c: text/html

text:
Uzhimya Mujilo Wapulusha Bantu Saka aji pa Moba a Kukokoloka
Pa Mulungu pa 5 January mu 2014 ba Serge Gerardin bayilenga ku kubuñana kwa Bakamonyi ba kwa Yehoba kwajinga kwipi na muzhi wa Paris mu France kimye kyo bamweneko byamwekelenga mapuso atama bingi. Bavuluka’mba: “Motoka wipunkile mu kibumba kya ku kyabu ne kutusuka mwiulu. Kepo motoka imakile pa kyabu, yaambuka ne mujilo, ya kapona ne mawilo mwiulu.”
Ba Serge baingila mwingilo wa kuzhimya mujilo pa myaka 40 kabiji bakulumpe babazhimya mujilo. Kechi bakwachile ne ku lusono ne. Baambile’mba: “Nangwa kya kuba twapichilenga ku lubaji lukwabo lwa mukwakwa mukatampe, naambaijile dalaivwa wa sakya kwimana, kepo nanyemejile kwajinga motoka wapilenga na mujilo.” Ba Serge baumvwine miteto ya bantu bataminenga’mba: “Yoyo nafwa! Yoyo nafwa!” Baambile’mba: “Navwajile suchi ne tai pa nshingo, kabiji kechi najingapo na bya kuvwala bya kwizhijikila ku mujilo ne. Nangwa byonkabyo, miteto yo naumvwinenga yamwesheshenga kuba’mba bamo bakonsha kwibapulusha.”
Byo bazhokolokele ku motoka bataine umo wajinga mu motoka wavulañana, bamutwala ne kwalepa byobya. Ba Serge baambile’mba: “Ye wambujile kuba’mba mu motoka muji bakwabo babiji. Pa kikye kimye myotoka yavula yaimene. Bino na mambo a jilungwila ja mujilo, bantu bavula bakankelwe kufikako.”
Badalaivwa bavula ba myotoka ya bimbayambaya baishile na bya kuzhimyako mujilo. Ba Serge bebabujile kufukwilamo mwela uzhimya mujilo wikala mu bino biñambañamba mu motoka, kepo mujilo wapopotejile waleka ne kulakauka. Dalaivwa wa uno motoka wajinga panshi ya motoka. Kepo ba Serge ne bakwabo bazandwile motoka ne kumukokamo.
Ba Serge baambile’mba: “Mujilo waambukile jikwabo. Bino mu motoka mwakijinga umo saka atazha mutwe panshi mambo mushipi wa ku kipona wamukashile. Kepo mukwabo wingila mwingilo wakuzhimya mujilo afikile, naye kechi wajinga pa mingilo pa kyokyo kimye ne. Wavwajile bivwalo bya kwendesheshamo kapulututu. Ba Serge baambile’mba: “Namubujile kuba’mba motoka ujitu pepi kubbukuka ne kwambakana yensetu. Onkao mambo, twafukwilepo kumukokela ku maboko, ne kumukoka twamukokelemo. Byo papichiletu ka kimye kacheche, motoka yense waabbukile na kwambankana na mujilo.
Kepo bazhimya mujilo ne dokotala bafikile na kukwasha bajinga mu mapuso ne kuzhimya mujilo. Ba Serge bebabikile muchi pa bilonda bya mujilo ne byo beshomawine ku maboko. Byo bayilenga na kukanjijile mu sakya kuya na kubuñana, banabalume bavula bebanyemejile ba Serge ne kwibasanchila.
Ba Serge bomvwa bingi bulongo pa byo bakwashañene. Baambile’mba: “Nalangulukile kuba’mba inge mbule kwibakwasha bafwe, nsakwikala na mambo kwi Lesa wami aye Yehoba. Kuvuluka kuba’mba napulwishe boba bantu kundetela bingi lusekelo.”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
-
-
-
27 “Lino uyoopa kuti cizuminano cizumanane kubeleka kubantu banji kwamvwiki yomwe; mpoonya akati kamvwiki uyoopa kuti zipaizyo azituuzyo zyacipego zileke.+
“Alimwi abbaba lyazintu zisesemya kunooli muntu uunyonyoona;+ eelyo kusikila zyoonse zikamane doo, eeco icasalwa kuti cicitike ciyootilwa aali yooyo wanyonyoonwa.”
-
-
-
-
14 “Pele mwaakubona cintu cisesemya+ cileta lunyonyooko kaciimvwi abusena mpociteelede (ooyo uubala abelesye maano), mpoonya aabo bali mu Judaya bakatalike kutijila kumalundu.+ 15 Muntu uuli aciluli caŋanda atakaseluki naa kunjila muŋanda yakwe kuti agusye cintu cili coonse; 16 awalo muntu uuli mumuunda atakapiluki kuzintu nzyaasiya kuyoobweza cisani cakwe caatala. 17 Maawe kuli bamakaintu bamitide abaabo banyonsya bana kumazuba aayo!+ 18 Kamuujisi kupaila kutegwa eeci citakacitiki ciindi camupeyo;
-

seg_langs: unk unk unk nya_Latn bem_Latn unk unk unk unk bem_Latn unk


text:
LUFUNJISHO 10
Ñanyi Mepesho Akekala na Boba Bomvwa Byamba Lesa?
Bantu bafwa bakebasangula pano pa ntanda. Byubilo 24:15
Akilangulukai pa mapesho o mukekala nao kulutwe umvwe kemumvwe byamba Yehoba! Mukekala na bumi bwawama; kafwako muntu ukakolwanga ne. Bantu babi kechi bakekalako ne, kabiji mukaketekelanga muntu yense.
Misongo, mabingo nangwa kujila kechi bikekalako jibiji ne. Bantu kechi bakakotanga ne kufwa ne.
Mukekalangatu na kisemi kyenu ne balunda nenu. Mu Paladisa bwikalo bukawama bingi.
Bantu kechi bakomvwanga moyo ne. Bakekalanga bingi na lusekelo.
Bufumu bwa Lesa bukapwisha makatazho onse. Lumwekesho 21:3, 4
Fundai ne Bikwabo
MAMBO AWAMA AFUMA KWI LESA!
Lesa Wakebelenga’mba Pano pa Ntanda Pekale Byepi?
Baibolo walumbulula kyo Lesa kyo alengejile ntanda, bikapwa buyanji, bimweka pano pa ntanda ne byo akobila bantu
Lombai Lufunjisho lwa Baibolo Lwatutu
Mambo ka a Kufunjila Baibolo?
Bantu bavula mwaya ntanda babena kutana mikumbu ya mu Baibolo. Nanchi nenuwa mubena kukeba kufunda nyi?


text:
Baibolo ya pa Intaneti | BAIBOLO—AMALEMBO YA CALO CIPYA
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
Luka 2:1-52
2 Nomba mu nshiku shilya Kaisare Augusti afumishe icipope+ ca kuti abantu bonse aba pe sonde bafwile ukulembwa.2 (Uku e kulembesha kwa kubalilapo uko acitile ilyo Kwirini ali umulashi wa calo ca Siria.)3 Kabili abantu bonse baile ku kulembesha,+ cila muntu ku musumba wa ku mwabo.4 Awe Yosefe na o afumine ku Galili, mu musumba wa Nasarete, no kuya ku Yudea, ku musumba wa kwa Davidi, uo beta ati Betelehemu,+ pantu ali wa mu ng’anda ya kwa Davidi kabili atuntwike muli ulu lwine lupwa.+5 Aile mu kulembwa pamo na Maria,+ uo aupile, ukulingana ne fyo bapangene,+ ninshi Maria ifumo nalikula.+6 Ilyo bacili kulya, inshiku sha kuti apaape shalifikile.7 Kabili afyele umwana umwaume, ibeli,+ kabili amupombele mu nsalu no kumulaalika mu ca kuliilamo ifitekwa,+ pantu tabakwete umuputule mu ng’anda ya kulaalamo abeni.8 Kabili muli cilya calo cimo cine mwali bakacema abali mu mpanga balelonda ifitekwa fyabo ubushiku.9 Awe apo pene malaika+ wa kwa Yehova aiminine apo bali, no bukata bwa kwa Yehova+ bwalibengeshime ukubashinguluka, na bo balitiinine nga nshi.10 Lelo malaika atile kuli bena: “Mwitiina, pantu, moneni! Ndebila kuli imwe imbila nsuma iya kusekelela kukalamba ukukaba ku bantu bonse,+11 pantu lelo mu musumba wa kwa Davidi+ namufyalwa Umupusushi wenu,+ uyu e Kristu Shikulu.+12 Kabili ici e cishibilo muleishibilako: Mulesanga akanya nabakapomba mu nsalu kabili nakalaala mu ca kuliilamo ifitekwa.”13 Awe apo pene ibumba lya bamalaika ba mu muulu+ lyalongene pamo na malaika, balalumbanya Lesa+ abati:14 “Natulumbe Lesa mu muulu,+ na pe sonde pabe umutende+ pa bantu abo atemwa.”+15 Awe ilyo bamalaika babashile no kuya mu muulu, bakacema balalanshanya abati: “Natuleya ku Betelehemu no kumona ici cintu icicitike, ico Yehova+ atusokolwela.”16 Awe balimine baya bwangu bwangu, bayasanga Maria na Yosefe, na kanya nakasendama mu ca kuliilamo ifitekwa.17 Ilyo bakamwene, bashimike ifyo malaika abebele pali uyu mwana.18 Na bonse abaumfwileko aya mashiwi balipapile pa fintu ifyo bakacema babashimikile,19 lelo Maria ena alisungile aya mashiwi yonse, kabili aletontonkanyapo mu mutima wakwe umo ifi fyalolele.+20 Kabili bakacema balibwelelemo, balecindika Lesa no kumulumbanya pali fyonse ifyo baumfwile no kumona, filya fine babebele.21 Nomba ilyo inshiku cinekonsekonse (8)+ shakumene isha kuti bamusembulule,+ e lyo bamwinike ati Yesu,+ ishina ilyo malaika amwinike ilyo talati emitwe mwi fumo.+22 Kabili ilyo shakumene inshiku sha kubasangulula+ ukulingana na mafunde ya kwa Mose, bamutwele ku Yerusalemu pa kuti bamupeele kuli Yehova,23 filya calembwa mwi funde lya kwa Yehova aciti: “Umwana umwaume onse ibeli aketwa uwa mushilo kuli Yehova,”+24 kabili batuulile ilambo ukulingana ne casoswa mu mafunde ya kwa Yehova ati: “Ifipele fibili nelyo utwana twa nkunda tubili.”+25 Kabili moneni! kwali umuntu mu Yerusalemu ishina lyakwe ni Simeone, kabili uyu muntu ali umulungami kabili aletiina Lesa, alelolela inshita abena Israele bali no kubasansamusha,+ no mupashi wa mushilo wali pali ena.26 Kabili Lesa alimusokolwelele ukupitila mu mupashi wa mushilo ukuti tali no kufwa mpaka akamone Kristu+ uwa kwa Yehova.27 Awe umupashi walimutungulwile+ ayaingila mwi tempele; kabili ilyo abafyashi baletele umwana Yesu pa kuti bacite ukulingana ne fyalembwa mu mafunde,+28 Simeone alimupokelele mu maboko yakwe no kulumbanya Lesa ati:29 “Nomba mwe Shikulu Mulopwe, lekeni umusha wenu aye umutende+ nge fyo mwasosele;30 pantu amenso yandi nayamona uwa kupususha+31 uo mwapekanishisha abantu bonse,+32 ulubuuto+ lwa kufumya imfifi+ pa bena fyalo+ kabili ubukata bwa bantu benu abena Israele.”33 Awe wishi na nyina balepapa fye ifyalelandwa pali uyu mwana.34 Kabili Simeone alibapaalile, lelo aebele Maria nyina ati: “Mona! Uyu akalenga ukuti abengi mu Israele+ bakawe+ no kwima kabili bakamupontela+35 (cine cine, ulupanga ulutali lukapula muli iwe),+ pa kuti amatontonkanyo ya mitima ya bengi yakasokoloke.”+36 Awe kwali kasesema mwanakashi, Ana, umwana wa kwa Fanuele, uwa mu mukowa wa kwa Ashere (uyu mwanakashi ali mukote, kabili aikele no mulume wakwe imyaka cinelubali (7) ukutula pali bunacisungu bwakwe.37 Ali mukamfwilwa+ kabili ali ne myaka amakumi cinekonsekonse na ine [84]), kabili talepuswa pe tempele, alebomba umulimo wa mushilo ubushiku na kasuba+ no kuleka ukulya, kabili alepepa amapepo ya kupapaata.38 Awe mu nshita ilya ine alishile, alatootela Lesa no kulanda pa mwana kuli bonse abalelolela ukulubuka kwa Yerusalemu.+39 Kabili ilyo bacitile fyonse ukulingana na mafunde+ ya kwa Yehova, babwelele ku Galili, ku musumba wabo uwa Nasarete.+40 No mwana alekula no kukosa,+ na mano yalefulilako, kabili Lesa alemupaala.+41 Kabili cila mwaka abafyashi bakwe baleya ku Yerusalemu+ ku mutebeto wa ca kucilila.42 Kabili ilyo ali ne myaka ikumi na ibili (12), baliile ukulingana no lutambi+ lwa mutebeto43 mpaka ilyo inshiku sha mutebeto shapwile. Nomba ilyo balebwelelamo, umwaice Yesu ashele ku Yerusalemu, na bafyashi bakwe tabaishibe.44 Ico bena baletila ali mwi bumba ilyale-endela pamo na bo, baendele ulwendo lwa bushiku bumo,+ kabili batendeke ukumufwaya muli balupwa na mu bakaaya.45 Lelo ilyo bafililwe ukumusanga, babwelele ku Yerusalemu, no kumufwaya sana.46 Awe lintu papitile inshiku shitatu, bamusangile mwi tempele,+ naikala na bakasambilisha alekutika kuli bena no kubepusha.47 Na bonse abalekutika kuli ena balipapile amano yakwe ne myasukile yakwe.+48 Awe ilyo abafyashi bakwe bamumwene, balipapile, na banyina bamwebele ati: “We mwana, cinshi ico watucushisha ifi? Mona, bawiso na ine natucula ukukufwaya.”49 Lelo abepwishe ati: “Ico mulemfwaila cinshi? Bushe tamwaishiba ukuti mfwile ukuba mu ng’anda ya kwa Tata?”+50 Lelo tabaishibe umwalolele amashiwi ayo abebele.+51 Kabili aile na bo no kufika ku Nasarete, kabili alebanakila.+ Kabili nyina asungile aya mashiwi yonse mu mutima wakwe.+52 Na Yesu alekula mu mano+ na mu mushinku kabili Lesa na bantu balimutemenwe.+


text:
ICIPANDE ICIKALAMBA | CINSHI TULINGILE UKUBELA ABAFUMACUMI?
Ico Ukukanaba no Bufumacumi Kwabipila
“Kwaliba amafya ayakalamba ayo twingapwisha nga ca kuti tatuli no bufumacumi.”—E fyalandile ba Samantha, aba ku South Africa.
Bushe ifyalandile ba Samantha fya cine? Ifwe bonse tulakwata amafya ayakalamba kwati fye ni ba Samantha. Ifyo tucita nga twatunkwa ukucita fimo mu bucenjeshi, kuti fyalanga ifyo twacindikisha. Ku ca kumwenako, nga ca kuti tatufwaya ukuseebana, kuti twalamona kwati kuti caba fye bwino ukubepa pa kuti twiseebana. Na lyo line, nga ca kuti icishinka caishibikwa, e lyo twingaseebana no kuseebana. Natulande pa fya kumwenako.
UKUKANABA ABAFUMACUMI KUTI KWALENGA ABANTU BELATUCETEKELA
Abantu pa kuti babe ifibusa ifisuma, bafwile ukucetekelana. Abantu nga balicetekelana, tabasakamana nelyo cimo. Na lyo line, palapita inshita pa kuti abantu bacetekelane. Abantu balatendeka ukucetekelana nga ca kuti baleba pamo, balelanshanya bwino e lyo no kucita ifintu ukwabula bukaitemwe. Nomba nga ca kuti umuntu acita fye icintu cimo icalanga ukuti taaba no bufumacumi, ninshi calaala capwa baleka ukumucetekela. Na kuba, nga ca kuti umuntu aleka ukukucetekela, cilafya sana pa kuti akakucetekele na kabili.
Bushe balibala abamubepapo ku muntu uo mwalemona kwati munenu? Bushe mwaumfwile shani? Nalimo mwalyumfwile sana ububi. Kwena umuntu uuli onse kuti aumfwa ububi. Kanshi ukukanaba no bufumacumi kuti kwalenga abantu abaleumfwana fye bwino bwino baleka ukumfwana.
ABANTU ABASHABA NO BUFUMACUMI KUTI BALENGA MWALEKA UKUBA ABAFUMACUMI
Ba Robert Innes, abafunda pa University of California, batile “ukusangwa na bantu abashaba no bufumacumi kuti kwalenga na imwe mwaleka ukuba abafumacumi.” Kanshi kuti twapashanya ukukanaba no bufumacumi ku bulwele ubwambukila. Nga mulesangwa na bantu abashaba no bufumacumi, na imwe kuti mwaleka ukuba abafumacumi.
Finshi mulingile ukucita pa kuti tamulekele ukuba abafumacumi? Baibolo kuti yamwafwa. Kanshi twalalanda pa fyo Baibolo ilanda ifingatwafwa ukutwalilila ukuba abafumacumi.


text:
-
-
-
3 E lyo umulume wakwe aimine no kumukonkela ukuti alande nankwe amashiwi ayasuma pa kuti amubweshe; kabili ali no mubomfi+ wakwe ne mpunda ishilume shibili. E ico uyu mwanakashi amwingishe mu ng’anda ya kwa wishi. Ilyo wishi wa mukashana amumwene, apo pene alisekelele pa kumumona.
-
-
-
-
9 Umwaume+ nomba alimine ukuti aleya, pamo na kanakashi+ wakwe no mubomfi+ wakwe; lelo shifyala, wishi wa mukashana, atile: “Mona, nomba! Akasuba kaya kalewa. Sendama kuno.+ Akasuba nomba kalawa. Sendama kuno ubushiku, kabili leka umutima obe usansamuke.+ Kabili mailo mukema ulucelo no kutendeka ulwendo lwenu, e lyo ukaye kwi tenti lyobe.”
-

seg_langs: unk unk unk bem_Latn unk unk unk unk bem_Latn unk


text:
Bushe Yehova Nani?
Icasuko ca mu Baibolo
Yehova ni Lesa wa cine, uwabumbile ifintu fyonse. (Ukusokolola 4:
Yehova e shina lya kwa Lesa ilyalembwa mu Baibolo. (Ukufuma 3:
Ishina lya kwa Lesa ilya kuti Yehova lyapilibulwa kwi shiwi lya mu ciHebere ilyalembwa muli ifi ifilembo fine יהוה (YHWH), ifyo beta ukuti Tetragrammatoni. Tacaishibikwa bwino ifyo baleshimbula ili shina mu ciHebere. Na lyo line, mu ciNgeleshi ishina lya kuti “Jehovah” kale batendeke ukulibomfya. Umuku wa kubalilapo ili shina lyasangilwe, ni muli Baibolo ya mu 1530 iyapilibwile William Tyndale. *
Mulandu nshi tushaishibila ifyo baleshimbula ishina lya kwa Lesa mu ciHebere ca kale?
Mu ciHebere ca kale tabalebikamo amavawelo (a e i o u) pa kulemba. Lelo umuntu umwine e waleibikilamo pa kubelenga. Nomba ilyo bapwishishe ukulemba Amalembo ya ciHebere (“Icipingo ca Kale”), aba Yuda bamo balilekele ukulumbula ishina lya kwa Lesa. Baleti umuntu talingile ukulumbula ishina lya kwa Lesa. Kanshi nga basanga apali ishina lya kwa Lesa ilyo balebelenga, balebikapo amalumbo pamo nga “Shikulu” nelyo “Lesa.” Mu kupita kwa myaka, abantu abengi balilekele ukubomfya ishina lya kwa Lesa. E fyo basukile balaba ne fya kulishimbula. *
Abantu bamo batila ishina lya kwa Lesa balelishimbula ati “Yahweh,” lelo bambi balanda ifyapusanako. Mu fipandwa fimo ifye buuku lya Bwina Lebi ifyaba mu cimfungwa ca muli Bemba Wafwa icalembelwe mu ciGriki, ili shina balipilibwile ukuti lao, ifi filembo fine balefilemba ati Iae, I·a·be, na I·a·ou·e. Na lyo line, takwaba ubushininkisho ubulanga ukuti ifi e fyo baleshimbula ishina lya kwa Lesa mu ciHebere. *
Ifya bufi ifyo abantu balanda pe shina lya kwa Lesa mu Baibolo
Ifyo abantu balanda: AmaBaibolo ayo balembamo ishina “Yehova” ya bufi.
Icine: Muli Baibolo mwaba ishina lya kwa Lesa imiku 7,000 kabili balilemba ukubomfya ifilembo fya ciHebere fine ifyo beta ukuti Tetragrammatoni. * Lelo mu maBaibolo ayengi balifumyamo ishina lya kwa Lesa no kupyanikamo amalumbo pamo nga “Shikulu.”
Ifyo abantu balanda: Lesa wa Maka Yonse takabila ukukwata ishina lya kumwishibilako.
Icine: Lesa alengele abalelemba Baibolo ukulembamo ishina lyakwe imiku iingi nga nshi, kabili afwaya ukuti abantu bakwe balelibomfya pa ku mupepa. (Esaya 42:8; Yoele 2:32; Malaki 3:16; Abena Roma 10:13) Na kuba, ku kale Lesa alikalipile bakasesema ba bufi abalefwaya ukulenga abantu ukulaba ishina lyakwe.
Ifyo abantu balanda: Ukulingana no lutambi lwa baYuda,ishina lya kwa Lesa talilingile ukuba mu Baibolo.
Icine: Ca cine ukuti intungulushi sha baYuda shimo tabalefwaya ukushimbula ishina lya kwa Lesa. Lelo tabalifumishe mu fyalembwa fya Baibolo. E lyo nangu abalifumyamo, icishinka ca kuti Lesa tafwaya ukuti tulekonka intambi sha bantu ishapusana na mafunde yakwe.
Ifyo abantu balanda: Ishina lya kwa Lesa talilingile ukuba mu Baibolo pantu takwaba uwaishiba ifyo balelishimbula mu ciHebere.
Icine: Abantu abalanda ifi batontonkanya ukuti Lesa afwaya ukuti abantu bonse baleshimbula ishina lyakwe fimo fine te mulandu no kuti balanda indimi ishapusana. Na lyo line, Baibolo ilanga ukuti na ku kale kwine ababomfi ba kwa Lesa abalelanda indimi ishapusana tabaleshimbula amashina fimo fine.
Ku ca kumwenako, tontonkanyeni pali Yoshua, uwali kapingula mu Israele. Abena Kristu ba mu nshiku sha batumwa abalelanda iciHebere, nalimo baleshimbula ishina lyakwe ukuti Yehoh·shuaʽ, e lyo abalelanda iciGriki bena balelishimbula ukuti I·e·sous. Na kuba, mu malembo ya ciGriki ishina lya kwa Yoshua ilya mu ciHebere, balilembela mu ciGriki. Ici cilanga ukuti Abena Kristu ba kubalilapo tabaletontonkanya ukuti ishina lilingile ukulashimbulwa fimo fine mu ndimi shonse.
Ifi fine e fyo cifwile ukuba na kwi shina lya kwa Lesa. Ica cindama te mishimbwile, lelo kulilemba apo lilingile ukuba mu Baibolo.
^ para. 5 Ilyo Tyndale apilibwile amabuuku ya kubalilapo ya sano muli Baibolo, apilibwile ishina lya kwa Lesa ukuti “Iehouah”. Mu kuya kwa nshita, ifyo abantu balelanda iciNgeleshi fyalyalwike kabili ne fyo balelemba ishina lya kwa Lesa na fyo fyalyalwike. Ku ca kumwenako, ilyo Henry Ainsworth apilibwile ibuuku lya Amalumbo mu 1612, alelemba ishina lya kwa Lesa ukuti “Iehovah”. Lyena ilyo apitulwikemo na kabili mu 1639, alilembele ukuti “Jehovah.” Ifi fine e fyo na bapilibwile Baibolo ya American Standard Version iya mu 1901 bacitile. Ponse apali ifilembo fine ifye shina lya kwa Lesa balefipilibula ukuti “Jehovah”.
^ para. 7 Icitabo ca New Catholic Encyclopedia, icalenga bubili, Volyumu 14, amabula 883-
^ para. 8 Nga mulefwaya ifyebo na fimbi, kuti mwamona icipande ca kubalilapo mu Akatabo ka Kutwafwa Ukusambilila Baibolo.
^ para. 11 Moneni icitabo ca Theological Lexicon of the Old Testament, Volyumu 2, amabula 523-


text:
ICIWUZYO 3
Uzye Ningalanzyanya Wuli na Wakwasi?
UZYE UNGACITA WULI?
Yelenganya vino vikucitika: Ape citatu amanguzi. E Geoffrey uwa myaka 17, apano wamala vye ukuwomba incito yino tekuwomba nomba akulonda apuzeko! Wasya e TV nu kwikala pa cilimba cino wakunda.
Pano akwikala vye, e Yisi wafika nu kufika lyo afuzilwe.
“We Geoffrey! Nga cani cino uyizile wasalala vye mu cilimba ukutamba nu TV icakuti uwakwavwako umuzuna wako ukuzana ivya ku sukulu? Usilonda ukwivwa vino twakunena!”
E Geoffrey atalika ukuyinong’onya lyo ne Yisi akwivwa ati, “E Tata nawe watalika, mwati avino nkalonda.”
E Yisi wapalamila. “Wati wuli we mwana we?”
E Geoffrey wafuuta, swinya wakumfya kumfya aminso pano akwasuka ukuti “Pasi nanti cimwi Tata.”
E Yisi wafulwa nkaninye. “Utize unyocezyepo ukulanda nanene wowo, ukwivwa?”
Uzye ndi awewe, ungacita wuli pakuti utasuka umukwasi ndi vino Geoffrey wacisile?
TEYELENGANYA!
Ukulanzyanya na wakwasi kwawa ngati akupisya motoka. Nga kuli cino cicinzile umusewo, ungavwamba inzila yinji.
KU CAKULOLELAKO:
E Leah watili, “cikambomela ukulanda nu tata, amuno manda yamwi nga ukumunena cimwi apano akwiza mukukwasuka ukuti, ‘Ntivwile uzye te wati wuli?’”
E LEAH ANGASOOLAPO UKUCITA CONGA PE VYO-O VITATU
Angapundilila e yisi
E Leah wapundilila yisi, “Wikako amano Tata, vino nkulanda vicindime nkaninye!”
Angaleka ukunena e yisi icili consinye
E Leah waleka ukunena e yisi intazi zino akupitamo.
Angalindilila impindi yinji inzima yino angiza alande nu yisi
E Leah walanda nu yisi impindi yinji mukulungatika pano asi nivyakucita, nanti wamulembela vye e kalata ukulondolola intazi yino akweti.
Acili kwi pe vyo vitatu cino ukwelenganya ukuti acino Leah afwile ukucita?
YELENGANYA: E yisi akwelenganya pe vinji—acino atamanyile cino cilenzile Leah afulwe. Awuno umulandu wuno e yisi atange amanye cino cikulenga ukuti amupundilila nga cakuti e Leah wasolapo ukucita vino vili Pa A. Yo-o inzila yitange yilenge e yisi ukuteyelezya kwe vino Leah akulanda, swinya cingalanjizya nu kuti atacindika e yisi. (Waefeso 6:2) Acino fwandi yo-o inzila itange yiziipile wonsinye wowili
Cingapepuka ukusolapo ukucita cino cili Pa B, lelo lyo pasi navino wacita. Amulandu ci? Amuno pakuti e Leah amale intazi yino akweti afwile ukulanda nu yisi—ne yisi afwile ukumanya intazi zino Leah akupitamo pa kuti amwavwe. Fwandi ukuleka ukulanda kutanga kumale intazi.
Ukusolapo ukucita cino cili Pa C, kungalanjizya vye ukuti e Leah atalesile icili consinye ukumulesya ukulanda nu yisi. Lelo wasolapo ukulanda nu yisi impindi yinji. Nga cakuti e Leah wasolapo ukulembela yisi e kalata, angapepucilwa zuwa.
Ukulemba kalata kungalenga alande vilyanye vino te kulonda ukunena e yisi. Pano yisi akuwazya kalata alimanya cino Leah akulonda ukumunena, swinya angamanya ni ntazi yino akupitamo. Inzila ya Pa C yingavwa wonsinye wowili, e Leah nu yisi. Fwandi ukuwomvya yo-o inzila mukulungatika nanti ukulemba kalata, lyo akuwomba ukulingana nu kusunda kwa mu Baibolo ukwakuti ‘mwacita ivintu vino vikaleta umutende.’—Waroma 14:19.
Uzye avyani vinji vino e Leah angasolapo ukucita?
Lemba inzila na yinji yino ukulola ukuti angawomvya, swinya ulembe na vino vingafumamo.
UTALANDA AMAZWI AYAKUTI AWAKWASI AWAYIVWILA MUNJI
Uwakwizuka ukuti vino ungalanda vingapusana na vino awakwasi wangavivwa.
KU CAKULOLELAKO:
Awakwasi wakulonda ukumanya cino cilenzile ukuti uwaloleka umufwilimane. Nga wawatolelela ukuti “avyakumanya ne mweneco.”
Awakwasi wangivwa ngati ukuti: “Ntanga minene vino vikuntamya amuno ntamisuwila nkani. Ninganena ni viwuza vyane pa ntazi yino nkweti ukulusye mwemwe.”
Tuti ukweti intazi inkulu, nga awakwasi wakunena ukuti wakulonda ukukwavwa. Apano wawatolelela ukuti: “Mutasakamala. Manyile ivyakucita.”
Awakwasi wangivwa ngati ukuti:
Ukwasuka kuzima kungawa akwakuti:


text:
Ciiyo 1
Inga Makani Aina Nicani?
1. Inga nimakani cini afuma kuli Lesa?
Lesa layandanga eti bantu kabakondwa nebuyumi pacishi capanshi. Walalenga cishi capanshi nebintu byonse bilimo pakwinga ubasuni bantu. Lino-lino nakense cintu ceti cikape eti bantu bakekale cena pacishi conse capanshi. Nakafunyepo bintu byonse bikute kupensha bantu.—Belengani Yeremiya 29:11.
Kuliyawa mfulumende yalacikonsha kufunyapo inkondo, malwashi kayi nelufu. Koma kuli makani aina. Lino-lino, Lesa nakalete kamfulumende yakendi yeti ikafunyepo mfulumende shonse shabantu. Bantu nibakekale nebuyumi bwaina mulumuno.—Belengani Yesaya 25:8; 33:24; Danieli 2:44.
2. Nimulandu cini makani aina asuniki cakufwambana?
Mapensho nakapwe Lesa akafunyapo bantu baipa pacishi capanshi. (Zefaniya 2:3) Inga bintu byopele ibi nibikenshike lilyoni? Maswi a Lesa alaambililalimo shabintu bilenshikinga masuba ano. Bintu bilenshikinga lino bilaleshenga eti cindi ca Lesa cakufunyapo bintu byaipa cili pepi.—Belengani 2 Timoteyo 3:1-5.
3. Inga nicani ncotulayandikinga kwinsa?
Twelela kwiya sha Lesa kufuma mu Maswi akendi, Baibolo. Baibolo ili eti kalata ilafumininga kumushali ukute luyando kubana bendi. Ikute kutwambila ncetwela kuba nebuyumi bwaina lino, kayi nencetwela kuba nebuyumi butapu kuntangu pacishi capanshi. Nicakubinga kwamba eti bantu nabamo nteti bakakondwe mwakatatika kwiya Baibolo. Koma pakwinga Lesa latushomeshenga eti nitukabe nebuyumi bwaina kuntangu, nkatusuniki kusuminisha muntu uliyense kwamba eti atukanishe kwiya Baibolo.—Belengani Miyambo 29:25; Chivumbulutso 14:6, 7.


text:
Lelo Usanshilwe “Mukwenu Mowisanshilwe Abe Mwine”?
“Sanswa mukwenu mowisanshilwe abe mwine.”
1, 2. Lelo Bisonekwa bilombola namani mvubu ya buswe?
BUSWE i ngikadila mikatampe ya Yehova Leza. (1 Yoano 4:16) Yesu Kidishitu byadi kipangwa kyandi kibajinji wāpityije myakta midiyala ne midiyala momwa mūlu na Shandi kadi wēfundile mwikadile buswe bwa Yehova Leza. (Kolose 1:15) Yesu wālombwele buswe bwa uno muswelo mu būmi bwandi bonso momwa mūlu nansha ke pano pa ntanda pene. O mwanda tukulupile amba ba Yehova ne Yesu bakaludika nyeke na buswe.
2 Muntu umo paāipangwile Yesu mbila mikatampe kutabuka, Yesu wāmulondolwele amba: “Sanswa Yehova Leza obe na mutyima obe onso ne na muya obe onso ne na ñeni yobe yonso. Ino’i yo mbila itabukile bukatampe kadi yo imbajinji. Ya bubidi, iifwene nayo, i ino: Sanswa mukwenu mowisanshilwe abe mwine.”
3. Lelo “mukwetu” i ani?
3 I kya kamweno kusanswa bantu bonso botupwene nabo. Yesu wānene amba tufwaninwe kusanswa Yehova ne mukwetu. Penepa “mukwetu” i ani? Shi tudi mu busongi, mukwetu wa pabwipi i mwinē petu. Kadi mukwetu i batutu ne bakaka mu kipwilo ne bantu botwitananga nabo mu busapudi. Mu kino kishinte, tusa kwifunda’mo muswelo wa kuswa bakwetu.
SWA MWINĒ POBE
4. Lelo i muswelo’ka otukokeja kulumbulula busongi nansha byotudi bampikwa kubwaninina?
4 Yehova wāpangile ba Adama ne Eva ne kwibatula pamo. Buno bo busongi bubajinji. Leza wādi usaka bekale mu busongi bwa nsangaji ne kuyuja ntanda na lutundu lwabo. (Ngalwilo 1:27, 28) Ino, yō abo’tu pa kupwa kutombokela Yehova, busongi bwabo bwaikala bwa makambakano, ebiya bubi ne lufu byasambakana ku batwe bonso. (Loma 5:12) Nansha nabya, dyalelo busongi bubwanya kwikala bulumbuluke. Yehova i mutelwe mu Bible bu Mushiludi wa busongi, kadi imupe balume ne bakaji madingi a kamweno kakatampe.
5. Lelo buswe budi na kamweno’ka mu busongi?
5 Bible unena amba buswe bwa kyanga kadi bwa kanye i bwa mvubu pa kwikala mu kipwano kya nsangaji. Ne kadi kino kidi na mvubu mu busongi. Mutumibwa Polo wēsambile pa buswe bwa bine paāsonekele amba: “Buswe kebudipo na mukao, kebwianyangapo, kebwitatulangapo, kebuloñangapo byampikwa kwendela’mo, kebukimbangapo tumweno twa abo bwine, kebukelwangapo bulobo. Kebubalangapo bibi bilongelwe. Kebusangelangapo bukondame, ino busangalanga pamo na bubine. Butyumwinanga byonso mu manwi, bwitabijanga byonso, bukulupilanga byonso, būmininanga byonso. Buswe kebukankalwangapo.” (1 Kodinda 13:4-8) Shi tulangulukile pa binenwa bya Polo ne kwibingidija, nabya busongi bwetu bukekala bwa nsangaji.
6, 7. (a) Lelo Bible unena bika pa mutwe wa kisaka? (b) Le i muswelo’ka mulume mwine Kidishitu wafwaninwe kumona wandi mukaji?
6 Yehova ulombwele muntu ufwaninwe kwikala bu mutwe wa kisaka. Polo unena amba: “Nsaka muyuke amba mutwe wa mwana-mulume ense i Kidishitu; ne mutwe wa mwana-mukaji i mwana-mulume; ne kadi mutwe wa Kidishitu i Leza.” (1 Kodinda 11:3) Ino Yehova usaka mulume engidije bu mutwe bwandi na buswe, ke na kamweno ka aye mwinepo nansha na bukalabale. Yehova wingidijanga bu mutwe bwandi na kanye ne kwampikwa kwisakila. O mwanda Yesu ulēmekele lupusa lwa Leza wa buswe. Wānene amba: “Nsenswe Tata.” (Yoano 14:31) Yesu kādipo wakunena namino shi Yehova wādi umususula.
7 Bible ulombola mulume amba nansha byadi mutwe ufwaninwe kulēmeka wandi mukaji. (1 Petelo 3:7) Le mulume ukamulēmeka namani? I na kuta mutyima ku bisakibwa bya wandi mukaji ne kulēmeka milangwe yandi. Bible unena amba: “Banwe balume, sanswai nyeke bakaji benu, monka mwasanshilwe Kidishitu kipwilo, wepāna ne kwipāna pa mwanda wakyo.” (Efisesa 5:25) Bine, Yesu wāpēne būmi bwandi pa mwanda wa balondi bandi. Shi mulume i mutwe wa kisaka wa buswe pamo bwa Yesu, kino kikapēlela mukaji kumuswa ne kumulēmeka ne kwitabija butyibi bwa kwata.
SWA BATUTU NE BAKAKA
8. Le tumonanga batutu ne bakaka namani?
8 Dyalelo, midiyo ne midiyo ya bantu batōtanga Yehova pano pa ntanda ponso. Kudi batutu ne bakaka. Lelo twibamonanga namani? Bible unena amba: “Tulongelei bantu bonso biyampe, ino kutabukidila boba botubutulwa nabo mu lwitabijo.” (Ngalatea 6:10; tanga Loma 12:10.) Mutumibwa Petelo wāsonekele amba: “Kikōkeji kyomukōkele bubine” kifwaninwe kulombola “kisanso kya bu bana na bana” kya binebine. Kadi Petelo wāsapwidile banababo bene Kidishitu amba: “Kutabukidila, mwisanswei bininge banwe bene na bene.”
9, 10. Mwanda waka bantu ba Leza badi mu bumo?
9 Bulongolodi bwetu bwa ntanda yonso i bwa pa bula. Mwanda waka? Mwanda tusenswe bya bine batutu ne bakaka. Kadi kintu kikwabo kya mvubu tusenswe Yehova ne tukōkele bijila byandi, mwanda witukwatakanyanga na bukomo butabukile bonso, mushipiditu wandi ujila. Mushipiditu wa Leza witukwashanga twikale mu bumo bwa bu bana na bana bwa ntanda yonso.
10 Polo wānene ukoma pa kine kisakilwa buswe mu bukata bwa bene Kidishitu paāsonekele amba: “Vwalai kisanso kya mutyima wa lusalusa, kanye, kwityepeja, kutalala, ne kitūkijetyima. Endelelai kwitūkijija mityima banwe bene na bene ne kwilekela na mutyima umo nansha shi kudi udi na mwanda na mukwabo. Monka mwemulekēle Yehova na mutyima umo, nenu mufwaninwe kulongela monka. Ino, kutentekela pa bino byonso’bi, vwalai buswe, mwanda abo i kijimba kibwaninine kya bumo.” (Kolose 3:12-14) Bine, tufwijanga’ko bikatampe pa buno buswe, “kijimba kibwaninine kya bumo,” kidi mu bukata mwetu nansha byo tutambile ku bifuko bishileshile!
11. Lelo i bika biyukanyanga bulongolodi bwa Leza?
11 Bumo ne buswe bwa binebine bwa bengidi ba Yehova bwibayukanyanga bu batōtyi ba bine. Yesu wānene amba: “Pa kino e pakayukila bonso amba mwi bami bana ba bwanga, shi mudi na buswe umbukata mwenu.” (Yoano 13:34, 35) Kadi mutumibwa Yoano wāsonekele amba: “Bana ba Leza ne bana ba Dyabola bayukenanga pa uno mwanda: Muntu ense kalongalongapo boloke katambilepo kwa Leza, ne yewa kasenswepo mwanabo mwine. Uno’u o mwanda otwaivwene tamba ku ngalwilo, amba twisanswei batwe bene na bene.” (1 Yoano 3:10, 11) Buswe ne bumo buyukanyanga Batumoni ba Yehova bu balondi ba bine ba Kidishitu, bantu bengidijibwa na Leza mwanda wa kusapula myanda miyampe ya Bulopwe pano pa ntanda ponso.
KUKONGAKANYA “KIBUMBO KIKATAMPE”
12, 13. Lelo i bika biloñanga ba mu “kibumbo kikatampe” dyalelo ne i bika byobasa kwimwena panopano?
12 Dyalelo, bengidi bavule ba Yehova babadilwa mu “kibumbo kikatampe” kya bantu batambile mu bifuko palapala bya pano pa ntanda, kadi bakwatakanyanga Bulopwe. “Bano’ba i boba bapityile mu kyamalwa kikatampe, kadi i bakende minkukumba yabo ne kwiitōkeja mu mashi a Kana ka Mukōko” na kukulupila mu kitapwa kya kinkūlwa kya Yesu. Bano badi mu “kibumbo kikatampe” baswele Yehova ne wandi Mwana, kadi batōtanga Yehova “dyuba ne bufuku.”
13 Panopano ponka Leza usa konakanya ino ntanda mibi ku “kyamalwa kikatampe.” (Mateo 24:21; tanga Yelemia 25:32, 33.) Ino Yehova ukakinga ne kuludika bengidi bandi mu ntanda mipya mwanda wibaswele. Enka na mwaēkilaile pano kepadi myaka 2000, “ukapampulanga impolo yonso ku meso abo, ne lufu kelukekala’kopo dikwabo, nansha madilo nansha miyoa nansha misanshi mine keikekala’kopo monka.” Lelo usakanga kukela mu Paladisa pa katalulwa bintu bibi, masusu ne lufu?
14. Lelo kibumbo kikatampe kibailanga’ko muswelo’ka?
14 Pashilwile mafuku a mfulo mu 1914, kwadi’tu maelefu abala anga a bengidi ba Leza. Batonwenwe na buswe bobadi baswele bakwabo ne na bukwashi bwa mushipiditu ujila wa Leza, kano kakibumbo katyetye ka batutu ne bakaka bashingwe māni basapwile myanda miyampe ya Bulopwe bwa Leza nansha byokwadi makambakano. Byafula kwepi? Dyalelo kibumbo kikatampe kya bantu badi na lukulupilo lwa kukekala’ko nyeke pano pa nshi kyakongakanibwe. Kudi kintu kya Batumoni 8 000 000 mu bipwilo 115 400 ne kupita pano pa ntanda ponso, kadi kino kibalwa kyendanga kivudila’ko. Kimfwa, mu mwaka wa mingilo wa 2014 kwabatyijibwe Batumoni bapya kintu kya 275 500 ne kupita. Ko kunena amba bantu 5 300 babatyijibwanga yenga ne yenga.
15. Lelo myanda miyampe ifikilanga bantu namani dyalelo?
15 Bine i kya nsangaji’po kashā pa kumona bantu bavule betabija myanda miyampe ya Bulopwe. Dyalelo mabuku etu adi mu ndimi 700 ne kupita. Kiteba kya Mulami i dipepala dyabanibwa pano pa ntanda ponso. Makopi 52 000 000 ne kupita atampwanga mu ndimi 247 kweji ne kweji. Kadi dibuku Lelo I Bika Bine Bifundija Bible? i dyalamunwe mu ndimi 250 ne kupita. Kadi ke kutampwe makopi 200 000 000 ne kupita.
16. Mwanda waka bulongolodi bwa Yehova bwendanga butantyila’ko?
16 Bulongolodi bwetu bwendanga butantyila’ko mwanda twitabije mudi Leza ne kumona Bible bu Kinenwa kya ku bukomo bwa mushipiditu wandi. (1 Tesalonika 2:13) Tusangelanga nyeke madyese a Yehova nansha bitushikilwe Satana kinkwa netu.
SWA NYEKE BAKWENU
17, 18. Lelo Yehova usakanga tumone namani boba kebamutōtangapo?
17 Bantu bemvwananga musapu wetu mu miswelo mishileshile. Bantu bamo betutejanga bakwabo nabo kijila. Lelo Yehova usakanga tumone namani boba kebamutōtangapo? Bateje nansha kebatejejepo, batwe tulondanga madingi adi mu Bible. A amba: “Binenwa byenu bikale kyaba kyonso bya buntu, byelwe’mo mwepo, amba muyuke mwa kulondolwela muntu ne muntu.” (Kolose 4:6) Nansha byo tunenwe kubingija nkulupilo yetu, tusakanga kulonga namino na “butūkanye ne bulēme bukatampe.”
18 Nansha shi bantu betukalabele ne kupela musapu wetu, tulombolanga buswe botuswele bakwetu na kwiula kimfwa kya Yesu. Yesu “pobadi bamutuka mutonko mubimubi, kadipo waluja mutonko. Paadi ususuka, kadipo ukanina muntu.” Bine, Yesu wādi ukulupile mudi Yehova. (1 Petelo 2:23) O mwanda kitatyi kyonso, twityepejanga ne kulonda madingi a amba: “Kemwakilubulai kibi ku kibi nansha mutonko na mutonko. Ino eselai dyese.”
19. Lelo tufwaninwe kumona namani balwana netu?
19 Kwityepeja kwitukwashanga tukōkele musoñanya wa mvubu wāletele Yesu. Wānene amba: “Mwaivwene mokyānenenwe amba sanswa mukwenu, shikwa walwana nobe. Ino ami nemunena’mba: Sanswai nyeke balwana nenu ne kulombelela boba bemupangapanga, amba mwikale bana ba Shenu udi mūlu, mwanda aye utambijanga dyuba dyandi ku babi ne ku bayampe kadi unokejanga mvula ku boloke ne ku bakondame bene.” (Mateo 5:43-45) Byotudi bengidi ba Leza, tufwaninwe kusanswa balwana netu nansha shi betususula namani.
20. Lelo tubayuka namani amba buswe bwa kuswa Leza ne mukwetu bukandabila pano pa ntanda ponso? (Tala kifwatulo ku ngalwilo.)
20 Kyaba kyonso, tufwaninwe kusanswa Yehova ne mukwetu. Nansha shi bantu betulwa ne kulwa musapu wetu, tubwanya kwibakwasha shi bikokejika. Mutumibwa Polo wāsonekele amba: “Kemwakikalai na mapu a muntu nansha umo, poso enka a kwisanswa banwe bene na bene; mwanda yewa usenswe mukwabo wafikidija bijila. Mwanda mukanda wa bijila unena’mba, kokalonga makoji, kokepayañana, kokeba, kokakomwa meso, nansha shi kwikale mbila’ka, yonso i mikongelwe pamo mu bino binenwa’mba: Sanswa mukwenu mowisanshilwe abe mwine. Buswe kebuloñangapo mukwabo bibi; nanshi buswe ko kufikidila kwa bijila.” (Loma 13:8-10) Mu ino ntanda imbi ya kwiketaketa, ya bukalabale, iludikwa na Satana, bengidi ba Leza basenswe bakwabo bya binebine. (1 Yoano 5:19) Pa kupwa’tu Yehova konakanya Satana ne bademona bandi ne ntanda yandi imbi, buswe bukandabila pano pa ntanda ponso. Bine, i dyese ne dyese’po dikekala pano pa ntanda ponso buswe bwa kuswa Yehova ne mukwetu!


text:
Baibolo ya pa Intaneti | BAIBOLO—AMALEMBO YA CALO CIPYA
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
Marko 10:1-52
10 Ukufuma kulya, alimine no kuya ku mipaka ya Yudea na kwi shilya lya Yordani. Amabumba na kabili yalongene kuli ena, kabili nga fintu alecita lyonse, alabasambilisha na kabili.+2 Nomba abaFarise balishile, kabili pa kuti bamweshe, batendeke ukumwipusha nga calisuminishiwa ku muntu ukuleka umukashi wakwe.+3 Na o abaswike ati: “Cinshi Mose amwebele?”4 Na bo batile: “Mose alisuminishe ukuti umulume kuti alemba kalata wa kumutamfya no kumuleka.”+5 Lelo Yesu abebele ati: “Ni pa mulandu wa kukosa kwa mitima yenu+ amulembele ili funde.6 Lelo pa kutendeka kwa kubumba, ‘Ababumbile umwaume no mwanakashi.+7 E mulandu wine umwaume akashiila wishi na nyina,8 kabili aba babili bakaba umubili umo’;+ e ico nomba tabali babili iyo, lelo bali umubili umo.9 Kanshi, ico Lesa alundenye, umuntu e cilekanya.”+10 Ilyo bali na kabili mu ng’anda,+ abasambi bakwe balamwipusha pali uyu mulandu.11 Na o abebele ati: “Onse uwaleka umukashi wakwe no kuupa umbi, ninshi acita ubucende+ kabili amubembukila.12 No mwanakashi nga aleka umulume wakwe, aupwa kuli umbi, ninshi acita ubucende.”+13 Nomba abantu batendeke ukumuletela abana abanono ukuti abakumye; lelo abasambi balibakalipile.+14 Ilyo Yesu amwene ifi, alikalipe no kubeba ati: “Lekeni abana banono bese kuli ine; mwibakaanya, pantu ubufumu bwa kwa Lesa bwa bantu ababa kwati ni aba bana.+15 Ndemweba icine cine, nati, Onse uushipokelela ubufumu bwa kwa Lesa filya umwana munono apokelela ifintu, takengilemo nakalya.”+16 Kabili afukatile abana, alabapaala, abikile ne minwe yakwe pali bena.+17 Kabili ilyo alefuma kulya aleya mu nshila, umuntu alimubutukile no kumufukamina, alamwipusha ati: “Mwe Kasambilisha musuma, cinshi mfwile ukucita pa kuti nkakwate umweo wa muyayaya?”+18 Na o Yesu amwebele ati: “Mulandu nshi wanjitila ati umusuma?+ Takwaba umusuma nangu umo, kano fye Lesa eka.+19 Walishiba amafunde ayatila, ‘Wilaipaya,+ Wilacita ubucende,+ Wilaiba,+ Wilaba inte ya bufi,+ Wilacenjesha abanobe,+ Ulecindika wiso na noko.’”+20 Na o amwebele ati: “Mwe Kasambilisha, ndakonka ifi fyonse ukufuma fye ku bwaice.”21 Na o Yesu alimuloleshe, kabili alimutemenwe no kumweba ati: “Kuli icintu cimo ico ufwile ukucita: Kabiye, kashitishe fyonse ifyo wakwata no kupeela abapiina indalama, kabili ukakwata icuma mu muulu, e lyo wise ube umusambi wandi.”+22 Lelo aya mashiwi yalimuletele ubulanda, kabili afuminepo ninshi naikatwa ubulanda, pantu alikwete ifyuma ifingi.+23 E lyo Yesu aloleshe konse konse no kweba abasambi bakwe ati: “Ifyo cikaba icayafya ku ba ndalama+ ukwingila mu bufumu bwa kwa Lesa!”+24 Lelo abasambi bakwe balipapile+ pa mashiwi yakwe. Na o Yesu abebele ati: “Mwe bana, ifyo cayafya ukwingila mu bufumu bwa kwa Lesa!25 Cayangukapo ingamila ukupula mu linso lya nshindano ukucila uwa fyuma ukwingila mu bufumu bwa kwa Lesa.”+26 Awe e lyo baciliileko ukupapa abati: “Nga kanshi nani engapusuka?”+27 Ilyo Yesu abaloleshe, atile: “Abantu bena teti bacite ici, lelo Lesa ena teti afilwe, pantu Lesa kuti acita ifintu fyonse.”+28 Awe Petro alamweba, ati: “Moneni! Ifwe twalisha fyonse no kumukonka.”+29 Na o Yesu atile: “Ndemweba icine cine, nati, Takuli uwasha ing’anda nelyo bamunyina nelyo inkashi nelyo nyina nelyo wishi nelyo abana nelyo amabala pa mulandu wa ine na pa mulandu wa mbila nsuma+30 uushakapokelele imiku umwanda umo (100)+ pali ino nshita, amayanda na bamunyina ne nkashi na banyina na bana na mabala, e lyo no kumucusha+ pa mulandu wa ine. Na ku ntanshi akapokelela umweo wa muyayaya.31 Lelo abengi aba ntanshi bakaba aba kulekelesha, na ba kulekelesha bakaba aba ntanshi.”+32 Awe baleya mu musebo ukulola ku Yerusalemu, na Yesu ali pa ntanshi, kabili balipapile; na balebakonka balitiinine. Asendele na kabili abasambi bakwe ikumi na babili (12) ku mbali, alabeba ifyali no kumuponena ati:+33 “Moneni, tuleya ku Yerusalemu, no Mwana wa muntu ali no kupeelwa ku ntungulushi sha bashimapepo na bakalemba, kabili bakamupingwila ukufwa no kumupeela ku bena fyalo,+34 kabili bakamupumya no kumufwishila amate no kumufopaula no kumwipaya, lelo pa numa ya nshiku shitatu akabuuka.”+35 Kabili Yakobo na Yohane, abana baume babili aba kwa Sebede,+ baile kuli ena no kumweba abati: “Mwe Kasambilisha, tulefwaya mutucitile conse ico twingamulomba.”+36 Na o abepwishe ati: “Cinshi mulefwaya ukuti imucitile?”37 Na bo bamwebele abati: “Tusuminisheni ukuti tukekale umo ku kulyo kwenu na umbi ku kuso kwenu, mu bukata bwenu.”+38 Lelo Yesu abebele ati: “Tamwishibe ico mulelomba. Bushe kuti mwanwa ifili muli kapu iyo nalanwenamo, nelyo ukubatishiwa ulubatisho ulo ndebatishiwako?”+39 Na bo bamwaswike ati: “Kuti twanwa.” E ico Yesu abebele ati: “Ifili muli kapu iyo ine ndenwenamo, na imwe mukanwa, no lubatisho ulo ndebatishiwako, na imwe mukabatishiwako.+40 Lelo ukwikala ku kulyo kwandi nelyo ku kuso kwandi te ine mpeela,+ lelo abo bapekanishisha e bo bakapeela.”41 Awe ilyo abasambi bambi ikumi (10) baumfwile ifi, bafulilwe Yakobo na Yohane.+42 Lelo Yesu alibetile, alabeba ati: “Mwalishiba ukuti balya abaishibikwa ukuti e bakateka ba bena fyalo bena bateka abantu babo kwati basha ne ntungulushi* na sho shilatitikisha abo shitungulula.+43 Te fyo cifwile ukuba kuli imwe; lelo onse uufwaya ukuba umukalamba pali imwe, afwile ukulamubombela,+44 na onse uufwaya ukuba uwa ntanshi pali imwe, afwile ukuba umusha wa bonse.+45 Pantu nangu Mwana wa muntu taishile pa kuti balemubombela,+ lelo aishile mu kubombela abantu no kupeela umweo wakwe icilubula+ pa kuti alubule abengi.”+46 Kabili bafikile ku Yeriko. Nomba ilyo alefuma mu Yeriko pamo na basambi bakwe ne bumba ilikalamba, Bartimeo (umwana wa kwa Timeo), uwali kalombalomba impofu, aikele mu mbali ya musebo.+47 Ilyo aumfwile ukuti ni Yesu umwina Nasarete uulepita, alabilikisha ati: “Mwe mwana wa kwa Davidi,+ Yesu, mbeleleniko uluse.”+48 Awe abengi balamukalipila ukuti atalale; lelo e lyo acililemo ukubilikisha ati: “Mwe mwana wa kwa Davidi, mbeleleniko uluse!”+49 E ico Yesu aliiminine no kusosa ati: “Mwiteni.” Na bo baitile impofu, abati: “Shipa, ima, alekwita.”+50 Awe yapoosele ica kufwala ca iko, yalimine bwangu, yaya na kuli Yesu.51 Na o Yesu aipwishe ati: “Cinshi ulefwaya ukuti nkucitile?”+ Impofu na yo ya-aswike ati: “Mwe kasambilisha,* ndefwaya nshibulwe amenso.”+52 Na Yesu ayebele ati: “Kabiye, icitetekelo cobe cakuposha.”+ Na po pene yalishibwilwe amenso,+ kabili yatendeke ukumukonka mu musebo.+


text:
Baibolo ya pa Intaneti | BAIBOLO—AMALEMBO YA CALO CIPYA
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
Marko 6:1-56
6 Kabili alifumineko no kuya ku citungu ca ku mwabo, na basambi bakwe balimukonkele.+2 Ilyo isabata lyafikile, alasambilisha mwi sunagoge; na bengi pa baleumfwa balipapile abati: “Bushe uyu muntu afumishe kwi ifi fintu?+ Kabili mulandu nshi aya amano yapeelelwe kuli uyu muntu, kabili cinshi alecitila ifipesha amano fya musango yu?3 Bushe uyu te kabasa,+ umwana wa kwa Maria+ kabili munyina Yakobo+ na Yosefe na Yuda na Simone?+ Bushe ne nkashi shakwe tatwaba na sho kuno?” Awe balifililwe ukumusumina.+4 Lelo Yesu abebele ati: “Kasesema tasuulwa,+ kano fye mu mushi wakwe, muli balupwa lwakwe na mu ng’anda yakwe.”+5 E ico tacitile icipesha amano kulya, lelo abikile fye iminwe yakwe pa bantu abanono abalwele no kubondapa.6 Awe alipapile pa fyo bakeene ukutetekela. Kabili ashingulwike mu mishi yali mupepi, alesambilisha.+7 E lyo aitile abe kumi na babili (12), kabili alabatuma babili babili,+ no kubapeela amaka aya kufumya imipashi iyakowela.+8 Kabili abebele ukukanasenda nangu cimo pa lwendo kano fye inkonto, alibakenye ukusenda umukate, nangu icola ica fya kulya,+ nangu ni ndalama sha mukuba mu fikwama fya mu mishipi yabo.+9 Lelo abebele ati kuti bafwala indyato, nomba te kwesha ukusenda* ifya kufwala fibili.+10 Kabili abebele ati: “Konse uko mwaya, mu ng’anda umo mwaingila,+ mukekale umo mwine mpaka mukafume kuli iyo ncende.+11 Na konse uko bashakamupokelele nelyo ukumuumfwa, pa kufumako, mulekunta ulukungu ku makasa yenu pa kubashinina.”+12 Awe baile baleshimikila pa kuti abantu balapile;+13 kabili balefumya ifibanda+ ifingi no kusuba amafuta+ abalwele abengi no kubondapa.+14 Nomba Imfumu Herode* yalyumfwile pali ici, pantu ishina lya kwa Yesu lyalilumbwike, na bantu baleti: “Yohane kabatisha nabuuka ku bafwa, e mulandu wine akwatile amaka ya kucita ifipesha amano.”+15 Lelo bambi baleti: “Ni Eliya.”+ Bambi na bo baleti: “Ni kasesema, kabili ali fye nga bakasesema bambi.”+16 Lelo ilyo Herode aumfwile pali ici, alasosa ati: “Ulya Yohane naputwile umutwe, e wabuuka.”+17 Pantu Herode e watumine abakuyaikata Yohane no kumukaka mu cifungo pa mulandu wa kwa Herodia muka Filipi munyina, pantu e o aupile.+18 Pantu imiku ne miku Yohane akonkomeshe Herode ati: “Calibindwa ukuupa umukashi wa kwa munonko.”+19 Awe Herodia afuliilwe+ Yohane kabili alefwaya ukumwipaya, lelo alifililwe.+20 Pantu Herode aletiina+ Yohane, ico alishibe ukuti mulungami kabili wa mushilo;+ kabili alimusungile bwino. Kabili ilyo alemuumfwa+ taishibe ica kucita, lelo aletemwa ukumumfwa.21 Awe bwasuka ubushiku+ bwalinga bwafika ilyo Herode apekanishishe bacilolo bakwe na bakalamba ba bashilika na bakalamba ba mu Galili umutebeto pa bushiku bwa kufyalwa+ kwakwe.22 No mwana mwanakashi wa kwa Herodia alingilemo no kucinda, kabili Herode na baikele+ pamo nankwe balitemenwe nga nshi. Ne mfumu yaebele umukashana ati: “Lomba conse ico ulefwaya, nalakupeela.”23 Yalilapile no kulapa aiti: “Conse ico ulenomba, nalakupeela,+ nangu fye ukukwakanyako ubufumu bwandi pa kati.”+24 Na o alifumine no kuyaipusha nyina, ati: “Bushe cinshi ningalomba?” Na o amwebele ati: “Lomba umutwe wa kwa Yohane kabatisha.”+25 Awe ilyo line ayangufyenye ukuya ku mfumu no kulomba, ati: “Ndefwaya mumpeele umutwe wa kwa Yohane Kabatisha nomba line pa mbale.”26 Nangu imfumu yaiketwe ubulanda nga nshi, yalifililwe ukumukaanina, pa mulandu wa milapo yalapile na pa mulandu wa balelya na yo.+27 E ico imfumu ilyo line yatumine umulinshi wa iko no kumweba ukuti alete umutwe wa kwa Yohane. Na o ailemuputula umutwe mu cifungo+28 no ku-uleta pa mbale, no ku-upeela ku mukashana no mukashana aupeele kuli nyina.+29 Ilyo abasambi bakwe baumfwile ici, balishile no kusenda icitumbi cakwe no kucibika mu nshiishi.+30 Na batumwa balongene capamo kuli Yesu no kumushimikila fyonse ifyo bacitile ne fyo basambilishe.+31 Na o abebele ati: “Natuleya ukutalele ukwa kuti tube fweka+ tutuusheko panono.”+ Pantu kwali abengi abaleisa na balefumako, kabili tabakwete ne nshita ya kutuushako ukuti balye.+32 E ico baile mu bwato ku ncende imo pa kuti babe beka.+33 Lelo abantu balibamwene baleya kabili abengi balishibe ici, kabili bafumine mu misumba yonse no kubutukilako capamo pa makasa no kubatangilila.+34 Awe, pa kufuma mu bwato, amwene ibumba ilikalamba, kabili aumfwile uluse,+ pantu bali nge mpaanga ishabula kacema.+ Kabili atendeke ukubasambilisha ifintu ifingi.+35 Ne nshita nomba yalipwile, kabili abasambi bakwe baishile kuli ena balasosa abati: “Pano ni pa mpanga, na kasuba nakawa.+36 Lekeni abantu baye, pa kuti baye mu mishi na mu ncende shili mupepi, bashite ifya kulya.”+37 Lelo Yesu abebele ati: “Imwe bene bapeeleni ifya kulya.” Na bo bamwebele abati: “Bushe tuyeshita imikate ya badenari* imyanda ibili (200) no kupeela abantu ukuti balye?”+38 Na o abebele ati: “Bushe mukwete imikate inga? Kabiyeni, kamoneni!” Ilyo baimwene, batile: “Isano, e lyo ne sabi libili.”+39 E lyo aebele abantu bonse ukwikala mu mabumba+ pa cani.+40 Kabili baikele mu mabumba umwali abantu umwanda umo (100) na bambi mu mabumba umwali abantu amakumi yasano (50).+41 Kabili ilyo abuulile imikate isano ne sabi libili, aloleshe mu muulu no kupepa,+ kabili amokawile+ imikate, alapeela abasambi, ukuti na bo bapeele abantu; kabili ayakenye isabi kuli bonse.42 Awe bonse baliliile no kwikuta;+43 kabili balongenye ifyasheleko, fyaiswile mu miseke ikumi na ibili (12), kwali ne sabi ilyasheleko.44 Na baliile imikate bali abaume amakana yasano (5,000).+45 Kabili apo pene, acincishe abasambi bakwe ukunina mu bwato no kutangilako kwi shilya ukulola ku Betsaida, e lyo ena ashala alesalanganya ibumba.+46 Kabili ilyo abafishishepo, aile ku lupili ku kupepa.+47 Ilyo cali icungulo bushiku, ubwato bwali pa kati ka bemba, lelo ena ali eka ku mulundu.+48 Kabili ilyo amwene balecula+ pa koba, pa mulandu wa kuti umwela walefuma uko baleya, aishile kuli bena nalimo pa bulinde bwa bushiku ubwalenga bune,* ale-enda pali bemba; lelo acitile kwati alebapitilila.49 Ilyo fye bamumwene ale-enda pali bemba, batontonkenye ukuti cintu fye icapala umuntu kabili balipundile.+50 Pantu bonse balimumwene kabili balitiinine. Lelo ilyo line alandile kuli bena, kabili abebele ati: “Shipeni, nine; mwitiina.”+51 Kabili aninine mu bwato umo bali, no mwela walinakile. Awe balipapile nga nshi mu mitima yabo,+52 pantu tabailwike ukuti uwapangile imikate mu cipesha amano, kuti acita ne ci cine icipesha amano pantu calibakosele ukuumfwa.+53 Kabili ilyo bafikile ku mulundu, baile ku Genesarete no kukaka ubwato lwa mupepi.+54 Lelo ilyo bafumine fye mu bwato, abantu balimwishibe,55 kabili balapitana mu citungu conse cilya, no kulasenda abalwele pa matanda ukubatwala uko baumfwile ukuti e ko ali.56 Na monse umo aleingila mu mishi nelyo mu misumba nelyo mu mishi iyapalamina ne misumba,+ balebika abalwele pa maliketi, kabili balemupapaata ukuti bakumyeko+ fye ku nsenkebele+ sha ku ca kufwala cakwe. Kabili abengi abakumisheko balipolele.+


text:
Bushe Lesa Afwaya Tulekala Shani?
NGA mwabelenga ilyashi mu nyunshipepala, mwakutika ku lyashi pa mulabasa nelyo pa TV, mulomfwa no kutamba amalyashi ayalanda pali bumpulamafunde, inkondo, ne fipondo. Nalimo mwalilwala nelyo cibusa wenu alifwa.
Yipusheni amuti:
Bushe ifi fine e fyo Lesa afwaya ine no lupwa lwandi tuleikala?
Ni kwi ningasanga ubwafwilisho pa kuti nshipikishe amafya?
Bushe pano calo pakatala apaba umutende?
Baibolo ilasuka bwino aya mepusho.
BAIBOLO ISAMBILISHA UKUTI LESA AKATUCITILA IFINTU IFISUMA NGA NSHI
Abantu tabakalakalipwa, tabakalakota kabili tabakalafwa.—Ukusokolola 21:4
“Uwalemana amolu akacilauka nge nsebula.”—Esaya 35:6
“Amenso ya mpofu yakamona.” —Esaya 35:5
Abafwa bakabuushiwa. —Yohane 5:28, 29
Takwakabe ukulwala. —Esaya 33:24
Takwakabe insala. —Amalumbo 72:16
IFISUMA IFYO MWINGASAMBILILA MU BAIBOLO
Nalimo kuti mwatontonkanya ukuti ifyo mubelengele muli cino citabo fya kwelenganya fye. Lelo Lesa alilaya ukuti nomba line ali no kufikilisha ifi fyonse pano isonde kabili Baibolo yalilondolola ifyo akafikilisha aya malayo.
Baibolo yalilanda pa fintu na fimbi. Ilatweba ifyo tulingile ukwishiba pa kuti tube ne nsansa sha cine cine no kwikala bwino na pali ino ine nshita. Taleni tontonkanyeni pa mafya ayamusakamika. Nalimo tamukwete indalama, namukwata amafya mu lupwa, mulalwalilila, nelyo lupwa wenu alifwa. Baibolo kuti yamwafwa ukushipikisha amafya ya musango uyu kabili kuti mwasansamuka nga mwabelenga amashiwi ayengamwafwa ukusanga amasuko ku mepusho pamo nga:
Kuti twacetekela shani ukuti cine cine Lesa akafikilisha fyonse ifyo alaya??
Apo mulebelenga ici icitabo, cailanga fye apabuuta tuutu ukuti mulefwaya ukwishiba ifyo Baibolo isambilisha. Ici icitabo cikamwafwa. Amaparagrafu yonse nayakwata ifipusho ifikamwafwa ukwishiba bwino Baibolo. Abantu abengi sana balatemwa ukusambilila Baibolo ne Nte sha kwa Yehova. Tulesubila ukuti na imwe bene mukatemwa ukusambilila. Yehova alemupaala lintu mulesambilila ifyo Baibolo isambilisha!


text:
Nkaambo Nzi Bazyali Bangu Ncobatayandi Kuti Kandicita Zyintu Zyakulikondelezya?
Amweezyeezye bukkale oobu:
Muyanda kuunka kupobwe, pele muladooneka naa bazyali banu balamuzumizya. Ino inga mwasala kaambo kali akati katootu?
MUTABALOMBI—MUUNKE BUYO
MUTABALOMBI—MUTAUNKI
AMUBALOMBE—MUBONE
1. MUTABALOMBI—MUUNKE BUYO
Ikaambo ncomukonzya kuyeeya kucita boobu: Muyanda kutondezya beenzinyoko kuti mulaangulukide. Mulimvwa kuti muzyi zinji kwiinda bazyali banu, naa tamuzilemeki zyintu nzyobaamba.—Tusimpi 14:18.
Zikonzya kucitika: Beenzinyoko balakonzya kukkomana, pele alimwi balaiya cintu cimwi kujatikizya ndinywe—kuti muli basilweeno. Ikuti kamucikonzya kweena bazyali banu nkokuti abeenzinyoko mulakonzya kubeena. Ikuti bazyiba bazyali banu, bayoobijilwa alimwi akulimvwa kuti beenwa, mpoonya tabanoomuzumizyi!—Tusimpi 12:15.
2. MUTABALOMBI—MUTAUNKI
Ikaambo ncomukonzya kuyeeya kucita boobu: Mwayeeya kuti kutambwa ooku takweendelani azyeelelo nzyomwakalibikkila naa kuti bamwi bakatambwa tabali balongwe bali kabotu. (1 Bakolinto 15:33; Bafilipi 4:8) Kulubazu lumwi, andiza mulayanda kuunka lino mulayoowa kubalomba bazyali banu.
Zikonzya kucitika: Ikuti tiimwaunka akaambo kakuti muyeeya kuti muzeezo mubi, muyoocikonzya kubaingula beenzinyoko. Pele kuti tiimwaunka akaambo kakuti mulayoowa kubalomba bazyali banu, muyoojanika kuti mwalendelelwa kuŋanda akuti ndinywe nyolikke nomutayandi kucita zyakulikondelezya.
3. AMUBALOMBE—MUBONE
Ikaambo ncomukonzya kuyeeya kucita boobu: Mulizyi kuti mweelede kubalemeka bazyali banu akaambo kanguzu zyakumweendelezya nzyobajisi alimwi akulemeka nzyobaamba. (Bakolose 3:20) Mulabayanda bazyali banu alimwi tamuyandi kubanyemya kwiinda mukuunka balo kabatazyi. (Tusimpi 10:1) Alimwi mulakonzya kuba acoolwe cakwaamba mbomulimvwa.
Zikonzya kucitika: Bazyali banu bayoobona kuti mulabayanda akubalemeka. Alimwi kuti babona kuti ncomwalomba cili kabotu, balakonzya kumuzumizya.
Ikaambo Bazyali Ncobakonzya Kukakila
Kaambo kamwi kalakonzya kwaambwa kwiinda mucikozyanyo eeci: Ikuti mwayandika kusala, ambweni inga mwasala kudwaya kubusena kuli bantu bakonzya kumufwutula. Nkaambo nzi? Akaambo kakuti ciindi nomudwaya mumeenda, inga tamucibikkili maano kapati kuntenda zikonzya kumucitikila. Pele basikufwutula bakkede abusena bubotu mpobakonzya kubona ntenda iilangilwa kucitika. Mbubwenya buyo, akaambo kakuti bazyali banu bajisi luzyibo lunji, balakonzya kubona ntenda nzyomutakonzyi kubona nywebo. Mbubwenya mbuli basikufwutula bali kunkomwe, makanze aabazyali taali aakumunyonganya, pele bayanda kumugwasya kweeleba ntenda zikonzya kunyonganya lukkomano lwanu mubuumi.
Nkaaka kaambo akamwi: Bazyali banu balayandisya kumukwabilila. Akaambo kaluyando, balakonzya kumuzumizya naa kumukasya kuti kabayandika kucita boobo. Naa mwabalomba kucita cimwi cintu, balalibuzya naa beelede kumuzumizya mpoonya akulangana amapenzi aaboola. Bayoomuzumizya camoyo woonse likke kuti basinizya kuti kunyina ntenda iiyoomucitikila.
Ncomweelede Kucita Kuti Naa Muyanda Kuti Bamuzumizye
Ncomukonzya kucita
Kusyomeka: Amulibuzye kuti: ‘Mubwini, nkaambo nzi ncondiyandila kuunka? Sena ncakulikondelezya ncondiyanda naa ndiyanda buyo kukkomanisya beenzuma? Sena nkaambo kakuti muntu ngondinyomenena unooliko?’ Ikuti naa mbocibede oobo, mweelede kubaambila masimpe bazyali banu. Abalo bakali bakubusi aciindi cimwi, alimwi balimuzyi kabotu. Aboobo bayoozyiba cini ncomuyandila kuunka. Bayoolumba akaambo kakusyomeka kwanu, alimwi muyoogwasyigwa abusongo bwabo. (Tusimpi 7:1, 2) Kulubazu lumwi, ikuti kamutasyomeki, bayooleka kumusyoma, mpoonya tabanoomuzumizyi.
Amuzyibe ciindi cibotu: Mutanoobalombi mbobasikila buyo aŋanda kuzwa kumulimo naa nobajisi bubi atwaambo tumwi. Amubalombe ciindi nobaliibide. Pele tamweelede kumuka mpoonya akutalika kubasungilizya kuti bafwambaane kumwiingula. Bazyali banu tabakakkomani kumwiingula cakubinda. Mweelede kufwambaana kubalomba, kutegwa mubape ciindi cakuyeeya.
Zyintu ziyoocitika: Mweelede kupandulula cakusalazya. Amupandulule cini ncomuyanda kucita. Bazyali tabayandi kubaingula kuti “Tandizyi,” kwaambisya nobamubuzya kuti: “Ino mbaani bayoojanika?” “Sena kunooli muntu mupati?” naa “Ino ulajoka ciindi nzi kuŋanda?”
Mbomubalanga: Bazyali banu tamweelede kubabona mbuli kuti mbaasinkondonyoko. Kamubabona kuti abalo mbeenzinyoko—nkaambo mubwini mbeenzinyoko. Ikuti bazyali banu kamubabona mbuli kuti mbaasikumugwasya, tamunookazyanyi ambabo alimwi munooendelana.
Amubatondezye bazyali banu kuti mulabamvwida alimwi mulabalemeka. Ikuti mwacita oobo, banoomulemeka. Alimwi ciindi ciboola inga balangilwa kuyoomuzumizya.


text:
KIFUNDWA 10
Yesu Wādi Ukōkela Nyeke
Lelo kyaba kyonso upēlelwanga kukōkela bobe bambutwile?— Kyaba kimo kekipēlangapo. Le uyukile amba Yesu wādi ukōkēle Yehova ne bandi bambutwile?— Kimfwa kyandi kikokeja kukukwasha ukōkele bobe bambutwile nansha pomona’mba i bikomo kulonga namino. Ivwana bivule pa uno mwanda.
Pādi Yesu kaile pano pa ntanda, wādi momwa mūlu pamo na Shandi Yehova. Ino Yesu wādi kadi ne bambutwile pano pa ntanda. Majina abo i Yosefa ne Madia. Le uyukile mobāikadile ke bandi bambutwile?—
Pādi Yesu momwa mūlu, Yehova wāyete būmi bwandi ne kwibwela mu difu dya Madia mwanda wa Yesu abutwilwe pano pa ntanda. Kino kyādi bine kingelengele! Yesu wādi wenda utama mu difu dya Madia enka mutaminanga bana bonso mu mafu a ba inabo. Kintu kya myeji kitema pa kupita’po, Yesu wābutulwa. Momwāikadile ba Madia ne mulumyandi Yosefa ke bambutwile ba Yesu ba pano panshi.
Yesu pa kufikija’tu myaka 12, wālongele kintu kimo kyālombwele amba wādi usenswe Shandi Yehova bya binebine. Wālongele kino pobāendele na kyabo kisaka ku Pashika mu Yelusalema. Pobādi bajokela kwabo, ba Yosefa ne Madia bākimba Yesu konsokonso, ino kumumona mpika. Le uyukile kwaādi?—
Mwanda waka Yesu wādi mu tempelo?
Yosefa ne Madia bājokela mu Yelusalema lubilo bakakimba Yesu konsokonso. Bāselele mutyima kūlu mwanda wa kubulwa kumumona. Ino kupwa kwa mafuku asatu, bāmutana mu tempelo! Le uyukile mwanda waka Yesu wādi mu tempelo?— I mwanda wa kufunda’ko myanda ya Shandi Yehova. Wādi usenswe Yehova kadi wādi usaka kufunda ayuke bya kulonga pa kumusangaja. Nansha ke paātamine, Yesu wādi ukōkela nyeke Yehova. Yesu wādi ukōkela nansha ke paādi umona’mba i bikomo kadi bimulomba asusuke. Le Yesu wākōkele ne ba Yosefa ne Madia?— En-en, momunenena’kyo Bible.
Le kimfwa kya Yesu kibakufundija bika?— Unenwe kukōkela bobe bambutwile, nansha pomona’mba i bikomo. Le ukalonga namino?—
TANGA MU OBE BIBLE
Luka 1:30-35; 2:45-52
Efisesa 6:1
Bahebelu 5:8


text:
KITANGO 17
Milombelo Yanema Bingi
1, 2. Mambo ka milombelo kyo yaikela bupe bwanema bingi? Kabiji mambo ka kuyuka Baibolo byo yaamba pa milombelo o kwanemena?
INO NTANDA yakepa bingi inge twiyesakanya ku bya mwiulu. Inge Yehoba, watala pano pa ntanda, bantu ba mu mikoka yonse bamweka nobe mundondo umo wa mema wayengelela ku mulondo. (Salamo 115:15; Isaya 40:15) Nangwa kya kuba twakepa bingi, bino Baibolo pa Salamo 145:18, 19 waamba’mba: “Yehoba uji kwipi na bonse bamwita, ku bonse bamwita mu bukine. Upa bamwakamwa bintu byo bakeba; aye umvwa kujila kwabo kwa kukeba bukwasho, kabiji wibapokolola.” Akilangulukai kino byo kilumbulula! Yehoba Mulenga wa bulume bonse ukeba atweba kufwenya kwipi ne aye kabiji ukebesha bingi kukumbula milombelo yetu. Lulombelo ke kintu kyanema bingi kitupa Yehoba atweba bonse.
2 Pano bino Yehoba ukumbulatu milombelo yetu inge ke tulombe kwesakana na byo akeba. Twakonsha kuba byepi bino? Twayai tumone Baibolo byo yaambapo pa milombelo.
MAMBO KA O TWAFWAINWA KULOMBELANGA KWI YEHOBA?
3. Mambo ka o twafwainwa kulombelanga kwi Yehoba?
3 Yehoba ukeba’mba tulombenga kwi aye nangwa’mba twisambenga nanji. Twayuka byepi bino? Tangai Filipai 4:6, 7. Akilangulukai pa kino. Kalama wa bilengwa byonse wimuta bingi muchima kabiji ukeba’mba mumubulenga byo mumvwa ku muchima ne makatazho o mubena kupitamo.
4. Kulomba kimye kyonse kwi Yehoba kukosesha byepi bulunda bwenu ne aye?
4 Milombelo ikosesha bulunda bwetu ne Yehoba. Bulunda bukosa bingi, inge balunda ke besambe pa byo babena kulanguluka ne pa biji ku muchima. Byobyo kikala inge ke twisambe ne Yehoba mu lulombelo. Mu Baibolo, Lesa witubula byo alanguluka ne byo amona bintu, kabiji ne byo akoba kulutwe. Lombainga kimye kyonse kabiji mwafwainwa ne kumubulanga biji ku muchima. Inge ke mube bino, bulunda bwenu ne Yehoba bukakoma ne kukosa bingi.—Yakoba 4:8.
TWAFWAINWA KUBA BYEPI PA KUBA’MBA LESA OMVWE MILOMBELO YETU?
5. Twayuka byepi kuba’mba Yehoba kechi umvwatu milombelo yonse ne?
5 Nanchi Yehoba umvwatu milombelo yonse nyi? Ine. Mu moba ajingako ngauzhi Isaya, Yehoba wabujile bena Isalela amba: “Nangwa kya kuba mulomba milombelo yavula, amiwa kechi neyumvwa ne; maboko enu atapakana mashi.” (Isaya 1:15) Bintu byo tuba byakonsha kwitufumya kwi Yehoba, kabiji kino kyakonsha kumulengela kubula kukumbula milombelo yetu.
6. Mambo ka lwitabilo o lwanemena? Mumwesha byepi amba muji na lwitabilo?
6 Inge tukeba Yehoba kumvwa milombelo yetu, twafwainwa kwikala na lwitabilo. (Mako 11:24) Mutumwa Paulo waambile’mba: “Kwa kubula lwitabilo kechi kyakonsheka kutokesha Lesa ku muchima ne, mambo yense usolomoka Lesa wafwainwa kuketekela’mba koaji kabiji ye ufweta aba bamukebesha.” (Bahebelu 11:6) Kechi twafwainwa kwikalatu na lwitabilo ne. Lwitabilo lwetu lwafwainwa kwitulengelanga kukokelanga Yehoba pa juba pa juba.—Tangai Yakoba 2:26.
7. (a) Mambo ka o twafwainwa kwipelula ne kulomba kwi Yehoba na mushingi? (b) Twafwainwa kulombanga byepi?
7 Twafwainwa kwipelula ne kulombanga na mushingi kwi Yehoba. Mambo ka? Inge tubena kwisamba na mfumu nangwa ndamakyalo, twisamba nabo na mushingi. Yehoba byo aji Lesa wa Bulume Bonse, nanchi kechi twafwainwa kwipelula ne kumupa mushingi kimye kyo tubena kulomba nenyi? (Ntendekelo 17:1; Salamo 138:6) Twafwainwa kulombanga kwi Yehoba kufuma panshi ya muchima, kechi twafwainwa kubwezhangapotu byambo bimo kimye kyonse ne.—Mateo 6:7, 8.
8. Twafwainwa kuba byepi inge tubena kulomba kintu?
8 Inge ketulombe pa kintu, twafwainwa kwingilanga na ngovu pa kukeba kyokyo kintu. Twambe’mba tubena kulomba Yehoba kwitupa byo tukeba pa juba pa juba. Kechi twafwainwa kwikala bankope ne kuketekela Yehoba kwitupa byonse byo tukeba kwa kubula kwingila ne. Twafwainwa kwingilanga na ngovu ne kuswa kwingila mingilo yonse yo twakonsha kwingila. (Mateo 6:11; 2 Tesalonika 3:10) Nangwa twambe’mba tubena kulomba Yehoba kwitukwasha kuleka byubilo byatama, ko kuba’mba twafwainwa ne kuchinuzhukanga bintu byakonsha kwitulengela kuba byobyo bintu. (Kolose 3:5) Pano twayai twisambe pa mepuzho epuzha bantu pa milombelo.
BIPUZHA BANTU PA MILOMBELO
9. Twafwainwa kulomba kwi ñanyi? Kinembelo kya Yoano 14:6 kitufunjishapo ka pa milombelo?
9 Twafwainwa kulombanga kwi ñanyi? Yesu wafunjishe baana banji ba bwanga kulomba’mba, “Tata wetu wa mwiulu.” (Mateo 6:9) Kabiji waambile ne kuba’mba: “Amiwa yami jishinda ne bukine ne bumi. Kafwako wiya kwi Batata ne, poso wapichila mwi amiwa.” (Yoano 14:6) Onkao mambo, twafwainwa kulombanga kwi Yehoba kupichila mwi Yesu. Kulomba kupichila mwi Yesu kulumbulula ka? Yehoba pa kuba’mba akumbule milombelo yetu, twafwainwa kunemeka mwingilo Yehoba ye apa Yesu. Byonka byo twafunjile, Yesu waishile pano pa ntanda na kwitukula ku bundengamambo ne lufu. (Yoano 3:16; Loma 5:12) Kabiji Yehoba watongola Yesu kwikala Ñanga Mukatampe ne Mutonyi.—Yoano 5:22; Bahebelu 6:20.
10. Nanchi pa kulomba twafwainwa kwikala, kufukama nangwa kwimana nyi? Lumbululai.
10 Nanchi pa kulomba twafwainwa kwikala, kufukama nangwa kwimana nyi? Ine. Yehoba kechi waambapo’mba tubenga bino ne. Baibolo waamba’mba twafwainwa kulombanga kwi Yehoba na mushingi. (1 Byambo bya Moba 17:16; Nehemiya 8:6; Danyela 6:10; Mako 11:25) Kyanema kwi Yehoba ke kumubula biji ku muchima wetu na mushingi, kechi byo twaikala pa kulomba ne. Twakonsha kulomba kishinshi nangwa na jiwi jasansuka konse ko tuji, bufuku nangwa mute. Inge twalomba kwi Yehoba, twafwainwa kushiinwa kuba’mba waumvwa nangwa kya kuba kafwako muntu waumvwako byo twalomba.—Nehemiya 2:1-6.
11. Ñanyi bintu bimo byo twakonsha kulomba kwi Yehoba?
11 Ñanyi bintu byo twafwainwa kulombangapo? Twafwainwa kulombanga pa bintu byatemwa Yehoba. Baibolo waamba’mba: “Kintu kyonse kyo twakonsha kumulomba mwayila kyaswa muchima wanji, aye witumvwa.” (1 Yoano 5:14) Nanchi twafwainwa kulomba pa bintu byo tukeba nyi? Ee. Kulomba kwi Yehoba kujitu nobe kwisamba na mulunda netu. Twakonsha kumubula Yehoba biji ku muchima ne byo tubena kulanguluka. (Salamo 62:8) Twakonsha kumulomba Yehoba kwitupa mupashi wazhila wa kwitukwasha kuba byawama. (Luka 11:13) Kabiji twakonsha ne kulomba maana kwi Yehoba pa kuba’mba tufuukulenga bintu bulongo. Kabiji mu bimye bya makatazho twakonsha kumulomba bulume bwa kuchinchika. (Yakoba 1:5) Kabiji twafwainwa kulomba Yehoba kwitulekelako mambo. (Efisesa 1:3, 7) Twafwainwa ne kulombelangako bakwetu, nabiji ba mu kisemi ne balongo ne banyenga mu kipwilo.—Byubilo 12:5; Kolose 4:12.
12. Ñanyi bintu byanema bingi byo twafwainwa kulombangapo?
12 Ñanyi bintu byanema bingi byo twafwainwa kulombangapo? Twafwainwa kulomba pa jizhina ja Yehoba ne pa kyaswa muchima wanji. Twafwainwa kumusanchilanga kufuma panshi ya muchima pa bintu byonse byo etubila. (1 Byambo bya Moba 29:10-13) Twayuka kuba’mba twafwainwa kutendekelapo kwamba pe aye mambo Yesu byo ajinga pano pa ntanda byo byo afunjishe baana banji ba bwanga kulombanga. (Tangai Mateo 6:9-13.) Yesu waambile’mba twafwainwa kulomba patanshi kuba’mba jizhina ja Lesa jizhile nangwa’mba jinemekwe. Kepo Yesu aambile’mba twafwainwa kulombanga amba Bufumu bwa Lesa bwiye ne kyaswa muchima wanji kyubiwe pano pa ntanda ponse. Byo apwishishe kulomba pa bino bintu byanema bingi, Yesu popo aambile pa bya kulomba bintu byo tukajilwa mu bwikalo. Inge twaamba pe Yehoba ne pa kyaswa muchima wanji patanshi mu milombelo yetu, tumwesha kuba’mba twamunemeka bingi mu bwikalo bwetu.
13. Milombelo yetu yafwainwa kulepa byepi?
13 Milombelo yetu yafwainwa kulepa byepi? Baibolo kechi waambapo pa byafwainwa kulepa milombelo yetu ne. Milombelo yetu yakonsha kulepa nangwa kwipipa kwesakana byo tubena kulombapo. Twakonsha kulomba lulombelo lwipi saka tukyangye kuja nangwa mulombelo walepa pa kumusanchila Yehoba pa byo etubila nangwa pa kumubula byo tubena kupitamo. (1 Samwela 1:12, 15) Kechi twafwainwa kulombanga milombelo yalepa kuba’mba bantu bomvwe bulongo byonka byaubanga bantu ba mu moba ajingako Yesu ne. (Luka 20:46, 47) Milombelo ya uno mutundu ifichisha Yehoba ku muchima. Kyanema ke kulomba kufuma panshi ya muchima.
14. Bimye binga byo twafwainwa kulombanga, kabiji kino kutufunjishapo ka pe Yehoba?
14 Bimye binga byo twafwainwa kulomba? Yehoba wituswisha kulomba kimye kyonse. Baibolo waamba’mba, ‘twajijilai na kulomba,’ “lombainga na mukoyo” kabiji “lombainga kimye kyonse.” (Mateo 26:41; Loma 12:12; 1 Tesalonika 5:17) Yehoba umvwa milombelo kimye kyonse. Twafwainwa kumusanchilanga pa juba pa juba pa butemwe bwanji ne bumpanyi bwanji. Kabiji twakonsha kumulomba kwitutangijila, kwitukosesha ne kwitutekenesha. Inge kya kuba twanemeka bingi kulomba kwi Yehoba, tukalombanga kimye kyonse.
15. Mambo ka o twafwainwa kwambila’mba “amena” ku mpelo ya lulombelo?
15 Mambo ka o twafwainwa kwambila’mba “amena” ku mpelo ya lulombelo? Kyambo kya “amena” kilumbulula’mba “kya kine,” nangwa’mba “kikale byonkabyo.” Kino kyambo kimwesha’mba twashiinwa na byo tubaambenga mu lulombelo nangwa’mba twalomba kufuma panshi ya muchima. (Salamo 41:13) Kabiji Baibolo waamba’mba kijitu bulongo kwamba’mba “amena” mu muchima nangwa na jiwi jasansuka ku mpelo ya lulombelo lwalomba muntu pavula bantu kumwesha’mba twaitabizha byobyo byambo.—1 Byambo bya Moba 16:36; 1 Kolinda 14:16.
LESA BYO AKUMBULA MILOMBELO
16. Nanchi Yehoba kine ukumbula milombelo nyi? Lumbululai.
16 Nanchi Yehoba kine ukumbula milombelo nyi? Ee, ukumbula! Baibolo waamba’mba, ‘aye umvwa milombelo.’ (Salamo 65:2) Yehoba umvwa ne kukumbula milombelo ya bantu bavula bingi yo balomba mu bukishinka. Kabiji ukumbula mu mashinda apusana pusana.
17. Yehoba wingijisha byepi bamalaika ne bapopweshi banji pano pa ntanda pa kukumbula milombelo yetu?
17 Yehoba wingijisha bamalaika ne bapopweshi banji pano pa ntanda pa kukumbula milombelo. (Bahebelu 1:13, 14) Kuji bantu bavula balombele kwibakwasha kumvwisha biji mu Baibolo, kabiji byo papichiletu kimye kicheche Bakamonyi ba kwa Yehoba bafikile pa yoyo nzubo. Baibolo waamba’mba bamalaika batangijila mwingilo wa kusapwila “mambo awama” pano pa ntanda. (Tangai Lumwekesho 14:6.) Kabiji atweba bonse twakilombapo kala kwi Yehoba pa lukatazho lo twajinga nalo nangwa pa byo twakajilwe ne kwimwena balongo ne banyenga bena Kilishitu byo betukwashishe.—Byambo bya Maana 12:25; Yakoba 2:16.
18. Yehoba wingijisha byepi mupashi wazhila ne Baibolo pa kukumbula milombelo yetu?
18 Yehoba wingijisha mupashi wazhila pa kukumbula milombelo yetu. Inge twalomba kuba’mba etukwashe kuchinchika, wakonsha kwitukosesha ne kwitutangijila kwingijisha mupashi wazhila. (2 Kolinda 4:7) Kabiji Yehoba wingijisha Baibolo pa kukumbula milombelo yetu ne kwitukwasha kufuukula bintu bulongo. Pa kutanga Baibolo, twakonsha kutaana binembelo byakonsha kwitukwasha bingi. Kabiji pa kupwila kwa bwina Kilishitu, Yehoba wakonsha kutundaika umo kukumbula kishinka kyakonsha kwitukwasha nangwa kwingijisha mukulumpe mu kipwilo kwitubulapo kishinka kya mu Baibolo kyakonsha kwitukwasha bingi.—Ngalatiya 6:1.
19. Mambo ka kimye kimo o tumwena’mba Yehoba kechi wakumbula milombelo yetu ne?
19 Bino kimye kimo twakonsha kutendeka kulanguluka’mba: ‘Mambo ka Yehoba o abujila kukumbula milombelo yami?’ Vulukainga kuba’mba wayuka kimye kyafwainwa ne bya kukumbula milombelo yetu. Wayuka byonse byo twakajilwa. Twafwainwa kutwajijila kulomba pa kuba’mba tumweshe’mba tubena kukebesha kyo tubena kumulomba kabiji tuji na lwitabilo. (Luka 11:5-10) Kimye kimo Yehoba ukumbula milombelo yetu mu jishinda jo twakubulanga nangwa kuketekela ne. Inge tubena kulomba pa lukatazho, kimo kimye kechi wakonsha kufumyapo lukatazho ne, pano bino wakonsha kwitupa bulume bwa kuchinchika.—Tangai Filipai 4:13.
20. Mambo ka o twafwainwa kulombelanga kwi Yehoba kimye kyonse?
20 Twatokwa bingi mambo twisamba ne Yehoba mu lulombelo. Twafwainwa kushiinwa kuba’mba aye umvwa milombelo. (Salamo 145:18) Umvwe saka tulomba kwi Yehoba kimye kyonse, bulunda bwetu ne aye bukakosa bingi.


text:
LYASI LYAKUTANDIKILAKO | VINO MUNGACITA NDI MWASAKAMALA
Kusakamala pa Mulandu nu Lupwa
Ya Janet yalanzile yati: “Lino yatata yafwile, ya wane yanenyile ukuti iyalonda mama muze. Patalengiile yalonzile ivyakuzwala vyonsi nu kupita iyapita ukwaula na kuti yandaye, avino nasiile na ana yaili.” Lyene ya Janet yatandike ukuomba incito, lelo impiya zino yafolanga zyali izinono icakuti yafilwanga nu kusunga ana yao. Nupya kwali intazi nazyuze zino yakwatanga. Yalanzile yati: “Intazi iipisye ino naali nayo, u kusakamala sana pali vino naali nu kucita pakuti nasunga ana. Natandike ukwelenganya ukuti limwi ntasunganga ningo ana yane ndi vino avyazi yauze yakasunga ana yao. Nupya nanti a pa nsita kwene ii, nkasakamala pali vino antu yakaelenganya pali nene na pa yana yane, nkati limwi yakaelenganya ukuti ntasumvileko amano uku cupo cane.”
Ipepo lyalenga ukuti ya Janet yate ukusakamala nupya ucuza wao na Yeova wakomelako. Yalanzile yati: “Usiku alino nkasakamala sana, pano lyene kusiya wakuti tungalanda nawe. Lelo ukupepa alino nu kuwelenga Baibo u kukangavwa ukulaala utulo. Ilembelo lino natemwa sana ukuwelenga a Filipi 4:6, 7, apakaati: ‘Mutasakamikwa pa cintu cili consi, lelo pepini pa mulandu wa vintu vyonsi, mule mukulenga Leza nu kutaizya mu myenzo. . . . Leza alamupeela umutende uno kusi umuntu nanti awenga angaumanyikisya. Mutende kwene uu ulatungulula umi winu ni myelenganyizizye inu.’ Nkapepa lyonsi usiku, nupya Yeova akaangavwa.”
Amazwi yano Yesu walanzile apipepo, umwi Lyasi Lya pa Mwamba, yakatukomelezya sana lino tukusakamala. Walanzile ati: “So wene wamanya vino mukulonda lino mutali mumulenge.” (Mateo 6:8) Fwandi tufwile ukumulenga. Ndi tukupepa alino ‘tungapalama kuli Leza.’ Uzye i cani icilacitika? Nawe ‘alapalama’ kuli sweswe.—Yakobo 4:8.
Kwene ipepo lisitwavwa sile lino tuli na masakamika, lelo likatwavwa nu mu vintu ivingi sana. Yeova wino “akauvwa amapepo,” aka-azwa yonsi aakamulenga muli ucisinka. (Masamu 65:2) Fwandi aali mulandu kwene uno Yesu wasambilizye alondezi yakwe ati, “yalinzile ukupepa insita zyonsi kwaula ukunenuka.” (Luka 18:1) Acino tulinzile ukupepa lyonsi kuli Leza pakuti aatwavwa nu kututungulula, nu kutaila ukuti alatulambula pa utailo witu. Tutafwile ukutwisika ukuti Leza angatwavwa. Nga ‘tukupepa insita zyonsi’ alino tungalanga ukuti twaya nu utailo ukome.—1 Tesalonika 5:17.
VINO CIKAPILIULA UKUYA NU UTAILO WA CUMI
Uzye ukuya nu utailo wa cumi cikapiliula cani? Ukuya nu utailo cikapiliula ‘ukumanya’ vino Leza waya. (Yoane 17:3) Ndi tukuwelenga Baibo alino tungamanya ningo Leza. Tukasambilila muli Baibo ukuti, Leza akatulola nupya akalonda ukutwavwa. Nomba, ukuya nu utailo wa cumi kwaluta pa kumanya sile Leza. Cikapiliula ukuya na ucuza ukome na aliwe. Ucuza witu na Leza wapusana na ucuza uno tukapanga na antu yanji. Fwandi utailo witu “ungaakulilako” cila nsita ndi cakuti tukutwalilila ukusambilila ivingi pali aaliwe, lino tukucita “ivintu vikamuzanzya,” na lino tukulola vino akutwavwa. (2 Kolinto 10:15; Yoane 8:29) Utailo wa musango uu, u wavwile ya Janet ukuti yatasakamala sana.
Ya Janet yalanzile yati: “Icangavwile sana ukuya nu utailo ukome, u kulola vino Yeova wansakamalanga. Insita izingi twayanga ni intazi iziipisye zino twalolanga kwati tutanga tukwanisye ukuzicimvya. Lelo ukupepa lyonsi kuli Yeova, kwalenzile ukuti aatwavwa ukucimvya intazi zizyo. Lyonsi ndi nataizya kuli Yeova, cikangavwa ukwiusya pa visuma vino wancitila. Yeova akatwavwa sana, apa nsita ino tukulondekwa uwazwilizyo. Nupya Yeova wampeela ya cuza acumi, aonsi na anaci aantemwa wakwe cimwi. Yakangavwa lyonsi nupya na ana yane yakakolanya imiyele yao isuma.” *
“Lyene namanya umulandu uno Yeova walandila amazwi aaya pali Malaki 2:16 aakuti: ‘Napata ukutaana.’ Kukaya ukuvwa uyi sana ndi cakuti uwako wakupondokela kwaula umulandu. Nanti ipapita imyaka iingi kufuma pano yawane yansiila, nkazukilwa nupya nkailola kwati nene uwasile-sile. Ndi cakuti nuvwa vii, nkaezya ukwazwako anji pa ntazi zino yakweti, nupya ukucita vii kukankomelezya.” Ukulondela ivyalembwa muli Baibo, ivikalanda apa kukanaitalusya uku antu yauze, kwavwa ya Janet ukucefyako amasakamika. *—Mapinda 18:1.
Leza “ali wino akasunga ana asyale, nu kuvwangila yamukamfwilwa.”—Masamu 68:5
Nupya ya Janet yalanzile yati: “Icikankomelezya sana, u kumanya ukuti Leza aali wino ‘akasunga ana asyale, nu kuvwangila yamukamfwilwa.’ Atalatala atutazyele wakwe vino ya wane yaacisile.” (Masamu 68:5) Ya Janet yamanya ukuti Leza aasi aliwe akalenga iviipe vyatucitikila. Lelo akapeela “mano” na ‘amaka aataikulila’ yano yakatwazwa pakuti tutasakamala sana.—Yakobo 1:5, 13; 2 Kolinto 4:7, Cimambwe New Testament.
Nomba tungacita uli ndi tukusakamala pa mulandu wa uzanzo?


text:
MWAKOLANYA UTAILO WAO ENOKI
“Wazanzizye Leza”
ENOKI waliko mpiti sana. Fwandi limwi cingatutalila ukwelenganya pali aliwe, lelo umonsi wii wikazile imyaka 365, ukucila imyaka ino tukaikala ndakai! Nomba Enoki wene atakosile sana ndi vino auze yakotanga apa nsita iya. Mpiti sana antu ikalanga imyaka iingi ukuluta vino tukaikala ndakai. Enoki wizile avyalwa ala Adamu, umonsi wakutandikilako wikala imyaka ukucila pali 600, nupya lino Enoki wavilwe Adamu wikazile imyaka nayuze 300! Ana yakwe Adamu yamwi ikazile ni myaka iingi ukucila iyo. Fwandi pa myaka 365 ino Enoki wikazile, wali na maka nupya wali nu kucita ivintu ivingi sana uku nkoleelo. Nanti icakuti ivya musango uwo vitacitike.
Enoki wali umu uzanzo uwipisye. Elenganyini ukuti akuutuka ukuti aye akafisame, nupya asikwilila uku vicitwa vya yantu ati yakana ukuvwa amazwi yano watayanena afumile kuli Leza. Yatiyasoka wakwe cimwi. Antu yaa yamupasile. Nupya yapasile na mazwi yano walandanga, kumwi na Leza kwene uwamutumile ukuya landa amazwi yayo. Yataali nu kuzanza Leza wakwe Enoki, Yeova, lelo yali nu kuzanza Enoki kwene! Limwi Enoki wasakamalanga ndi cakuti wali nu kulola ulupwa lwakwe nupya. Uzye welenganyanga pali mamakwe, anakwe akazyana nanti pa mwanakwe umonsi Metusela nanti pa mwizikulu wakwe Lameki? (Utandiko 5:21-23, 25) Uzye avino wafwile vivyo kwene?
Baibo italandapo ivingi pali Enoki. Walandwapo sile umu viputulwa vitatu iviipi. (Utandiko 5:21-24; Ayebulai 11:5; Yuda 14, 15) Lelo, ivikomo vivyo, vikalenga twaelenganya ivingi pa monsi wii uwali sana nu utailo. Uzye mukapeela amu ng’anda inu ivikulondekwa? Uzye catala camucitikilapo ukuti yakumucuzya pa cintu cino mumanyile ukuti icilungame, nomba ala mukutwalilila sile ukuya asipe? Nga avino cili, mungasambililako ivingi uku utailo uno Enoki wakweti.
‘ENOKI WALI MU UTANDANO NA LEZA’
Lino Enoki wavilwe antu yaali ni miyele iipe. Yali inkulo yalenga cinimbali (7) mu mutande wakwe Adamu. Insita iiya antu yali amalilikeko panono pano yapalime kuli Adamu na Eva. Ali mulandu uno ikalilanga imyaka iingi. Nomba, yali ni miyele iipe sana nupya yatatemilwe Leza. Unkalwe wavulisye. Unkalwe watandike umu nkulo yakwe ciili ukufuma pali Adamu lino Kaini wakomile umuto Abeli. Umwana wenga wakwe Kaini cikaloleka kwati watemilwe sana unkalwe nu kulandula ukucila na vino Kaini wali! Mu nkulo yakwe citatu, kwali imiyele iipe na yuze iyatandike. Antu yatandike ukupepa nu kuomvya izina lyakwe Yeova, nomba yatacitanga vivyo umu mucinzi. Yaomvyanga izina lyakwe Leza umu musalula nupya yatalicindikanga.—Utandiko 4:8, 23-26.
Imipepele ya musango uwo yavuzile sana umu manda yakwe Enoki. Lino Enoki wakulanga wali nu kusoololapo vino wali nu kucita. Uzye wali nu kutandika ukucita vino antu aingi umu manda yaya yacitanga? Nanti uzye wali nu kulonda Leza wa cumi Yeova uwapanzile iyulu ni nsi? Afwile wasambilile ivingi pali Abeli, wino yakomile pa mulandu wakuti wapepanga Yeova nu kumuzanzya. Na Enoki kwene wasoolwile ukupepa Yeova nu kumuzanzya. Pa Utandiko 5:22 pakati: ‘Enoki watwalilile ukuya umu utandano na Leza.’ Amazwi yayo yakalangilila ukuti Enoki wapusineko na antu aliko umu manda yakwe aali ni miyele iipe, wene wali ni miyele isuma. Ali muntu wino Baibo yatandikilapo ukulondolola ukuti wapitanga na Leza.
Pa cikomo icili cimwi pakalanda ukuti Enoki watwalilile ukuya umu utandano na Leza na lino waviile Metusela. Fwandi twalola ukuti Enoki wakweti ulupwa ala ali ni myaka 65. Wakweti umuci, wino malembelo yatalumbula izina, alino na ana yauze “aonsi na anaci” yano tutamanya impendwa. Ngi cakuti isi wapitanga na Leza nupya pa nsita yonga wasakamalanga ulupwa nu kululondela ivikulondekwa, ale afwile wezyanga ukulusakalamala kulingana na vino Leza akalonda. Enoki wamanyile ukuti Yeova walondanga ukuti atwalilile ukuilundanya uku muci. (Utandiko 2:24) Nupya waombisye ukusambilizya ningo ana yakwe pali Yeova Leza. I vyani vyacitike?
Baibo italanda ivingi api lyasi lilyo. Italandapo ivili vyonsi pa utailo wakwe Metusela mwana wakwe Enoki, wino Baibo yalanda ukuti wikazile imyaka iingi sana ukuluta yonsi, uwizile afwa umu mwaka uno Leza waleesile Mulamba mukalamba. Lelo, Metusela wizile akwata umwana nu kumwinika ati Lameki. Lino Lameki wafisizye imyaka 100 alino isikulu Enoki wizile afwa. Nupya Lameki wali sana nu utailo lino wakulanga. Yeova wamupeezile umupasi wa muzilo ukuti alembe usowelo pali Nowa, umwana wakwe Lameki, nupya usoowelo uwo wizile iufikiliziwa pacila cakwe Mulamba Mukalamba. Wakwe vino isikulu Enoki wacisile, Nowa nawe kwene Baibo ikati wapitanga na Leza. Nowa atatazile alolepo Enoki. Nomba Enoki wali nu utailo uno yonsi ana yakwe na izikulu yali nu kukolanya. Limwi Nowa wasambilile pa utailo uwo kuli isi, Lameki, nanti kuli isikulu Metusela nanti limwi kuli Yaledi, isi wakwe Enoki, uwafwile ala Nowa ali ni myaka 366.—Utandiko 5:25-29; 6:9; 9:1.
Elenganyini pa upusano uwali pali Enoki na Adamu. Nanti Adamu wali umumalilike, wayembukile Yeova nupya calenzile ukuti akonsilepo yaye nu luyembu na ucipondoka. Nomba Enoki wene nanti cakuti ataali umu malilike wapitanga na Leza nupya vino wacisile vyalenzile ukuti inkulo iyali nu ku konkapo yakolanya utailo uno wakweti. Adamu wafwile ala Enoki ali ni myaka 308. Uzye ya lupwa yakwe Adamu yamulosisye sana? Tutamanya. Nanti cakuti vivyo vyacitike nanti foo, Enoki wene ‘watwalilile ukuya umu utandano na Leza.’—Utandiko 5:24.
Ndi cakuti mukweti ulupwa lwa kusakamala, lolini vino mungasambilila ku utailo uno Enoki wakweti. Nanti icakuti cacicindama ukulondela amu ng’anda inu ivikulondekwa, kutaya ivyacindama ukuluta pali vyakwe Leza. (1 Timoti 5:8) Mungapita na Leza asi muli vino mukulanda sile lelo nu mu vicitwa kwene. Ndi cakuti mwasoolola ukupita na Leza wakwe vino Enoki wacisile, nu kulenga amazwi amuli Baibo ukulamitungulula, mulasiila amu ng’anda inu cilangililo icisuma nupya yalamukolanya.
ENOKI “WASOOWILE PA MULANDU WAO”
Enoki afwile wazukilwanga sana umu nsi iiya umwali antu atakweti utailo. Nomba uzye Leza wakwe, Yeova, waweni vino wazukilwanga? Ee, waweni. Insita yafisile ino Yeova walanzile nu muomvi wakwe. Leza wanenyile Enoki amazwi akunena antu aaliko umu manda yakwe. Walesile Enoki ukuya kasema, umuntu wino Baibo yatandikilapo ukulanda amazwi yano wanenyile antu. Twamanya vii pano Yuda umwina wakwe Yesu, wapeezilwe umupasi wa muzilo ukulemba amazwi yano Enoki wasowile, ala paapita ni myaka iingi. *
I vyani vino Enoki wasoowile? Watiile: “Cumi Mwene [Yeova] aliza pali pamwi na angeli yakwe amuzilo mazimbi na mazimbi. Alaleta upinguzi pali yonsi nu kuvunuka ya kaifya pa vicitwa vino yacitanga na pa mazwi aipe amipoto kunoli!” (Yuda 14, 15) Enoki wali sana nu utailo icakuti wataile nu kuti Leza wali nu kufikilizya vino walavile. Fwandi wene cali kwati Leza atafikilizya mpiti vino usoowelo walandangapo. Icikulandwapo icakuti: Usoowelo ukulanda pa cintu icisininkiziwe ukuti cili nu kucitika, icakuti ungalondololwa kwati wacitika nu kucitika!—Ezaya 46:10.
Uzye cali uli pakuti Enoki alande amazwi yayo nanti limwi ukusimikila uku yantu yonsi ali nu kuvwa? Kucelula kuu kwali ukukulu nupya ukwakucincizya, ilembelo lyati liomvya amazwi yakuti “ya kaifya” na antu “amipoto” kukulangilila vino antu yali alino ni vicitwa vyao ivipe. Usoowelo uu wasokanga antu yonsi ukuti vino amu nsi yacitanga ukufuma pano icalo ca Edene capongile vyali iviipisye. Insi iyo yali nu kononwa uyi sana lino Yeova wali nu kwiza na “angeli yakwe amuzilo mazimbi na mazimbi” uku konona insi. Enoki wacelwile antu aliko pa nsita iya ukwaula intete, nupya wali sile wenga! Limwi Lameki walolangako ala acili umwance, vino isikulu wali umusipe. Nga vino cali, tungamanya fwandi umulandu uno cayelile vivyo.
Utailo wakwe Enoki ungalenga tuyuzye sweineco ndi cakuti tukalola insi ii ndi vino Yeova akailola. Upinguzi uno Enoki wakosozile ucili ukaomba na ndakai kwene; ukalozya kuli vino insi ii ili ndakai wakwe vino cali umu manda yakwe Enoki. Vivi kwene vino Enoki wacelwile antu ivizile vicitika, Yeova waleesile Mulamba mukalamba nu kukoma ya kaifya yonsi ali umu manda yakwe Nowa. Nomba uwononesi uno Yeova waleesile ukalangilila uononesi ulaya uku nkoleelo. (Mateo 24:38, 39; 2 Petulo 2:4-6) Wakwe vino cali lili, Leza na angeli ya muzilo mazimbi na mazimbi yaipekanya ukupingula ya kaifya yonsi aya umu nsi ii. Swensi tulinzile ukukonka ukucelula kwakwe Enoki nu kunenako antu yauze. Ya lupwa itu ni vyuza yangatutaluka. Nupya insita zimwi, limwi tungauvwa ukuzukilwa. Nomba Yeova atatazile atazyele Enoki; nupya na ndakai kwene atalatala atazyele aomvi yakwe acisinka!
‘ENOKI WASENZILWE KUTI ATAFWA’
Uzye Enoki wafwile uli? Imfwa yakwe ikazungusya sana ukucila na vino wacisile umu umi wakwe. Ilembelo lya utandiko likalanda sile ukuti: “Enoki watenzi mu utandano na Lesa, nga ata kuloleka pano Leza wamusenzile.” (Utandiko 5:24) U mu nzila ci muno Leza wasendiile Enoki? Mabaibo yamwi yakalanda pa Ayebulai 11:5 ukuti Leza wasenzile Enoki ukwi yulu. Nomba ica musango uwo citange cicitike. Pano Baibo ikalangilila sile ukuti Yesu Klistu ali muntu wa kutandikilako ukututulukila ukwi yulu.—Yoane 3:13.
Pa cikomo icili cimwi kwene ica Ayebulai 11:5 mu Mabaibo yamwi pakalanda ukuti Enoki wasenzilwe kuti atafwa. Uzye amazwi yayo yakapiliula cani? Yeova afwile walenzile Enoki ukufwa ukwaula ukucululuka pa kufwa. Nomba malembelo yakalanda ukuti lino Enoki atali asendwe wene “wazanzizye Leza.” U mu nzila ci muno wamuzanzizye? Lino sile atali afwe, Enoki afwile waweni icilolwa ukufuma kuli Leza, limwi cilolwa cico cifwile camulanganga impanga ya paladaise. Nupya pa kulola vii wasininkizye ukuti Yeova wamutemilwe, lyene papo kwene waizi utulo twa mfwa. Mutumwa Paulo walemvile pali Enoki na pa onsi na anaci yauze autailo, ati: “Mu utailo amuno yaa yonsi yafwilile.” (Ayebulai 11:13) Pa cisila cakwe vivyo, alwani yakwe Enoki yafwile yalonzile sana umwili wakwe, lelo “kusi umwi uwamuzanyile,” limwi Yeova walenzile ukuti uponge, pakuti kutaya umuntu aliwensi uwakuonona nanti uku utola pakuti yauomvya uku upefi wa ufi. *
Ukuomvya ivyeo vino twalanda ukufuma umu malembelo, lekini lyene twelenganye pali vino cali pakuti Enoki afwe. Elenganyini ukuti vii vikucitika, mwiusye ukuti ikwene ali nzila yonga sile ino wali nu kupusukilamo. Enoki akusimula nupya amaka yali umu kusila. Alwani yakwe iyamulondela pacisila, iyasoka pa upinguzi uno Enoki wafuma akuyanena ukuti Leza ali nu kuyaletela. Enoki wazana mumwi muno angafisama nu kupuuza, nomba watamanya ukuti atalatwalilila ukufisama. Walola ukuti insita yakwe ya kufwa yatipalama. Lino akupuuza, wapepa kuli Leza wakwe. Lyene watandika ukwelenganya pa mutende. Vii vyacitiike umu cilolwa vyalenzile ukuti Enoki asuke apone umu tulo twa mfwa.
Lyene elenganyini ukuti Enoki wizile alola impanga iyapusine sana na ino wamanyile. Wene walolanga impanga iiyo ukuti yali iyembe sana kwati icalo ca Edeni, nomba itakweti ya kelubi aakulinda pakuti antuze yatingilamo. Mu mpanga iiyo mwali aonsi na anaci aingi ali nu umi usuma cuze nupya amaka. Antu yayo yali nu mutende. Nupya mutali lupato alino nu kucuzya ukwa mipepele kuno Enoki wamanyile. Enoki wene wasininkizye ukuti Yeova wamutemilwe. Waweni ukuti incende ii aino walondekwanga ukuyako; iyali nu kuya ing’anda yakwe. Lino umutende ukuya ukukulilako umu mwenzo wakwe, Enoki wazyasile nu kupona umu tulo twa mfwa, ukwaula nu kulota.
Vikwene aali vino wafwile kufika na ndakai, Yeova Leza acili akumwiusya! Fwandi ukulingana na vino Yesu walavile, uwanda uliza lino yonsi aya umu malindi yano Leza akaiusya yaluvwa izwi lyakwe Klistu nu kufumamo, nupya yalayula manso nu kulola insi ipya isuma mumo umulaya umutende.—Yoane 5:28, 29.
Uzye mungatemwa ukwizalolako lino vintu vii vikucitika? Elenganyini vino cilaya ndi mwiza mwakomaana na Enoki. Nupya elenganyini pa vintu visuma vino tungasambilila kuli aliwe! Angatulondolwela ningo ndi cakuti vino tukayelenganya pa mfwa yakwe i vya cumi. Nomba kuli cintu cimwi cino tukulondekwa sana kusambilila kuli aliwe likwene. Pa cisila ca kulanda pali Enoki, Paulo walanzile nu kuti: “Kusi umwi angazanzya Leza kwaula kukwata utailo.” (Ayebulai 11:6) Fwandi cikwene i cikalenga ukuti swensi twakolanya utailo uno Enoki wakweti na vino wasifile!
^ par. 14 Asambilila Baibo yamwi yakati Yuda wakopolwile amazwi aufi ukufuma umwi buku lino yatangi Ibuku Lyakwe Enoki, nomba umwi buku lilyo mwali malyasi aalandanga ivya ufi pali Enoki, nupya yatamanyikwe na kuno yafumile. Ibuku lilyo lyalanda ivya cumi pa usowelo wakwe Enoki, lelo ivyeo vivyo vifwile vyafumile mu vyalemba vya mpiti nanti umu mazwi ya mpiti yano yalandanga ukulingana nu lutambi lwao. Yuda afwile waomvizye ivyeo kwene vivyo ivya mpiti, nanti limwi wasambilile amazwi yakwe Enoki kuli Yesu, uwali ukwi yulu lino Enoki wali umumi.
^ par. 20 Leza afwile avino wacisile na kuli Mose na Yesu walenzile ukuti kutaya umwi uwakulola imili yao pa kuti yaomvya kuli vino yakulonda.—Malango 34:5, 6; Luka 24:3-6; Yuda 9.


text:
Uzye mukulonda ukuwelengela ilyasi lii mu %%?
Uzye Mwakwata Yasimapepo Yano Mukafolisya?
Uzye Mwakwata Yasimapepo Yano Mukafolisya?
Wakwe vino cali uku Ina Klistu akutandikilako, Ya Nte Yakwe Yeova yataakwata yasimapepo aapusanako na antu yauze amu cilongano. Yonsi yano yawatiziwa, aa kasimikila, nupya yakaomba umulimo wa kukosoola nu kusambilizya antu. Ya Nte yaaya umu vilongano ivikakwata antu mupipi na 100. Cila-cilongano mukaya aonsi amanyikisya ningo vyakwe Leza aakasoololwa ukuya “
aikolo” nanti ya eluda. (Tito 1:5) Kusi aakayalipila pa milimo ino yakaomba.
Sambililini na Vyunze
MAUZYO YANO ANTU YAKAUZYA SANA
Sambililini mumanye vino umulimo wa kusimikila uukaombwa umu nsi yonsi ukatwalilila ukukulilako kwaula kupoka imituulo nanti ciikumi.
UZYE NDAKAI AAWENI AAKACITA VINO YEOVA AKAALONDA?
Ya eluda a onsi aalunduluka sana muli vyakwe Leza nupya yakatungulula umu vilongano. Uzye i vyani vino yakaomba uku kutwavwa?
Tumiliniko Yamwi
Tumiliniko Yamwi
MAUZYO YANO ANTU YAKAUZYA SANA
Cimambwe-Lungu
Uzye ya Nte Yakwe Yeova Yakwata Yasimapepo Yano Yakafolisya?
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/502012476/univ/art/502012476_univ_sqr_xl.jpg


text:
Ino Inga Ndacita Buti Kutegwa Kandipasa Kucikolo?
Nzyomukonzya kucita
Kamuyeeya zyintu zili kabotu! Mutalibikki muntenda kwiinda mukuyeeya kuti tamukonzyi kuzwidilila. Ciindi nomulimvwa kutyompwa akaambo kamizeezo iitali kabotu kujatikizya zyintu nzyomutakonzyi kucita, kamuyeeya zyintu zili kabotu. Mucikozyanyo, ciindi bantu nibakamusampaula mwaapostolo Paulo, (ambweni cakumutamikizya) akaambo kambwaakali kwaambaula, wakabaingula kuti: “
Nokuba kuti tandicizyi kwaambaula, mubwini luzyibo lwalo ndilijisi.” (2 Bakolinto 10:10; 11:6) Paulo wakalizizyi zyintu nzyaatakali kukonzya kucita. Pele alimwi wakalizizyi zyintu nzyaakali kukonzya kucita. Ino nywebo? Nzyintu nzi nzyomukonzya kucita? Ikuti kamutazizyi, mulakonzya kubuzya muntu mupati kuti amugwasye. Mulongwe uuli boobu ulakonzya kumugwasya kuzyiba zyintu nzyomukonzya kucita alimwi akuzibelesya kabotu.
Amube aacilengwa cibotu cakubala. Kunyina nzila mfwaafwi yakuti muzwidilile kucikolo. Nolilampa, muyooyandika kubala. Masimpe ngakuti, bbala eeli lilakonzya kuti kalitakkomanisyi kulimvwa. Pele, kubala kulagwasya. Mubwini, kwiinda mukusoleka, mulakonzya kutalika kukukkomanina. Nokuba boobo, kutegwa mube acilengwa cibotu cakubala, mweelede kucibelesya kabotu ciindi canu. Kamuyeeya kuti—kubala ceelede kuba cintu cakusaanguna. Masimpe, Bbaibbele lyaamba kuti kuli ‘
ciindi cakuseka’ alimwi “
aciindi cakuzyana.” (Mukambausi 3:1, 4; 11:9) Aboobo, mbuli bakubusi banji, muyanda kuba aciindi cimwi cakulikondelezya. Pele lugwalo lwa Mukambausi 11:4 lutucenjezya kuti: “
Uuyeeya muuwo takonzyi kubyala, ayooyo uulanga mayoba takonzyi kutebula.” Ino twiiya nzi? Mutanoosumpyi, nkaambo tamukamanizyi kuubeleka mulimo uuyandika kapati. Amusaangune kubala, nomuya musobane. Mutalibiliki—mulakonzya kucijana ciindi cakuzicita zyoonse zyobilo!


text:
MAKANI AAYEEME AMUTWE UULI ACIVWUMBYO
Sena Kuli Uukonzya Kuzyiba Ziyoocitika Kumbele?
Toonse tulayeeya kujatikizya zyakumbele. Tulalibilika kujatikizya buumi bwesu abwabayandwa besu mbobuyooba. Tulalibuzya mibuzyo mbuli yakuti: ‘Sena bana bangu bayoopona munyika iili kabotu? Sena nyika iyoonyonyoonwa antenda zilicitikila? Sena kuli ncondikonzya kucinca lino kutegwa buumi bwangu bwakumbele bukabote?’ Kuyandisisya kuzyiba zintu zili boobu ncilengwa buya; toonse inga tuyanda bulangizi bwini-bwini, luumuno alimwi akuti zintu kazili kabotu. Nomwali kukonzya kuzyibila limwi ziyoocitika kumbele, nomwali kulibambilila limwi, kumubili amumizeezo.
Aboobo, sena mulizyi ziyoocitika kumbele? Sena kuli uukonzya kuzyiba? Basyaazibwene ibasola kwaambila limwi ziyoocitika kumbele, zintu zimwi nzyobaamba kuzwidilila nkusyoonto, kwaalilwa nkokunji. Pele kwaambwa kuti Leza ulakonzya kwaambila limwi zini ziyoocitika kumbele. Ijwi lyakwe, lyaamba kuti: “Ndime uulungulula makani aamamanino nikuba kuzwa kumatalikilo, uumulwiida makani naatana kuba.” (Isaya 46:10) Ino mbuti mbwaazwidilila?
MBWAAZWIDILILA LEZA
Nkaambo nzi ncomweelede kuyandisisya kuzyiba mbwaakazwidilila Leza kujatikizya businsimi bwakwe bwakaindi? Ikuti nzyaamba sikwaamba mbobuca zilacitika mbubwena mbwaamba buzuba abuzuba kwaciindi cilamfu, sena inga tiimwabotelwa? Cakutazumbauzya inga mwabikkila maano ncaamba kujatikizya mbobutiice buzuba butobela. Mbubwenya buyo, ikuti mwazyiba kuti Leza wakasinsima kujatikizya zintu zimwi alimwi zyacitika ncobeni, masimpe inga mwayanda kuzyiba nzyasinsima kujatikizya ziyoocitika kumbele.
KUNYONYOONWA KWAMUNZI MUPATI:
Mucikozyanyo, inga caba cintu cigambya kusinsima munzila iiluzi kuti munzi mupati iwali muyumu kwamyaka minji uyoonyonyoonwa ino-ino. Kwiinda muli umwi wabasikumwaambilila, Leza wakasinsima makani aali boobo aajatikizya kunyonyoonwa kwamunzi wa Nineve. (Zefaniya 2:13-15) Ino basyaazibwene mumakani aakaindi bakalemba nzi? Mumwaka wa 632 B.C.E., ambweni kakwiindide myaka iili 15 kuzwa Leza naakasinsima, bana Babuloni abana Medi bakasaala akunyonyoona munzi wa Nineve. Kuyungizya waawo, Leza wakaambila limwi kuti munzi wa Nineve uyooba “itongo, akuyuma mbuli inkanda.” Sena businsimi oobu bwakacitika mbubwenya mbokwakasinsimwa? Inzya. Nokuba kuti munzi ooyu atunzi twakauzingulukide bwakali busena bupati kusika ku 518 sq km, basikuzunda tiibakaweengelela munzi naa kuubelesya, kweelana ambokwakali kuyeeyelwa. Muciindi caboobo, bakaunyonyoona. Sena kuli basikulanga-langa twaambo twacisi bakali kukonzya kwaambila limwi zintu eezi munzila iiluzi boobu?
ZIFWUWA ZYABANTU ZIYOOTENTWA:
Ino nguni uukonzya kwaamba kuti inga waambilizya ciyoocitika kwainda myaaka iili 300, kwaamba zina lini amukowa wamuntu uuyootenta mafwuwa aabantu acipaililo, alimwi azina lyamunzi mocinoobede cipaililo eeco? Ikuti kusinsima kugambya kuli boobu kwacitika ncobeni, inga capa sikwaamba zyakumbele kuba aampuwo kapati. Muntu wa Leza wakaambilizya kuti: “Kuyoozyalwa mwana muluzubo lwa-Davida uuyootegwa Josiya . . , azifuwa zyabantu ziyootentwa alinduwe” acipaililo cili mumunzi wa Beteli. (1 Bami 13:1, 2) Nokwakainda myaka iili 300, mwami wazina lya Josiya—zina litavwuli kwaambwa mu Bbaibbele—wakazyalwa mumukwasyi walunyungu lwa Davida. Mbubwena mbokwakasinsimwa, Josiya ‘wakatuma kuti bagwisye zifuwa omo mutubanda, akuzitenta acipaililo’ icakali ku Beteli. (2 Bami 23:14-16) Ino mbuti muntu mbwakonzya kwaamba bwini zintu mboziyoocitika kumbele kakunyina kusololelwa aanguzu ziinda zyabantu?
MAMANINO AABWAMI:
Inga cagambya ikuti muntu wazwidilila mukwaambila limwi zina lyamuntu—katanazyalwa—uuyooyendelezya kunyonyoonwa kwabulelo bupati bwanyika yoonse alimwi akwaamba nzila iigambya iyoobelesyegwa kucita boobo. Leza wakaambilizya kuti mwaalumi wazina lya Koresi wakali kuyoosaala akuzunda cisi. Kunze lyaboobo, Koresi wakali kuyakwaangununa baange ba Juda akugwasyilizya kuyaka tempele lyabo lisalala. Kuyungizya waawo, Leza wakaambila limwi zyakumbele kuti nzila njayoobelesya Koresi iyoobikkilizya akuyuminizya milonga alimwi wakatondezya kuti milyango yamunzi iyoosiigwa kiitajedwe, kupa kuti cuube-ube kuzunda. (Isaya 44:27–45:2) Sena makani oonse aakasinsimwa a Leza akazuzikizyigwa kweelana anzyaakaamba? Basikulemba zyakaindi balazumina kuti ncobeni Koresi wakazunda. Impi yabasikalumamba ba Koresi yakabelesya nzila iigambya yakunyona maanzi aamumulonga umwi wamu Babuloni, calo cakapa kuti maanzi ayuminine mumulonga. Kuyungizya waawo, basikalumamba bakanjila mumunzi kwiinda mukubelesya milyango yakasiigwa kiitajedwe. Mpoonya Koresi wakaangununa ba Juda mubuzike akubaambila kuti bakali kukonzya kuyooyakulula tempele lyabo ku Jerusalemu. Eeci cakagambya nkaambo Koresi taakali kukomba Leza waba Juda pe. (Ezara 1:1-3) Sena kuli muntu uumbi wakali kukonzya kusinsima zintu eezi zyakacitika kaindi kunze lya Leza?
Twalanga-langa zikozyanyo zyotatwe zitondezya Leza mbwaakazuzikizya zintu nzyaakaambila limwi kuti zyakali kuyoocitika. Oobu tabuli mbobusinsimi bulikke buyo ibwakazuzikizyigwa. Musololeli waba Juda wakaamba makani aamasimpe ngobakazyi kabotu bantu banji ibakali kumuswiilila naakati: “Mulizi camyoyo yanu yoonse acamiyeeyo yanu yoonse kuti taakwe cintu niciba comwe icakawida ansi akati kazintu zibotu zyoonse Jehova Leza wanu nzyakaamba aandinywe. Zyoonse buyo zyakacitika, taakwe niciba comwe icakawida ansi.” Joshua 23:1, 2, 14. Bantu ba Joshua bakalibonena Leza mbwaakazwidilila mukuzuzikizya zisyomezyo zyakwe alimwi abusinsimi. Pele ino mbuti Leza mbwacita oobo? Kuli kwiindana kupati akati kanzila zya Leza azyabantu. Eeci cilayandika kapati kuti mucizyibe nkaambo Leza waambilizya kwaciindi cilamfwu zintu iziyoocitika ino-ino iziyoomujatikizya muyande mutayandi.
BUSINSIMI BWA LEZA ANZYOBAYEEYELA BANTU
Nzyobaamba bantu kujatikizya zyakumbele kanji-kanji inga ziyeeme abuvwuntauzi bwasayaansi, kulanga-langa makani aamasimpe aaliko kale azimwi buyo, naa kubelesya luzyibo lwakubeja lwiinda lwabantu. Bamana kwaambila limwi zyakumbele, bantu bakkala buyo akulindila kuti babone citiicitike.—Tusimpi 27:1.
Pele Leza tali mbuli bantu, walo ulizizyi zyoonse. Ulizyi kabotu bantu mbobabede anzyobalombozya; aboobo, nasala kucita cintu cimwi, Leza ulakonzya kuzyibila limwi bantu alimwi amasi oonse nzyobayoocita. Pele Leza ulakonzya kucita kwiinda waawo. Ulakonzya kuzyeendelezya alimwi akucinca zintu kutegwa zicitike kweelana ambwayanda. Waamba kuti: ‘Ijwi lyangu lizwa kumulomo wangu. Talikooyooboola kulindime cabuyo pe, . . . liyoocita kabotu makani ngendalitumina.’ (Isaya 55:11) Aboobo zintu Leza nzyaasinsima zili mbuli kuti nkwaambilizya zintu ziyoocitika kumbele. Ulasinizya kuti nzyaamba zyazwidilila.
BUUMI BWANU BWAKUMBELE
Sena kuli ngomukonzya kusyoma uukonzya kwaamba buumi bwanu bwakumbele mbobuyooba alimwi abwabayandwa banu? Ikuti kamuzyi kuti kulaboola guwo pati, mulakonzya kubweza ntaamu yakufwutula buumi bwanu. Mulakonzya kucita mbubwenya oobo kujatikizya businsimi bwamu Bbaibbele. Leza waambilizya kuti kucinca kupati kwanyika yoonse kuli afwaafwi kucitika. (Amubone kabbokesi kakuti: “ Zintu Zyakumbele Leza Nzyaayubununa.”) Buumi bwakumbele oobu buliindene kapati abuumi mbobaamba aabo balyaamba kuti mbaasyaazibwene mukwaambila limwi zintu ziyoocitika kumbele.
Mulakonzya kucaamba munzila eeyi: Makani aajatikizya nyika eeyi alijisi bubambe bubikkidwe kale. Akalembwa kale, alimwi tulakonzya kuzyibila limwi zyakumbele. Leza waamba kuti: “Ndime uulungulula makani aamamanino nikuba kuzwa kumatalikilo, . . . Ndati, Lulayo lwangu luyoozuzikizigwa, njoocita zyoonse nzinjanda.” (Isaya 46:10) Nywebo amukwasyi wanu mulakonzya kuba abuumi bubotu kumbele. Amubabuzye Bakamboni ba Jehova ncolyaamba Bbaibbele kujatikizya zintu zili afwaafwi kucitika. Bakamboni tabalyaambi kuti balijisi nguzu zyakwaambila limwi zyakumbele; naa kwaamba kuti kuli majwi aamyuuya ngobamvwa; naa kuba aanguzu zilibedelede zyakwaamba zyakumbele. Mbaasikwiiya Bbaibbele ibakonzya kumutondezya zintu zibotu eezyo Leza nzyaamubambila kumbele.


text:
MASAWAKYA
Mexico
Bakamonyi Bebapa Kilambu mu Mexico pa Mwingilo wa Kufunjisha Baibolo mu Tuleya
Kafulumende wasanchila Bakamonyi ba kwa Yehoba pa mwingilo wabo wa kufunjisha bakaili byaamba Baibolo mu tuleya twa mu Baja California.
Kishimikwa Kikatampe Muji Mabuku Avula Kiji mu Kyalo mo Bamba Kisipanishi Kyatambulwila Bakamonyi ba kwa Yehoba
Ku kishimikwa kya Guadalajara International Book Fair bamwesheshe mabuku avula kufuma mwaya ntanda, kubikapotu ne mabuku anemba Bakamonyi ba kwa Yehoba.
Mu Mexico Balupwile Baibolo wa Binembelo bya Ntanda Ipya bya Kingiliki bya Bwina Kilishitu mu Mulaka wa Tzotzil
Bakamonyi ba kwa Yehoba balupwile Baibolo wa Binembelo bya Kingiliki mu (“Lulayañano Lupya”) mulaka wa Tzotzil ye bamba ku bena Maya bafumine ku India bekala ku Chiapas