text:
ISAMBILILO 5
Uzye Leza Wapanzile Insi Kuti Ciye Uli?
1. U mulandu ci uno Leza wapangiile insi?
Yeova wapeezile antu insi kuti yaikalapo. Pano nsi ali pa mwitu. Acino tungati Adamu na Eva yataumvilwe kuti yace yaikala ukwiyulu pano lino Leza wayaumvile, ala wapanga mpiti angeli akwikala ukwiyulu. (Yobo 38:4, 7) Leza wisile umonsi wankoleelo umu paladaise isuma cuze ino yatangi calo ca Edeni. (Utandiko 2:15-17) Lyene Yeova wamupeezile isyuko lyakuti muntu wiya, pamwi na ana yakwe yace yaikala nu kuipakizya uumi wa pe pano nsi.—Welengini Masamu 37:29; 115:16.
Pa kutandika, paladaise yali sile umu calo ca Edeni. Umonsi nu mwanaci ankoleelo yaalinzile ukuvyala ana nu kuzuuzya insi yonsi. Lyene mukuya kwa manda, nga yalimoozile impanga yonsi nu kuipanga paladaise. (Utandiko 1:28) Insi italononwa. Mpanga ya pansi ilatwalilila ukuya a pakwikala antu.—Welengini Masamu 104:5.
2. Nga lyene icani cino insi itayela paladaise ndakayi?
Adamu na Eva yatumvwilile Leza, acino Yeova wayazingiile, ayafumya umu calo. Vikwene avino na paladaise waponzile, kapya antu yonsi yavilwa ukuwezya paladaise wiya. Kufuma papa kwene, antu aipe aliyo yakateeka insi.—Yobo 9:24.—Welengini Utandiko 3:23, 24.
Nomba uzye tungati lyene vyonsi vino Yeova walondanga ukucitila antu atalavicita, caasila? Awe foo. Leza wakwata amaka yonsi; acino atanga avilwe ukucita vino akulonda. (Ezaya 45:18) Leza alaleka kuti antu yakaikala vivi kwene vino walondanga inkoleelo.—Welengini Masamu 37:11, 34.
3. Uzye cilaya uli pa kuti insi ikaye Paladaise nupya?
Lino Yesu, Mwene wino Leza wasolola alaateeka, alino insi ilaya Paladaise wako vino yali pa kutandika. Kulaya inkondo ino yakati Alamagedoni. Nga alino Yesu alasenda angeli yako Leza kukonona antu yonsi akakaana ukuvwila Leza. Alino Yesu alanyepa Satana pa myaka izimbi lyonga (1,000). Aomvi yakwe Leza yene yatalafwa pano Yesu alayatungulula nu kuyacingilila. Lyene antu yayo yalaaipakizya uumi wa pe umu Paladaise pano nsi.—Welengini Umbwilo 20:1-3; 21:3, 4
4. Uzye ucuzi ulasila lilaci?
Uzye a lilaci lino Leza alasisyapo uyi onsi pano nsi? Yesu wapeezile “ulangilizyo” wakulolelako ukuti impelelekezyo yati-palama. Vintu ivikucitika pano nsi, iiviipisya icakuti ndi vyatwalilila, antu yatalapusuka. Lyene ivintu vii vikulangizya ukuti tuli mu manda ya “mpelelekezyo ya nsi.”—Welengini Mateo 24:3, 7-14, 21, 22.
Lino Yesu alaateeka insi pa myaka 1,000, alamala ucuzi onsi pyu. (Ezaya 9:6, 7; 11:9) Yesu atalaya sile Umwene casila; alaya na Simapepo Mukalamba wino alafuuta maifyo yonsi a yantu aatemwa Leza. Alino Leza alatuma Yesu kusisyapo malwala, kukota, ni imfwa.—Welengini Ezaya 25:8; 33:24.
5. Aaweni aalaikala umu Paladaise?
Antu yonsi akaumvwila Leza yalaikala umu paladaise. (1 Yoane 2:17) Yesu watumile alondezi yakwe kuti yakaalondelezya antu afuuke nu kuyasambizya ivya kucita pa kuti Leza ayatemwe. Ndakayi, Yeova akakolonganika antu aingi sana kuti yakapusuke nu kwikala umu Paladaise pano kwene apa mpanga ya pa nsi. (Zefaniya 2:3) Pa Mang’anda ya Wene aNte Zyakwe Yeova apano antu yakasambilila vino aonsi yangasunga ningo aci na ana yawo, na vino ya mama yangasunga ningo ing’anda. Ana na avyazi yakapepela pamwi, nu kusambilila vino ilyasi lisuma likalanda pa kuti yaikala ningo.—Welengini Mika 4:1-4.


c: text/html

text:
Icisimicisyo 46: Ifibumba fya Jeliko
MBA nindo ilukulenga ifibumba fya Jeliko ukuwa? Cilukuboneka koti libomba ilikulu e lyaponenapo. Pano mu nsiku isyo tabakwetepo amabomba; tabakwetepo neli ni mfuti. Cili cimpelampela na cimbi ica baYehoba! Leka tusambilile ifi cacitikile.
Kutika kufi baYehoba babula Josyua: ‘Webo ne balalume bobe abankondo muli ne kusinguluka umusi. Mukausinguluke umuku umo cila busiku pa nsiku sisanu na bumo. Mukapinte ne mbokosi ya kulayana uku mukalukuli. Abapapatilisi basanu na babili balyelelwe ukwendela pantangile yaiko kabili balukulisya impenga syabo.
‘Pa busiku bwa busisanu na sibili mulyelelwe ukusinguluka umusi imiku isanu na ibili. Eli mukalisye impenga pa mpindi itali, kabili abantu bonse bakawele ne ngwelele ikulu iya nkondo. Kabili ne fibumba fikawa lukoso pansi!’
Josyua ne bantu bacita koti ni fyopele’fyo baYehoba bababula. Ili balukusinguluka, uuli onse ali celele. Tapalipo neli umo ulukulabila isiwi. Ifilukumfwika lukoso congo ca mpenga ne makasa aalukusinguluka. Abapate ba bantu ba baLesa mu Jeliko bafwile baali ne mwenso. Kani waubona ulya umwando wa butonge ubukasikile ulukupeela pa windo? Mba liwindo lyakwe nani lilya? Inya, Lakabi acita filya fyenka abacetesi bobilo bamubulile ukucita. Ulupwa lwakwe lonse luli mukati lulukutamba pamo naye.
Mukupelako, pa busiku bwa busisanu na sibili, panuma yakusinguluka umusi imiku isanu na ibili, impenga syalila, ne balalume ba nkondo bawela, ne fibumba fyawa. Eli Josyua alabila ati: ‘Ipayeni onse uuli mu musi kabili muwoce. Moce fyonse lukoso. Mupulusyeko lukoso isilifa, igolide, ulubemba ne mfitwe, kabili mufipele mu mupawo wa mwi sema lya baYehoba.’
Ku bacetesi bobilo, Josyua alabila ati: ‘Ingileni mu ŋanda yakwe Lakabi, kabili mu mufumye ye ne lupwa lwakwe lonse.’ Lakabi ne lupwa lwakwe bapuluka, koti ni fyopele’fyo abacetesi bamulaile.
Josyua 6:1-25.
Ifyakwipusya
- Mba nifindo baYehoba babula abalalume ba nkondo ne bapapatilisi ukucita pa nsiku sisanu na bumo?
- Findo abalalume bali ne kucita pa busiku bwa busisanu na sibili?
- Koti nifyefyo ulukubona mu cikope, findo filukucitika ku fibumba fya Jeliko?
- Mba nindo pabelele umwando wa butonge ubukasikile pa windo uulukupelela?
- Mba nifindo Josyua abula abalalume ba nkondo ukucita ku bantu ne musi, nga pano lomba kwi silifa, igolide, ulubemba, ne mfitwe?
- Mba findo abacetesi bobilo bababula ukucita?
Ifyakwipusya na fimbi
- Pendeni Josyua 6:1-25.
Kani ukusinguluka kwa baIsilaeli ukwa Jeliko pa busiku bwa busisanu na sibili kulipalene syani ne milimo ya kutulisya iya Bamboni sya baYehoba muli sino insiku sya kupelako? (Jos. 6:15, 16; Yisa. 60:22; Mat. 24:14; 1 Kol. 9:16)
Kani ukusimika ukulembelwe pali Josyua 6:26 kwalifikilisiwepo syani panuma ya myaka cipale 500, kabili ici cilatusambisye’ndo pe siwi lya baYehoba? (1 Imf. 16:34; Yisa. 55:11)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
KIPINDI 6
Kukwatakanya Bulopwe—Kūbaka Mobo a Kutōtela’mo ne Kuleta Bukwashi
UBATWELA mu yenu Njibo ya Bulopwe, kotulumuka mwashintyila munda. Wadi witembanga nyeke ino njibo. Kadi ubavuluka ne mowakwashishe ku lūbako myaka kunyuma. Ino pano kyowitemba mu ino Njibo ya Bulopwe, i pa mwanda ibashinta ke kifuko kya kupānina’mo bukwashi mu bula bwa kitatyi kampanda. Kimpumpu pokyalobeje bibundi byenu, pambulwa kwija, Komite wa Musambo wakwete’ko mpangiko ya kukwasha boba batenwe na kino kinkumbulu amba bapebwe bidibwa, bivwalwa, mema malumbuluke, ne bikwabo. Byabuntu i bipange munda senene. Batutu ne bakaka bayule’mo batyikinya bapebwa byobasakilwa, impolo ya nsangaji ya bavule ibayengayenga mu meso.
Yesu wānene’mba kiyukeno kikatampe kya bantu bandi i buswe bobesenswe abo bene na bene. (Yoa. 13:34, 35) Mu kino kipindi tusa kubandaula’mo muswelo wilombola patōkelela Batumoni ba Yehova buswe kupityila ku mapoloje a lūbako, ne ku byabuntu bya bukwashi. Buno buswe i bukamoni bumwekelele bulombola’mba twi babikalwa ba Bulopwe buludikwa na Yesu.
MU KINO KIPINDI
SHAPITA 18
Kutamba Lupeto Lwingidijibwa mu Mingilo ya Bulopwe
Le lupeto lutambanga kwepi? Le lwingidijibwanga namani?
SHAPITA 19
Lūbako Lutumbija Yehova
Bifuko bya kutōtela’po bitumbija Leza, ino ukwete na mutyika kintu kikwabo kitabukile bulēme.
SHAPITA 20
Mwingilo wa Kuleta Bukwashi
Le tubayuka namani amba mwingilo wa kuleta bukwashi ubadilwa mu mingilo ikola yotwingidila Yehova?


text:
ICISAMBILILO 12
Umwipwa Wakwe Paulu Taakwetepo Umwenso
Nga tusambilile pa musankwa uwapulwishe bamwinsho wakwe. Intangishi Paulu e bali ni bamwinsho bakwe. Ishina lya musankwa tatuliishipo, pano ici twishi ca kweba ati alicitile icintu icalangishe ati taakwetepo umwenso. Kani ungatemwa ukwishiba ifi acitile?—
Paulu balimukakile mu Jelusalemi. Ici akakiilwe ni pakuti alukutulisha pali baYesu. Bambi abalalume imbifi balipatile Paulu, na muli fyefyo balyanshikile ukucite’fibipile kuli ye. Balilabiile ati: ‘Nga tumwebe umukulu wa bashilikani ati ebe abashilikani ukuleta Paulu ukwa kulubulwile’milandu. Twakumubelamina mu musebo, pakweba ati ili alukupita, tumwipaye.
Umwipwa wakwe alyumfwileko ifi balukupangana. Findo acitile? Aliile uku bamukakile Paulu ne kumubuulako. Penka’po Paulu kamweba ati aye ebeko umukulu wa bashilikani pali fyefyo abantu balukufwaya ukucita pali ye. Kani ulukulanguluka ati cali icipubile ku mwipwa wakwe Paulu ukwebako umukulu wa bashilikani?— Koku, pakuti umukulu wa bashilikani ali muntu umucindeme. Pano umwipwa wakwe Paulu taakwetepo umwenso kabili alimubuulileko.
Umukulu wa bashilikani alishibile ifyakucita. Alyanshikile abashilikani cipale 500 abakumushindikisha Paulu! Alibebele ati bamutwale Paulu ku Kaisalia bwenka bulya ubushiku. Kani Paulu alifikile umutende?— Inya, abalalume imbifi balifililwe ukumwipaya! Balifililwe ukucita ifi bapangene ukucita, kabili Paulu alipulukile.
Findo ungasambililako kuli lili ilyashi?— Na webo tekuti ukwatepo umwenso koti ni fyefyo ali umwipwa wakwe Paulu. Tatwelelwepo ukuba ne mwenso ili tulukwebako bambi pali baYehova. Kani taukabapo ne mwenso ne kupitilisha ukulabila pali baYehova?— Kani ukacite’fyo, cipale ungapulushako bambi abantu.


text:
Pali aka ntunse ka ikele nga ifi...
Pali aba kashana batatu mu munshi umo. Aba aba kashana Mwape, Chileshe na Nkole, bali aba upa nomba tabakwete abana. Banakulu bantu abalepita mu mushi yabo ba tile ati "ba kashana, kabiye mu mpanga panshi pa mimana ibili. Mukasanga abana benu mu fimuti fyabamo. Nomba muka tekanye nemisango yenu."
Awe abakashana efyo ba imine! ba longele ifyakulya na utukwembe twakufwika abana. Pa kufika mu mpanga, basangile aka kote, nefipute sululu aka onda nemilomo shabuta tutu ku nsala. Aka kote ka tile "mwebo, shi njafweniko. Insala namalwele fya mfilila." Mwape na Chileshe ba tile "yangu! nefyo ulenuka, teti tukwafwe!" "twishile mu kufwaya abana, teti tuye tule nunka nga iwe!" Efyo ba konkenyepo no lwendo.
Nkole aleshye aka kote, "mama, nala misunga." Asendele umukote, no kumusambika, ukumufwika, na ukumutina ifipute. Afumine apo, amupangila ubwali na kasense. Elyo ba pwile ukulya, Nkole a pangile apakulala, baya namutulo.
Elyo akasuba ka biliike, Nkole asangile aka kote naka sanguka umukashyana! aka kote katiile "witina Nkole, nine Mwansa kasunga wa mpanga. Pa kunsunga bwino filya wa chitile, nimbona ukuti uli wa mutima ubusuma. Na lakweba ifyakusanga umwana umusuma uwaina bwino, na imisango iyisuma. Wikesula ichibi mu chimuti ichimba bwino, uka sule ba kolwe ngabakweba ati balakutwala kumumana mukupoka umwana umusuma. Nga wafika ichimuti ca kashika, uka konkonshe, aba kesula icibi, uka bebe ukuti nine nkutumine. Enda bwino Nkole."
"natotela BaMwansa." ukufuma apo, nkole a imine, mukuchita efyo Mwansa alandile.
Mwape pa kumfwa icimuti icaleimba bwino na umwana alelila, akonkweshe pa chimuti "odi, ndefwayako umwana." ici muti ca aswike "musende, mwana obe." elyo icibi ca iswike, umwana wa fumine akwete amatwi nga kalulu, no mutwe nge nsofu. "mayo nsendeni!" Mwape alitina, nokwamba ukubutuka, ici mwana ca ile cilemupundila mumushi, "nsendeni mayo!"
Chileshe ena asangile ba kolwe ba mweba ati, "tuleya tukulange umumana ukwaba umwana umusuma." Chileshe aliba konka ba kolwe, nokwisa sanga umwana na inkanda nga isabi, namunso nga ba kapululu. "nsendeni mayo!" umwana apundile. Chileshe abutwike nga bwino ukubwelelamo ku mushi.
Nkole, asangile umwana umusuma mu cimuti ca kashika, nokumusenda kunganda. Pa kufika ku mushi, asangile Chileshe na Mwape bali nemfumu..."mwe mfumu, abana aba babi tatuleba fwaya." Infumu ya tile, "mwa ile baleta mweka...bana benu, basungeni!" Bonse abantu ba mumushi bali kumbwa umwana wakwa Nkole, elyo ali kula bwino sana, uwamutekanya.
Moral of the story is.... all that glitters is not gold!! Be kind and gracious to everyone no matter what they look like.


text:
LYASI LYAKUTANDIKILAKO | UZYE A WENI ANGAMUTEEKEZYA?
Vino Leza Akateekezya Antu
Umutumwa Paulo walondolwile Yeova * ukuti “Leza ali ntulo ya kuteekeziwa konsi! Wene akatwazwa mu ntazi zitu zyonsi.” (2 Kolinto 1:3, 4) Fwandi ali mulandu kwene uno Baibo ikatunenela ukuti Leza angateekezya umuntu aali wensi nanti umuntu wiyo akweti intazi ikalamba.
Ukuya kwene, kwaya cino tufwile ukucita pakuti Leza aatuteekezya. Uzye vwilini dokota angatwavwa ndi cakuti tutamunenyile ukuti tukulonda ukumulola? Kasema Amosi uzizye ati: “Uzye antu yaili yangapitila pali pamwi ukwaula kuzumilizyanya?” (Amosi 3:3) Fwandi amalembelo yakatukomelezya ukuti: “Mupalame kuli Leza, nga nawe amapalama kuno muli.”—Yakobo 4:8.
Nomba tungasininkizya uli ukuti Leza alapalama kuno tuli? Tungasininkizya, pano aaliwe kwene watunena ukuti akalondesya ukutwavwa. ( Lolini kambokosi.) Nupya cakwe ciili i cakuti, tukawelenga pa malyasi a yantu acumi yano Leza wateekizye, aaliko mpiti alino na ndakai kwene.
Na ndakai kwene antu aingi aakalonda Leza aayavwa, yakakolanya Umwene Davidi wino waponelwanga ni ntazi izingi sana. Wapapiite Yeova ati, “Uvwe izwi lyane kuno likukupapata.” Uzye Leza waswike Davidi? Ee. Davidi umwineco walanzile ati: “Wangazwa, nu mwili wane watiuzanga.”—Masamu 28:2, 7.
UMULIMO UNO YESU WAKWATA UWA KUTEEKEZYA YONSI AKULOSYA
Leza walondanga ukuti Yesu aomba umulimo uwa kuteekezya antu. Apa milimo yuze ino Leza wapeezile Yesu ukuomba, pali nu “kupozya imyenzo itonte” alino nu ‘kumyalalikako yano yakulosya.’ (Ezaya 61:1, 2) Ndi vino casowilwe, Yesu wisile sana amano ku yantu “atonte nupya anyomelwa.”—Mateo 11:28-30.
Wateekezyanga antu lino akuyapanda amano asuma, muli vino wayacitilanga, nupya insita zimwi nu kupitila mu kuyapozya sile. Uwanda umwi umuntu umwi uwalwile tembwe, wapapiite Yesu ati: “Ndu kasi ungampozya.” Na Yesu aaya na mizu sana, icakuti aasuka ati: “Nkasi, pola!” (Mako 1:40, 41) Avino wakwe tembwe wapozile.
Ndakai Umwana wakwe Leza atayapo pano nsi uwakuti atuteekezya. Lelo Isi, Yeova, Leza wino aali “ntulo ya kutekeziwa konsi,” akatwalilila ukutwavwa muli vino tukulondekwa. (2 Kolinto 1:3) Lekini tulande pa vintu 4 muno Leza akateekezezya antu.
Baibo. “Vyonsi ivyalembwa mu malembelo vyalemvilwe ukutusambilizya, pakuti tuye nu upaalilo kupitila mu kutekeziwa nu kukomeleziwa kuno malembelo yakutupela.”—Loma 15:4.
Umupasi wa Muzilo Wakwe Leza. Patalengile sana ukufuma pano Yesu wafwilile, icilongano consi ca Ina Klistu cizile ciya nu mutende sana. U mulandu ci? U “kupitila mu maka ya Mupasi Wamuzilo,” nupya iuvi “lyali ni coopo ku Mwene.” (Milimo 9:31) Umupasi wa muzilo, amaka yano Leza akaomvya, yakatwavwa sana. Leza angaomvya umupasi kwene uu wa muzilo ukuteekezya yonsi aali ni intazi izili zyonsi.
Ipepo. Baibo ikatunena ukuti: “Mutasakamikwa pa cintu cili consi,” lelo, ‘Mwalenga Leza nu kutaizya mu myenzo; Leza alamupeela mutende uno kusi umuntu nanti wenga angaumanyikisya. Mutende kwene uu, ulatungulula umi winu ni myelenganyizizye inu.’—Filipi 4:6, 7.
Aina Klistu Yanji yangatuteekezya sana na lino tuli ni intazi. Mutumwa Paulo walanzile pali ya cuza yakwe ati, “yakangazwa pakalamba cuze” lino indi “mu ntazi nga nu mu ucuzi.”—Kolose 4:11; 1 Tesalonika 3:7.
Nomba limwi mungaelenganya ndi cakuti vino twalanda paa i vya cumi. Lekini tulande pali vino vyacitikile antu yano iyalumbulwa mu cipande cafumako. Ndi vino mumasambilila, mumalola ukuti Leza acili akafikilizya ulayo usuma uwakuti: ‘Nemo ndamumyalalika ndi vino nacivyazi akamyalalika umwana wakwe.’—Ezaya 66:13.
^ par. 3 Yeova ali zina lyakwe Leza ilyaya muli Baibo.


text:
A Bankasampe—Le Muketeakanya Namani pa Kubatyijibwa?
“Ndoelelwe monka mu kulonga kiswa-mutyima obe, abe Leza wami.”—ÑIMBO 40:8.
ÑIMBO: 51, 58
1, 2. (a) Nshintulula mwanda waka kubatyijibwa i ditabula disumininwe. (b) I bika bifwaninwe kuyuka muntu kumeso kwa kubatyijibwa, ne mwanda waka?
A NKASAMPE, le usakanga kubatyijibwa? Shi i amo, dino i dyese dikatampe dyokufwaninwepo kubulwa. Monka mokyalombwedilwe mu kishinte kibadikile, lubatyijo i mwanda musumininwe. Lulombolanga bantu amba wepēne abe mwine kudi Yehova, ko kunena’mba, wamulaile kumwingidila nyeke ne amba kulonga kiswa-mutyima kyandi kyo kintu kya mvubu mpata mu būmi bobe. Kulaya Leza namino byokudi kusumininwe, nanshi ufwaninwe kubatyijibwa enka shi ubatama’ko bidi, shi i abe mwine wasaka, ne shi wimvwanije mushintulwila kwipāna kudi Leza.
2 Inoko, padi wimwene bu kwafikile pa kitatyi kya kubatyijibwa. Nansha padi umwene amba ubafikila pa kubatyijibwa, ino bambutwile amba ilaija’ko bidi ukule ne kuvudija’ko bwino mu būmi. Le ukalonga’po namani? Kokatyumukwa mutyima. Ino, kino kyo kitatyi kya abe kwendelela amba ubwanye bisakibwa bya kubatyijibwa. Povuluka uno mwanda, ubwanya kwitungila bitungo mu myanda isatu palapala: (1) nkulupilo yobe, (2) bilongwa byobe, ne (3) mutyima obe wa kufwija’ko.
NKULUPILO YOBE
3, 4. Le bankasampe babwanya kuboila ñeni’ka ku kimfwa kya Temote?
3 Langa mobwanya kulondolwela bino bipangujo: I kika kyongitabijije amba Leza udi’ko? I kika kinkulupije amba Bible i mutambe kudi Leza? Mwanda waka nkōkele mbila ya Leza pa kyaba kya kulonda mwikadilo wa ino ntanda? Bino bipangujo bikakukwasha ulonde madingi a mutumibwa Polo a amba: “Mujingulule banwe bene kiswa-mutyima kya Leza kiyampe, kitabijibwe ne kibwaninine.” (Loma 12:2) Namani le?
4 Kimfwa kya Temote kibwanya kukukwasha. Wāyukile Bisonekwa biyampe mwanda inandi ne nkambo wandi bāmufundije myanda ya mu Bisonekwa. Inoko, Polo wāsapwidile Temote amba: “Endelela mu bintu byowafundile ne byobakunekenye nobe waitabija.” (2 Temote 3:14, 15) Pano kishima “byobakunekenye” kishintulula “kukulengeja witabije ne kukulupila bubine bwa kintu.” Nanshi Temote wādi ufwaninwe kunekenibwa amba’nka mu Bisonekwa mo mutanwa bubine. Kēbitabijepo’tu mwanda inandi ne nkambo wandi bo bāmulombwele’byo, ino i mwanda wālangulukidile pa byaāfundile ne kunekenibwa wānekenibwa.—Tanga Loma 12:1.
5, 6. Mwanda waka i kya kamweno wifunde kwingidija biyampe “malango” obe pokidi nkasampe?
5 Le abe nobe? Padi ke peje na powayukile bubine. Shi bidi nankyo, witungile kitungo kya kulangulukila pa bubinga bwa nkulupilo yobe. Kino kikakukwasha ukomeje lwitabijo lobe ne kwepuka kukwata butyibi mwanda’po’tu ubaningilwa na bakwenu, na mulangilo wa ntanda, nansha na mwiivwanino obe.
6 Shi wifunde kwingidija biyampe “malango” obe pokidi nkasampe, ukabwanya kulondolola bakwenu pobakwipangula kimfwa amba: ‘Le ubayuka namani amba Leza udi’ko? Shi witusenswe, mwanda waka ulekele bibi bilongeka? Le bibwanika namani Leza ekale’ko’tu nyeke?’ Shi wi mwiteakanye, bino bipangujo kebikakulengejapo utatane ino bikakutonona wifunde Bible bininge.
7-9. Lombola muswelo okokeja kuningija nkulupilo yobe na bishinte “Qu’enseigne reellement la Bible ?” bidi pa Entelenete.
7 Kwifunda pa kasuku na kusumininwa kukakukwasha ulondolole bino bipangujo, ufundwile kulampe kutatana ko-konso, kadi ukomeje nkulupilo yobe. (Bilongwa 17:11) Tudi na mabuku mavule abwanya kukukwasha mu uno mwanda. Bavule bakwashibwe na kwifunda boloshile Cinq questions à se poser sur l’origine de la vie ne dibuku Y a-t-il un Créateur qui se soucie de vous ? Kadi, bankasampe bangi i basangele ne kumwena mu bishinte bya “Qu’enseigne reellement la Bible ?” bidi pa jw.org. Ukokeja kwibitana mu LA BIBLE ET VOUS. Kingidilwa kyonso kya kwifunda nakyo kya bino bishinte i kitūlwe’po mwanda wa kukomeja nkulupilo yobe mu myanda ya mu Bible.
8 Byowifundanga Bible, nanshi kodi musokole bilondololwa ku bipangujo bimobimo bidi mu bino bingidilwa bya kwifunda nabyo. Le ukulupile malondololo obe? Bingidilwa bya kwifunda nabyo bikakukwasha ulangulukile na katentekeji pa bisonekwa palapala ne kukupa muswelo wa kulemba bubinga bokulupidile bintu’bya. Kino kikakukwasha uyuke mwa kushintulwila nkulupilo yobe ku bakwenu. Shi utwelanga pa Entelenete mu mulongo wa bishinte “Qu’enseigne reellement la Bible ?” kwingidija’byo mu kifundwa kyobe kya pa kasuku kukakukwasha ukomeje nkulupilo yobe.
9 Ufwaninwe kujingulula abe mwine amba buno i bubine. Nabya uketeakanya pa kubatyijibwa. Kaka umo nkasampe wanene amba: “Kumeso kwa kukwata butyibi bwa kubatyijibwa, nefundile Bible ne kumona’mba bine kino i kipwilo kya bine. Kadi kyaba kyonso kyondi mūmi, kino kikulupiji kyendanga kiningila’ko.”
BILONGWA BYOBE
10. Mwanda waka i kyendele’mo kukimba mwine Kidishitu mubatyijibwe ekale na bilongwa bikwatañene na lwitabijo lwandi?
10 Bible unena’mba: “Lwitabijo lonkalonka nalo, shi i lwampikwa mingilo, i lufwe.” (Yakoba 2:17) Shi nkulupilo yobe i mikomo, kino kikamweka mu bilongwa byobe. Ukekala na byobya bitela Bible bu “bilongwa bijila bya mwikadilo ne mingilo ya bwine Leza.”—Tanga 2 Petelo 3:11.
11. Shintulula mwikadile “bilongwa bijila bya mwikadilo.”
11 Lelo “bilongwa bijila bya mwikadilo” i bika? Shi bilongwa byobe i bijila, nankyo udi na mwikadilo utōka. Kimfwa, vuluka myeji isamba ishele kunyuma. Powatenwe na ditompo dya kulonga bubi, le wabwenye kujingulula kibi i kyepi ne kiyampe nakyo i kyepi? (Bahebelu 5:14) Le ubavuluka difuku dyowakomene ditompo kampanda nansha kuningilwa na bakwenu? Le udi kimfwa kiyampe ku bakwenu ba ku masomo? Le ulamanga kikōkeji kyobe kudi Yehova’ni, nansha usakanga kwikala pamo bwa bakwenu kutyina’mba bakakuzawila? (1 Petelo 4:3, 4) Shako, kekudipo muntu mubwaninine. Kyaba kimo, enka ne boba ke bengidile Yehova myaka mivule babwanya kwimvwana bumvu ne kukomenwa kusapwila bakwabo. Inoko muntu wipēne kudi Leza ukemvwana fyedi ya kwikala bu Kamoni wa Yehova, ne kulombola kino mu mwikadilo wandi utōka.
12. Tela’ko “mingilo ya bwine Leza” imo, ne kulombola mofwaninwe kwiimwena?
12 Lelo “mingilo ya bwine Leza” i bika? Ayo, ibadilwa’mo mingilo yolonga mu kipwilo, kimfwa kupwila ne kusapula. Ino kadi mubadilwa ne mingilo keikokejapo kumona bakwabo, kimfwa milombelo yobe ya pa kasuku kudi Yehova ne kifundwa kyobe kya kasuku. Muntu upēne būmi bwandi kudi Yehova kakamonepo ino mingilo bu kiselwa kilēma. Ukeimvwana bwa Mulopwe Davida, wānenene amba: “Ndoelelwe monka mu kulonga kiswa-mutyima obe, abe Leza wami; eyo i binebine, mukanda-obe-wabijila udi umutyima wami.”—Ñimbo 40:8.
13, 14. Lelo i kingidilwa’ka kibwanya kukukwasha wingile “mingilo ya bwine Leza,” ne bankasampe bavule i bamwene namani mu kino kingidilwa?
13 Pa kukukwasha witungile bitungo, mu dibuku Les jeunes s’interrogent—Réponses pratiques, volime 2, paje 308 ne 309 padi bipangujo bya kulondolola. Pa ano mapaje ubwanya kulemba’po malondololo ku bipangujo pamo bwa bino: “Lelo milombelo yobe i mishilakane, ne le ilombola bika pa moswelele Yehova?” “I myanda’ka yotwejanga mu kifundwa kyobe kya pa kasuku?” “Lelo wendanga mu busapudi nansha shi bambutwile bobe kebendele’mopo?” Ano mapaje adi ne na byaba bidi pululu pa kwandika kitungo kyo-kyonso kyokimba kwitungila mu mwanda utala milombelo, kifundwa kya pa kasuku, ne busapudi.
14 Bankasampe badi basaka kubatyijibwa, bamwene amba ano mapaje i kingidilwa kya mvubu. Kaka umo nkasampe witwa bu Tilda wanene amba: “Naingidije ano mapaje mwanda wa kwitungila bitungo. Nafikile bityebitye pa bino bitungo, kadi kupwa’tu kwa mwaka umo nabatyijibwa.” Tutu umo nkasampe witwa bu Patrick nandi wabwenye’byo. Unena’mba, “Nadi ndyukile kala bitungo byami, inoko kwibilemba kwankweshe nonge bukomo bwa kufikila’po.”
15. Shintulula mwanda waka kwipāna i butyibi bukutala abe mwine.
15 Kipangujo kimo kidi pa ano mapaje i kya amba: “Le ukengidila Yehova nansha shi bambutwile ne balunda nobe abaleka’byo?” Popāna būmi bobe kudi Yehova ne kubatyijibwa, i abe mwine wasamba nandi bulunda. O mwanda byobya byolongela Yehova kebitalwepo na bambutwile bobe nansha na muntu ye-yense. Bilongwa byobe bijila bya mu mwikadilo ne mingilo ya bwine Leza bilombola’mba wi munekenibwe kwitabija amba bodi nabo i bubine kadi usaka kulonda misoñanya ya Leza. Panopano ponka usa kubwanya bisakibwa bya kubatyijibwa.
MUTYIMA OBE WA KUFWIJA’KO
16, 17. (a) Le i kika kifwaninwe kutonona muntu ekale mwine Kidishitu? (b) Le mutyima wa kufwija’ko pangala pa kinkūlwa ubwanya kwelekejibwa namani?
16 Difuku dimo, muntu umo uyukile senene Bijila bya Mosesa wāipangwile Yesu amba: “Lelo i mbila’ka itabukile bukatampe?” Yesu wāmulondolola amba: “Sanswa Yehova Leza obe na mutyima obe onso ne na muya obe onso ne na ñeni yobe yonso.” (Mateo 22:35-37) Yesu wāshintulwile amba kusanswa Yehova bo bubinga bufwaninwe kutonona muntu abatyijibwe ne kwikala mwine Kidishitu. Muswelo umo wa kukomeja buswe botuswele Yehova i kulangulukila na katentekeji pa kinkūlwa, kyabuntu kikatakata kya Leza kyapēle bantu. (Tanga 2 Kodinda 5:14, 15; 1 Yoano 4:9, 19.) Kulanguluka uno muswelo, kukakukwasha wikale na mutyima wa kufwija’ko pa kino kyabuntu kya kutendelwa.
17 Mutyima obe wa kufwija’ko pangala pa kinkūlwa ubwanya kwelekejibwa uno muswelo: Langa shi ubalobela kofu, ino muntu waiya kukwabula. Le usa’tu kwipampula mema, kojokela kwinjibo, ne kwilwa byonso byakulongela muntu’wa? Leka, leka, leka! Ukafwija’ko nyeke uno muntu wakupandija! Mo monka netu, tufwaninwe kufwija’ko bininge Yehova ne Yesu pangala pa kinkūlwa. Abo bo betupēle būmi! Betunyongolwele mu bubi ne mu lufu. Shi pano tudi na lukulupilo lwa kwikala nyeke mu Paladisa pano pa ntanda, i mwanda wa buswe bobetuswele!
18, 19. (a) Mwanda waka kufwaninwepo kutyina kwikala wa Yehova? (b) Kwingidila Yehova kulumbululanga būmi bobe muswelo’ka?
18 Le ufwijanga’ko Yehova pa byakulongēle? Shi i amo, nankyo kwipāna ne kubatyijibwa i bintu biyampe kodi. Kwipāna kobe i mulao olaile Leza amba ukalonga kiswa-mutyima kyandi nyeke. Le ufwaninwe kutyina uno mulao? Mhm! Yehova ukusakilanga bintu biyampe, kadi ukapala mpalo boba balonga kiswa-mutyima kyandi. (Bahebelu 11:6) Shi wipāne kudi Leza ne kubatyijibwa, būmi bobe bukekala bulumbuluke, kebukonekapo nansha dimo! Tutu umo wa myaka 24, ino wabatyijibwe pa bunkasampe unena’mba, “Shi nadi mukulu longa nadi wa kwimvwanija bininge myanda, ino butyibi bonakwete bwa kwipāna kudi Yehova bwankingile ku kulondalonda bya ino ntanda.”
19 Yehova ukusakilanga bintu biyampe. Ino Satana aye wisakilanga, kadi kakutelepo mutyima. Shi umulonde, kekudipo kyasa kukupa. Le ukakupa namani kintu kyakadipo nakyo? Kadipo na myanda miyampe, kadi kadipo na lukulupilo nansha lumo. Kyakimba’tu i enka kukonena būmi bwa kumeso, mwanda momonekele ne bwandi!—Kusokwelwa 20:10.
20. Le i bika bikokeja kulonga nkasampe mwanda wa afikile ku kwipāna ne kubatyijibwa? (Tala ne kapango “Myanda Ikukwasha Wendelele.”)
20 Kupāna būmi bobe kudi Yehova i butyibi buyampe mpata bokokeja kukwata. Lelo wi mwiteakanye? Shi wi mwiteakanye, kokatyina kulaya Yehova uno mulao. Ino shi umona’mba kweteakenye, nabya londa milangwe idi mu kino kishinte ya kwendelela kumeso. Polo wāsapwidile banabetu ba mu Fidipai bendelele kumeso. (Fidipai 3:16) Shi ulonde ano madingi, kusapo kwija ubepāna kudi Yehova ne kubatyijibwa.


text:
Inga Bwami bwa Lesa Nicani?
Sena inga mukumbula eti . . .
nicintu owa cili mumoyo wamuntu?
nibuyumi bwaina bwakwilu?
nikamfulumende yakwilu?
NCOIKUTE KWAMBA BAIBOLO
“Lesa wakwilu nakalete bwami bweti bukabule konongeka.”—Danieli 2:44.
“Mwana mutuloba lapewa kuli njafwe; ne kamfulumende nikabe mumakasa akendi.”—Yesaya 9:6.
MAPINDU NGOMWELA KUCANA MWASHOMA NCOIKUTE KWAMBA BAIBOLO
Nimukekale mukamfulumende yalulama yela kumunyamfwa mobene.
—Yesaya 48:17, 18.
Nimukabe nebuyumi bwaina nekukondwa mucishi canyowani ncetulapembelenga.
—Chivumbulutso 21:3, 4.
SENA CANCINE-NCINE INGA TUSHOMA NCOIKUTE KWAMBA BAIBOLO?
Ee, pamulandu wabintu ibi bibili:
Yesu walalesha nceti bukense bwami bwa Lesa. Yesu walayisha beshikumukonka kupempelela Bwami bwa Lesa eti bwise nekuyanda kwakendi eti kwinshike pacishi capanshi. (Mateyu 6:9, 10) Yesu walensa bintu byalabonesha mweti ikakumbwilwe pempelo iyi.
Mpwalikuba pacishi capanshi, Yesu walalyesha bantu banji, walasengula balwashi, kayi walapundusha bantu bafwa! (Mateyu 15:29-38; Yohane 11:38-44) Pakuba Mwami wakuntangu wa Bwami bwa Lesa, Yesu walaleshela limo kwina kwabintu mbyeti bukenshile bantu Bwami pacishi capanshi.—Chivumbulutso 11:15.
Bintu bilenshikinga mucishi bilashinishinga eti Bwami bwa Lesa buli pepi. Yesu walaambilila limo eti Bwami bwa Lesa kabutana buleta lumuno pacishi capanshi, pacishi conse nipakabe inkondo, nsala, kulilima na kutenkana kwa cishi.—Mateyu 24:3, 7.
Ibi ebintu mbyetulabononga masuba ano. Emulandu wakendi twashoma kwamba eti Bwami bwa Lesa buli pepi kupwisha mapensho onse aya.
MWIPUSHO ULAYANDIKINGA KUYEYAPO
Inga buyumi nibukabe aconi mu Bwami bwa Lesa?
Baibolo ikute kukumbula mwipusho uyu pa MASALIMO 37:29 ne YESAYA 65:21-23.


text:
SHAPITA WA DIKUMI NE KITEMA
Mutwe wa Kisaka Muyampe Kadi Wakaminwe Leza
1, 2. (a) Le i kushinta’ka kwālongele Yosefa pamo ne kisaka kyandi? (b) Le Yosefa wādi wa kulombola wandi mukaji mwanda’ka mubi?
YOSEFA watenteka kiselwa kikwabo pa mpunda. Mumone’po bidi mu ñeni paela meso ku kibundi kya Betelema kya mfindi fututu, koku upolweja nyema wa biselwa. Ulangulukilanga pa lwendo lulampe lumutengele. Lwendo lwa kwenda ku Edipito! Kudi bantu bakayukilepo, besamba ludimi lweni, badi na bibidiji byeni
2 Kebyādipo bipēla kulombola Madia wandi mukaji wasenswe uno mwanda mubi, ino wāūmije mutyima wamulombola’o. Wāmusapwidile kilotwa kyaālotele’mo mwikeulu umusapwila uno musapu wa Leza wa amba: Mulopwe Heloda usaka kwipaya wabo mwana mutyetye! Bādi bafwaninwe kutaluka bukidibukidi. (Tanga Mateo 2:13, 14.) Madia wavutakanibwa mpata. Lelo muntu wādi’tu ubwanya namani kwipaya wabo mwana wambulwa mambo? Madia ne Yosefa mwine kebāivwanije’byopo. Ino bākulupile mudi Yehova, o mwanda beteakenye kutamba lubilolubilo.
3. Lombola muswelo wātambile Yosefa ne kisaka kyandi mu Betelema. (Tala ne kifwatulo.)
3 Abo papo bantu ba mu Betelema mu tulo ne kuyuka bipita mpika, Yosefa, Madia ne Yesu abatambe mu kibundi bufuku. Pobenda dya kunshi, kibangabanga nakyo kibashilula kutamba kutunduka, Yosefa kātuninyepo kwiipangula bibatengele kumeso. Le uno sendwe wa bibalu mulanda nenki wādi wa kukinga kisaka kyandi namani kudi Satana ne Heloda? Le wādi wa kubwanya kuvuija nyeke bisakibwa bya kyandi kisaka? Le wādi wa kubwanya kuvuija mwingilo mukatampe wāmupele Yehova Leza, wa kulela ne kutamija uno mwana wa pa bula? Yosefa wātenwe na makambakano makatampe. Kitatyi kyotubandaula muswelo waāvuije mwingilo wandi, tukamona mwanda mwine ufwaninwe bashabana dyalelo
Yosefa Wākingile Kisaka Kyandi
4, 5. (a) Le būmi bwa Yosefa bwāshintyile lonso namani? (b) Le mwikeulu wākankamikile Yesefa namani mwanda wa etabije mwingilo ulēma?
4 Myeji kunyuma, mu kibundi kyabo kya Nazala, būmi bwa Yosefa bwāshintyile lonso pa kupwa kwikwatyila na mwana Hedi mwana-mukaji. Yosefa wādi uyukile’mba Madia i nsongwakaji wakubulwa mambo kadi wa kikōkeji. Ino waivwana’mba waimita! Wāsakile kumulubula kufula mwanda’tu wa kutyina kumufwija bumvu. * Ino mwikeulu wesamba nandi mu kilotwa, wamushintulwila’mba dīmi dya Madia i dya ku mushipiditu sandu wa Yehova. Mwikeulu wabweja’ko amba mwana wakabutula “ukapandijanga bantu bandi ku mambo abo.” Kadi wakulupija Yosefa amba: “Kokikwatwa moyo pa kutundaila mukajobe, Madia, mhm.”
5 Yosefa, muntu moloke kadi wa kikōkeji wālongēle monka. Wāitabije mwingilo ulēma kupita yonso: wa kutamija ne kulela mwana ke wandipo ino wādi mulēme bininge ku meso a Leza. Mwenda mafuku, pa mwanda wa kukōkela lubila lwa mulopwe, ba Yosefa ne wandi mukaji wa dīmi baenda ku Betelema kukelembeja. Kwine’kwa ko kwābutwidilwe mwana.
6-8. (a) Le i myanda’ka mikwabo yāshintyile būmi bwa Yosefa ne bwa kyandi kisaka? (b) Le i bukamoni’ka bulombola’mba i Satana wātumine lolwa “luñenyenye”? (Tala ne kunshi kwa dyani.)
6 Yosefa kājokēlepo na kisaka kyandi ku Nazala. Ino, bāshikete mu Betelema, kibundi kyādi ku kintu kya makilometele 10 na Yelusalema. Bādi balanda, ino Yosefa wādi ulonga bukomo bwandi bonso mwanda wa kuvuija bisakibwa bya Madia ne Yesu ne kwibakinga ku masusu. Kebāijijepo, basokola njibo mityetye mwa kwikala. Kupwa, Yesu papo ke mutame’ko bityetye
7 Kwāfikile kisumpi kya bana-balume, babuká na ñenyenye bātambile Kutunduka, padi kulampe ku Babiloni. Bālondele “luñenyenye” kufika ne ku njibo ya ba Yosefa ne Madia, bādi bakimba mwana wādi wa kwikala bu mulopwe wa Bayuda. Bano bana-balume bādi na bulēme mpata.
8 Ekale bādi bayukile, nansha shi kebādipo bayukile, bano babuká na ñenyenye bātūdile nkasampe Yesu mu kyaka kikatampe. “Luñenyenye” lobāmwene lwebātwele dibajinji ku Yelusalema pa kyaba kya ku Betelema. * Kwine’kwa, bālombwele Heloda Mulopwe mubi amba bakimbanga mwana ukekala bu mulopwe wa Bayuda. Uno musapu wabo wakalabaja uno muntu wa mukao.
9-11. (a) Le bukomo bukatampe kutabuka bwa Heloda ne Satana bwāingile mingilo namani? (b) Le Lwendo lwa ku Edipito lwādi lwishile namani na byobya bilombwelwe mu nsekununi yampikwa kwitabijibwa?
9 Inoko na bya dyese, kwādi bukomo bukatampe butabukile bwa Heloda ne Satana, bwāingile mingilo. Namani? Bapempudi pa kufika ku njibo kwādi Yesu ne kumumona na inandi, bebapa byabuntu, pampikwa kulomba kantu nansha kamo. Bine kino kyādi kya kutendelwa kudi ba Yosefa ne Madia pa kutulumuka’tu kebadi na bintu, “nsahabu, ne ensense, ne mpakwa”
10 Kyaba kityetye’tu, babuká na ñenyenye pa kupwa kutaluka, mwikeulu wa Yehova wadyumuna Yosefa amba: “Taluka, usele mwana, ne inandi kumo, munyemene mu Edipito mukēkale bidi monka poso’nka nkakulombole mwanda, ke-muntu Heloda usa kwiya kusaka kāna kwikēpaya.” (Mat. 2:13) Penepo, monka motwekimwena kūlu’ku, Yosefa wākōkele bukidi bonka. Wātūdile būmi bwa wandi mwana pangala pa bintu byonso ne kwenda na kisaka kyandi ku Edipito. Yosefa wādi ukulupile pano amba, ubwanya kukwasha kisaka mu mafuku akashikata mu Edipito mwanda wa bino byabuntu bilēme byāmuletele bano bantu bambulwa kwitabija babuká na ñenyenye.
11 Nsekununi ne mfumo yampikwa kwitabijibwa byēsambīle bininge mwenda mafuku pa luno lwendo lwa ku Edipito, na kulanga amba nkasampe Yesu wāipipije lwendo mu kingelengele, kutalaja bulobo bwa tubwalāla, enka ne kwipipija mikoma mwanda wa inandi akongole’ko ngaji. * Na bubine, lwādi’tu lwendo lulampe lusansa lwa kwenda kuntu kokebayukilepo.
Yosefa wāshile būmi bwa mutyima-ntenke bwaādi nabo mwanda wa kyandi kisaka
12. Le bambutwile balelele bana mu ino ntanda myoneke babwanya kuboila ñeni’ka kudi Yosefa?
12 Bambutwile babwanya kuboila ñeni mivule kudi Yosefa. Wālekele lubilo lonka mwingilo wandi ne kushiya būmi bwa mutyima-ntenke bwaādi nabo mwanda wa kukinga kisaka kyandi ku kyaka. Na bubine, wādi umwene kisaka kyandi bu kyabuntu kikola kitambile kudi Yehova. Dyalelo bambutwile balelele babo bana mu ntanda myoneke, ntanda iyudile lupusa lwa kutūla bankasampe mu kyaka, kwibasusula ne kwibonakanya. Bine, i kisangaja’po kashā pa kumona bainabana ne bashabana balonga bintu na kusumininwa na mwālongele Yosefa, balonga bukomo bwa kukinga babo bana ku luno lupusa!
Yosefa Wāvuije Bisakibwa bya Kyandi Kisaka
13, 14. I kika kyālengeje ba Yosefa ne Madia bājokele monka mu Nazala kulela kisaka kyabo?
13 Bimweka’mba kino kisaka kekyāijijepo mu Edipito, mwanda kepāijijepo mwikeulu walombola Yosefa amba Heloda wafu. Yosefa wakajokela na kyandi kisaka ku yabo ntanda. Bupolofeto bwa kala bwālaile’mba, Yehova uketa wandi Mwana “mu Edipito.” (Mat. 2:15) Yosefa wākweshe mu kufikidila kwa buno bupolofeto, ino le wādi wa kwenda na kyandi kisaka kwepi?
14 Yosefa wādi mudyumuke. Wātyinine na tunangu Akeleusa mpingakani wa Heloda, wādi padi mubi kadi ntapani. Leza wāludikile Yosefa ende na kyandi kisaka kungala, kulampe na Yelusalema ne balwana bonso, kukajokela mu yabo ntanda ya Nazala ku Ngadilea. Aye ne Madia bālelele kisaka kyabo kwine’kwa.
15, 16. Le mwingilo wa Yosefa wādi namani, ne wāingidije padi bingidilwa’ka?
15 Bāikele na būmi bupēla
16 Yosefa wāingidije bingidilwa palapala, padi bimo byāmupele shandi. Wāingidije padi kipimo kya mafinko kya kupima nakyo (équerre), monji, tyaki wa kushika nandi, beula, si, tupa, kitotwa, kitotwa kya basendwe, mukashi, kingidilwa kya kuvokotola nakyo (perçoir), bya kulamika nabyo bishileshile, ne misumadi, nansha byobyādi na lupoto lukomo.
17, 18. (a) Le Yesu wāboile ñeni’ka kudi shandi wa bulelwa? (b) Mwanda waka Yosefa wādi unenwe kwingila bininge mu mwingilo wandi?
17 Mona’po bidi mu ñeni Yesu mwana mutyetye utala pengila shandi wa bulelwa. Upūtwile meso bininge utala kakilongwa konso kalonga Yosefa; na bubine uloelelwa pa kumona bukomo budi na mapuji ne maboko andi a tuntyinta, bwino bwa makasa andi ne mutadilo wandi muyampe. Padi Yosefa wāshilwile kulombola wandi mwana nkasampe mwa kwingidila ino mingilo ipēla, kimfwa kuseneja mutyi na kibululu kya mwita mūmu. Padi wāfundije Yesu kwishila kwa mityi yawāingidije
18 Kadi Yesu wāmwene amba ano maboko makomo ādi ashinda mityi, atetulula’yo ne kwiibungila pamo, ādi amupolweja ne kumusenga aye, inandi ne banababo. Bine, kisaka kya ba Yosefa ne Madia kyābaile, kutentekela pa Yesu bābutwidile’ko bana bakwabo kintu kya basamba. (Mat. 13:55, 56) Yosefa wādi unenwe kwingila bininge pa kwibalela bonso ne kwibadisha.
Yosefa wādi uyukile’mba kuvuija bisakibwa bya ku mushipiditu bya kyandi kisaka kwādi na mvubu kutabuka
19. Le Yosefa wāvuije bisakibwa bya ku mushipiditu bya kyandi kisaka namani?
19 Inoko, Yosefa wādi uyukile’mba kuvuija bisakibwa bya ku mushipiditu bya kyandi kisaka kwādi na mvubu kutabuka. O mwanda wādi upityija kitatyi mu kufundija bandi bana myanda ya Yehova Leza ne bijila Byandi. Aye ne Madia bādi benda nabo kitatyi ne kitatyi ku shinakoka ya mu kyabo kibundi, kwine kwādi kutangwa Mukanda wa Bijila na diwi ditunduke ne kushintululwa’o. Padi Yesu wādi wipangula bipangujo bivule pa kupwa, ne Yosefa nandi ulonga bukomo bwa kupwa nzala yandi ya ku mushipiditu. Kadi Yosefa wādi wendanga na kyandi kisaka ku masobo a butōtyi mu Yelusalema. Pa kwenda ku Pashika wa pa mwaka, Yosefa wādi padi usakilwa mayenga abidi a kwenda makilometele 120, kwenda kukasoba ne kujokela kwinjibo.
20. Le bene Kidishitu mitwe ya bisaka babwanya kulonda kimfwa kyāshile Yosefa namani?
20 Dyalelo bene Kidishitu mitwe ya bisaka balondanga kino kimfwa. Bepāninanga babo bana, batangidija bufundiji bwa ku mushipiditu kumeso kwa bintu bikwabo byonso, kubadila’mo ne bintu bya ku ngitu. Baloñanga bukomo bwa kwendeja butōtyi bwa kisaka ku njibo ne kwenda na babo bana ku kupwila ne ku bitango. Pamo bwa Yosefa, bayukile’mba kekudipo kintu kiyampe kyobabwanya kulongela babo bana kitabukile kwibafundija myanda ya Yehova.
“Mityima Fututu”
21. Le kisaka kya Yosefa kyādi kimwene kitatyi kya Pashika namani, ne Yosefa ne Madia bayukile’mba Yesu wajimina kitatyi’ka?
21 Yosefa wāendele na kisaka ku Yelusalema mungya kibidiji, kitatyi kyādi Yesu na myaka 12. Mwādi mu Pashika, kitatyi kya masobo, kadi bisaka bikatampe byādi byendela pamo mu dishinda dilampe diyule bantu dyādi na biyombo ne mityi mu kitatyi kya muketeko. Pobāfwenene kuntenta kubwipi na Yelusalema kwādi biyombo ne mityi, bavule ye bano bāimbile ñimbo ya mitōto yobādi bayukile senene ya kukanda nayo. (Mit. 120-134) Kibundi kyāyudile maelefu tutwa na tutwa a bantu. Masobo pa kupwa, bisaka ne bibumbo bya bantu byashilula kujoka. Ba Yosefa ne Madia byobādi na bivule bya kulonga, padi bālangile’mba Yesu wendanga na bakwabo, padi i bantu ba mu kisaka. I enka pa kupwa kwenda difuku dituntulu lwendo lwa kutamba ku Yelusalema, pobājingulwile mwanda uleta luzakalo
22, 23. Le ba Yosefa ne Madia bālongele bika pājimine wabo mwana, ne Madia wānene bika kitatyi kyobāmusokwele?
22 Penepo kala bākajokela ku Yelusalema, na mutyima kūlu. Langa’po bidi mobātulumukile pa kumona mu kibundi mutupu bantu kitatyi kyobenda bapita mu bipito koku beta pa dijina dya wabo mwana. Le wādi kwepi? Pa kukimba mafuku asatu, le Yosefa wāshilulwile kwiipangula shi wākomenwe kuvuija mwingilo ukola wāmupele Leza? Mfulo mfulō, bāenda ku tempelo. Bākimba’mo kufika ne byobātwelele mu kyumba kikatampe mwādi mwibungile bana-balume ba ñeni, benē Bijila
23 Yesu wādi uteja bana-balume ba ñeni ne kwibepangula bipangujo. Bano bana-balume bātendele ñeni ya mwana ne malondololo andi. Ino ba Madia ne Yosefa mutyima webāsansa pa kilongwa kyandi. Mu nsekununi ya mu Bible, Yosefa kānenepo kintu. Inoko binenwa byānene Madia bilombola mobādi beivwanina abo bonso bubidi. Wānene amba: “Abe mwana i kika kyo witulongela namino? Talapo shobe ne ami byo twenda tukukimba ne mityima fututu.”
24. Le Bible ulombola biyampe namani mwingilo wa bambutwile?
24 Mu uno muswelo, nsekununi ya mu Bible ilombola biyampe mwingilo wa bambutwile. Bine, bikambakanyanga bininge
25, 26. Le Yesu wālondolwele bambutwile bandi namani, ne Yosefa wēivwene padi namani pa binenwa bya wandi mwana?
25 Yesu wāshele mu kifuko kimo pano pa ntanda mwaādi wiivwene bu udi pabwipi na Yehova Shandi wa mūlu, wifunda myanda yandi. Wālondolwele bambutwile bandi pampikwa budimbidimbi amba: “Kyo munkimbala i kika? Lelo kemuyūkilepo’mba kiñendelemo’mba ngube mīngilo ya Tata’ni?”
26 Na bubine, Yosefa wālangulukile pa bino binenwa misunsa mivule. Padi bino binenwa byāmulengeje etembe. Ne kadi, wālongele bukomo bwa kufundija wandi mwana wa bulelwa alamate kudi Yehova Leza. Yesu paākidi mwanuke, wādi uyukile mushintulwila kishima “tata”
27. Shi wi mbutwile, le udi na dyese’ka, ne mwanda waka ufwaninwe kuvuluka kimfwa kya Yosefa?
27 Shi wi mbutwile, le uyukile dyese dyodi nadyo dya kukwasha bobe bana bayuke mushintulwila kwikala mbutwile usenswe bandi bana ne wibakinga? Mo monka, shi ulelele bana ba mwinē pobe nansha bana ba bulelwa, vuluka kimfwa kya Yosefa ne kumona mwana ne mwana bu wa pa bula kadi mulēme. Kwasha bano bana bafwene pabwipi na Yehova Leza, Shabo wa mūlu.
Yosefa Wāuminine na Kikōkeji
28, 29. (a) Le binenwa bisonekelwe mu Luka 2:51, 52 bisokola bika padi Yosefa? (b) Le Yosefa wākweshe wandi mwana namani endelele mu ñeni?
28 Bible usokwela’ko myanda mityetye’tu pa būmi bwa Yosefa, ino i kyendele’mo kubandaula biyampe yandi myanda. Tutanga’mba, Yesu “wadi wibakōkelela”—bambutwile bandi. Kadi tutanga’mba, “Yesu aye wenda ubīkako ku ñeni yandi, ne ku kimano monka, kadi umona biyampe byonka ku mutamba wa Leza, ne ku mutamba wa bantu bene.” (Tanga Luka 2:51, 52.) Le bino binenwa bisokola bika padi Yosefa? Bisokola bintu bivule. Tubayuka’mba Yosefa wādi utangidile kyandi kisaka, mwanda wandi mwana mubwaninine wādi ulēmekele lupusa lwa shandi ne kwilukōkelela nyeke.
29 Kadi tubayuka’mba Yesu wāendelele kutama mu ñeni. Na bubine, Yosefa wākweshe wandi mwana atame mu ñeni. Mu mene mafuku’a, kwādi lukindi lwa kala kadi lulēmekibwe na Bayuda. Tukibwanya kwilusokola ne kwilutanga dyalelo. Luno lukindi lunena’mba, i enka muntu wipwija mukose ye ubwanya kwikala na tunangu, ino boba bengila mingilo ya maboko pamo bwa, basendwe ba bibalu, bidimye ne bafula byuma, “kebabwanyapo kutyiba mambo moloke; kadi kebabwanyapo kutanwa popa panenwa nkindi.” Mwenda mafuku, Yesu walombola’mba luno lukindi i lwa bubela. Bine, wāivwene divule dine paādi mwanuke shandi wa bulelwa, nansha byaādi sendwe wa bibalu, ufundija biyampe myanda itala ‘boloke ne butyibi’ bwa Yehova! Na bubine wāmwivwene misunsa keibadika.
30. Le Yosefa wāshidile mitwe ya bisaka bya dyalelo kimfwa’ka?
30 Kadi tubwanya kumona bukamoni bulombola’mba Yosefa wākweshe Yesu atame ku ngitu. Byaādi mwana wālelelwe biyampe, Yesu wātamine ke muntu mukomo kadi na bukomo bwa ngitu. Kadi, Yosefa wāfundije wandi mwana mwa kwikadila na bwino mu mingilo ya makasa. Yesu kādipo uyukene’nka bu mwanā nsendwe wa bibalu, ino i ne bu “nsendwe wa bibalu.” (Mako 6:3) Nanshi Yosefa wāfundije mwana biyampe. Mitwe ya bisaka iulanga Yosefa na tunangu, na kwikadija babo bana biyampe mwanda wa bakabwanye kwisasaketa abo bene.
31. (a) Le i bukamoni’ka bulombola mfulo ya būmi bwa Yosefa? (Tala ne kapango.) (b) Le Yosefa i mwitushile kimfwa’ka kya kwiula?
31 Shi tutange mu nsekununi ya mu Bible myanda ilombola kwine kwābatyijibwe Yesu na kintu kya myaka 30, tukamona’mba Yosefa wādi kakitelelwepo mu mānga. Bukamoni bulombola’mba, Madia wādi wa kishala kitatyi kyāshilwile Yesu mwingilo wandi. (Tala kapango kanena’mba “ Le Yosefa Wāfwile Kitatyi’ka?”) Inoko Yosefa wāshele usekununwa
^ mus. 4 Mu mene mafuku’a, divule dine kwikwatyila kwādi kumonwa’nka na busongi.
^ mus. 8 Luno “luñenyenye” kelwādipo lwa kipangila; kadi kelwātuminwepo na Leza. Na bubine, Satana wāingidije kino kingelengele mwanda wa kufikidija milangwe yandi ya kwipaya Yesu.
^ mus. 11 Bible ulombola patōkelela’mba kingelengele kya Yesu kibajinji, ‘ngalwilo ya biyūkeno byandi,’ kyālongekele aye papo ke mupwe kubatyijibwa.—Yoa. 2:1-11.


text:
CIIYO 2
Labeka Wakalinga kusuni Kusangalasha Yehova
Labeka wakalinga mwanakashi wakalinga kusuni Yehova. Ibaye wakalinga ngu Isaki. Alakwe wakalinga kusuni Yehova. Ino Labeka a Isaki bakashibana buyani? Ino wakabonesha buyani ayi wakalinga kusuni kusangalasha Yehova? Atwiiye shiinji pali nguwe.
Bashali bakwe Isaki bakalinga ngu Abulaamu a Saala. Bakalinga kukala mucishi ca Kenani, umo bantu mobatakalinga kulambila Yehova. Sombi Abulaamu wakalinga kusuni ayi mwanaakwe eebe mwanakashi wakalinga kulambila Yehova. Aboobo wakatuma musebenshi wakwe Elyasa, ayi aye mukuyandweeta Isaki mwanakashi kumusena wakalinga kwiitwa ayi Alani, uko kwakalinga kukala beshikamukowa bakwe Abulaamu.
Elyasa wakaya pantu pomwi abasebenshi bamwi bakwe Abulaamu. Wakalinga ngu mushinso ulaamfu abuumbi. Bakalinga kuyumwiite shakulya ashipo pa ngamela shili likumi. Ino Elyasa wakashiba buyani mwanakashi wakusalila Isaki? Elyasa abasebenshinyina ndyebakashika ku Alani, bakeemikana pamukalo mukwiinga Elyasa wakalinga kucishi ayi inga tapeendiwo ciindi cilaamfu bantu kusa mukuteka maanshi. Mpeeke wakapaila kuli Yehova ayi: ‘Na mwanakashi ngweshi nsenge maanshi ampe alimwi akupa ngamela shangu ayi shinwe, ntoshiba ayi ngomwasala kweebwa kuli Isaki.’
Lyalo Labeka wakesa kumukalo. Baibo ilaamba ayi wakalinga mubotu abuumbi. Elyasa ndyaakamusenga maanshi akunwa, Labeka wakaamba ayi: ‘Anaaya nkambo. Ntomupa maanshi ayi munwe alimwi angamela shanu ayi shinwe.’ Ono uciyeeyelebo! Ngamela shifwite nyotwa shilanwa maanshi aanji, aboobo Labeka wakabolelako shiindi shiinji kumukalo mukuteka maanshi. Sa wamubona Labeka papikica ubo mbwakalinga kusebensa cankusu?— Elyasa wakakankamana ubo Yehova mbwakakumbula mupailo wakwe.
Elyasa wakapa Labeka shipo shiinji shibotu abuumbi. Lyalo Labeka wakabwesa Elyasa abasebenshi bamwi ayi baye anguwe kuŋanda. Ndyebakashika, Elyasa wakabaambila Abulaamu ncaakamutuma alimwi a Yehova mbwakakumbula mupailo wakwe. Beshikamukowa bakwe Labeka bakakondwa ayi eebwe kuli Isaki.
Labeka wakaya ku Kenani a Elyasa alimwi wakeebwa kuli Isakii
Ono sa utoyeeya ayi Labeka wakalinga kusuni kweebwa kuli Isaki?— Labeka wakashiba ayi Elyasa wakatumwa a Yehova. Ono beshikamukowa bakwe Labeka ndyebakamwiipusha na wakalinga kusuni kuya ku Kenani akweebwa kuli Isaki, Labeka wakakumbula ayi: ‘Ee, ndisuni kuya.’ Peenkapo, Labeka wakaya a Elyasa. Ndyebakashika ku Kenani, wakeebwa kuli Isaki.
Yehova wakapa coolwe Labeka, mukwiinga wakacita ncaakalinga kusuni Yehova. Ndyepakeenda myaaka iinji, Yesu wakashalilwa mumukowa wakwe Labeka! Bweenka mbuli Labeka, awebo Yehova ulaakukupa coolwe na koocita nshaasuni.
BELENGA MUBAIBO YAKO
Matalikilo 12:4, 5; 24:1-58, 67


text:
Mānga ya 55: Mwanuke Mwana-Mulume Wingidila Leza
MWENE yeu mwanuke i mupopoke? Dijina dyandi i Samwele. Mwana-mulume umutūdile kuboko pa mutwe i Edi, kitobo mukatampe wa Isalela. Yeu i Elekana shandya Samwele ne inandi Hana, abaiya kutūla Samwele kudi Edi.
Samwele udi na myaka iná nansha itano kete. Ino usa kushikata na Edi ne babitobo bakwabo kuno ku tabenakulo ya Yehova. Mwanda waka Elekana ne Hana abapāna Samwele engidile Yehova mu tabenakulo aye ukidi mwanuke? Tutalei.
Myaka mityetye kunyuma, Hana wadi na bulanda bukatampe. Mwanda wadi ñumba, ne wadi wabila bininge kubutula mwana. Penepo difuku dimo, Hana pa kwenda kukapempula tabenakulo ya Yehova, walombela’mba: ‘A Yehova, kokangilwa! Shi umpe mwana mwana-mulume, nakutyipila’mba nkamupāna kodi akakwingidile mu būmi bwandi bonso.’
Yehova walondolola milombelo ya Hana, ne myeji pa kupita’po wabutula Samwele. Hana wasanswa wandi mwana ne kushilula kumufundija mu bwanuke bwandi myanda ya Yehova. Wasapwila wandi mulume amba: ‘Shi mwana watamina’ko ne kuleka mabele, nkamutūla ku tabenakulo akengidile Yehova.’
Ye byotwamona ba Hana ne Elekana balonga pa kifwatulo’pa. Samwele i musangale kwingidila Yehova ku kipema kyandi mwanda i mufundijibwe senene na bambutwile bandi. Mwaka ne mwaka, Hana ne Elekana bāyanga kutōta ku kino kipema kya pa bula, ne kwiya kupempula wabo mwana. Kadi mwaka ne mwaka, Hana uselelanga Samwele mutwelo mupya wamusonene.
Samwele wingidilanga Yehova ku tabenakulo myaka na myaka, o mwanda Yehova ne bantu abamusanswa. Ino Hofini ne Finease, bana ba kitobo mukatampe Edi, kebadipo biyampe. Baloñanga bintu bivule bibi, ne kutonona bakwabo nabo baleke kukōkela Yehova. Edi ufwaninwe kwibatalula mwingilo wa bu kitobo, ino kebatalwile’opo.
Nkasampe Samwele kalekelepo kwingidila Yehova mwandapo bubi bubavula ku tabenakulo. Ino, pabapite kitatyi kilampe pakubulwa Yehova esambe na muntu ye-yense mwanda bantu basenswe Yehova binebine i batyetye. Samwele pa kutama’ko bityetye, kyafika uno muswelo:
Samwele ulēle mu tabenakulo, waivwana diwi dimulangula. Walondolola’mba: ‘Ami uno.’ Penepo wabūka ne kunyemena kudi Edi, kanena’mba: ‘Wadi ubangite, ami uno.’
Ino Edi walondolola’mba: ‘Nkikwityilepo; joka ukalāle.’ Penepo Samwele wakalāla.
Kupwa diwi dibamwite dya bubidi amba: ‘Samwele!’ Penepo Samwele wabūka ne kunyemena monka kudi Edi. Kamunena’mba: ‘Wadi ubangite, ami uno.’ Ino Edi wamulondolola’mba: ‘Nkikwityilepo abe wami mwana; joka ukalāle monka.’ Penepo Samwele wakalāla.
Kadi diwi dibamwite dya busatu’mba: ‘Samwele!’ Penepo Samwele wanyemena kudi Edi. Kanena’mba: ‘Ami uno, pano’ko i abe wangita.’ Ebiya Edi wayuka’mba i Yehova umwita. Penepo, wasapwila Samwele’mba: ‘Kalāle monka, shi wakwite dikwabo, unene’mba: “Nena Yehova, mwanda umpika obe ukutejanga.”’
Ye byanena Samwele pamwita Yehova monka. Kupwa Yehova wasapwila Samwele’mba nsa kupa Edi ne bandi bana mfuto. Kupwa papo, Hofini ne Finease abafu ku bulwi bwa na Bene Fidishitia, Edi pa kwivwana uno mwanda, wapone kimvunda-nyuma, nshingo ibatyumuka ne kufwa wafu. Pa kino, kinenwa kya Yehova kibafikidila.
Samwele watama ne kwikala mutyibi wa mfulo wa Isalela. Aye pa kununupa, bantu abamunena’mba: ‘Tonga mulopwe wa kwituludika.’ Samwele kasakilepo kulonga uno muswelo, mwanda na bubine Yehova ye mulopwe wabo. Ino Yehova wamunena’mba ivwana bantu.
1 Samwele 1:1-28; 2:11-36; 4:16-18; 8:4-9.
Bipangujo
- Uno mwanuke mwana-mulume udi pa kifwatulo i ani, ne bakwabo badi’po nabo i bāni?
- Hana walombele bika difuku dimo paadi mu tabenakulo ya Yehova, ne Yehova walondolwele namani milombelo yandi?
- Samwele udi na myaka inga pobamutwala kukengidila Yehova ku kipema, ne inandi umulongelanga bika mwaka ne mwaka?
- Tela majina a bana ba Edi, ne i bantu ba muswelo’ka?
- Yehova waite Samwele namani, ne i musapu’ka waamulombola?
- Samwele waikala ani pa kutama, ne bibaikala namani aye pa kununupa
Bipangujo bikwabo
- Tanga 1 Samwele 1:1-28.
Elekana i mushile mitwe ya bisaka kimfwa’ka kiyampe mu myanda ya kutangidila kumeso mu mutōtelo wa bine? (1 Sam. 1:3, 21; Mat. 6:33; Fid. 1:10)
I ñeni’ka yotuboila ku kimfwa kya Hana shi tudi na mwanda witukambija ku mutyima? (1 Sam. 1:10, 11; Mit. 55:22; Loma 12:12)
- Tanga 1 Samwele 2:11-36.
Edi wālēmekele bandi bana bikatampe namani kutabuka Yehova, ne kino kitupa kidyumu’ka? (1 Sam. 2:22-24, 27, 29; Kup. 21:18-21; Mat. 10:36, 37)
- Tanga 1 Samwele 4:16-18.
I misapu’ka iná ya malwa yātambile ku bulwi, ne yāfikije Edi ku bika?
- Tanga 1 Samwele 8:4-9.
Isalela wāfityije namani Yehova mutyima, ne tukokeja kukwatakanya Bulopwe bwandi na dikōkeji namani dyalelo? (1 Sam. 8:5, 7; Yoa. 17:16; Yak. 4:4)


text:
Ino Nshiinshi Nshomuyeeya Pali Baibo?
Sa inga mwaamba ayi . . .
ndi buku lya busongo bwa bantu?
ndi buku lya makani akalekale atashibikitwe na ngancinencine?
ndi buku lyakaswa kuli Lesa?
BAIBO ILAAMBA AYI
“Malembo akwe Lesa oonse akayubululwa anguwe mwiine.”—2 Timoti 3:16, The Bible in Lenje.
MBWEENGA MWACAFWIKWA NA MWASHIBA AYI BAIBO YAKASWA KULI LESA
Inga mwacana mikumbulo ya miipusho ipensha baanji mu bukaalo.—Tushimpi 2:1-5.
Inga mwacana kutangililwa kwa ncinencine mu bukaalo.—Kulumbaisha 119:105.
Inga mwacana lulangilo lwa ncinencine lwa kunembo.—Bene Loma 15:4.
SA INGA TWASHOMA NSHOYAAMBA BAIBO?
Ee, ceebo ca milandu iyi yotatwe:
Kunyumfwana kukondelesha abuumbi. Basankwa 40 bapusenepusene bakamanisha kulemba Baibo ndipakeenda myaaka 1,600. Baanji pali baaba tabana kubonanaawo. Nacibi boobo, Baibo ndi buku linyumfwana abuumbi, alimwi lilicitebo mutwi womwi!
Lyaashi lya kalekale lya lushinisho. Beshikulemba lyashi lya kalekale balashisa kukomwa kwa bantu babo. Ono bakalemba Baibo balo bakalemba pa shilubo shabo asha ba mu mushobo wabo.—2 Makani 36:15, 16; Kulumbaisha 51:1-4.
Bulaluki bulaba bwa ncinencine. Baibo yakaamba pa kunyonyoolwa kwa mushi wa Babiloni wa kalekale kakuli myaaka 200 kunembo. (Isaya 13:17-22) Yakaambila limwi liina lya muntu ngwaakasebensesha kuunyonyoola alimwi anshila njaakasebensesha pa kuunyonyola!—Isaya 45:1-3.
Bulaluki bumwi buunji bwa mu Baibo bwakacitika kweelana ashoonse nsheyakaamba. Ici tacikwe citukankamike mukwiinga Baibo yakaswa kuli Lesa.—2 Pita 1:21.
SHAKUYEEYAWO
Ino Baibo inga yamucafwa buyani kuba abukaalo bubotu?
Baibo ilakumbula mwiipusho uyo pali ISAYA 48:17, 18 a 2 TIMOTI 3:16, 17.


text:
SHAPITA 20
“Wañeni Umutyima”—Ino Mwityepeje
1-3. Mwanda waka tubwanya kwitabija amba Yehova i mwityepeje?
SHABANA usaka kufundija mwana bufundiji bwa kamweno. Usakanga kutenga mutyima wandi. Le ukamufundija namani? Le ukanena na diwi dileta moyo ne bulobo’ni nansha ukabandama’ko mwa kufikila pa kimano kya mwana ne kwisamba nandi na diwi ditūke, mu muswelo usangaja? Bine, mbutwile wa ñeni kadi mwityepeje ukatonga kwisamba na diwi ditūke.
2 Le Yehova i Shabana wa muswelo’ka—wa mitatulo’ni mwityepeje, le i kilobo’ni nansha utalala? Yehova udi na buyuki ne ñeni nansha tunangu tonso. Ino le kodi mujingulule amba divule buyuki ne ñeni bipanga bantu mitatulo? Bible unena’mba: “Buyuki bwitatulanga.” (1 Kodinda 3:19; 8:1) Ino Yehova, i “wañeni umutyima,” ino kadi i mwityepeje. (Yoba 9:4) Ke kunenapo amba i wa munshi nansha mutyetye, aye’ko kyapela i mitatulo. Mwanda waka?
3 Yehova i ujila. O mwanda, mitatulo, kato kona buujila, keidipo kwadi. (Mako 7:20-22) Tala byānene mupolofeto Yelemia kudi Yehova amba: “Muya obe [wa Yehova] ukamvuluka, ne kubandamina pondi.” * (Madilo 3:20, NW) Fwatakanya’po bidi! Yehova, Mfumu Mwinē Lupusa Lonso mūlu ne panshi kwitabija “kubandamina” nansha kwitūla mu ludingo lwa Yelemia mwanda wa kuta mutyima ku muntu wa kubulwa kubwaninina. (Mitōto 113:7) Bine Yehova i mwityepeje. Le mu kwityepeja kwa Leza mudi bika ne bika? I kukwatañane namani na tunangu? Ne mwanda waka kudi na mvubu kotudi?
Mulombwela Yehova Kwityepeja
4, 5. (a) Le kwityepeja i bika, kumwekanga mu bika, ne mwanda waka kekufwaninwepo kumonwa bu bukōkekōke ne moyomoyo? (b) Le Yehova wālombwele namani kwityepeja mwa kwikadila na Davida, ne kwityepeja kwa Yehova kudi na mvubu’ka kotudi?
4 Kwityepeja i kwitūkija mu ñeni, kubulwa kibengo ne mitatulo. Kwityepeja, ngikadilo ya mu mutyima, kumwekelanga ku kutalala, kitūkijetyima, ne bujalale. (Ngalatea 5:22, 23) Inoko ino ngikadilo ya bwine Leza, keifwaninwepo kumonwa bu bukōkekōke, nansha moyomoyo. Mwanda ayo yendelanga pamo na bulobo boloke bwa Yehova ne muswelo waingidija bukomo bwandi bwa konakanya. Inoko, Yehova mu kwityepeja ne kutalala kwandi, ulombolanga bukomo bwandi bukatampe, bukomo bwa kwitūkija mu muswelo mubwaninine. (Isaya 42:14) Le kwityepeja i kukwatañane namani na tunangu? Dibuku dimo disambila pa Bible dinena’mba: “Kwityepeja kushintululwanga . . . mu bishima bya kubulwa kwisakila ne kadi i ngikadilo miyampe ilupuka’ko tunangu tonso.” Nanshi tunangu twa bine, tufwaninwe kwendela pamo na kwityepeja. Le tumwenanga namani mu kwityepeja kwa Yehova?
Shabana wa tunangu wikalanga mwityepeje kadi utalala ku bandi bana
5 Mulopwe Davida wāimbile kudi Yehova amba: “Wampele ne ngabo ya lupandilo lobe; kadi ne kuboko kobe kwa lundyo kubankwata, ne kikōkeji kyobe [kwityepeja] kibampe bukatampe.” (Mitōto 18:35) Na bubine, Yehova wētyepeje mwanda wa kwikala biyampe na muntu wampikwa kubwaninina, kumukinga ne kumukwasha difuku ne difuku. Davida wājingulwile amba shi wapandile—nansha ke kufikila pa kitenta kya bulopwe—i pa mwanda’tu wa Yehova wādi na mutyima wa kwityepeja. Le i ani motudi’mu wadi wa kwikala na lukulupilo lwa kupanda shi Yehova kadipo mwityepeje, shi kaitabijepo kwitūkija mwa kufikila potudi bu Tata mutūkanye ne wa buswe?
6, 7. (a) Mwanda waka Bible kanenangapo amba Yehova i mutūkanye? (b) I kukwatañana’ka kudi pa bukata bwa kutalala ne tunangu, ne i ani uletele kimfwa kikatampe mu uno mwanda?
6 I biyampe kuyuka’mba kwityepeja ne butūkanye i bishile. Butūkanye i ngikadilo miyampe ifwaninwe kutamija bantu bakōkele. Kwityepeja kwendelanga pamo na tunangu. Kimfwa, Nkindi 11:2 unena’mba: “Ñeni idi ne bantu ba bumvubumvu [batūkanye].” Inoko Bible kanenangapo amba Yehova i mutūkanye. Mwanda waka? Butūkanye, mungya mobwingidijibwe mu Bisonekwa, bulombola kwiyuka mikalo. Mwinē Bukomo Bonso kadipo na mikalo ponso enka yoya yawitūdila’ko aye mwine pa mwanda wa misoñanya yandi myoloke. (Mako 10:27; Tetusa 1:2) Ne kadi, byadi Mwine wa Mūlu Mwine, kadipo munshi mwa muntu nansha umo. O mwanda mulangwe wa butūkanye keutalangapo Yehova.
7 Inoko, Yehova i mwityepeje kadi utalala. Ufundijanga bengidi bandi amba kutalala kudi na mvubu pa kwikala na tunangu. Kinenwa kyandi kinena’mba “kutalala kutamba ku tunangu.” * (Yakoba 3:13) Tubandaulei kimfwa kya Yehova mu uno mwanda.
Yehova Upānanga Mingilo na Kwityepeja Kadi Utejanga
8-10. (a) Mwanda waka kuyuka’mba Yehova udi na mutyima wa kupāna mingilo ne kuteja i kintu kitulumukwa? (b) Le Mwinē Bukomo Bonso i mwityepeje namani ku bamwikeulu?
8 Yehova wityepejanga mu muswelo usangaja na kupāna mingilo ne kuteja. Kuno kuteja bine kutulumukwa; Yehova kasakilwapo bukwashi nansha madingi. (Isaya 40:13, 14; Loma 11:34, 35) Nansha nabya, Bible witulombola kyaba kyonso amba Yehova wityepejanga mu ino miswelo.
9 Tala kimfwa kya kutendelwa kyālongekele mu būmi bwa Abalahama. Abalahama wātambwile beni basatu, umo wādi umutela bu “Yehova.” Bano beni bādi bamwikeulu, ino umo wāile mu dijina dya Yehova ne kulonga bintu mu Dyandi dijina. Uno mwikeulu paādi wisamba ne kulonga bintu, na bubine, i Yehova wādi wisamba ne kulonga bintu. Kupityila ku uno mwikeulu, Yehova wālombwele Abalahama amba waimvwana “ntumbo ya Sodoma ne Ngomola.” Ko kumulombola’mba: “E kyo nkatūkilako pano amba mone shi abalonga monka mwendele ntumbo yabyo yamfikila kwami; kadi shi ke amopo nankyo nkayukanga.” (Ngalwilo 18:3, 20, 21) Na bubine, musapu wa Yehova kewādipo ushintulula amba Mwinē Bukomo Bonso wādi wa ‘kutūka’ aye mwine. Ino ne pano pene wātumine bamwikeulu bamwimanine. (Ngalwilo 19:1) Mwanda waka? Le Yehova umonanga byonso kādipo ubwanya ‘kuyuka’ aye mwine mwikadile ntanda’ya? Wādi ubwanya kuyuka. Inoko Yehova, na kwityepeja kwandi, wātumine bamwikeulu bakatale mobikadile ne kupempula Lota pamo ne kisaka kyandi mu Sodoma.
10 Kadi, Yehova utejanga. Kitatyi kimo wāipangwile bamwikeulu balete’po milangwe pa mwa kuponeneja Ahaba, Mulopwe mubi. Yehova kādipo usakilwa buno bukwashi. Ino, wāitabije mulangwe wa mwikeulu umo ne kumutuma akafikidije’o. (1 Balopwe 22:19-22) Mwene kuno i kwityepeja?
11, 12. Le Abalahama wāyukile namani amba Yehova i mwityepeje?
11 Yehova witabijanga’nka ne kuteja bantu ba kubulwa kubwaninina basaka kunena byobalanga. Kimfwa, Yehova paāsapwidile Abalahama dibajinji amba usaka konakanya Sodoma ne Ngomola, Abalahama, muntu wa kikōkeji wābezemuka, kanena’mba: “Leka! leka! leka! Abe kulongapo nankyo.” Ko kubweja’ko amba: “Lelo mutyibi mwine wa panopantanda a bulwe kadi kulonga molokele?” Wāipangwile Yehova shi ubwanya kuleka konakanya kibundi shi mubatanwa boloke 50. Yehova wāmukulupija’mba, nabya kakonakanya’kyopo. Ino Abalahama wāipangula monka na kutūkija kibalwa, kwadi 45, ke 40, wenda utūka. Nansha byādi bimukulupija Yehova, Abalahama wāendelela na kutyepeja buvule kufika’nka ne ku bantu 10. Padi Abalahama wādi kaimvwanije biyampe mwikadile lusa lwa Yehova. Ku bipangujo byonso, Yehova wālombwele kitūkijetyima ne kwityepeja na kuleka mulunda nandi ne mwingidi wandi Abalahama anene bidi ku mutyima.—Ngalwilo 18:23-33.
12 Le i bantu banga batumbe ne bafunde babwanya kuteja muntu wa munshi na kitūkijetyima namino? * Mo mwityepejejanga Leza wetu. Enka mu mīsambo yabo’ya, Abalahama wājingulwile amba Yehova i Leza “wija pakufuna bulobo.” (Divilu 34:6) Padi Abalahama pa kuyuka’mba kadipo na lupusa lwa kwipangula bilonga Mwine wa Mūlu Mwine, wāmuzenzele dibidi dyonso amba: “A Mfumwami kokikwatwa bulobo.” (Ngalwilo 18:30, 32) Inoko, Yehova aye kālobelepo. Bine Yehova udi na “kutalala kutamba ku tunangu.”
Yehova Udi na Mutyima Unekena
13. Lelo bishima “mutyima unekena” bishintulula bika, mungya mwibingidije Bible, ne mwanda waka i bifwaninwe kutelelwa Yehova?
13 Kwityepeja kwa Yehova kumwekelanga ne mu ngikadilo mikwabo milumbuluke—mutyima unekena. Yō, ino ngikadilo i mijimine mu bantu ba kubulwa kubwaninina. Yehova kemaninangapo’nka pa kuloelelwa kuteja bipangwa byandi bya ñeni, ino kadi witabijanga ne milangwe keilupo na misoñanya yandi myoloke. Monka mwikilombwela Bible, bishima “mutyima unekena” bishintulula pa bute pa bute “kubulwa kaninga mpo.” Ino ngikadilo nayo i kilomboji kya tunangu twa Leza. Yakoba 3:17 unena’mba: “Tunangu tutūka mūlu ato . . . [i] twa mutyima unekena.” Le Yehova mwinē tunangu tonso udi na mutyima unekena mu buluji’ka? Dibajinji bidi, ukwatañananga na ngikadilo. Vuluka, dijina’tu dyandi ditufundija amba Yehova wikalanga monso mobimusakila kwikala mwanda wa kufikidija mpango yandi. (Divilu 3:14) Le kino kekilombolapo amba udi na mutyima ukwatañana na ngikadilo ne unekena?
14, 15. Kimonwa kya Ezekyele kya dikalo dya mūlu dya Yehova kitufundija bika pa mwikadile kipindi kya mūlu kya bulongolodi bwa Yehova, ne i bwishile namani na malongolodi a bantu?
14 Kudi kisonekwa kiyampe mu Bible kwitukwasha tushilule kwimvwanija mukwatañenanga Yehova na ngikadilo. Mupolofeto Ezekyele wāpelwe kimonwa kya kipindi kya mūlu kya bulongolodi bwa Yehova mudi bipangwa bya ku mushipiditu. Wāmwene dikalo dilenga nzuba, i “motoka” wendeja Yehova mwine. Kintu kisangaja mpata i muswelo odyenda. Matonto makatampe atadidile ku mitamba yonso iná, ādi majokoloke meso mwa kumwena konso ne kwenda ku mitamba yonso kwampikwa kwimana nansha kutonta. Kadi dino dikalo dikatampe kedyādipo dyenda bityetye bwa motoka ulongele bantu. Dyādi dibwanya kunyema lubilo na lwa mapeni, kwadyo kekudi amba kyoki i kitonto! (Ezekyele 1:1, 14-28) Bine, bulongolodi bwa Yehova bukwatañananga na mushintyilo wa ngikadilo ne na bisakibwa pamo’nka na mwikadile Yehova, Mfumu Mwine Bukomo Bonso ne wa lupusa mwine wibwendeja.
15 Bantu batompanga’ko bitupu kwiula muswelo ukwatañana Yehova na ngikadilo mu muswelo mubwaninine. Divule dine, bantu ne maludiki abo bekalanga na kasumalomo pa kyaba kya kulonda mushintyila ngikadilo, kadi bekalanga na kaninga-mpo pa kyaba kya kwikala na mutyima unekena. Tulete kimfwa: Masuwa akokeja kwikala makatampe kadi a bukomo. Ino shi kubaikala kikoleja mwishinda le? Shi kubaikala kijika mu dishinda dya masuwa, masuwa keabwanya kwikisāsuka. Kukwata shitopo mu kitulumukila kekubwanikapo. Shi ubakwata shitopo wa masuwa, masuwa akemananga’nka ku makilometele abidi! Ino shi i oa makatampe, ao’nka ku makilometele mwānda, ebiya ke emana nansha shi motele i mubule. Kadi abwanya kubweja’ko ne makilometele asatu nansha shi motele mubewalamwina ke ujokolokela kinyuma! Ne maludiki a bantu nao i a kasumalomo, kulonda mushintyila bintu mpika. Divule bantu bapelanga kushinta bisakibwa ne ngikadilo pa mwanda wa mitatulo. Kano kasumalomo kaponeja bya busunga ne imbikalo mine. (Nkindi 16:18) Bine tudi na nsangaji pa kuyuka’mba Yehova ne bulongolodi bwandi kebadipo namino!
Mulombwelanga Yehova Mutyima Unekena
16. Le Yehova wālombwele namani mutyima unekena kudi Lota kumeso kwa konakanya Sodoma ne Ngomola?
16 Tujokele monka pa konakanibwa kwa Sodoma ne Ngomola. Mwikeulu wa Yehova wāsapwidile Lota ne kisaka kyandi amba: “Nyemena ku lūlu.” Inoko kino kekyāsangejepo Lota. Wāzenzele amba: “E! e! ke nankyopo mfumwami!” Lota pa kwimona amba shi anyemene ku ngulu usa kufwa, wāzenzele amba aye ne kisaka kyandi banyemene mu kibundi kitwa bu Zola. Yehova wādi musumininwe konakanya ne kino kibundi kine. Ne Lota bidi kādipo na bubinga bwa kukwatyilwa moyo. Yehova wādi ubwanya bine kulama Lota mu ngulu! Nansha nankyo, Yehova wāimvwene kulomba kwa Lota kwa kunyemena ku Zola. Mwikeulu wāsapwidile Lota amba: “Monapo nanshi nakwitabija pa kino.” (Ngalwilo 19:17-22) Mwene kino kilombola mutyima unekena wa Yehova?
17, 18. Le Yehova wālombwele namani amba udi na mutyima unekena mu byālongele ku bene Nineva?
17 Kadi Yehova utanga mutyima ku muntu wisāsa bya bine, ne kumufwila lusa mokyolokele. Tala byālongekele pātuminwe mupolofeto Yona ku banonga-bibi, mu kibundi kya bukalabale kya Nineva. Musapu wa ku bukomo bwa mushipiditu wādi usapula Yona mu bipito bya Nineva i upēla’tu wa amba: Kibundi kisa konakanibwa mu mafuku 40. Ino, myanda yāshintyile mu kukopa kwa diso. Bene Nineva aba besāsa!—Yona, shapita 3.
18 I kintu kisangaja pa kumona byālongele Yehova pa mutyima wa Yona pa kuno kwalamuka kwa myanda. Pa kino’ki, Yehova wālondele mushintyilo wa bintu, wāikala ke Yewa ulekela bantu bubi, nansha byadi “muntu wa bulwi.” * (Divilu 15:3) Ino Yona aye, kānekenyepo mutyima ne lusa mpika. Pa kyaba kya kulangulukila pa mutyima unekena wa Yehova, Yona wālongele bwa masuwa makatampe atelelwe kūlu. Wāsapula amba malwa, i malwa mene ao afwaninwe kufika! Ino, aye Yehova wāfundije na kitūkijetyima mupolofeto wandi bufundiji bukatampe na mutyima unekena ne lusa.—Yona, shapita 4.
19. (a) Mwanda waka tukulupile amba Yehova udi na mutyima unekena enka ne mu byobya byaetulomba? (b) Le Nkindi 19:17 ulombola namani amba Yehova i Mfumu ‘muyampe kadi wa mutyima unekena’ ne mwityepeje?
19 Kya mfulo, Yehova udi na mutyima unekena enka ne mu byobya byaetulomba. Mulopwe Davida wānene amba: “Uyūkile ngitu yetu; witunena’mba, i luvumbi.” (Mitōto 103:14) Yehova uyukile mikalo yetu ne kubulwa kubwaninina kwetu kwitupita ne batwe bene. Ketulombangapo nansha dimo bintu byoketubwanyapo kulonga. Bible ulombola mwishidile bamfumu “bayampe kadi ba mutyima unekena” na boba “bakomo kusangaja.” (1 Petelo 2:18) Lelo Yehova i Mfumu wa muswelo’ka? Tala binena Nkindi 19:17 amba: “Yewa ufwila mulanda lusa wāpuja kudi Yehova.” Bine, enka mfumu muyampe ne wa mutyima unekena ye ubwanya kuta mutyima ku kilongwa kyonso kilongelwa balanda. Ke’nkapo papo, kino kisonekwa kilombola amba Umpangi wa diulu ne ntanda wimonanga bu udi na ndeni ku bantu balonga bilongwa bya uno muswelo! Kuno shako ko kwityepeja kwa binebine.
20. Le i bika bitukulupija amba Yehova wimvwananga milombelo yetu ne kulondolola’yo?
20 Yehova i utalala kadi wa mutyima unekena mu muswelo waikele na bengidi bandi dyalelo. Shi tumulombe na lwitabijo, witutejanga. Nansha byakatumangapo bamwikeulu kwisamba netu, ketwakilangai amba kalondololangapo milombelo yetu. Vuluka’mba mutumibwa Polo paānenene banababo betabije ‘bebalombelele’ko nyeke’ mwanda wa akutululwe mu buloko, wābwejeje’ko amba: “Amba ngalujibwe komudi panopano ponka.” (Bahebelu 13:18, 19) Nanshi milombelo yetu ibwanya kutonona Yehova alonge kintu kyakadipo wa kulonga shi ketwadipo tulombele!—Yakoba 5:16.
21. Le i bika byoketufwaninwepo kulanga pa kwityepeja kwa Yehova, ino i bika byotufwaninwe kusangela padi?
21 Shako, miswelo ilombola’mo Yehova kwityepeja—kutalala, mutyima wa kuteja, kitūkijetyima, mutyima unekena—keishintululapo amba ujilulanga misoñanya yandi myoloke. Bakulu ba bipwilo bya kine Kidishitu bakokeja kulanga amba badi na mutyima unekena kitatyi kyobafundija bintu bisangaja matwi a luombe lwabo na kutyimpila panshi misoñanya ya mu mwikadilo ya Yehova. (2 Temote 4:3) Ino mutyima wa bantu wa kujilula dimodimo keukwatañenepo na mutyima unekena wa Leza. Yehova i ujila; kakatyumunapo nansha dimo misoñanya yandi myoloke. (Levi 11:44) Shi ke pano, tusanswei mutyima unekena wa Yehova, mwanda i kilomboji kya kwityepeja kwandi. Le kusangelepo pa kuyuka amba Yehova Leza, Mwine mupite bonso ku tunangu mūlu ne panshi, i mwityepeje mpata? Tudi na nsangaji’po kashā ya kufwena kudi uno Leza mukatakata, aye’ko utalala, wa kitūkijetyima, kadi wa mutyima unekena!
^ mus. 3 Basonekeji ba kala bāshintyile uno vese ke banena amba i Yelemia ubandama, ke Yehova, mhm. Padi bālangile amba ke biyampepo kutelela Yehova kino kilongwa kya kwityepeja. Kino i kilengeje malamuni mavule akomenwe kwalamuna biyampe uno vese muyampe. Inoko, Bible The New English Bible witabije amba i Yelemia wādi unena Leza amba: “Vuluka, ē vuluka, ne kubandamina pondi.”
^ mus. 7 Malamuni makwabo anena’mba, “kwityepeja kutamba ku tunangu” ne “amba buyampe i kipa kitamba ku tunangu.”
^ mus. 12 Tala, Bible ushiyañanyanga kitūkijetyima na kwitatula. (Musapudi 7:8) Kitūkijetyima kya Yehova i bukamoni bukwabo bwa kwityepeja kwandi.—2 Petelo 3:9.
^ mus. 18 Mu Mitōto 86:5, Yehova utelwa amba i “muyampe, ne mutyima wa lubilo wa kulekela.” Kino kisonekwa pa kwalamunwa mu Kingidiki, bishima “mutyima wa lubilo wa kulekela” byaālamwinwe bu e·pi·ei·kesʹ, nansha “mutyima unekena.”
[Kifwatulo pa paje 200]
Shabana wa tunangu wikalanga mwityepeje kadi utalala ku bandi bana
[Kifwatulo pa paje 208]
Yehova udi na mutyima unekena kadi uyukile mikalo yetu


text:
Ifiputusha Ifyali mu Akatambo ka Wakulama 2016
Makashini umwali iciputusha cimo cimo
BAIBOLO
Ilyashi lya Fyefyo Yapulukile, July
AMEKALILO ABUKLISTU NE MIBELO
Ificilile Ukuwama na pe Golide (amano aakufuma kuli baLesa), Aug.
Mulukupyungila BaYawe ne Kusangalala, Feb.
Ukutekanya Kulalangisha ati Tuli ne Mano, Dec.
Imibelo Iicindeme Ukucila Amabwe Amutengo (bucine), June
‘Mulukulama Amano Akosele,’ Oct.
Nindo Twelelwe Ukubeela Aba Bucine? Jan.
Kani Ukutulisha Kwenu Kuli Koti Cime? Apr.
BAMBONI SHA BAYAWE
“Ndukulemya BaYawe pa Kofwako Bambi” (Germany, Inkondo ya Calo iya Kutanga), Aug.
BAYESU KLISTU
Nindo Bapengeele ne Kufwa? Mar.
AMALYASHI ABO
Ku Bantu Bonse Nalibeele Ifintu Fyonse (D. Hopkinson), Dec.
Naalukufwaisha Ukutenteka Abaali Fyakubwenako Ifiweme (T. McLain), Oct.
Ifi Ukupeela Kundeteele Ukusangalala (R. Parkin), Aug.
BaYawe Balingofweleko Ukukonsha Umulimo Wabo (C. Robison), Feb.
Abali ba Sisita Basalululapo Ukuba Abapyungishi ba BaYawe (F. na A. Fernández), Apr.
FIMBI
Amakosa AbaLoma Bapeele AbaJuda mu Calo ca Bena Juda, Oct.
BaLesa Balaasuka Amatembelo Onse? Nov.
Ifi Mungeshiba Kani ifi Musumiinemo fya Cine, July
Kani Ukukwata Ukwa Kupempela Kucindeme? July
Kucitapo Fimo Ifilibelele pa Kutembela? Nov.
Bantunshi Abatatikile Amapempelo? July
Ifi Kwiulu Kuli, Nov.
Kani Ubufumu bwa BaLesa Cindo? Sep.
Ili Umukwabenu Afwa, May
Kani ni Bani Abangamusangalasheni? Sept.
Kani Umusenseshi ni Nani? Mar.
Kani Akale Umuntu Angaya mu Kuminsa Ibamba mwi Bala lya Umbi? Oct.
IFYAKWIPUSHA ABANTU BEPUSHA
Umwalalume uwali na kalusengo ka inki ne balalume 6 abali ne fyensho (Esic. 9:2), June
Kani Satana Alibatwite BaYesu kwi Tempuli mu Cinenene? (Mat. 4:5; Luku 4:9), Mar.
Kani ni Lwisa ili Abantu ba BaLesa Baali Abasha Kuli Babiloni Umukulu? Mar.
Nindo Baalukubwena ati Abasambile Tabaalukusambapo Bwino ku Minwe? (Mako 7:5), Aug.
IFIPUTUSHA FYA KUSAMBILILAMO
Mulukubona BaYawe ati E Mubumfi Wesu, June
Mulukukomekwa ku ‘Mpese ya BaLesa iya Kukankamana,’ Jan.
Nga ‘Mulukutemwanshanya Koti Bana Bankashi’! Jan.
BaLesa Balashukisha aba Bucine Kuli Bo, Apr.
Tungabwenamo Makosa Muli Fyefyo BaYawe Batupeela, May
Mwalilubwilwe Pakuti pa Luse, Dec.
Baalitilwe Ukufuma mu Mfinshi, Nov.
Kani ifi Mufwala Filalemya BaLesa? Sept.
“Mwilukulubako Ukubatemwa Abensu,” Oct.
Mwilukulitutula Pakuti pa Fyakubifya fya Bambi, June
‘Amaboko Enu Elebela,’ Sept.
Kani Mulicindikile Makosa Ibuuku lya BaYawe? Nov.
Kani Mulabumbwa ku Mubumfi Umukulu? June
Kani Mulabona ati Mulyelelwe Ukutinamina mwi Kelesha? Aug.
Kani Mulabona ati Mulyelelwe Ukusambishako Bambi Imilimo? Aug.
Langisheni Ukucetekela Kwenu mu Milayi ya BaYawe, Oct.
“Kamuyeni, . . . Mukalukusambisha Imishobo Yonse ya Bantu,” May
Mulukutoota pa Luse lwa BaLesa, July
Mungasalululapo Shani Ifyakucita? May
Mulukutenteka Ifibusa Ifiweme Ifya BaYawe, Feb.
Kani Baibolo Icalula Amekalilo Enu? May
BaYawe Balimwitile ati “Icibusa Canji,” Feb.
BaYawe Balatangilila Abantu Babo pa Nshila ya ku Mweo, Mar.
“BaYawe Lesa Wesu ni BaYawe Bamo,” June
BaYawe Balalambula Abo Ababafwaya-fwaya, Dec.
Mulukulwila Ishuko lya BaYawe, Sept.
“Kamucenjeshanshanya Inshiku na Nshiku,” Nov.
Sambilileniko ku Bapyungishi ba BaYawe Abali aba Bucine, Feb.
“Umutimanteka Nga Wikale ne Milimo Yauko Iwaminine,” Apr.
Mwilukulibikamo mu Fyakupikishanya Ifya mu Calo, Apr.
Mulukukosha Bucibusa Bwenu na BaYawe ili Mulukupyungila Ukulabilwa Umulaka Umbi, Oct.
Ifi Mungacita Pakweba’ti Mulukuli Abasangalele mu Cupo Cenu, Aug.
Icupo
—Ifi Catatikile ne Mulandu Cibeleleko, Aug.
Abanshikilwe Ukwelelwa ne Fibuulishishiwe Mwi Buuku lya BaLesa, Nov.
Mwe Bafyashi, Ofweniko Abana Benu Ukukosha Ukucetekela Kwabo, Sept.
Langisheni ati Muli ba Bucine Kuli BaYawe, Feb.
Mulukufwaisha Ubufumu, Tekufwaisha Ifintu, July
“Ukulukufilanguluka Ifya ku Mupashi Mweo ne Butende,” Dec.
Mulukupanga Umutende mu Nshila ya Butemwe, May
Mulukutulisha Icebo Iciweme ica Luse lwa BaLesa, July
Kosheni Ukucetekela Kwenu mu Mashuko Akuntangiile, Oct.
Umupashi Ulaucita Bumboni Umupashi Wesu, Jan.
Baalifuminemo mu Kupempela kwa Bufi, Nov.
Pooseni Pali BaYawe Ukubamba Kwenu Konse Ukwa mu Mutima, Dec.
“Tulukuya Nenu,” Jan.
Nindo Twelelwe ‘Ukulukucencentela’? July
Nindo Twelelwe Ukulukubungana Lyonse? Apr.
Ukupyungila Pamo na BaLesa
—Kulatusangalasha, Jan.
Kani Mungofwako Shani Ukwikatanya Ikelesha lya BuKlistu? Mar.
Mwe Banice
—Kani Mulilyanshikile Ukubatishiwa? Mar.
Mwe Banice
—Mungalyanshika Shani Ukubatishiwa? Mar.
Mwe Banice, Kosheni Ukucetekela Kwenu, Sept.


text:
Ifi Tungalabila
LOLENI!
Labileni ati: Namuleteleniko Loleni! ya bukumo!
Ipusheni ati: Mungasuka shani ici icakwipusha icili pe buula 2?
Ilembo: Luku 7:35
Ili sambililo lilukulabila pali fyefyo uku kufunda kubuulishisha pali Baibolo.
LOLENI!
Ipusheni ati: Kani mulukusumina ati cicindeme ukulonda aya mashiwi?
Ilembo: Mat. 6:34
Labileni ati: [Kabiyeni pa lyashi ililukulabila ati “Ifyo Baibolo Isambilisha—Amasakamika.”] Ili sambililo lilukubuulishisha ifi Baibolo ingatofwako ukwishiba ifyakucita ili tuli ne fyakubamba mu mutima.
Ifi Baibolo Itusambisha
Labileni ati: Abengi abacetekele muli baLesa balafwaya ukupalamina kuli bo. Kani mulishi ati Baibolo ilatubuula ukupalamina kuli baLesa?
Ilembo: Jako. 4:8a
Labileni ati: Ili ibuuku lilipangilwe mu musango uungatofwako ukwishiba ifingi pali baLesa ukupitila mu kusambilila Baibolo. [Labileniko pa fili mu capitala 1 mwi buuku lya Ifi Baibolo Itusambisha.]
LEMBENI FIMBI IFI MUNGALABILA
Londeni icakubwenako ca “ifi tungalabila” pa kulemba fimbi ifi mungalabila pa kutulisha.


text:
CIIYO 7
Ino Bweene Bwakwe Lesa Nciinshi?
1. Ino Bweene bwakwe Lesa nciinshi?
Bweene bwakwe Lesa mbweendeleshi bwa kwiculu. Bulaakupyana bweendeleshi bwa bantu alimwi bulaakucita kuyanda kwakwe Lesa kwiculu a pacishi. Nga makani abotu kwaamba ayi Lesa ulaakusebensesha Bweene bwakwe mu mushobo uyo. Onoono Bweene bwakwe Lesa bulaakutalika kweendelesha bantu kweelana ambocelete kuba. Bulaakucatanya bantu boonse beshi bakanokala pa cishi.—Amubelenge Danyelo 2:44; Mateyo 6:9, 10; 24:14.
Bweene bulyeelete kuba a mwaami. Yehova wakasala Yesu Klistu, mwanaakwe, kuba Mwaami wa Bweene Bwakwe.—Amubelenge Ciyubululo 11:15.
2. Nceebo nshi Yesu ngo weelete kuba Mwaami?
Mwanaakwe Lesa uleelela kuba Mwaami mukwiinga ulicite nkumbu, ulayandisha akucita shiluleme. (Joni 1:14) Alimwi ulicite nkusu sha kucafwa bantu mukwiinga ulaakunokweendelesha cishi kuswa kwiculu. Ndyaakabushikwa wakaya kwiculu mu kukala ku lulyo lwakwe Yehova a kunolindila kumubika pa Bwaami. (Bene Ebulu 10:12, 13) Ciindi cakashika Lesa ndyaakamupa nkusu sha kutalika kweendelesha.—Amubelenge Danyelo 7:13, 14.
3. Mbaani beshi bakanokweendelesha a Yesu?
Bantu beetwa ayi “basalalite” balaakunokwendelesha a Yesu kwiculu. (Danyelo 7:27) Bakatanguninawo kusalwa pa baabo basalalite bakalinga batumwi balushomo bakwe Yesu. Yehova wakatolelela kushika acecino ciindi kunosala basankwa a banakashi balushomo beetwa ayi basalalite. Mbuli mbocakalinga kuli Yesu balabushikwa a mubili wa mushimu.—Amubelenge Joni 14:1-3; 1 Bene Kolinto 15:42-44.
Ino mbantu bongaye baya kwiculu? Yesu wakabeeta ayi “litanga liniini.” (Luka 12:32) Balyeelete kuba 144,000. Balaakunokweendelesha cishi a Yesu.—Amubelenge Ciyubululo 14:1.
4. Nciinshi cakacitika Yesu ndyakatalika kweendelesha?
Bweene bwakwe Lesa bwakatalika kweendelesha mu 1914. * Cakutanguna Yesu ncaakacita ndyakaba Mwaami nkuwaala Sataana a mishimu yakwe pa cishi. Sataana wakakalala akutalika kuleta mapenshi mu cishi coonse. (Ciyubululo 12:7-10, 12) Kuswa waawo, mapenshi alaya cifula. Nkondo, nsala, malwashi a shitentanshi, shoonse ishi shili pa ‘cakushibilaako’ kwaamba ayi ononobo Bwene bwakwe Lesa bulakutalika kweendelesha.—Amubelenge Luka 21:7, 10, 11, 31.
5. Ino nshiinshi Bweene bwakwe Lesa nshobutocita a nsheshi bukacite kunembo?
Bweene bwakwe Lesa bwakatalika kale kucatanya likoto lya bantu baanji mu cishi coonse kwiinda mu kushimikila. Bantu baanji balibombya batoba mumaansa a Bweene bwakwe Lesa bweendeleshekwa a Yesu. Bweene bwakwe Lesa bulaakubafuna ndyeshi bukanyonyoole bamucita shibi pa cishi. Boonse basuni kucana coolwe mu Bweene bwakwe Lesa balyeelete kunyumfwila Yesu utokweendelesha.—Amubelenge Ciyubululo 7:9, 14, 16, 17.
Mu myaaka 1,000, Bweene bwakwe Lesa bulaakucita kuyanda kwakwe Lesa kwakutanguna ku bantu. Cishi coonse cilaakuba paladaiso. Kuswa waawo, Yesu ulaakuboosesha Bweene kuli ba Ishi. (1 Bene Kolinto 15:24-26) Sa kuli ngo mushi wenga mwayanda kulwiita sha Bweene bwakwe Lesa?—Amubelenge Kulumbaisha 37:10, 11, 29.
^ par. 6 Na mulisuni kunyumfwilawo ashimwi pa bulaluki bwaamba pa mwaaka wa 1914, amubone mapeji 215-218 mu libuku lya Ino Ncinzi Cini Bbaibbele Ncoliyiisya?


text:
Buswe—Ngikadila Milēme
YEHOVA wāpele mutumibwa Polo mushipiditu alembe myanda itala ngikadila kitema mine iletwanga na bukomo bwa mushipiditu ujila. (Ngalatea 5:22, 23) Ino ngikadila itwanga mu kikonge bu “bipa bya mushipiditu.” * (Tala kunshi kwa dyani.) Kadi bino bipa bya mushipiditu bibadilwanga mu “bumuntu bupya” bwine bufwaninwe kuvwala bene Kidishitu. (Kolose 3:10) Monka mwikadilanga mutyi, ukapa bipa enka shi usangilwanga mema senene, ne muntu nandi ukekala na ino ngikadila milumbuluke enka shi uludikwanga na mushipiditu ujila mu būmi bwandi.—Ñimbo ya Mitōto 1:1-3.
Ngikadila mibajinji itelelwe na Polo i buswe. Le ino ngikadila i milēme namani? Polo wānenene amba shi aleke kwikala na buswe, nabya waikala “wa bitupu.” (1 Kodinda 13:2) Ino le buswe i bika, ne i muswelo’ka otubwanya kwibutamija ne kwibulombola difuku ne difuku?
LE BUSWE I BIKA?
Nansha shi i bikomo kushintulula ne pa mfulo mwikadile buswe, aye’ko Bible ulombola bintu bibwanya kulanga ne kulonga muntu udi na buswe. Kimfwa, muntu udi na buswe udi ne na “kitūkijetyima ne kanye” kadi usangalanga “pamo na bubine.” Shi muntu udi na buswe, ‘utyumwinanga byonso mu manwi, witabijanga byonso, ukulupilanga byonso, kadi ūmininanga byonso.’ Usanswanga bantu bakwabo kisanso kikatampe, wibata mutyima, kadi i mulunda muyampe. Inoko shi muntu kadipo na buswe, wikalanga na mukao, mitatulo, ulonga byampikwa kwendela’mo, wa kwisakila, ne wampikwa lulekelo. Pa kyaba kya kwikala na ngikadila mibi pamo bwa ino, tufwaninwe kulombola buswe bwa binebine ku bantu bakwabo, ne buno buswe “kebukimbangapo tumweno twa abo bwine.”—1 Kodinda 13:4-8.
BA YEHOVA NE YESU I BETUSHILE KIMFWA KIYAMPE KYA BUSWE
“Leza i buswe.” (1 Yoano 4:8) Buswe bwandi i bumweke mu mingilo yandi yonso ne mu bilongwa byandi. Kilongwa kyandi kya buswe bukatampe ku muzo wa muntu i kya kutuma Yesu āye pano pa ntanda, asusulwe ne kwitufwila. Mutumibwa Yoano wānenene amba: “Pano e pasokokēle buswe bwa Leza kotudi, mwanda Leza watumine wandi Mwana wa bunka mu ino ntanda amba tumwene būmi ponka padi aye. Buswe bwine budi namino, ke kunenapo amba batwe twamusenswe Leza, ino amba aye wetusenswe watuma ne wandi Mwana bu kitapwa kya kupwanija pa mwanda wa bubi bwetu.” (1 Yoano 4:9, 10) Kupityila ku buswe bwandi, tulekelwanga bubi bwetu kadi tudi na lukulupilo lwa būmi bwa nyeke.
Yesu wālombwele amba usenswe muzo wa muntu na kupāna būmi bwandi bu kitapwa mwanda wa kulonga kiswa-mutyima kya Leza. Mutumibwa Polo witusapwila’mba: “Pa ‘kiswa-mutyima’ kyatelwa’ki tubapandulwa ponka pa kyamulambu kya umbidi wa Yesu Kidishitu dimo kupwididile.” (Bahebelu 10:9, 10) I kutupu muntu nansha umo ubwanya kulombola buswe bukatampe na buno. Yesu wānenene amba: “I kutupu wa buswe bukatampe kutabuka buno’bu, amba muntu apāne muya wandi pa mwanda wa balunda nandi.” (Yoano 15:13) Lelo bantu bampikwa kubwaninina babwanya kwiula buswe bwalombwele ba Yehova ne Yesu? Bine! Tutalei muswelo otubwanya kwibeula.
“NANGILAI NYEKE MU BUSWE”
Polo witukankamika’mba: “Iulai Leza, pamo bwa bana baswedibwe, kadi nangilai nyeke mu buswe, monka mwemusanshilwe ne Kidishitu, wepāna pa mwanda wenu.” (Efisesa 5:1, 2) Lelo kunangila “nyeke mu buswe” kushintulula bika? I kulombola buswe kitatyi kyo-kyonso. Ketufwaninwepo’tu kunena bitupu amba tusenswe bakwabo. Tulombolanga’mba twibasenswe kupityila ku bilongwa byetu. Yoano wālembele amba: “Twanwe twana tutyetye, ketwakisanswai na binenwa ne ludimi bitupu, ino twisanswei na bilongwa ne bubine.” (1 Yoano 3:18) Kimfwa, tusapulanga “myanda miyampe ya Bulopwe” mwanda tusenswe Yehova ne bantu bakwabo. (Mateo 24:14; Luka 10:27) Kadi tunangilanga “nyeke mu buswe” shi tudi na kitūkijetyima, kanye, ne lulekelo. Tulondanga madingi a mu Bible a amba: “Monka mwemulekēle Yehova na mutyima umo, nenu mufwaninwe kulongela monka.”—Kolose 3:13.
Inoko shi tudingila bantu bakwabo nansha kwibalemununa, kino kekishintululapo amba ketudipo na buswe. Kimfwa, pa kubija babo bana, bambutwile bamo baloñanga kintu kyo-kyonso kilomba bana. Inoko mbutwile usenswe wandi mwana bya binebine, wikalanga usumininwa ponso pobilomba kulonga nabya. Mu muswelo umo onka, shako Leza i buswe, inoko ‘ulemununanga boba basenswe.’ (Bahebelu 12:6) Nanshi kulemununa muntu mu muswelo mwendele’mo ponso pasakilwa kulemununwa i kilomboji kya buswe. (Nkindi 3:11, 12) Inoko kokilwa, batwe bonso twi bantu ba bubi, kadi kyaba kivule tukomenwanga kulombola buswe. O mwanda nanshi batwe bonso tubwanya kwilumbulula mu muswelo otulombola buswe. Le i mu miswelo’ka motubwanya kulonga kino? Lekai tubandaulei’ko miswelo isatu.
I MU MISWELO’KA MOTUBWANYA KUTAMIJA BUSWE?
Mubajinji, lomba Leza akupe mushipiditu wandi ujila, mwine uletanga buswe. Yesu wānenene amba Yehova upānanga “mushipiditu ujila ku boba bamulomba.” (Luka 11:13) Nanshi tubwanya kukulupila’mba shi tulombe mushipiditu ujila ne kwiuleka witukwashe, nabya tukatamija bininge buswe. (Ngalatea 5:16) Kimfwa, shi wi mukulumpe, ubwanya kulomba mushipiditu ujila ukukwashe wikale na buswe podingila bakwabo madingi emanine pa Bible. Shi wi mbutwile, ubwanya kulomba mushipiditu ujila wa Leza ukukwashe ulemunune bobe bana na buswe, pampikwa bukalabale.
Wa bubidi, langulukila na mushike pa muswelo wālombwele Yesu buswe nansha ke pādi pamususula bakwabo. (1 Petele 2:21, 23) Shi muntu wakulubila nansha shi ubalongelwa bukondame, wiipangule amba, ‘Shi wadi amba i Yesu, le wadi wa kulonga’po namani?’ Kaka umo witwa bu Leigh wamwene amba kwiipangula kino kipangujo kwamukweshe anze kulanguluka kumeso kwa kulonga kintu. Unena’mba: “Difuku dimo, mwingidi nami umo mwana-mukaji waunenene bibibibi mu musapu waatumine bakwetu botwingilanga nabo. Kino kyaunsense bininge. Ino ami pa kupwa kwiipangula’mba, ‘Le i muswelo’ka ombwanya kwiula Yesu pa kupwija uno mwanda?’ Ami pa kupwa kulangulukila pa mwadi mwa kulongela’po Yesu, naleka’tu bitupu mwanda’wa, napela kwiubaija. Mwenda mafuku, nayuka’mba mwingidi nami’wa wadi ubela bininge kadi wadi mutyumukwe mutyima. Ku mfulo najingulula’mba padi kadipo utele mutyima na bubine ku byaalembele. Kulangulukila pa muswelo wādi ulombola Yesu buswe nansha ke pobādi bamukolomona kwaunkweshe nami nombole buswe bwa uno muswelo ku mwingidi nami.” Shi twiula Yesu, nabya tukasanswa nyeke bantu bakwabo.
Wa busatu, kwifunda kulombola buswe bwa kwipāna. Buno bo buswe buyukanyanga balondi ba Yesu ba bine. (Yoano 13:34, 35) Yesu aye mwine wālombwele buswe bwa uno muswelo, kadi i mwitushile kimfwa kiyampe. Muswelo’ka? Na kutamba mūlu, “wekōlele aye mwine” pa mwanda wetu, kufika’nka “ne ku lufu.” (Fidipai 2:5-8) Shi twiule buswe bwa Yesu bwa kwipāna, nabya tukalanga ne kwiivwana pamo bwa aye, ne kadi tukatūla tumweno twa bakwabo pa kifuko kibajinji.
BYABUYABUYA BILUPUKA KU KULOMBOLA BUSWE
Twimwenanga byabuyabuya bivule shi tulombola buswe. Tala bidi bimfwa bibidi:
BUBANA NA BANA BWA NTANDA YONSO: Byotwisenswe batwe bene na bene, o mwanda tuyukile amba batutu ne bakaka ba mu kipwilo kyo-kyonso kyotubwanya kwenda’mo kujokoloka ntanda yonso, baketutambula na kyanga. I dyese’po kashā kuyuka’mba wi muswedibwe na “kisaka kituntulu kya banabenu mu ino ntanda”! (1 Petelo 5:9) Tutana buswe bwa uno muswelo enka mu bantu ba Leza kete.
NDOE: ‘Kwitūkijija mutyima na buswe batwe bene na bene’ ko kwitwikadije mu ‘kijimba kya ndoe kitulungila pamo.’ (Efisesa 4:2, 3) Twimwenanga ino ndoe ku kupwila, ne ku bitango bityebitye ne bikatampe. Mwene witabije amba ino ndoe yotudi nayo keidipo mamwekamweka mu ino ntanda ya dyalelo mikalañane? (Ñimbo ya Mitōto 119:165; Isaya 54:13) Shi tulondalonda ndoe na bantu bakwabo, nabya tulombolanga’mba twibaswele bya binebine, ne kino kisangajanga Tata wetu wa mūlu.—Ñimbo ya Mitōto 133:1-3; Mateo 5:9.
“BUSWE ABO BUTAMIJANGA”
Polo wālembele amba: “Buswe abo butamijanga.” (1 Kodinda 8:1) Le ko kunena namani? Mu 1 Kodinda 13, witwa na bantu bamo bu “Lwimbo lwa Buswe,” Polo wāshintulwile’mo muswelo witutamijanga buswe. Buswe bukimbanga bidi tumweno twa bantu bakwabo. Buswe butanga mutyima ku bisakibwa bya bantu bakwabo. (1 Kodinda 10:24; 13:5) Kadi buswe byobudi na butūkanye, kitūkijetyima, ne kanye, kadi buta mutyima ku bisakibwa bya bakwabo, o mwanda butamijanga bisaka mu buswe ne kukutyila bipwilo mu bumo.—Kolose 3:14.
Kudi miswelo mivule ya kulomboja’mo buswe ku bantu bakwabo, inoko buswe botuswele Leza bo bwa mvubu kutabuka kadi bo buswe bwitutamijanga mpata. Mwanda waka? Mwanda buswe botumuswele bwitukutyilanga mu bumo! Bantu ba bitamina, nkoba, ne ndimi yonso batōtelanga Yehova pamo, kadi bamwingidilanga na “mutyima umo.” (Zefenia 3:9) Shi ke pano, tusumininwei kulombola difuku ne difuku ino ngikadila ibadilwa mu bipa bya mushipiditu ujila wa Leza.
^ mus. 2 Kino kyo kishinte kibajinji kya mu bishinte kitema bisa kwisambila pa ngikadila ne ngikadila ya bipa bya mushipiditu.


text:
Lelo Udi na Mutyima wa Kwilaija na Kitūkijetyima?
“Ne banwe nenu tūkijai mutyima.”—YAKOBA 5:8.
ÑIMBO: 78, 139
1, 2. (a) Le i bika bibwanya kwitulengeja twipangule amba: “Lelo i ku mwaka ka, a?” (b) Mwanda waka bimfwa bya bengidi ba kikōkeji ba pa kala bitukankamika netu dyalelo?
“LELO i ku mwaka ka, a?” Kino i kipangujo kyāipangwile ba Isaya ne Habakuka, bapolofeto ba kikōkeji. (Isaya 6:11; Habakuka 1:2) Mulopwe Davida paālembele Ñimbo ya Mitōto 13, nandi wāipangwile’nka kino kipangujo’ki misunsa iná mituntulu. (Ñimbo ya Mitōto 13:1, 2) Ne Yesu Kidishitu nandi paādi mujokolokwe na bantu ba kubulwa lwitabijo, wēbepangwile amba: ‘I kitatyi’ka?’ (Mateo 17:17) Padi netu dyalelo tubwanya kwipangula kino kipangujo kimo kyonka.
2 I bika bibwanya kwitulengeja twipangule amba: “Lelo i ku mwaka ka, a?” Padi i mwanda twi balongelwe bukondame. Pakwabo napo i misongo nansha bununu. Padi kadi tubwanya kwivwana njia mwanda tudi mu “bitatyi bya makambakano bikomo ne mwa kulongela.” (2 Temote 3:1) Nansha padi mwikadilo mubi wa bantu betujokolokele o witulengeja tutyumukwe mutyima ne kuzoza. Nansha pekale pa bubinga’ka, i kikankamika pa kuyuka’mba Yehova kātopekelepo bengidi bandi ba kikōkeji ba pa kala bāipangwile kino kipangujo.
3. I bika bibwanya kwitukwasha potudi mu ngikadilo mikomo?
3 I bika bibwanya kwitukwasha potudi mu ngikadilo imweka bu mikomo kūminina? Yakoba nkasandya Yesu wa munda mwa inandi wāpelwe mushipiditu ujila pa kwitulombola’mba: “Nanshi, tūkijai mutyima, banwe banabetu, kufika ne mu kitatyi kya kwikala’po kwa Mfumwetu.” (Yakoba 5:7) Bine batwe bonso tufwaninwe kwikala na kitūkijetyima. Le kitūkijetyima i bika, ne i muswelo’ka otubwanya kumwekeja ino ngikadila milumbuluke?
LE KITŪKIJETYIMA I BIKA?
4, 5. (a) Le kitūkijetyima i bika, ne i muswelo’ka otubwanya kwikala nakyo? (b) Lelo Yakoba ushintulula namani kitūkijetyima? (Tala kifwatulo ku ngalwilo.)
4 Bible unena’mba mushipiditu ujila wa Leza o uletanga kitūkijetyima. Pampikwa bukwashi bwa Leza, byadi bya kukomena bantu bampikwa kubwaninina kwikala na kitūkijetyima mu ngikadilo mikomo mpata. Kitūkijetyima i kyabuntu kitamba kudi Leza, kadi tukalombola buswe botuswele Yehova ne bakwabo enka shi tudi na kitūkijetyima. Shi tubulwe kitūkijetyima, nankyo kipwano kyetu na bantu bakwabo kikazoza. (1 Kodinda 13:4; Ngalatea 5:22) Le kitūkijetyima kilomba bika ne bika? Kilomba kūminina mu ngikadilo mikomo, koku twikele na mumweno muyampe. (Kolose 1:11; Yakoba 1:3, 4) Kadi kitūkijetyima kibwanya kwitukwasha tukōkele nyeke Yehova nansha shi tubatanwa na makambakano’ka. Kiketukwasha tuleke kwaluja kibi ku kibi. Bible unena’mba tufwaninwe kwikala na mutyima wa kwitabija kisakibwa kya kwilaija. Buno bo bufundiji bwa kamweno botwifunda mu kisonekwa kya Yakoba 5:7, 8. (Tanga.)
5 Mwanda waka tufwaninwe kwikala na mutyima wa kwilaija Yehova alonge’po kintu? Mwanā bwanga Yakoba udingakanya ngikadilo yotu’mo na idi’mo kidimye. Nansha kidimye byabwanya kwingila bininge pa kukuna bikunanwa, ino kekalangapo na lupusa pa mwikadilo wa kūlu nansha pa mukatamina bikunanwa. Ino ufwaninwe kwilaija na kitūkijetyima “bipa bilumbuluke bya panshi.” Muswelo umo onka, kudi bintu bivule kebidipo mu lupusa lwetu potwilaija kufikidila kwa milao ya Yehova. (Mako 13:32, 33; Bilongwa 1:7) Pamo bwa kidimye, netu tufwaninwe kwilaija na kitūkijetyima.
6. Le i ñeni’ka yotubwanya kuboila ku kimfwa kya mupolofeto Mika?
6 Mupolofeto Mika wādi unenwe kūminina ngikadilo mikomo pamo’nka bwa batwe dyalelo. Wāikele’ko mu kitatyi kyādi kiludika Mulopwe Ahaza. Ahaza wādi mulopwe mubi mpata. Bubi bwandi bwālengeje bilongwa bibi mu ntanda yandi. Bintu byābipile’ko mpata enka na munenena Bible amba bantu bādi bapyasakena “pa kyokya kibi kulonga’kyo.” (Tanga Mika 7:1-3.) Mika wāyukile amba kabwayapo kushinta ino ngikadilo. Penepa, le wālongele’po nanani? Witusapwila’mba: “Ami nami nkatala kudi Yehova; nkakungila Leza wa lupandilo lwami; Leza wami ukangivwana.” (Mika 7:7) Pamo bwa Mika, netu tufwaninwe kwikala na ‘mutyima wa kukungila.’
7. Mwanda waka ketufwaninwepo’tu enka kwilaija kufikidila kwa milao ya Yehova?
7 Shi tudi na lwitabijo na lwa Mika, nabya tukekala na mutyima wa kwilaija Yehova alonge’po kintu. Ngikadilo yotudi’mo keidipo pamo na ya mukutwa wilaije mu buloko difuku dyandi dya kwipaibwa. Aye i muningilwe’nka kwilaija, kadi katengelepo na nsangiji dino difuku. Bine kino i kishile kulampe na ngikadilo yotudi’mo! Batwe tudi na mutyima wa kwilaija Yehova mwanda tuyukile amba ukafikidija mulao wandi wa kwitupa būmi bwa nyeke enka pa kitatyi kitungwe kadi kifwaninwe! O mwanda tūmininanga “ne pa mfulo na kitūkijetyima ne nsangaji.” (Kolose 1:11, 12) Potwilaija, tufwaninwe kutadija kutyina twakanza kwitompwela’mba Yehova waije. Shi twanze kwitompwela, kino kekikamusangajapo.—Kolose 3:12.
BIMFWA BYA BANTU BA KITŪKIJETYIMA
8. Lelo i bika byotwifunda ku bana-balume ne bana-bakaji ba kikōkeji ba pa kala?
8 I bika biketukwasha tutamije bininge mutyima wa kwilaija? Tulangulukilei bidi pa bana-balume ne bana-bakaji ba kikōkeji ba pa kala, bene bāilaije na kitūkijetyima kufikidila kwa milao ya Yehova. (Loma 15:4) Potulangulukila pa bino bimfwa, i biyampe tuvuluke bula bwa kitatyi kyobādi banenwe kwilaija, kine kyobāikadile na mutyima wa kwilaija, ne muswelo wēbesele Yehova pa mwanda wa kitūkijetyima kyabo.
9, 10. Lelo ba Abalahama ne Sala bāilaije Yehova mu bula bwa bitatyi binga?
9 Tala kimfwa kya ba Abalahama ne Sala. Bātambwile “milao” mwanda bālombwele “lwitabijo ne kitūkijetyima.” Bible witulombola’mba “Abalahama pa kupwa kulombola kitūkijetyima,” Yehova wāmulaile amba ukamwesela ne kumwikadija ke shandya muzo mukatampe. (Bahebelu 6:12, 15) Mwanda waka Abalahama wādi unenwe kwikala na kitūkijetyima? Mwanda pādi palomba kitatyi pa kusaka’mba uno mulao ufikidile. Mu mafuku 14 Kweji wa Nisane mu mwaka 1943 Kidishitu Kaile, ba Abalahama ne Sala ne ba mu njibo yabo bonso baābukile Munonga wa Ufalete ne kutwela mu Ntanda ya Mulao. Inoko Abalahama wādi kadi unenwe kwilaija myaka 25 kumeso kwa wandi mwana Izake kubutulwa ne kwilaija monka myaka 60 kumeso kwa kubutulwa kwa bankana bandi, ba Esau ne Yakoba.—Bahebelu 11:9.
10 Lelo i bintu’ka byāpyene Abalahama mu Ntanda ya Mulao? Bible unena’mba Yehova “kāmupēle’mopo bupyani nansha bumo, aa, nansha pa kunyanta lwayo pene; ino wāmulaile kumupa’yo ke yandi, ne lutundu lwandi, aye papo kaikele ne na mwana mwine.” (Bilongwa 7:5) Pāpityile myaka 430 na paābukile Abalahama Munonga wa Ufalete, ebiya lutundu lwandi lwaikala ke muzo wa kwikala mu mine ntanda’ya.—Divilu 12:40-42; Ngalatea 3:17.
11. Mwanda waka Abalahama wādi na mutyima wa kwilaija, ne i madyese’ka akeselwa pa mwanda wa kitūkijetyima kyandi?
11 Abalahama wādi na mutyima wa kwilaija mwanda wādi ukulupile amba Yehova ukafikidija milao yandi. Wādi na lwitabijo mudi Yehova. (Tanga Bahebelu 11:8-12.) Abalahama wādi wilaije na nsangaji nansha byākamwenepo kufikidila kwa milao yonso ya Leza kumeso kwa aye kufwa. Ino langa’po bidi nsangaji ikekala na Abalahama pakasangwilwa mu paladisa pano pa ntanda. Ukatulumukanga bininge pa kutanga nsekununi ya mu būmi bwandi ne bwa kyandi kisaka isonekelwe mu bisonekwa bivule bya mu Bible. * (Tala kunshi kwa dyani.) Langa bidi mwakasangela pa kuyuka mwingilo mukatampe waāingile mu kufikidila kwa mpango ya Leza itala Meshiasa wālailwe! Tubwanya kukulupila’mba, ukamona’mba kwilaija ano madyese kwādi kwendele’mo.
12, 13. Mwanda waka Yosefa wādi usakilwa kitūkijetyima, ne i mumweno’ka muyampe waādi nao?
12 Yosefa, kankanu ka Abalahama nandi wādi usakilwa kitūkijetyima. Wālongēlwe bukondame buvule kadi busansa. Dibajinji, bamwanabo bāmupoteje bu mupika paādi na myaka 17. Kupwa, wābepelwa bya bubela’mba wadi ukimba kulāla na mukaja mfumwandi ku bukomo, penepa wāelwa mu buloko. (Ngalwilo 39:11-20; Ñimbo ya Mitōto 105:17, 18) Nansha Yosefa byaādi mwingidi wa Leza wa kikōkeji, wāmwekele bu wapebwa mfuto pa kyaba kya kweselwa. Inoko myaka 13 pa kupita’po, bintu byonso byāshinta. Yosefa wākutulwilwe mu buloko ne kwikala muludiki mukatampe wa bubidi mu Edipito.—Ngalwilo 41:14, 37-43; Bilongwa 7:9, 10.
13 Lelo Yosefa wāivwene bululu pa mwanda wa buno bukondame? Lelo wāmwene amba Yehova wamwela? Mhm. Yosefa wāilaije na kitūkijetyima. Le i bika byāmukweshe? I lwitabijo lwaādi nalo mudi Yehova. Wāivwanije amba Yehova uyukile myanda yonso. Kino kyāmwekele mu binenwa byaāsapwidile bamwanabo amba: “Kemukikwatwa moyo; lelo ino nadingakana na Leza’ni? Ino kadi pa mwanda wenu, banwe mwamfwatakaninye biyabiya byonka, amba kifikile na mo kikadile dyalelo dino’di, kupandija bumi bwa bantu bavule.” (Ngalwilo 50:19, 20) Yosefa wāyukile amba kwilaija madyese a Yehova i kwendele’mo.
14, 15. (a) Mwanda waka kitūkijetyima kya Davida i kitulumukwa? (b) I bika byākweshe Davida elaije na kitūkijetyima?
14 Mulopwe Davida nandi wālongēlwe bukondame buvule. Yehova wāshingile Davida māni mwanda wa ekale mulopwe wa Isalela papo aye ukidi’tu nkasampe. Inoko Davida wādi unenwe kwilaija mu bula bwa myaka 15 enka ne pa kwikala bu mulopwe pa kyabo kisaka. (2 Samwele 2:3, 4) Mu bula bwa kino kitatyi, Davida wādi unyemakana ne kwifya mwanda wa Mulopwe Solo wādi ukimba kumwipaya. * (Tala kunshi kwa dyani.) Pa kino, Davida kākidipo ushikata kwandi. Wādi kashikata mu ntanda-bene ne mu mitá ya mu ntanda mutuputupu. Mwenda mafuku, Solo wāipaibwa ku divita. Inoko kadi Davida wāilaije monka myaka isamba-ibidi, ebiya wāikala bu mulopwe wa muzo onso wa Isalela.—2 Samwele 5:4, 5.
15 Mwanda waka Davida wādi na mutyima wa kwilaija na kitūkijetyima? Witupa malondololo enka mu Ñimbo ya Mitōto imo yonka mwaāipangwile misunsa iná amba: “Lelo i ku mwaka ka?” Unena’mba: “Ino nakukulupila kanye kobe; mutyima ukasepelela mu bupandiji bobe: Nkamwimbila Yehova, ke-muntu aye wamvudije bya-buntu.” (Ñimbo ya Mitōto 13:5, 6) Davida wāyukile amba Yehova umusenswe ne amba kakamwelapo nansha dimo. Wālangulukīle pa bitatyi bya kala byāmukweshe’mo Yehova, ne kutengela kitatyi kikapwija Yehova byamalwa byandi. Davida wāyukile amba kwilaija madyese a Yehova i kwendele’mo.
Yehova ketulombengapo tulonge bintu byakabwanyapo kulonga bidi aye mwine
16, 17. Lelo ba Yehova Leza ne Yesu Kidishitu i betushile namani kimfwa kiyampe kya kwilaija?
16 Yehova ketulombengapo tulonge bintu byakabwanyapo kulonga bidi aye mwine. I mwitushile kimfwa kiyampe kya kwilaija na kitūkijetyima. (Tanga 2 Petelo 3:9.) Kimfwa, pano ke papite myaka tununu na tununu tamba Satana utopeka Yehova mu budimi bwa Edena amba ke molokepo. Yehova ‘ukungile na kitūkijetyima’ kitatyi kikapandulwa ne pa mfulo dijina dyandi. Kino kikaletela boba “bonso bamukungilanga” madyese a kutendelwa.—Isaya 30:18.
17 Yesu nandi udi na mutyima wa kwilaija. Paādi pano pa ntanda wākōkele kufika’nka ne ku lufu lwandi. Mu mwaka 33, wāfikidije mvubu ya kitapwa kyandi kudi Yehova momwa mūlu. Inoko wādi unenwe kwilaija kufika enka ne mu 1914 penepa kashilula kuludika bu Mulopwe. (Bilongwa 2:33-35; Bahebelu 10:12, 13) Nansha nankyo, kadi Yesu ukilaije kufika’nka ne ku mfulo kwa bwandi Buludiki bwa Myaka Kanunu pakonakanya balwana nandi. (1 Kodinda 15:25) Kino i kitatyi kilampe kyailaije. Inoko, kwilaija madyese kukekala kwendele’mo.
LELO I BIKA BIKETUKWASHA?
18, 19. Lelo i bika biketukwasha twikale na mutyima wa kwilaija na kitūkijetyima?
18 Na bubine, Yehova witusakilanga twikale na mutyima wa kwilaija na kitūkijetyima. Lelo i bika biketukwasha? Tufwaninwe kulomba mushipiditu ujila wa Leza. Kokelwa, kitūkijetyima kitambanga ku mushipiditu ujila wa Leza. (Efisesa 3:16; 6:18; 1 Tesalonika 5:17-19) Nanshi, zenza Yehova akukwashe ūminine na kitūkijetyima!
19 Kadi vuluka byobya byākweshe ba Abalahama, Yosefa, ne Davida belaije na kitūkijetyima kufikidila kwa milao ya Yehova. Lwādi lwitabijo ne kikulupiji kyabo mudi Yehova. Kebādipo belangila’nka abo bene nansha kulangulukila’nka pa byobasaka kete. Shi tulangulukila pa muswelo wālumbulukile bintu mu būmi bwabo, nabya netu kiketukankamika twikale na mutyima wa kwilaija.
20. Lelo tufwaninwe kusumininwa kulonga bika?
20 Shi ke pano, nansha byotubwanya kulwa na byamalwa, tusumininwei kwikala na ‘mutyima wa kukungila.’ Kitatyi kimo tubwanya kwipangula’mba: “A Yehova, i ku mwaka ka?” (Isaya 6:11) Inoko na bukwashi bwa mushipiditu ujila wa Leza, tubwanya kwiula mupolofeto Yelemia ne kunena’mba: “Yehova i kyepelo kyami,” ne amba “po pa mwanda o nkulupidile mudi aye.”—Madilo 3:21, 24.
^ mus. 11 Kudi kintu kya mashapita 15 a mu mukanda wa Ngalwilo esambila pa būmi bwa Abalahama. Kadi, balembi ba Bisonekwa bya Kingidiki bya Bwine Kidishitu i batele Abalahama misunsa 70 ne kupita.
^ mus. 14 Yehova wāpelele Solo aye pa kupwa’tu kuludika myaka ibidi ne kupita. Nansha nankyo, Solo wāendelele na kuludika mu bula bwa myaka 38 ne kupita, kufika’nka ne byaāfwile.—1 Samwele 13:1; Bilongwa 13:21.