text:
ILYASI PA UMI WAO
Nizile Inja Vyonsi ku Antu ya Mitundu Yonsi
“Nga waca wawatiziwa, ndakusya!” Avino ya tata yatiinyanga yamayo umu 1941. Nanti icakuti yayatiinyanga vii, yamayo yapingwilepo ukutwalilila nupya yawatiziwe nu kulanga ukuti yaipeezile kuli Yeova Leza. Lyene ya tata yafumile apa ng’anda. Nali sile ni myaka 8 pa nsita iyaa.
NOMBA walanga ala natemwa mpiti icumi icaya muli Baibo. Yamayo yaletanga impapulo izikalanda pali Baibo nupya natandike ukutemwa sana ivyalimo, maka maka ivilangililo. Ya tata yatalondanga yamayo yanena vino yasambililanga muli Baibo. Lelo nalondesyanga sana ukumanya ivyaya muli Baibo, nupya nuzyanga mauzyo, fwandi yamayo yansambilizyanga nga ya tata yafumapo. Avino nizile mpingulapo ukupeela umi wane kuli Yeova. Nawatiziwe mu luzi lwa ku England, umu 1943 ala indi ni myaka 10.
NATANDIKA UKUOMBELA YEOVA
Ukufuma pa nsita kwene iya, yamayo nani twatandike ukuombesya umu mulimo wa kusimikila. Pa kulondolola amazwi yamwi amuli Baibo, twaomvyanga ama fonogalafu. Iviombelo vii vyali ivikulu nupya ivinyome ukucila pa ma kg 4.5. Mutale mwelenganye vino nacuulanga pa ku vinyemula!
Lino nali ni myaka 14, nalondanga ukutandika upainiya. Ya mayo yanenyile yati ulinzile utale uuzye umuomvi (wino ndakai akaamwa ukuti umwangalizi wa ciputulwa). Wanenyile ukuti ndinzile ukusambililako imilimo imwi imwi iyakungazwa umu mulimo wa upainiya. Fwandi avino nacisile. Pa cisila ca kuombako imyaka iili, nuzizye umwangalizi wa ciputulwa muze pali upainiya. Nawe walanzile ati “Katandike!”
Lyene umu Epulelo 1949, yamayo nani twakazizye iviya vimwi vimwi ivya mu ng’anda nu kukukila ku Middleton, umupipi nu ku Manchester, kuno twaile tutandika upainiya. Lino papisile imyaka 4, nasoolwile umwina umwi kuti twaomba nawe upainiya. Iofesi lya musambo lyapingwile ukuti tukuukile uku cilongano icipya icapanzilwe umu Irlam. Yamayo nayo yaombanga upainiya na nkazi muze uku cilongano cuze.
Nanti cakuti nali sile ni myaka 17, nemo nu mwina wino nali nawe yatupeezile umulimo wakutungulula ukulongana pa mulandu wakuti kutaali aina angaomba ningo umu cilongano. Pacisila, yantumile uku cilongano ca ku Buxton, umwali sile yakasimikila anono nupya alondekwanga uwazwilizyo. Nalolanga vii vyonsi ivyacitikanga ukuti vyansambilizyanga vino nali nu kuomba imilimo na yuze ku nkoleelo.
Umu 1951, nalemvile fomu wa kuuzizyapo ngi cakuti ningaya nkazanwe kwi Sukulu lya Baibo ilya Gilyadi. Lyene umu Dizemba 1952, yangamile ukuti nkatandike usilika. Nayanenyile inti ntange mbombeko usilika pano nali kasimikila wa nsita yonsi, lelo icilye citanzumilizye foo, nupya yanjalile umu cifungo pa myezi 6. Lino nali umu cifungo napokelile kalata yakungamilapo ku Gilyadi umwi kalasi lyalenga 22. Fwandi naileko umu Julai 1953 ala alino nacifuma umu cifungo, nupya nakwezile iciwato cino yamanga yakuti Georgic nu kuya ku New York.
Lino nafisile nali nu kuzanwa uku Ukongano Upya Uwa mu Nsi Yonsi. Nakwezile isitima ukuya uku South Lansing, uku New York, kuno isukulu lyayelile. Lino nafumile umu cifungo nakweti sile impiya zinono. Lino nafumile mwi sitima, kwali basi iyali nu kuntwala uku South Lansing, nupya nali nu kukongola ulupiya kuli wino nakwezile nawe muli basi ulwakungilizya pali luno nakweti.
KUOMBELA UKU MPANGA YUZE
Uku Sukulu lya Gilyadi twasambilile ivintu ivingi sana ivyali nu kutwazwa ‘ukucita consi cino cingacitwa’ lino tukuomba umulimo wa umisyonali. (1 Kol. 9:22) Nemo na anji yaili ya Paul Bruun na ya Raymond Leach yatutumile ukuya uku Philippines. Twalolezile imyezi iingi pa kuti sile tupoke vitupa; lyene twakwezile uwato itupita pa luzi lwa Rotterdam, pali yemba wa Mediterranean, mu mufolo wa Suez, pa Indian Ocean, pa luzi lwa Malaysia na Hong Kong, fwandi ningati twamazile amanda 47 pali yemba! Twasusile itufika ku Manila apa 19 November, 1954.
Twatandike ukuomba na antu apya, impanga ipya nanti sile ululimi nalo kwene lwali ulupya. Swensi swetatu yatutumile uku cilongano ca mu musumba wa Quezon kuno aingi aikalangako yavwanganga icizungu. Fwandi pacisila ca myezi 6, twamanyile sile amazwi anono amu lulimi lwa Citagalog. Umulimo uze uno twapeezilwe wali nu kutwazwa ukumala intazi yakukana manyikisya ululimi.
Wanda umwi umu May 1955 lino twafisile pa ng’anda ala twafuma umu mukusimikila, Umwina Leach nani twazanyile amakalata umu muputule witu. Twazanyile ukuti iyatupeela umulimo wakuya aangalizi ya viputulwa. Nali sile ni myaka 22, nomba umulimo uno yampeezile walenzile inje ni syuko lyakuya vyonsi kuli yonsi ukuomvya inzila izipya.
Ilyasi lino natandikilepo ukulanda, nalilandiile api sitolo lya mu muzi. Nizile nzana ukuti fwandi lwali ulutambi umu Philippines pa nsita iya ukuti ilyasi lyonsi ilya ku yantu yonsi lifwile ukuyela panzi. Lino natandalilanga ivilongano ivipusane pusane, nalandanga amalyasi uku vifulo ukwazanwanga antu aingi, wakwe pa maliketi, mu viwansa vyakwe bola wa ku minwe, mu vifulo vyakwizizyamo alino nu mu makoona ya miseo. Pa nsita imwi, umu Musumba wa San Pablo mwali sana imvula iyalesizye kuti ndande ilyasi pa maliketi, lyene nanenyile aina atungululanga ukuti limayela umu Ng’anda ya Wene. Lino papisile insita, aina yaa yanguzizye ngi cakuti yanganena antu ukuti ukulongana kuu kwali u kwa cintu wingi, vino kutayelile panzi.
Lyonsi twikalanga umu mang’anda ya ina. Nanti icakuti mang’anda yali sile alinge, lyonsi yayanga ausaka. Nanzanga icitala pa mbao apano ndala. Umwakufulalila mutali ningo, fwandi nasambilile ukufulalila panzi. Nakwelanga ma basi, nupya insita zimwi nakwelanga uwato nga nkuya ku vilila vyuze. Pa myaka yonsi ino naomvileko umulimo uiyele, ntatazile inkwatapo motoka.
Ukuomba umulimo wa kusimikila alino nu kutandalila ivilongano kwangazwilizye ukusambila ululimi lwa Citagalog. Ntatazile nsambilila ululimi luu umu kalasi, lelo nasambilile ukupitila umu kuvwa kuno aina yakuvwanga lino tukukomana ukuya umu mulimo wa kusimikila alino na pa kulongana. Aina yalondesyanga ukungazwa ukusambilila ululimi nupya nayataizye sana pa kuntekelela alino nu kuneena pano naluvyanya.
Umu kupita kwa nsita, imilimo ipya ino yampeezile yalenzile nsenuke umu vingi. Umu 1956, lino Umwina Nathan Knorr watutandalile, napeezilwe umulimo wa kusakamala vino antu yalondekwanga apa ukongano wa luko. Ntamanyile ivya kuomba mulimo uu, lelo nasambilileko kuli yauze. Lino mwaka utatala wasila, kwali ukulongana kwa luko na kuze ukwapekanyiziwe lino Umwina Frederick Franz uwafumile uku maofesi yakalamba watutandalile. Lino naombanga umulimo wa kwangalila ukongano, nasambilile ku mwina Franz ukuitemelwa ukusenuka ukulingana na vino antu yali. Aina ya kuuku yatemilwe sana ukulola umwina Franz atazwala ivyakuzwala vino yamanga yakuti barong Tagalog vino yakazwala kulingana nu lutambi lwa ku Philipines, lino akulanda ilyasi ku antu yonsi.
Lino nali umwangalizi wa citungu nalondekwanga ukusenuka mu vingi. Pa nsita iiya, twatambisizye filimu ya kuti The Happiness of the New World Society, mupiipi na pa milyango yonsi iyaali apa vikuulwa ivyayeliile umu ncende umukazanwa sana antu. Insita zimwi, twalumwanga nu tuzizi. Utuzizi tuu twizanga pa mulandu nu luswepo lwakwe pulojekita nupya akuno twakambatilanga. Fwandi yayanga incito sana ukuzifya pulojekita ndi twamala ukutambisya! Citaali icangupale ukupekanya ivyakutambisya, nomba ndi papita insita tuvwanga ningo sana ukulola vino antu yakwiza nu kusambilila ivingi api uvi lyakwe Yeova ilya mu nsi yonsi.
IMILIMO IYALENZILE IVINTU KUSENUKA SANA
Umu 1959, napokelile kalata wakumanyisya ukuti nkaombela api iofesi lya musambo. Cii calenzile ukuti imanye ukuomba imilimo iingi. Insita zimwi yantumanga ukuyatandalila aina ku mpanga zyuze. Apa kutandala kumwi, nizile imanyana na nkazi Janet Dumond uwaombanga umisyonali ku Thailand. Twatandike ukwizizyanya nga lino twiza tutwalana. Twaipakizya ukuombela pamwi na mamane umu mulimo wa nsita yonsi apa myaka 51.
Naipakizya ukutandalila antu yakwe Yeova umu mpanga 33. Ala nkataizya sana pano imilimo ino naombanga pa kutandika yangavwile ukusambilila ivyakuomba na antu ankulilo alino ni ntambi zipusane pusane! Ukutandala kuu kwangazwa sana ukulola ukuti Yeova watemwa antu amitundu yonsi.—Mili. 10:34, 35.
UKUTWALILILA UKUSENUKA
Ala cazifile wakwe cimwi ukuombela capamwi na ina umu Philippines! Impendwa yakwe yakasimikila yakulilako imiku 10 ukucila pali vino yaali lino natandike ukuombela kuuku. Janet nani twatwalilila ukuombela pamwi pi ofesi lya musambo umu Philippines umu Musumba wa Quezon. Nanti icakuti imbomba imyaka 60 umu mulimo uu uwakuombela ku mpanga yuze, ncili nkaipekanya ukusenuka nu kulondela vino Yeova akuneena. Pa mulandu wa kuti kuli ukusenuka kwa vintu mwi uvi lyakwe Yeova ndakai, tukulondekwa ukuitemelwa ukusenuka umu vingi.
Twezya na maka itu yonsi ukulondela vino Yeova akatutungulula, nupya ci calenga twaipakizya sana umi. Nupya twezya nu kusenuka muli vyonsi vino tungasenukamo pa kuti sile twaombela aina itu ningo. I cumicumi, tukalondesya ukutwalilila ukuipeelesya mu mulimo wakwe Leza.


c: text/html

text:
Ivyeo pa Maofesi nu Kutandala
Tukumwama ni nsansa tukuti kalibu sana, mukize mukatandale uku maofesi itu ni vikuulwa vya kupulintilamo. Zanini vifulo ukwaya maofesi alino ni nsita ya kutandala.
Denmark
Denmark
Stenhusvej 28
DK-4300 HOLBAEK
DENMARK
+45 59-45-60-00
Kutandala
Kutampa pa Mande kufika pali Cisano
Pa 09:00 hrs., pa 10:30 hrs., pa 13:30 hrs., napa 15:00 hrs.
Mulamala ukutandala api awala lyonga na mamineti 30
Vino Tukaomba
Api Ofesi ilya mu Scandinavia tukaangalila umulimo uno ukaombwa na ya Nte Yakwe Yeova aafika kuli 50,000 umu Denmark, umu Faeroe Islands, umu Greenland, umu Iceland, umu Norway, alino nu mu Sweden. Tukaangalila umulimo wa kusenula impapulo izikalanda pali Baibo umu ndimi 6 alino nu mu ndimi 3 zyakwe uciulu nupya tukakopa na mazwi akukutikako alino na mavidyo umu ndimi kwene zii.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Malondololo ku Bipangujo Bimanine pa Bible
Le i ani na bubine uludika ino ntanda?
Bantu bavule bayukile amba Leza wa bine ye muludiki wa ino ntanda. Shi i byabine, le ntanda yadi ya kwikala miyule masusu uno muswelo? (1 Yoano 5:19) Bible aye unena amba, ntanda idi mu makasa a umbi.—Tanga 1 Yoano 5:19.
Le muntu mubi wabwenye namani kuludika muzo wa muntu? Tamba ku ngalwilo kwa mānga ya muzo wa muntu, mwikeulu umo wātombokele Leza wātonwene ba mulume ne mukaji bajinji nabo bamutombokele. (Ngalwilo 3:1-6) Ba mulume ne mukaji pa kutonga kukōkela uno mwikeulu ntomboki, Satana, waikala ke muludiki wabo. Leza Mwinē Bukomo Bonso ye aye ufwaninwe kwikala Muludiki, inoko usakanga bantu abobene batonge ebaludike mwanda ba musenswe. (Kupituluka 6:6; 30:16, 19) I kya bulanda, mwanda bantu bavule i bongolwe na kutonga butyibi bubi bwa muswelo umo na bobwa bwātongele ba mulume ne mukaji bajinji.—Tanga Kusokwelwa 12:9.
Le i ani ukapwija makambakano a bantu?
Le Leza ukaleka Satana endelele na buludiki bwandi bubi? Mhm! Leza ukengidija Yesu mwanda wa kutalula bibi byonso bilongele Satana.—Tanga 1 Yoano 3:8.
Yesu pa kupebwa bukomo na Leza, usa konakanya Satana. (Loma 16:20) Kupwa penepa, Leza usakuludika bantu ne kujokejeja muzo wa muntu ku būmi bwa nsangaji ne ndoe mungya mpango yandi imbajinji.—Tanga Kusokwelwa 21:3-5.


text:
Muloo wa kwikala na nshaleelo mupelepele
DANIEL NA MIRIAM abadi beyibakishene mu mweshi wa Kitema mu kipwa kya 2000, abo nkashala mu kibundji kya Barcelone, mwiumbo dya Espagne. Daniel abwela’shi: “Tubadi na nshaleelo amweneka bu e buwa kwishina. Midimo yetu ibadi ayitupa mushindo wa kudya kalolo, kwenda mu angi maumbo, na kufwala bilamba bya muulo. Na dingi tubadi atwende mu bulungudi ku lubingo looso.” Anka, kunyima abadi bashintuule nshaleelo aabo.
Ku kikongeno kya mafuku asatu kya mu kipwa kya 2006, Daniel badi mukumibwe kwishimba ngofu na mwisambo ubadi awele luno lukonko: “Tukwete kukita mwetu moso bwa kukwasha bantu ‘abatshibilwa lufu’ bwabadya kutwela mwishinda dya muwa wa looso su?” (Nkindji 24:11) Uno mwisambo ubadi ushimikye kasele pa bushito bwatudi nabo bwa kulungula bantu mukandu wa mu Bible aupaasha myuwa. (Bikitshino 20:26, 27) Daniel atentekyesha’shi, “Nadi napusha’shi Yehowa kwete kwisamba nami.” Mu uno mwisambo abadi baleshe dingi’shi kutamisha mudimo wetu wa bulungudi akwitupetesha miloo ibungi. Daniel badi auku’shi ano mayi nga binyibinyi. Miriam badi mupwe kwata mudimo wa bu mbala-mashinda na badi apete myabi ibungi.
Daniel akula’shi, “Namwene’shi ino ngi nsaa ya kushintuula myanda ibungi mu muwa wande.” Na beyishintulwile binyibinyi. Badi mupeeleshe nsaa ibadi akisha ku mudimo waye, abanga mudimo wa bu mbala-mashinda, na dingi babangile kunangushena ku miloo yabadi balombene kupeta aye na Miriam su benda mu mbalo mwi lukalo lwa balungudi ba Bufumu.
KUMPALA TUBAPETELE NKALAKASHI—KUNYIMA TWAPETA MUKANDU WA MULOO
Mu mafuku ashale Daniel na Miriam abayile mu kutemba mu Panama. Anka mu mweshi wa Katano mu kipwa kya 2007, abalekyele midimo yabo benda mu kufuba mu dino eumbo. Mu uno teritware mubabadi bende mubadi bisangi bibungi bi mu bwipi mwa kibundji kya Archipel de bocas del toro mu kalunga ka Caraïbes mwabadi bashale kwi bantu babetanyina bu ba Ngabe. Daniel na Miriam abadi abanangushena’shi bintu bibabayile nabyo mbilombene kwibakwasha bwa kushala mu Panama penda munda mwa myeshi mwanda.
Abadi abende mu bisangi mu maato na ku ma nkinga, na abatentekyesha’shi lwendo lwabo lwa kumpala ku nkinga abakitshine bilometre 32 na kukamina myengye ibukopo, mu kaanya ke bukopo. Daniel badi mukookye ngofu. Anka, pababafikile pa ka kibundji ke mu bwipi mw’eshinda, kifuko kya ba Ngabe kibadi kibapokyele kalolo bikishekishe kunyima kwa’bo kulonga bya kwela bantu mooyo mu ludimi lwabo. Ababangile kulonga Bible na bantu 23.
Pabapwile bintu bibabayiile nabyo, muloo wa bano bakwetu ubapwile abo nkubanga kwinyongola. Daniel atentekyesha’shi: “Tubadi na mpolo ku meso, nsaa ibatudi atulongo bintu bwa kwaluka mu Espagne. Tubadi atupusha bubi bwa kuleka bantu batulonganga nabo Bible.” Anka, kunyima kwa mweshi umune, abapetele mukandu wa muloo. Miriam akula’shi: “Abetulungwile’shi tubafiki ba mbala-mashinda ba nsaa yooso. Tubapushishe muloo wibungi mwanda pano tubapetele mushindo wa kushala mu ino mbalo ibatudi atufubila!”
MULOO WABO UKILE BUNGI
Mu kipwa kya 2015, pa mwanda wa kushintuluka kwa myanda kukitshikye mu ndumbulwilo a Efile mukulu, mbatekye Daniel na Miriam bwabadya kutungunuka na kufuba bu ba mbala mashinda ba myeshi yooso. Mbakite naminyi? Mbatuule lukulupilo lwabo mu uno mulayilo wi mu mukanda wa Misambo 37:5: “Efubwile kwi Yehowa; kulupila kwadi, byabya akukitshina byooso.” Mbapete mudimo wa ku mbidi awibakwasha bwa kulombasha nkalo yabo na kutungunuka na kufuba bu ba mbala-mashinda, na dingi lelo uno bakwete kufuba mu kakongye ke mu Veraguas, mwiumbo dya Panama.
Daniel abwela’shi: “Kumpala kwa’twe kukatuka mu Espagne, tatubadi atuuku’shi twi kwikala na nshaleelo mupelepele nya. Lelo uno twi naye, na ta twi bakutwe kintu su nkimune ki na muulo mu nshaleelo eetu.” Mmuloo kinyi ukile bukata wabadi bapete? Abakula’shi, “Kukwasha bantu beyishe bwabadya kuuka Yehowa nyi muloo ukile bukata watudi bapete!”


text:
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
Ku ng’omba nkalamba. Ulwa kwa Davidi. Ulwimbo.
139 Mwe Yehova, mwafwayafwaya muli ine, kabili mwalinjishiba.+
2 Imwe mwaishiba ukwikala kwandi no kwima kwandi.+Mwaishiba amatontonkanyo yandi nangu mwaba ukutali.+
3 Mulamona ukuya kwandi no kusendama kwandi,+Kabili mwalishiba imibele yandi yonse.+
4 Ilyo ishiwi talilaisa pa lulimi lwandi,+Moneni, mwe Yehova, ninshi namwishiba kale.+
5 Mwalinshinguluka konse konse;No kubika ukuboko kwenu pali ine.
6 Ukwishiba kwenu kwalimpesha amano.+Kwalisansukisha ica kuti te kuti mfikepo.+
7 Ni kwi ningaya ukushaba umupashi wenu,+Kabili ni kwi ningabutukila ukufuma pa cinso cenu?+
8 Nga nanina naya ku muulu, e ko mwaba;+Kabili nga nayanshika ubusanshi bwandi ku Nshiishi, moneni na ko e ko mwaba.+
9 Nga nafwala amapindo+ ya macaca,Pa kuti njeikala ukwalepesha muli bemba,+
10 Na ko kwine ukuboko kwenu kukantungulula+No kuboko kwenu ukwa ku kulyo kukanjikatilila.+
11 Kabili nga natila: “Cine cine imfifi yalayangufyanya ukunkupa!”+E lyo ubushiku bwasanguka ulubuuto ukunshinguluka.+
12 Nangu fye ni mfifi tayakafiitishe kuli imwe,+Lelo ubushiku bukabalika nga kasuba;+Imfifi ikaba fye ngo lubuuto.+
13 Pantu ni mwe mwapangile imfyo shandi;+Mwancingilile mu nda muli mayo.+
14 Ndemulumbanya pantu napangilwe mu musango wa kupapa kabili uwapesha amano.+Yalipesha amano imilimo yenu,+Nge fyo no mweo wandi waishiba.+
15 Amafupa yandi tayafishilwe kuli imwe+Ilyo nalepangwa umwafisama,+Ilyo nalepikulwa pa nshi+ ya calo.
16 Ilyo fye nalepangwa amenso yenu yalimwene,+Kabili mwi buuku lyenu mwalembelwe ifilundwa fyandi fyonse,Mwalembelwe inshiku ifilundwa fyapangilwe+Ninshi tapalaba icilundwa nangu cimo.
17 E ico kuli ine, yalicindama icine cine amatontonkanyo yenu!+Mwe Lesa, impendwa ya yako yonse yalikula nga nshi!+
18 Nga nati njapende, yalifula ukucila no mucanga.+Nashibuka, kabili ncili na imwe.+
19 Iye, mwe Lesa, kanshi nga mwaipaya ababifi!+Ninshi kuti bataluka kuli ine abasumya umulopa,+
20 Abalanda ifyebo pali imwe ukulingana na mapange yabo;+Balumbula ishina lyenu apa fye+—abalwani benu.+
21 Bushe nshapata abamupata icine cine, mwe Yehova,+Kabili bushe nshumfwa ubunani pa bamwimina?+
22 Nalibapata icine cine.+Basanguka abalwani bandi icine cine.+
23 Fwayeni muli ine, mwe Lesa, no kwishiba umutima wandi.+Nceeceeteni, no kwishiba amalangulushi yandi,+
24 Mumone nga muli ine mwaba amapange ya kuntwala mu nshila iibi,+Kabili muntungulule mu nshila+ ya muyayaya.
Peeleniko bambi
Peeleniko bambi
BAIBOLO—AMALEMBO YA CALO CIPYA
Amalumbo 139
Cibemba
Belengeni Baibolo pa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1011208/univ/wpub/1011208_univ_sqr_xl.jpg


text:
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA | KULUMBAISHA 135-141
Twakalengwa Munshila Ikankamika
Defedi wakayeeyawo pabumboni bwa miibo ibotu yakwe Lesa itondeshekwa kwiinda mushintu nshaakalenga. Wakasebensela Yehova cakutaloonda.
Defedi ndyaakayeeya abuumbi pashilengwa, wakayuminishikwa kulumbaisha Yehova:
139:14
“Ndamulumbaisha ceebo mwakanenga munshila ikankamika”
139:15
“Shifuwa shangu ndishakalinga kupangwa, ee, kaancinunganishikwa mumala muli bama, kaancikula mumusena uyo wabushishi, mwebo mwakalinga kwishi kale ayi moondi”
139:16
“Mwakambona kantana kushalwa nshiku sha buumi bwangu mwakalinga kushilembete kale mulibuku lyanu”


text:
Akatabo ka Kutwafwa Ukusambilila Icebo ca kwa Lesa
1
Ishina lya kwa Lesa mu Malembo ya CiHebere
Bushe bapilibula shani ishina lya kwa Lesa ukufuma mu ciHebere mu maBaibolo yambi? Bushe caliba fye bwino ukubomfya ishina lya kuti “Yehova”? Bushe ishina lya kwa Lesa lyalola mwi?
2
Ishina lya kwa Lesa mu Malembo ya ciGriki aya Bwina Kristu
Moneni ubushininkisho bwa cine cine ubulanga ukuti ishina lya kwa Lesa lyalesangwa na mu fyalembwa fya kale ifya ciGriki.
3-A
Charti: Bakasesema ne Mfumu sha mu Yuda na mu Israele (Isambililo 1)
Moneni charti iilelanga ifyalembwa mu Baibolo ifyacitite ukutula mu 997 B.C.E. ukushinta mu 800 B.C.E.
3-B
Charti: Bakasesema ne Mfumu sha mu Yuda na mu Israele (Isambililo 2)
Moneni charti iilelanga ifyalembwa mu Baibolo ifyacitike ukutula mu 800 B.C.E. ukushinta mu 607 B.C.E.
4-A
Ifyacitike Ifyakumine Ubumi bwa kwa Yesu Pano Isonde—Ifyacitike Ilyo Yesu Ashilatendeka Ukushimikila
Moneni charti iilelanga ifyacitike ukutula mu 3 B.C.E. ukushinta mu lusuba mu 29 C.E.
4-A
Ifyacitike Ifyakumine Ubumi bwa kwa Yesu Pano Isonde—Ifyacitike Ilyo Yesu Ashilatendeka Ukushimikila
Moneni charti iilelanga ifyacitike ukutula mu 3 B.C.E. ukushinta mu lusuba mu 29 C.E.
4-C
Ifyacitike Ifyakumine Ubumi bwa kwa Yesu Pano Isonde
—Yesu Ashimikila Sana mu Galili (Isambililo 1)
Moneni charti iilelanga ifyalembwa mu Baibolo ifyacitike ukutula mu 30 C.E. ukushinta pa Ca Kucilila mu 31 C.E.
4-D
Ifyacitike Ifyakumine Ubumi bwa kwa Yesu Pano Isonde—Yesu Ashimikila Sana mu Galili (Isambililo 2)
Moneni charti na mapu ifilelanga ifyalembwa mu Baibolo ifyacitike ukutula mu 31 C.E. ukushinta pa numa ya Ca Kucilila mu, 32 C.E.
4-E
Ifyacitike Ifyakumine Ubumi bwa kwa Yesu Pano Isonde—Yesu Ashimikila Sana mu Galili (Isambililo 3) na mu Yudea
Moneni charti iilelanga ifyalembwa mu Baibolo ifyacitike ukutula mu 32 C.E. pa kati ka Mutebeto wa Ca Kucilila no Mutebeto wa Kusangulula.
4-F
Ifyacitike Ifyakumine Ubumi bwa kwa Yesu Pano Isonde—Yesu Ashimikila ku Kabanga ka Yordani Umuku wa Kulekelesha
Moneni charti na mapu ifilelanga ifyacitike ukutula mu 32 C.E. ukushinta na ku kupwa kwa Mutebeto wa Kusangulula.
4-G
Ifyacitike Ifyakumine Ubumi bwa kwa Yesu Pano Isonde—Ilyo Yesu Alekelesheko Ukushimikila mu Yerusalemu (Isambililo 1)
Moneni charti na mapu ifilelanga ifyacitike ukutula pa Nisani 8 ukushinta pa Nisani 14 mu 33 C.E.
4-H
Ifyacitike Ifyakumine Ubumi bwa kwa Yesu Pano Isonde—Ilyo Yesu Alekelesheko Ukushimikila mu Yerusalemu (Isambililo 2)
Moneni charti na mapu ifilelanga ifyacitike ukutula pa Nisani 14 ukushinta pa Iyyar 25 mu 33 C.E.
5
Ilyashi ilyaba mu Baibolo
Ukutula mu Ukutendeka ukushinta mu Ukusokolola, Baibolo ilanda pa lyashi limo line ilyayanguka ukumfwa. Lyashi nshi?
6
Ukutendeka e lyo ne Nyendo sha Bena Kale
Moneni mapu iilenga ibuuku lya Ukutendeka.
7
Bafuma mu Egupti
Moneni ifyo abena Israele baendele ukuya ku Calo ca Bulayo.
8
Ifyo Bacimfishe Icalo ca Bulayo
Moneni mapu iilelanga ifyo abena Israele bacimfishe.
9
Icikuulwa ca Mushilo na Shimapepo Mukalamba
Moneni icikope ca fyo icikuulwa ca mushilo ne ca kufwala ico shimapepo mukalamba alefwala.
B6
Ifyo Bayakenye Icalo ca Bulayo
Moneni mapu iilelanga imipaka ya mpanga bapeele ku mikowa ya bena Israele ne fifulo umwalebombela abapingushi ukutendekela pali Oteniele ukushinta pali Samsone.
B7
Ubufumu bwa kwa Davidi na Solomone
Moneni mapu iilelanga umo icalo ca Israele capelele ilyo ifintu fyali bwino sana.
12
Itempele ilyo Solomone akuulile
Moneni ifintu fyacindama 14 ifyali mwi tempele.
13
Ifyalo Fyakwatishe Amaka Ifyo Daniele Asobele
Moneni icimpashanya icalandwapo muli Daniele icipandwa 2 ne fyo cikafikilishiwa.
B10
Icalo ca Israele Ilyo Yesu Aali pe Sonde
Moneni imisumba ya bena Roma iyali mu kati na ku nse ya calo ca Israele.
15
Ifyo Itempele Lyali mu Nshita ya Batumwa
Moneni ifintu ifya cindama ifyali mwi Tempele ilyo Yesu aali pano calo.
16-A
Umulungu wa Kulekelesha uo Yesu ali Pano Isonde (Isambililo 1)
Moneni mapu ya yerusalemu ne ncende shali mupepi, e lyo na charti iilengilila ifyalecitika ukutula pa Nisani 8 ukushinta pa Nisani 11, mu 33 C.E.
16-B
Umulungu wa Kulekelesha uo Yesu ali Pano Isonde (Isambililo 2)
Moneni charti ya fyalecitika ukutula pa Nisani 12 ukushinta pa Nisani 16, mu 33 C.E.
17
Ifyo Ubwina Kristu Bwasalangene
Moneni mapu iilelanga inyendo Paulo ayendele ku kubila imbila nsuma e lyo ne misumba iyalandwapo mwi buuku lya Ukusokolola.
18-A
Amakwebo
Moneni icikope apali ifyo balebomfya pa kupima ifintu mu nshiku sha mu Baibolo.
18-B
Indalama ne Fipimo
Moneni icikope icilelanga indalama ne fyo balepiminako ukufina kwa fintu mu nshiku sha mu Baibolo.
19
Kalenda ya BaHebere
Linganyeni imyeshi ya mu Baibolo ku myeshi ya muno nshiku, no kumona ilyo balecita ifintu fimo ifyo balecita cilamwaka.


text:
Kushangumuka 13
Avilama na Lote valyangunuka
1Omo Avilama watundile mu Ingito, waile ku kunto ku lifuti lya Kanana mu mbwela amo na munakazi wendi, na vyuma vyoshe vije vyafukile, co waile amo na Lote. 2Avilama wapwile muka-kufuka manene, wafukile vimanga, na vimembe, na vingombe, amo na siliva na ngolinde. 3Asinoni watundile kuje, co waile nakujalozoka kutunda mu mbwela nakweta ku Mbetele. Co welukile ku mutambela uje wakele mukati ka Mbetele na Ayi kuje kwatungile cilombo cendi akulivanga, 4kuje kwatungilile mutula. Kukekwo kuje Avilama walemeselele Shukulu Kalunga.
5Lote waile amo na Avilama, na ikeye lalo wakele na vimanga, na vimembe, na vingombe, amo na naanga yendi na vangamba vendi. 6Omwo Avilama na Lote vakele na vimuna vavangi manene, co kuje ku mutambela kuvakele kukwakele mutambela wakama wakulila vimuna vavo, omwo voshe vakele na vufuko vwavungi ngeci kuvasele kukala amo. 7Kwakele kulizunga mukati ka tunyungi va vimuna va Avilama na tunyungi va vimuna va Lote. A simbu ije, vaKanana na vaPelezi anga vacikele mu lifuti lije.
8Avilama wendekele kuli Lote ngwendi, “Yetu tunapu tu vavushoko, vanu vove na vanu vange kuvapandele kulijokota. 9Ngecivene, tunapande kulyangunuka. Angula mutambela woshe wushaka ngeci uyeko, yange lalo njiya ku mutambela weka.”
10Lote wakengele ku mutambela wa Zowale, co wamwene Cana ca Yondau coshe cakele na mema amangi, cafwile ngwe Lihya lya Shukulu Kalunga nambe Ingito. Simbu eyi te Shukulu Kalunga kanda acinyongese vinganda vya Sondoma na Ngomola. 11Ngecivene, Lote walyangwilile Cana ca Yondau coshe, co wajalukilile mu ngangela. Omu mukemwo muvalyangunukilile va Avilama na Lote. 12Avilama wasalele mu lifuti lya Kanana, co Lote wakakele mukati ka vinganda vya mu cana, co watungile cilombo cendi muyehi na Sondoma. 13 Vanu va ku Sondoma vapwile vaka-vuvi, valingile vyuma vyavivi manene ku mesho a Shukulu Kalunga.
Avilama ajalukila ku Hevelone
14Munima yevi, omo Lote na Avilama vanalyangunuka laja, Shukulu Kalunga wendekele kuli Avilama ngwendi, “Kenga mwamuvwa ku mitambela yoshe. 15 Lifuti lyoshe eli ulinakumona, likapwa lyove na vatekulwila vove ku myaka yoshe. 16Njikakwana vatekulwila vavangi vaje naumo wai akasa kuvalava, kuvanga kuli uje asa kulava vinona vyoshe vya livu lya ano asi! 17Ngecivene, katuka, ya nakukenga lifuti lyoshe mu vulaja vwalyo na mu vwihi vwalyo, omwo lyoshe njikakwanalyo.” 18Ngecivene, Avilama wajalwisile cilombo cendi, co watungile kuyehi na miti yakujela ya oke yakuhwimina ya Mamele ku Hevelone, co kuje watungilile Shukulu Kalunga mutula.


text:
May 15-
21
YEREMIA 39-43
Ulwimbo 133 ne Pepo
Amashiwi ya Kutendekelapo (3 min. nelyo ukucepako)
ICUMA ICABA MU CEBO CA KWA LESA
“Yehova Akapingula umo na umo Ukulingana ne Milimo Yakwe”: (10 min.)
Yer. 39:4-7—Sidekia aliculile pa fyo ashaumfwilile Yehova (it-2-E ibu. 1228 para. 4)
Yer. 39:15-18—Yehova alitashishe Ebede-meleke pa fyo alangile ukuti alimutetekele (w12 5/1 ibu. 31 para. 5)
Yer. 40:1-6—Yehova alesakamana Yeremia umubomfi wakwe uwa cishinka (it-2-E ibu. 482)
-
Ukufwayafwaya Icuma Icaba mu Cebo ca kwa Lesa: (8 min.)
Yer. 42:1-3; 43:2, 4—Finshi twingasambililako ku cilubo Yohanani acitile? (w03 5/1 ibu. 10 para. 10)
Yer. 43:6, 7—Cintu nshi icacindama pa fyacitike ifyo balondolola muli ifi fikomo? (it-1-E ibu. 463 para. 4)
Bushe ifyo mwabelengele mu Baibolo uno mulungu fyamusambilishe finshi pali Yehova?
Cuma nshi cimbi ico mwasangile ilyo mwalebelenga Baibolo uno mulungu?
-
Ukubelenga Baibolo: (4 min. nelyo ukucepako) Yer. 40:11–41:3
IFYO TWINGACITA PA KUTI TULEBILA BWINO IMBILA NSUMA
Umuku wa Kubalilapo: (2 min. nelyo ukucepako) Esa. 46:10—Mulesambilisha Icine. Landeni ico mukalanshanyapo ilyo mukabwelelako.
Icipempu ca Kubwelelamo: (4 min. nelyo ukucepako) Ukus. 12:7-9, 12—Mulesambilisha Icine. Landeni ico mukalanshanyapo ilyo mukabwelelako.
Isambililo lya Baibolo: (6 min. nelyo ukucepako) bhs ibu. 160 amapara. 19-20—Mwiteni ukwisasangwa mu kulongana.
IFYO FWE BENA KRISTU TULINGILE UKULAIKALA
Ulwimbo 90
“Yehova Talaba Ukutemwa Kwenu” (Amalu. 71:18): (15 min.) Ukulanshanya. Balilenipo ukutamba vidio iitila Yehova Talaba Ukutemwa Kwenu.
Isambililo lya Baibolo Ilya pa Cilonganino: (30 min.) kr icipa. 12 amapara. 16-23, utubokoshi utuleti “Ala Twalipapile,” “Ifisuma Ifyafumine mu Kutandalila Abanaka Cila Mulungu” na “Bushe Mwalishininkisha Ukuti Ubufumu bwa Cine Cine?”
Pitulukeni mu fyo Mwasambilila na mu fyo Mukasambilila Umulungu Ukonkelepo (3 min.)
Ulwimbo 123 ne Pepo


text:
IFYO FWE BENA KRISTU TULINGILE UKULAIKALA
Ifyo Ubufumu Bwacita mu Myaka 100 iyo Bwateka
Bonse abafwaya ukutekwa no Bufumu bwa kwa Lesa bafwile ukusambilila pali ubu Bufumu e lyo ne fyo bwacita. Mulandu nshi? Ukucita ifi kukabafwa ukukosha icitetekelo cabo pantu bakeshiba ukuti Yehova Ubufumu bwa kwa Lesa buleteka, kabili bakakwata ne shuko lya ‘kulondolwela aba nkulo ya ku ntanshi.’ (Amalu. 45:1; 49:3) Ilyo muletamba vidio iileti Ifyo Ubufumu Bwacita mu Myaka 100 iyo Bwateka, sangeni ifyasuko kuli ifi fipusho:
Cinshi “Photo-Drama of Creation” yabelele lipaalo ku baitambileko?
Bushe babomfeshe shani umulabasa pa kuti abantu abengi bomfwe imbila nsuma?
Ni nshila nshi shimbi isho babomfeshe pa kubila imbila nsuma, kabili fisuma nshi fyafuminemo?
Bushe ukusambilila ifya kubila imbila nsuma kwayaluka shani mu myaka yapita?
Finshi abaleya kwi sukulu lya Gileadi balesambilila ifyalebafwa pa kubila imbila nsuma?
Bushe ukulongana kwa citungu kwaleyafwa shani abantu ukusambilila pali Yehova?
Cinshi calenga mushininkishe ukuti Ubufumu bwa kwa Lesa buleteka?
Kuti twalanga shani ukuti tulatungilila Ubufumu bwa kwa Lesa?


text: 5 Pantu ico basontela shimapepo mukalamba onse uwasalwa pa bantu kulaimininako abantu ilyo alebomba umulimo wa kwa Lesa,+ ukuti atuule ifya bupe na malambo ifya pa membu.+2 Kuti alangulukilako abashaishiba na balelufyanya, pantu na o mubembu,+3 e mulandu wine afwile ukutuulila imituulo iya pa membu shakwe umwine pamo ne sha bantu.+4 Kabili umuntu taipeela umwine ici cifulo icacindama,+ kano fye ilyo aitwa kuli Lesa,+ nga filya na Aarone+ aitilwe.5 Na Kristu na o taicindamike fye umwine+ pa kuba shimapepo mukalamba,+ lelo acindamikwe+ ku walandile pali ena ati: “Uli mwana wandi; ine, buno bushiku, nimba wiso.”+6 Nga filya asosa na pambi ati: “Ni we shimapepo umuyayaya nga filya fine Melkisedeke ali.”+7 Ilyo ali umuntunse, Kristu alipapeete no kulomba+ e lyo no kulila nga nshi+ ne filamba kuli Uyo uwali na maka ya kumupususha ku mfwa, kabili balimuumfwile pa mulandu wa kutiina Lesa.+8 Nangu ali Mwana, asambilile icumfwila ku fintu aculileko;+9 kabili ilyo bamulengele ukupwililika+ bamupeele umulimo wa kupususha+ umuyayaya bonse abamumfwila,+10 pantu e waitwa kuli Lesa ukuba shimapepo mukalamba nga filya Melkisedeke ali.+11 Tuli ne fintu ifingi ifya kusosa pali ena kabili ifya-afya ukulondolola, pantu tamumfwa bwangu.+12 Pantu kwena, nangu ca kutila mufwile ukuba bakasambilisha+ pa mulandu wa nshita iyapitapo, mucili mulekabila umo uwa kumusambilisha ukufuma ku kutendeka ifya kubalilapo+ ukwishiba mu mashiwi ya mushilo aya kwa Lesa;+ kabili mukabila umukaka, te fya kulya ifyakosa iyo.+13 Pantu onse uunwa umukaka taishiba amashiwi ya bulungami, pantu mucece.+14 Lelo ifya kulya ifyakosa fya bakalamba, abo ukupitila mu kubelesha balikwata amano+ aya kulekanya icalungama ne calubana.+


text:
DOMINICAN REPUBLIC
Umulimo wa Kushimikila Watwalilila
Bamishonari Batwalilila Ukushimikila mu Bumfisolo
Ilyo babindile umulimo wa kushimikila imbila nsuma e lyo ifintu fyatampile ukubipila sana aba bwananyina mu Dominican Republic. Ba Alma Parson abali bamishonari batile, ‘Balisele Amayanda ya Bufumu, no mulimo balibindile. Aba bwananyina baleeshiwa no kucula sana.’ Na kabili, balibafumishe incito shalipwile, bambi balibakakile. Na lyo line, ba Alma Parson balandile ukuti: ‘Pa miku iingi, calimoneke apabuta tuutu ukuti Yehova aletutungulula kabili aletucingilila.’ Apo balicetekele ukuti Yehova ali no kulabatungulula, aba bwananyina balitwalilile ukushimikila mu bumfisolo.
Tabaletusuminisha ukulalongana. Ba Lennart Johnson batile: ‘Aba bwananyina batendeke ukulalonganina mu mayanda mu tumabumba. Twalesambilila ifipande fya mu Ulupungu lwa kwa Kalinda ifyo balekopolola ukubomfya mashini iyo beta abati mimeograph. Bonse abali ne cishinka twaletasha sana pa fyo Yehova aletukosha ukupitila muli utu tumabumba.’
Pali iyi nshita batifitifi ba buteko e lyo bacililemo ukulasopa no kucusha sana aba bwananyina. Lelo, ifi tafyalengele aba bwananyina batiine. Pa 15 September, 1950, kalemba wa buteko Hungría, alembeele Kateka wa calo ukuti: “Ba Lee Roy Brandt na bakalamba bambi abe bumba lya Nte sha kwa Yehova balesa lyonse kwi ofeshi lyandi ku kuilishanya pa malyashi ya bufi ayo icilye ca mu calo cesu capingwile ukuti yapwe, no kufumyapo icibindo ico bashikonka no kukonka. Cila bushiku tulapokelela amalipoti ukufuma ku ncende ishalekanalekana ukuti balitwalilila ukulabepa abantu mu bumfisolo kabili balasuusha ne fyo ubuteko bucita.” Na pa kupwisha kalata yakwe aebele kateka ukuti atamfye intungulushi sha ba Nte ishafuma ku fyalo fimbi.
“Balitukoseshe”
Ilyo umwaka wa 1950 walepwa, ba Knorr na ba Henschel balitandalile icalo ca Dominican Republic. Pa numa bamishonari bamo babatumine ukuya mu kubombela ku Argentina, ku Guatemala, na ku Puerto Rico. Bambi balitendeke ukubomba incito pa kuti batwalilile ukwikala mu calo. Ku ca kumwenako, munyinefwe Brandt atampile ukubomba ku kampani ka malaiti, bambi balesambilisha iciNgeleshi. Lipoti yali muli 1951 Yearbook yatile: “Filya bamishonari bashabutwike mu calo ilyo balebacusha, calengele abasambi ba kwa Shikulu aba cishinka abasambilile icine kuli bena bakose. Bonse balitemenwe pa kumona ifyo bamishonari bashipile no kutwalilila ukubomba umulimo wabo.”
‘Filya batwalilile ukwikala mu calo calengele aba bwananyina aba cishinka bakosa’
Ba Dorothy Lawrence bali pali bamishonari abalefunda iciNgeleshi. Na kabili balefunda iciNgeleshi pa nshita imo ine baletungulula na masambililo ya Baibolo. Ne ci calengele abengi basambilila icine.
Aba bakapepa ba kwa Yehova aba cishinka balifwaile inshila isha kushimikilamo na lintu balebasopa sana ku buteko. Limo, balesusula amapepala mu fitabo pa kuti bayabika mu matumba nelyo mu fyola ifyo balesendelamo utupe tumo pa kuti ilyo baleshimikila, aba buteko belaishiba. Amalipoti ya mulimo baleyalemba pa kalipepala akanono kwati balembelepo fye ifintu ifyo balefwaya ukushita. Apo balingile ukulemba amabuuku, ututabo, magazini, ifipempu fya kubwelelamo, e lyo na maawala, balelembapo popo, cilemba, amani, kabeji, na spinachi. Ulupungu ulo balekopolola ukubomfya Memeograph balelwita ukuti yuca. Ili ishina lyafuma ku cimenwa ico beta abati yuca nelyo kalundwe kabili cilalimwa sana mu Dominican Republic.
Umulimo wa Kupanga Abasambi Watwalilila
Pa 16 June, 1954, Rafael Trujillo alisaine icipangano na ba ku Vatican icapeele bashimapepo ba ku Katolika insambu ishaibela mu Dominican Republic. Pali iyi nshita ninshi ba Nte balibabinda ukushimikila pa myaka ine. Na lyo line, ilyo calefika mu 1955 bakasabankanya mu Dominican Republic balifikile kuli 478. Cinshi cabafwile ukulunduluka nangu ca kuti ifintu fyalibipile umusango uyu? Lipoti iya muli 1956 Yearbook yatile, “Umupashi wa kwa Yehova e waletukosha. Aba bwananyina balikatana, balikosa mu citetekelo kabili balatwalilila abashipa.”
Mu July 1955, aba ku maofeshi yakalamba aya Nte sha kwa Yehova balilembeele Trujillo kalata. Muli iyi kalata balilondolwele bwino sana ifyo ba Nte bamona ukuitumpa mu fikansa fya calo kabili balimulombele ukuti ‘afumyepo icibindo pa Nte sha kwa Yehova na pa kabungwe ka Watch Tower Bible and Tract Society.” Finshi fyafuminemo?


text:
KITANGO 4
Yesu Kilishitu Ye Ñanyi?
Ñanyi mwingilo wanema wa kwa Yesu?
Wafumine pi?
Wajinga muntu wa mutundu ka?
PANOPANTANDA paji bantu bavula bingi baya nkuwa. Bamo bayukanyikwa bingi mu kimasamasa kyabo, mu taunyi mobekela, nangwa mu kyalo kyabo bene. Bakwabo nabo bayukanyikwa mwaya ntanda yonse. Nangwa byonkabyo, kuyukatu jizhina ja muntu waya nkuwa kechi kilumbulula’mba awo muntu kine mwamuyuka ne. Kechi kilumbulula’mba mwayuka bintu byavula pa mambo a nkomeno yanji ne byo aji aye mwine ne.
2 Bantu mwaya ntanda baumvwapo kala bimo pe Yesu Kilishitu, nangwa kya kuba waikeleko panopantanda myaka nobe 2,000 yapitapo. Pano bino, bavula bavulañana pa mambo a Yesu byo ajinga. Bamo bamba’mba wajingatu muntu wawama. Bakwabo bamba’mba wajinga ngauzhi. Kabiji bakwabo nabo baketekela’mba Yesu ye Lesa kabiji wafwainwa kupopwelwa. Nanchi ibyo nyi?
3 Kyanema bingi kwi anweba kuyuka bukine pe Yesu. Mambo ka? Mambo Baibolo waamba’mba: ‘Buno bo bumi bwa myaka, namba bemuyuke anweba, Lesa yenka wa kine, ne Yesu Kilishitu ye mwatumine.’ (Yoano 17:3) Ee, kuyuka bukine pe Yehoba Lesa ne Yesu Kilishitu kwakonsha kutangijila ku bumi bwa myaka mu paladisa panopantanda. (Yoano 14:6) Kabiji Yesu wapana kya kumwenako kyawama kya byo twafwainwa kwikala ne byo twafwainwa kuba na bakwetu. (Yoano 13:34, 35) Mu kitango kitanshi kya uno buku, twisambile pa bukine bwaamba pe Lesa. Pano twayai twisambe pa Baibolo kine byo afunjisha pe Yesu Kilishitu.
MESIASA WALAYIWE
4 Kala kene Yesu saka akyangye kusemwa, Baibolo waambijile jimo pa mambo a kwiya kwa yewa Lesa ye afwainwe kutuma kwikala Mesiasa, nangwa’mba Kilishitu. Mazhina a mushingi a kuba’mba “Mesiasa” (kufuma ku kyambo kya Kihebelu) ne “Kilishitu” (kufuma ku kyambo kya Kingiliki) onse abiji alumbulula’mba “Mushingwa.” Uno Muntu walayiwe wafwainwe kushingwa, ko kuba’mba, kutongolwa kwi Lesa kwikala pa kifulo kyanema. Mu bitango byalondelapo bya uno buku tukafunda byavula pa mambo a kifulo kyanema kya kwa Mesiasa mu kufikizhiwa kwa milaye ya Lesa. Kabiji tukafunda ne pa bintu byawama Yesu byo akonsha kwitubila nangwatu lonka luno. Bino Yesu saka akyangye kusemwa, kwakubula nangwa kuzhinaukatu ne, bavula balangulukilenga’mba, ‘Ñanyi ukekala Mesiasa?’
5 Mu myaka kitota kitanshi C.E., baana ba bwanga ba kwa Yesu ba ku Nazala bashiinwe’mba ye wajinga Mesiasa waambijiwe jimo. (Yoano 1:41) Umo wa mu baana ba bwanga, mwanamulume wa jizhina ja Shimona Petelo, waambiletu patoka kwi Yesu amba: “Anweba mwi Kilishitu.” (Mateo 16:16) Pano nga aba baana ba bwanga pamo ne atweba twakonsha kushiinwa byepi’mba Yesu kine ye Mesiasa walayiwe?
6 Bangauzhi ba Lesa bajingako Yesu saka akyangye kwiya baambijile jimo bishinka byavula pe Mesiasa. Bino bishinka byakonsheshe kukwasha bantu kumuyuka. Twakonsha kulumbulwila bintu mu jino jishinda: Umvwe bemwambila’mba muye na kusenda muntu ye mwabula kuyuka ku kilata kya masakya nangwa kya shitima nangwa ku kibanza kya ndeke kwavula bantu, nanchi kuba kimukwasha umvwe umo wimubulako pacheche biji yewo muntu ne nyi? Kupichila mu bangauzhi ba mu Baibolo, Yehoba naye wapainjile jimo bishinka byaambile pe Mesiasa byo akoba ne byo akapitamo. Kufikizhiwa kwa buno bungauzhi bwavula kwakwashishe bantu bakishinka kumuyuka bulongo.
7 Akimonai bino bya kumwenako bibiji. Kitanshi, saka kukiji myaka kukila pa 700 kulutwe, ngauzhi Mika waambijile jimo’mba, Awa walayiwe ukasemekelwa mu Betelema, muzhi mucheche wa mu ntanda ya Yuda. (Mika 5:2) Nga Yesu wasemekejilwe kwepi? Mu yenkawa muzhi! (Mateo 2:1, 3-9) Kya bubiji, saka kukiji myaka bitota byavula kulutwe, bungauzhi bwanembwa mu Danyela 9:25 bwatongwejile jimo mwaka Mesiasa ye aishijilemo—29 C.E.* Kufikizhiwa kwa buno bungauzhi ne bukwabotu kushiina’mba Yesu wajinga Mesiasa walayiwe.
8 Kiyukilo kikwabo kya kuyukilako’mba Yesu wajinga Mesiasa kyamwekele kwipi na mpelo ya 29 C.E. Uno wajinga mwaka Yesu ye ayile kwi Yoano Mubatishi na kubatizwa mu Mukola wa Yodano. Yehoba wamulayile Yoano kiyukilo kya kumuyukilako Mesiasa. Yoano wamwene kino kiyukilo pa lubatizhilo lwa kwa Yesu. Baibolo wamba’mba kino kyo kyamwekele: “Yesu, byo abatizhilwe, ponkapotu watuntukile mu mema: kabiji talai, mwiulu mwashinkukile, ne aye wamwene ne Mupashi wa Lesa sa ekila pamo nobe nkunda, ne kumwikijila; kabiji ponkapo ne jiwi jafumine mwiulu amba, Uno ye mwanami, ye natemwa, mo namwena lusekelo.” (Mateo 3:16, 17) Panyuma ya kumona ne kumvwa kyokya kyamwekele, Yoano kechi wazhinaukilepo’mba Yesu bamutumine kwi Lesa ne. (Yoano 1:32-34) Kimye mupashi wa Lesa, nangwa’mba bulume bwanji kyo aitulwijilwe pe aye pa joja juba, Yesu waikele ke Mesiasa, nangwa’mba Kilishitu, muntu watongwelwe kwikala Ntangi ne Mfumu.—Isaya 55:4.
9 Kufikizhiwa kwa bungauzhi bwa mu Baibolo ne lushimuno lwa Yehoba Lesa mwine bimwesha patoka’mba Yesu wajinga Mesiasa walayiwe. Bino Baibolo wakumbula ne mepuzho akwabo abiji anema pa mambo a Yesu Kilishitu a kuba’mba: Wafumine pi, kabiji wajinga muntu wa mutundu ka?
YESU WAFUMINE PI?
10 Baibolo ufunjisha’mba Yesu waikalanga mwiulu saka akyangye kwiya panopantanda. Mika waawijile jimo’mba Mesiasa ukasemenwa mu Betelema kabiji ne kuba’mba ntendekelo Yanji ‘yafumine ku kala kene.’ (Mika 5:2) Bimye byavula, Yesu aye mwine waambile’mba waikalanga mwiulu saka akyangye kusemwa mu bumuntu. (Yoano 3:13; 6:38, 62; 17:4, 5) Byo ajinga kilengwa kya mupashi mwiulu, Yesu wajinga na bulunda bwa pa muchima na Yehoba.
11 Yesu ye Mwana Yehoba wakilamo kunema—kabiji kuji kyalengela kuba’mba ekale bino. Utelwa’mba “mubeji wa pa bilengwa byonse” mambo ye wajinga mutanshi kulengwa kwi Lesa.# (Kolose 1:15) Kuji ne kintu kikwabo kyalengejile uno Mwana kwikala wanema. Ye “Mwananji yenkawa umo.” (Yoano 3:16) Kino kilumbulula’mba Yesu ye yenkatu bunke walengelwe kwi Lesa. Kabiji Yesu ye yenkatu Lesa ye aingijishe byo alengelenga bintu bikwabo byonse. (Kolose 1:16) Kabiji Yesu utelwa ne kuba’mba “Mambo.” (Yoano 1:14) Kwakubula nangwa kuzhinaukatu ne, kino kitubula’mba waambilangako Lesa, saka atwala byambo ne mikambizho ku baana bakwabo ba Yehoba, abo bamalaika ne bantu.
12 Nanchi Mwana mubeji waesakana pamo na Lesa, byonka byaitabila bamo nyi? Abino kechi byo bifunjisha Baibolo ne. Byonka byo twaji kumona mu palagalafu wafumako, uno Mwana walengelwe. Kino kilumbulula’mba uji na ntendekelo, bino Yehoba Lesa aye kechi uji na ntendekelo nangwa mpelo ne. (Masalamo 90:2) Awa Mwana yenka umotu kechi walangulukilepotu nangwa pacheche kweseka kwiesakanya pamo na Shanji ne. Baibolo ufunjisha patokatu to amba Tata wakila Mwana. (Yoano 14:28; 1 Kolinda 11:3) Yehoba bunketu ye “Lesa wa bulume bonse.” (Ntendekelo 17:1) Onkao mambo, kafwako waesakana nanji ne.%
13 Yehoba ne Mwananji mubeji bepwilulukile pa myaka ya kukankalwa kubala—kala kene jiulu ja tubangabanga ne ino ntanda saka bikyangye kulengwa. Byo betemenwepo! (Yoano 3:35; 14:31) Uno Mwana wajingatu nobe Shanji. O ene mambo Baibolo o aambila pe Mwana amba ye “kipasha kya Lesa ubula kumweka.” (Kolose 1:15) Byonkatu mwana wa bumuntu byo akonsha kupasha bashanji mu mashinda avula, ne uno Mwana wa mwiulu wamwesheshenga byubilo ne bumuntu bwa Shanji.
14 Mwana yenkawa umo wa Yehoba wipaine aye mwine kufuma mwiulu ne kwiya panopantanda na kwikala mu bumuntu. Pano bino mwakonsha kwipuzha’mba, ‘Kyakonshekele byepi kilengwa kya mupashi kusemwa mu bumuntu?’ Pa kuba’mba kino kyubiwe, Yehoba waubile kya kukumya. Wavilwijile bumi bwa uno Mwananji mubeji kufuma mwiulu ne kwibubika munda mwa Muyudea muzhike wa kishinka wa jizhina ja Maliya. Kechi wasambakenepo na shetu wa bumuntu ne. Mu jino jishinda Maliya wasemene mwana wa mulume walumbuluka ne kumutumba jizhina amba Yesu.—Luka 1:30-35.
YESU WAJINGA MUNTU WA MUTUNDU KA?
15 Bintu byo aambile Yesu ne kuba panopantanda bitukwasha kumuyuka bulongo. Kukila pa kino, tuyuka Yehoba kupichila mwi Yesu. Mambo ka o kyaikela bino? Vulukai kuba’mba uno Mwana ye kipasha kyalumbuluka kya Shanji. O ene mambo Yesu o aambijile umo wa mu baana banji ba bwanga amba: “Awa wammona amiwa wamona ne Batata.” (Yoano 14:9) Mabuku ana a mu Baibolo atelwa’mba Mambo Awama—Mateo, Mako, Luka, ne Yoano, etubula byavula bingi pa mambo a bwikalo, mingilo, ne byubilo bya kwa Yesu Kilishitu.
16 Yesu wayukanyikilwe’mba “Mufunjishi.” (Yoano 1:38; 13:13) Wafunjishanga ka? Kikatakata, byambo byanji byajinga “mambo awama a bufumu”—ko kuba’mba Bufumu bwa Lesa, kafulumende wa mwiulu ukalama panopantanda ponse ne kuletela bantu ba lukokelo bintu byawama bikabula kupwa. (Mateo 4:23) Ñanyi wajinga mwina bino byambo? Yesu aye mwine waambile’mba: “Kufunjisha kwami kechi kwamitu ne, nanchi kwa aye wantuma,” aye Yehoba. (Yoano 7:16) Yesu wayukile’mba Shanji wakebelenga bantu kumvwa mambo awama a Bufumu. Mu Kitango 8, tukafunda byavula pa mambo a Bufumu bwa Lesa ne byo bukoba.
17 Yesu wafunjishanga kwepi? Konse konse ko atananga bantu—mapunzha a mwalepalepa, mu mizhi ikatampe ne icheche, mu bisankanyi ne ku mazubo abo. Yesu kechi wapembelelanga’mba bantu beye kwi aye ne. Aye ye wayanga kwi abo. (Mako 6:56; Luka 19:5, 6) Mambo ka Yesu o akosakenangako ne kwingila kimye kyabaya na kusapwila ne kufunjisha? Mambo kuba kino kyo kyajinga kyaswa muchima wa Lesa kwi aye. Kimye kyonse Yesu waubanga kyaswa muchima wa Shanji. (Yoano 8:28, 29) Bino kuji kishinka kikwabo kyamulengelanga kusapwila. Wiobilenga lusa mabumba a bantu aishile na kumumona. (Mateo 9:35, 36) Basujilwe ku bantangi babo ba bupopweshi bafwainwe kwibafunjisha bukine pe Lesa ne nkebelo yanji. Yesu wayukile bantu byo bakebewenga pa kuba’mba bomvwe mambo a Bufumu.
18 Yesu wajinga muntu wawama kabiji ulangulukilako bakwabo. O ene mambo bantu o bamukasulukijile ne ku mumona’mba wa lusa. Ne baana babacheche nabo bamukasulukijile. (Mako 10:13-16) Yesu kechi wajinga na misalululo ne. Washikilwe mazhikakanwa ne nshiji. (Mateo 21:12, 13) Kimye banabakazhi kyo babulanga kunemekwa kabiji ne kwibanyanchijila, aye wibanemekele. (Yoano 4:9, 27) Yesu wipelwile kya kine kine. Pa kimye kimo, waovwele maulu a baana banji ba bwanga, mwingilo waingijiwanga javula na bakalume ba panshi bingi.
19 Yesu watanga bingi muchima ku byakebanga bantu. Kikatakata kino kyamwekele kimye kyo aubanga bya kukumya bya lubuko na mupashi wa Lesa. (Mateo 14:14) Kya kumwenako, muntu wa mbumba waishile kwi Yesu ne kwamba’mba: “Umvwe mwaswa, mwayuka kumbuka.” Yesu waumvwine ino misongo ne buyanji nobe byajinga pe aye. Byo aumvwine lusa, Yesu watanyikile kuboko kwanji ne kumukwata uno mwanamulume’mba, “Naswa; mubukwe.” Ne yewa muntu wakolelwe wabukilwe! (Mako 1:40-42) Mwalanguluka’mba uno muntu wiumvwine byepi?
WAKISHINKA KUFIKA NE KU MPELO
20 Yesu wajinga wa kumwenako wawama bingi mu kwikala wa lukokelo lwalumbuluka kwi Lesa. Waikele wa bukishinka kwi Shanji wa mwiulu mu bwikalo bonse kabiji ne mu milengulwila yonse ne mu luyanjisho. Yesu wakosele ne kukana meseko a kwa Satana. (Mateo 4:1-11) Pa kimye kimo, balongo banji mwine Yesu bakaine kumwitabila, ke bambe ne kwamba’mba “wakonya.” (Mako 3:21) Bino Yesu kechi walekele’mba bamutwale mungi ne; watwajijile kwingila mwingilo wa Lesa. Nangwa kya kuba bamwambijilenga mwenga ne kumunenauna, Yesu watwajijile na kwikanya, kechi wabwezhele kibi ku bamulengulwilenga ne.—1 Petelo 2:21-23.
21 Yesu wajinga wakishinka kufikatu ne ku lufu—lufu lwatama lwamwipayile balwanyi banji. (Filipai 2:8) Akilangulukai byo achinchikile pa juba japeleleko ja bumi bwanji bwa bumuntu. Bamukwachile, kumubepela ku batumonyi ba bubela, kumushinawina ku bamitonyi babi, kumuseka ku kiombe kya bantu, ne kumumanyika ku bashilikale. Byo apopelwe pa kichi, wapemene japelako ne kubijika’mba: “Kwapwa!” (Yoano 19:30) Nangwa byonkabyo, pa juba ja busatu Yesu sa afwa kala, Shanji wa mwiulu wamusangwile ne kwikala na bumi bwa mupashi. (1 Petelo 3:18) Panyuma ya milungutu icheche, wabwelele mwiulu. Amwa mwiulu “wakekajile konka ku kilujo kya Lesa” na kupembelela kutambula bufumu.—Bahebelu 10:12, 13.
22 Ki ka Yesu kyo aubile pa kwikala wakishinka kufika ne ku lufu? Lufu lwa Yesu lwitushinkwila jishuko ja bumi bwa myaka mu paladisa panopantanda, kwesakana na ine nkebelo ya Yehoba. Lufu lwa Yesu byo lwalengela kino kukonsheka kikambiwapo mu kitango kyalondelapo.
BAIBOLO BYO AFUNJISHA
- Bungauzhi bwafikizhiwa kabiji ne lushimuno lwa aye mwine Lesa bishiina’mba Yesu ye Mesiasa, nangwa’mba Kilishitu.—Mateo 16:16.
- Yesu waikalanga mwiulu kala kene sa aji kilengwa kya mupashi saka akyangye kwiya panopantanda.—Yoano 3:13.
- Yesu wajinga mufunjishi, muntu wawama, kabiji wajinga wa kumwenako wa lukokelo lwalumbuluka kwi Lesa.—Mateo 9:35, 36.
* Umvwe mukeba kulondololwa kwa bungauzhi bwa kwa Danyela bwafikizhiwe pe Yesu, monai bya Kulumbulula.
# Yehoba utelwa’mba Shetu mambo ye Mulenga. (Isaya 64:8) Yesu byo alengelwe kwi Lesa, utelwa’mba Mwana Lesa. O ene mambo bilengwa bikwabo bya mupashi kubikako ne Adama o bitelelwa’mba baana ba Lesa.—Yoba 1:6; Luka 3:38.
% Umvwe mukeba kuyukilako byavula bimwesha’mba Mwana mubeji kechi waesakana na Lesa ne, monai bya Kulumbulula.
Mepuzho a Lufunjisho
1, 2. (a) Mambo ka kuyuka muntu waya nkuwa o kubujila kulumbulula’mba kine mwamuyuka? (b) Luvulañano ka lujiko pa mambo a Yesu?
3. Mambo ka o kyanemena kwi anweba kuyuka bukine pe Yesu?
4. Nga mazhina a mushingi a kuba’mba “Mesiasa” ne “Kilishitu” alumbulula ka?
5. Ki ka baana ba bwanga ba kwa Yesu kyo bashiinwe pa mambo a aye?
6. Londololai Yehoba byo akwashishe bantu bakishinka kumuyuka Mesiasa.
7. Ñanyi bungauzhi bubiji bwafikizhiwe pe Yesu?
8, 9. Ñanyi kiyukilo kya kuba’mba Yesu wajinga Mesiasa kyamwekele patoka pa lubatizhilo lwanji?
10. Baibolo ufunjisha’mba ka pa mambo a kwikalako kwa Yesu saka akyangye kwiya panopantanda?
11. Baibolo umwesha byepi’mba Yesu ye Mwana Yehoba wakilamo kunema?
12. Twayuka byepi kuba’mba Mwana mubeji kechi waesakana na Lesa ne?
13. Baibolo ulumbulula ka byo amba pa Mwana amba ye “kipasha kya Lesa ubula kumweka”?
14. Nga Mwana Yehoba yenkawa umo wasemekelwe byepi mu bumuntu?
15. Mambo ka o twafwainwa kwambila’mba Yehoba tumuyuka bulongo kupichila mwi Yesu?
16. Yesu wafunjishanga ñanyi byambo, kabiji bino byambo byafumanga pi?
17. Yesu wafunjishanga kwepi, kabiji mambo ka o ayilanga mu mapunzha mwalepa na kufunjisha bantu?
18. Ñanyi byubilo bya kwa Yesu byo mwatemwa?
19. Kya kumwenako ka kimwesha’mba Yesu watanga muchima ku byakebanga bantu?
20, 21. Yesu wajinga byepi wa kumwenako wa lukokelo lwalumbuluka kwi Lesa?
22. Ki ka Yesu kyo aubile pa kwikala wakishinka kufika ne ku lufu?


text:
Ifi BaLesa Babona Inkondo Buno Bukumo
Abantu pali bubuno bukumo balukupenshiwa. Impindi ne mpindi abengi balatembela kuli baLesa ati babapulushe. Kani baLesa balomfwa ukutembela kwabo? Mba pano balya abalwe’nkondo pakweba’ti bonaale abalukubapensha? Kani baLesa balabone’nkondo aba abantu balwa ati shili ishelelwe, popele ne kubofwako?
Ica kutanga, umfweni ubu bucine ubwa kusangalasha: BaLesa balukubona ifi abantu balukupenga pali bubuno bukumo, kabili bakacitapo fimo. (Amasamo 72:13, 14) Mu mashiwi abo, Baibolo, baLesa balilaile ‘ukubwesesha ukutusha kuli babo abalukukululuka.’ Ni lwisa bakacite’fyo? Bakacite’fyo “pa kufisuluka baShikulu Yesu ukufuma kwiulu pamo ne nkalamba sha makosa abo, . . . ukulukubabweseshe’milandu abo aba tabeshi baLesa na babo nabo abapulaisha Icebo Iciweme ica baShikulu besu Yesu Klistu.” (2 AbaTesalonike 1:7, 8) BaYesu bakafisuluka kuntangiile pa mpindi yeyo Baibolo ita ati ‘akasuba akakulu aka baLesa Abamakosa onse,’ neli ati Amagedono.—Ukufisulula 16:14, 16.
Muli yiyi inkondo iya kuntangiile, baLesa tabakapyungishapo abantunshi, sombi bakapyungisha Umwana wabo, baYesu Klistu, ne filengelwe fimbi ifya mupashi pa konaala imbifi. Ifita fya mwiulu fikonaala bonse abalukupensha abantu.—Yisaya 11:4; Ukufisulula 19:11-16.
Ukufika na ino mpindi, baLesa tabalukilepo muli fyefyo babone’nkondo. Balabone’nkondo ati ni nshila ya kushilishishamo bumbifi ne konaala abalukupensha abantu. Pano koti ni fyefyo cili ukufuma lukoso ne kale, ni baLesa lukoso abelelwe ukulabila ili kwelelwe ukuba inkondo na belelwe ukulwako. Koti ni fyefyo twabona, baLesa balilabiile kale ati inkondo iikashilisha bumbifi ne konaala abapensha abantu ni nkondo ya kuntangiile iikalwa ne Mwana wabo, baYesu Klistu. Ici cilukwalula ati inkondo shonse ishi abantu balwa pali ino mpindi talipo ni baLesa abasuminishe, nangaba’ti ifi balukulwila ishi inkondo fiboneke ati fili lukoso bwino.
Tungacipalanya kuli cici: Alakanyeni ati abana abalalume babili batatiko’kulwa ili bawishibo tabaapo. Pa mpindi imo baleko’kulwa ne kutuma foni kuli bawishibo. Umbi umwana alabila ati umubyakwe ewacibifya, eli umbi naye alabila ati umubyakwe acilemupensha. Bonse babili balitamasha kuli bawishibo ni pakuti umo umo alukufwaya ati bawishi bamofweko. Nangabe’fyo, panuma bawishibo baumfwa ifi abana bonse balabila, eli bababuula ati baleko’kulwa ne kubapembelela ati babwele eli bakwisa mu kushilisha ubukatasho. Abana bapembelela lukoso pa mpindi inini, nakabili batatikako ukulwa. Ili bawishi babwela ku ng’anda, bafitilwa abana bonse babili kabili babapanika pa kubulo’kuba ne cumfwila.
Buno bukumo, abalukulwe’nkondo balalomba kuli baLesa ati babofweko. Pano baLesa tabakwetepo ibumba lya bantu ili bofwako ukulwe’nkondo pali ino mpindi. Sombi, balilabiile mu Mashiwi abo, Baibolo, ati: “Tekubabweseshe’fibipile abantu bonse neli umo,” nakabili ati, “Tekulicitile’milandu.” (AbaLoma 12:17, 19) Ukulunda pali fyefyo, balibuulile abantunshi ati balyelelwe ‘ukupembelela ne mutimanteka’ ati bakacitepo fimo pa nkondo ya Amagedono. (Amasamo 37:7) Ili abantu bafilwa ukupembelela pali baLesa ne kutatika ukulwe’nkondo, baLesa balafiitwa ni pakuti aba bantu balatatika ukucite’fyo ukwakubula ukubabuula. Popele, pa Amagedono, baLesa bakalangisha ubukali bwabo ne kushilisha inkondo sha bantunshi pa ‘kulamwina inkondo ukupelele icalo.’ (Amasamo 46:9; Yisaya 34:2) Muli bucine, inkondo ya Amagedono ikashilisha inkondo shonse lukoso.
Pa mashuko aengi ao Ubufumu bukaleta pali ne kushilisha inkondo. BaYesu balilabiilepo pali bubu ubuteko mwi tembelo ilishibikilwe makosa ati: “Ubufumu bwenu bwise. Ukufwaya kwenu kucitwe, panshi pano koti ni kwiulu.” (Matayo 6:10) Ubufumu bwa baLesa bukashilishe’nkondo ne kufumyapo ifilete’nkondo, ekweba’ti bumbifi. * (Amasamo 37:9, 10, 14, 15) Ecilengesha abasambile ba baYesu ukufwaisha amashuko ao Ubufumu bwa baLesa bukaleta.—2 Petilo 3:13.
Kani tukapembelela ukufika lwisa, pakweba’ti Ubufumu bwa baLesa bukashilishe ukupenga, bumbifi, ne konaala abapensha abantu? Ukukonshiwa kwa fyakushimika fya mu Baibolo kulukulangisha ati tulukwikala mu ‘nshiku sha kupelako.’ (2 Timote 3:1-5) * Bukumo, Ubufumu bwa baLesa bukashilisha bumbifi ubuli muli shishino nshiku sha kupelako pa nkondo ya Amagedono.
Koti ni fyefyo tubwene kale, abakonaalwa muli yiyi inkondo ni babo “abapulaisha Icebo Iciweme ica baShikulu besu Yesu Klistu.” (2 AbaTesalonike 1:8) Pano, anukeni ati baLesa tabasembelamo mu mfwa ya bali bonse, ukubikako ne mbifi. (Esiceli 33:11) Pakuti baLesa “tabalukufwaya ati bakonalwe neli umo” muli yiyi inkondo, balukupyungisha pakweba’ti icebo iciweme pali baShikulu besu baYesu citulishiwe “monse mu calo ca panshi, koti ni bumboni ku mikoka yonse ya bantu” ili ukushila takungesa. (2 Petilo 3:8, 9; Matayo 24:14; 1 Timote 2:3, 4) Ukupitila mu mulimo wa kutulisha woyo Bamboni sha BaYawe balukupyunga mu calo conse, abantu bonse balikwete ishuko lya kwishiba baLesa, ukumfwila icebo iciweme pali baYesu, ne kubonako akasuba ili inkondo shonse lukoso shikashila.
^ par. 8 Ubufumu bwa baLesa bukafumyapo imfwa iili mupate wa bantunshi. Koti ni fyefyo ifilabilwepo mu ciputusha icili pe buula 32, baLesa bakabuusha abantu abakuti ubwingi abafwile, ukubikako na babo abafwile mu nkondo.
^ par. 9 Kani mulukufwaya ifyebo na fimbi ifilabila pa nshiku sha kupelako, boneni icapitala 9 ice buuku lya Kani Findo Baibolo Muli Bucine Isambisha?, ilitulishiwe na Bamboni sha BaYawe.


text:
KUSAPWILA NE KUFUNJISHA BANTU MWAYA NTANDA
Asia ne Middle East
BYALO 49
BANTU BONSE 4,466,374,770
BASAPWISHI 728,989
BANTU BABENA KUFUNDA BAIBOLO 771,272
Muntu Umo Walengejile Bavula Kufunda Bukine
Ba Jonathan bekala mu kyalo kya Philippines bapembelejilenga kumonañana na dokotala. Mwanamukazhi waingijilanga pa ofweshi po batambwila bantu mu kipatela wamwene ba Jonathan byo bavwajile bingi bulongo. Onkao mambo wibepwizhe inge kya kuba bengila ku kampanyi utala pa kwivimbila ku mapuso. Ba Jonathan balumbulwile’mba bajinga Bakamonyi ba kwa Yehoba kabiji baishile na kukwasha Kamonyi mukwabo wajinga mu kipatela. Uno mwanamukazhi, wa jizhina ja Laila watemenwe bingi, kabiji wabuujile ba Jonathan amba bashanji batanganga bingi Kyamba kya Usopa saka bakyangye kufwa. Ba Jonathan besambile nanji pa kinembelo kya Yoano 5:28, 29 ne kumupa talakiti wa kuba’mba Ñanyi Luketekelo Lotuji Nalo ku Batemwe Betu Bafwa?
Pa bimye byalondejilepo byo bayile ku kipatela, ba Jonathan batwajilanga Laila mabuku, kabiji mu kuya kwa kimye bamukebejile nyenga watendekele kumufunjisha Baibolo. Mu mobatu acheche, bamwatawanji Laila batendekele kufunda Baibolo, kubikapotu ne nkasanji wamukazhi, ne bainanji.
Rose, waikalanga kwipi na paikalanga Laila washikishe Laila kyalengelanga’mba pa nzubo yanji peyenga bantu bavula bingi. Laila wamubuujile’mba ubena kufunda Baibolo na Bakamonyi ba kwa Yehoba. Na mambo a kino, Rose naye watendekele kufunda Baibolo, kabiji byo ayile na kufwakesha nkasanji wamukazhi aye Abigail ku muzhi, wamubuujile bintu byo afunjilenga. Nkasanji wakebeshe kuyuka bino bintu, onkao mambo walombele kuba’mba naye bamufunjishenga Baibolo. Bainanji Rose nabo batendekele kufunda Baibolo.
Laila wabatizhiwe pa kushonkena kwa kijiiji kwajingako katataka. Bainanji nabo babatizhiwa. Kabiji Rose ne nkasanji babatizhiwe mwaka wapwa. Bainanji Rose luno babena kupwila kimye kyonse. Kabiji balongo ba kwa Laila bakwabo batwajijila kufunda Baibolo. Bino byonse byamwekele na mambotu a muntu umo wisambile na Kamonyi pa kipatela.
Kwingijisha Biñambañamba bya Katataka pa Kukeba Bantu Bashinka Matwi
Mu kyalo kya Sri Lanka, mwingilo wa kusapwila bantu mu mulaka wa kwamba na maboko ubena kuyilako palutwe. Mu 2015, Bakamonyi bajingatu na mazhina 80 a bantu bashinka matwi, kabiji beanembeletu pa mapepala. Mu yenkawa mwaka, balengele kipwilo kitanshi kya mulaka wa kwamba na maboko, kabiji banembele mazhina 420 a bantu bashinka matwi. Beanembele pa kompyuta ne kwingijisha intaneti pa kuyuka bulongo mapunzha kwikala bano bantu. Balongo bebikako kumonañana na bavula pa bano bantu bashinka matwi nangwa kwisamba nabo kwingijisha kompyuta ne kwibatumina tubyambo twa pa foni. Bamulume ne mukazhi bamishonale baambile’mba: “Luno basapwishi bashinka matwi baji na nyaunda mo baya na kusapwila. Kala bafwakashishangatu bantu bashinka matwi bo bayukijile jimo kwapwa.”
Mukulumpe wa mu Kafulumende Wibasanchijile Bingi
Balongo mu kyalo kya Mongolia bengila na mukoyo mu jishinda jiikajila ja kusapwilamo ku mvula bantu nangwatu inge kuji bingi mashika. Mukulumpe umo wa mu kafulumende wayile po batanchikile mabuku ne kutolapo umo, kabiji wanembele nkalata ya kwibasanchila. Wanembele’mba: “Ngya mu bupopweshi bwa ba Buddha. Bino nafunda byavula pa bupopweshi bwapusana pusana, mambo ndondela jifunde ja kuba’mba kechi twafwainwa kuminatu jishinda jimo ne, bino twafwainwa ne kuyuka byuba bantu bakwabo. Na mambo a bintu byo natanga mu mabuku enu, nafuukulapo kunemba nkalata ya kwimusanchila. Namona kuba’mba mwibikako bingi kunemba bintu bya kukwasha bantu mu bwikalo. Kintu kimo kyo nafunda mu mabuku enu ke kya kuba’mba kyanema kutanga Baibolo. Uno ke buku muji bukine. Baibolo witubuula bya kwikala bwikalo bwawama. Nasanchila bonse bengila na ngovu kutuntulula mabuku mu mulaka wa bena Mongolia. Kabiji nasanchila ne bonse bemana mu mute nangwa mu mashika na kupana mabuku ku bantu a kwibakwasha.”
Lesa Wakumbwile Milombelo Yanji
Painiya wa jizhina ja Brett wikala mu muzhi wa Hong Kong, wisambile na nsongwalume uji pepi kufikizha myaka 30 ne kumupa talakiti wa kuba’mba Ñanyi kintu kyakonsha kwituletela lusekelo mu kisemi? Uno nsongwalume byo amwenetu talakiti, watendekele kujila. Waambile’mba wakomejile mu kisemi kya Bakamonyi, bino byo afikizhe myaka 16, wafuminepo pa nzubo. Kabiji pa myaka itanu yalondejilepo, waikalangatu mu mikwakwa ne kwingijisha bizhima kufikatu ne byo batendekele kumukwasha ku kipamo kikwasha bayanji.
Wanungilepo’mba lukelo saka akyangye kusambakana uno mulongo, walombele kwi Lesa amba, “Inge kya kuba bupopweshi bo nayangamo ku bwanyike bo bwa kine, lelo nalomba namba mummweshe kiyukilo.” Washiinwe kuba’mba Lesa wakumbula lulombelo lwanji. Bayile bonse babiji mu shitolo mwa kujiila kajo ne kwikala panshi na kwisamba mu buloshuwa wa kuba’mba Bwelai kwi Yehoba. Bino uno nsongwalume wabwelelenga kwabo ku France jonkajo juba, onkao mambo, wapele mulongo nambala wanji wa foni. Palutwe kacheche, nsongwalume watumijile Brett nkalata ne kumubuula’mba: “Yehoba wakumbula milombelo yami. Pa Mulungu, nkaya ku Nzubo ya Bufumu iji kwipi na pa nzubo.” Wisambile na Bakamonyi ba kwa Yehoba mu France ne kutendeka kufunda Baibolo ne kupwila kimye kyonse.


text:
Nsheenga Mwaamba
SINSIMUKA!
Mwiipusho: Ino nceebonshi tulisuniki kulibambila limwi mapensho anene eenga esa cakutengashila?
Lilembo: Tus. 27:12
Amwaabile: Magazini iyi itokwaamba nshotweelete kucita mapensho akutengashila kaatana kucitika, ciindi ndyaacitika, alimwi apesule lya kucitika.
AMWIISHE CANCINE
Mwiipusho: Ino tulatondesha buyani ayi tulimusuni Lesa?
Lilembo: 1 Joni 5:3
Cancine: Tulatondesha ayi tulimusuni Lesa na katukonkela milawo yakwe.
SA BAFU NCANCINECINE BALAAKUBUKA? (T-35)
Mwiipusho: Bantu baanji nsengwe yoonse balacita shiibalusho shakulemeka bafu. Ono sa inga twalangila kubabona alimwi bamakwabesu bakafwa?
Lilembo: Mili. 24:15
Amwaabile: Tilakiti iyi itokwaamba nsheenga mwacana na mwaba akulangila kwa bubuke. [Na kacikonsheka, inga mwatondesha vidyo ya Sa Bafu Ncancinecine Balaakubuka?]
AMULEMBE NSHEENGA MWAAMBA MUMASWI ANU
Amulibambile nsheenga mwaamba mumaswi anu kwiinda mukusebensesha shakubonenaako shatondeshekwa.


text:
UBUMI BWABO
Yehova Alitupaalile ‘mu Nshita Iyaweme, na mu Nshita Iishaweme’
ILYO nafyelwe mu March 1930, balupwa wandi abengi ne fibusa ninshi balebombela Yehova ne cishinka. Nafyalilwe mu mushi ya Namkumba, mupepi no musumba wa Lilongwe, mu calo ico nomba beta Malawi. Mu 1942, nali-ipeele kuli Lesa no kubatishiwa mu mumana. Pa myaka ukucila pali 70, nalibombesha ukucita ifyo umutumwa Paulo aebele Timote ukuti, “bila icebo, cincila mu nshita iiweme, na mu nshita iishiweme.”—2 Tim. 4:2.
Ilyo ba Nathan H. Knorr na ba Milton G. Henschel baishile ku Malawi pa muku wa kubalilapo mu kutendeka kwa mwaka wa 1948, e lintu natendeke ukufwaisha ukubombela Yehova mu mulimo wa nshita yonse. Ndebukisha amashiwi ya kukoselesha ayo aba beminishi abafumine ku maofeshi yakalamba aya Nte sha kwa Yehova ku Brooklyn, ku New York balandile. Nangu ca kuti twaiminine pa ncende apaali amatipa, bonse fwe baali 6,000 twalikutike ku lyashi lya kukoselesha ilyo munyinefwe Knorr alandile ilyaleti, “Permanent Governor of All Nations.” (Kateka wa Muyayaya Uukateka Inko Shonse.)
Ilyo namwene Lidasi, nkashi uwalemoneka bwino sana, na o uwakuliile mu lupwa lwa Nte sha kwa Yehova, naishileishiba ukuti na o alefwaya ukulabomba umulimo wa nshita yonse. Twalyupene mu 1950, kabili ilyo umwaka wa 1953 waletendeka, ninshi twalikwata abana babili. Nangu ca kuti twalikwete umulimo na umbi uwa kukusha abana, twapingwilepo ukuti ntendeke bupainiya bwa nshita yonse. Ilyo papitile imyaka ibili, balinsontele ukuba painiya waibela.
Tapakokwele, balimpeele umulimo wa kulatandalila ifilonganino. Apo Lidasi alentungilila bwino, calengele ukuti ndesakamana bwino ulupwa lwandi mu fyo lwalekabila ku mubili na mu fya kwa Lesa. * Lelo bonse babili twalefwaisha ukulabomba mu mulimo wa nshita yonse. Apo twaliipekenye bwino kabili na bana nabo baletumfwila, calengele Lidasi na o ukutendeka umulimo wa nshita yonse mu 1960.
Twaletemwa sana ukubombela bamunyinefwe na bankashi mu filonganino ifyalekanalekana muli shilya nshita ishaweme. Twaletandalila ifilonganino ifyali mu mbali ya Lupili lwa Mulanje ku kapinda ka ku kulyo ukufika mu lulamba lwa Lake Malawi ukufika na ku kabanga ka ici calo. Twalimwene ifyo bakasabankanya balefulilako ne fyo ifilonganino ifingi fyalepangwa mu muputule twalebombelamo.
Mu 1962, twalisangilwe ku Kulongana kwa Citungu ukwaleti, “Courageous Ministers” (Bakabila ba mbila nsuma abashipa). Pali ilya nshita tatwaishibe ukuti, ukulongana kwa musango uyu kwaleyafwa ba Nte bonse mu Malawi ukuipekanishisha inshita ishaweme iyali ku ntanshi. Mu mwaka wakonkelepo, munyinefwe Henschel alitutandalile na kabili mu Malawi, kwali no kulongana kwa citungu ukwaibela ukwabelele mupepi no musumba wa Blantyre kabili kwasangilwe abantu 10,000. Kulya kulongana kwalitwafwile ukuba abashipa ku mafya twali no kupitamo.
INSHITA YA MAFYA YATENDEKA
Mu 1964, ba Nte balibacushishe sana pa mulandu wa kukanaibimba mu fikansa fya calo. Amayanda ya Bufumu ukucila pali 100 e lyo na mayanda ya bamunyinefwe ukucila pali 1,000 baliyonawile. Nangu ca kuti baletucusha sana, twalitwalilile ukubomba umulimo wa kutandalila ifilonganino ukufikila fye mu 1967 ilyo ubuteko bwaleseshe ba Nte ukulabomba imilimo yabo mu Malawi. Balipokele amaofeshi yabo mu Blantyre, bamishonari balibatamfishe mu calo, kabili ba Nte abengi na ine wine na Lidasi balitukakile mu cifungo. Pa numa ya kutufumya mu cifungo, twalitwalilile ukubombela ifilonganino mu bumfisolo.
Bushiku bumo mu October 1972, abantu 100 aba mu kabungwe ka fikansa fya calo ako baleita ukuti Malawi Youth League balungeme pa ng’anda pa mwesu. Ilyo bashilafika, umo pali bena alibutwike no kwisa njeba ati mbelame pantu baleisa mu kunjipaya. Nalyebele umwina mwandi na bana ukuti babelame mwi bala lya nkonde ilyali mupepi. Na ine nalibutwike no kuyanina ku cimuti icikalamba ica muyembe (mango). Ilyo nali ku cimuti nalemona uko balebongolola ing’anda no konaula fyonse ifyo twakwete.
Ilyo batendeke ukutucusha sana mu Malawi, fwe bengi twalibutukiile ku fyalo fimbi. Ine no lupwa lwandi twabutukiile ku Mozambique kabili twaleikala umo balesungila imbutushi ukushinta mu June 1974. Ilyo twafumineko, balitwebele ukulabomba bupainiya bwaibela mwi tauni lya Domue mu Mozambique, ilyabela mupepi na ku mupaka wa calo ca Malawi. Twalitwalilile ukubomba bupainiya ukushinta mu 1975, ilyo icalo ca Mozambique capokele ubuntungwa ku calo ca Portugal. Lyena, ulupwa lwandi na ba Nte bambi, balitupatikishe ku buteko bwa Mozambique ukubwelela ku Malawi ukwali abaletucusha.
Ilyo twabwelelemo ku Malawi, balimpeele umulimo wa kutandalila ifilonganino ifyali mu musumba ukalamba uwa Lilongwe. Nangu ca kuti baletucusha kabili twalikwete na mafya yambi, ifilonganino fyalefulilako fye mu miputule iyo twalebombelamo.
YEHOVA ALITWAFWILE
Bushiku bumo, twaile ku mushi umo uko twasangile abali mu kabungwe ka fikansa fya calo balelongana. Bamo abaletungilila aka akabungwe baishileishiba ukuti tuli Nte sha kwa Yehova, kabili batwebele ukwikala pamo na baali mu kabungwe ka Malawi Young Pioneers. Twalipepele sana kuli Yehova ukuti atwafwe no kututungulula pali iyi nshita twali mu bwafya. Ilyo uku kulongana kwapwile, balitendeke ukutupuma. Umwanakashi umo umukote aishile alebutuka kabili alepunda ati: “Napaapata balekeni! Uyu mwanasenge wandi. Mulekeni umwine aleya!” Uwali umukalamba pali uku kulongana atile: “Balekeni baleya!” Tatwaishiba icalengele ukuti ulya mwanakashi alande filya, pantu taali lupwa wesu. Tumona ukuti Yehova alyumfwile ipepo lyesu.
Mu 1981 na kabili twalikumenye bamo abali mu kabungwe ka Malawi Young Pioneers. Balitupokele incinga isho twakwete, ifipe, ifibokoshi umwali ifitabo, na mafaelo ya muputule. Twalibutwike no kuya ku ng’anda ya kwa eluda. Na kabili twalipepele pali ubu bwafya twakwete. Twalisakamene pa fyebo fya nkama ifyali mu mafaelo ayo basendele. Ilyo aba mu kabungwe bamwene amakalata ayali mu mafaelo ayo banembele ukufuma mu ncende shalekanalekana isha mu Malawi, balyumfwile umwenso, pantu batontonkenye ukuti nali cilolo wa buteko. Tabaikete na ku cani balibweseshe fyonse ifyo batupokele no kupeela baeluda ba mu cilonganino caba muli iyi ncende.
Bushiku bumo, twali mu bwato tuleyabuka umumana. Umwine wa bwato ali e ceyamani wa kabungwe ka fikansa fya calo muli iyi ncende, e ico atendeke ukuceeceeta amakardi ya kabungwe kuli bonse abaninine mu bwato. Cilya ashilafika apo twaikele, amwene umupupu uwo balefwaya ku buteko. Ici calengele ukuti kube icimfulunganya, kabili tatwalilile ukuceeceeta amakardi. Na kabili twalimwene ukuti Yehova atwafwa.
BALINJIKETE NO KUMBIKA MU CIFUNGO
Mu February 1984, nali pa bulendo bwa kuya ku Lilongwe ku kutwala amalipoti ya kutuma kwi ofeshi lya musambo ku Zambia. Kapokola alinjiminike no kutendeka ukusokota mu cola candi. Ilyo asangilemo impapulo shilanda pali Baibolo, alintwele ku kapokola kabili atendeke ukumpuma. Pa numa, alinkakile no mwando kabili antwele mu muputule umwali abafungwa abo baikete pa mulandu wa kubasanga ne fipe fya kwiba.
Ubushiku bwakonkelepo, umukalamba wa bakapokola antwele mu muputule umbi, umo abuulile ipepala no kulembapo ati: “Ine ne Trophim R. Nsomba, naleka ukuba Inte ya kwa Yehova pa kuti bankakule mu cifungo.” Namwaswike ukuti: “Ninjipekanya ukukakwa nelyo ukufwa. Ine ncili Nte ya kwa Yehova.” Nalikeene ukusaina pali cilya cipepala ico alembele. Ici calengele ukuti umukalamba wa bakapokola afulwe sana, kabili aumine icifunshi pe tebulo ica kuti na kapokola munankwe uwali mu muputule umbi aishile ulubilo mu kumona ifyacitike. Umukalamba wa bakapokola aebele uyu kapokola ati: “Uyu muntu nakaana ukusaina ukuti naleka ukushimikila. Kanshi lekeni asaine ukuti ni Nte ya kwa Yehova, kabili twalamutwala ku Lilongwe pa kuti bayemukaka.” Ilyo ifi fyonse fyalecitika, umwina mwandi taishibe. Pa numa ya nshiku shine, bamunyina bamo balimwebele uko naali.
Bakapokola ba ku Lilongwe, baali ne cikuuku kuli ine. Umukalamba wabo anjebele ati: “Lyako umupunga pantu iwe bakukakiila pa mulandu wa Cebo ca kwa Lesa. Aba bafungwa bambi ni bakabolala.” Lyena antwele ku Cifungo ca Kachere, e ko bankakiile pa myeshi isano.
Umulinshi wa bafungwa pali ici cifungo alitemenwe ilyo bantwele; alefwaya ukuti mbe “shimapepo” pali ici cifungo. Aebele shimapepo uwalipo ati: “Nshilefwaya ulesambilisha Icebo ca kwa Lesa muno na kabili pantu ico bakukakiila mu cifungo ni co walibile ku calici ilyo upepako!” Kanshi balimpeele umulimo wa kusambilisha Baibolo pa kulongana uko abafungwa balekwata cila mulungu.
Mu kuya kwa nshita, ifintu fyalyalwike kabili fyalibipileko. Abakalamba ba cifungo balinjipwishe pa kuti beshibe ubwingi bwa ba Nte abaali mu Malawi. Ilyo nakeene ukubeba ifyo balefwaya, balingumine ica kuti nafwapo no mutombo. Ubushiku na bumbi, balefwaya mbebe ukwabela amaofeshi yakalamba aya Nte sha kwa Yehova. Nabebele ati, “Icipusho mwanjipusha nacanguka sana, nalamweba.” Bakapokola balitemenwe ica kuti bayashishe na kalimba kabo aka kukopelako amashiwi. Nabebele ukuti Baibolo yalilanda ukwabela amaofeshi yakalamba aya Nte sha kwa Yehova. Balipapile, kabili banjipwishe abati, “Ni pi apo Baibolo yalanda?”
Nabebele ukuti, “ni pali Esaya 43:12.” Balikupukwile Baibolo pali ili lembo no kulibelenga bwino sana. Baibolo itila: “‘Muli nte shandi,’ e fyo Yehova asosa, ‘na ine ndi Lesa’” Balibelengele ili lembo imiku itatu. Pa numa baipwishe ukuti: “Amaofeshi yakalamba aya Nte sha kwa Yehova kuti yaba shani mu Baibolo, mu nshita ya kubela ku America?” Nalibebele nati: “Inte sha kwa Yehova ku America nabo balishiba ukuti ili lembo e lilondolola ukwabela amaofeshi yabo ayakalamba.” Apo ifyo nabebele fyalipusene ne fyo balefwaya ukubeba, bantwele ku cifungo ca Dzaleka, icabelele ku kapinda ka ku kuso aka Lilongwe.
YEHOVA ALETUPAALA NA MU NSHITA YA MAFYA
Mu July 1984, bantwele ku cifungo ca Dzaleka uko nasangile ba Nte 81. Muli ici cifungo mwali abafungwa 300, bonse balelaala pa nshi kabili baletitikana. Mu kupita kwa nshita, ifwe ba Nte twatendeke ukukumana mu mabumba ayanono cila bushiku no kulanshanya ilembo ilyo munyinefwe uuli onse alandile ukuti tulanshanye. Ukucita ifi kwaletukoselesha icine cine.
Pa numa umulinshi wa bafungwa alitupaatwile ku bafungwa bambi. Malonda wa cifungo atwebele ku mbali ati: “Ubuteko tabwamupata. Kwaba fye ifintu fibili ifyalenga ukuti tulemusungila mu cifungo: Ubuteko bulatiina ukuti ababa mu kabungwe ka Young Pioneers kuti bamwipaya, kabili apo mulalanda ukuti kukesa inkondo, cilalenga ubuteko ukuba no mwenso wa kuti abashilika babo bakomfwa umwenso no kubutuka.”
Mu October 1984, ba Nte bonse balitutwele ku cilye. Batupingwile ukuti cila muntu ali no kukakwa imyaka ibili. Na pali uyu wine muku, batubikile mu cifungo umwali na bashali ba Nte. Lelo umulinshi wa bafungwa aebele bonse ukuti: “Ba Nte tabapeepa fwaka. Kanshi bamalonda, tamufwile kulabepusha nga nabakwata imishanga kabili mwilabatuma ku kumwashishako fwaka. Bantu ba kwa Lesa! Mufwile ukulapeela ba Nte bonse ifya kulya imiku ibili cila bushiku pantu ico babakakila mu cifungo te mulandu wa bumpulamafunde lelo mulandu wa fyo basuminamo ifya mu Baibolo.”
Twalinokelemo mu mibele yesu iisuma na mu nshila shimbi. Tabalesuminisha abafungwa ukuya ukuli konse nga kwafiita nelyo imfula nga ileloka. Lelo ifwe balitupeele insambu sha kuya ukuli konse inshita iili yonse. Balishibe ukuti te kuti tufyuke mu cifungo. Na kuba, bushiku bumo ilyo uwaletulonda ninshi tulebomba mwi bala alwele, twalimusendele no kumutwala ukwali aba kumundapa. Abakalamba ba cifungo balishibe ukutila kuti batucetekela. Kanshi imibele yesu iisuma yalengele ukuti abatwikete balumbanye ishina lya kwa Yehova.—1 Pet. 2:12. *
KWALI INSHITA IYAWEME NA KABILI
Pa 11 May, mu 1985, balimfumishe mu cifungo ca Dzaleka. Ala nali ne nsansa ukuba pamo no lupwa lwandi na kabili! Tulatasha Yehova pa fyo atwafwile ukushipikisha ilyo twalepita muli yalya mafya. Nga twatontonkanya pali ilya inshita ya mafya, tumfwa nga filya umutumwa Paulo aleumfwa ilyo alandile ukuti: “Tatulefwaya imwe, mwe bamunyinefwe, ukukanaishiba ubucushi ubwatuponene . . , ica kuti twatile twalafwa fye. Na kuba, fwe bene twalishininwe mu mitima yesu ukuti ukufwa tulefwa. Lelo ici cacitike pa kuti twi-icetekela fwe bene, lelo tucetekele Lesa uubuusha abafwa. Apo alitupokolwele ku cintu cabipa ifi.”—2 Kor. 1:8-10.
Kwena inshita shimo twalemona kwati twalafwa. Lelo twalepepa kuli Yehova lyonse ukuti atukoshe kabili atupeele amano pa kuti tutwalilile ukuba abaiceefya pa kuti tulepeela ubukata kwi shina lya kwe ilikalamba.
Yehova alitupaala pa kubomba umulimo wakwe mu nshita iyawama na mu nshita ishawama. Ala twalitemwa ukumona iofeshi lya musambo mu Lilongwe ilyo bapwishishe ukukuula mu 2000, e lyo na Mayanda ya Bufumu ayacila pali 1,000 ayo bakuula mu ncende ishalekanalekana mu Malawi! Kanshi aya mapaalo ayo Yehova atupeela yalitukosha ica kuti ine na Lidasi tumona kwati tulelota fye! *
^ par. 7 Pali ino nshita tabasonta bamunyinefwe abali na bana abanono ukuti babe bakangalila ba muputule.
^ par. 30 Nga mulefwaya ukwishibilapo na fimbi pa fyo ba Nte balebacusha mu Malawi, moneni icitabo ca Yearbook of Jehovah’s Witnesses, ica mu 1999 amabula 171-223.
^ par. 34 Ilyo balelemba cino cipande, e lintu munyinefwe Nsomba afwile ninshi ali ne myaka 83.


text:
Ukuipelesha
Bushe bantu banga abakasendamo ulubali muli aya masambililo elyo nibani bengaibimbamo??
Aya masambililo yakalemba abantu ukufika kuli 2600 mu calo ca South Africa, Malawi, Mozambique, Zambia, elyo na Zimbabwe. Pakuibimba muli aya masambililo, banamayo bafwile baba ababumi, ababula ukukwata akashishi ka HIV, elyo bafwile ukuba pakati ka myaka 18 na 35. Aba banamayo bafwile baipelesha ukucecetwa ku bumi elyo nokupeelwa bu mpandamano pamulandu wa kupimwa kwa HIV. Tabafwile baba ne fumo nangu ukulaonsha. Kuliko ifikomo nafimbi ifilingile ukufikilishiwa pakuti umuntu engasendamo ulubali muli aya masmbililo.
Ifyo mulingile ukucetekela ngacakuti mwasala ukuipelesha
Tukasuka amepusho yonse ayo mukwete pakushininkisha ukuti mwaumfwikisha fyonse ifilecitika ilyo mwaibimba muli aya masambililo.
- Mukapimwa umubili ukubikapo nokupimwa umulopa. Umulopa wenu ukabomfiwa ukupima akashishi ka HIV; ukumona ifyo ubucingo bwa mubili wenu buleyampana neyi miti; kukupima icifyalilwa cenu elyo no kupima kumbi ukukafwilisha bakafwailisha ukumfwikisha ubumi bwa ulesendamo ulubali elyo no bucingo bwa mubili.
- Ilyo amasambililo yakalacitika, mukalaya ku cipatala pamiku ukufika kwi kumi limo na cinelubali (17) pa nshita ya myaka itatu. Pa miku ine (4) pali uku kutandala kwenu, mukalaswa inshindano sha muti wa bucingo nangu icimpashanya. Shonse pamo mukalaswa inshindano mutanda (6) muli aya masambililo.
- Mukepushiwa ukulemba nangu ukusungila fintu mukalaumfwa umubili panshiku shitatu ukufika kuli cinelubali ukufuma apo mwalashilwa cila nshindano, imwe pamo nababomfi bapa cipatala mukalalanshanya pakuti bakaleishiba ifyo mulemfwa.
- Ukutandala kukakonkapo ku cipatala kukabimbwamo ukupandwa amano palwa HIV nokupimwa, elyo nokwasuka amepusho ukufuma ku babomfi bapa cipatala. Uku kutandala kwena kukalaipipako ukucila pakutandala kwakulaswa inshindano.
- Bumpandamano bwapa kashishi ka HIV bukamipela amano pamisango iisuma iyakuicingililamo kukwambula kwa kashishi ka HIV ilyo muli muli aya masambililo.
Nililali kabilil nikwisa aya masambililo yakacitikila?
Aya masambililo yakatendeka ukulemba abantu bakusendamo ulubali mu mweshi wa Cinshi-kubili (November) 2017 elyo kabili yakalacitikila pancende ishingi mu calo ca South Africa, Malawi, Mozambique, Zambia, na Zimbabwe.


text:
Pa Kina, October 18
Pa juba pa juba saka mwitundaika anwe bene na bene.—Hebe. 3:13.
Bansemi bamo kechi batundaika baana babo ne, mambo a kuba’mba bansemi babo nabo kechi bebatundaikanga ne. Bamingilo bavula bejizhanya’mba kechi bebatundaika ku bakulumpe babo ba nkito ne. Mu kutundaika muntu mwavwangwa ne kumusanchila pa bintu byo auba bulongo. Twakonsha kutundaika bakwetu kupichila mu kwibabuula’mba baji na byubilo byawama nangwa kwamba byambo ‘bitekenesha aba balefulwa.’ (1 Tesa. 5:14, tubyambo twa munshi.) Kyambo kya Kingiliki kyatuntululwa’mba “lutundaiko” kilumbulula “kwinyemena.” Kimye kyo twingijila pamo na balongo ne banyenga, ke kimye kyawama kya kwamba byambo bya kwibatundaika. (Sapwi. 4:9, 10) Nanchi bakwetu bayuka ene mambo o twibatemenwa ne kwibasanchila nyi? Saka tukyangye kukumbula buno bwipuzho, patanshi twafwainwa kulanguluka pa bino byambo bya maana bya kuba’mba: “Byambo byaambiwa pa kimye kyafwainwa, byawama bingi!”—Maana 15:23. w16.11 1:3-5
Pa Kitanu, October 19
Talai! Byo kyawamapo ne byo kitutokela ku muchima balongo kwikala pamo saka bakwatankana!—Sala. 133:1.
Lesa waambijile jimo bikekala bantu banji kulutwe amba: “Nkebakwatankanya pamo nobe mikooko iji mu kipaka.” (Mika 2:12) Kabiji Yehoba waambijile jimo kupichila mwi ngauzhi Zefwaniya amba: “Kabiji pa kyokya kimye nkalula mulaka wa mitundu ya bantu kwikala ke mulaka wawama [wa bukine bwa mu Binembelo], pa kuba’mba bonse baketenga pa jizhina ja Yehoba, ne kumwingijila na muchima umo [nangwa’mba ‘kumupopwela saka bakwatankana,’ tubyambo twa munshi].” (Zefwa. 3:9) Tusanta bingi pa kupopwela Yehoba saka twakwatankana. Kyamwekeshatu patoka kuba’mba lujimuno lwa mu Buku wa Lesa lwakwashishe bena Kilishitu ba mu myaka kitota kitanshi mu Kolinda ne ku mapunzhatu akwabo kutwajijila kwikala batoka, kwikala mu mutende ne kukwatankana mu bipwilo. (1 Ko. 1:10; Efi. 4:11-13, tubyambo twa munshi; 1 Pe. 3:8) Lelo jino, bantu ba Lesa babena kusapwila kyaswa muchima wa Lesa ntanda yonse na mambo a kukwatankana. w16.11 2:16, 18
Pa Kibelushi, October 20
Anweba . . . “yenu bañanga ba bufumu, kisaka kyazhila, bantu baikala kya bunonshi, kuba’mba musapwile byawamisha mu mapunzha onse” bya yewa wimwichile byo mwajinga mu mfishi.—1 Pe. 2:9.
Pa myaka yavula Yesu saka abwela kala mwiulu, bantu bavula batangilenga Baibolo mu Kingiliki nangwa mu Kilatini. Onkao mambo, baesakenyenga mafunjisho aji mu Mambo a Lesa na mafunjisho a chechi. Bintu byo batangilenga mu Baibolo byalengejile bamo kuzhinauka mafunjisho a bubela o bafunjishenga mu chechi, pano bino, bachinanga kwamba pa bino bintu mambo a kuba’mba bakonsheshe kwibepaya. Mu kuya kwa kimye, bantu bachechetu bo baambanga Kingiliki ne Kilatini, kabiji bantangi ba mu chechi bakainyenga kutuntulula Mambo a Lesa mu milaka yaambanga bantu bavula. Muntu yense wakananga byo bafunjishanga mu chechi bamukambulanga. Bakalume ba Lesa bashingwa bapwilanga pamo mu mabumba mu bufyamfya, kabiji bamo kechi bapwilanga pamo ne. “Bañanga ba bufumu,” ko kuba’mba bashingwa kechi bakasulukile kupopwela Lesa ne. Babilona Mukatampe kechi washijilepo bantu kaanya ka kuba byo bakeba ne. w16.11 4:8, 10, 11


text:
Ne ba Ifanile—Kwa Wiko wa Africa
HA NE ba nze ba hula mwa naha ya Côte d’Ivoire ili mwa silalanda mo ne ku pila batu ba ba shebile, bo Pascal ne ba nyolelwanga ku pila bupilo bo bunde ku fita bo ne ba pila ka nako yeo. Bakeñisa kuli kona ha ne ba sa zo kalisa ku ituta papali ya liñindi, bo Pascal ne ba ipuzanga kuli, ‘Ni kona ku ya kai kuli ni yo ba mubapali yo mutuna wa papali ye, ni kuli ni fume hahulu?’ Ha se ba fitelezi lilimo ze 20, bo Pascal ba ikatulela kuli ba ka liba kwa Europe kuli ba yo peta mulelo wa bona. Kono ne ba si na mapampili a naa ba lumeleza ku ya kwa Europe, kacwalo, ba ikatulela ku ya ku si na taba ni kuli ne ba si na mapampili ao.
Ka silimo sa 1998, inze ba na ni lilimo ze 27, bo Pascal ba kalisa musipili wa bona. Ba sila museto ni ku kena mwa Ghana, ba fita mwa Togo ni ku liba kwa Benin, mi kwa mafelelezo ba yo fita mwa tolopo ya Birni Nkonni ya mwa naha ya Niger. Kono ne ku tuha ku ezahala nto ye ñwi ye ne ka ba palelwisa ku yo fita kwa Europe. Kuli ba yo fita ko ne ba ya, ne ba ka tokwa ku kena mwa simbayambaya ni ku fita mwa Lihalaupa la Sahara. Mi ha ne ba ka yo fita kwa Liwate la Mediteranea, ne ba ka itusisa sisepe kuli ba yo fita mwa Europe. Wo ki ona o no li mulelo wa bo Pascal, kono kwa ezahala lika ze peli mwa naha ya Niger ze ne ba palelwisize ku peta mulelo wa bona.
Nto ya pili, ne ba felezwi ki masheleñi. Nto ya bubeli, ne ba kopani ni bo Noé, ba ba li mapaina ili ba ne ba kalile ku ituta ni bona Bibele. Ze ne ba itutile bo Pascal ne li ba fitile kwa pilu mi ba cinca mubonelo wa bona ka za bupilo. Mwa sibaka sa ku ndongwama sifumu, bo Pascal ba tuhela ku lata hahulu sifumu mi ba kalisa ku ndongwama likonkwani za kwa moya. Mwa silimo sa 1999, ili mwa December, bo Pascal ba kolobezwa. Kuli ba bonise buitebuho bwa bona ku Jehova, ka silimo sa 2001, bo Pascal ba kalisa ku eza bupaina mwa naha ya Niger ili mwa tolopo mo ne ba itutezi niti. Bo Pascal ba ikutwa cwañi ka za sebelezo ye ba eza? Ba bulela ka tabo kuli, “Na ikola bupilo luli mi ni itusisa hande bupilo bwa ka!”
KU IKOLA KU SEBELEZA MWA AFRICA
Ka ku swana ni bo Pascal, batu ba bañata ba lemuhile kuli ba kona ku ba ni tabo sakata haiba ba ndongwama likonkwani za kwa moya. Kuli ba pete hande likonkwani zeo, batu ba bañwi ba zwile kwa Europe ni ku tutela kwa Africa kuli ba yo sebeleza mwa libaka mo ku na ni butokwi bo butuna hahulu bwa bashaeli ba Mubuso. Mane ibato ba Lipaki ba 65 ba kwa Europe ili ba ba mwahalaa lilimo ze 17 ni 70, ne ba tutile kuli ba yo sebeleza ko ku na ni butokwi bo butuna, ili mwa linaha za kwa Wiko wa Africa ili Benin, Burkina Faso, Niger, ni Togo. * Ki nto mañi ye ne susuelize Lipaki bao ku tuta, mi lika ne li zo ba zamaela cwañi?
Bo Anne-Rakel ba kwa Denmark ba bulela kuli: “Bashemi ba ka ne ba sebelize sina balumiwa mwa naha ya Senegal. Ne ba bulelanga hahulu ka za musebezi wa bulumiwa mi ni na ne ni bata ku eza musebezi o swana wo.” Ibato ba lilimo ze 15 kwamulaho, bo Anne-Rakel ha ne ba na ni lilimo ze fitelela hanyinyani 20, ne ba tutezi kwa Togo ili ko ne ba zo swalisana ni puteho ye itusisa puo ya bosusu. Ku tuta kwa bona ne ku susuelize cwañi batu ba bañwi? Bo Anne-Rakel ba bulela kuli: “Hamulaho wa nako, munyanaa ka wa musizana ni wa mushimani ni bona ba tutela kwa Togo ko ne ni sebeleza.”
Bo Aurele ba kwa France, ba ba na ni lilimo ze 70, ili ba ba nyezi, ba bulela kuli: “Ha ne ni tuhezi musebezi lilimo ze ketalizoho kwamulaho, ne ni tokwa ku keta za ku eza: ku pila mwa France ku si na ze ni eza ni ku libelela feela fo i ka tela Paradaisi kamba ku nga mihato ye miñwi kuli ni eze ze ñata mwa bukombwa.” Bo Aurele ba ikatulela kuli ba ka eza ze ñata mwa bukombwa. Ibato ba lilimo ze taalu kwamulaho, bona ni basali ba bona bo Albert-Fayette ba tutela kwa Benin. Bo Aurele ba bulela kuli: “Ku sebeleza Jehova mo lu konela kaufela kona keto ya butokwa ka ku fitisisa ye lu kile lwa eza mwa bupilo bwa luna.” Bo Aurele ba ekeza cwana inze ba menya: “Mane kwa sibaka se lu li ku sona ku na ni sibaka se siñwi se si li bukaufi ni liwate se sinde inge Paradaisi.”
Bo Clodomir ni basali ba bona bo Lysiane, ne ba tutile kwa France ku ya kwa Benin lilimo ze 16 kwamulaho. Kwa makalelo, ne ba tondanga hahulu lubasi lwa bona ni balikani ba bona ba kwa France, mi bubeli bwa bona ne ba ikalezwi kuli ne ba si ke ba kona ku twaela mupilelo wa ko ne ba tutezi. Nihakulicwalo, ku ikalelwa kwa bona ne ku felile. Ne ba na ni tabo ye tuna. Bo Clodomir ba bulela kuli: “Ka avareji, mwa lilimo ze 16 ze felile, lu bile ni tohonolo ya ku tusanga mutu a li muñwi ka silimo ku ziba niti.”
Bo Sébastien ni bo Johanna ba kwa France, ili ba ba mwa linyalo, ne ba tutezi kwa Benin mwa silimo sa 2010. Bo Sébastien ba li: “Za ku eza mwa puteho ki ze ñata. Ku sebeleza kwanu ko ku na ni musebezi o muñata, ku lu tusa ku ituta lika ka bubebe.” Batu ba nga cwañi taba ye nde mwa sibaka mo? Bo Johanna ba li: “Batu ba tabela hahulu ku ituta niti. Mane nihaiba ka linako ze ñwi fo lu sa kutalezangi, batu ba lu yemisanga mwa mikwakwa ku lu buza lipuzo za mwa Bibele ni ku lu kupa lihatiso za luna.” Ku tuta ku amile cwañi linyalo la bona? Bo Sébastien ba li: “Ku tuta ku tiisize linyalo la luna. Ni banga ni tabo ye tuna ku sebeza ni musalaa ka mwa bukombwa mazazi kaufela.”
Bo Eric ni basali ba bona bo Katy, ba sebeza sina mapaina mwa sibaka mo ku pila batu ba banyinyani ili kwa mutulo wa naha ya Benin. Bo Eric ni bakubona inze ba sa pila mwa France, ne ba kalile ku balanga litaba ze bonisa za ku sebeleza ko ku na ni butokwi bo butuna mi hape ne ba ambolanga ni Bakreste ba ba mwa sebelezo ya ka nako kaufela ibato ba lilimo ze 10 kwamulaho. Ku eza cwalo ne ku ba tusize ku ba ni takazo ya ku yo sebeleza kwa naha isili ili nto ye ne ba ezize ka silimo sa 2005. Ba tabisizwe hahulu ki zwelopili ye ba iponezi. Bo Eric ba li: “Lilimo ze peli kwamulaho, mwa sikwata sa luna sa mwa tolopo ya Tanguiéta ne ku na ni bahasanyi ba 9, kono ka nako ya cwale se ku na ni bahasanyi ba 30. La Sunda, batu ba ba mwahalaa 50 ku isa 80 ba fumanehanga kwa mikopano. Kwa tabisa luli ku iponela zwelopili ye cwalo!”
KU KOPANA NI MATATA NI KU ATIYELA
Ki matata mañi e ba kopani ni ona batu ba ba sebeleza ko ku na ni butokwi bo butuna? Bo Benjamin ba ba na ni lilimo ze 33, ki banyani ba bo Anne-Rakel. Mwa silimo sa 2000, ili mwa Denmark, bo Benjamin ba kopana ni mulumiwa ya naa sebeleza mwa naha ya Togo. Bo Benjamin ba li: “Ha ne ni bulelezi mulumiwa yo kuli ne ni bata ku eza bupaina, mulumiwa yo a li ku na, ‘Mwa ziba bo Benjamin, mwa kona ku ezeza bupaina mwa naha ya Togo.’” Bo Benjamin ba nahanisisa fa taba yeo. Bo Benjamin ba bulela kuli: “Ka nako yeo ne ni si ka kwanisa kale lilimo ze 20, kono bahulwani ba ka ba babeli ba basizana ne se ba ile kale kwa Togo ili ko ne ba sebeleza. Nto yeo ne i tahisize kuli ku ni bele bunolo ku ya kwa Togo.” Kacwalo, bo Benjamin ba tuta ni ku ya kwateñi. Nihakulicwalo, ne ku na ni butata bo ne ba kopani ni bona. Bo Benjamin ba li: “Ne ni sa zibi nihaiba linzwi li li liñwi la Sifura. Kwa makalelo a likweli ze 6 ne ku ni bezi hahulu taata kakuli ne ni sa zibi ku bulela puo ye ne i itusiswa.” Nihakulicwalo, hamulaho wa nako, bo Benjamin ba eza zwelopili. Ka nako ya cwale, bo Benjamin ba sebeleza fa Betele ya mwa naha ya Benin, ba isanga lihatiso ko li swanela ku ya mi ba tusanga mwa likolo la likompyuta.
Bo Eric ni bo Katy, ba ba bulezwi kwa makalelo, ne ba sebelelize mwa France ili mwa sibaka mo ku itusiswa puo isili pili ba si ka tutela kale kwa Benin. Ki ifi shutano ye ne ba lemuhile ha ba kala ku sebeleza kwa Wiko wa Africa? Bo Katy ba bulela kuli: “Ne ku lu bezi taata ku fumana sibaka se si swanela ili fo ne lu kona ku ina. Ne lu inzi mwa ndu ye si na malaiti ni mezi ka likweli ze ñata.” Bo Eric ba ekeza kuli: “Batu ba ne lu bapani ni bona ne ba lizanga lipina ka mulumo o mutuna hahulu kuli mane ne ba yo tuhelanga ku liza fahalaa busihu. Kuli mutu a twaele mupilelo o cwalo, u tokwa ku ba ni pilu-telele.” Kaufelaa bona ba itumelela kuli: “Ku sebeleza mwa sibaka mo ku pila batu ba ba si ka utwa kale taba ye nde kwa tabisa luli mi ku lu tusize ku tiyela matata a ne lu kopana ni ona.”
Bo Michel ni bakubona bo Marie-Agnès ba ba zwa kwa France ili ba se ba fitelezi lilimo ze 55, ne ba tutezi kwa Benin ibato ba lilimo ze 5 kwamulaho. Kwa makalelo, ne ba ikalezwi. Bo Michel ba li: “Batu ba bañwi ne ba bapanyize ku tuta kwa luna ku mutu ya zamaya fa muhala o tamilwe mwahalimu inze a kuba ngolobani! Muinelo wo wa kona ku sabisa hahulu haiba mutu a sa zibi kuli ya zamaya fa muhala wo inze a kuba ngolobani ki Jehova. Kacwalo, ne lu tutile bakeñisa Jehova mi naa lu tusize ku eza cwalo.”
MWA KU ITUKISELEZA
Bakreste ba ba na ni yeloseli ya ku sebeleza ko ku na ni butokwi bo butuna ba koñomekanga butokwa bwa ku itukiseza ka ku eza ze latelela: Ku lela. Ku ituta ku twaela miinelo ya kwa sibaka ko mu ya. Ku sa leka lika ze mu sa tokwi. Ku itinga ku Jehova.—Luka 14:28-30.
Bo Sébastien ba ba bulezwi mwa taba mo ba li: “Pili lu si ka tuta kale, na ni bo Johanna ne lu bulukile masheleñi ka lilimo ze peli ka ku kusufaza kwa lika ze ne lu lekanga za ku itabisa ka zona ni ku ambuka ku lekanga lika ze lu sa tokwi.” Kuli ba zwelepili ku sebeleza kwa naha i sili, bo Sébastien ni bakubona ba sebezanga mwa Europe likwelinyana mwa silimo ni silimo, ili nto ye ba konisa ku eza bupaina mwa Benin mwa silimo kaufela.
Bo Marie-Thérèse ki ba bañwi ba likaizeli ba 20 ba ba li makwasha ba ba zwa mwa linaha li sili ili ba ba sebeleza ko ku na ni butokwi bo butuna kwa Wiko wa Africa. Bo Marie-Thérèse ne ba sebelize sina mumatisi wa mbasi mwa France; kono ka 2006, ba kupa ku pumula ka silimo mukatumbi kuli ba yo eza bupaina kwa Niger. Ku si ka fita kale nako, bo Marie-Thérèse ba lemuha kuli ku eza bupaina kona bupilo bo ne ba bata ku pila. Bo Marie-Thérèse ba li: “Ha se ni ile kwa France, naa ambola ni mubelekisi wa ka ka za takazo ya ka ya ku cinca musebelezo wa ka, mi mubelekisi yo naa tabela kuli ni eze cwalo. Ka nako ya cwale, ku zwa mwa May ku isa mwa August, ni belekanga sina mumatisi wa mbasi mwa France, mi ku zwa mwa September ku isa mwa April, ni ezanga bupaina mwa Niger.”
Batu ba ba “bata pili Mubuso” ba kona ku sepa kuli Jehova u ka ba fa ‘lika ze ñwi kaufela ze ba tokwa.’ (Mat. 6:33) Ka mutala, mu nyakisise ze ne ezahezi ku bo Saphira, kaizeli wa likwasha ya pila mwa France ili kaizeli ya na ni lilimo ze fitelela 25, ya sebeza sina paina mwa Benin. Ka silimo sa 2011, bo Saphira ba kutela kwa France kuli ba yo bata masheleñi a mañatanyana a naa ka ba tusa ku eza bupaina mwa Africa ka silimo se siñwi hape (ili silimo sa bu 6). Bo Saphira ba li: “Ne ni swanela ku tuhela musebezi la Butanu, kono ne ni sa tokwa ku sebeza mazazi a 10 hape kuli ni fumane masheleñi a naa ka ni tusa mwa silimo se si tatama. Ne ni siyalezwi feela ki lisunda ze peli mwa France. Ne ni lapezi ku Jehova, ku mu taluseza muinelo o ne ni li ku ona. Nakonyana hamulaho wa fo, kampani ye ñwi ya ni lizeza ni ku ni buza haiba ne ni ka kona ku yo sebeza mwa sibaka sa mutu yo muñwi ka lisunda ze peli.” La Mubulo, bo Saphira ba ya kwa kampani yeo kuli ba yo lutiwa musebezi ki mutu yo ye ne ba ka yola ka lisunda ze peli. Bo Saphira ba li: “Ne ni komokile ku yo fumana kuli mutu yo ye ne ni ka yola ne li kaizeli wa Sikreste ya naa tokwa ku pumula ka mazazi a 10 kuli a yo fumaneha kwa Sikolo sa Sebelezo ya Bupaina! Mubelekisi wa kaizeli yo naa hanile ku mu fa sibaka mi naa bulezi kuli konji ha naa ka fumana mutu ya naa ka mu yola mwa mazazi ao. Kaizeli yo naa kupile Jehova kuli a mu tuse ku fiwa sibaka sina feela na mo ne ni kupezi Jehova kuli a ni tuse ku fumana musebezi.”
NTO YE TAHISA TABO
Mizwale ni likaizeli ba bañwi ba sebelelize kwa Wiko wa Africa ka lilimo ze ñata mi ki kale ba twaela bupilo bwa kwateñi. Ba bañwi ba konile ku pila ka lilimo li sikai mi hamulaho ni ku kutela kwa linaha ze ba simuluha ku zona. Kono ni kacenu, Bakreste bao ba ne ba zo sebeleza ko ku na ni butokwi bo butuna ba sa tusiwa ki ze ne ba ikozi ha ne ba ile ku yo sebeleza kwa linaha li sili. Ba itutile kuli mutu u kona ku ba ni tabo sakata haiba a sebeleza Jehova.
^ par. 6 Mutai wa kwa Benin ki ona o etelela musebezi mwa linaha zee ne zeo kaufela, mo ku bulelwa puo ya Sifura.


text:
DOMINICAN REPUBLIC
Amasubilo aya ku Ntanshi
Ukupanga Ishina Ilisuma
Inte sha kwa Yehova nomba nababomba umulimo wa kushimikila mu Dominican Republic ukucila pa myaka 70. Pa myaka yonse iyi balipanga ishina ilisuma. Ilingi line, abantu balalomba bakasabankanya impapulo, kabili caliseeka ukumfwa uko abantu mu cifulo ca kubombelamo baleti: “Nalitemwa iyi imipepele” nelyo ukuti, “Mwe bantu imwe mulakonka ifyo Baibolo ilanda.”
Natulande pa cacitike ilyo kwali ukukuula Ing’anda ya Bufumu pa ncende iyo munyinefwe umo apeele aba bwananyina. Ilyo munyinefwe aile mu kulembesha iyi ncende asangile ukuti kwali umuntu umbi uwalembeshe incende mu bucenjeshi kabili aleti munyinefwe alefwaya ukumupoka iyi ncende. Uyu mulandu walipeseshe amano pantu uyu muntu alikwete na mapepala ayalelanga ukuti e wali umwine wa iyi ncende.
Pa nshita imo shicilye aipwishe uwalelubulwilako munyinefwe ukulanda uo aleimininako. Ilyo uyu mwaume alandile ukuti aleimininako Inte sha kwa Yehova, shicilye atile: “Nga ni fyo ninshi kanshi te ca kutwishika ukuti ifyo umwine wa mulandu alelanda fya cine. Ba Nte nalibeshiba sana kabili nalishiba ukuti bafumacumi. Te kuti beshe nangu panono ukupoka icintu mu bucenjeshi.”
Ilyo baceceetele amapepala bakwete, basangile ukuti uyu muntu uwaleitunga ukuti e mwine wa mpanga, akwete amapepala ya bufi, kanshi e o basangile no mulandu. Munyinefwe uwalelubulwilako ba Nte alandile ukuti, “Uyu te muku wa kubalilapo. Mu filye fya milandu mu calo fye conse, nga balumbula fye Inte sha kwa Yehova, lyonse aba mu cilye balalanda ifisuma.”
Amasubilo ya ku Ntanshi
Ku ntanshi cikeshibikwa impendwa ya abantu na bambi abafwaya ukulacita ifisuma abakasambilila icine ca mu Baibolo no kutendeka ukupepa Lesa wa cine. Pali ino nshita aba bwananyina balebombesha ukushimikila abantu ba musango uyu imbila nsuma. Ku ca kumwenako, mu 2013 Inte sha kwa Yehova mu Dominican Republic bashimikile amaawala ukucila pali 11 milioni kabili batungulwile amasambililo ya Baibolo 71,922. Na kabili caliweme nga nshi ukumona uko bakasabankanya 9,776 babombeleko umulimo wa bupainiya. Mu August uyu wine mwaka, bakasabankanya 35,331 balibombeshe mu mulimo wa kushimikila. Na kabili cilemoneka ukuti ku ntanshi kukaba ukulunduluka pantu abantu 127,716 e basangilwe ku Cibukisho.
Umulimo wa kushimikila no kupanga abasambi mu Dominican Republic watampile kale ukutula pa Mulungu, mu April, 1945, ilyo ba Lennart na ba Virginia Johnson bafikile no kutendeka ukushimikila imbila nsuma iya Bufumu. Inte sha kwa Yehova mu Dominican Republic balatasha sana pa cine ico basambilila. Na kabili balatasha pa fyo aba bwananyina abatendeke ukushimikila baali abashipa lintu baleipelesha ukubombesha. Pali lelo balomfwa bwino pe shuko bakwata ilya ‘kulondolola bwino bwino pa Bufumu bwa kwa Lesa.’ (Imilimo 28:23) Balasubila ukumona uko abekala pali ici cishi bakalaimbila pamo na ba bwananyina mwi isonde lyonse abati: “Yehova naba imfumu! Isonde nalyange. Ne fishi ifingi nga nshi fisekelele.”—Amalumbo 97:1.


text: 12 Mu mwaka walenga cinelubali (7) uwa kwa Yehu,+ Yehoashi+ atendeke ukuteka, kabili atekele imyaka amakumi yane (40) mu Yerusalemu. Kabili ishina lya kwa nyina ni Sibia uwa ku Beere-sheba.2 Kabili Yehoashi alecita ifisuma mu menso ya kwa Yehova inshiku shakwe shonse isho Yehoyada shimapepo alemusambilisha.+3 Lelo ififulo fya kupepelapo fyena tafifumishepo.+ Abantu baali bacili balepeela amalambo pa fifulo fya kupepelapo no kufutumwinapo icushi ca malambo.4 Kabili Yehoashi aebele bashimapepo+ ati: “Indalama shonse isha mituulo ya mushilo+ ishaletwa ku ng’anda ya kwa Yehova,+ indalama ishalingilwa umuntu umo na umo,+ indalama sha bantu ukulingana no musonko cila muntu ali no kulipila,+ indalama shonse isho umuntu apanga mu mutima ukuti e sho akaleta ku ng’anda ya kwa Yehova,+5 lekeni bashimapepo umo na umo bapoke ku bantu babo;+ kabili lekeni bacilike imilale ya ku ng’anda, ponse apali umulale.+6 Nomba mu mwaka walenga amakumi yabili na itatu (23) uwa kuteka kwa Mfumu Yehoashi, bashimapepo bali tabalacilika imilale yali ku ng’anda.+7 E ico Imfumu Yehoashi yaitile shimapepo Yehoyada+ na bashimapepo bambi no kubeba aiti: “Nga cinshi ico mushilecilikila imilale ya ku ng’anda? Nomba mwilabuula indalama ishilefuma ku bantu, lelo muleshitwala ku mulimo wa kucilika imilale ya ku ng’anda.”+8 Na bashimapepo balisumine ukukanabuula indalama ishalefuma ku bantu, nangu kucilika imilale ya ku ng’anda.9 Nomba Yehoyada shimapepo abuulile icipao+ no kutula icipunda pa nkupiko, acibikile mupepi ne ciipailo lwa ku kulyo kwa muntu uuleingila mu ng’anda ya kwa Yehova, kabili mulya e mo bashimapepo, aba pa mwinshi,+ balebika indalama+ shonse ishaleletwa ku ng’anda ya kwa Yehova.10 Kabili nga bamona ukuti indalama shafula sana mu cipao, kalemba+ wa mfumu na shimapepo mukalamba baleisa, bashibika mu mifuko no kupenda indalama ishasangilwe mu ng’anda ya kwa Yehova.+11 Bapeele ne ndalama isho bapendele ku balebomba+ umulimo abalaashikwe pa ng’anda ya kwa Yehova. Na bo baleshipeela kuli bakabasa ba mbao na kuli bakakuula abalebomba pa ng’anda ya kwa Yehova,12 na ku baishiba ukukuulila na mabwe na ku ba kuputula amabwe,+ pa kuti bashitemo imbao na mabwe ayaputulwa ifya kuti babomfye ku kucilika imilale ya ku ng’anda ya kwa Yehova na kuli fyonse ifyaleshitwa ku kuwamya ing’anda.13 Lelo ukukuma ku ng’anda ya kwa Yehova kwena, indalama ishaleletwa ku ng’anda ya kwa Yehova+ tashabomfiwe ku kupangilamo ifya kubikamo amenshi aya kusamba ifya silfere, ifya kushimishako umulilo,+ imbale shafonka,+ amapenga,+ nangu icipe conse ica golde atemwa icipe ca silfere;14 pantu balepeela indalama ku baleangalila umulimo, na bo bashibomfeshe ku kuwamya ing’anda ya kwa Yehova.+15 Kabili tabalesakamana+ ukumona ifyo abapeelwe indalama balelipila abalebomba umulimo,+ pantu balebomba mu cishinka.+16 Kumfwa indalama sha mituulo ya pa mulandu+ ne ndalama sha mituulo ya pa membu, shena tashaletwalwa ku ng’anda ya kwa Yehova. E ico shali sha bashimapepo.+17 E lyo nomba Hasaele+ imfumu ya ku Siria aile mu kulwisha umusumba wa Gati+ no ku-upoka, na pa numa Hasaele alipamine+ no kuyalwisha Yerusalemu.+18 E ico Yehoashi imfumu ya kwa Yuda abuulile imituulo ya mushilo+ yonse iyo Yehoshafati na Yehoramu na Ahasia ifikolwe fyakwe, ishamfumu sha kwa Yuda, bapekenye ne mituulo yakwe iya mushilo na golde onse uwali mu ng’anda ya cipao iya kwa Yehova na mu ng’anda ya mfumu, yafitumine+ na kuli Hasaele imfumu ya ku Siria. Na yo yalekele ukulwisha Yerusalemu.19 Ne milandu yashala iya kwa Yehoashi na fyonse ifyo acitile, bushe tafyalembwa mwi buuku+ lya milandu ya shamfumu sha kwa Yuda?20 Lelo ababomfi bakwe baliimine+ no kumupondokela,+ baipeye na Yehoashi pa ng’anda+ iyali apalundumana,+ ku nshila yaya ku Sila.21 Kabili ababomfi bakwe, Yosakari mwana Shimeati e lyo na Yehosabadi+ mwana Shomere e bamwipeye. Kabili bamushiikile ukwashiikwa ifikolwe fyakwe mu Musumba wa kwa Davidi; kabili Amasia+ umwana wakwe alimupyene no kutendeka ukuteka.


text:
Douyara Watashi no Karada wa Kanzen Muteki no You desu ne
เรื่องย่อ Douyara Watashi no Karada wa Kanzen Muteki no You desu ne
ไม่มีเรื่องย่อของ Douyara Watashi no Karada wa Kanzen Muteki no You desu ne
คำที่เกี่ยวข้อง Douyara Watashi no Karada wa Kanzen Muteki no You desu ne
Douyara Watashi no Karada wa Kanzen Muteki no You desu ne, อ่าน Douyara Watashi no Karada wa Kanzen Muteki no You desu ne, อ่านการ์ตูน Douyara Watashi no Karada wa Kanzen Muteki no You desu ne, อ่านการ์ตูนออนไลน์ Douyara Watashi no Karada wa Kanzen Muteki no You desu ne, มังงะ Douyara Watashi no Karada wa Kanzen Muteki no You desu ne, Douyara Watashi no Karada wa Kanzen Muteki no You desu ne แปลไทย, Douyara Watashi no Karada wa Kanzen Muteki no You desu ne TH, Douyara Watashi no Karada wa Kanzen Muteki no You desu ne อัพเดทล่าสุด, Douyara Watashi no Karada wa Kanzen Muteki no You desu ne manga, Douyara Watashi no Karada wa Kanzen Muteki no You desu ne ตอนที่, Douyara Watashi no Karada wa Kanzen Muteki no You desu ne ch., ดาวน์โหลด Douyara Watashi no Karada wa Kanzen Muteki no You desu ne, Download Douyara Watashi no Karada wa Kanzen Muteki no You desu ne, อ่าน Douyara Watashi no Karada wa Kanzen Muteki no You desu ne ก่อนใครได้ที่ KingsManga ราชาการ์ตูน
ร่วมแสดงความคิดเห็น