bilengwa byo bamona, bakonsha kukana byepi bishinka byamba pe Lesa ubula kumweka, nangwatu na biñambañamba bya sayansi? Panyuma ya kulumbulula mwapita bantu pa kufunda bya mu lwelele, buku wa Encyclopedia Britannica wapezhezheko na kino kishinka kya kuba’mba: “Panyuma ya kupesapesa bya mu lwelele pa myaka 4,000 yapitapo, bantu ne luno bakankalwa kuyuka bulongo bishinka pa bilengwa, byonka byabujile kuyuka bena Babilona.”
Bakamonyi ba kwa Yehoba bayuka’mba muntu yense uji na luusa lwa kwifuukwila byo akonsha kwitabilamo. Tulondela lutundaiko lwa mu Baibolo lwa kuba’mba: “Kukooka muchima kwenu kuyukanyikwe ku bantu bonse.” (Filipai 4:5) O ene mambo o twimutundaikila kwikala na uno muchima ne kwesakanya Baibolo na bya sayansi ne kumona mo byakwatankena.
^ par. 9 Bantu bamo bakana kwitabila mu Baibolo na mambo a mafunjisho a mu chechi, nabiji lufunjisho lwa kala lwa kuba’mba bintu biji mu lwelele bizhokoloka ino ntanda ayo saka yaikala pakachi, nangwa lwa kuba’mba aa moba atanu na jimo Lesa o alengejilemo ntanda ke moba aji na maola 24.—Monai kakitenguluzha ka kuba’mba: “ Bishinka Byataana Bafunda bya Sayansi byo Byakwatankana na Baibolo.”


text:
Nanchi Kine Twakonsha Kumutokesha Lesa ku Muchima Nyi?
Nanchi mwakitangapo kala bantu bo baambapo mu Baibolo ne kwamba’mba, ‘Kechi nakonsha kwikala byonka byo bajinga ne!’ Mwakonsha kulanguluka’mba, ‘Amiwa nji na kaneneno kabiji kechi naoloka ne, kabiji kechi nguba bintu byawama kimye kyonsetu ne.’
Mushakulu Yoba bamulumbulula’mba wajinga “muntu wabula kaneneno kabiji waoloka.” (Yoba 1:1, tubyambo twa munshi) Lota bamutongwelenga’mba “muntu waoloka.” (2 Petelo 2:8) Kabiji Davida naye bamwambapo amba waubanga “byaoloka” kwi Lesa. (1 Bamfumu 14:8) Pano twayai twisambe byajinga bantu bo baambapo mu Baibolo. Tusakumona’mba (1) balenganga mambo, (2) twakonsha kufunjilako ku bintu byo baubilenga, ne kuba’mba (3) bantu babula koloka kine bakonsha kutokesha Lesa ku muchima.
BALENGANGA MAMBO
Yoba wapichile mu makatazho avula bingi o afwainwe kubula kupitamo. Watendekele kulanguluka’mba Lesa kechi wamutele muchima ne, nangwa kya kuba wajinga wa kishinka kwi aye. (Yoba 9:20-22) Yoba wimwene mwine amba waoloka ku bantu bakwabo, kyajingatu nobe ubena kwamba’mba amiwa naoloka kukila Lesa.—Yoba 32:1, 2; 35:1, 2.
Lota wakankazhamine kulondela kintu kyo afwainwe kuba pa byo bamubuujile. Kyamukolanga bingi ku muchima kumona bantu baikalanga mu Sodoma ne Gomola na kuba bintu byatama, kabiji “mweo wanji waoloka wamukatazhanga bingi” na mambo a byubilo byabo. (2 Petelo 2:8) Lesa waambile’mba wafuukulapo konauna yoya mizhi yatama, kabiji wabuujile Lota ne kisemi kyanji kintu kyo bafwainwe kuba pa kuba’mba bapuluke. Mwakonsha kulanguluka’mba Lota ye kyakatezhenga ku muchima, ye wafwainwe kwikala mutanshi kunyemamo. Pa kikye kimye kyakatezhe, Lota wakankazhamine bingi. Bamalaika bamukwachile aye ne kisemi kyanji ku maboko ne kwibalupwila pangye ya muzhi kuba’mba bapuluke.—Ntendekelo 19:15, 16.
Kimye kimo Davida wakankelwe kwikanya, kabiji kino kyamulengejile kuba bukende na muka bene. Davida byo akebelenga kufya mambo anji, waipayile mulume wa uno mwanamukazhi. (2 Samwela, kitango 11) Baibolo waamba’mba “kintu kyaubile Davida kyamufichishe bingi Yehoba ku muchima.”—2 Samwela 11:27.
Yoba, Lota ne Davida balengele mambo amo abayile bingi. Pano bino, byonkatu byo tusakufunda, bamwingijile Lesa na muchima yense ne kumukookela. Umvwe balenga mambo, balombanga lulekelo lwa mambo ne kuja nyenye. Lesa wibobilanga bibusa, o ene mambo ne Baibolo o ebatongwela’mba bajinga banabalume ba kishinka.
TWAKONSHA KUFUNJILAKO KA KU BANO BANTU?
Byo tuji bantu babula koloka, tulenga mambo. (Loma 3:23) Inge twalenga mambo, twafwainwa kulomba lulekelo lwa mambo ne kubula kubwezhapo.
Nanchi Yoba, Lota ne Davida baubile byepi pa kuba’mba babule kubwezhapo kulenga mambo? Kwambatu kine, Yoba wajinga muntu wa kishinka. Lesa byo esambile nanji, Yoba wafumishe milanguluko yatama mwi aye ne kubula kubwezhapo bintu byo aambile. (Yoba 42:6) Jishinda jamwenejilengamo Lota bintu byatama byaubanga bantu ba mu muzhi wa Sodoma ne Gomola kwayijilemo na mizhilo ya Lesa. Lota kechi waingijijilepo bukiji pa byo bamubuujile kuba ne. Nangwa byonkabyo, wanyemenemo mu ino mizhi yatama ne kupuluka luzhachisho lwa Lesa. Aye wakookejile ne kubula kulanguluka pa bintu byo ashile kunyuma. Nangwa kya kuba Davida walengele mambo akatampe pa kulala mizhilo ya Lesa, wamwesheshe kyajinga mu muchima wanji byo alapijile ne kulomba kwi Lesa kumubilako lusa.—Salamo 51.
Abano banabalume Lesa wibayukile’mba kechi baoloka ne. Lesa “wayuka bulongo byo twalengwa, uvuluka’mba twi lukungu.” (Salamo 103:14) Umvwe Lesa wayuka’mba kechi kyapela atweba kubula kulenga mambo ne, pano ubena kukeba atweba kubanga ñanyi kintu?
Lesa “wayuka bulongo byo twalengwa, uvuluka’mba twi lukungu.”—Salamo 103:14
BANTU BABULA KOLOKA BAKONSHA KUTOKESHA BYEPI LESA KU MUCHIMA?
Bintu Davida byo abuujile mwananji aye Solomone, bitufunjisha kintu kyanema bingi kyakonsha kwitukwasha kutokesha Lesa ku muchima. Wamwambijile’mba: “Obewa mwanami Solomone, umuyuke Lesa wami amiwa shobe ne kumwingijila na muchima yense.” (1 Byambo bya Moba 28:9) Kumwingijila na muchima yense kulumbulula ka? Kulumbulula kutemwa Lesa, kuba kyaswa muchima wanji ne kulondela mikambizho yanji. Kechi kulumbulula’mba kumwingijilatu bulongo kana twaoloka ne, bino ke kukebesha kwingijila Lesa na muchima yense ne kuswa bukwasho inge twalenga mambo. Kutemwa Lesa ne kukebesha kumukookela ko kwalengejile Yoba kumutongola’mba “muntu wabula kaneneno,” Lota naye bamutela’mba “muntu waoloka,” kabiji Davida naye amba ‘waubilenga byaoloka’ kwi Lesa. Nangwa kya kuba balenganga mambo, batokeshenga Lesa ku muchima.
Kwingijila Lesa na muchima yense, kwitulengela kukeba kumwingijila ne kumukookela
Umvwe twatendeka kulanguluka pa bintu byatama byo tubena kubula kukeba, nangwa twaamba bintu byabula kufwainwa, nangwa twauba bintu byatama byo twilangulusha kulutwe na lwendo, twayai tufunjileko ku bantu bo twisambapo. Lesa wayuka’mba kechi twakonsha kwikala bantu baoloka pa kino kimye ne. Nangwa byonkabyo, ukeba atweba kumutemwa ne kumukookela. Inge saka tumwingijila na muchima yense, ne atweba twakonsha kuba bintu bitokesha Lesa ku muchima.


text:
Baibolo ya pa Intaneti | BAIBOLO—AMALEMBO YA CALO CIPYA
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
Mika 4:1-13
4 Nomba mu nshiku+ sha ku mpela, e mo ulupili+ lwa ng’anda+ ya kwa Yehova lukapampamikwa ukucila pa muulu wa mpili, kabili lukasumbulwa ukucila utupili;+ kabili inko shonse shikakonkomokelako.+2 Ne nko ishingi shikayako no kutila: “Iseni,+ natunine tuleya ku lupili lwa kwa Yehova, tuleya ku ng’anda ya kwa Lesa wa kwa Yakobo;+ kabili akatusambilisha imibele yakwe,+ kabili tukenda mu nshila shakwe.”+ Pantu mu Sione e mukafuma amafunde, ne cebo ca kwa Yehova cikafuma mu Yerusalemu.+3 Kabili akapingula pa kati ka bantu na bantu abengi,+ no kulungika+ imilandu ya nko sha maka isha kutali.+ Kabili bakafula impanga shabo ukuti shibe baplao, na mafumo yabo ukuti yabe ifya kutungwilako imiti.+ Kabili uluko talwakemishe uluko lunankwe ulupanga, nangu ukusambilila inkondo na kabili.+4 Kabili bakekala umuntu onse mwi samba lya mwangashi wakwe, na mwi samba lya mukunyu wakwe,+ tapakabe no wa kubatiinya;+ pantu akanwa ka kwa Yehova wa mabumba nakasosa.+5 Pantu abantu bonse bakendela cila muntu mwi shina lya kwa lesa wakwe;+ lelo ifwe twakulaendela mwi shina lya kwa Yehova Lesa+ wesu umuyayaya umuyayaya.+6 “Muli bulya bushiku,” e fyasosa Yehova, “nkalonganya abalesunta;+ nkalonganya na bo nasalangenye,+ na bo nacushishe.7 Kabili nkalenga abalesunta ukuba abashalapo,+ na batwelwe ukutali nkabalenga ukuba uluko lwa maka;+ kabili Yehova akaba imfumu pali bena mu Lupili lwa Sione, ukufuma nomba no kufika ku nkulo ne nkulo.+8 “Kabili na iwe, we lupungu lwa mpaanga, we lupili lwa mwana mwanakashi Sione,+ ukufika na kuli iwe bukesa ubuteko bwa ntanshi,+ ubufumu bwa mwana umwanakashi Yerusalemu.+9 “Nomba mulandu nshi upundila?+ Bushe muli iwe tamwaba imfumu, nalimo bushe impanda mano yobe nailoba, ica kuti ukushikitika kwa kupaapa nakukwikata ngo kwa mwanakashi uulepaapa?+10 Shikitika no kunyongotoka, we mwana mwanakashi Sione, ngo mwanakashi uulepaapa,+ pantu nomba ukafuma mu musumba, no kuyaikala mu mpanga.+ Kabili ukayafika fye na ku Babiloni.+ Kulya e ko ukapokololwa.+ E ko Yehova akakulubula ukukufumya mu lupi lwa balwani bobe.+11 “Nomba inko ishingi shikalonganina iwe, ashiti , ‘Nabe uwakowela, na menso yesu yaloleshe pali Sione.’+12 Lelo shena tashaishiba amatontonkanyo ya kwa Yehova, kabili tashailuka ukupanda amano kwakwe;+ pantu akabalonganika kwati myanshi ya ngano iyaputulwa nomba line pa kuti baitwale apa kupumina.+13 “Ima no kupuula ingano, we mwana umwanakashi Sione;+ pantu ulusengo lobe nkalwalula ukuba icela, na mabondo yobe ukuba umukuba, kabili ukashonaula abantu abengi;+ kabili ukapeela kuli Yehova ubunonshi bwabo ubwa mu bucenjeshi,+ ne fyuma fyabo kuli Shikulu wa cine uwe sonde lyonse.”+


text:
Sena Leza Ulacinca Mizeezo Yakwe?
Bwiinguzi bwamu Bbaibbele
Inzya, ulacita oobo ikuti bantu bacinca bukkale bwabo. Mucikozyanyo, Leza naakatuma mulumbe walubeta kubana Israyeli, wakaamba kuti: “Ndiza bayooswiilila akujokoloka, umwi aumwi kuzwa kunzila yakwe mbyaabi, eelyo ndiyoocinca mizeezo kujatikizya mapenzi ngondikanzide kubaletela akaambo kamicito yabo mibyaabi.”—Jeremiya 26:3.
Muma Bbaibbele manji, kapango aaka kalembedwe kuti Leza “uyakweempwa” kujatikizya kunyonyoona nkwaakali kuyanda kucita, calo icitondezya mbuli kuti wakalilubizyide. Pele ibbala lini lya Chihebrayo lilakonzya kwaamba “kucinca mizeezo naa makanze.” Sikwiiya Bbaibbele umwi wakalemba kuti: “Muntu acinca bukkale cipa kuti awalo Leza acince lubeta.”
Nokuba boobo, tacaambi kuti mbwaanga Leza ulakonzya kucinca mizeezo nkokuti weelede kucinca. Amulange-lange ziindi zimwi Bbaibbele mpolyaamba kuti Leza tanaakacinca mizeezo yakwe:
Leza tanaakazumizya Balaki kuti amucince mizeezo kutegwa akasinganye cisi ca Israyeli.—Myeelwe 23:18-20.
Mwami Saulo wa Israyeli naakakakatila kucita bubi, Leza tanaakacinca mizeezo yakwe yakumukaka kuba mwami.—1 Samuele 15:28, 29.
Leza uyoozuzikizya cisyomezyo cakwe cakuti Mwanaakwe akabe mupaizi lyoonse mane kukabe kutamani. Leza takacinci mizeezo yakwe pe.—Intembauzyo 110:4.
Sena Bbaibbele lilaamba kuti Leza tacinci?
Inzya lilaamba. Mu Bbaibbele kulembedwe kuti Leza wakaamba kuti: “Ndime Jehova; tandicinci pe.” (Malaki 3:6) Mbubwenya buyo, Bbaibbele lyaamba kuti Leza “tasanduki naa kucinca mbuli zimvwule zicinca-cinca.” (Jakobo 1:17) Nokuba boobo, eeci tacikazyi ncolyaamba Bbaibbele kuti Leza ulacinca mizeezo yakwe. Leza tacinci mukuti bube bwakwe azyeelelo zyakwe zyaluyando alimwi abululami tazicinci. (Deuteronomo 32:4; 1 Johane 4:8) Nokuba boobo, ulakonzya kupa malailile aaindene-indene kubantu aziindi ziindene-indene. Mucikozyanyo, Leza wakapa malailile aaindene ku Mwami Davida kujatikizya mbwaakeelede kulwana nkondo zyobilo ziccililene, nokuba boobo nzila zyoonse zyobilo zyakabeleka.—2 Samuele 5:18-25.
Sena Leza uluuside kuti wakalenga bantu?
Peepe, nokuba boobo ulausa akaambo kakuti bantu banji tabamubikkili maano naa balamukaka. Ikujatikizya bukkale mbobwakabede kalitanacitika Zambangulwe yanyika yoonse yamuciindi ca Nowa, Bbaibbele lyaamba kuti: “Jehova wakausa kuti wakalenga bantu anyika alimwi wakapenga mumoyo.” (Matalikilo 6:6) Mukapango aaka, bbala lyakuti “wakausa” lizwa kubbala lya Chihebrayo likonzya kwaamba “kucinca mizeezo.” Leza wakacinca mizeezo yakwe kujatikizya bantu banji bakali kupona kalitanacitika Zambangulwe akaambo kakuti bakazikubija. (Matalikilo 6:5, 11) Nokuba kuti wakabijilwa kuti bakasala kutobela nzila mbyaabi, tanaakacinca mbwaakali kubabona bantu boonse. Mane buya, wakabafwutula bantu kwiinda muli Nowa amukwasyi wakwe ciindi ca Zambangulwe.—Matalikilo 8:21; 2 Petro 2:5, 9.
Amwiiye Zinji
MAKANI MABOTU AAZWA KULI LEZA!
Ino Leza Nguni?
Sena Leza ulijisi zina alimwi sena ulatulanganya?


text:
August 28–September 3
ESEKIELE 39-41
Ulwimbo 107 ne Pepo
Amashiwi ya Kutendekelapo (3 min. nelyo ukucepako)
ICUMA ICABA MU CEBO CA KWA LESA
“Ifyo Tusambilila ku Cimonwa ce Tempele ico Esekiele Amwene”: (10 min.)
Esek. 40:2—Ukupepa kwa kwa Yehova kwalicila ukupepa konse ukwabako (w99 3/1 ibu. 11 para. 16)
Esek. 40:3, 5—Yehova akafikilisha ubufwayo bwakwe ubwakuma ukupepa kwa cine (w07 8/1 ibu. 10 para. 2)
Esek. 40:10, 14, 16—Nga tulefwaya ukulapepa Yehova ukulingana ne fyo afwaya, tufwile ukulakonka amafunde yakwe ayalungama (w07 8/1 ibu. 11 para. 4)
-
Ukufwayafwaya Icuma Icaba mu Cebo ca kwa Lesa: (8 min.)
Esek. 39:7—Bushe abantu abapeela Lesa imilandu baseebanya shani ishina lyakwe? (w12 9/1 ibu. 21 para. 2)
Esek. 39:9—Bushe abakapusuka pa Armagedone bakatwala kwisa ifyanso fya bulwi ifyo inko shikasha? (w89 8/15 ibu. 14 para. 20)
Bushe ifyo mwabelengele mu Baibolo uno mulungu fyamusambilishe finshi pali Yehova?
Cuma nshi cimbi ico mwasangile ilyo mwalebelenga Baibolo uno mulungu?
-
Ukubelenga Baibolo: (4 min. nelyo ukucepako) Esek. 40:32-47
IFYO TWINGACITA PA KUTI TULEBILA BWINO IMBILA NSUMA
Umuku wa Kubalilapo: (2 min. nelyo ukucepako) fg isambililo 1 para. 1—Tendekelenipo ukulanda pali vidio iitila Bushe Kuti Mwatemwa Ukumfwa Imbila Nsuma? (lelo mwitambisha). Bapeeleni broshuwa.
Icipempu ca Kubwelelamo: (4 min. nelyo ukucepako) fg isambililo 1 para. 2—Landeni ico mukalanshanyapo ilyo mukabwelelako.
Isambililo lya Baibolo: (6 min. nelyo ukucepako) fg isambililo 1 amapara. 3-4
IFYO FWE BENA KRISTU TULINGILE UKULAIKALA
“Ni Lilali Ningabombako Bupainiya Bwakwafwilisha?”: (15 min.) Ukulanshanya. Tambeni vidio iitila, Yehova Alangafwa Ukubombesha.
Isambililo lya Baibolo Ilya pa Cilonganino: (30 min.) kr icipa. 17 amapara. 1-9
Pitulukeni mu fyo Mwasambilila na mu fyo Mukasambilila Umulungu Ukonkelepo (3 min.)
Ulwimbo 92 ne Pepo


text:
IFYO FWE BENA KRISTU TULINGILE UKULAIKALA
Muleba ne Mibele iyo Lesa Akwata—Ukuicefya
ICO YACINDAMINA:
Ukuicefya kulalenga twaba ifibusa fya kwa Yehova.—Amalu. 138:6
Ukuicefya kulatwafwa ukulaumfwana na bantu bambi.—Fil. 2:3, 4
Icilumba cilaletelela.—Amapi. 16:18; Esek. 28:17
IFYO MWINGACITA PA KUTI MUBE ABAICEFYA:
Muleumfwa no kubombelapo nga bamufunda.—Amalu. 141:5; Amapi. 19:20
Muleitemenwa ukubombela bambi imilimo iimoneka kwati ya pa nshi.—Mat. 20:25-27
Te kwesha ukuleka imilimo mwaishiba sana nelyo iyo mubomba yalenga mwaba aba cilumba.—Rom. 12:3
TAMBENI VIDIO IITILA, MWILACITA IFINGALENGA MWALEKA UKUBA NE CISHINKA—ICILUMBA, LYENA ASUKENI IFI IFIPUSHO:
Bushe ifyo tucita nga batufunda filanga shani ifyo twaba?
Bushe ipepo kuti lyatwafwa shani ukuba abaicefya?
Ni nshila nshi shimo isho twingalangilamo ukuti twaliicefya?


text:
IFILANGA UKUTI KWALIBA KABUMBA
Ificingilila Akanyelele Beta Ukuti Saharan silver ant ku Kukaba
PA fya mweo ifya ku mulundu ifyakosa sana ku cikabilila, paba na kanyelele ako beta ukuti Saharan silver ant (Cataglyphis bombycina). Nga kwakaba sana ica kuti ifya mweo fyonse ifingalya utu utunyelele fyaya mu kufwaya icintelelwe, e lyo twena tufuma ku bwendo pa kuti tufwaye ifya kulya. Pa fya kulya tulya paliba no tushiishi utufwa pa mulandu wa kukaba.
Tontonkanyeni pali ici: Icilenga utu utunyelele tulepusuka nga kwakaba sana ni co twalikwata umushishi uwabeeka sana uuba pa muulu e lyo na mu mbali ya mubili, lelo pa nshi pena tawabapo. Umushishi (1, 2), e ulenga akanyelele kalebeeka, kabili nga mwaukusha sana umoneka kwati mupaipi uwa makona yatatu (3). Iciputulwa ca uyu umushishi iciba mu kati calitelela, e lyo iciputulwa iciba ku nse calikwata imikolwa iyapindama. Ifi wapangwa calenga ulebomba imilimo ibili. Ica kubalilapo ca kuti filalenga ulebeeka ica kuti icikabilila ca kasuba tacingila mu mubili wa kanyelele. Icalenga bubili ca kuti filalenga akanyelele kalefumya icikabilila ico umubili wacifumya ku fintu fimbi. Filya kashakwata umushishi mwi samba filalenga kalebeeka ica kuti icikabilila icifuma ku mushili wa ciswebebe tacingila mu mubili. *
Umushishi aka akanyelele kakwata ulalenga kelafwa ku cikabilila. Kalafwa nga ca kuti umubili wakaba ukucila pa madigri 53.6. Ilyo abafwailisha pa fintu bamwene ifyo aka kanyelele kapangwa, balitendeka ukusambilila ukupanga ifintu ifyo bengalabomfya pa kukuula ifikuulwa pa kuti filakaba sana nangu ca kuti mu cikuulwa tamuli ifintu fimbi ifyo babomfya pa kutalalika.
Muletipo shani? Bushe umushishi uwabeka uo akanyelele beta ukuti Saharan silver ant kakwata waishilebako fye uwine nelyo kwali uwaupangile?
^ para. 4 Fimbi ifilenga aka akanyelele kelafwa bwangu ku cikabilila ni co umubili wakako wapangwa mu nshila ya kuti taupya bwangu, kalikwata amolu ayatali ayalenga umubili wilakumya ku mucanga wakaba no kuti kalebutuka sana, na kabili kalishiba sana umwakupita pa kuti kabwelele bwangu ukuli ubwendo.


text:
ISAMBILILO 5
Bushe Afwaya Icalo Ukuba Shani?
1. Mulandu nshi Lesa apangiile icalo?
Yehova apangile icalo ukuti abantu baleikalamo. Icalo e mushi wesu. Kanshi abantu ba kubalilapo, Adamu na Efa, tababapangile ukuti baleikala mu muulu. Lesa alipangile kale bamalaika aba kwikala mu muulu. (Yobo 38:4, 7) Ilyo Lesa apangile umuntu wa kubalilapo, amubikile mu paradaise, incende iisuma pano calo iyo bainike ati Edeni. (Ukutendeka 2:15-17) Yehova amupangile ukuti ena na bana bakwe abo ali no kukwata bakaleikala aba nsansa pa calo umuyayaya.—Belengeni Amalumbo 37:29; 115:16.
Pa kubala, Edeni fye e yali incende iisuma pa calo. Adamu na Efa bali no kulakwata abana mpaka pa calo ponse paisula abantu. Umuye nshiku bali no kulenga icalo conse caba paradaise. (Ukutendeka 1:28) Icalo tacakonaulwe nakalya. Abantu bakatwalilila ukwikala pa calo umuyayaya.—Belengeni Amalumbo 104:5.
2. Mulandu nshi icalo cishabela paradaise?
Adamu na Efa balikeene ukumfwila Lesa, e ico Yehova alibatamfishe muli ilya ncende iisuma. E fyo icalo cishabela paradaise, kabili abantu balifilwa ukulenga icalo ukuba paradaise. Baibolo itila: “Isonde alipeela mu minwe ya mubifi.”—Yobo 9:24.—Belengeni Ukutendeka 3:23, 24.
Bushe Yehova alilabako kuli filya alefwaya abantu ukulaikala pa kubala? Iyo. Yehova ni Lesa uwa maka yonse. Te kuti afilwe ukufikilisha ukufwaya kwakwe. (Esaya 45:18) Akalenga abantu ukulaikala nga filya fine alefwaya ukuti balekala pa kubala.—Belengeni Amalumbo 37:11, 34.
3. Bushe Lesa akalenga shani icalo ukuba Paradaise?
Ilyo Yesu Imfumu ya Bufumu bwa kwa Lesa akalateka e lyo akalenga icalo ukuba paradaise. Yesu na bamalaika ba kwa Lesa bakonaula bonse abashumfwila Lesa ilyo kukaba inkondo ya Armagedone. Kabili akakaka Satana imyaka 1,000. Abantu ba kwa Lesa bakapusuka iyi nkondo pantu Yesu akabatungulula no kubacingilila. Bakaba no mweo wa muyayaya mu Paradaise.—Belengeni Ukusokolola 20:1-3; 21:3, 4.
4. Ni lilali amacushi yakapwa?
Ni lilali Lesa akafumya ifyabipa pano calo? Yesu alandile pa “cishibilo” icali no kulanga ukuti impela naipalama. Ifilecitika pa calo filelenga abantu ukulaikala mwenso mwenso kabili filelanga ukuti “icalo cili ku mpela.”—Belengeni Mateo 24:3, 7-14, 21, 22.
Ilyo Yesu akalateka ku muulu pa myaka 1,000, akafumyapo amacushi yonse pano calo. (Esaya 9:6, 7; 11:9) Yesu wine akaba Shimapepo Mukalamba kabili akafuuta imembu shonse isha bantu abatemwa Lesa. E fyo Lesa akafumyapo amalwele, ukukota, ne mfwa, ukupitila muli Yesu.—Belengeni Esaya 25:8; 33:24.
5. Ni bani bakalaikala mu Paradaise?
Abantu abomfwila Lesa e bakalaikala mu Paradaise. (1 Yohane 2:17) Yesu atumine abasambi bakwe ukufwaya abafuuka no kubasambilisha ifya kucita pa kuti babe abantu ba kwa Lesa. Muno nshiku, Yehova alesambilisha abantu abakalaikala mu Paradaise pano calo. (Sefania 2:3) Pa Ng’anda ya Bufumu iya Nte sha kwa Yehova, abantu balasambilila ifya kuba abalume abasuma, ifya kuba abakashi abasuma, ne fya kuba abafyashi abasuma. Abana na bafyashi bapepela pamo kabili balasambilila ne fyo bafwile ukucita pa kuti balenonkelamo mu mbila nsuma.—Belengeni Mika 4:1-4.
ISHIBILENIPO NA FIMBI
Bushe Cinshi Baibolo Isambilisha?


text:
KYAMBA KYA USOPA—KYA KUFUNDAMO Nkubomukata 2016
Mu uno magazini muji mitwe ya kufundamo mu milungu ya April 4 kufika ku May 1, 2016.
Yehoba Wamutelele’mba “Mulunda Nami”
Nanchi mukeba kwikala balunda na Yehoba nyi? Funjilaiko ku byaubile Abalahama.
Londelainga Balunda Nanji Yehoba
Luta, Hezekiya, ne Maliya bakoseshe byepi bulunda bwabo na Lesa?
Ikalai ba Kishinka kwi Yehoba
Kufunjilako ku byaubile Yonafwanyi kwakonsha kwitukwasha kwikala ba kishinka kwi Yehoba mu bintu bina byakatazha.
Funjilaiko ku Bakalume ba Yehoba ba Kishinka
Davida, Yonafwanyi, Natana, ne Hushai batangizheko byepi bukishinka kwi Yehoba kukila bintu byonse?
JISHIMIKILA JA BWIKALO
Yehoba Wandengela Kwingila Bulongo Mwingilo Wanji
Ba Corwin Robison baingijila Lesa mu bukishinka pa myaka 73, kabiji muno mwavwangwa ne myaka kukila pa 60 yo baingijila pa Betele mu United States.
Twajijilai Kwingijila Yehoba na Lusekelo
Kulanguluka pa bino bishinka bisatu byenema kwakonsha kwimukwasha kwikala na lusekelo.


text:
Lufunjisho 11
Mafunde a mu Baibolo Etukwasha Byepi?
1. Mambo ka o tukebela lutangijilo?
Mulenga wetu uji na maana kwitukila. Shetu witutemwa kabiji wituta bingi muchima. Kabiji kechi witulengele’mba tuketangijilenga atweba bene ne. (Yelemiya 10:23) Byonkatu mwana mucheche byo bamutangijila ku bansemi, ne atweba tukeba kwitutangijila kwi Lesa. (Isaya 48:17, 18) Mafunde a mu Baibolo bo bupe bwitupa Lesa bwa kwitutangijila.—Tangai 2 Timoti 3:16.
Mafunde ne mizhilo ya Yehoba bitufunjisha mwakwikela mwafwainwa ne kwitubula bya kuba pa kuba’mba tukekale na bumi bwa myaka ne myaka kulutwe na lwendo. Twafwainwa kulondelanga lutangijilo lwanji na muchima yense mambo Lesa ye witulengele.—Tangai Salamo 19:7, 11; Lumwekesho 4:11.
2. Mafunde a mu Baibolo o a ka?
Mafunde a mu Baibolo etubula bikeba Lesa. Pakuba Mizhilo ingilatu mu bintu byatongolwa. (Mpitulukilo ya mu mizhilo 22:8) Twafwainwa kwikala na maana a kupima bintu pa kuba’mba tuyuke bingila jifunde pa bintu bimo. (Byambo bya Mana 2:10-12) Kyakumwenako, Baibolo itufunjisha kuba’mba bumi kya bupe kyafuma kwi Lesa. Jino jifunde jitutangijila pa nkito, pa nzubo ne pa lwendo. Jitulengela kubula kuba bintu byakonsha kwitubika mu kizumba.—Tangai Byubilo 17:28.
3. Ñanyi mafunde abiji akilamo kunema?
Yesu watongwele mafunde abiji anema bingi. Jitanshi jitubula kyakilamo kunema mu bumi bwetu, kuyuka Lesa, kumutemwa ne kumwingijila mu bukishinka. Jino jifunde jitanshi twafwainwa kwijilangulukangapo mu byonse byo tufuukula kuba. (Byambo bya Mana 3:6) Bonse balondela jino jifunde bekala na bulunda bwawama ne Lesa ne na lusekelo lwa kine kine, kabiji bakekala na bumi bwa myaka ne myaka.—Tangai Mateo 22:36-38.
Jifunde ja bubiji jakonsha kwitulengela kwikala mutende na bakwetu. (1 Kolinda 13:4-7) Kulondela jino jifunde kwavwangamo kumona bantu byonka Lesa byo ebamona.—Tangai Mateo 7:12; 22:39, 40.
4. Mafunde a mu Baibolo etukwasha byepi?
Mafunde a mu Baibolo alengela bisemi kukwatankana ne kwitemwa abo bene na bene. (Kolose 3:12-14) Mambo a Lesa azhikijila bisemi na jifunde ja kuba’mba masongola afwainwa kwikala kikupu.—Tangai Ntendekelo 2:24.
Kwikela mwayila mafunde a mu Baibolo kwitulengela kuzhikijila bipe ne muchima wetu. Kyakumwenako, batwezha nkito batemwa bantu balondela mafunde a mu Baibolo aamba pa bukishinka ne pa kwingila na ngovu. (Byambo bya Mana 10:4, 26; Bahebelu 13:18) Mambo a Lesa etufunjisha kusekela na byonka byo tuji nabyo ne kunemeka Lesa kukila bya mu bwikalo.—Tangai Mateo 6:24, 25, 33; 1 Timoti 6:8-10.
Kabiji kwikela mwayila mafunde a mu Baibolo kulengela ne kwikala na butuntulu bwa mubiji bwawama. (Byambo bya Mana 14:30; 22:24, 25) Kyakumwenako, kulondela muzhilo wa Lesa wakanya kupendwapendwa kwituzhikijila ku bikola bipayañana ne mapuso. (Byambo bya Mana 23:20) Yehoba kechi wakanya kutoma maalwa mu kwesakanya ne. (Salamo 104:15; 1 Kolinda 6:10) Mafunde a Lesa etukwasha kupichila mu kwitufunjisha byubilo byawama ne kulamawizha milanguluko yetu. (Salamo 119:97-100) Nangwa byonkabyo, bena Kilishitu bakine kechi bakokela mizhilo ya Lesa na mambo a kukebatu kumwenamo ne. Beilondela mambo bakebesha kunemeka Yehoba.—Tangai Mateo 5:14-16.
Fundai ne Bikwabo
Nanchi Baibolo Kine Ufunjisha’mba Ka?
Kwikala Bwikalo Butokesha Lesa pa Muchima
Nanchi Baibolo Kine Ufunjisha’mba Ka?
Monainga Bumi Byonka Lesa byo Ebumona
BAKAMONYI BA KWA YEHOBA
Lombai Lufunjisho lwa Baibolo
Ikalai na lufunjisho lwa Baibolo lwatutu pa kimye ne mpunzha yo mukeba.


text:
Kani Bamboni sha BaYawe Kupempela Ukwensu?
Koku mwane, Bamboni sha baYawe talipo kupempela ukwensu. Fwebo tuli baKlistu abesha ne makosa onse ukulukulonda ifi baYesu balukupyunga ne kumfwila ukufunda kwabo.
Ukupempela ukwensu endo?
Ishiwi lya kweba ati “icensu” koti lyaalula ifilekenelekene koti kwelelwa ne filukulabilwapo. Nangabe’fyo twakulabila pa fintu fibili fyefyo abantu balabila pa kupempela ukwensu kabili twakulabila ne mulandu Bamboni sha baYawe tababelelepo kupempela ukwensu.
Ukupempela ukwensu, ni kuko ukwabukumo neli ukusambisha ifya pa lwabo abene . Bamboni sha baYawe talipo kupempela kwa bukumo ukwatatikile ukwine lukoso. Sombi, ukupempela kwesu kulatuntulula ukupempela kwa baKlistu bakutanga, babo abalukulonda ne kusambisha ifilembelwe muli Baibolo. (2 Timote 3:
16, 17) Tulicetekele ati Amalembo Aaswetele eyelelwe ukupyungishiwa mu kupempela kwesu ukucila ukulukusambisha lukoso ifya pa lwesu.
Ukupempela ukwensu kubipile kabili kulatangililwa ne ntangishi abantunshi. Bamboni sha baYawe tabatangililwapo ne ntangishi ya buntunshi iili yonse. Mu kupusanako na fyefyo, tulalonda ifi baYesu babuulile abasambile babo ati: “pali umo eŋka uwakumufundeni e baKlistu.”
—Matayo 23:10.
Ukupempela kwesu talipo kubipile, Ukupempela kwa Bamboni sha baYawe kulofwa abantu abalimo ukuba abaweme kabili tulofweleshako ne njikale. Ku cakubwenako, umulimo wesu uwakutulisha ulyofwele abantu abengi ukuleka imibelo iibipile iili koti, kupeepa fwaka ne kupendwa imfaina. Nakabili, tulasambisha abantu mu calo conse, ukubofwako ukwishiba ukulemba ne kupenda. Kabili tulofweleshako ne baponenwa ne makatasho. Tulapyungisha makosa kukoselesha abantu pali fyefyo belelwe ukwikala, koti ni fyenka filya baYesu baalukukoselesha abasambile babo ukucita.
Sambilileni na Fimbi
ICEBO ICIWEME UKUFUMA KULI BALESA!
Kani Mungeshiba Shani Abapempela Muli Bucine?
Kani kuli lukoso ukupempela kwa cine kumo? Langulukeni ifi ifyakwishibilako ukupempela kwa cine fisanu.


text:
ISAMBILILO 14
Mulandu Nshi Lesa Akwatila Abantu Abo Atungulula?
1. Ni nshi Lesa aebele abena Israele ukulacita ifintu ukulingana ne fyo alefwaya?
Lesa alengele abafyelwe muli Abrahamu ukuba uluko kabili abapeele na mafunde. Abapeele ishina lya kuti “Israele” kabili e balepepa Lesa ukulingana ne fyo afwaya kabili e balekonka ifyo icebo cakwe cilanda. (Amalumbo 147:19, 20) E ico, abantu ba mu nko shonse bali no kupaalilwa mu bena Israele.—Belengeni Ukutendeka 22:18.
Lesa asalile abena Israele ukuba inte shakwe. Nga twabelenga ifyo abena Israele baleikala, e lyo tumona ubusuma bwaba mu kumfwila amafunde ya kwa Lesa. (Amalango 4:6) Kanshi, abantu bambi nabo bali no kwishiba Lesa wa cine ukupitila mu bena Israele.—Belengeni Esaya 43:10, 12.
2. Mulandu nshi kwabela icilonganino ca Bena Kristu ba cine?
Umuye nshiku, Yehova alekele ukutungulula abena Israele kabili apyanikepo icilonganino ca Bena Kristu. (Mateo 21:43; 23:37, 38) Kanshi, Abena Kristu ba cine pali nomba, e nte sha kwa Yehova.—Belengeni Imilimo 15:14, 17.
Yesu asalile abasambi bakwe pa kuti baleshimikila no kulenga abantu ba mu nko shonse ukuba abasambi. (Mateo 10:7, 11; 24:14; 28:19, 20) Muli shino nshiku sha kulekelesha, uyu mulimo e lyo ukosele. Muno nshiku, Yehova alilonganika abantu abengi nga nshi ukufuma mu nko shonse ukuti balemupepa. (Ukusokolola 7:9, 10) Abena Kristu ba cine bapanga icilonganino umo bakoseleshanya no kwafwana. Mu calo fye conse basambilila ifyebo fya mu Baibolo fimo fine mu filonganino baba.—Belengeni AbaHebere 10:24, 25.
3. Bushe icilonganino ca muno nshiku ica Nte sha kwa Yehova catendeke shani?
Icilonganino ca muno nshiku ica Nte sha kwa Yehova catendeke mu ma 1870. Abasambi ba Baibolo abali fye impendwa iinono batendeke ukubelenga Baibolo kabili baishileishiba icine ico abantu bashaishibe pa nshita iitali. Baishilesanga ukuti umulandu Yesu apangiile icilonganino ca Bena Kristu, ni pa kuti baleshimikila. E ico batendeke ukushimikila pa Bufumu mu calo conse. Mu 1931 baipeele ishina lya kuti Inte sha kwa Yehova.—Belengeni Imilimo 1:8; 2:1, 4; 5:42.
4. Bushe icilonganino ca Nte sha kwa Yehova citungululwa shani?
Mu nshita ya batumwa, ibumba litungulula e lyaletungulula ifilonganino fya Bena Kristu ifyali mu fyalo ifyapusanapusana kabili lyalishibe ukuti Yesu e wali Umutwe wa cilonganino. (Imilimo 16:4, 5) Na muno nshiku, Ibumba Litungulula e litungulula ifilonganino ifya Nte sha kwa Yehova mu calo conse, kabili muli ili bumba mwaba baeluda abaishiba sana Icebo ca kwa Lesa. E balolekesha pa maofeshi ya Nte sha kwa Yehova ayabomba umulimo wa kupilibula, uwa kupulinta, no wa kusalanganya ifitabo fya kusambililamo Baibolo mu fitundu ukucila pali 600. Kanshi Ibumba Litungulula e lisambilisha no kutungulula ifilonganino ificilile pali 100,000 ukubomfya Baibolo. Mu cilonganino cimo na cimo, abaume bafikapo e babomba umulimo wa bueluda, nelyo uwa bukangalila. Aba baume e bacema umukuni wa kwa Lesa.—Belengeni 1 Petro 5:2, 3.
Inte sha kwa Yehova balabombela pamo mu kubila imbila nsuma no kulenga abantu ukuba abasambi. Tulashimikila ku ng’anda ne ng’anda nga filya fyalecita abatumwa. (Imilimo 20:20) Na kabili, tulasambilila Baibolo na bonse abalefwaya ukwishiba icine. Lelo fwe Nte sha kwa Yehova tatwaba nge filonganino fimbi. Twaba kwati ba ng’anda imo kabili twakwata Shifwe umo uwatutemwa. Tuli ba bwananyina kabili twalitemwana. (2 Abena Tesalonika 1:3) Apo abantu ba kwa Yehova babombela pamo mu kucindika Lesa no kwafwilishako bambi, balipanga ulupwa lwa nsansa pe sonde.—Belengeni Amalumbo 33:12; Imilimo 20:35.
Ishibilenipo na Fimbi
Bushe Cinshi Baibolo Isambilisha?
Ikalilileni mu Kutemwa kwa kwa Lesa
NI BANI BACITA IFYO YEHOVA AFWAYA MUNO NSHIKU?
Bushe Inte sha kwa Yehova Bantu ba Musango Nshi?
Ni nte sha kwa Yehova banga mwaishiba? Finshi mwaishiba sana sana pali ifwe?


text:
ICIPANDWA 16
Salenipo Ukulapepa Lesa
1, 2. Cipusho nshi tufwile ukuyipusha, kabili cinshi tulingile ukuyipushisha ici icipusho?
APO namusambilila ifingi mu Baibolo, mufwile namuimwena mwe bene ukuti abantu abengi abatila balapepa Lesa, basambilisha ifyo Lesa ashifwaya nelyo ukucita ifyo Lesa ashifwaya. (2 Abena Korinti 6:17) E mulandu wine Yehova atwebela ukuti tufwile ukufuma mu kupepa kwa bufi, “Babiloni Mukalamba.” (Ukusokolola 18:2, 4) Finshi mulingile ukucita? Cila muntu afwile ukuisalila ifya kucita, kabili tufwile ukuyipusha atuti, ‘Bushe ndefwaya ukulapepa Lesa ukulingana ne fyo afwaya, nelyo bushe, mfwile ukulamupepa ukulingana ne fyo mpepa lyonse?’
2 Nga ca kuti mwalifuma kale mu kupepa kwa bufi, ninshi mwalicita bwino. Nomba, nalimo mulacitako fimo nelyo mulakonka intambi isho mwalekonka lintu mwali mu kupepa kwa bufi. Lekeni nomba tulande pa kusefya kumo nelyo intambi shimo e lyo tumone ne fyo cawamina ukulamona ifi fintu ukulinga ne fyo Yehova amona.
UKUPEPA IFIMPASHANYA NE FIKOLWE
3. (a) Cinshi nalimo cingafisha bamo ukuleka ukubomfya ifimpashanya ilyo balepepa Lesa? (b) Finshi Baibolo ilanda pa kubomfya ifimpashanya ilyo tulepepa Lesa?
3 Abantu bamo balikwata ifilubi mu mayanda yabo pa myaka iingi ifyo bapepelako Lesa. Nga ca kuti na imwe mulapepa Lesa ukupitila mu filubi, nalimo mulomfwa kwati te kuti mupepe Lesa ukwabula ifimpashanya. Lelo muleibukisha ukuti, Yehova e utusambilisha ifyo tufwile ukulamupepa. Na kabili Baibolo ilatweba bwino bwino ukuti Yehova tafwaya ukuti tulebomfya ifimpashanya ilyo tulemupepa.—Belengeni Ukufuma 20:4, 5; Amalumbo 115:4-8; Esaya 42:8; 1 Yohane 5:21.
4. (a) Cinshi tushilingile ukulapepela ifikolwe fyesu ifyafwa? (b) Mulandu nshi Yehova akaniishe Abena Israele ukulalanda na bafwa?
4 Abantu bamo kuti bapoosa inshita iikalamba na maka pa kuti fye basekeshe ifikolwe fyabo ifyafwa kale. Aba bantu nalimo kuti balapepa ne fikolwe. Lelo twalisambilila ukuti abafwa te kuti batwafwe nelyo ukutucusha. Tabatwalilila ukuba aba mweo ku ncende imbi. Na kuba, te cisuma ukwesha ukulanda nabo pantu ifyebo ifingomfwika kwati fifumine kuli lupwa wesu uwafwa, fifuma ku fibanda. E mulandu wine Yehova akanishe Abena Israele ukulalanda na bafwa nelyo ukupepa ifibanda.—Amalango 18:10-12; belengeni Ifyebo na Fimbi pa 26 na pa 31.
5. Finshi fingamwafwa ukuleka ukubomfya ifimpashanya ilyo mulepepa Lesa no kuleka ukulapepa ifikolwe?
5 Finshi fingamwafwa ukuleka ukulabomfya ifimpashanya ilyo mulepepa Lesa nelyo ukuleka ukulapepa ifikolwe fyenu ifyafwa? Mufwile ukulabelenga Baibolo kabili muletontonkanya pa fyo Yehova amona ifi fintu. Amona ukuti ‘fya bunani.’ (Amalango 27:15) Mulepepa kuli Yehova lyonse pa kuti alemwafwa ukulamona ifi fintu nge fyo amona no kuti alemwafwa ukulamupepa ukulingana ne fyo afwaya. (Esaya 55:9) Nga mulecita fyonse ifi, lyena kuti mwacetekela ukuti Yehova akamwafwa ukuleka ukulacita fyonse ifyaba mu kupepa kwa bufi.
BUSHE TULINGILE UKULASEFYA KRISIMASI?
6. Mulandu nshi basalile 25 December ukuti e bushiku Yesu afyelwe?
6 Abantu abengi mu calo balasefya Krisimasi, kabili abengi batontonkanya ukuti nga balesefya Krisimasi ninshi balesefya ukufyalwa kwa kwa Yesu. Lelo Krisimasi yafuma ku kupepa kwa bufi. Icitabo cimo citila abasenshi abena Roma balesefya ukufyalwa nelyo ukubwela kwa kasuba pa 25 December. Abakalamba ba macalici balefwaya abantu abengi babe Abena Kristu, kanshi nangu ca kuti Yesu tafyelwe pa 25 December, bena batwalilile fye ukulasefya ukufyalwa kwakwe pali ubu bwine bushiku. (Luka 2:8-12) Abasambi ba kwa Yesu tabalesefya Krisimasi. Icitabo ca ‘Sacred Origins of Profound Things ’ citila ilyo papitile imyaka 200 ukutula apo Yesu afwilile, “takwali nangu umo uwaishibe ilyo afyelwe kabili bantu fye abanono abalefwaya ukwishiba.” Abantu batendeke ukulasefya Krisimasi ninshi palipita ne myaka iingi ukutula apo Yesu afwilile.
7. Cinshi Abena Kristu ba cine bashisefesha Krisimasi?
7 Abantu abengi balishiba ukwafuma Krisimasi ne ntambi shaiko, pamo nga ukusefya no kupeelana ifya bupe. Ku ca kumwenako, mu England na mu ncende shimo isha mu America, kwali inshita imo ilyo baleseshe ukulasefya Krisimasi pa mulandu wa kuti yafumine ku basenshi. Bonse abalesefyako balebakanda. Lelo mu kupita kwa nshita, abantu balitendeke ukulasefya Krisimasi na kabili. Cinshi Abena Kristu ba cine bashisefesha Krisimasi? Pantu bafwaya ukuti balesekesha Lesa muli fyonse ifyo bacita.
BUSHE TUFWILE UKULASEFYA INSHIKU SHA KUFYALWA?
8, 9. Mulandu nshi Abena Kristu ba kubalilapo bashalesefesha inshiku sha kufyalwa?
8 Icintu na cimbi ico abantu abengi batemwa ukusefya, bushiku ubo bafyalilwepo. Bushe Abena Kristu balingile ukulasefya ubushiku bafyalilwepo? Ukusefya kwa bushiku bwa kufyalwa uko Baibolo yalandapo fye, kwa bantu abashalepepa Yehova. (Ukutendeka 40:20; Marko 6:21) Abantu balesefya inshiku sha kufyalwa ku kupepa tulesa twa kupanga fye. E mulandu wine icitabo ca The World Book Encyclopedia cilandila ukuti Abena Kristu ba kubalilapo “balemona ukuti ukusefya ukufyalwa kwa muntu busenshi.”
9 Abena Roma ba kale na baGriki basumine ukuti lyonse ilyo umuntu afyalwa, paleba umupashi kabili uyu umupashi walecingilila uyu muntu lyonse. Icitabo ca The Lore of Birthdays citila “Uyu umupashi waleumfwana na lesa uwafyelwe pa bushiku bulya bwine umuntu afyalilwepo.”
10. Cinshi Abena Kristu bashisefesha inshiku sha kufyalwa?
10 Bushe Yehova alasuminisha ukusefya ukwafuma ku kupepa kwa bufi? (Esaya 65:11, 12) Awe, tasuminisha. E co tushisefesha inshiku sha kufyalwa nelyo amaholide ayaba mu kupepa kwa bufi.
BUSHE CALICINDAMA UKWISHIBA IFYO INSHIKU SHA MWIKALWE SHATENDEKE?
11. Cinshi abantu abengi basefesha inshiku sha mwikalwe? Finshi mulingile ukubikako sana amano?
11 Abantu bamo balishiba ukwafuma Krisimasi na amaholide yambi ayo abantu basefya, lelo balitwalilila ukulasefya. Batontonkanya ukuti inshiku sha mwikalwe ni nshita fye ishisuma isha kwangalila pamo no lupwa. Bushe na imwe e fyo mutontonkanya? Caliba fye bwino ukwangalila pamo no lupwa. Yehova e watendeke ulupwa kabili afwaya ukuti tuleumfwana na balupwa wesu. (Abena Efese 3:14, 15) Na lyo line, tulingile ukulabika amano kuli bucibusa bwesu na Yehova ukucila ukulabika amano ku kulasefya inshiku sha mwikalwe nelyo amaholide ayaba mu kupepa kwa bufi, pa kuti fye tusekeshe balupwa wesu. E mulandu wine umutumwa Paulo alandile ati: “Ilyo mushilacita icintu mulebala mwamona nga kuti casekesha Shikulu.”—Abena Efese 5:10.
12. Bushe maholide nshi ayo Yehova ashifwaya?
12 Abantu abengi batontonkanya ukuti tacacindama ukwishiba ifyo amaholide yatendeke, lelo ifi te fyo Yehova atontonkanya. Yehova tafwaya amaholide ayafuma ku kupepa kwa bufi nelyo ayalumbilisha abantu nelyo ayalumbilisha ifishipa fya calo. Ku ca kumwenako, abena Egupti balesefya imitebeto iingi iya balesa babo. Ilyo Abena Israele bafumine mu Egupti, balisambilile ukusefya kumo ukwa cisenshi kabili baitile uku kusefya ukuti “umutebeto kuli Yehova.” Lelo Yehova alibakandile pa fyo bacitile. (Ukufuma 32:2-10) Nga fintu kasesema Esaya alandile, tatulingile ‘ukwikata kuli conse icishasanguluka!’—Belengeni Esaya 52:11.
MULEBA NE CIKUKU PA KWASUKA
13. Mepusho nshi mwingalayipusha nga ca kuti mwaleka ukusefya amaholide?
13 Nga ca kuti mwaleka ukusefya amaholide, nalimo kuti mwalayipusha amuti: Bushe kuti nacita shani nga ca kuti abo momba nabo banjipusha ico nshisefesha icaka nelyo Krisimasi? Kuti nacita shani nga ca kuti umo ampeela ubupe pa Krisimasi? Kuti nacita shani nga ca kuti abena mwandi balefwaya ukuti ndesefyako iyi holide? Kuti nayafwa shani abana bandi pa kuti tabaleumfwa kwati nalibalekelesha pantu tabasefya amaholide nelyo inshiku isho bafyalilwepo?
14, 15. Kuti mwacita shani nga ca kuti umuntu amweba ati mwalileni icaka nelyo amupeela ubupe?
14 Tufwile ukwishiba ifya kucita ne fya kwasuka. Ku ca kumwenako, nga ca kuti abantu bamweba abati mwalileni icaka, tamulingile ukusuulako fye. Kuti mwabasuka fye amuti, “Endita mukwai.” Nomba nga ca kutila umuntu alefwaya ukwishiba ico mushisefesha iyo holide, lyena kuti mwamulondolwela ico mushisefesha. Lelo mulingile ukuba ne cikuku no mucinshi ilyo mulemulondolwela pa kuti tamumukalifye. Baibolo itila: “Imilandile yenu yonse ibe iisuma, iyalungwamo umucele, pa kuti mwishibe ifya kwasuka bwino umuntu onse.” (Abena Kolose 4:6) Nalimo kuti mwamulondolwela ukuti na imwe mwalitemwa ukwangalila pamo na bantu no kupeela ifya bupe lelo tamucita ifi pa nshiku sha mwikalwe.
15 Nomba kuti mwacita shani nga ca kuti umuntu amupeela ubupe? Kwena Baibolo tayatupeela amafunde ayo tufwile ukulakonka pali ifi, lelo ilatweba ukuti tulingile ukuba na kampingu iisuma. (1 Timote 1:18, 19) Nalimo umuntu uwamupeela ubupe taishiba ukutila tamusefya iyo holide. Limbi kuti amweba ati, “Nalishiba ukuti tamusefya iyi holide, lelo ndefwaya fye ukumupeela ubupe.” Nga caba ifyo kuti mwasalapo nampo nga mwalapoka ubo ubupe nelyo iyo. Lelo ifyo mwasalapo ukucita, fifwile fyamulenga mwaba na kampingu iisuma. Te kuti tufwaye ukucita ifintu ifingalenga bucibusa bwesu na Yehova ukonaika.
IFYO MWINGALACITA MU LUPWA LWENU
16. Finshi mufwile ukucita nga ca kuti balupwa wenu balefwaya musefeshe pamo nabo amaholide?
16 Finshi mufwile ukucita nga ca kuti balupwa wenu balefwaya balesefya holide? Tamufwile ukuumana nabo. Muleibukisha ukuti nabo bene balikwata insambu sha kucita ifyo balefwaya. Muleba ne cikuuku no kucindika ifyo balefwaya ukucita nga filya fine na imwe mwingafwaya bacindika ifyo mulefwaya ukucita. (Belengeni Mateo 7:12.) Nomba finshi mufwile ukucita nga ca kuti balupwa wenu balefwaya mwangalile pamo pa holide? Ilyo mushilasalapo ifya kucita, mulingile mwapepa kuli Yehova pa kuti amwafwe ukusalapo ukucita ifisuma. Tontonkanyenipo kabili fwailishenipo ifyebo na fimbi. Muleibukisha ukuti mulingile ukulasekesha Yehova muli fyonse ifyo mulecita.
17. Kuti mwayafwilisha shani abana benu nga balekumbwa ukusefya amaholide?
17 Kuti mwayafwilisha shani abana benu nga balekumbwa ukusefya amaholide? Inshita shimo kuti mulebacitilako ifintu ifisuma. Na kabili, kuti mulebapeelako ifya bupe. Na fimbi ifisuma ifyo mwingalacitila abana benu, kulaishako nabo no kulabalanga ukuti mwalibatemwa.
MULEPEPA LESA UKULINGANA NE FYO AFWAYA
18. Mulandu nshi tulingile ukulalonganina?
18 Pa kuti tulecita ifyo Yehova afwaya, tulingile ukufuma mu kupepa kwa bufi kabili tatufwile ukulakonka intambi nelyo ukulasefya amaholide ifyaba mu kupepa kwa bufi. Lelo tulingile ukulapepa Lesa ukulingana ne fyo afwaya. Kuti twamupepa shani? Cimo ico tufwile ukucita, kulalongana lyonse pamo na bakapepa ba cine. (Belengeni AbaHebere 10:24, 25.) Ukulongana kwalicindama sana mu kupepa kwa cine. (Amalumbo 22:22; 122:1) Kuti tulekoseleshanya nga ca kuti tulelongana pamo na ba bwananyina.—Abena Roma 1:12.
19. Cinshi cawamina ukulaebako abantu ifyo mwasambilila mu Baibolo?
19 Na cimbi ico mwingacita pa kuti mulepepa Lesa ukulingana ne fyo afwaya, kulaebako abantu ifyo mwasambilila mu Baibolo. Abantu abengi balomfwa ububi pa fintu ifyabipa ifilecitika mwi sonde. (Esekiele 9:4) Nalimo mwalishibako bamo abomfwa ububi. Kuti mwabebako pe subilo mwakwata ilya fintu ifisuma ifikaba ku ntanshi. Nga mulelongana no kulaebako abantu icine icaba mu Baibolo, tamwakulatontonkanya na pa kubwelela mu kupepa kwa bufi nelyo ukulakonka intambi ishabamo. E ico nga mulecita ifi fyonse, mwakulaba ne nsansa kabili Yehova akulamwafwa sana pa kuti mulemupepa ukulingana ne fyo afwaya.—Malaki 3:10.


text:
CIIYO 15
Nceebo Nshi Mulyeelete Kutolelela Kwiiya Shakwe Yehova?
1. Ino kutolelela kwiiya Baibo inga kwamucafwa buyani?
Cakutatonsha, nshomweeya mu Baibo kusebensesha kabuku aka shilyeelete shamucafwa kwaamba ayi lusuno lwanu kuli Yehova luyume. Mulyeelete kutolelela kucita nshenga shamucafwa kwaamba ayi lusuno ulo luyumineeko. (1 Pita 2:2) Na mwatolelela kusena pafwafwi a Lesa kwiinda mu kwiiya Maswi akwe ndyeshi mukabe abuumi butamaani.—Amubelenge Joni 17:3; Juda 21.
Ndi mutoya cishibilaako ashimwi shakwe Lesa, lushomo lwanu lulaakunoya ciyuma. Lushomo lulaakumucafwa kusangalasha Lesa. (Bene Ebulu 11:1, 6) Alimwi lulaakumucafwa kusanduka kwaamba ayi bukaalo bwanu bukabe kabotu.—Amubelenge Milimo ya Batumwi 3:19.
2. Ino nshomwiiya pali Lesa inga shacafwa buyani bamwi?
Kweelana ambotwakalengwa, soonse tulanyumfwa kabotu kwaamba pa makani abotu, aboobo inga mwayanda kwaambilako bamwi nshomweeya. Ndi mutotolelela kwiiya Baibo, mulaakwiiya bwa kusebensesha Baibo kupandulula makani abotu alushomo lwanu muli Yehova.—Amubelenge Bene Loma 10:13-15.
Bantu baanji balatalikila ku beshikamukowa a babyabo kwiisha makani abotu. Ono munolilama kwaamba ayi mutabakalashi. Mu ciindi cakubaambila ayi bupailishi bwabo mbwa bubeshi, amubaambilebo pa shintu Lesa nshaashomesha. Alimwi, mulyeelete kwiibaluka ayi bantu balakondeleshekwa abuumbi na kamulibombya kwiinda nsho mutobaambila.—Amubelenge 2 Timoti 2:24, 25.
3. Inga mwaba a coolwe cakuba baani kuli Lesa?
Kwiiya Maswi akwe Lesa inga kwamucafwa kununguluka ku mushimu. Muciindi, Yehova ulaakumusuna abuumbi. Aboobo, mulaakuba beshikamukowa bakwe Lesa.—Amubelenge 2 Bene Kolinto 6:18.
4. Ino inga mwacita buyani kwaamba ayi munooya cikula ku mushimu?
Inga mwaya cikula ku mushimu na mwatolelela kwiiya Maswi akwe Lesa. (Bene Ebulu 5:13, 14) Mukaambile Bakamboni bakwe Yehova kumwiisha Baibo kusebensesha libuku lya Ino Ncinzi Cini Bbaibbele Ncoliyiisya? Na mukeeye shiinji mu Maswi akwe Lesa, bukaalo bwanu bulaakubotelaako.—Amubelenge Kulumbaisha 1:1-3; 73:27, 28.
Makani abotu alaswa kuli Yehova, Lesa usangalete. Inga mwasena pafwafwi anguwe kwiinda mu kusena pafwafwi ku bantu bakwe. (Bene Ebulu 10:24, 25) Ndi mutotolelela kweelesha cankusu kusangalasha Yehova, mulaakulicanina buumi bwancinencine, ee buumi butamaani. Ncakwiila, cintu cibotu ncenga mwaciita mu bukaalo bwanu nkusena pafwafwi a Lesa.—Amubelenge 1 Timoti 1:11; 6:19.
AMWIILEWO ASHIMWI
MABUNGANO
Nciinshi Cicitika pa Ŋanda ya Bwaami?
Amunjile mukati akubona nobene.
Amwaambe na Mulisuni Kwiiya Baibo Kwakubula Kulipila
Ino Ngumulandunshi Ngomweelete Kwiiya Baibo?
Baibo itoocafwa bantu mamiliyoni pacishi coonse kucana shikumbulo sha miipusho inene mubuumi. Sa inga mwasuna kuba womwi wa baabo?


text:
Lufunjisho 2
Lesa ye ñanyi?
1. Mambo ka o twafwainwa kupopwelanga Lesa?
Lesa wa kine ye Mulenga walengele bintu byonse. Kechi uji na ntendekelo nangwa mpelo ne. (Salamo 90:2) Lesa yo Nsulo ya mambo awama aji mu Baibolo. (1 Timoti 1:11) Byo kiji kuba’mba Lesa yo nsulo ya bumi, twafwainwa kupopwelatu aye yenka kwapwa.—Tangai Lumwekesho 4:11.
2. Nanchi Lesa uji byepi?
Kafwako muntu wakimonapo Lesa ne, mambo Mupashi, kino kilumbulula’mba aye wapusana na bilengwa bya pano pa ntanda. (Yoano 1:18; 4:24) Nangwa byonkabyo, twakonsha kuyukila byubilo bya Lesa ku bintu byo alenga. Kyakumwenako, bipangwa ne buluba bwapusana pusana, bimwesha butemwe ne maana anji. Kubaya kwa biji mwiulu kumwesha bulume bwanji.—Tangai Loma 1:20.
Kabiji twakonsha kuyuka bulongo byubilo bya Yehoba kupichila mu kutanga Baibolo. Kyakumwenako, Baibolo witubula bikeba Lesa ne byo ashikwa, byo amona bantu ne byo oba na bintu byapusana pusana.—Tangai Salamo 103:7-10.
3. Nanchi Lesa uji na jizhina nyi?
Yesu waambile’mba: “Tata wetu wa mwiulu, Jizhina jenu jizhile.” (Mateo 6:9) Nangwa kya kuba Lesa uji na mazhina a mushingi avula, pano bino ujitu na jizhina jimo. Mu milaka yavula ntelelo yaenda na kupusana. Mu Kikaonde jitelwa’mba: “Yehoba.”—Tangai Salamo 83:18.
Mu Baibolo, jizhina ja Lesa bejifumyamo ne kupingizhamo byambo bya mushingi nabiji Nkambo nangwa Lesa. Pano bino, Baibolo byo anembelwenga jizhina ja Lesa janembelwemo bimye nobe 7,000. Yesu wayukanyikishe jizhina ja Lesa byo afunjishanga bantu pe Lesa.—Tangai Yoano 17:26.
4. Nanchi Yehoba wituta muchima nyi?
Nanchi kuvula kwa buyanji kumwesha‘mba Yehoba kechi wituta muchima nenyi? Bantu bamo bamba’mba buyanji lweseko lwa Lesa, buno ke bubela bufiita.—Tangai Yakoba 1:13.
Lesa wapa bantu lūsa lwa kwifuukwila. Nanchi kechi tumusanchila Lesa pa kwituswisha kwifuukwila kumupopwela nenyi? (Yoshua 24:15) Buyanji bwavula mu ntanda mambo bantu basalapo kuba bakwabo bintu byatama. Yehoba kimukola bingi ku muchima pa kumona nshiji ya uno mutundu.—Tangai Ntendekelo 6:5, 6.
Yehoba ke Lesa wituta bingi muchima. Ukeba’mba twikalenga bulongo. Katatakatu Yehoba akengijishe Yesu kufumyapo buyanji ne babi. Pa kino kimye, uji na bishinka byamulengela kuswisha buyanji kutwajijila pa kakimye kacheche. Mu kitango 8, tukafunda ene mambo Lesa o aswishisha buyanji.—Tangai 2 Petelo 2:9; 3:7, 13.
5. Twakonsha kufwenya byepi kwipi ne Lesa?
Yehoba ukeba’mba tufwenye kwipi ne aye kupichila mu lulombelo. Wituta muchima atweba bonse pa muntu pa muntu. (Salamo 65:2; 145:18) Waswa kwitulekelako mambo. Umona byo twibikako kuba kyaswa muchima wanji, nangwa kya kuba kimye kimo tukankalwa kwikyuba. Onkao mambo, twakonsha kwikala na bulunda bwawama ne Lesa nangwa kya kuba twibambulwa kulumbuluka.—Tangai Salamo 103:12-14; Yakoba 4:8.
Byo kiji kuba’mba Yehoba yo nsulo ya bumi bwetu, twafwainwa kumutemwa na muchima wetu yense. (Mako 12:30) Byo musakumweshanga byo mwatemwa Lesa kupichila mu kufunda pe aye ne kuba kyaswa muchima wanji, mukafwenya kwipi ne aye.—Tangai 1 Timoti 2:4; 1 Yoano 5:3.
Fundai ne Bikwabo
MAMBO AWAMA AFUMA KWI LESA!
Nanchi Lesa Uji na Jizhina nyi?
Lesa uji na mazhina avula, nabiji a kuba’mba Wa Bulume Bonse, Mulenga, kabiji Nkambo. Bino jizhina ja Lesa bejingijisha kukila pa bimye 7,000 mu Baibolo.


text:
Mānga ya 43: Yoshua ke Mwendeji
MOSESA wabilanga kutwela na Bene Isalela mu Kenani. Penepo walombe amba: ‘A Yehova, leka’po bidi ngabuke bukila bwa Munonga wa Yodano, ne kumona ntanda milumbuluke’ya.’ Ino Yehova wanena’mba: ‘Kubapu! Kokanena kino monka!’ Lelo uyukile mwanda’ka Yehova wanena namino?
I mwanda wa byālongekele pākupile Mosesa ku dibwe’pa. Vuluka, aye ne Alone kebātumbijepo Yehova. Kebāsapwidilepo bantu’mba Yehova ye wādi wa kwibalupwila mema mu dibwe. Pa kino, Yehova wēbanene’mba kebakatwelapo mu Kenani.
Penepo myeji mityetye kupwa kwa lufu lwa Alone, Yehova walombola Mosesa’mba: ‘Yata Yoshua, umwimike ku meso a kitobo Eleaza ne ku meso a bantu. Ponka’po, ku meso a abo bonso, wikale kwibalombola’mba Yoshua ke mwendeji mupya.’ Mosesa walongela monka mwamunenena Yehova, enka na momwena pa kifwatulo’ki.
Kupwa Yehova walombola Yoshua’mba: ‘Kankamana, kadi kokikwatwa moyo. Usa kutweja Bene Isalela mu ntanda ya Kenani yonebālaile, kadi nkekala nobe.’
Kupwa Yehova walombola Mosesa akande ku nsongo ya lūlu lwa Nebo mu ntanda ya Moabu. Ku nsongo’kwa, Mosesa wamone bukila bwa Munonga wa Yodano ne ntanda milumbuluke ya Kenani. Ebiya Yehova wamunena’mba: ‘Mine ino’i yo ntanda yonālaile kupa bana ba Abalahama, ba Isake, ne ba Yakoba. Tala’po nakulombola’yo, ino abe kukatwela’mopo, mhm.’
Kupwa Mosesa wafwila konka ku nsongo ya lūlu lwa Nebo. Wādi na myaka 120. Wādi ukidi na bukomo ne meso andi ādi akimona’nka biyampe. Bantu abakwatwa bulanda kashā, ne kudila kebadila Mosesa wafwa. Inoko abasangala pa kwikala na Yoshua, mwendeji wabo mupya.
Umbadilo 27:12-23; Kupituluka 3:23-29; 31:1-8, 14-23; 32:45-52; 34:1-12.
Bipangujo
- Lelo bana-balume babidi bemene na Mosesa pa kifwatulo i bāni?
- Yehova wanena Yoshua bika?
- Mwanda waka Mosesa wakanda ku nsongo ya Lūlu lwa Nebo, ne Yehova wamunena bika?
- Mosesa wafu na myaka inga?
- Mwanda waka bantu abakwatwa bulanda, ino mwanda waka bafwaninwe kusangala?
Bipangujo bikwabo
- Tanga Umbadilo 27:12-23.
I mwingilo’ka mukomo wāpelwe Yoshua na Yehova, ne Yehova ulelanga bantu bandi namani dyalelo? (Umb. 27:15-19; Bil. 20:28; Bah. 13:7)
- Tanga Kupituluka 3:23-29.
Mwanda waka Yehova kālekelepo ba Mosesa ne Alone kutwela mu ntanda ya mulao, ne i ñeni’ka yotuboila ku uno mwanda? (Kup. 3:25-27; Umb. 20:12, 13)
- Tanga Kupituluka 31:1-8, 14-23.
Binenwa bya Mosesa bya kushadika Bene Isalela bilombola namani amba wāitabije mfuto ya Yehova na kwityepeja? (Kup. 31:6-8, 23)
- Tanga Kupituluka 32:45-52.
Kinenwa kya Leza kifwaninwe kwitutala namani mu būmi bwetu? (Kup. 32:47; Levi 18:5; Bah. 4:12)
- Tanga Kupituluka 34:1-12.
Nansha Mosesa byākamwenepo mpala ya Yehova, Kupituluka 34:10 ulombola namani mwādi mwikadile kipwano kyandi na Yehova? (Div. 33:11, 20; Umb. 12:8)


text:
KITANGO 4
Yesu Kilishitu ye Ñanyi?
1, 2. (a) Nanchi kuyuka jizhina ja muntu waya nkuwa kulumbulula’mba mwamuyuka bulongo nyi? Lumbululai. (b) Bantu bavula bayuka’mba Yesu ñanyi?
PANO PA NTANDA paji bantu bavula baya nkuwa. Ne anweba mwafwainwa mwayukapo jizhina ja muntu umo waya bingi nkuwa. Bino kuyukatu jizhina janji kechi kilumbulula’mba mwamuyuka bulongo ne. Kechi kilumbulula’mba mwayuka mwapita bwikalo bwanji ne byubilo byanji ne.
2 Mwafwainwa mwaumvwapo kala bimo pe Yesu Kilishitu, nangwa kya kuba wajinga pano pa ntanda papita ne myaka nobe 2,000. Bantu bavula kechi bamuyuka bulongo Yesu ne. Bamo bamba’mba wajingatu muntu wawama. Bakwabo amba wajinga ngauzhi, bakwabo amba, Yesu Lesa. Nanchi ibyo nyi?—Monai Byambo byo Balumbulula, 12.
3. Mambo ka o kyanemena kuyuka Yehoba Lesa ne Yesu Kilishitu?
3 Kyanema bingi kuyuka bya kine pe Yesu. Mambo ka? Mambo Baibolo waamba’mba: “Pa kuba’mba bakekale na bumi bwa myaka ne myaka, bafwainwa kwimuyuka anweba Lesa yenka wa kine, ne Yesu Kilishitu ye mwatumine.” (Yoano 17:3) Ibyo, kuyuka bya kine pe Yehoba ne Yesu kuketulengela kwikala na bumi bwa myaka mu paladisa pano pa ntanda. (Yoano 14:6) Kuyuka bulongo Yesu kwanema bingi mambo witushijile mwa kulondela mu bwikalo ne mu byo tuba na bakwetu. (Yoano 13:34, 35) Mu Kitango 1, twafunjile Lesa byo aji. Pano tusakufunda byaamba Baibolo pe Yesu Kilishitu.
TWATAANA MESIASA!
4. Nga mazhina a kuba’mba “Mesiasa” ne “Kilishitu” alumbulula ka?
4 Kala kene Yesu saka akyangye kusemwa, Yehoba walayile mu Baibolo amba ukatuma Mesiasa, nangwa’mba Kilishitu. Jizhina ja kuba’mba “Mesiasa” ja Kihebelu, ne ja “Kilishitu” ja Kingiliki. Ano mazhina onse abiji alumbulula muntu ye basala kwi Lesa kwikala Mesiasa walailwe ne kumupa kifulo kikatampe. Uno Mesiasa ye ukalengela byonse byalaya Lesa kufika. Yesu wakonsha kwimukwasha lonka luno. Bino Yesu saka akyangye kusemwa, bantu bavula baambilenga’mba, ‘Ñanyi ukekala Mesiasa?’
5. Nanchi baana ba bwanga bayukile kuba’mba Yesu ye Mesiasa nyi?
5 Baana ba bwanga ba kwa Yesu bayukile kuba’mba Yesu wajinga Mesiasa. (Yoano 1:41) Shimona Petelo wabujile Yesu amba: “Anweba mwi Kilishitu.” (Mateo 16:16) Twakonsha kushiinwa byepi kuba’mba Yesu kine ye Mesiasa?
6. Yehoba wakwashishe byepi bantu bakishinka kuyuka Mesiasa?
6 Bangauzhi ba Lesa bajingako Yesu saka akyangye kusemwa baambijile jimo bishinka byavula byakwashishe bantu kuyuka Mesiasa. Nanchi ne atweba byakonsha kwitukwasha nyi? Fwanyikizhai kuba’mba bemwambila’mba muye na kusenda mwenyi ye mwabula kuyuka pa kiteshenyi kya sakya. Umvwe bemulumbulwila bulongo bimweka yeo muntu, kikemupelela kumuyuka. Kyo kimotu, Yehoba naye waingijishe bangauzhi kulumbulula bulongo bikoba Mesiasa ne byo akapitamo. Kufika kwa buno bungauzhi kukwasha bantu bakishinka kuyuka’mba Yesu kine ye Mesiasa.
7. Ñanyi bungauzhi bubiji bumwesha’mba Yesu ye Mesiasa?
7 Twayai twisambe pa bungauzhi bubiji. Bungauzhi butanshi, saka kwashala myaka kukila pa 700, Mika waawile’mba, Mesiasa ukasemekelwa mu muzhi mucheche mu Betelema. (Mika 5:2) Ne kya kine Yesu koko asemekejilwe. (Mateo 2:1, 3-9) Bungauzhi bwa bubiji, Danyela waawile’mba, Mesiasa ukamweka mu mwaka wa 29 C.E. (Danyela 9:25) Buno bungauzhi bubiji ne bukwabotu bumwesha patoka kuba’mba Yesu kine ye Mesiasa walailwe.—Monai Byambo byo Balumbulula, 13.
8, 9. Ñanyi kintu kyamwekele kimye kyabatizhiwenga Yesu kimwesha’mba kine Yesu ye Mesiasa?
8 Yehoba walengejile bantu kuyuka kuba’mba Yesu ye Mesiasa. Lesa walayile Yoano Mubatizhi kiyukilo kya kumukwasha kuyuka Mesiasa. Yoano wamwene kino kiyukilo kimye kyo abatizhenga Yesu mu mwaka wa 29 C.E., mu Mukola wa Yodano. Baibolo witubula byamwekele amba: “Yesu byo abatizhiwe, ponkapo watuntukile mu mema; ne jiulu jashinkukile, kabiji Yoano wamwene mupashi wa Lesa saka ekila pe aye nobe nkunda. Ponkapo ne jiwi jafumine mwiulu amba: ‘Uno ye Mwanami ye natemwa, mo mmwena lusekelo.’” (Mateo 3:16, 17) Yoano washiinwe kuba’mba Yesu kine ye Mesiasa byo amwene nkunda ne kumvwa jiwi mwiulu. (Yoano 1:32-34) Pa jino juba, Yesu popo aikele Mesiasa, Yehoba byo aitulwijile mupashi wazhila pe aye. Lesa yeye atongwele kwikala Ntangi kabiji Mfumu.—Isaya 55:4.
9 Bungauzhi bwa mu Baibolo ne byambo byaambile Yehoba kimye kyabatizhiwenga Yesu bimwesha kuba’mba Yesu kine ye Mesiasa. Pano nanchi Yesu wafumine pi? Kabiji wajinga muntu wa mutundu ka? Twayai tumone byaamba Baibolo.
YESU WAFUMINE PI?
10. Baibolo waamba’mba Yesu waikalanga pi saka akyangye kwiya pano pa ntanda?
10 Baibolo waamba’mba Yesu waikalanga mwiulu saka akyangye kwiya pano pa ntanda. Mika waambile’mba: Mesiasa wajingako ‘kufumatu ne kala kene.’ (Mika 5:2) Pa bimye byavula, Yesu aye mwine waambile’mba, waikalanga mwiulu saka akyangye kusemwa mu bumuntu. (Tangai Yoano 3:13; 6:38, 62; 17:4, 5.) Yesu wajinga na bulunda bwawama ne Yehoba saka akyangye kwiya pano pa ntanda.
11. Mambo ka Yehoba o atemenwa bingi Yesu?
11 Yehoba wamutemwa bingi Yesu. Mambo ka? Mambo ye mutanshi Lesa ye alengele saka akyangye kulenga bintu byonse. O ene mambo, Yesu o atelelwa’mba “mubeji wa pa bilengwa byonse.” * (Kolose 1:15) Kabiji Yehoba wamunemeka bingi Yesu mambo ye yenkatu Yehoba ye alengele aye mwine. O ene mambo o atelelwa’mba, “Mwananji yenkawa umotu.” (Yoano 3:16) Kabiji Yesu ye yenkatu Yehoba ye aingijishe byo alengelenga bintu byonse. (Kolose 1:16) Kabiji Yesu ye yenkatu utelwa’mba, “Mambo.” Utelwa bino mambo yeye babula byambo ne mikambizho kwi Yehoba bino aye wabula bamalaika ne bantu.—Yoano 1:14.
12. Twayuka byepi kuba’mba Yesu kechi ye Lesa ne?
12 Bantu bamo baitabila’mba Yesu Lesa. Abino kechi byo byaamba Baibolo ne. Baibolo waamba’mba Yesu bamulengele, kino kibena kulumbulula’mba, Yesu uji na ntendekelo. Bino Yehoba aye kechi uji na ntendekelo ne. (Salamo 90:2) Mwana Lesa aye Yesu kechi ulangulukapo’mba uji pamo ne Lesa ne. Baibolo waamba’mba Shanji wakila Mwana. (Tangai Yoano 14:28; 1 Kolinda 11:3.) Yehoba ye yenkatu “Lesa wa Bulume Bonse” kwapwa. (Ntendekelo 17:1) Yehoba uji bingi na bulume kabiji kafwako waesakana nanji ne.—Monai Byambo byo Balumbulula, 14.
13. Mambo ka Baibolo o yaambila’mba Yesu ye “kipasha kya Lesa ubula kumweka”?
13 Yehoba ne Mwananji mubeji baikala pamo myaka ya kukankalwa kubala, kufumatu kala kene jiulu ne ntanda saka bikyangye kulengwa. Bafwainwa betemenwe bingi! (Yoano 3: 35; 14:31) Yesu uji na byubilo biji na Shanji. O ene mambo Baibolo o yaambila’mba ye “kipasha kya Lesa ubula kumweka.”—Kolose 1:15.
14. Mwana Yehoba yenkawa umotu wasemekelwe byepi mu bumuntu?
14 Mwana yenkawa umotu wa kwa Yehoba wipaine aye mwine kufuma mwiulu kwiya pano pa ntanda na kusemwa mu bumuntu. Kyajinga byepi pa kuba’mba kino kyubiwe? Yehoba wavilwile bumi bwa Mwananji mu jishinda jakukumya kufuma mwiulu ne kwibubika munda mwa kisungu aye Maliya. Yesu kechi wajingapo na shanji wamusemene pano pa ntanda ne. Onkao mambo, Maliya wasemene mwana walumbuluka ne kumutumba’mba Yesu.—Luka 1:30-35.
YESU WAJINGA MUNTU WA MUTUNDU KA?
15. Mwakonsha kuyuka byepi bulongo Yehoba?
15 Mwakonsha kufunda byavula pe Yesu, pa bwikalo bwanji, ne pa byubilo byanji inge mwatanga ano mabuku a mu Baibolo, Mateo, Mako, Luka ne Yoano. Ano mabuku atelwa’mba Mambo Awama. Na mambo a kuba Yesu uji na byubilo bijipo na Shanji, byo tutanga pe aye bitukwasha kuyuka bulongo Yehoba. O ene mambo Yesu o aambijile’mba: “Awa wammona amiwa wamona ne Batata.”—Yoano 14:9.
16. Yesu wafunjishanga pa ka? Kabiji wafumyanga pi byo afunjishanga?
16 Bantu bavula bamutelanga Yesu amba, “Mufunjishi.” (Yoano 1:38; 13:13) Byambo byanema bingi byo afunjishanga ke “mambo awama a Bufumu.” Bufumu bwa Lesa bo bu ka? Ke kafulumende wa Lesa ukalama pano pa ntanda ponse ne kuletela bantu bakokela Lesa bintu byawama. (Mateo 4:23) Byonse byafunjishanga Yesu byafumanga kwi Yehoba. Yesu waambile’mba: “Byo mfunjisha kechi byami ne, bino bya yewa wantumine.” (Yoano 7:16) Yesu wayukile’mba Yehoba ukeba bantu kumvwa mambo awama a kuba’mba Bufumu bwa Lesa bo bukalamanga ino ntanda yonse.
17. Kwepi Yesu ko ayanga na kufunjisha bantu? Mambo ka o afunjishishanga bantu?
17 Kwepi Yesu koayanga na kufunjisha bantu? Konse kwajinga bantu. Wayanga na kufunjisha ku mizhi ya kwalepa, mu mizhi ikatampe ne icheche, mu bisankanyi, mu nzubo ya Lesa, ne ku mazubo a bantu. Yesu kechi wapembelanga’mba bantu beye kwi aye ne. Aye wayanga ko baji. (Mako 6:56; Luka 19:5, 6) Yesu waingilanga kimye kyabaya mwingilo wa kusapwila ne kufunjisha bantu. Mambo ka? Mambo wakokelanga Shanji kimye kyonse kabiji wayukile’mba Lesa wakebelenga kuba’mba engile uno mwingilo. (Yoano 8:28, 29) Kabiji Yesu wasapwilanga mambo waumvwinanga bantu lusa. (Tangai Mateo 9:35, 36.) Wayukile kuba’mba bantangi babupopweshi kechi bafunjishanga bya kine pe Lesa ne pa Bufumu bwanji ne. Onkao mambo, Yesu wakebelenga bantu bavula kumvwa mambo awama.
18. Ñanyi byubilo bya kwa Yesu byo mwatemwa bingi?
18 Yesu watemenwe bantu kabiji wibatele bingi muchima bantu. Wajinga bingi na kifyele kabiji bantu kibapelelanga kwisamba nanji. Ne baana babacheche nabo bamukasulukijile Yesu. (Mako 10:13-16) Yesu kechi wajinga na misalululo ne. Washikilwe mazhikakanwa ne nshiji. (Mateo 21:12, 13) Pa kyo kya kimye banabakazhi bebanyanchijilanga kabiji kechi bebanemekele ne, pa kuba aye wibanemekele bingi. (Yoano 4:9, 27) Yesu wipelwile kya kine. Juba jimo mabanga, Yesu waovwele baana banji ba bwanga ku maulu, mwingilo waingilanga bakalume.—Yoano 13:2-5, 12-17.
19. Ñanyi kintu kyaubile Yesu kyamwesheshe patoka kuba’mba watele bingi muchima bantu?
19 Yesu wayukile byakebanga bantu, o ene mambo o ebakwashishanga. Kino kyamwekanga patoka kimye kyo abukanga bantu na bulume bwa Lesa mu jishinda ja kukumya. (Mateo 14:14) Kimye kimo mwanamulume umo wa mbumba waishile kwi Yesu ne kumwambila’mba: “Umvwe mwaswa, mbukai.” Yesu wamumvwijile lusa uno muntu wamanamine bingi na misongo. Lusa lwamulengejile kukwasha uno muntu. Yesu watanyikile kuboko kwanji ne kumukwata ne kumwambila’mba: “Naswa! Bukwa.” Ne kubukwa wabukilwe! (Mako 1:40-42) Mwalanguluka’mba uno mwanamulume waumvwine byepi?
WA KISHINKA KWI SHANJI
20, 21. Mambo ka o twafwainwa kukokelanga Lesa byonka byakokelanga Yesu?
20 Twafwainwa kukokelanga Lesa byonka byakokelanga Yesu. Kimye kyonse wajinga wa kishinka kwi Shanji, nangwa kya kuba wapitanga mu bintu byakatazha kabiji balwanyi banji bamumanyikanga bingi. Yesu kechi walengelepo mambo kimye kyamwesekele Satana ne. (Mateo 4:1-11) Balongo banji bamo kechi baswile kuba’mba ye Mesiasa ne. Baambilenga’mba “wakonya.” Bino Yesu kechi walekele kwingila mwingilo wa Lesa ne. (Mako 3:21) Balwanyi banji byo bamumanyikilenga, Yesu watwajijile kwikala wa kishinka kabiji kechi wibobilepo kyatama ne.—1 Petelo 2:21-23.
21 Yesu wajinga wa kishinka kwi Yehoba kufikatu ne kimye kyo bamwipaile ku balwanyi banji mu jishinda jatama bingi. (Tangai Filipai 2:8.) Akilangulukai byo achinchikile pa juba jo afwile. Bamukwachile, batumonyi ba bubela bamubepejile amba nsatuki, bamitonyi babi bamuzhachishe kwa kubula mambo, bamusekelenga ku biombe bya bantu, kabiji bashilikale bamupumine bingi ne kumupopa pa kichi. Byo afwilenga wabijikile’mba: “Byonse byaubiwa!” (Yoano 19:30) Byo papichile moba asatu, Yehoba wamusangwile ne kumupa mubiji wa mupashi. (1 Petelo 3:18) Yesu wabwelele mwiulu byo papichiletu milungu icheche. Mwiulu mo ayile “waikele ku kilujo kya Lesa” saka apembelela Lesa kumutongola kwikala Mfumu.—Bahebelu 10:12, 13.
22. Bukishinka bwa kwa Yesu kwi Shanji bwitulengela kwikala na ñanyi luketekelo?
22 Twaketekela kwikala myaka ne myaka mu paladisa pano pa ntanda byonka byakebelenga Yehoba, mambo Yesu wajinga wa kishinka kwi Shanji kimye kyonse. Mu kitango kyalondelapo tukafunda pa lufu lwa kwa Yesu byo lwalengela kuba’mba tukekale na bumi bwa myaka ne myaka.
^ jifu. 11 Yehoba utelwa’mba Shetu mambo ye Mulenga. (Isaya 64:8) Yesu utelwa’mba Mwana Lesa mambo Yehoba ye wamulengele. Bamalaika ne Adama nabo batelwa’mba baana ba Lesa.—Yoba 1:6; Luka 3:38.


text:
ISAMBILILO 12
Mungacita Uli Pakuti Leza Aye Cuza Winu?
1. Uzye Leza akaumvwa mapepo yonsi?
Leza akaama antu yonsi kuti yapepa kuli aliwe pa kuti aye cuza wao. (Masamu 65:2) Nomba, asi mapepo yonsi yano akaumvwa nanti ukuzumila. Acino atangaasukile ni pepo lya muntu wino akacuzya umuci. (1 Petulo 3:7) Avino cali nu ku ina Izlaeli; lino yatwalilile ukucita iviipe, Leza watile ukuvwa mapepo yao. Fwandi, ukuvwanga na Leza i syuko lino tutalinzile ukulekelezya. Nomba, Leza wene akazumila na mapepo ya antu yano yakaifya ukuluta, ndi cakuti yalapila.—Welengini Ezaya 1:15; 55:7.
2. Uzye tulinzile ukucita uli pa kupepa?
Nga tukupepa kuli Yeova, ala tukuti a Leza witu. Fwandi tufwile ukupepa kuli aliwe wenga sile. Yeova ali Leza wa cumi, kutaya na muze, napya ali Kaumba witu. (Mateo 4:10; 6:9) Nakupya, swemo tutamalilika, acino tulinzile ukupepela umwi zina lyakwe Yesu pano aaliwe watufwilile kuti atukulule ku maifyo itu. (Yoane 14:6) Yeova asilonda kuti twamuvwanzya ukuomvya mapepo akusungila nanti yano yalembela limwi mu tuma buku. Akalonda twamuneena ivili mu myenzo itu.—Welengini Mateo 6:7; Filipi 4:6, 7.
Kaumba witu akauvwa na lino tukulandila sile umu mwenzo. (1 Samwelu 1:12, 13) Akatuneena ukuti tungapepa kuli aliwe pa nsita ili yonsi. Tungapepa lino twazyuka, na pa kusendama, pa kulya, nanti sile lino tuli na mavya.—Welengini Masamu 55:22; Mateo 15:36.
3. U mulandu ci uno Aina Klistu yakalonganila pamwi?
Ukuya cuza wakwe Leza, catala, pano antu aingi yatataila Leza, nupya yakati na vino watulaya ukuti alaleta umutende pano nsi, vitalacitika. (2 Timoti 3:1, 4; 2 Petulo 3:3, 13) Fwandi cikalondeka ukulakomelezyanya na anji yano tukapepa nayo.—Welengini Ayebulai 10:24, 25.
Kulacinila pamwi na antu aatemwa Leza, cikatwavwa ukupalamila kuli Leza. Pa kulongana kwa Nte Zyakwe Yeova ali pano pakaaya ukukomelezyanya na anji akwata utailo.—Welengini Loma 1:11, 12.
4. Mungacita uli pa kuti Leza aye cuza winu?
Nga mukulonda kuti Leza aye cuza winu, mufwile ukulaelenganya sana pa vintu vino mukusambilila muli Baibolo. Lino mwasambilila pa milimo yakwe, na vino akatupandako mano, alino na pa vintu vino akatulaya, mwayuzya mweeneco muti, ‘uzye ivintu vii vikunsambilizya cani?’ Lino tukwelenganya pa vintu vii, twaikapo ni ipepo, alino tulalola ukuti Leza watutemwa, napya u wa mano.—Welengini Yoswa 1:8; Masamu 1:1-3.
Pa kuti Leza aye cuza winu, mufwile ukumutaila. Nomba, ukutaila kwakolana nu mwana wino akalondeka ukuliisya ivyakulya. Utaailo nao ukalondeka ukuliisya insita yonsi; kuli kuti lyonsi mufwile ukulaelenganya pa vintu vino vyalenzile kuti mutaile.—Welengini Mateo 4:4; Ayebulai 11:1, 6.
5. Uzye nga mwaya cuza wakwe Leza, cilaya uli?
Yeova akasakamala antu yonsi yano yamutemwa. Angayacingilila uku vintu ivikuyacuzya, vino vingayononela utaailo wa kwikala amanda pe. (Masamu 91:1, 2, 7-10) Akatuneena ukuti tutaacitako ivintu vimwi ivingatulwalika nu kutuletela ulanda. Yeova aaliwe akatusambizya vino tungaisunga fweeneco.—Welengini Masamu 73:27, 28; Yakobo 4:4, 8.
Sambililini na Vyunze
Lembesyini Kusambilila Baibolo Uwila
U Mulandu ci Uno Mulinzile Ukusambilila Baibo?
Baibo ika-azwa antu aingi sana umu nsi yonsi ukuzana masuko ku mauzyo acindame sana. Nga mwemo mutanga mutemwe?


text:
Baibolo ya pa Intaneti | BAIBOLO—AMALEMBO YA CALO CIPYA
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
Yohane 15:1-27
15 “Nine mwangashi wine wine,+ na Tata e mulimi.+2 Umusambo onse uwaba muli ine uushitwala ifisabo,+ alaufumyamo, na onse uutwala ifisabo alautungwila bwino bwino,+ pa kuti utwalishe.+3 Imwe mwalisanguluka kale pa mulandu wa mashiwi ayo nalanda kuli imwe.+4 Ikaleni muli ine, na ine nakulaikala muli imwe.+ Filya fine umusambo te kuti utwale ifisabo uwine weka, kano uli ku mwangashi, na imwe te kuti mutwale, kano mwaikala muli ine.+5 Nine mwangashi, imwe muli misambo. Uwaikala muli ine, na ine naikala muli ena, ena e utwalisha;+ pantu ukwabula ine te kuti mucite nangu cimo.6 Umuntu nga tekele muli ine, aba ngo musambo uo bapoosa no kuuma wauma; na bantu balonganya iyo misambo, baipoosa na mu mulilo, na yo yapya.+7 Nga mwaikala muli ine, na mashiwi yandi yaikala muli imwe, lombeni conse ico mulefwaya kabili cikacitika.+8 Muli ici e mo Tata acindamikilwa, nga muletwalisha, no kuba abasambi bandi icine cine.+9 Filya fine Tata antemwa,+ kabili filya fine na ine natemwa imwe, ikaleni mu kutemwa kwandi.10 Nga mwakonka amafunde yandi,+ mukekala mu kutemwa kwandi, ifyo na ine nkonka amafunde ya kwa Tata+ no kwikala mu kutemwa kwakwe.11 “Namweba ifi fintu pa kuti mube ne nsansa shandi kabili musekelele nga nshi.+12 Ili e funde lyandi, ukuti muletemwana ifyo na ine namutemwa.+13 Takuli uwaba no kutemwa ukwacila pali uku, ukwa kuti umuntu atuulile abanankwe umweo wakwe.+14 Muli banandi nga mulecita ifyo mweba.+15 Nomba nshakulamwita ukuti muli basha bandi, pantu umusha teshiba ifyo shikulu wakwe acita. Lelo nakulamwita ati abanandi,+ pantu fyonse ifyo naumfwa kuli Tata nalimwishibisha.+16 Te imwe mwansalile, lelo nine namusalile, kabili namusontele ukuti muletwala ifisabo,+ no kuti ifisabo fyenu fikalilile; pa kuti conse ico mwalomba Tata mwi shina lyandi, akamupeela.+17 “Ifi e fyo ndemweba, ukuti muletemwana.+18 Aba muli ici calo nga bamupata, mwishibe ukuti babalilepo ukupata ine ilyo bashilamupata.+19 Nga mwali muli ici calo, aba muli ici calo nga balimutemwa pantu ninshi muli babo.+ Nomba apo tamuli ba muli ici calo,+ lelo ine namusala mu ba muli ici calo, e co aba muli ici calo bamupatila.+20 Ibukisheni amashiwi ayo namwebele, ukuti, Umusha tacila pali shikulu wakwe. Nga bacushishe ine, na imwe bakamucusha;+ nga bakonkele amashiwi yandi, bakakonka na mashiwi yenu.21 Lelo bakacita fyonse ifi kuli imwe pa mulandu we shina lyandi, pantu tabaishiba uwantumine.+22 Nga nshaishile no kulanda kuli bena, nga tabali no lubembu;+ lelo nomba tabali ne ca kubepeseshamo ulubembu lwabo.+23 Uwapata ine, ninshi apata na Tata.+24 Nga nshacitile muli bena imilimo iyo umuntu umbi ashacitile,+ nga tabali na lubembu;+ nomba balimona imilimo yandi kabili balimpata, bapatila kumo na Tata.+25 Lelo ni pa kuti amashiwi ayalembwa mu Mafunde yabo yafikilishiwe, ayatila, ‘Bampatile apabula umulandu.’+26 Kaafwa nga aisa uo nkamutumina ukufuma kuli Tata,+ umupashi wa cine, uufuma kuli Tata, ena akanjikalilako ubunte; +27 kabili na imwe muli no kulanandilako,+ pantu imwe mwaba na ine ukufuma apo natendekele.