text:
Twi kusankisha binyibinyi Efile Mukulu su?
Tobopwile kubadika pabitale bantu babadi basaamune mu Bible na weakwila mwishimba’shi, ‘Ntshi mulombeene kwikala byabadi! We kwela binangu’shi ‘Ne muntu mukutwe kupwidika, nakitaa bilema.’
Yoobo baadi ayitaminyibwa bu muntu “mululame na shi na matope.” (Yoobo 1:1, EEM) Loota baadi ayitanyinwa bu “muntu mululame.” (2 Mpyeele 2:8, Kilombeno kipya 2014) Na Daavide abamwitanyina bu muntu “mululame” ku meeso kw’Efile Mukulu. (1 Bamfumu 14:8) Byabya, tubandeyi kutala bibaadi nshalelo a bano bantu ba mu Bible. Atukyebe kumona’shi (1) babakitshiine bilubilo, (2) bileshesho byabo mbilombeene kwitulongyesha, na (3) bantu bakutwe kupwidika mbalombeene binyibinyi kusankisha Efile Mukulu.
BABAADI BAKITE BILUBILO
Yoobo baadi mupete makyenga ebungi abaadi aamweneka bu a kukutwa kululama. Bapetele binangu bibubi, mpa na kwamba’shi Efile mukulu tamupasukila byekala na lulamato kwadi sunga kwilukutwa. (Yoobo 9:20-22) Yoobo baadi auku bi kululama kwaye kadi bangi babaadi abapusha bu’ye akula’shi aye mmululame kukila Efile Mukulu.—Yoobo 32:1, 2; 35:1, 2.
Loota baadi mwialasheene bwa kwata kitshibilo kibaadi kibofule. Baadi mwinyongole pa mwanda wa bukitekite bwa bantu ba mu Sodome na Gomoore, afika na mu ‘kufwambuka bikata mwishimba dyê’ pa mwanda wa mwikeelo wabo. (2 Mpyeele 2:8, EEM) Efile Mukulu baadi mwibaukishe mpàngo yaaye ya kubutula bino bibundji bi na buntomboshi na aye nkupa Loota mushindo wa kupanda na kifuko kyaaye. We kupwandikisha’shi pa mwanda wa bibaadi bikalakashwe Loota, badya kwikala muntu a kumpala kukatuka mu kibundji. Mu yaaya nsaa ibaadi muwa waye mu masaku, babangile kunyengakana. Ba mikeeyilu babafikile bwa kumupaasha na kifuko kyaye babebakakile ku maboko bwa kwibatuusha mu kibundji.—Kibangilo 19:15, 16.
Daavide dingi efuku bakutshilwe butontshi bwa mbidi aye nkutambuka lusandji na mukashi a muntu. Mu kudila kwa kufya wawa mwanda, Daavide baadi mwipayiishe mulume aaye. (2 Samwele, shapitre 11) Bible akula’shi “kibaadi Daavide mukite takibalongamiine Yehowa nya.”—2 Samwele 11:27.
Yoobo, Loota, na Davide babakitshiine bilubilo booso bwabo, bamo babakitshiine bilubilo bikile bukata. Kadi, nka bu byatukyebe kwibimona, babaadi na lukalo lwa kufubila na kukookyela Yehowa n’eshimba dimune. Babaadi benyongole na kushintuula mwikeelo wabo. Nyi bwakinyi, Efile Mukulu baadi mubwikile bilema byabo, na mu Bible abebetanyina bu bantu ba lulamato.
ABITULONGYESHA KINYI?
Bu byatudi bantu bakutwe kupwidika, tatwi balombeene kukutwa kukita bilubilo nya. (Beena-Looma 3:23) Kadi su tubakitshi bilubilo, abitungu twinyongole na kushintuluka bwa kukita myanda ibuwa.
Mushindo kinyi ubaadi Yoobo, Loota, na Daavide betatshishe bwa kulumbuula mwikeelo wabo? Mwishimba dyaye, Yoobo baadi muntu mululame. Kunyima kw’Efile Mukulu kunangusheena naye, Yoobo bakatwishe binangu bibubi aye nkwinyongola bwa bishima bibaadi mwakule. (Yoobo 42:6) Mweneno a Loota pabitale bukitekite bwa bantu ba mu Sodome na Gomoore baadi mwipusheene na miiya y’Efile Mukulu. Kilubilo kibakitshine, ndulengu lubaadi nalo munda mwa kapindji. Batuukile mu kibundji kibaadi akikyebe kubutudibwa aye nkupanda ku kiimu ky’Efile Mukulu. Pa mwanda wa kukookyela tabaadi mwiyaluule kumongo bwa kutala bibalekyele nya. Sunga byekala’shi Daavide bakitshine mulwisho ukata pa kwipaa mwiya w’Efile Mukulu, baadi mwakule myanda yooso i mwishimba dyaye pa kwilanga na kuteka Yehowa lusa.—Misambo 51.
Mweneno ebuwa a Efile Mukulu bwa baaba bantu mmwipusheene na ngyeleelo aaye a binangu bya’shi bantu mbakutwe kupwidika. Efile Mukulu “Ashingûla kyakya kibetubumbile n’akyo. Eûku’shi, atwe tubatûkile ku nsenga.” (Misambo 103:14, EEM) Byabya, su Efile Mukulu auku’shi twi balombeene kukita bilema, nkinyi kyatekye kwatudi?
Efile Mukulu “Ashingûla kyakya kibetubumbile n’akyo. Eûku’shi, atwe tubatûkile ku nsenga.”—Misambo 103:14, EEM
BANTU BAKUTWE KUPWIDIKA BE KUSANKISHA EFILE MUKULU NAMINYI?
Elango dibabapeele Salomone kwi Daavide adituleesha byatudi balombeene kusankisha Efile Mukulu. Bamulangile’shi : “Obe naamu, mwan’ande Salomone, uuka Efile Mukulu a nshoobe, omufubile n’eshimba dimune.” (1 Myanda 28:9) Eshimba dimune adileesha kinyi? Nyi eshimba difule Efile Mukulu na adikumiina kulonda miiya yaaye na kumuuka. Ta eshimba dipwidikye nya, kadi di na lukalo lwa kufubila Efile Mukulu na kumukookyela kooso mpa na kukumiina dinyooka. Bu bibaabadi bafule Efile Mukulu na kukumiina kumukookyela, nyi bwakinyi Efile Mukulu bamwene Yoobo bu muntu “shi na matope,” Loota bu muntu “mululame,” na Daavide bu muntu ‘akitaa nka byabya byamonaa bu bibuwa.’ Sunga mbibaabakitshine bilubilo, babaadi balombeene kusankisha Efile Mukulu.
Eshimba dimune adileesha kukita akikyebe Efile Mukulu na kwikala na lukalo lukata lwa kumufubila na kukookyela kooso
Byabya su twi na binangu bibubi byatushatukumiina byashaala mu mitwe yeetu, kwakula myanda ilombeene kwitwinyongosha sunga kukita mwanda watubanga kwialasheena kumongo, kutentekyesha ino myanda ibatukatuka mu kwakula nkulombeene kwitunyingisha. Efile Mukulu auku kalolo’shi tatwi bya kwikala bapwidikye mu ano mafuku nya. Anka, etutekye bw’ashi tumufule na kwitatshisha bwa kumukookyela. Su twibamukulupile n’eshimba dimune, tushinkamisheyi’shi twi balombeene kusankisha Efile Mukulu.


c: text/html

text:
Sena inga mwayanda kubala cibalo eeci mumwaambo wa %%?
Bbaibbele Lili a Intaneti | BBAIBBELE LYA BUSANDULUZI BWANYIKA MPYA
Sena inga mwayanda kubala cibalo eeci mumwaambo wa %%?
21 “Lino njeeyi milawo njoyelede kubapa:+
2 “Ikuti naa waula muzike mu Hebrayo,+ ooyo muzike weelede kubeleka myaka iili cisambomwe, pele mumwaka waciloba weelede kwaangununwa kakunyina kubbadela cili coonse.+
3 Ikuti naa wakaboola alikke, uyakuunka alikke. Ikuti naa kakwete, weelede kuunka amukaintu wakwe.
4 Ikuti naa simalelaakwe wamupa mukaintu, eelyo mukaintu ooyo wamuzyalila bana basankwa naa basimbi, imukaintu abana bakwe bayooba basimalelaakwe, pele walo alikke nguuyakuunka.+
5 Pele ikuti naa muzike ooyo wazumanana kwaamba kuti, ‘Ndilamuyanda kapati simalelaangu, mukaintu wangu abana bangu; tandiyandi kwaangununwa pe,’+
6 simalelaakwe weelede kumutola kumbele lya Leza mwini-mwini. Mpoonya uyoomuleta kumulyango naa kumunsende wamulyango, eelyo simalelaakwe uyoomudonkola kutwi akabulo kakudonkozya, mpoonya uyooba muzike wakwe buumi bwakwe boonse.
7 “Ikuti muntu wauzya mwanaakwe musimbi mubuzike, takaangununwi mbuli mbobaangununwa bazike baalumi.
8 Ikuti naa simalelaakwe tanaamukkomanina alimwi tanaamusala kuba mukaintu wakwe, pele wamuuzya kumuntu uumbi, takazumizyigwi kumuuzya kuli bamuzwakule, nkaambo wamucitila calweeno.
9 Ikuti naa wamupa kumwanaakwe musankwa, nkokuti weelede kumulanganya mbuli mwanaakwe musimbi.
10 Ikuti naa mwana musankwa ooyo waalika, mukaintu wakusaanguna weelede kuzumanana kumupa zyakulya, zyakusama alimwi azyeelede zyamulukwatano.+
11 Ikuti katamucitili zintu eezyi zyotatwe, nkokuti weelede kwaangununwa kakunyina kubbadela mali aali woonse.
12 “Kufwumbwa uuma mweenzinyina akumujaya, weelede kujaigwa awalo.+
13 Pele ikuti tanaacita acaali, alimwi Leza mwini-mwini wazumizya kuti cicitike, ndiyookutondezya busena nkwayelede kutijila.+
14 Ikuti naa muntu wakalazyanya amweenzinyina eelyo wamujaya acaali,+ muntu ooyo weelede kujaigwa, nokuba kuti watijila kucipaililo cangu weelede kugwisyigwa ooko.+
15 Muntu uuma bausyi naa banyina weelede kujaigwa.+
16 “Ikuti muntu wabba muntunyina+ akumusambala, naa wajatwa kamujisi,+ weelede kujaigwa.+
17 “Muntu uuli woonse uusinganya bausyi naa banyina weelede kujaigwa.+
18 “Mboobu mbomweelede kucita ikuti naa baalumi bazwangana, eelyo umwi wapwaya mweenzinyina bbwe naa kumuuma mfwaindi kumane tanaafwa, pele walala mubulo:
19 Ikuti kacikonzya kubuka akweendeenda anze ankoli yakwe, nkokuti ooyo wakamupwaya takasubulwi pe. Uyoobbadela buyo akaambo kakumusowela ciindi kumulimo wakwe ciindi naali kuciswa kusikila wapona.
20 “Ikuti muntu wauma muzike wakwe musankwa naa musimbi amusako kumane muzike ooyo wafwida mumaanza aakwe, muntu ooyo weelede kusubulwa.+
21 Pele ikuti naa kwainda buzuba bomwe naa obilo katafwi, muntu ooyo tayelede kusubulwa pe, nkaambo muzike ooyo wakamuula amali aakwe.
22 “Ikuti baalumi balwana akucisa mukaintu uulaada kumane watumbuka mazuba aakwe kaatanasika,+ pele kunyina ntenda yacitika, ooyo uulaamukaintu weelede kulungilwa kufwumbwa mbwaamba; alimwi ooyo wacisa mukaintu weelede kulunga kwiinda mubabetesi.+
23 Pele ikuti naa kwacitika ntenda, nkokuti uyoolunga buumi kubuumi,+
24 liso kuliso, lino kulino, janza kujanza, cituta kucituta,+
25 kuumpa mulilo kukuumpa mulilo, cilonda kucilonda, mibunda kumibunda.
26 “Ikuti muntu wauma liso lyamuzike wakwe musankwa naa liso lyamuzike wakwe musimbi akulidonkola, weelede kumwaangununa ikubbadela liso lyakwe.+
27 Alimwi ikuti naa wagwisya lino lyamuzike wakwe musankwa naa muzike wakwe musimbi, weelede kumwaangununa ikubbadela lino lyakwe.
28 “Ikuti naa ŋombe yayasa mwaalumi naa mukaintu akumujaya, ŋombe eeyo yeelede kupwaigwa mabwe kusikila yafwa+ alimwi nyama yanjiyo tayeelede kuligwa pe; mukamwini ŋombe tayelede kusubulwa.
29 Pele ikuti naa ŋombe eeyo ijisi cilengwa cakuyasa bantu alimwi mukamwini wakacenjezyegwa pele taibambi kabotu, alimwi yajaya mwaalumi naa mukaintu, ŋombe eeyo yeelede kupwaigwa mabwe kusikila yafwa alimwi awalo mukamwini weelede kujaigwa.
30 Ikuti naa waambilwa kubbadela cinunuzyo, weelede kubbadela kufwumbwa mbwaambilwa kutegwa anunune buumi bwakwe.
31 Kufwumbwa naa yakayasa mwana musankwa naa musimbi, mukamwini ŋombe weelede kucitilwa kweelana amulawo ooyu.
32 Ikuti naa ŋombe yayasa muzike musankwa naa muzike musimbi, mukamwini ŋombe uyoobbadela mukamwini muzike masyekeli aali 30, alimwi ŋombe eeyo yeelede kupwaigwa mabwe kusikila yafwa.
33 “Ikuti naa muntu wasiya mulindi bukwazi naa wasya mulindi akutauvwumba, eelyo ŋombe naa mbongolo yawida mumo,
34 mukamwini mulindi weelede kubbadela.+ Weelede kumubbadela mukamwini ŋombe, eelyo nyama eeyo iyooba yakwe.
35 Ikuti naa ŋombe yamuntu yayasa ŋombe yeenzinyina akwiijaya, beelede kwiisambala ŋombe eeyo iipona akwaabana mali ngobaisambala; alimwi beelede kwaabana nyama yaŋombe eeyo yafwa.
36 Ikuti naa ŋombe eeyo yakajisi cilengwa cakuyasa zyeenzinyina pele mukamwini tanaakali kwiibamba, weelede kubbadela ŋombe, eelyo ŋombe eeyo iyafwa ilaba yakwe.
Amutumizyile bamwi
Amutumizyile bamwi
BBAIBBELE LYA BUSANDULUZI BWANYIKA MPYA
Kulonga 21
Chitonga
Amubale Bbaibbele aa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
SENA CAKALENGWA BUYA?
Maseelo Aagwasyilizya Nsozi Kuzyiba Zintu Izyeenda Mbozili Afwaafwi
CIINDI nsozi nozilonga, zilauluka mubunji kusika ku “80 miliyoni mubusena bulampa kkilomita lyomwe mubulamfwu amubwamba.” Nokuba boobo tazipwayani nozyuuluka. Ino zicikonzya buti kucita boobo?
Amubone kaambo aaka: Afwaafwi ameso aansozi kuli maseelo aategwa neurons aagwasyilizya kuzyiba zintu izyeenda mbozili afwaafwi. Ikuti nsozi ziyanda kupwayana, ma neurons aaya inga atuma milumbe kumababa alimwi akumaulu, calo icipa nsozi kubweza ntaamu cakufwambaana. Zilafwambaana kubweza ntaamu, ziindi zyosanwe kwiinda mbolilaba liso.
Kwiinda mukwiiya mbwaabeleka meso aansozi alimwi ama neurons, basayaansi bapanga tuncini tubeleka akkompyuta itupa kuti malobboti kaazyiba zintu ziboola kumbele alimwi akuzitantamuka, kakunyina kubelesya mincini iikatazya. Basikuvwuntauzya balaibelesya nzila eeyi kumyootokala calo icipa kuti kiicikonzya kupa milumbe yakucenjezya iiluzi cakufwambaana iikonzya kucesya penzi lyakupwayana. Basyaazibwene baku University of Lincoln ku United Kingdom, ba Shigang Yue, baamba kuti: “Nzinji nzyotukonzya kwiiya kuzwa kucilenge ncotuzyi kabotu mbuli nsozi.”
Ino muyeeya buti? Sena maseelo aagwasyilizya nsozi kuzyiba zintu izyeenda mbozili afwaafwi akaboola akaambo kakusanduka kwazintu naa akalengwa buya?


text:
Baibolo ya pa Intaneti | BAIBOLO—AMALEMBO YA CALO CIPYA
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
Ukutendeka 1:1-31
1 Pa kutendeka+ Lesa+ apangile+ umuulu e lyo ne sonde.+2 Pano isonde tapaali nangu cimo, na pa muulu wa menshi ayengi+ pali imfifi; no mupashi wa kwa Lesa waleti waya uku kabili wabwelela uku+ pa muulu wa menshi.+3 E lyo Lesa atile:+ “Nakube ulubuuto.” Kabili kwali ulubuuto.+4 Na Lesa amwene ukuti ulubuuto naluwama, kabili Lesa alekenye ulubuuto ne mfifi.+5 Awe Lesa ainike ulubuuto ati Akasuba,+ e lyo imfifi ainike ati Ubushiku.+ Kwali ne cungulo, kwali no lucelo, ubushiku bwa kubalilapo.6 Kabili Lesa atile: “Napabe ulwelele+ pa kati ka menshi, kabili amenshi yapaatukane ku menshi+ yabiye.”7 Awe Lesa apangile ulwelele kabili apaatwile amenshi yamo yaba mwi samba lya lwelele na yambi yaba pa muulu wa lwelele.+ Kabili e fyo cali.8 Awe Lesa ainike ulwelele ati Umuulu.+ E lyo kwali icungulo, kwali no lucelo, ubushiku bwalenga shibili.9 E lyo Lesa atile: “Amenshi ayali mwi samba lya muulu nayalongane pa ncende imo, kabili nakube umulundu.”+ Kabili e fyo cali.10 Kabili Lesa ainike umulundu ati Isonde,+ e lyo amenshi ayalonganikwe pamo ayenike ati Bemba.+ Kabili Lesa amwene ukuti cawama.+11 E lyo Lesa atile: “Pe sonde napamene ifyani, ifimenwa fya nseke,+ imiti ya fisabo iitwala ifisabo mu misango+ ya iko ifyaba ne nseke sha fiko,+ pano isonde.” Kabili e fyo cali.12 Na pano isonde pamenene ifyani, ifimenwa ifyakwata imbuto mu misango+ ya fiko, ne miti iitwala ifisabo mu misango ya iko iyakwata ifisabo ifyaba ne nseke.+ Kabili Lesa amwene ukuti cawama.13 E lyo kwali icungulo, kwali no lucelo, ubushiku bwalenga shitatu.14 E lyo Lesa atile: “Mu muulu namube ifya kusanika, ifya kulekanya akasuba no bushiku;+ kabili fibe fishibilo. Na kabili fibe ifya kupiminako inshita ne nshiku ne myaka.+15 Kabili filebalika mu muulu pa kutila filesanika pe sonde.”+ Kabili e fyo cali.16 Kabili Lesa apangile ifya kusanika fibili ifikalamba, ica kusanika icakulilepo alengele ukuti cilesanika inshita ya kasuba, ne ca kusanika icacepelepo alengele ukuti cilesanika inshita ya bushiku, kabili e fyo acitile na ku ntanda.+17 E ico Lesa afibikile mu muulu pa kutila filesanika pano isonde,+18 ukuti filesanika mu nshita ya kasuba na mu nshita ya bushiku no kuti filelekanya ulubuuto ne mfifi.+ E lyo Lesa amwene ukuti cawama.+19 E lyo kwali icungulo, kwali no lucelo, ubushiku ubwalenga shine.20 Kabili Lesa atile: “Mu menshi namube ifya mweo+ ifingi, ne fyuni nafipupuke pe sonde mu lwelele.”+21 Kabili Lesa abumbile fishimweshimwe+ fya muli bemba ne fya mweo fyonse ifikulika,+ ifyali ifingi nga nshi muli bemba mu misango ya fiko, na fyonse ifipupuka ifya mapindo mu misango+ ya fiko. Kabili Lesa amwene ukuti cawama.22 Kabili Lesa alifipaalile, atile: “Sandeni, fuleni, kumaneni muli bemba,+ ne fyuni fifule pe sonde.”23 E lyo kwali icungulo, kwali no lucelo, ubushiku bwalenga shisano.24 E lyo Lesa atile: “Pe sonde+ napabe ifya mweo mu misango ya fiko, ifitekwa,+ e lyo ne fikulika+ ne nama+ sha mu mpanga pano isonde mu misango ya shiko.” Kabili e fyo cali.25 Awe Lesa apangile inama sha mu mpanga isha pano isonde mu misango ya shiko ne fitekwa mu misango ya fiko ne fikulika mu misango ya fiko.+ Kabili Lesa amwene ukuti cawama.26 Kabili Lesa atile: “Natubumbe+ umuntu mu cipasho cesu,+ uwaba nga ifwe,+ kabili aleteka isonde lyonse kumo ne sabi lya muli bemba ne fyuni fya mu lwelele ne fitekwa ne fikulika fyonse ifikulika pe sonde.”+27 E lyo Lesa abumbile umuntu mu cipasho cakwe, mu cipasho cakwe e mo amubumbiile;+ umwaume no mwanakashi e fyo ababumbile.+28 Kabili Lesa alibapaalile+ no kubeba ati: “Fyaleni,+ fuleni, kumaneni pe sonde no kulimapo,+ kabili muleteka+ isabi lya muli bemba ne fipupuka mu lwelele na fyonse ifya mweo ifikulika pe sonde.”29 E lyo Lesa atile: “Moneni, namupeela ifimenwa fyonse ifya pe sonde ifikwate mbuto ne miti yonse iitwala ifisabo ifya nseke.+ E fyo mwakulalya.+30 Inama shonse isha mu mpanga na fyonse ifipupuka mu lwelele ne fya mweo fyonse ifikulika pe sonde, na fyo nafipeela ifimenwa fyonse ifiteku ukuti e fyo filelya.”+ Kabili e fyo cali.31 E lyo Lesa amwene ifyo apangile kabili moneni! nafiwama nga nshi.+ E lyo kwali icungulo, kwali no lucelo, ubushiku bwalenga mutanda (6).


text:
KYAMBA KYA USOPA—KYA KUFUNDAMO Kisaka 2016
Mu uno magazini muji mitwe ya kufundamo mu milungu ya May 2 to May 29, 2016.
Mwakonsha Kukwasha Byepi Kipwilo Kyenu?
Mwakonsha kwingila nobe bamishonale mu kipwilo kyenu nyi?
Anweba Banyike—Nanchi Mwinengezha Kubatizhiwa Nyi?
Mepuzho asatu akonsha kwimukwasha kufuukulapo bya kuba.
Anweba Banyike—Mwakonsha Kwinengezha Byepi pa Kuba’mba Mubatizhiwe?
Mwakonsha kuba byepi inge mubena kuzhinauka kana mwafikilamo nyi? Nangwa inge mukeba kubatizhiwa bino bansemi baamba’mba mukipembeleleko?
Mwakonsha Kutundaika Byepi Lukwatankano lwa Bwina Kilishitu?
Kimwesho kyanembwa mu Lumwekesho kitango 9 kimwesha buneme bwa kukwatankana.
Yehoba Utangijila Bantu Banji mu Jishinda Jaya ku Bumi
Twakonsha kumwesha byepi amba tubena kukeba lutangijilo lwa Yehoba?
Mepuzho Afuma ku Batanga
Ñanyi kimye bantu ba Lesa kyo bajinga bazha mu Babilona Mukatampe? Kimye Satana kyo aesekelenga Yesu, nanchi kine watwajile Yesu ku nzubo ya Lesa nyi?


text:
Makani 9: Nowa Wapanga Bwato
NOWA wakalijisi mukaintu abana basankwa botatwe. Mazina aabana bakwe kwakali Semu, Hamu a Jafeti. Aumwi mwana wakalijisi mukaintu. Aboobo kwakali bantu basika kulusele mumukwasyi wa Nowa.
Lino Leza wakaambila Nowa kuti acite cintu cimwi cilamya. Wakamwaambila kuti apange bwato bupati. Bwato oobo bwakali bupati, alimwi bwakali kulibonya mbuli cibbokesi cipati alimwi cilamfwu. Leza wakati: ‘Upange maanda otatwe kuya mujulu alimwi ubikke maanda mukati.’ Maanda akali aa Nowa amukwasyi wakwe, abanyama amwakubikkila zyakulya zyakuti boonse kabalya.
Leza alimwi wakaambila Nowa kuti abusinke bwato kutegwa meenda kaatanjili. Leza wakati: ‘Lino mebo ndaleta zambangulwe lyamaanzi akunyonyoona nyika yoonse. Kufwumbwa ooyo uutani kuli mubwato uya kufwa.’
Nowa abana bakwe bakamuswiilila Jehova, eelyo bakatalika kupanga bwato. Pele bantu bamwi bakali kuseka cakufwubaazya. Bakaya ampela kubija. Taku naba omwe wakamusyoma Nowa naakali kubaambila ceeco Leza ncaakali kuyanda kucita.
Cakatola ciindi cilamfwu kupanga bwato nkaambo bwakali bupati kapati. Eelyo nokwakainda myaka minji bwakamana. Aboobo Leza wakaambila Nowa kuti anjizye banyama mubwato. Leza wakati anjizye misyobo yobilo-yobilo yabanyama bamwi musankwa amusimbi. Pele musyobo umwi wabanyama, Leza wakaambila Nowa kuti anjizye bali ciloba. Alimwi Leza wakaambila Nowa kuti alete misyobo yoonse yabayuni. Nowa wakacita Leza mbwaakamwaambila.
Kumane, Nowa amukwasyi wakwe bakanjila mubwato. Eelyo Leza wakajala mulyango. Kabali mukati, Nowa amukwasyi wakwe bakalindila. Koyeeya buyo kuti nkoli anduwe mubwato ambabo kamulindila. Ulakonzya kubuzya kuti, hena ncobeni iya kusika zambangulwe mbuli Leza mbwaakaamba?
Matalikilo 6:9-22; 7:1-9.
Mibuzyo
- Bakali bongaye mumukwasyi wa Nowa, alimwi ino bakali baani mazina bana bakwe basankwa botatwe?
- Ncintu nzi cilamya Leza ncaakaambila Nowa kucita, alimwi nkaambo nzi?
- Mbuti basimukobonyina a Nowa mbobakacita naakabaambila makani aakupanga bwato?
- Ncinzi Leza ncaakaambila Nowa kucita kubanyama?
- Leza naakamana kujala mulyango wabwato, ncinzi Nowa amukwasyi wakwe ncobakeelede kucita?
Mibuzyo aimwi
- Bala Matalikilo 6:9-22.
Ncinzi cakapa kuti Nowa abe mukombi uulibedelede wa Leza mwini-mwini? (Matl. 6:9, 22)
Mbuti Jehova mbwalubona lupyopyongano, alimwi mbuti eeci mboceelede kutugwasya kusala zyakulikondelezya zili kabotu? (Matl. 6:11, 12; Int. 11:5)
Mbuti mbotukonzya kumwiiya Nowa notutambula busolozi kwiinda mumbungano ya Jehova? (Matl. 6:22; 1 Joh. 5:3)
- Bala Matalikilo 7:1-9.
Mbuti kaambo kakuti Jehova wakabona Nowa muntu uutalondokede kuba mululami mbokutukulwaizya mazuba aano? (Matl. 7:1; Tus. 10:16; Is. 26:7)


text:
Ino Bbaibbele Lyaamba Nzi Kujatikizya Kkilisimasi?
Bwiinguzi bwamu Bbaibbele
Ibbaibbele talibwaambi buzuba mbwaakazyalwa Jesu, alimwi kunyina mpolyaamba kuti katusekelela kuzyalwa kwakwe. Mabbuku aa McClintock a Strong’s Cyclopedia aamba kuti: “
Leza kunyina natulailila kusekelela Kkilisimasi, alimwi Kkilisimasi tayaambidwe mu [Cizuminano Cipya].”
Muciindi caboobo, kulanga-langa mboyakatalika Kkilisimasi kwayubununa kuti yakatalikila mubukombi bwakubeja. Bbaibbele litondezya kuti tulamunyemya Leza kuti twasola kumukomba munzila njatayandi.
Mboyakatalika Kkilisimasi
Kusekelela buzuba mbwaakazyalwa Jesu: “
Banakristo bakusaanguna tiibakali kusekelela buzuba mbwaakazyalwa [Jesu] nkaambo bakali kubona kusekelela kuzyalwa kwamuntu uuli woonse kuti ncilengwa cabantu batali Banakristo.”
—The World Book Encyclopedia.
December 25: Kunyina bumboni butondezya kuti Jesu wakazyalwa mubuzuba oobu. Basololi bazikombelo ambweni bakasala buzuba oobu kutegwa kabweendelana amapobwe aabukombi bwakubeja aakali kucitwa lyamupeyo, eelyo zuba nolitalika kubala kapati.
Kupana zipego, kupobola: Bbuku lya Encyclopedia Americana lyaamba kuti : “
Pobwe lyabana Roma litegwa Saturnalia, ndyobasekelela akati kamwezi wa December, ndelyakaba cikozyanisyo cabunji bwazilengwa zyakusekelela Kkilisimasi. Mucikozyanyo, kupobwe eeli, nkokwakazwa kupobola, kupana zipego, alimwi akuyasya nkendulu.” Bbuku lya Encyclopædia Britannica lyaamba kuti “
milimo alimwi amakwebo oonse zyakali kwiima” ciindi capobwe lya Saturnalia.
Malaiti aa Kkilisimasi: Kweelana abbuku lya The Encyclopedia of Religion, bantu baku Europe bakali kusakatizya maanda aabo “
amalaiti alimwi azisamu zitayumi zyamisyobo yoonse” nobakali kusekelela kubala kwazuba alimwi akutanda myuuya mibi.
Mistletoe, holly: “
Ba Druid bakali kwaamba kuti cisamu ca mistletoe cakajisi nguzu zyamasalamuzi. Cisamu ca holly cakali kukombwa kusyomezya kuti zuba liyoojoka.”
—The Encyclopedia Americana.
Cisamu ca Kkilisimasi: “
Cilengwa cakukomba zisamu, icakadumide kubana Europe batakali Banakristo, cakazumanana nibakaba Banakristo.” Nzila imwi yakukomba zisamu iiciliko asunu, ncilengwa “
cakubikka cisamu ca Yule kumanjililo naa muŋanda ciindi camupeyo.”
—Encyclopædia Britannica.
Amwiiye Zinji
MIBUZYO YAMU BBAIBBELE YAINGULWA
Ncinzi Cikonzya Kumugwasya Kumvwisya Ncolyaamba Bbaibbele?
Tacikwe makani abukkale bwanu, mulakonzya kuumvwisya mulumbe uuli mu Magwalo Aasalala.
MIBUZYO IIVWULA KUBUZYIGWA
Nkaambo Nzi Bakamboni ba Jehova Ncobatasekeleli Kkilisimasi?
Bantu banji balasekelela Kkilisimasi nokuba kuti balizyi mboyakatalika. Amwiiye kaambo Bakamboni ba Jehova ncobatasekeleli Kkilisimasi.


text:
ISAMBILILO 10
E Yesu Lyonsinye Wivwilaanga e Jehova na Wakwaasi Wakwe
Wuzye cawa acipepuuke lyonsinye ukwivwiila awakwaasi wako?— Mpiindi ziimwi cisipepuuka. Wuzye wamaanya kuno e Yesu wivwilaanga e Jehova na wakwaasi wakwe?— Icakulolelaako cakwe cingakwaavwa ukwivwiila awakwaasi wako na pa mpiindi yino citapepusiile. Leka tusambiliile ivivuule pakwe coo.
Pano e Yesu ataani ayiize muunsi, waliinji nu Yisi, e Jehova kwi yuulu. Lelo e Yesu waliinji na wakwaasi na wanjinye muunsi. Amaziina yawo waliinji we Jozefu nu Mariya. Wuzye wamaanya vino wiziile awawa awakwaasi wakwe?—
E Jehova wasenziile uwuumi wakwe Yesu ukufuuma kwi yuulu nu kuwuwiika mu wuula wakwe Mariya. Wacisiile woo pakuti e Yesu angiiza akwaatwe nu kwikaala muunsi. Coo caliinji acizunguusyo! E Yesu wakuliziile mu wuula wakwe Mariya ndivino awaana wanji wakakuliila mu mawuula yakwe wamaama wawo. Mupiipi ni myeezi 9, e Yesu wakwasiilwe. Woo avino caliinji pakuti e Mariya nu muluume wakwe e Jozefu wiize wawe awakwaasi wakwe Yesu awa muunsi.
Pano e Yesu walinjivye ni myaaka 12, wacisiile ciimwi cino calanjiziizye ukuti wakunziile nkaninye e Yisi, e Jehova. Coo cacitisiile pano e Yesu na wakwaasi wakwe waliinji pa wuleendo uwuutali uwakuuya ku Yerusalemu ku Muteweeto wa Cakuulya Cakupitiliilwa. Pano wanyocelaanga ku mwawo, e Jozefu nu Mariya wazaniile kuno e Yesu ataliinji piwumba lyawo. Wuzye ungamaanya kuno waliinji?—
Amulanduci wuno e Yesu wayizile mu ng’anda ya kupepelamo?
Paponye, e Jozefu nu Mariya wapitisiizye ukunyoceela ku Yerusalemu, kuno wayiile awavwaamba e Yesu muviipya vyonsinye. Pano watamuzaniile, wasakamiile nkaninye. Lelo pansiizi ya maanda yataatu, wamuzaniile mu ng’anda ya kupepelamo! Unga manya umulandu wuno e Yesu wayiziile mu ng’anda ya kupepelamo?— Amulandu wakuti wamanyiile kuno koko ako waliinji nu kusambiliila pakwe Yisi, e Jehova. Wakunziile Jehova nu kulondesya ukumanya vino anga musecelesya. Nanti apano e Yesu wakuziile nu kuwa wesongo, watwaliliziile ukwivwiila e Jehova. E Yesu wivwilaanga nanti apampiindi yino citaliinji acipepuuke kwe weliwe, swinya nanti acakuti waliinji nu kuyiimba. Wuzye e Yesu wivwilaanga e Jozefu nu Mariya nye?— Molimonye, avino Baibolo yikalaanda.
Wuzye acaani cino ungasambiliila ku cakulolelako cakwe Yesu?— Uzipiziile ukwivwiila awakwaasi wako nanti pano citapepusiile. Wuzye avino wandi uwaciita?—
WAZYA MWE BAIBOLO WAKO
Luka 1:30-35; 2:45-52
Waefeso 6:1
Waheberi 5:8


text:
ISAMBILILO 3
Bushe Imikalile mu Paradaise Yali Shani?
Yehova apeele Adamu na Efa ifisuma ifingi. Ukutendeka 1:28
Yehova abumbile umwanakashi wa ntanshi, Efa, kabili amutwele kuli Adamu ukuti abe umukashi wakwe.—Ukutendeka 2:21, 22.
Yehova ababumbile ne mibili yapwililika na matontonkanyo yapwililika, ukwabula ubwafya ubuli bonse.
Baleikala mwi bala lya Edeni—incende iisuma nga nshi umwali imimana ne fimuti ifitwala ifisabo kabili umwali ne nama.
Yehova alelanda nabo; alebasambilisha. Abakutika ifyo alebeba, bali no kwikala umuyayaya mu Paradaise pano pene pe sonde.
Pa fimuti fyonse ifyo Lesa abapeele, abakeenye fye ukulyako kuli cimo. Ukutendeka 2:16, 17
Malaika umo pali bamalaika ba kwa Lesa apondokele Lesa. Uyu malaika wabipa ni Satana Kaseebanya.
Yehova alangile Adamu na Efa icimuti cimo icaletwala ifisabo mwi bala no kubeba ati nga balyako, bakafwa.
Satana talefwaya Adamu na Efa ukuti baleumfwila Yehova. E ico abomfeshe insoka pa kweba Efa ati nga alyako icisabo ca ku cimuti cilya, takafwe, lelo akaba nga Lesa. Ubo bwali bufi.—Ukutendeka 3:1-5.
Ishibilenipo na Fimbi
IMBILA NSUMA UKUFUMA KULI LESA!
Mulandu Nshi Lesa Apangiile Icalo??
Baibolo yalilanda ico Lesa apangiile icalo, ilyo ukucula kukapwa, e lyo na pa bakekala muli paradaise.


text: 2 “Pano anweba bañanga, uno ye mukambizho wenu.+2 Inge mukane kumvwa ne kubula kutako muchima kutumbijika jizhina jami, nkemufinga,+ kabiji nkalula mapesho enu ke mafingo.+ Kine, naalula mapesho ke mafingo, mambo kechi mubena kutako muchima ku kino ne,” byo byaamba Yehoba wa mabumba.3 “Umvwai! Nkonauna* nkunwa yenu yo mwabyala na mambo a byo muba,+ kabiji nkemushinga busobe ku meso, busobe bwa banyama bo mutapisha pa bijiilo byenu; kabiji bakemutaya konka ko bataya busobe.*4 Po po mukayuka’mba nemupa uno mukambizho kuba’mba lulayañano lo nalayañene ne Levi lutwajijile,”+ byo byaamba Yehoba wa mabumba.5 “Lulayañano lwami lo nalayañene nanji lwajinga lwa bumi ne lwa mutende, namupelebyo namba ekale na moyo.* Wangakaminwe, kine, waakaminwenga jizhina jami.6 Mizhilo* ya bukine yajinga mu kanwa kanji,+ kabiji kechi waambilengapo byatama ne. Waendelenga ne amiwa mu mutende ne mu bololoke,+ kabiji waalulwile bavula kufuma ku bubi.7 Mambo kanwa ka ñanga kafwainwa kufunjishanga maana a kuyuka Lesa, kabiji bantu bafwainwa kukeba mizhilo* mu kanwa kanji,+ mambo aye ye muluwe wa Yehoba wa mabumba.8 Yehoba wa mabumba waamba’mba, “Pakuba anweba mwasendukamo mu jishinda. Mwalengela bavula kwituntula na mambo a mizhilo.*+ Mwazhilulula lulayañano lwa kwa Levi.+9 Onkao mambo, nkalengela bantu bonse kwimulengulula ne kwimumona babula kunema, mambo kechi mwaendelenga mu mashinda ami ne, bino mwaubilenga misalululo pa kulondela mizhilo.”+10 “Nanchi atweba bonse kechi tuji na shetu umo nenyi?+ Nanchi Lesa umo kechi ye witulengele nenyi? Mambo ka o twifutukilamo,+ ne kuzhilulula lulayañano lwa bashakulu betu?11 Yuda wauba bukamfutumfutu, kabiji kintu kya bunya kyaubiwa mu Isalela ne mu Yelusalema; mambo Yuda wazhilulula buzhile* bwa Yehoba,+ bo atemwa, kabiji wasongola mwana wa mukazhi wa lesa ungi.+12 Yehoba ukamuchibako ku matente a kwa Yakoba yense uba kino, nangwa akekale muntu wa mutundu ka,* nangwa kya kuba upana mulambo kwi Yehoba wa mabumba.”+13 “Kuji ne kintu kikwabo* kyo muba, kilengela kya kusokelapo bitapisho kya Yehoba kwikivweta na mipolo ne kujila ne kubinza, kya kuba waleka ne kutako muchima ku milambo yenu nangwa kuleka kwibitala bulongo bintu byonse bifuma ku maboko enu.+14 Kabiji mwamba’mba, ‘Mambo ka?’ Ke na mambo a kuba Yehoba waikala kamonyi wenu na bakazhi benu ba ku bunsongwalume bwenu, bo mwaalukamo, nangwa kya kuba abo bo bakwenu kabiji bakazhi benu ba lulayañano.*+15 Nangwa byonkabyo, kuji umo wabujile kwikyuba, mambo washajileko na mupashi wa Lesa. Ñanyi kintu kyakebelenga uno muntu? Baana* ba Lesa. Onkao mambo, lamawizhai muchima wenu, kabiji kange mufutukemo bakazhi benu ba ku bunsongwalume bwenu ne.16 Mambo nashikwa* kwikana,”+ byo byaamba Yehoba Lesa wa Isalela, “ne yewa wavwala bukapondo,”* byo byaamba Yehoba wa mabumba. “Kabiji lamawizhai muchima wenu, kabiji kechi mwafwainwa kwikala bakamfutumfutu ne.+17 “Yehoba wimukimwa na mambo a byambo byenu.+ Bino mwamba’mba, ‘Ñanyi mambo o twalenga pa kuba’mba etukimwe?’ Mambo mwamba’mba, ‘Yense uba byatama Yehoba umumona bulongo, kabiji umwena lusekelo mwi aye,’+ nangwa byo mwamba’mba, ‘Lesa wa bunchibamambo bwaoloka uji pi?’”


text:
Bushe ba Nte Balikwata Baibolo Yabo?
Ba Nte balabomfya amaBaibolo yalekanalekana pa kusambilila Baibolo. Abakwata Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya mu lulimi lwabo, babomfya sana iyi Baibolo pantu mwaliba ishina lya kwa Lesa, ifyebo fyabamo fyalilungama kabili yalyanguka ukumfwa.
Ishina lya kwa Lesa. Mu maBaibolo yambi, tababikamo ishina lya kwa Lesa. Ku ca kumwenako, muli Baibolo imo mwaliba amashina ya bantu 70 abapilibwileko iyo Baibolo, lelo balifumyamo ishina lya walembele Baibolo, Yehova Lesa!
Nomba abapilibwile Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya, bena balibikamo ishina lya kwa Lesa umo lifwile ukuba, lelo tababikamo amashina yabo.
Ifyebo Ifyalungama. Te maBaibolo yonse ayapilibulwa ayalanda filya fine Baibolo ya kubalilapo yalembelwe. Ku ca kumwenako, imo Baibolo, pali Mateo 27:40 itila: “Eya! Te iwe waleti nkabongolola Itempele, e lyo nkalikuula mu nshiku shitatu! Kanshi ipusushe we mwine, nga uli mwana wa kwa Lesa, ika pa musalaba!” Nomba mu malembo ya kubalilapo, tababomfya umusalaba lelo babomfya ishiwi ilipilibula “icimuti.” Nalimo bakapilibula e babikilemo ishiwi lya kuti “umusalaba” pantu basumiine ukuti Yesu afwilile pa musalaba, lelo Baibolo te fyo ilanda. Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya yena yalilungika pantu itila: “We wingabongolola itempele no kulikuula mu nshiku shitatu, kanshi ipusushe we mwine! Nga uli mwana wa kwa Lesa, ika pa cimuti!”
Ukwanguka. Baibolo iyo bapilibula bwino ifwile ukuba filya fine icebo ca kwa Lesa calembelwe pa kubala e lyo ifwile no kuba iya-anguka ukumfwa. Moneni ica kumwenako. Yesu alandile amashiwi yaba pali Mateo 5:3 ayo bapilibula muli Baibolo ya Diocese of Mbala ati, “balishuka abapiina mu mutima.” Apo ifyo bapilibula aya amashiwi tafilenga umuntu ukwishiba umo ilembo lyalola, Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya yena yalyangusha. Itila, “balipaalwa abaishiba ukuti balakabila ifya kwa Lesa.”
Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya isuma pantu mwaliba ishina lya kwa Lesa, kabili ifyebo fyabamo fyalilungama e lyo yalyanguka ukumfwa. Lelo ubusuma bumbi bwa kuti, tabashitisha, ne ci calenga abantu abengi balebelenga Baibolo mu lulimi lwabo, kumo na bashingakwata indalama sha kushita Baibolo.
Ishibilenipo na Fimbi
NI BANI BACITA IFYO YEHOVA AFWAYA MUNO NSHIKU?
Cinshi Inte sha kwa Yehova Bapilibwila Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya?
Cinshi calenga iyi Baibolo ukupusanako na maBaibolo yambi?
UMULIMO WESU UWA KUSABANKANYA
Abo Bapeela Ukupilibula “Ifyebo fya Mushilo Ifya kwa Lesa”—Abena Roma 3:2
Pa myaka iingi, Inte sha kwa Yehova balebomfya amaBaibolo ayalekanalekana ayo abantu bapilibula. Nomba mulandu nshi ba Nte bapilibwilile Baibolo mu ciNgeleshi ca muno nshiku?


text:
CIIYO 12
Ino Mulimo Wesu Wakukambauka Bwami Weendelezyegwa Buti?
Kali afwaafwi kufwa, Jesu wakaambilizya kuti: “Makani mabotu aa Bwami aaya ayookambaukwa munyika yoonse kuti bukabe bumboni kumasi oonse, mpoonya mamanino ayoosika.” (Matayo 24:14) Pele mbuti mulimo ooyu wanyika yoonse mbowakali kuyoobelekwa? Kwiinda mukutobela cikozyanyo ncaakatusiila Jesu naakali anyika.
Tulabaunkila bantu mumaanda aabo. Jesu wakayiisya basikwiiya bakwe kukambauka makani mabotu kuŋanda aŋanda. (Matayo 10:11-13; Milimo 5:42; 20:20) Bakambausi aaba bamumwaanda wamyaka wakusaanguna bakapedwe zilawo zigaminide zyakukambaukila. (Matayo 10:5, 6; 2 Bakorinto 10:13) Mbubwenya buyo amazuba aano, mulimo wesu wakukambauka ubambidwe kabotu, alimwi mbungano imwi aimwi ilipedwe cilawo cakubelekela. Eeci citugwasya kuzuzikizya mulawo wa Jesu ‘wakukambaukila bantu akupa bumboni cakulomya.’
Tulasola kuunkila bantu kufwumbwa nkobakonzya kujanika. Alimwi Jesu wakatupa cikozyanyo kwiinda mukukambaukila bantu mumasena aabuleya, mbuli kumbali aalwizi naa kumugoti nkobakali kuteka maanzi. (Marko 4:1; Johane 4:5-15) Andiswe tulabandika abantu kujatikizya Bbaibbele kufwumbwa nkotukonzya kubajana
Sena kuli muntu ngomuyeeya ngomuyanda kukambaukila makani mabotu aa Bwami bwa Leza alimwi amakani aayo ncaamba kujatikizya bulangizi bwabo bwakumbele? Amubaambile bamwi mulumbe wabulangizi mbomwaumvwida buyo!
Ino ‘makani nzi mabotu’ aayelede kukambaukwa?
Mbuti Bakamboni ba Jehova mbobaiya nzila zya Jesu zyakukambauka?


text:
ICAPITALA 9
Kani Tulukwikala mu ‘Nshiku sha Kupelako’?
Findo filukucitika mu nshiku shesu ifishimikilwe mu Baibolo?
Mba Amashiwi abaLesa alalabila ati abantu bakaba shani mu ‘nshiku sha kupelako’?
Mba nifindo ifiweme ifilukucitika mu ‘nshiku sha kupelako’ ifi Baibolo yashimikile?
1. Kani nikwisa tungasambilila pa lwa mpindi ya kuntangiile?
MBA mulingatambepo ilyashi pa TV kabili ne kukankamana ati, ‘Kani cino icalo cilukulola pi?’ Ifintu ifyakutinisha filukucitika mu kupwalamukila lukoso icakweba ati takulipo umuntunshi uungeshiba ubwa mailo ifi bukaca. (Jakobo 4:14) Nangabe’fyo, baYehova baliishi ifikacitika kuntangiile. (Yisaya 46:10) Akale sana Amashiwi abo, Baibolo, aalilabilepo tepafibipile fyenka lukoso, sombi na pa fiweme ifikalukucitika kuntangiile.
2, 3. Mba cisa cakwipusha abasambile baipwishe baYesu, kabili balyasukile shani?
2 BaYesu Klistu baalilabilepo pa Bufumu bwa baLesa, ubukashilisha bumbifi kabili ne kwalula icalo ukuba paladaiso. (Luku 4:43) Abantu baalukufwaya ukwishiba ili Ubufumu bukesa. Muli bucine, abasambile ba baYesu balibepwishe ati: “Mbakesa-kesibilo kakaba-po akakwisa kwenu, nekakusila kwampindi?” (Matayo 24:3) Pa kwasuka baYesu balibabuulile ati ni baYehova Lesa lukoso e beshi ako kasuba ne mpindi ili ubu bwikashi bukashila. (Matayo 24:36) Pano baYesu baalishimikile ifyali ne kulukucitika pa calo ili Ubufumu bwaba apepi ne kuletela abantu ubutende ne kulamwa. Ifi baYesu bashimikile filukucitka!
3 Ili tatungalanguluka pa fyakushinina fya kweba ati tulukwikala mu ‘kushila kwa mpindi,’ lekeni tulabileko panini pa nkondo yeyo umuntunshi neli umo taabwenepo. Yali mwiulu umutamubonekapo, kabili ifyakufumamo na fwebo filatwambukila.
INKONDO MWIULU
4, 5. (a) Cindo cacitikile kwiulu ili baYesu baikalikilwe pa Bufumu? (b) Koti ni fifilya ifilembelwe pa Ukufisulula 12:12, cindo cali ne kufumamo muli ilye’nkondo iyali kwiulu?
4 Icapitala cafumako ica muli lilino ibuuku calibuulishishe ati baYesu Klistu baalibele Imfumu mwiulu mu mwaka wa 1914. (Pendeni Danyeli 7:13, 14) Lwenka lulya bapeelwe amakosa akuteka, baYesu balicitilepo icintu cimo. Baibolo ilalabila ati: “Palibele neŋkondo kwiulu: Mikayeli [ishina limbi ilya baYesu] neŋkalamba syakwe syalilwile iŋkondo nakoŋgamato [Satana Umusenseshi]; nakoŋgamato naye neŋkalamba syakwe syalilwile.” * Satana ne nkalamba shakwe imbifi, ifibanda, balilushile inkondo kabili balibapoosele panshi pa calo ukufuma kwiulu. Abana ba baLesa ababucetekelo aba mupashi baalisangalele pa kubona Satana ne fibanda babapoosa panshi. Abantunshi, nangabe’fyo, tabasangalelepo koti ni nkalamba. Baibolo ilashimika ati: “Isyamo lili kucalo capansi . . . pakuti umusensesi aliselucile kuli mwebo, ali nebukali ubukulu, pakuti aliisi ati ndi nempindi ice lukoso.”—Ukufisulula 12:7, 9, 12.
5 Boneni pano icali ne kufumamo muli yeyo inkondo iyali kwiulu. Mu bukali bwakwe, Satana aali ne kuleta amakatasho pali bonse lukoso abali pa calo. Koti ni fyefyo mwakubona, tulukwikala muli yeyo impindi ya makatasho. Pano, iyo mpindi ikaba lukoso iipi—ni ‘mpindi ice lukoso.’ Na Satana umwine aliishi ati impindi ya makatasho ipi. Baibolo ilalabila pali yenke’yi impindi ati ‘inshiku sha kupelako.’ (2 Timote 3:1) Ukwishiba ukweba ati baLesa bukumo lukoso bakafumyapo Umusenseshi uufulunganya icalo, kulasangalasha! Ngatulabile pali fyefyo Baibolo yashimikile ifilukucitika pali ino mpindi. Ifi filatubuulishisha ati tulukwikala mu nshiku sha kupelako kabili Ubufumu bwa baLesa bukumo bukaleta amashuko amuyayaya kuli babo abatemenwe baYehova. Ica kutanga, ngatulanguluke pa fintu fine ifili mu twishibilo baYesu balabile ati eto tukeshibilako impindi tulukwikalamo.
IFIKULU IFILUKUCITIKA MU NSHIKU SHA KUPELAKO
6, 7. Mba mashiwi baYesu balabile pa nkondo ne nsala sha tuwumbo alukucitika shani koti kulaya kwabo?
6 “Umukoka umbi wabantu ukabucila umukoka ubyakwe; nebufumu bumbi bukabucila ubufumu ububyakwe.” (Matayo 24:7) Amamilyoni aengi aabantu balibepeye mu nkondo pa myaka 100 iipitilepo. Umuntu wa ku Britain uulemba ifyacitikile akale alilembele ati: “Mu myaka ya ba 1900 emo abantu baipaiwe makosa ukucile’mpindi imbi mu lyashi lya kale. . . . Myaka ya nkondo ishitashishilapo, ni mu mpindi ne mpindi lukoso ili takwalukubapo inkondo.” Ibumba ilibona pa filukucitika mu calo kalilabilapo ati: “Abantu abaalukupenshiwa ne kwipaiwa mu nkondo pa [myaka 100] iipitilepo ingengilamo litatu muli babo abafwile mu nkondo sha mu mwanda wa myaka uwa kutatikilapo ukufika ku mwaka wa 1899.” Abantu ukucila pa mamilyoni 100 baalifwile ukutatika lukoso mu 1914. Nangaba ati tuliishi ukubombomana ukubapo ili twalufya umukwabesu umo mu nkondo, tekuti twalakanyepo ne kwalakanya pa kubombomana ne kusomenwa ukubapo ili amamilyoni bafwilwa ili kwaba inkondo.
7 “Pakaba insala syakawumbo.” (Matayo 24:7) Abafwaya-fwaya pa filukucitika baalilabile ati ifyakulya fyafulilako makosa pa myaka 30 iipitilepo. Nangabe’fyo, ukubulisha kwa fyakulya kulipitilile nipakuti abantu abengi tabakwetepo indalama sha kushitamo ifyakulya kabili tabakwetepo neli ni mpanga apakulima ifyakulya. Mu fyalo ifingi, abantu balapenga ne nsala sha tuwumbo. Kabili abengi pali babo balafwa ku nsala iyakubula ukushila. Ibumba Ililolesha pa myeo ya bantu mu calo conse lyalilabile ati, abana abakucila pali 5,000,000 balafwa umwaka ne mwaka, pali babo abengi icilenga bulwele bwa nsala.
8, 9. Cindo citulangisha ati ukushimika kwa baYesu pa lwa fitulika ne myalo kulifishiwepo?
8 “Fikaba-po nefitulika ifikulu.” (Luku 21:11) Koti kulabila kwe bumba lya basayansi ilya U.S. Geological Survey, ukutatika lukoso mu 1914 cila mwaka ifitulika ukufika kuli 17 filesa ne makosa icakweba ati filatobala ifyakwibaka kabili ne kulepula umushili. Kabili cila mwaka kulaba ifitulika ifiisa ne makosa kabili filonala ifyakwibaka. Ilyashi na limbi lilalabila ati: “Ifitulika filipeye abantu abakuti ubwingi mu myaka 100 kabili ukuya pantangile mu fyakupangapanga kulicefesheko lukoso panini impendwa ya baabo abafwa.
9 ‘Ikabapo ne myalo.’ (Luku 21:11) Nangaba ne kuya pantangile ukwa kupange’miyanda, amalwashi akale ne abukumo alukwipaya abantunshi. Ilyashi limo lilalabila ati kuli amalwashi 20 aeshibikilwe bwino aali koti ni TB, malelya (ubulwele bwa mpepo), na kolela—filiseekele ino myaka, kabili ne malwashi ambi aalukwisa alukukatasha makosa ukupola nangaba ati mwapyungisha umuyanda. Fya cine, kuli amalwashi na ambi apepi na 30. Ambi pali aya ne muyanda taungaboneka kabili alepaya.
IFI ABANTU BALI MU NSHIKU SHA KUPELAKO
10. Nifisa ifishimikilwe pali 2 Timote 3:1-5 ifi mubona mu bantu muli bulelo?
10 Baibolo tailabilepo lukoso pali fyefyo fikalukuli pa calo, sombi ilishimikile ne kweba ati mu nshiku sha kupelako imibelo ya bantu ikaaluka mu bwikashi bwa bantunshi. Intangishi Paulu alibuulishishe ifi abantu bakalukuli. Pali 2 Timote 3:1-5, tulapendapo ati: “Pansiku syakupela-ko pakesa impindi syabukali.” Paulu alilabilepo ati abantu bakalukuli
bakulitemwa
bakutemwa indalama
bakupulaisya ababafyele
babipile
bakubule’mitima inacile iyakutemwa koti kwisibila kwabantunsi
bakubulo’kuteke’mitima
bakali
bakutemwo’tuseko ukucila napakutemwa baLesa
bakwikala nemekalilo akupala baLesa, sombi balukukana’makosa akuko
11. Kani Amasamo 92:7 alabuulishisha ati findo fikacitika ku mbifi?
11 Kani abantu uku mwikalila bali koti ni fyopele’fyo? Tekuti mukanike ne kukanika ati efi bali. Konse lukoso kuli abantu abali ne mibelo iibipile. Ici cilukutubuula ati baLesa balukucitapo cimo bwenka buno bukumo, pakuti Baibolo ilalabila ati: “Pakumena imbifi koti cani, napakusaŋgalala bonse abo abalukucito’kusendama; nipakuti bakonalwa lukoso insiku pee.”—Amasamo 92:7.
IFIWEME IFILUKUCITIKA!
12, 13. Kani ‘ukwishiba kwa cine’ kwafula shani mu ‘mpindi ya kupelako’?
12 Inshiku sha kupelako muli bucine shiliswilemo ne makatasho, koti ni fyenka filya Baibolo yashimikile. Muli cenka cino icalo, nangabe’fyo, muli ifiweme ifilukucitika kuli babo abapempela baYehova.
13 ‘Ukwisiba kwa cine nako ne kufula,’ e fishimika Baibolo mwi buuku lya kwe Danyeli. Pano niisa mpindi kukafula? ‘Ku mpindi ya kupelako.’ (Danyeli 12:4) Tanje cine ukutatika mu 1914, baYehova balyofweleshe baabo abafwaya ukubapyungila ukwishiba Baibolo. Baliishi ifi Baibolo isambisha pe shina lya baLesa ne kufwaya kwabo, impese ya mulubulo wa baYesu Klistu, ifi abafwile bali, ne fya pa kubushiwa. Kabili, abapempela baYehova balisambilile ifyakwikala mu mekalo mu nshila iingabasangalasha ne kulemya baLesa. Kabili balyumfwishishe fyefyo Ubufumu bwa baLesa bukacita nefi bukalungike’fintu pa calo. Kani baishiba ifi-fintu, findo bacitapo? Ico icakwipusha catuleta pano ku kushimika na kumbi ukulukufishiwapo koti kulaya muli shishino inshiku sha kupelako.
14. Kani ukutulisha icebo iciweme ica Bufumu kulifikilepi pali lelo, kabili mba nibani batulisha?
14 “Icebo ici Iciweme icaBufumu cikatulika monse mucalo capansi,” efi baYesu Klistu balabiile mu kushimika kwabo ukwa pa lwa ‘kushila kwa mpindi.’ (Pendeni Matayo 24:3, 14) Mu calo conse, icebo iciweme ica Bufumu—icilabila pali fyefyo Ubufumu buli, ifi bukacita, kabili nefi tungaba ne mashuko abubo Ubufumu—cilukutulishiwa mu fyalo ukucila 230 kabili na mu milaka ukucila 400. Amamilyoni ya Mboni sha baYehova mu munkonsha balukutulisha icebo iciweme ica Bufumu. Balifumine “kumisyobo yonse nakubena bonse nakumikoka yonse nakumilaka yonse.” (Ukufisulula 7:9) Bamboni balasambisha abantu abengi abafwaya ukwishiba ifi Baibolo muli bucine isambisha pa maŋanda pabo apakubula ne kulipilisha. Uku kufishiwapo ukuweme ukwa fyakushimika, tanje na fifilya baYesu bashimikile ati abaKlistu bacine ‘bakafitilwa ku bantu bonse’!—Luku 21:17.
CINDO MWEBO MUKACITAPO?
15. (a) Kani mulukusumina ati tulukwikala mu nshiku sha kupelako, kabili mba nindo mwaasukile’fyo? (b) “Ukusila” kulaalule’ndo kuli babo abacicila baYehova na kuli babo abomfwila ukuteka kwa Bufumu bwa baLesa?
15 Pakuti ifyakushimika ifingi ifili mu Baibolo filukufishiwapo muli shishino nshiku, kani tamulukusumina ati tulukwikala mu nshiku sha kupelako? Panuma icebo iciweme catulishiwa koti kufwaya kwa baYehova, eli kukesa “ukusila.” (Matayo 24:14) “Ukusila” kulukwalula ati ni mpindi yeyo baLesa bakashilisha bumbifi pa calo. BaYehova bakapyungisha baYesu ne nkalamba ukonala bonse ababacicila ku mushikila. (2 AbaTesalonike 1:6-9) Satana ne fibanda fyakwe tabakatumpaika libili imishobo ya bantu. Panuma ya fyefyo, Ubufumu bwa baLesa bukaleta amashuko aakuti ubwingi kuli babo bonse abomfwila ukuteka ukulungeme.—Ukufisulula 20:1-3; 21:3-5.
16. Kani nicisa cintu icamano mwelelwe ukupyunga?
16 Pakuti ukushila kwa bwikashi bwakwe Satana kuli apepi, tulyelelwe ukulipusha fwenka fwebene ati, ‘Mba cindo njelelwe ukulukupyunga?’ Ciweme ukupitilisha ukulukusambilila ifyebo na fimbi pali baYehova kabili na pali fyefyo ifi bafwaya kuli fwebo. (Yoane 17:3) Bikeniko umunkonsha ku kusambilila Baibolo. Mulukwesha lyonse ukuba na babo abafwaya ukulukucita ukufwaya kwa baYehova. (Pendeni AbaEbeya 10:24, 25) Ishibeni ifingi pali fyefyo baYehova banshikiile abantu pa calo ponse, kabili esheni ukwalula imibelo yenu pakuti mukasangalale kabili na baLesa bakatemiwe muli mwebo.—Jakobo 4:8.
17. Mba nindo ili ukonalwa kwa mbifi kukesa kukakankamikila abantu abengi?
17 BaYesu balishimikile ukweba ati abantu abengi tabakabikako akalango ku twishibilo utwa kulanga ukweba ati tulukwikala mu nshiku sha kupelako. Ukonalwa kwa mbifi kukapwalamucilwa lukoso. Koti ni shilumfundi (kabwalala) mu mpindi ya bushiku, efi ne bantu abengi bakakankamana ili akasuba ka baShikulu kakesa. (Pendeni 1 AbaTesalonike 5:2) BaYesu balicenjeshe ati: “Koti nifyefyo ifi fyali insiku syakwe Noa, fyopele’fyo efikaba nekwisa kwaMwana waMuntunsi. Pakuti koti nipansiku isyo, lomba tabuŋgesa ubulobe, balukulya nekunwa, nekuupa nekuufya abana babo, ukufika nakukasuba ako ainjile Noa mubwato; nabo tabaisibile, ili tabuŋgesa ubulobe, nekubatwala bonse; fyopele’fyo efikaba nekwisa kwaMwana waMuntunsi.”—Matayo 24:37-39.
18. Nikwisa kucenjesha baYesu bapeele uku twelelwe ukubikako akalango?
18 Pakuti pali fyefyo, baYesu balibuulile abalukubakutika ati: “Sombi mulukucenjela imitima yenu iŋgesa-kwisula bupumpunta nekupendwa nekulukulikutula ifyamweo uno, lomba nekasuba ako nekupulililo’kwisa pali mwebo koti cakwikasya. Pakuti fyopele’fyo kakesa pali babo bonse abalukwikala pacalo conse icapansi. Sombi mulukupembelela impindi yonse, ili mulomba, ati mukelelwe ukupuluka kuli fyefyo fyonse ifikesa, nekwiminina [ukwa kusuminwa] pamenso aMwana waMuntunsi.” (Luku 21:34-36) Cintu iciweme ukubikako akalango ku mashiwi baYesu balabile. Mba nindo? Nipakuti baabo abashukishiwa na baYehova Lesa ne ‘Mwana wa Muntunshi,’ baYesu Klistu, balikwete ubucetekelo bwa kupuluka ukushila kwa bwikashi bwakwe Satana kabili ne kwikala umuyayaya mu calo ca bukumo icili lukoso apepi!—Yoane 3:16; 2 Petilo 3:13.
^ par. 4 Boneni ifyebo na fimbi pa mabula 218-219 ifilukubuulishisha ati Mikayeli lishina na limbi ilya baYesu Klistu.
Sambilileni na Fimbi
Lombeni Ukumusambisheni Baibolo Apalukoso
Nindo Twelelwe Ukusambilila Baibolo?
Baibolo ilukofwako abantu abengi ukushinguluka icalo ukusangana ifyasuko ku fyakwipusha ifikateshe mu bwikashi bwabo. Kani mulukufwaya ukuba pa bantu Baibolo ilukofwako?


text:
CIPANDE 13
Mwacindika Umi
1. Uzye a weni uwatupiile umi?
YEOVA a “Leza wa umi.” (Yelemiya 10:10) Wene a Kaumba, nupya watupeela umi. Baibo ikati: “Wewe waumvile vintu vyonsi. Ku kulonda kwako walenzile vyonsi kuti viyeko, nupya wewe waviumvile.” (Umbwilo 4:11) Yeova walondanga ukuti tuye nu umi. Umi, u wila ucindame sana uwafuma kuli Leza.—Welengini Masamu 36:9.
2. Uzye i cani cino tulinzile ukucita pakuti ivintu vyatuzipila?
2 Yeova akatupeela vyonsi ivikalondekwa pakuti tutwalilile ukuya nu umi; akatupeela ivyakulya, manzi ni vintu vyunze. (Milimo 17:28) Lelo na cino akalondesya, u kuti twaipakizya umi. (Milimo 14:15-17.) Nomba pakuti ivintu vyatuzipila sana, tufwile ukuvwila masunde yakwe.—Ezaya 48:17, 18.
VINO LEZA AKALOLA UMI
3. Uzye Yeova wacisile uli lino Kaini wakomile Abeli?
3 Baibo ikatusambilizya ukuti umi witu nu wa yantu yauze wacindama sana kuli Yeova. Lino Kaini umwana wakwe Adamu na Eva, wasokiile sana Abeli umuto wakwe, Yeova wamucelwile ukuti walinzile ukuta ukuya ni cipyu. Lelo Kaini atumvwilile Yeova, watwalilile sile ukuya ni cipyu sana icakuti ‘wakatukile Abeli muto wakwe, amukoma.’ (Utandiko 4:3-8) Yeova wafulwile Kaini pa mulandu wakuti wakomile umuto wakwe. (Utandiko 4:9-11) Fwandi, ukuya ni cipyu nu lupato kutazipa pano kungalenga umuntu ukuya nu unkalwe. Umuntu uwaya nu unkalwe atangaya nu umi wa pe. (Welengini 1 Yoane 3:15.) Pakuti twazanzya Yeova, tulinzile ukutemwa antu yonsi.—1 Yoane 3:11, 12.
4. Uzye isunde lyonga pa Masunde yano Leza wapeezile aina Izlaeli likatusambilizya uli pali vino umi wacindama?
4 Lino paapisile imyaka iingi, Yeova walangiliile ukuti wacindika sana umi lino wapeezile Mose Masunde Ikumi. Isunde lyonga pa masunde kwene yaayo likati, “Utakoma.” (Malango 5:17) Napya pa nsita iiya, umuntu ndi wakoma umuze ku mufulo sile, yamukomanga nawe kwene.
5. Uzye Leza akalola uli ukuponya inda?
5 Uzye Leza akalola uli ukuponya inda? Nu umi kwene uwa mwana aatali avyalwe wacindama sana kuli Yeova. Mu Masunde yano Yeova wapeezile aina Izlaeli, walanzile ukuti ndi cakuti umwi wacisa namayo wino ali ni nda, icakuti nu mwana wafwa, umuntu wiyo alinzile ukukomwa. (Welengini Kufuma 21:22, 23; Masamu 127:3.) Cii cikutusambilizya ukuti ukuponya inda i cintu iciipe.—Lolini Vyeo Vya ku Mpela pa namba 28.
6, 7. I vyani vino tungacita pa kulanga Yeova ukuti twacindika umi?
6 I vyani vino tungacita pa kulanga Yeova ukuti twacindika umi witu nu umi wa yantu yauze? Tutalinzile ukucita icili consi icingalenga umi witu nanti wa antu yauze ukuya umu uzanzo. Fwandi, tutalinzile ukupeepa fwaka nanti ukuomvya imilembo ikavulunganya uwongo, pano ivintu vii vikaonona umwili nupya vingatukoma.
7 Leza watupiile umi nu mwili, nupya tulinzile ukulaviomvya kulingana na vino akalonda ukuti twaviomvya. Fwandi tulinzile ukusakamala ningo sana umwili witu. Ndi tutakucita vivyo, Yeova angatulola ukuti sweswe yakowele. (Loma 6: 19; 12:1; 2 Kolinto 7:1) Tutange tupepe Yeova uwatupiile umi ndi cakuti tutaucindika. Nanti cakuti cingatala sana ukuta ukucita ivintu ivipe, Yeova alatwazwa ndi cakuti tukwezya na maka ukukanacita ivintu vivyo pa mulandu wakuti twacindika umi.
8. I vyani vino tulinzile ukucita pa kucingilila umi witu nu wa yantu yauze?
8 Itusambilila ukuti umi u wila ucindame sana. Yeova wamanya ukuti tulaaombesya ukukanacita ivintu ivitange vilenge umi witu nu wa yantu yauze ukuya umu uzanzo. Tulacita vivyo ndi cakuti tusikuilekelezya lino tukupisya ya motoka, ya onda, majinga, nanti ivintu vyuze ivikoline na vii. Nupya tutalaatambako nanti ukucita ivyangalo ivya unkalwe. (Masamu 11:5) Nupya tulaasunga ningo pa mang’anda itu pakuti twaya acingililwe ku mazanzo. Yeova wapeezile aina Izlaeli isunde lyakuti: “Lino wakuula ing’anda [iyakwata ipaala ilipapatane], sininkizya ukuti wandila ningo [ukukuulilila akalu-umba akiipi] ukulizizya ipaala. Lyene umwi ndi wapona api paala lilyo nga nu kufwa wafwa, ale wemo utalapeelwa umulandu.”—Malango 22:8.
9. Uzye tulinzile ukusunga uli inyama?
9 Yeova wika sana amano na kuli vino tukasunga inyama. Watuzumilizya ukukoma inyama pakuti antu yaakwata icifwa nu kupangilamo ivizwalo, nupya watuzumilizya ukukoma inyama ndi cakuti ingaleta uzanzo. (Utandiko 3:21; 9:3; Kufuma 21:28) Nomba, tutalinzile ukuya nu unkalwe uku nyama nanti ukuzikoma pa mulandu wa musamwe sile.—Mapinda 12:10.
TUFWILE UKUCINDIKISYA UMI
10. Uzye twamanya uli ukuti uwazi ali umi kwene?
10 Yeova akalola uwazi ukuti uwa muzilo pano ali umi kwene. Lino Kaini wakomile Abeli, Yeova wamunenyile ati: “Uwazi wa munyonko ukulila kunondi ukufuma mu musili.” (Utandiko 4:10) Uwazi wakwe Abeli wali ali umi wakwe, nupya Yeova wafulwile Kaini pali vino wakomile Abeli. Lino Mulamba wa mu manda yakwe Nowa wasizile, nupya kwene Yeova waswilizyepo ukulanda vino uwazi waya ali umi kwene. Yeova wazumilizye Nowa nu lupwa lwakwe ukuti yangaalya inyama. Walanzile ati: “Vyonsi vya umi ivikapita mwalya. Wakwe vino natiile mwalya umusalu, namupeela kuti vyonsi viye ivyakulya.” Nomba, kwali icintu conga cino Yeova wayalesizye ukulya, ati: “Lelo mutakezye ukulya inyama muno mucili uwazi, pano uwazi uli umi wakweyo.”—Utandiko 1:29; 9:3, 4.
11. I sunde ci ilikalanda pa wazi lino Leza wapeezile aina Izlaeli?
11 Lino paapisile imyaka apipi na 800 kufuma pano Yeova walesiizye Nowa ukulya uwazi, wizile aswilizyapo ukunena antu ati: “Mwina Izlaeli ali wensi nanti mwinamasi wino akwikala pakasi kao, ndi waya ku kulunga wakoma inyama nanti icunyi cino antu yakalya, alinzile kuzwisya uwazi wa nyama iyo nanti wa cunyi cico pansi nu kuuzika na masenga.” Nupya watiile: “Yatalinzile kulya inyama ino mucili uwazi.” (Aina Levi 17:13, 14) Na pa nsita kwene iiya Yeova walondanga ukuti antu yakwe yaalola uwazi ukuti waya uwa muzilo. Yaakweti insambu zya kulya inyama, lelo uwazi wene foo. Fwandi ndi yakoma inyama iya kuti yalye, yalondekwanga ukuzwisya uwazi wa nyama iyo pansi.
12. Uzye Aina Klistu yakalola uli uwazi?
12 Lino paapisile imyaka iingi kufuma pano Yesu wafwilile, atumwa na ikolo ya mu Cilongano ca Ina Klistu mu Yelusalemu yakolongine pamwi kuti yazane masunde aapezilwe ku ina Izlaeli aatwalilile ukuomba nu ku Ina Klistu. (Welengini Milimo 15:28, 29; 21:25.) Yeova wayazwilizye ukumanya ukuti uwazi waya ucindame sana kuli aliwe, nu kuti nayo kwene yalondekwanga ukulola uwazi ukuti uwa muzilo. Aina Klistu akutandikilako yatalyanga nanti kumwa uwazi nanti ukulya inyama ino yatazwisizye uwazi. Pano ukulya uwazi kwifile wako vino ukupepa utuluwi nanti ukucita ulalelale vyaipa. Ukufuma sile lili kwene, Aina Klistu ya cumi yasiilya nanti ukumwa uwazi. Nga ndakai caya uli? Yeova acili akalonda ukuti twalola uwazi ukuti u wa muzilo.
13. U mulandu ci uno Aina Klistu yakakanila ukwikilwamo uwazi?
13 Uzye ci cikupiliula ukuti Aina Klistu yalinzile nu kukana ukwikilwamo uwazi? Ee. Yeova watunenyile ukuti tutalinzile ukulya nanti ukumwa uwazi. Vwilini ngi cakuti dokota wamunena ukuti mutaamwa uwengwa, uzye mungatola uwengwa mwike umu nsindano nu kuitota pakuti wingilile umu mikole? Awe foo! Avino caya nu ku wazi, isunde liili ilikatunena ukuti tutalinzile ukulya nanti ukumwa uwazi, likapiliula ukuti tutalinzile ukuzumila ukwikilwamo uwazi.—Lolini Vyeo Vya ku Mpela pa namba 29.
14, 15. Uzye Mwina Klistu angalangizya uli ukuti wacindika umi nupya akauvwila Yeova?
14 Nga ndi cakuti dokota watunena ukuti ndi yatatwikiilemo uwazi tumafwa, tungacita uli? Ndi caya vivyo, cila muntu angaisoolwela nga angatemwa ukuvwila isunde lyakwe Leza ilikalanda pa wazi nanti foo. Swe Ina Klistu twacindika sana umi, napya ngi tulwala, tukasoolola ukuti ya dokota yaomvye inzila zyuze pa kutulwazya, lelo tusizumila kuti yatwikilemo uwazi.
15 Tukaezya na maka ukuisunga pakuti twaya nu umi usuma, lelo pa mulandu wakuti umi wacindama sana kuli Leza, tusizumila ukutwikilamo uwazi mu mwili. Cacindama ukuvwila Yeova ukucila ukukana muvwila pa mulandu sile wakuti tukulonda umi witu utwalilile. Yesu walanzile ukuti: “Wino wensi akalonda kutuula umi wakwe, wene alauponzya. Lelo wino wensi amaponzya umi wakwe pa mulandu wane, wene alauzana.” (Mateo 16:25) Swemo tukalonda ukuvwila Yeova pano twamutemwa. Wene wamanya ningo ivingatuzipila, nupya tukalola umi ukuti wacindama sana, nupya u wa muzilo wakwe vino na Yeova akaulola.—Ayebulai 11:6.
16. U mulandu ci uno aomvi yakwe Leza yakamuvwila?
16 Aomvi yakwe Leza acumi yakalondesya ukuvwila isunde lyakwe Leza ilikalanda pa wazi. Yasilya nanti ukumwa uwazi, napya yasizumila ukuikila uwazi lino yakuyalwazwa. * Lelo yakazumila imilwazizye yuze pakuti yatwalilile ukuya nu umi. Yasininkizya ukuti Leza wamanya ningo ivingayazipila, pano u wapanzile umi nu wazi. Uzye namwe mwazumila ukuti Leza u wamanya ningo ivingamuzipila?
UKUOMVYA UWAZI KUNO YEOVA WAZUMILIZYE
17. Uzye iinzila ci yonga sile ino Yeova wazumilizye aina Izlaeli ukuomvezyamo uwazi?
17 Mu Masunde yano Leza wapeezile Mose, Yeova wanenyile aina Izlaeli ati: “Umi wa ciumbwa consi waya mu wazi. Uli mulandu uno ne [Yeova] namupeelile uwazi pakuti mupepele umi winu pa kavuwa ipepo lya lutambi lwa kufuta maifyo inu. Pano uwazi auno ukalipilwa pa maifyo inu.” (Aina Levi 17:11) Aina Izlaeli ndi iifya, pakuti Yeova ayelele, yakomanga inyama nu kuipeela impolelwa, alino nu kuleenga simapepo ukuti asanse uwazi umwi uwa nyama kwene iiyo pa kavuwa akayelile pa ng’anda ikulu ya kupepelapo. Ikwene ali nzila yonga sile ino Yeova wazumilizye aina Izlaeli ukuomvezyamo uwazi.
18. I visuma ci vino tulapokelela pa mulandu wakuti Yesu wafwile?
18 Lino Yesu wali pano nsi, wasisizyepo isunde ilyalanzile pa kupeela inyama impolelwa; watuuzile umi wakwe, nanti tuti uwazi wakwe, pakuti maifyo itu yelelwe. (Mateo 20:28; Ayebulai 10:1) Umi wakwe Yesu wacindime sana icakuti lino Yeova wamutuutulwile nu kumusenda ukwiyulu, wapezile antu isyuko lyakuti yakikale manda pe ku nkolelo.—Yoane 3:16; Ayebulai 9:11, 12; 1 Petulo 1:18, 19.
19. I vyani vino tulinzile ukucita pakuti tutaya nu mulandu wa kuleka antu yakalowe?
19 Tukataizya sana Yeova pa kutupeela umi usuma cuze! Nupya tukalondesya ukunenako antu yauze ukuti ndi yataila Yesu, yangaca yaye nu umi wa pe. Twatemwa sana antu, fwandi tukaezya na maka itu yonsi ukuyasambilizya vino yangacita pakuti yakaye nu umi. (Ezekelo 3:17-21) Lyene nga tukucita vivyo, naswe tulavwanga wakwe vino umutumwa Paulo wavwanzile ati: “Ndi cakuti wenga uwa munomuli walowa, ale asi pa mulandu wane. Pano ntamufisanga cimwi lelo namunena vyonsi vino Leza akalonda kuti mucite.” (Milimo 20:26, 27) Nga tukuneena antu pali Yeova na vino akalola umi ukuti wacindama sana, ala tukulanga ukuti twacindika sana umi nu wazi.
^ par. 16 Nga mukulonda ukumanya ivyeo ivikalanda pa kwikila uwazi mu mwili, welengini mwi buku lyakuti, “Ikalini Mu Kutemwa Kwakwe Leza,” pa mafwa 77-79, ilyalembwa ni Nte Zyakwe Yeova.


text:
Mubuzyo 9
Nkaambo Nzi Bantu Ncobapenga?
“Talili lyoonse basilubilo nobazunda mukusiyana, basinguzu talili lyoonse nobazunda munkondo, basongo talili lyoonse nobajana cakulya, bacenjede talili lyoonse nobajana lubono, abalo aabo bajisi luzyibo talili lyoonse nobazwidilila, nkaambo boonse buyo balasikilwa ziindi zyamapenzi akucitikilwa zintu zitalangilwi.”
“Cibi mbocakanjila munyika kwiinda mumuntu omwe alufwu kwiinda mucibi, eelyo lufwu lwakasikila bantu boonse nkaambo boonse bakabisya—.”
“Nkakaambo kaako Mwana wa Leza ncaakayubunwidwa ikutegwa anyonyoone milimo ya Diabolosi.”
“Nyika yoonse ili mumaanza aamubi.”


text:
Nanchi Nenuwa Mupana bya Bujikumi Nyi?
Ine, Bakamonyi ba kwa Yehoba kechi bapana bya bujimi. Bupe bupana bantu bwa kufuma panshi ya muchima bo bulengela mwingilo wetu kwenda bulongo. Nanchi bya bujikumi byo bi ka, kabiji mambo ka Bakamonyi ba kwa Yehoba kyo babujila kupaina bya bujimi?
Muzhilo umo pa mizhilo yo bapele kisaka kya bena Isalela ye wakambizhe kufikizha bya bujikumi nangwa amba kupana kya bujikumi bya bintu byo muji nabyo. Nangwa byonkabyo, Baibolo waamba’mba aya Mizhilo ya kala kubikakotu ne “mukambizho wa kutambula bya bujikumi,” luno kechi ingila ku bena Kilishitu ne.
Bakamonyi ba kwa Yehoba kechi bapana bya bujikumi nangwa milambo ne. Balondela byaubanga bena Kilishitu bakala. Batundaika uno mwingilo wa kusapwila mu mashinda abiji. Basapwila ne kufunjisha bantu kwa kubula mfweto ne, kabiji bapana bupe bwa kufuma panshi ya muchima.
Tulondela Baibolo byo akambizha bena Kilishitu kuba. Waamba’mba: “Bonse pa muntu pa muntu bobe monka mo bafuukwila mu michima yabo, kechi bapane na bulanda nangwa na mambo a kwibakanjikizha ne, mambo Lesa watemwa muntu upana na lusekelo.”
Fundai ne Bikwabo
MEPUZHO O BEPUZHA JAVULA
Mali Engijisha Bakamonyi ba kwa Yehoba mu Mwingilo Wabo Afuma Pi?
Tangai muyuke byo twingila mwingilo wa kusapwila ubena kununguluka bingi mwaya ntanda kwa kubula kulipilisha mali nangwa kutambula bya bujikumi.


text:
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
Baibolo ya pa Intaneti | BAIBOLO—AMALEMBO YA CALO CIPYA
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
38 E lyo Yehova ayaswike Yobo ukufuma mu nkuuka+ no kutila:
2 “Nani uulecilikila ukufwaya kwandi
Pa kulanda ifyabula amano?+
3 Shi kaka mu musana ngo mwaume,
Ine nalakwipusha, na iwe unjebe.+
4 Wali kwi ilyo nashimpile isonde?+
Njeba, nga walishiba ukwiluka.
5 Nani apimine ubukulu bwa liko, napamo walishiba,
Atemwa nani atambalikepo intambo ya kupiminako?
6 Ni pa cinshi amashinte+ ya liko yashimpilwe,
Atemwa nani abikile ilibwe lye sonde ilya pa koona,
7 Ilyo intanda+ sha lucelo sha-awilile utupundu pamo,
Ilyo abana baume bonse aba kwa Lesa+ baweleshe?
8 Kabili nani apindilile bemba ku fiibi,+
Ilyo alompweke ngo wafuma mwi fumo;
9 Ilyo namufwikile ikumbi
No kumupomba ikumbi lyafiita,
10 Kabili namubikiile imipaka ku cipope candi
No kubikako imipindo ne fiibi,+
11 Kabili natile, ‘Upelele pano, wipulapo;+
Na mabimbi yobe aya cilumba yapelele pano pene’?+
12 Bushe ukutula ku nshiku shobe isha ku kale watala awebapo ulucelo ica kucita?+
Bushe wabala aulenga amacaca ukwishiba icifulo ca yako?
13 Bushe walitala awikata isonde mu mpela sha liko,
No kukuntamo ababifi?+
14 Isonde lilayalula iline nge bumba+ ilyo bafwatikapo,
Na fyonse ifilimo fyamoneka bwino bwino kwati nafifwala.
15 Kabili ababifi balibatana ulubuuto lwa fiko,+
No kuboko kwabo ukwasumbulwa kulafunwa.+
16 Bushe wabala awingila ukufika ku tumfukumfuku twa muli bemba,
Nelyo bushe wabala awendauka+ pa nshi ya bemba?+
17 Bushe walisokolwelwa impongolo sha mfwa,+
Nelyo bushe kuti wamona impongolo sha ku mbo ukwafiita fititi?+
18 Bushe walishiba bwino bwino ifyo incende sha pano isonde shapabuka?+
Njeba, nga walishiba ifi fyonse.
19 Ili kwi nomba inshila iyaya ukwikala ulubuuto?+
Ne mfifi, icifulo ca iko cili kwi,
20 Bushe kuti wafitwala ku mupaka wa fiko
Kabili bushe kuti waishiba inshila sha kuya ku ng’anda ya fiko?
21 Bushe walishiba, pantu napamo wali naufyalwa lilya,+
Kabili ni co inshiku shobe shingi sana?
22 Bushe walingila umusungilwa imfula ya bungululu bwabuuta,+
Nelyo bushe ulamona umusungilwa imfula ya mabwe,+
23 Ifyo nasungile nshita ya bulanda,
Ubushiku bwa bulwi ne nkondo?+
24 Ili kwi kanshi inshila umwayakanikila ulubuuto,
Kabili ni kwi kusalanganina umwela wa ku kabanga+ pano isonde?
25 Nani alepwilile mulamba umwa kupita
No kupekanya inshila umwa kupantila inkuba,+
26 Pa kuti iloke pa calo apashaba muntu,+
Pa mpanga apashaikala umuntunse,
27 Pa kuti itapilile ifiswebebe umwima inkuuka kabili umwapomoka
No kuleka icani iciteku cimene?+
28 Bushe imfula yaba na wishi,+
Kabili nani afyele amatoni ya mume?+
29 Bushe ni mu nda ya kwa nani mwafumine amenshi makaasa,
Kabili nani uwafyele ukutalala+ kwa mu muulu?
30 Amenshi yalafiswa ku caba nge libwe,
Na pa muulu wa menshi ayengi palakosa.+
31 Bushe kuti wakakisha ifyaikasha intanda sha Kima,
Nelyo bushe kuti wakakula imyando ya ntanda sha Kesili?+
32 Bushe kuti wafumya intanda sha Masarote mu nshita ya shiko?
Kabili bushe kuti watungulula intanda sha Ashi na bana ba shiko?
33 Bushe walishiba ifipope imyulu ikonka,+
Nelyo bushe kuti wapeela icipope ku fya mu myulu ukuti fitungulule ifya pe sonde?
34 Bushe kuti wasanswila ishiwi lyobe ku makumbi,
No kuleka ilyeshi lya menshi likufimbe?+
35 Bushe kuti watuma ukubyata kwa nkuba na sho shaya
Kabili bushe shingasosa kuli iwe ashiti, ‘Tuli pano!’?
36 Nani abikile amano+ mu makumbi,
Atemwa nani apeele umucetekanya+ ku fipesha amano fya mu muulu?
37 Nani engapenda amakumbi ku mano,
Nelyo batumba ba menshi aba mu muulu—nani engabasendeka,+
38 Ilyo ulukungu lwenguluka no kuba munyela,
Kabili ilyo ifibungulubwe fya pe sonde fikambantana?
39 Bushe kuti wabambila inkalamo ica kutaakanya
Kabili bushe imisepela ya nkalamo nga ili ne nsala kuti waipeela ifya kuti yaikuta,+
40 Ilyo ili apo ifiseme,+
Nelyo ilyo ilebendelela pa kuti isanse ico ilefwaya ukwikata?
41 Nani apekanishisha mwankole ifya kulya+
Ilyo abana bakwe balilila kuli Lesa,
Ilyo balubanta pa kubulwa ifya kulya?
Peeleniko bambi
Peeleniko bambi
BAIBOLO—AMALEMBO YA CALO CIPYA
Yobo 38
Cibemba
Belengeni Baibolo pa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1011208/univ/wpub/1011208_univ_sqr_xl.jpg


text:
JW LIBRARY
Ifyo Mwaisulapo pa JW Library ya pa Android
JW Library ilasunga ifipande ne fipandwa fya mu Baibolo ifyo mwabelengapo. Ku ca kumwenako, ukucita ifi kuti kwamwafwa nga mulefwaya ukumona ilembo ilyo mwabelengapo.
Ifi e fyo mwingacita ku fyo mwaisulapo:
Bweleleni ku fyo Mwaisulapo
Fuuteni Ifyo Mwaisulapo
Bweleleni ku fyo Mwaisulapo
Tinikeni apaleti Ifyo Mwaisulapo pa kumona amalembo ne fipande ifyo mwabelengapo. Tinikeni pe lembo nelyo icipande cili mu fyo mwaisulapo pa kuti mubelengemo na kabili.
Fuuteni Ifyo Mwaisulapo
Tinikeni apaleti Ifyo Mwaisulapo pa kuti mumone ifilimo. Tinikeni apaleti Fuuteni pa kufuuta ifilimo.
Ifi twalandapo fyafumine mu May 2014 ilyo bapangile JW Library 1.2, iibomba pa Android 2.3 na yambi ayacililepo. Nga ca kuti ifi twalandapo tamulefimona pa JW Library mwabika pa tabuleti nelyo foni, moneni ifyo mwingacita pa cipande icileti “Tendekeni Ukubomfya JW Library pa Android,” apaleti Ifintu Ifipya Ifingamwafwa.


text:
Cinshi Abantu Baafililwa Ukuleta Umutende pa Calo
Icasuko ca mu Baibolo
Abantu balifilwa ukuleta umutende pa calo kabili tabakabale abauleta. Ifyalenga ni fi:
- Umuntu “
takwata amaka ya kutungulula intampulo shakwe.” (Yeremia 10:23) Abantunse tabapangilwe na maka nelyo insambu sha kuiteka abene, e ico te kuti balete umuntende uwingabako ku ciyayaya.
-
“Mwitetekela intungulushi, bantunse fye abashingamupususha. Nga bafwa babwelela ku lukungu, na mapange yabo yonse yalaloba muli ubo bwine ubushiku bafwa.” (Amalumbo 146:3, 4, Good News Translation) Bakateka kumo na balya abafwaya sana ukucita ifisuma, te kuti bapwishe amafya ayalenga kuleba inkondo.
- “
Mu nshiku sha kulekelesha mukesaba inshita ishayafya nga nshi. Pantu abantu bakaba . . . abankalwe, abashatemwa ubusuma, abafutuka abanabo, bamunshebwa, aba cilumba.” (2 Timote 3:1-4) Tuli mu “
nshiku sha sha kulekelesha” isha cino calo cabipa, umo imibele ya bantu ilenga cayafya ukuleta umutende.
- “
Cabipila imwe mwe sonde na bemba, pantu Satana Kaseebanya naikila pali imwe, ali ne cipyu icikalamba, pa kwishiba ukuti ali fye ne nshita inono.” (Ukusokolola 12:12) Satana Kaseebanya, umulwani wa kwa Lesa balimupoosa pano calo kabili alatunka abantu ukukwata imibele yabipa iyo akwatako. Ilyo Satana acili ‘
aleteka pano calo,’ muli cino calo te kuti mube umutende.—Yohane 12:31.
- “
[Ubufumu bwa kwa Lesa] “bukashonaula no kupwisha aya mabufumu yonse, kabili bwena bukeminina umuyayaya.” (Daniele 2:44) Bufumu bwa kwa Lesa fye e bukaletela abantu umutende bafwaisha, uushakapwe.—Amalumbo 145:16.


text:
LUFUNJISHO 9
Paladisa Ukekalako Ñanyi Kimye?
Makatazho aji pano pa ntanda abena kumwesha’mba Bufumu bwa Lesa katatakatu bukafike. Luka 21:10, 11; 2 Timoti 3:1-5
Baibolo waambijile jimo bintu byavula bibena kubiwa lelo jino. Waambile’mba bantu bakekala betemwatu abo bene, babula kukookela bansemi, bashinta kabiji batemwa bya kisangajimbwe.
Kukekala bitentanshi bikatampe, nkondo, bipowe bya nzala ne myalo. Bino bintu bibena kumweka lelo jino.
Kabiji Yesu waambile’mba mambo awama a Bufumu bakeasapwila pano pa ntanda ponse.—Mateo 24:14.
Bufumu bukafumyapo bubi bonse. 2 Petelo 3:13
Yehoba katatakatu akonaune babi bonse.
Satana ne bandemona bakebakambula.
Aba bomvwina Lesa bakapuluka ne kutwela mu ntanda ipya ya bololoke, bantu mo bakekalanga kwa kubula moyo kabiji bakaketekelanga bakwabo ne kwitemwa bene na bene.
Fundai ne Bikwabo
MAMBO AWAMA AFUMA KWI LESA!
Lesa Wakebelenga’mba Pano pa Ntanda Pekale Byepi?
Baibolo walumbulula kyo Lesa kyo alengejile ntanda, bikapwa buyanji, bimweka pano pa ntanda ne byo akobila bantu
MAMBO AWAMA AFUMA KWI LESA!
Bufumu bwa Lesa bo bu Ka?
Ñanyi Mfumu wa Bufumu bwa Lesa, kabiji Bufumu bwa Lesa bukoba ka?


text:
ICIPANDWA 36
Umukalamba wa Bashilika Alanga Icitetekelo Icikalamba
UMUSHA WA MUKALAMBA WA BASHILIKA AUNDAPWA
ABAKWATA ICITETEKELO BAKAPAALWA
Ilyo Yesu apwishishe ukulanda Ilyashi lya pa Lupili, aile mu musumba wa Kapernahumu. Ilyo afikile, abakalamba ba mu baYuda baile kuli ena. Uwabatumine mukalamba wa bashilika umwina Roma, uushali umuYuda.
Umubomfi wa mukalamba wa bashilika alilwalishe ica kuti ali mupepi no kufwa. Nangu ca kutila umukalamba wa bashilika ali mwina Fyalo, alefwaya ukuti Yesu amwafwe. AbaYuda abo batumine baebele Yesu ukuti umubomfi wa mushilika “nasendama mu ng’anda alilwala ubulebe, kabili alecula nga nshi,” nalimo baloseshe mu kuti, umubili walekalipa nga nshi. (Mateo 8:6) Abakalamba ba mu baYuda balandile pa mukalamba wa bashilika ukuti alilingile ukumwafwilisha pantu “alitemwa uluko lwesu kabili e watukuuliile ne sunagoge.”—Luka 7:4, 5.
Tapakokwele Yesu aile na baYuda ku ng’anda ya mukalamba wa bashilika. Ilyo bali mupepi no kufika, umukalamba wa bashilika atumine ifibusa fyakwe ku kweba Yesu ukuti: “Mukwai, mwi-icusha, pantu nshalinga ukuti mwingile mwi samba lya mutenge wandi. E mulandu wine natila nshili uwalinga ukwisa kuli imwe.” (Luka 7:6, 7) Aya amashiwi alandile yatulanga ukuti uyu muntu, uwabeleshe ukweba abantu ifya kucita, ali-icefeshe sana! Taali nga abena Roma abalecusha abasha.—Mateo 8:9.
Umukalamba wa bashilika alishibe ukuti abaYuda tabalefwaya ukuba pamo na bashili baYuda. (Imilimo 10:28) Nalimo e calengele atume ifibusa fyakwe ku kweba Yesu ukuti: “Soseni fye amashiwi, no mubomfi wandi apole.”—Luka 7:7.
Yesu alipapile ilyo aumfwile ifi kabili abebele ati: “Ndemweba nati, nshatala nsanga nangu umo uwa citetekelo icikalamba nge ci nangu fye ni mu Israele.” (Luka 7:9) Ilyo ifibusa fya mukalamba wa bashilika fyabwelelemo ku ng’anda yakwe, fyasangile umusha ali fye bwino.
Ilyo Yesu aundepe uyu umusha, aebele abaliko amashiwi ayalanga ukuti na bashali baYuda lelo abali ne citetekelo baali no kupaalwa. Atile: “Abengi aba ku kabanga na ba ku masamba bakesa no kwikala pe tebulo pamo na Abrahamu na Isaki na Yakobo mu Bufumu bwa mu muulu.” Cali no kuba shani ku baYuda abashali ne citetekelo? Yesu atile “bakabapoosa ku nse mu mfifi. E kukaba ukulila no kusumanya ameno.”—Mateo 8:11, 12.
E ico abaYuda abakeene ishuko lya kuba mu Bufumu na Kristu, nabo Lesa alibakeene. Lelo abena Fyalo bali no kuba nankwe “mu Bufumu bwa mu muulu.”


text:
ULUPUNGU LWA KWA KALINDA—ULWA KUSAMBILILAMO November 2016
Muli ino magazini muli ifipande fya kusambililamo ukutendekela pa 26 December, 2016 ukushinta pa 29 January,2017.
Ishiwi Ilyali Ilisuma Sana!
Lishiwi nshi ilyo Yesu abomfeshe ilyacilile na pa kulanga umucinshi?
“Mulekonkomeshanya Cila Bushiku”
Mulandu nshi cacindamina ukulakoselesha bambi? Finshi twingasambililako ku fyo Yehova, Yesu, na Paulo bakoseleshe bambi? Finshi twingacita pa kuti tulekoselesha bwino abantu?
Lesa Aliteyanya Ifintu Ukulingana ne fyo Alanda mu Citabo Cakwe
Takwaba uwingalinga na Yehova ukuteyanya ifintu. Bushe tatulingile ukwenekela ukuti na bakapepa bakwe nabo balingile ukuba abateyanishiwa bwino?
Bushe Mwalicindika Sana Icitabo ca kwa Yehova?
Abantu ba kwa Lesa balaba ne nsansa nga balekonka ifyaba mu Cebo cakwe na kabili nga baletungilila icilonganino cakwe.
“Umulimo Ukalamba”
Mwalikwata ishuko lya kutungilila umulimo.
Abetile Ukufuma mu Mfifi
Ni mu nshila nshi abantu ba kwa Lesa baali muli bunkole mu Babiloni pa numa ya mfwa ya batumwa? Cali shani kabili ni lilali ulubuuto lwatendeke ukubalika?
Balifumine mu Mipepele ya Bufi
Ni lilali abantu ba kwa Lesa bafuminine muli Babiloni Mukalamba?
“Bakasabankanya ba Bufumu mu Britain Shibukeni!!”
Mu myaka 10 impendwa ya bakasabankanya ba Bufumu mu Britain tayaleilako sana pa muulu! Cinshi calengele ukuti ifintu fyaluke?


text:
Bushe Lesa E ko Aba?
Icasuko ca mu Baibolo
Ee, ifyo Baibolo ilanda filatulanga bwino bwino ukuti Lesa e ko aba. Itukoselesha ukucetekela Lesa na ‘maka yesu aya kupelulula’ na ‘mano ya kwiluka,’ te kusumina fye ifyo aba mu mipepele basambilisha. (Abena Roma 12:1; 1 Yohane 5:20) Moneni ifyo Baibolo yalandapo ifingatwafwa ukusumina ukuti e ko aba:
Cimo icilanga ukuti kwaliba Kabumba, ni fintu umuulu ne calo umwaba ifya mweo fyateyanishiwa bwino. Baibolo itila: “Ca cine, ing’anda yonse muntu akuula, lelo uwapangile ifintu fyonse ni Lesa.” (AbaHebere 3:4) Aya mashiwi yalyanguka ukumfwa kabili abengi abasambilila balimona ukuti ya cine sana. *
Fwe bantunse tulafwaya ukwishiba ico twabela pano calo ukufuma fye pa kufyalwa. Nangu twingakwata ifintu fimbi ifyo tukabila mu bumi, tatuleka ukufwaya ukwishiba ico twabela pano calo. Uku ukufwaya e ko Baibolo ita ati “ukukabila ifya kwa Lesa.” Abakabila ifya kwa Lesa balafwaya ukwishiba Lesa no kulamupepa. (Mateo 5:3; Ukusokolola 4:11) Ukufwaya ukwishiba ifya kwa Lesa takulangilila fye ukuti Lesa e ko aba, lelo kulangilila no kuti ni Kabumba uwaba no kutemwa kabili uufwaya twamwishiba.
—Mateo 4:4.
Amasesemo ya mu Baibolo ayasobelwe ninshi kushele imyaka iingi ukuti yafikilishiwe, yafikilishiwe pa nshita ilya ine yasobelwe ukucitikilapo. Apo fyonse fye ifyasobelwe fyalicitike, tatutwishika ukuti aya masesemo yafumine kuli Lesa.
—2 Petro 1: 21.
Abalembele Baibolo balishibe ifya sayansi ukucila na bantu bambi abaliko pa nshita bali pa calo. Ku ca kumwenako, kale abantu abengi baishibe ati icalo caikele pa cinama icikulu kwati ni nsofu, nangu kapoli nelyo ing’ombe iilume. Lelo Baibolo itila Lesa “akobeka ne sonde apashaba kantu.” (Yobo 26:7) Baibolo yalilondolola bwino no kuti icalo caba “icabulungana.” (Esaya 40:22) Abantu abengi batila ico Baibolo ilondolwela bwino ifintu ni co Lesa umwine e wale-eba abantu ifya kulemba.
Baibolo ilasuka amepusho ayengi ayakosa aya kuti umuntu nga teshibe ifyasuko kuti alamona kwati Lesa takwaba. Ifipusho fimo ni fi: Nga ca kuti Lesa alitutemwa e lyo wa maka sana, cinshi ashafumishapo ububifi na macushi? Mulandu nshi imipepele ilengela abantu ukucita ifyabipa mu nshita ya kubafwa ukulacita ifisuma?
—Tito 1:16.
^ para. 4 Ku ca kumwenako, Allan Sandage, uwasambilila ifya maplaneti alandile pa fya mu muulu ati: “Te kuti nsumine ukuti ifya mu muulu ifyateyanishiwa bwino ifi fyaishilebako fye ifine. Kufwile ukuba uwafipangile. Nshamwishiba Lesa, lelo nshitwishika ukuti e walenga ifintu ukubako. Nga tafibumbile nga tafyabako.”
Ishibilenipo na Fimbi
Bushe Cinshi Baibolo Isambilisha?


text:
BAKUBUSI BALABUZYA
Nkaambo Nzi Ncondeelede Kuzikaka Zintu Ziletela Muzeezo Wakoonana?
Sena mulakonzya kuzikaka?
Ikuti naa mulabelesya Intaneti, amulangile kujana musyobo umwi wazintu ziletela muzeezo wakoonana. Musimbi wazina lya Hayley, uujisi myaka iili 17 waamba kuti: “Taziyandaulwi buya, muciindi caboobo zyalo nzyezikuyandaula.”
Zintu ziletela muzeezo wakoonana zilakonzya kubasunka nobaba baabo ibakanzide kuzikaka. Musankwa wazina lya Greg, uujisi myaka iili 18 waamba kuti: “Ndakalisinizyide kuzumanana kulikwabilila, pele cakandaalila kuzumanana kucita oobo. Tokonzyi kwaamba kuti tacikandicitikili.”
Mazuba aano, zintu ziletela muzeezo wakoonana tazikatazyi kujana. Alimwi akaambo kakuti cilakonzyeka kutuminana tugwalo naa zifwanikiso ziletela muzeezo wakoonana afooni, bakubusi banji balalipangila alimwi akutuma zintu ziletela muzeezo wakoonana izyabo beni.
Masimpe ngakuti: Mujisi buyumuyumu bupati ibwiinda boobo mbobakajisi bazyali naa bamakaapanyoko nobakali aciimo canu. Pele mubuzyo ngwakuti, sena mulakonzya kuzikaka zintu ziletela muzeezo wakoonana?
Bwiinguzi mbwakuti inzya
Makani aakubeja alimwi aamasimpe
Makani aakubeja: Zintu ziletela muzeezo wakoonana tazikonzyi kundiletelela.
Makani aamasimpe: Zintu ziletela muzeezo wakoonana zipa mizeezo yako kuba mbubwenya mapunga aasikufweba mbwabede. Zilasofwaazya. Zyuubya-ubya cintu Jehova ncaakalenga calo icipa bantu bobilo kukamantana. (Matalikilo 2:
Bbaibbele lilaamba kujatikizya bantu ‘batacijisi nsoni naaba aniini mubukkale bwabo.’ (Baefeso 4:19) Manjezyeezya aabo alaleka kubeleka cakuti tabalipi mulandu kujatikizya zintu zibi nzyobacita.
Makani aakubeja: Zintu ziletela muzeezo wakoonana zilakonzya kukuyiisya makani aakoonana.
Makani aamasimpe: Zintu ziletela muzeezo wakoonana ziyiisya muntu kulikondelezya lwakwe mwini. Zipa bantu kuba mbuli zibelesyo buyo calo icaamba kuti baponena buyo kukondelezya baabo bazyeebelela. Aboobo, tacigambyi kuti mubuvwuntauzi bumwi kwakajanwa kuti bantu bajisi cilengwa cakweebelela zintu ziletela muzeezo wakoonana tabalangilwi kujana lukkomano mumakani aakoonana baakukwata naa kukwatwa.
Bbaibbele lyaambila Banakristo kukaka “bwaamu, busofwaazi, luunyaunya, kunyomenena zintu zibi, alimwi abusyaacivwulemwangu”
Makani aakubeja: Aabo ibatayandi zintu ziletela muzeezo wakoonana mbakandu kubandika makani aakoonana.
Makani aamasimpe: Bantu ibakaka zintu ziletela muzeezo wakoonana balakulemeka koonana. Bakubona kuti ncipego kuzwa kuli Leza icipa mwaalumi amukaintu ibakwetene kukamantana alimwi akubikkilana maano. Aabo ibakubona munzila iili boobu balalangilwa kukkomana kapati caboola kukoonana baakukwata naa kukwatwa.
Bbaibbele taliindi mumbali nolyaamba makani aakoonana. Mucikozyanyo, lyaambila bamaalumi kuti: “Kokkomana amukaintu wakubukubusi bwako . . . Luyando lwakwe alukutolele moyo ciindi coonse.”
Mbomukonzya kuzikaka zintu ziletela muzeezo wakoonana
Ino mbuti kuti mwabona kuti sunko lyakweebelela zintu ziletela muzeezo wakoonana lyamuyumina kulilwana? Pepa lyakulembela lyakuti “Mbomukonzya Kuzikaka Zintu Ziletela Muzeezo Wakoonana” lilakonzya kumugwasya.
Tumusyomezya kuti mulakonzya kuzikaka zintu ziletela muzeezo wakoonana. Alimwi mulakonzya kwiiya kucileka kweebelela zintu eezyi kuti naa mulazyeebelela. Kucita boobo cilakonzya kumugwasya kapati.
Amulange-lange cakuluula ca Calvin iwakazumina kuti wakatalika kweebelela zintu ziletela muzeezo wakoonana naakajisi myaka iili 13. Waamba kuti: “Ndakalizyi kuti tiicakali kabotu, pele cakali kundaalila kutazyeebelela. Aboobo ndamana kuzyeebelela, tiindakali kulimvwa kabotu. Mukuya kwaciindi, bataata bakazyiba, alimwi kwaamba masimpe, ndakalimvwa kwaanguluka! Kumamanino, ndakajana lugwasyo ndondakali kuyanda.”
Calvin wakaiya kuzikaka zintu ziletela muzeezo wakoonana. Waamba kuti: “Kweebelela zintu ziletela muzeezo wakoonana kwakali kulubizya kupati ikucindipenzya asunu nkaambo zintu nzyondakali kweebelela inga zilaboola mumizeezo yangu. Alimwi zimwi ziindi inga ndilasunkwa ikuyeeya nzyondikonzya kubona ikuti ndayanda kuti ndeebelele zintu nzyonditeelede kweebelela. Pele inga ndiyeeya mbondikonzya kuba alukkomano alimwi akusalala alimwi azintu mbozikonzya kundibotela kumbele kuti ndacita zintu zikonzya kukkomanisya Jehova.”


text:
CIPANDE 16
Mwapepa Leza wa Cumi
1, 2. I uzyo ci lino mulinzile ukuyuzya mweineco, nupya i cani cino ukuyuzya vivyo kwazipila?
KUFUMA pano mwatandikile ukusambilila Baibo, mwati mumanya vino antu aingi aakailola ukuti yakapepa Leza wa cumi, yakasambilizya ivya ufi nu kucita vino Leza wapata. (2 Kolinto 6:17) Ali mulandu uno Yeova akatunenela ukuti tufume muli “Babiloni Mukulu.” (Umbwilo 18:2, 4) Nga mwemo i vyani vino mulinzile ukucita? Swensi kwene twakwata insambu zya kuisoolwela, nupya tulinzile ukuyuzya sweineco ukuti: ‘Uzye nkalonda ukupepa Leza ukulingana na vino akalonda namupepa, nanti uzye nkulonda sile ukutwalilila ukumupepa mu nzila ino nkapepelamo lyonsi?’
2 Ndi cakuti mwafumamo mpiti umu kupepa kwa ufi, ale mwacita ningo. Nomba limwi kungaya ntambi zimwi zino mucili mwatemwa nanti vyuze vino antu aya umu mipepele ya ufi yakacita. Lekini tusambilile pa ntambi kwene zizyo ni vintu vimwi vino antu aya umu mipepele ya ufi yakacita, alino lyene tusambilile nu mulandu uno cacindamila ukulola ivintu vivyo ndi vino Yeova akavilola.
KUPEPA IVIKOLWE NI VINKOLANYA
3. (a) U mulandu ci uno yamwi cingayatalila ukuta ukuomvya ivinkolanya pa kupepa? (b) Uzye Baibo yalandapo vyani pa kuomvya ivinkolanya pa kupepa Leza?
3 Antu yamwi pa myaka iingi yaomvya ivinkolanya mu mang’anda yao lino yakupepa Leza. Ndi cakuti namwe mwakwata ivinkolanya, limwi munguvwa kwati catala nanti ukuti i cipe ukupepa Leza ukwaula kuomvya ivintu vivyo. Nomba mwaiusya ukuti, Yeova akatusambilizya vino tulinzile ukumupepa. Nupya Baibo ikati Yeova asilonda twaomvya ivinkolanya lino tukupepa.—Welengini Kufuma 20:4, 5; Masamu 115:4-8; Ezaya 42:8; 1 Yoane 5:21.
4. (a) U mulandu ci uno tutafwile ukupepela ivikolwe vitu? (b) U mulandu ci uno Yeova walesizye antu yakwe ukulanda na antu afwe?
4 Antu yamwi yakasumba insita ikulu na maka yao ukwezya ukuzanzya ivikolwe vyao ivyafwa. Yakapepa ni vikolwe kwene vii. Nomba twasambilile ukuti afwe yatange yatwazwe nanti ukutucisa. Afwe yasitwalilila ukuya nu umi ku cifulo cuze. Napya, ukwezya ukuvwanga na antu afwe, u zanzo sana, pano amazwi akauvwika ngati alupwa itu afwa ali yano yakuvwanga, yakafuma uku viwa. Ali cino Yeova walesizye aina Izlaeli ukuvwanga na antu afwe nanti ukucita ivintu vya mipasi.—Malango 18:10-12; lolini Vyeo Vya ku Mpela pa namba 26 na 31.
5. I cani cingamwazwa ukuta ukuomvya ivinkolanya pa kupepa Leza alino nu kuta ukupepa ivikolwe?
5 I cani icingamwazwa ukuta ukuomvya ivinkolanya pa kupepa Leza, nanti ukuta ukupepa ivikolwe? Mulinzile ukuwelenga Baibo, nu kwelenganya sana pali vino Yeova akalola ivintu vivyo. Yeova “wapata” sana ivintu vivyo nupya akavilola ukuti i vyawinyi kuli aliwe. (Malango 27:15) Mwapepa kuli Yeova cila-wanda nu kumunena ukuti mukulondesya ukulalola ivintu vivyo wakwe vino nawe akavilola nu kuti mukulonda ukulamupepa wakwe vino akalonda. (Ezaya 55:9) Mungataila ukuti Yeova alamwazwa pakuti mute ukucita vyonsi ivikumile ukupepa kwa ufi.
UZYE TULINZILE UKUZEVYA KLISIMASI?
6. U mulandu ci uno antu yatandikile ukuzevya kuvyalwa kwako Yesu pa 25 Dizemba?
6 Ukuzevya Klisimasi kwaseeka sana, nupya antu aingi yakaelenganya ukuti ala yakuzevya uwanda uno Yesu wavyalilwepo. Lelo Klisimasi yafuma uku mipepele ya ufi. Ibuku limwi lyalondolola ukuti aina Loma atataile Leza yazevyanga uwanda wa kuvyalwa kwa kasanya pa 25 Dizemba. Yasimapepo ya mu macalici yalondanga ukuti antu aingi yaye Aina Klistu, fwandi nanti cakuti Yesu ataavilwe pa 25 Dizemba, yene yatandike ukulazevya uwanda uwo ukuti ali wanda uno Yesu wavilwe. (Luka 2:8-12) Alondezi yakwe Yesu yatazevyanga Klisimasi. Ibuku limwi (Sacred Origins of Profound Things) lyalondolola ukuti: “Apa myaka 200 kufuma pano Yesu wavyalilwe, kutaali uwamanyile uwanda uno Yesu wavyalilwepo, nakupya antu aingi yatisileko na mano kuti yamanye uwanda uno Yesu wavilwe.” Ukuzevya Klisimasi kwatandike ala papita imyaka iingi kufuma pano Yesu wayelile pano nsi.
7. U mulandu ci uno aina Klistu yasizevezyako Klisimasi?
7 Antu aingi yamanya ukuti Klisimasi yafuma uku kupepa kwa ufi, kumwi sile ni ntambi zya pa Klisimasi, wa kupeela mawila alino nu kuzevya. Uku England ni ncende zimwi umu America insita imwi yalesizye ukuzevya Klisimasi pa mulandu na kuno yafumilile. Umuntu wensi uno yazana akuzevya yamufululanga. Nomba umu kupita kwa nsita antu yatandike nupya ukuzevya Klisimasi. U mulandu ci uno aina Klistu yasizevezyako Klisimasi? Pano yakalonda ukuzanzya Leza muli vyonsi vino yakucita.
UZYE TULINZILE UKUZEVYA AMANDA YA KUVYALWA?
8, 9. U mulandu ci uno Aina Klistu ya kutandikilako yatazevezyanga amanda ya kuvyalwa?
8 Ukuzevya nakuze kuno antu aingi yakazevya, u wanda uno yavilwe. Uzye Aina Klistu yalinzile ukuzevya amanda ya kuvyalwa? Ukuzevya kwa wanda wakuvyalwa ukwalumbulwa muli Baibo akuku sile kuno antu aatapepanga Yeova yazevizye. (Utandiko 40:20; Mako 6:21) Yazevyanga uwanda wa kuvyalwa ku kucindika ya leza ya ufi. Ali mulandu uno Aina Klistu ya cumi akutandikilapo “yalolanga ukuzevya uwanda wa kuvyalwa kwa muntu ali wensi ukuti u lutambi lwa yantu atamanya Leza.”—The World Book Encyclopedia.
9 Aina Loma na Agliki yazumile ukuti lino umuntu akuvyalwa pakaya umupasi umwi, nu kuti umupasi kwene uu ukamucingilila manda yonsi lino ali nu umi. Ibuku limwi (The Lore of Birthdays) lyalondolwile ukuti, “Umupasi uwo ukaombela pamwi na ka leza akavilwe pa wanda uno umuntu wiyo wavyalilwapo.”
10. U mulandu ci uno Aina Klistu yatalinzile ukuzevezyako amanda ya kuvyalwa?
10 Uzye mukwelenganya ukuti Yeova akazumilizya ukuzevya ukukauvwana ni mipepele ya ufi? (Ezaya 65:11, 12) Awe, asizumilizya. Ali mulandu uno tusizevezyako amanda ya kuvyalwa nanti uwanda wa mwikalwe uli onsi uwafuma uku kupepa kwa ufi.
UZYE CACINDAMA UKUMANYA VINO UKUZEVYA KWATANDIKE?
11. U mulandu ci uno antu yamwi yakazevezya manda ya mwikalwe? Nomba i cani cino mufwile ukucindamika sana?
11 Antu yamwi yamanya ukuti ukuzevya Klisimasi, na manda ya mwikalwe yauze kwafumile kuli yaaya atapepanga Leza, nomba yatwalilila sile ukuzevya. Yakalola ukuti lino yakuzevya amanda ya mwikalwe ali nsita sile isuma iyakuya pamwi na yalupwa yao. Uzye namwe ali vino mukaelenganya? I cisuma ukuya pamwi nu lupwa. Yeova u wapekinye ukuti kuye ulupwa, akalonda ukuti mwauvwana na yalupwa inu. (Efeso 3:14, 15) Nomba, cino tulinzile ukusumbako sana mano, u kukwata ucuza usuma na Yeova, asi kulazevya amanda ya mwikalwe afuma uku kupepa kwa ufi pakuti sile tuzanzye yalupwa. Ali cino umutumwa Paulo walembile ukuti: “Mwaezya kusambilila vintu vino vikazanzya Mwene.”—Efeso 5:10.
12. I cani cingalenga ukuti Yeova atazumilizya ukuzevya uwanda wa mwikalwe?
12 Antu aingi yakaelenganya ukuti ukwafumilile manda ya mwikalwe asi ali cintu cicindame sana, nomba Yeova wene asi ali vino akaelenganya. Wene asizumilizya ukuzevya amanda ya mwikalwe aafuma uku kupepa kwa ufi nanti ukuzevya kwa kucindika antu yamwi nanti vinkolanya vya mpanga. Aina Eguputo yakweti ukuzevya ukwingi kwa kucindika ya leza yao aufi. Lino aina Izlaeli yafumile umu Eguputo, yakolinye aina Eguputo nu kutandika ukuzevya kumwi kuno yamanga yakuti “kuzevya kwa kucindika Yeova.” Nomba Yeova wayafulwile pa mulandu wa kuzevya kuko. (Kufuma 32:2-10) Tulinzile ukuvwila vino Ezaya walanzile ukuti: “Mutezya muleme vyamankowezya.”—Welengini Ezaya 52:11.
MWAYA NI CIKUKU LINO MUKULONDOLWELA YAUZE
13. Ndi mwapingulapo ukuta ukuzevyako amanda ya mwikalwe, a mauzyo ci yano limwi munguzya?
13 Ndi mwapingulapo ukuta ukuzevya manda ya mwikalwe, limwi mungaayuzya mweineco amauzyo aingi wakwe yaa, Ngi cakuti yano nkaomba nayo incito, yanguzya u mulandu uno nsizevezyako Klisimasi ningasuka uli? Nga, ndi cakuti umwi wampeela uwila wa pa Klisimasi, ningacita uli? Nga, ndi cakuti yawane yakulonda tuzevye swensi uwanda wa mwikalwe, ningacita uli? Uzye ningacita uli pakuti nazwe ana yane yatauvwa uyi pali vino yasikuzevyako uwanda wa mwikalwe, nanti uwanda wao uwa kuvyalwa?
14, 15. Uzye mungacita uli ndi cakuti umwi wamulamuka ukuomvya amazwi ya pa Klisimasi nanti ndi cakuti wamupeela uwila?
14 Mufwile ukupingula ningo pali vino mufwile ukucita. Ndi yamwi yamulamuka ukuomvya mazwi ya pa Klisimasi, asi kuti mufwile ukuyaziya. Mungayataizya sile pali vino yamulamuka. Nomba, ndi cakuti umuntu umwi akulonda ukumanyilapo ivingi pa mulandu uno musizevezyako Klisimasi, mungamulondolwela. Lelo mulinzile ukuya ni cikuku nu mucinzi, nupya mulinzile ukumulondolwela mu nzila isuma pakuti atasoka. Baibo ikati: “Mvwango zinu zilinzile kuya zisuma nupya zyakuzanzya antu, nupya mulinzile kumanya musango uno mungaasukilamo umuntu ali wensi.” (Kolose 4:6) Limwi mungamunena ukuti mwatemwa sana ukuya pamwi na antu yauze nu kupeela amawila, nomba musilonda ukucita vivyo pa manda ya mwikalwe.
15 Nga, ndi cakuti umwi wamupeela uwila? Baibo isitunena vyonsi vino tulinzile ukucita, lelo yalanda ukuti tulinzile kusungilila kampingu witu umusuma. (1 Timoti 1:18, 19) Limwi wino akumupeela uwila atamanya ukuti musizevyako uwanda wa mwikalwe. Nanti angalanda ati: “Kumanya kwene namanya ukuti musizevya manda ya mwikalwe, nomba nkulonda sile kumipeela uwila uu.” Mweineco mungaipingwila nga mungapoka uwila uwo nanti foo. Lelo vino mwapingulapo ukucita mulinzile ukusininkizya ukuti imusungilila kampingu winu umusuma. Tusilonda ukucita ivintu ivingalenga ucuza witu na Yeova kusila.
VINO MUNGAAZWA YA LUPWA
16. Mungacita uli ndi cakuti ya lupwa inu yakulonda ukuzevya manda ya mwikalwe?
16 Mungacita uli ndi cakuti ya lupwa inu yakulonda ukuzevya uwanda wa mwikalwe? Mutafwile ukupaazyanya nayo. Mwaiusya ukuti yakwata insambu zya kuisoolwela vino yakulonda ukucita. Mufwile ukuya ni cikuku nu kucindika vino yapingula ndi vino namwe kwene mungatemwa ukuti yacindike vino mwapingulapo ukucita. (Welengini Mateo 7:12.) Nga ndi cakuti ya lupwa inu yakulonda kuti muzanweko lino yakuzevya uwanda wa mwikalwe, mungacita uli? Lino mutatala mwapingula vino mumacita, mufwile ukupepa kuli Yeova pakuti amwazwe ukupingulapo ningo. Mulinzile ukwelenganyapo nu kulondelezya ivyeo ivikalanda pali vivyo. Mwaiusya ukuti mulinzile ukuzanzya Yeova lyonsi.
17. Uzye mungacita uli pakuti mwazwe ana inu kuti yatauvwa sana uyi lino yakulola yauze yene yakuzevya manda ya mwikalwe?
17 Uzye mungacita uli pakuti mwazwe ana inu kuti yatauvwa sana uyi lino yakulola yauze yene yakuzevya manda ya mwikalwe? Mungaayacitilako vimwi viiyeele mu manda yauze. Mungaayapelako na mawila. Nu wila wampomvu kuluta uno mungapeela ana inu, u kuya pamwi nayo insita ikulu nu kuyatemwa.
MUYE UMU KUPEPA KWA CUMI
18. U mulandu ci uno tulinzile ukuila uku kulongana lyonsi?
18 Pa kuzanzya Yeova, tulinzile ukusenka uku mipepele ya ufi, kuta ukucitako intambi, nu kuta ukuzevya amanda ya mwikalwe aafuma ku mipepele ya ufi. Lelo tulinzile nu kuya umu mipepele ya cumi. Tungacita uli vivyo? Inzila yonga, u kulaya lyonsi uku kulongana kwa Ina Klistu ya cumi. (Welengini Ayebulai 10:24, 25.) Ukulongana kuu kwacindama sana umu kupepa kwa cumi. (Masamu 22:22; 122:1) Pa kulongana kuuko ali pano tungakomelezyanya na ina Klistu yanji.—Loma 1:12.
19. U mulandu ci uno caziipila ukuti mwanenako auzo icumi cino mwasambilila muli Baibo?
19 Icintu nacuze cino mungacita umu kupepa kwa cumi, u kunenako antu yauze pa vintu ivisuma vino mukusambilila muli Baibo. Antu aingi yakaumvwa uyi pa mulandu ni ntazi izili umu nsi ii ndakai. (Ezekelo 9:4) Limwi namwe mwamanyako antu yamwi akaumvwa vivyo. Mungaayanenako pa vintu ivisuma ivilacitika uku nkoleelo. Ndi mukuya uku kulongana kwa Ina Klistu lyonsi, nu kunenako antu yauze icumi ca muli Baibo, mutalakumbwa ukuya umu mipepele ya ufi ni ntambi zino yakacita. Mwataila sana ukuti mulaya nu luzango cuze, nupya Yeova alamupolelela ndi cakuti mwalemasya umu kupepa kwa cumi.—Malaki 3:10.


text:
KIGHABA 1
Munsubileghe Kyala Ukuti Muye Nulusekelo Mbweghi
‘Uyu apelile abandu pabwandilo apelile unyambala nunkikulu.’—Matai 19:4
Yehova * alyandisye ubweghi bwakwanda. IBaibolo likuyoba ukuti Kyala apelile unkikulu kangi alimtwele ku mundu. Adamu ahobwike fiyo atile: ‘Uyu lyo ifupa lya mafupa ghangu kangi mbili wa mbili wangu.’ (Ubwandilo 2:22, 23) Yehova akali olonda ukuti abeghi bosa bayeghe balusekelo.
Linga umundu eghile pamo eghiwe akwinoghona ukuti ifindu fyosa fikwisa kwenda kanunu, loli ubwanaloli bwakuti unyambala nu nkikulu aba beghene bakwisa kwaghana nindamyo. (1 Bakorinti 7:28) Mukabuku aka mukuya pakusyagha ifundo sya m’Baibolo isi linga mubombela mubaghile ukuya balusekelo m’nyumba yinu.—Salimo 19:8-11.
1 FWANISYA IMBOMBO IYI YEHOVA ABAPELE
ISI IBAIBOLO LIKUYOBA: Undume yo untu wa m’nyumba.—Baefesi 5:23.
Linga uli nyambala, Yehova olonda ukuti mumpweleleghe unkasi winu. (1 Peteri 3:7) Kyala apelile unkikulu ukuti aye ntuli winu kangi olonda ukuti mungindikeghe nukungana. (Ubwandilo 2:18) Unganeghe fiyo unkasi wako. Ifi olonda umwinoghoneleghe.—Baefesi 5:25-29.
Linga uli nkikulu, Yehova olonda ukuti ungindikeghe fiyo undume wako nukuntula ukuti afwanisye imbombo yake. (1 Bakorinti 11:3; Baefesi 5:33) Mukolelaneghe na isi undume winu ayobile. (Bakolosi 3:18) Linga mukubomba isi, mukuya banunu ku ndume winu na kwa Yehova.—1 Peteri 3:1-6.
ISI MUBAGHILE UKUBOMBA:
Lalusya undume wako pamo unkasi wako ukuti ayobe isi ubaghile ubomba ukuti ahobokeghe nanuwe. Upilikisyeghe fiyo linga oyoba kangi bomba syosa isi mubaghile ufwanisya ukuti musinthe.
Mumanye ukuti fikwegha akabalilo ukuti aliwesa amanye muno abaghile ukubombela ukuti anhobosye unnine
2 MWINOGHONELANEGHE
ISI IBAIBOLO LIKUYOBA: Umundu aliwesa amwinoghoneleghe unnine isi olonda. (Bafilipi 2:3, 4) Mubombelaneghe ifinunu nukumbuka ukuti Yehova olonda ababombi bake bayeghe “bololo kubandu bosa.” (2 Timoti 2:24) ‘Ukuyoba kwambula kwinoghona kufwene nukulasa bo lu lubo. Loli ululimi lwa mundu wamahala lukuposya.’ Musale amasyu amanunu agha mubaghile ukuyoba. (Isya Mbupingamu 12:18) Mbepo wa Yehova akwisa kubatula ukuti muyobeghe mwipyana nulughano.—Bagalatiya 5:22, 23; Bakolosi 4:6.
ISI MUBAGHILE UKUBOMBA:
Linga mukulonda ukuyobesania inkhani yimo iyi yikulondiwa fiyo, mwiputeghe tasi
Mwinoghonelepo isi mulonda ukuyoba na muno mubaghile ukuyobela
3 MWINOGHONELE PAMPENE
ISI IBAIBOLO LIKUYOBA: Linga mweghene mukuya ‘mbili ghumowene.’ (Matai 19:5) Loli muli bandu babili aba babaghile uleghana inyinoghono. Mulondiwa ukumanyila ukuti mwinoghonele pampene. (Bafilipi 2:2) Ukolelana kulondiwa linga mubomba ifindu. IBaibolo likuti, ‘Ungabombagha isi kwinoghona bo ukapilika tasi ubulongosi bwa bangi.’ (Isya Mbupingamu 20:18) Konga indaghilo sya m’Baibolo linga mukuyobesania ifyakuti mubombe.—Isya Mbupingamu 8:32, 33.
ISI MUBAGHILE UKUBOMBA:
Yoba nunkasi wako pamo undume wako inyinoghono isi muli nasyo kangi namuno mukwipilikila
Kuta kanunu ubomba ifindu pawimwene
^ ipal.4 Munjobelo syakwanda, iBaibolo liyoba ingamu ya Kyala ukuti Yehova.


text:
Kani Mulabona Ati Mukapuluka Mwenka?
Koku. Abantu abengi aabaliko akale kabili abatabalipo ni Mboni sha baYawe bakakwata ishuko lya kupuluka. Baibolo ilabuulishisha bwino ati mu calo ca bukumo ica baLesa, “
kukesa ukubuuka pamfwa kwa balungeme ne basendeme.” (Ifyacitilwe 24:15) Ukulunda pali fyefyo, ino mpindi abengi bangatatika ukupyungila baLesa ne kukwata ushuko lya kupuluka. Nangabefyo, talipo mulimo wesu ukusololola ati aba bakafwa neli bakapuluka. Abakwete ayo makosa ni baYesu benka.—Yoane 5:22, 27.


text:
Baibolo ya pa Intaneti | BAIBOLO—AMALEMBO YA CALO CIPYA
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
Sefania 2:1-15
2 Longaneni, longanyeni abantu,+ mwe luko ulushaba na nsoni.+2 Ilyo icipope ca bupingushi cishilafikilishiwa,+ ilyo ubo bushiku tabulapita nge misungu, ilyo ubukali bwa kwa Yehova ubulepya ngo mulilo bushilaisa pali imwe,+ ilyo bushilaisa pali imwe ubushiku bwa bukali ubwa kwa Yehova,+3 fwayeni Yehova,+ mwe bafuuka bonse aba mwi sonde,+ mwe bakonka ubupingushi bwakwe. Fwayeni ubulungami,+ fwayeni ubufuuke.+ Napamo+ kuti mwabelama mu bushiku bwa bukali ubwa kwa Yehova.+4 Pantu, Gasa ukasanguka umusumba uwalekeleshiwa;+ no musumba wa Ashkelone ukaba icibolya.+ Kumfwa umusumba wa Ashdode,+ bakautamfya akasuba pa kati ka mutwe;+ no musumba wa Ekrone, ukafumishiwapo.+5 “We bulanda ku baikala mu citungu ca kuli bemba, uluko lwa bena Keriti!+ Icebo ca kwa Yehova ni mwe caishila. We Kanaani, we calo ca baPelishiti, na iwe nkakonaula, ica kuti tamwakabe umwikashi.+6 Ne citungu ca kuli bemba cikasanguka impanga ya mulemfwe,+ mukaba ne fishima ifya bacemi na macinka ya mpaanga aya mabwe.7 Kabili cikaba icitungu ica bashalapo aba mu ng’anda ya kwa Yuda.+ E mo bakalalya. Mu mayanda ya mu Ashkelone e mo bakalalambalala icungulo. Pantu Yehova Lesa wabo akabapempula+ no kubwesha bankole babo.”+8 “Ning’umfwa imiponto ya kwa Moabu+ no musaalula wa bana baume aba kwa Amone,+ ifyo balepontela abantu bandi no kulaituumika ku kulwisha umupaka wabo.9 E ico, na pali ne mwine,”+ e fyasosa Yehova wa mabumba, Lesa wa kwa Israele, “Moabu akaba nga Sodomu,+ na bana ba kwa Amone+ bakaba nga Gomora, umukaba bakaenya, kabili umwa kwimba umucele, kabili mukaba icibolya umuyayaya.+ Abashalapo pa bantu bandi bakabapokolola ifipe, na bashalapo ba mu luko lwandi bakabapyana.+10 Ici e cikapyana pa cilumba cabo,+ pantu balipontele no kulaituumika pa bantu ba kwa Yehova wa mabumba.+11 Yehova akaba uwa kutiinya kuli bena;+ pantu akalenga tulesa tonse utwa pano isonde ukonda,+ na bantu bakamukontamina,+ onse ku cifulo cakwe, pa fishi fyonse ifya nko.+12 “Na imwe, mwe bena Etiopia,+ mukepaiwa ku lupanga lwandi.+13 “Kabili akatambalikila ukuboko kwakwe ku kapinda ka ku kuso, no konaula Asiria.+ Kabili akalenga Ninebe ukuba icibolya,+ ukuba icitungu icaumisha nga matololo.14 Na mu kati ka uko, e mo impaanga shikalambalala, ne nama mpanga shonse isha mu luko.+ Mukanga ne cinungi+ fikalaala mu ntuntu sha nceshi ishawa.+ Ukulila kwa fyuni* kukomfwika pe windo. Pakaba ukonaula pa mwinshi; pantu akapangulula imbao sha ku cibumba.+15 Uyu e musumba wa nsansa uwaikele umutelelwe,+ uwalesosa mu mutima wa uko, ati, ‘Nine wine, tapali na umbi.’+ Iye ifyo waba ica kupapa, icifulo ca kulambalalamo inama sha mu mpanga! Onse uwapitapo akalisha umunsoli; kabili akapukunya umutwe.”+
Amafutunoti
^ Nelyo iciunda ca mwela atemwa ica nama ya mu mpanga.


text:
CIBEELA 9
Amukombe Jehova Mbuli Mpuli
“Amukombe oyo iwakalenga ijulu anyika.”
Mbuli mbuwayiiya zili mukabbuku aka, Bbaibbele lilaamalayilile miingi loko aakonzya kukugwasya ampuli yako. Jehova uyanda kuti ubotelwe. Usyomezya kuti, ikuti wabikka kuyanda kwakwe mubusena bwakusaanguna, “zintu eezi zyoonse mulaziyungizizigwa azyalo.” (Matayo 6:33) Mubwini uyanda kuti ube mweenzinyina. Cita zyoonse nzyukonzya kuti usakwide buzolwani bwako aLeza. Eeci ncilongezyo ciinda zyoonse muntu ncakonzya kubaaco.
1 SIMYA BUZOLWANI BWAKO AJEHOVA
NZILYAAMBA BBAIBBELE: “‘Nzoomubeda mbuli Usowanu, anywebo muzoondibeda bana bangu baalumi abanakazi.’ Mbuboobo mbwaamba Jehova Singuzuzyoonse.” (2 BaKorinto 6:18) Leza uyanda kuti ube mweenzinyina ulaafwiifwi anguwe. Kukomba njiimwi nzila yakuzicita eezi. Jehova uyanda kuti ‘kokomba cakutaleka.’ (1 BaTesalonika 5:17) Ulaaciyandisyo cakuswiillila zyoonse zili mukati kamoyo wako azikukatazya. (BaFilipi 4:6) Ikuti kukombaamwi ampuli yako, mpuli yako iyoobona Leza mbwali wacoonzyo kulinduwe.
Weelede kumuswiilila Leza, ikutali kukomba pe akulikke. Ulakonzya kucita eezi kwiinda mukwiiya Jwi lyakwe amabbuku aambuula atalaa zili muBbaibbele. (Intembauzyo 1:1, 2) Yeesesya atalaa nzubala. (Intembauzyo 77:11, 12) Kuswiililla Leza kubikkilizya kunjila miswaangano yabuKristo ciindi coonse.
Kwambuulaa bamwi atalaa Jehova njiimwi nzila iyandikana njokonzya kusimyaayo buzolwani bwako anguwe. Ciindi nuyungizya kucita eezi, uyoolimvwa kulaafwiifwi anguwe.
NZYOKONZYA KUCITA:
Buzubaa buzuba, baa ciindi cakubala Bbaibbele acakukomba
Moonse mumpuli, amubikke zintu zyabukombi mubusena bwakusaanguna kwiinda zyakulikondelezya
2 AMUKUBOTELELWE KUKOMBA KWENU KWAMPULI
NZILYAAMBA BBAIBBELE: “Amuswenenene kuli-Leza, elyo alakwe ulamuswenenena.” (Jakobo 4:8) Mweelede kubaa mabambe akukomba kwanu kwampuli alimwi kamwaatobela ciindi coonse. (Matalikilo 18:19) Pesi kuli zimwi ziyandikana. Mweelede kubikkilizya Leza mubuumi bwenu bwabuzubaa buzuba. Simya buzolwani bwampuli yako aJehova kwiinda mukwaambula atalaa nguwe “ciindi cakukala mun’anda aciindi cakweenda munzila, ciindi cakoona aciindi cakubuka.” (Deuteronomo 6:6, 7) Kanza mbuuli Joshua, wakati: “Pele mebo abasin’anda bangu tulabelekela Jehova.”—Joshua 24:15.
NZYOKONZYA KUCITA:
Ciindi coonse, baa mabambe akwiiya abikkilizya zintu ziyandwaa umwi awumwi wamumpuli yako