text:
Icisimicisyo 22: Josefi Abikwa mwi Kati
JOSEFI ali lukoso ne myaka 17 ili bamupinta ku Ijipiti. Kulya bamusitisya ku mwalalume uwe sina lya Potifa. Potifa cilolo icipyungila Falo, imfumu ya Ijipiti.
Josefi alapyungila makosa Potifa sikulu wakwe. Lomba Josefi akula, Potifa amwikalika ukuba icilolo ca ŋanda yakwe yonse. Mba nindo Josefi abela mwi kati? Ni pa mulandu wakwe muka Potifa.
Josefi akula aba musankwa umulombe, kabili umukasi wakwe Potifa alukufwaya ukulala naye. Pano Josefi alisi ati ukucite’fi kubifya, kabili talalepo naye. Umukasi wakwe Potifa akalipa makosa. Popele ili umulume wakwe aisa ku ŋanda, abepa kuli ye ne kulabila ati: ‘Ilya imbifi Josefi yacifwaya ukulala na nebo!’ Potifa aumfwila umukasi wakwe, kabili amufitilwa makosa Josefi. Popele amubika mwi kati.
Mu mpindi iinini uwakulame’kati abona ati Josefi muntu umuweme. Popele amupela amakosa akulama bonse bambi bakaili. Mukukonkapo Falo afitilwa icilolo ca bakupinte’nkomeci yakwe ne ca bepikisi, kabili ababika mwi kati. Bumbi busiku bonse bobilo balota imiloto iilibelele, pano tabesibile ifi imiloto yabo ilukwalula. Akasuba kakonkapo Josefi alabila ati: ‘Mbuleni imiloto yenu.’ Kabili ili bamubula, Josefi, mukuba ne kofwa kwa baLesa, alondolola ifi imiloto yabo ilukwalula.
Ku wakupinte’nkomeci, Josefi alabila ati: ‘Pakupite’nsiku sitatu bakakufumya mwi kati, kabili bakakubwesesya bucilolo bobe ubwakupinte’nkomeci ya mfumu nakabili.’ Popele Josefi kakonkanyapo ati: ‘Ili ukafuma, ukabule Falo ifyakuli nebo, kabili ukangofwe ukufuma muno mwi kati.’ Ku mwipikisi, Josefi alabila ati: ‘Pakupite’nsiku sitatu Falo akakuputulako umutwi obe.’
Pakasuba ka busitatu fyenka filya alabile Josefi fyacitika. Falo aputulako umutwi wa mwipikisi. Uwakupinte’nkomeci, nangabe’fyo, amufumyamo mwi kati kabili atatika ne kupyungila imfumu nakabili. Pano uwakupinte’nkomeci alubako fyonse ifyakuli Josefi! Tamubulilepo Falo ifyakuli Josefi, kabili Josefi aikala mwenka mulya mwi kati.
Ifyakutaŋga 39:1-23; 40:1-23.
Ifyakwipusya
- Kani Josefi ali ne myaka inga ili apintwa ku Ijipiti, kabili nifindo fyacitika ili afika kulya?
- Kani Josefi aalibele syani mwi kati?
- Kani niwisa mulimo Josefi apeelwa mwi kati?
- Mwi kati, kani nifindo Josefi acitila umwipicisi ne wakupinte’nkomeci yakwe Falo?
- Mba nifindo fyacitika panuma uwakupinte’nkomeci akakulwa mwi kati?
Ifyakwipusya na fimbi
- Pendeni Ifyakutaŋga 39:1-23.
Pakuti takwalipo ifunde lya baLesa ilyalembelwe ilyalukukanya ubucende mu mpindi yakwe Josefi, kani nindo yamulengele ukubutuka ku mukasi wakwe Potifa? (Taŋ. 2:24; 20:3; 39:9)
- Pendeni Ifyakutaŋga 40:1-23.
Panini lukoso simika umuloto wa wakupinte’nkomeci ne kubulisisya uku baYehoba bapele Josefi. (Taŋ. 40:9-13)
Kani niwisa muloto umwipicisi alotele, kabili walukwalule’ndo? (Taŋ. 40:16-19)
Kani umupyungisi uyo ucetekelwe kabili uwamano muli bulelo alatuntulula syani imibelo yakwe Josefi? (Taŋ. 40:8; Amasa. 36:9; Yoa. 17:17; Cit. 17:2, 3)
Kani Ifyakutaŋga 40:20 filatulanga syani ifi abaKlistu belelwe ukubona ukusefya insiku sya kufyalwa? (Uwaku. 7:1; Mako 6:21-28)


c: text/html

text:
ISAMBILILO 2
Uzye E Leza Wacisinka Weweni?
1. Acani cino tuzipizile ukupepa Leza?
E Leza wacisinka we Kelewula wavintu vyonsi swinya atawa ni ntaliko nanti ampelelecezyo. (Amalumbo 90:2) Ilyasi lizima lino lyawa mwe Baibolo lyafuma kwe weliwe. (1 Timoti 1:11) E Leza awino watupa uwumi acino tukasi tuwapepa weliwevye, ampela.—Wazya Ukuwumbulika 4:11.
2. Uzye imiwele yakwe Leza yawa wuli?
Kutawa nanti wumwi wino akatela alola Leza amuno e Leza a Muzimu, ukusenula ukuti weni wapusana imiwele, atawa ndivino icili consi cino welewula ica munsi. (Yohani 1:18; 4:24) Nanti cawa wowo, tungamanya imiwele yakwe ndi twalola vino welewula. Ndi twalola ivikomwa na maluwa tungamanya ukuti e Leza wawa nu lukundo swinya na mano. Uwukulu wansi ni yulu vikasontela amaka yakwe.—Wazya Waroma 1:20.
Ukuwazya Baibolo kungatwavwa ukuti tusambilile ivivule pa miwele yakwe Leza. E Baibolo akatunena vino Leza wakunda na vino atakunda, vino akasunga awantu navyo akawomba mu miwele iyipusanepusane.—Wazya Amalumbo 103:7-10.
3. Uzye e Leza wawa ni zina?
E Yesu watili: “Tata witu wamwiyulu, izina lyako itele licindikwe.” (Mateyu 6:9) Nanti a cakuti e Leza wawa na malumbo amavule, wawavye ni zina lyonga. Umuvwango uli wonsinye wawa navyo wakalilumbula. Lelo mu Cinamwanga tukativye “Yehova.”—Wazya Amalumbo 83:18.
Ama Baibolo mavule yasiwonvya izina lyakwe Leza, wakativye Tatakulu nanti Leza. Nomba pano Baibolo walenvilwe, izina lyakwe Leza lyalinji mwenemo kwela nu 7,000. E Yesu wamanyisyanga awantu izina lyakwe Leza pano wawasambilizyanga pa lwakwe Leza.—Wazya Yohani 17:26.
4. Uzye e Yehova akatusakamala?
Uzye uwuyinvi wuno wizula insi yonsi ukasula ukuti e Yehova Leza atatusakamala? Awantu wamwi wakati akaleka tukuyimba pa kuti atwelezye. Wo-o awufi.—Wazya Jemusi 1:13.
E Leza wapa awantu amaka ya kuisolela. Uzye tukasalifya pa maka yano Leza watupa ayakusolapo ukumuwombela? (Joshua 24:15) Awantu awavule wakasola ukucita iviwipe acino cikaleka uwuyinvi wuwaya inkolelo. E Yehova cikamuluma nkaninye nga walola ulufyengo lwa musango wo-o.—Wazya Intaliko 6:5, 6.
E Yehova Leza watusakamala nkaninkaninye, swinya akalonda tuwayitopwa. Nombanye alifumyapo uwuyinvi nawonsi wano wakayinvya awawuye. Pampindi yo-o, pawa umulandu wuno wazumilizizya ukuti uwuyinvi wuwe kweneko. Mwi Sambililo 8 amuno tulisambilila umulandu wo-o.—Wazya 2 Peter 2:9; 3:7, 13.
5. Uzye tuzipizile ukucita wuli pa kuti tuwe iviwuza vyakwe Leza?
E Yehova akalonda tuwavwanga nawe mwipepo apano tungawa iviwuza vyakwe. E Leza akasakamala umuntu wensi. (Amalumbo 65:2; 145:18) E Leza wayiteyanya ukututetela amuno akalola ukuti tukakwelezya ukumusecelezya nanti acakuti mpindi zimwi tukapotwa. Acino nanti swe wawembunye, tungawa iviwuza vyakwe Leza.—Wazya Amalumbo 103:12-14; Jemusi 4:8.
Pano Yehova watupa uwumi, tuzipizile ukumukunda ukulusya uwili wensinye. (Marko 12:30) Ndi ukulonda ukulanjizya ukuti wakunda Leza, utwalilile ukusambilila pe weliwe nu kuwonvya vino akukunena apano ungawa icuwuza cakwe.—Wazya 1 Timoti 2:4; 1 Yohani 5:3.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bushe Mulasumina Ukumundapa ku Cipatala?
Ee, Inte sha kwa Yehova balasumina umuti kabili balasumina no kubondapa. Nangu ca kuti tulasunga bwino imibili yesu kabili tulafwaya ukuba no bumi ubusuma, limo tulalwala kabili tulakabila ‘uwa kutundapa.’ (Luka 5:31) Na kuba, ba Nte bamo ni badokota nga filya fyali Umwina Kristu Luka, uwaliko mu nshita sha batumwa.
Inshila shimo ishakundapilamo shilapusana na mafunde ya mu Baibolo, kabili tatusumina ukundapwa kwa musango yu. Ku ca kumwenako, tatusumina ukutubikamo umulopa pantu Baibolo yalikaanya ukubomfya umulopa pa kuti tupusushe ubumi. (Imilimo 15:20) Na kabili, Baibolo yalikaanya inshila shakundapilamo umwabimbwa ifya mipashi.
Lelo inshila ishingi ishakundapilamo tashipusana na mafunde ya mu Baibolo. Kanshi cila muntu alingile ukuisalila ifyo alefwaya. Nte umo nalimo kuti asumina ukumundapa ukubomfya inshila imo, e lyo umbi nalimo kuti akaana ukumundapa ukubomfya nshila imo ine.
Ishibilenipo na Fimbi
AMASUKO KU MEPUSHO YA MU BAIBOLO
Bushe Umwina Kristu Kuti Asumina Ukumundapa?
Bushe umusango wa kutundapilamo twasala kuti wasekesha Lesa nelyo ukumukalifya?


text:
ISAMBILILO 11
Busuma Nshi Tusanga mu Mafunde ya kwa Lesa?
1. Mulandu nshi tulingile ukulatungulwilwa na Lesa?
Kabumba wesu alikwatisha amano ukutucila. Apo ni Shifwe uwatutemwa nga nshi, alatusakamana. Na kabili tatupangile ukuti tuleitungulula. (Yeremia 10:23) E ico, bonse tufwile ukulatungululwa na Lesa nga filya fine umwana atungululwa na bafyashi bakwe. (Esaya 48:17, 18) Amafunde ya mu Baibolo yalatutungulula kabili yaba bupe ubwafuma kuli Lesa.—Belengeni 2 Timote 3:16.
Amafunde ya kwa Yehova yalatusambilisha inshila ishisuma kabili yalatulanga ifyo tufwile ukulacita pa kuti tukapokelele umweo wa muyayaya ku ntanshi. Apo Lesa e watupangile, tufwile ukulamumfwila ilyo aletutungulula.—Belengeni Amalumbo 19:7, 11; Ukusokolola 4:11.
2. Bushe Icebo ca kwa Lesa citutungulula shani?
Mu Cebo ca kwa Lesa mwaba ifyebo ifingatwafwa mu nshila ishalekanalekana. Kabili mwaba na mafunde ayatweba ifyo tufwile ukucita ne fyo tushifwile ukucita. (Amalango 22:8) Pa kwishiba ifyo Icebo ca kwa Lesa cingatutungulula ilyo tuli no bwafya tufwile ukulalingulula. (Amapinda 2:10-12) Ku ca kumwenako, Baibolo isambilisha ukuti ubumi bupe ubo Lesa atupeela. Nga twaishiba ukuti ubumi bupe, tatwakalecita ifingonaula ubumi bwesu ilyo tuli ku ncito, pa ng’anda, na lintu tuli pa lwendo.—Belengeni Imilimo 17:28.
3. Mafunde nshi yabili ayacindama?
Yesu alandile pa mafunde yabili ayacindama. Ilya kubalilapo litweba umulandu Lesa apangile abantu. Lesa apangile abantu ukuti bamwishibe, bamutemwe, no kulamubombela no mweo onse. Tufwile ukulatontonkanya pali ili funde muli fyonse ifyo tulefwaya ukucita. (Amapinda 3:6) Abakonka ili funde balaba ifibusa fya kwa Lesa, balaba ne nsansa, kabili bakaba no mweo wa muyayaya.—Belengeni Mateo 22:36-38.
Ifunde lya bubili kuti lyalenga tuleumfwana na bambi. (1 Abena Korinti 13:4-7) Nga tulekonka ili funde tukalamona abantu nge fyo Lesa abamona.—Belengeni Mateo 7:12; 22:39, 40.
4. Busuma nshi tusanga mu mafunde ya kwa Lesa?
Aba mu lupwa nga balekonka amafunde ya kwa Lesa balatemwana no kwikatana. (Abena Kolose 3:12-14) Na kabili balacingililwa nga balekonka ifunde na limbi ilyaba mu Cebo ca kwa Lesa ilitila icupo tacifwile ukupwa.—Belengeni Ukutendeka 2:24.
Nga tulekonka ifyo Baibolo isambilisha ifintu fikatuwamina kabili tatwakalesakamikwa. Ku ca kumwenako, abengisha incito abengi basalapo ukwingisha abantu abakonka amafunde ya mu Baibolo ayalanda pa kubombesha na pa kuba ne cishinka. (Amapinda 10:4, 26; AbaHebere 13:18) Na kabili Icebo ca kwa Lesa citusambilisha ukuteka imitima ku fintu fye ifyo tukabila no kucindamika bucibusa bwesu na Lesa ukucila ifyuma.—Belengeni Mateo 6:24, 25, 33; 1 Timote 6:8-10.
Nga tulekonka amafunde yaba mu Baibolo kuti twacingilila no bumi bwesu. (Amapinda 14:30; 22:24, 25) Ku ca kumwenako, ilyo tuleumfwila ifunde lya kwa Lesa ilyalesha ukukolwa te kuti tulelwala amalwele yabipisha kabili kuti twaicingilila na ku masanso. (Amapinda 23:20) Yehova alatusuminisha ukunwa ubwalwa mu kulinga. (Amalumbo 104:15; 1 Abena Korinti 6:10) Ubusuma bumbi ubo tusanga mu mafunde ya kwa Lesa bwa kuti yalatusambilisha ukuilama mu fyo tucita na mu fyo tutontonkanya. (Amalumbo 119:97-100) Abena Kristu ba cine tabakonka amafunde ya kwa Lesa pa kutila ifintu filebawamina, lelo icilenga ni co bafwaya ukucindika Yehova.—Belengeni Mateo 5:14-16.
Ishibilenipo na Fimbi
Bushe Cinshi Baibolo Isambilisha?
Ukulacita Ifyo Lesa Afwaya
Bushe Cinshi Baibolo Isambilisha?
Cindikeni Ubumi Ifyo Lesa Abucindika
PA NTE SHA KWA YEHOVA
Lombeni Ukuti Mulesambilila Baibolo
Sambilileni Baibolo apa fye pa nshita ne cifulo ifyo mutemenwe mwe bene.


text:
ISAMBILILO 9
Uzye Mungacita Uli Pakuti Muye ni Nsansa Umu Lupwa?
1. U mulandu ci uno ukutwalana ningo kukaletela insansa?
Ilyasi lisuma likafuma kuli Yeova, Leza wa luzango, aakalonda kuti indupwa zyonsi zyaikala ningo. (1 Timoti 1:11) Aaliwe wapekinye kuti kuye utwazi. Utwazi wa mwi sunde ukalondeka sana pa kuti ulupwa luye nu luzango; pano icupo ca musango uwo cikaya icicingililwe ningo, umwakukuzizya ana.
Uzye Leza akalonda kuti utwazi uye uli? Akalonda kuti umonsi ndi watwala mama ala yalemana casila yatalatala yataane. Aina Klistu yonsi yalinzile ukukonka amasunde a kuno ikala pa kutwalana. (Luka 2:1, 4, 5) Yeova akalonda kuti iya nu muci yatemwana nu kuya acumi. (Ayebulai 13:4) Wapata ukutaana. (Malaki 2:16) Nomba wazumilizya Aina Klistu ukuti ndi umuci nanti iya wacita ucende, uwakwe angamuta nu kuyatwala muze, nanti kuyatwalwa kuli muze.—Welengini Mateo 19:3-6, 9.
2. Uzye iya nu umuci yalinzile ukulasungana uli?
Yeova waumvile aonsi na anaci pa kuti cila muntu ace aazwilizya umunze. (Utandiko 2:18) Iya ali mutwe wa lupwa; aaliwe alinzile ukukomapo sana pa kupeela ulupwa ivyakulya na vyunze vino yakalonda, alino nu kulayasambilizya pali Leza. Alinzile ukutemwa umuci kuluta na vino waitemwa. Ya iya yonsi na aci yalinzile ukutemwana nu kucindikana. Antu yonsi atwalana yatamalilika, fwandi iya nu umuci yalinzile ukulaelelana lino umuze waluvyanya. Ndi yacita vii, yalaikala ningo mu cupo.—Welengini Efeso 4:31, 32; 5:22-25, 33; 1 Petulo 3:7.
3. Uzye umuntu nga atakwikala ningo mu cupo, alinzile ukuutuka uwakwe?
Ndi mwazana intazi mu cupo, mwemo mwaezya sile ukukomyako icitemwiko cinu. (1 Kolinto 13:4, 5) Izwi lyakwe Leza lisitunena ukuti nga twazana intazi zya mu cupo tufwile ukupalukana.—Welengini 1 Kolinto 7:10-13.
4. Mwe yana, uzye Leza akalonda kuti mwaikala uli?
Yeova akalonda kuti mwaikala ningo. Akamupandako na mano pa kuti mwe yalumendo na akazyana mwaipakizya uumi. Akalonda kuti mwaumvwila avyazi inu pano aliyo yamanya ivintu vingi. (Kolose 3:20) Nakapya, Yeova akalonda kuti mwamuombela nu kuvwila Umwanakwe pa kuti mwazanga cuze.—Welengini Lukala Milandu 11:9–12:1; Mateo 19:13-15; 21:15, 16.
5. Mwe yavyazi, ivyani vino mulinzile ukucita pa kuti ana inu yaya ni nsansa?
Mulinzile ukuombesya pa kuti mwapeela ana inu ivyakulya, mwakwikala ni vyakuzwala. (1 Timoti 5:8) Nomba, nga mukulonda kuti ana inu yazanga sana, mufwile ukulayasambizya vino yangatemwa Leza nu kulakonka vino akuyasunda. (Efeso 6:4) Ndi yakulola vino mwemo mwatemwa Leza, nayo yalaacita vivyo kwene. Mwaomvya Baibolo pa kusunda ana; alino yalakula ningo.—Welengini Malango 6:4-7; Mapinda 22:6.
Ana yakatemwa sana nga mukuyakomelezya nu kulayataizya pali vino yakucita. Nomba ndi yaluvyanya, mufwile ukuyalungika nu kuyasunda ningo. Ndi mwayasambilizya umunzila iyo, yalasenka nu kumiyele iipe ino ingayonona. (Mapinda 22:15) Nomba lino mukusunda ana, mutacilamo ukukalipa.—Welengini Kolose 3:21.
Ya Nte Yakwe Yeova yakalemba mabuku iingi yano avyazi na ana yangaomvya pa kuti yamanye ivyakucita umu lupwa. Mabuku yayo yakalanda pa masunde ya muli Baibolo.—Welengini Masamu 19:7, 11.
Sambililini na Vyunze
MUNGAYA NI NSANSA PA NG’ANDA
Mwaleenga Leza Pakuti Aamwazwa Ukuya ni Nsansa Umu Cupo
Cingamwavwa ukuzifya ivintu mu cupo cinu ndi mukuomvya amauzyo yaili angupale.
MUNGAYA NI NSANSA PA NG’ANDA
Vya Kucimvya Intazi
Vino mwasoolola ukucita lino mwaya ni ntazi, vingalenga ukuti icupo cinu ciye icikome nupya ica nsansa nanti ukuya iciteke icantazi zitupu.


text:
Sena Tweelede Kupaila Kuli Jesu?
CAINO-INO sikuvwuntauzya wakabuzya bakubusi bainda ku 800 kuzwa kuzikombelo ziinda ku 12, kutegwa baambe naa balasyoma kuti Jesu ulaingula mipailo. Bakubusi bainda ku 60 pesenti bakaamba cakusinizya kuti balasyoma kuti ulaingula. Nokuba boobo, mukubusi omwe abuvwuntauzyi oobo wakalimwaya zina lya Jesu akulemba zina lya “Leza.”
Ino nywebo muyeeya buti? Sena tweelede kugamika mipailo yesu kuli Jesu naa kuli Leza? * Kutegwa tujane bwiinguzi, atusaangune kulanga-langa Jesu mbwaakabayiisya kupaila basikwiiya bakwe.
INO JESU WAKATUYIISYA KUTI KATUPAILA KULI NI?
Jesu wakatuyiisya alimwi akututondezya yooyo nkotweelede kupaila.
MBWAAKAYIISYA: Ciindi umwi wabasikwiiya bakwe naakamulomba kuti, “Mwami, kotuyiisya kupaila,” wakaingula kuti: “Nomupaila, amwaambe kuti: ‘Taata.’” (Luka 11:1, 2) Kuyungizya waawo, mu Mulumbe wakwe waa Cilundu, Jesu wakakulwaizya basikwiiya bakwe kupaila. Wakati: “Amupaile kuli Uso.” Alimwi wakabasyomezya kwiinda mukwaamba kuti: “Uso ulizyi zintu nzyomuyandika kamutaninga akumulomba.” (Matayo 6:6, 8) Masiku aamamanino aakuti juunza ulafwa, Jesu wakaambila basikwiiya bakwe kuti: “Ikuti mwamulomba cintu cili coonse Taata, uyoomupa ncico muzina lyangu.” (Johane 16:23) Aboobo Jesu wakatuyiisya kupaila kuli yooyo ngwaita kuti Taata alimwi andiswe ngotwiita kuti Taateesu, Jehova Leza.—Johane 20:17.
CIKOZYANYO CAKWE: Mbubwenya mbwaakayiisya bamwi kupaila, Jesu lwakwe wakapaila kuti: “Ndakutembaula caantangalala Taata, O Mwami wakujulu aanyika.” (Luka 10:21) Aciindi cimwi, “Jesu wakalanga kujulu akwaamba kuti: ‘Taata, ndakulumba nkaambo wandimvwa.’” (Johane 11:41) Ciindi naakali afwaafwi kufwa, Jesu wakapaila kuti: “Taata, ndabikka muuya wangu mumaanza aako.” (Luka 23:46) Jesu naakali kupaila kuli Bausyi bakujulu, nkokuti “Mwami wakujulu aanyika”, wakasiya cikozyanyo cibotu ncotweelede kutobela. (Matayo 11:25; 26:41, 42; 1 Johane 2:6) Sena oobo mbombubo basikwiiya ba Jesu mbobakali kwaateelela malailile aakwe?
INO BANAKRISTO BAKUSAANGUNA BAKALI KUPAILA KULI NI?
Kakwiindide buyo nsondo zisyoonto kuzwa Jesu naakapiluka kujulu, basikwiiya bakwe bakali kusampaulwa akukongwa kuli basikubakazya. (Milimo 4:18) Cakutadooneka bakapaila, pele ino bakapaila kuli ni? “Amoyo omwe boonse bakapaila kuli Leza,” bakapaila kuti azumanane kubagwasya “kwiinda muzina lyamubelesi [wakwe] uusalala Jesu.” (Milimo 4:24, 30) Aboobo basikwiiya bakaatobela malailile aa Jesu kujatikizya mupailo. Bakapaila kuli Leza kutali kuli Jesu.
Myaka yakatobela, mwaapostolo Paulo wakaamba mbuli mbwaakapaila walo abeenzinyina. Naakalembela Banakristonyina wakati: “Tulamulumba lyoonse Leza Usyi wa Mwami wesu Jesu Kristo notumupailila.” (Bakolose 1:3) Paulo alimwi wakalembela basyominyina kuti ‘lyoonse kabamulumba Leza wesu alimwi Taateesu kujatikizya zintu zyoonse muzina lya Mwami wesu Jesu Kristo.’ (Baefeso 5:20) Kwiinda mumajwi aaya cilalibonya kuti “lyoonse” Paulo wakakulwaizya bamwi kupaila kuli ‘Leza wakwe alimwi Usyi kujatikizya zintu zyoonse’—pele wakali kucita oobo muzina lya Jesu.—Bakolose 3:17.
Mbubwenya mbuli Banakristo bakusaanguna, tulakonzya kutondezya kuti tulamuyanda Jesu kwiinda mukutobela malailile aakwe kujatikizya mupailo. (Johane 14:15) Notupaila kuli Taateesu wakujulu—alikke—nkokuti majwi aali ku Intembauzyo 116:1, 2 anoojisi bupanduluzi bupati kulindiswe alo aamba kuti: “Ndilamuyanda Jehova nkaambo ulamvwa jwi lyangu . . . ndinoomwiita lyoonse kufwumbwa kuti kandili muumi.” *
^ par. 3 Kweelana ambwaamba magwalo, Leza a Jesu tabeelene pe. Kutegwa mujane twaambo atumwi, amubone cibalo 4 mubbuku lyakuti Ino Ncinzi Cini Bbaibbele Ncoliyiisya? ilyakamwaigwa a Bakamboni ba Jehova.
^ par. 11 Kutegwa Leza aiswiilile mipailo yesu, tweelede kusolekesya kupona kweelana azyeelelo zyakwe. Kutegwa muzyibe zinji, amubone cibalo 17 mubbuku lyakuti Ino Ncinzi Cini Bbaibbele Ncoliyiisya?


text:
1Imitalo gila ekwali Yohane umunyakubatisa, neke avange ukudalika mubalali iya ku Yudaya, 2idalika itigila, “Mupelage, pakuva uwutwa uwa kuchanya wuhegelye.” 3Uyu yemwene yeemulonge nu muvisi Yesaya itigila, “Iliswi lya umunu lyapulise mubalali: Muwuyapage ing'asi iya Mutwa ifikolo mbefili figolokage.” 4Umwene Yohane afwalige umwenda umutive na ulubahila ulwa ingamiya, neke na umusipi ugwa ing'ingo Mukigudi. Neke ikilyo che alisige saali manzi na uwuuki wa inzuki. 5Avanu mbevali vaasile kwa Yohane uluhuma ku Yelusalemu, ku Yudaya na vahuma mung'i isilimwipi na mumukoga ugwa Yolodani, 6swe vipela inzanangifu sawo, neke avabatise mu Yolodani. 7Ave iwona lino peawene Avafalisayo na Avasadukayo wolofu vakusa sambi vabatisiwe, ndawe avatigilige, “Nyenye nye mbegalo va inzoka! Ye nani ye avalonje ulwa mwepage ililakaali lya Nguluvi ilikusa? 8Apo mupigage ifipigo ifilagila ukuta mupesile nu kusileka inzanangifu. 9Ino mulahosa ukutigila, ‘Twinave Udadetu Abulahamu!’ ” Nene nguvalongela ulwa, Nguluvi ahwanite apitule amaganga iga gave vana va Abulahamu. 10Nayilino de isilanga yilimwisina lya umubiki; umubiki gula gwesigwagwiveleka amaveleko, gwidumulwa neke gutagwe mumoto. 11Nene nguvabatisa na ululenga sambi mupituke na ukupela. Ino yeakusa mu mbele mwa nene ina ludali ukulutila nene, nene sinywaniti nambi ukuhogosa inzisi sa indatu sakwe. Uyo avabatisa na uludali lwa umuhe umwelu na umoto. 12Uluhelo lulimumawoko gakwe ipeta imeke sakwe sambi akong'ase ingano mukisande, neke umwelelo anyanya mumoto gwesigwisimagi. 13Ndawe Yesu aasige uluhuma ku Galilaya mbaka ku Yolodani kwa Yohane, sambi abatisiwe na Yohane. 14Neke Yohane amukanile, itigila, “veve yuke umbatisage nene, ino veve ukusa kwa nene?” 15Ndawe Yesu amupitulige, “Leke luve ndahihyo pakuva tuva twikwisa sila seisaka Nguluvi.” Ndawe Yohane idikisige. 16Nave Yesu peyeabatisiwe, ahumite uluhuma mululenga. Ndawe kwilanga kwadindukige, swe akumuwona umuhe umwelu uva Nguluvi akwika nda nziva pachanya pa umwene. 17Swe lipulisa iliswi uluhuma kuchanya litigila, “Uyu ye Mwanangu umwende, ye ndinogelwa.”
Copyrighted Material
Learn More


text:
Bushe Mwasumina Ukuti ni Mwe Fye Mweka Mukapusuka?
Awe. Abantu abengi nga nshi abaliko kale kabili abashali Inte sha kwa Yehova bakakwata ishuko lya kupusuka. Baibolo yalondolola ukuti mu calo cipya ico Lesa alaya, “kukaba ukubuuka kwa balungama na bashalungama.” (Imilimo 24:15) E lyo kabili abantu abengi muno nshiku nalimo kuti batendeka ukubombela Lesa, aba nabo kuti baisapusuka. Lelo te ncito yesu ukupingula abakapusuka na bashakapusuke. Uo Lesa apeela uyu mulimo ni Yesu epela.—Yohane 5:22, 27.


text:
ILYASI PA UMI WAO
Ukuya Ciulu Kusindesya Kusambilizya Yauze
Nawatiziwe umu 1941 ala indi ni myaka 12. Nomba umu 1946 ali lino nizile inuvwikisya icumi cino Baibo ikasambilizya. Uzye cali uli pakuti ciye vivyo? Lekini misimikile vino umi wane waali.
UMU myaka yakwe ya 1910 avyazi yane yakusiile ukufuma umu Tbilisi, uku Georgia ukuya uku Canada, nupya iikazile apa ng’anda inono iyayelile apa famu umupipi na kamuzi ka Pelly, umu citungu ca Saskatchewan, uku uwondaka wa Canada. Navilwe umu 1928, nupya nali nene nkwangu pa ana 6. Ya tata yafwile ala kwasyala imyezi 6 kuti mvyalwe, nupya ya mayo nayo yafwile ala ncili akanya. Pataalengile ya Lucy ya nkazi yane akalamba nayo yafwile, ala yali ni myaka 17. Lyene, ya yama ya Nick yatusenzile nu kutandika ukutusunga.
Wanda umwi lino nali umwance, amu lupwa lwane yambweni ala nkutinta umusinda wa mfalasi iya kalume. Yatiinyile yati limwi ingampanta, yampundilile ukuti inte vino nacitanga, nomba pasi vino nacisilepo. Nayalangizye iciitundu, nupya ntuvwile na vino yapundanga. Icisyuko, ntacisike, lelo ukwene ali wanda uno amu lupwa lwane yamanyile ukuti nene ciulu.
Aonsi yamwi amanyine nu lupwa lwitu yalanzile ukuti ntandike ukusambilila api sukulu lyakwe ya ciulu, fwandi avino ya yama ya Nick yaile yandembesya ukwi sukulu lyakwe ya ciulu ilyayelile umu Saskatoon, mu citungu ca Saskatchewan. Yantwazile uku ncende iyakupita amaawazi aingi ukufuma kuno twikalanga, nupya vino nali sile ni myaka 5, nuvwile sana intete. Natandalilanga ulupwa nga twayalila isukulu na pa manda ya mwikalwe. Umukuya kwa nsita, nasambilile ululimi lwa uciulu nupya naipakizyanga ukwizizya pamwi na ance yanji.
VINO NASAMBILILE ICUMI
Umu 1939, ya mangulenzi ya Marion, yatwazilwe kuli ya Bill Danylchuck, nupya yansenzile pamwi na kaci wane Frances nu kutandika ukwikala naswe. Ali yano yatandikilepo ukusambilila na ya Nte Yakwe Yeova umu lupwa lwitu. Lyonsi ndi nayako pa manda ya mwikalwe, yansimikilanga sana vino yasambililanga muli Baibo. Ukulanda sile icacumi, citangupile ukulanzyanya nayo, pano yatamanyile ululimi lwa uciulu. Nomba yaweni ukuti natemilwe sana ukusambilila pali Leza. Nilwike ukuti vino yasambilile muli Baibo i vyalenzile ukuti yasimikila antu yauze, fwandi nayakonkanga ndi yaya umu kusimikila. Pataalengile avino natandike ukulonda ukuti mbatiziwe, nupya pa Sepetemba 5, umu 1941, ya Bill yambatizye muli dulamu wa cela wino yazuzizyemo amanzi yano yapompilemo sile ukufuma umu cisima. Amanzi yali azuke cuze!
Umu 1946 lino naswilile uku ng’anda ala indi pa cuti, twaile uku ukongano uku Cleveland, umu citungu ca Ohio, ku U.S.A. Pa wanda wa kutandikilako uwa ukongano, ya kaci yane yazwananga ukulemba ivyeo pakuti yangazwilizye ukuvwa ivyalandwanga. Nomba pa wanda wakwe ciili, natemilwe sana ukumanya ukuti kwali akaliumba kakwe ya ciulu nupya kwali nu wayasenwilanga ivyeo pa ukongano. Lyene nani natandike ukuipakizya kulongana, nupya natemilwe sana ukuvwikisya icumi icaya muli Baibo!
KUSAMBILIZYA YAUZE ICUMI
Pa nsita iya, ala alino Inkondo Yakwe Ciili yasila nupya antu yapatululanga auze pa mulandu ni mpanga kuno yafuma. Nafumile uku ukongano nu kuya uku sukulu ala nkulondesya kuti nalondela vino nasambilile. Natiile ukukontamila fulagi nu kuta ukwimbako ulwimbo lwa cisipa. Nupya natiile ukuzevyako amanda ya mwikalwe alino nu kuta ukuzanwa uku mapepo yano ana isukulu yonsi yalondekwanga ukuzanwako. Ya mwalimu api sukulu yatatemilwe nupya yezyanga ukuntinya nu kulanda ivya ufi pakuti nsenule amelenganyo yane. Vyonsi vii vyalenzile ukuti ya kasukulu yanji yancuzya, nomba naweni ukuti lyali isyuko lya kusimikila yauze pali Leza. Ya kasukulu yanji wakwe Larry Androsoff, Norman Dittrick, na Emil Schneider nayo izile yasambilila icumi, nupya yakaombela Yeova na ucisinka ukufika na ndakai.
Lino nkutandalila imisumba yuze, lyonsi nkasimikila kuli ya Ciulu. Wakwe vino cali uku Montreal apa cifulo cino ya ciulu yakalezezyapo icitendwe, nasimikile Eddie Taeger, umulumendo uwali umu kaliumba ka vipondo. Wizile aya umu cilongano cakwe ya ciulu umu musumba wa Laval, umu citungu ca Quebec ukufika na lino wafwile mwacizo. Nupya nakomaanyile nu wacance Juan Ardanez uwalondelezyanga ivyeo kwati aina Belea pakuti asininkizye ndi cakuti vino wasambililanga muli Baibo vyali ivya cumi. (Mili. 17:10, 11) Nawe kwene wasambilile icumi nu kuombako ueluda umu musumba wa Ottawa, uku citungu ca Ontario, ukufikila lino wafwile.
Umu 1950, nakukiile uku Vancouver. Nanti icakuti natemwa ukusimikila kuli ya ciulu, ntalilila ivyacitiike lino nasimikile uku mwanaci aakauvwa wino twakomenkine nawe, uwizina lyakuti Chris Spicer. Wazumile ukulembesya ukuti apokelela ya magazini cila mwezi nupya walondanga ukuti nkalolane na ya iya ya Gary. Naile njatandalila, nupya twalanzyanyizye pa nsita itali ala tukulembezyanya sile api pepala. Ukwene ali muku uno twalolinepo sile ukufikila lino twizile itulolana nupya ica likwene. Icanzungwisye icakuti izile iyandondola umwi umba pa ukongano umu musumba wa Toronto, uku citungu ca Ontario. Uwanda kwene uu auno ya Gary yawatiziwanga. Icintu cii icisuma icacitike canjiwisye ucindami wakutwalilila ukusimikila, pano tutanga tumanye kuno tungazana umwi angasambilila icumi pa nsita ino tutamanyile.
Lino papisile insita, naswilile uku Saskatoon. Kuuku naile nzana nyina wa yana uwanenyile ukuti nasambilizya ana yakwe ya mpundu, Jean na Joan Rothenberger, aali ya kasukulu api sukulu lyakwe ya ciulu lino nalipo pa nsita imwi. Pataalengile, avino akazyana yaaya yatandike ukusimikila ya kasukulu yauze vino yasambililanga. Ni cacitike icakuti, ya kasukulu yauze 5 izile yaya ya Nte Yakwe Yeova. Wenga pali yaayo wali a Eunice Colin. Nalolinepo na Eunice umuku wa kutandikilako api sukulu kwene lii lyakwe ya ciulu ala indi umupiipi nu kumala isukulu. Pa nsita iiya, wampeezile switi nu kunena ukuti angatemwa ukuti aye cuza wane. Wali nu kwizaya umuntu mucindame sana umu umi wane—wizile aya a mamane!
Lino ya nyina yakwe Eunice yamanyile ukuti wasambililanga Baibo, yanenyile akalamba isukulu ukuti yamutoovole. Yamuposile ni mpapulo zya kuomvya pa kusambilila. Lelo Eunice watwalilile ukwika sana mano kuli Yeova ukuluta ukwika amano uku vintu vyuze. Lino walondanga ukuwatiziwa, avyazi yakwe yamunenyile yati, “Ndi waya Inte Yakwe Yeova, uce ufume na pa ng’anda!” Lino wafisizye imyaka 17 iya kuvyalwa, Eunice wafumilepo apa ng’anda, nupya ulupwa lumwi lwakwe ya Nte lwamusenzile nu kutandika ukumusakamala. Watwalilile ukusambilila mpaka aiza awatiziwa. Twatwaline umu 1960, nupya avyazi yakwe yatazanyilwe nu ku winga witu. Nomba lino papisile imyaka, yatandike ukutucindika pa mulandu na vino twazumiilemo alino na vino twakuzyanga ningo ana.
YEOVA AKANSAKAMALA LYONSI
Nanti icakuti twali avyazi ya ciulu, twakuzizye ana asi ya ciulu 7 alumendo. Citangupiile, nomba twasininkizye ukuti yamanya ululimi lwa uciulu pakuti twalanzyanya nayo nu kuyasambilizya icumi. Aina na ya nkazi umu cilongano yatwazwilizye sana. Wanda umwi ala tukulongana, umuvyazi umwi watulembile apa kapepala ukutumanyisya ukuti umwana witu wenga umulumendo walandanga amazwi aipe umu Ng’anda ya Wene. Twamusalapwile papa kwene. Anane aonsi 4, James, Jerry, Nicholas, na Steven, yakaombela Yeova na ucisinka pamwi na ya mama yao alino ni ndupwa zyao. Yonsi kwene ana itu aonsi 4 aa eluda. Nupya, Nicholas na mamakwe, Deborah, yakaazwilizya ukusenula ululimi lwa uciulu ukwi ofesi lya ku Britain, lyene Steven na mamakwe, Shannan, nayo yakaombela ukwi ofesi lya ku United States ukusenula umu lulimi lwa uciulu.
Ana yane aonsi kulikuti James, Jerry, na Steven pamwi na ya mama yao yakaazwilizya umu mulimo wa kusimikila umu lulimi lwa uciulu umu nzila izipusane pusane
Lino kwasiile umwezi onga ukuti tufisye imyaka 40 ukufuma pano twakwatiile uwinga, Eunice mamane wafwile pa mulandu ni ndwala yakwe kansa. Watwalilile ukuya umusipe pa nsita kwene iiya itale. Ukutaila ukuti kulaya ukututuluka kwalenzile ukuti atwalilile ukuya umusipe. Nkalondesya ukuti ince mulole nupya.
Umu Febuluwale umu 2012, naponyile nu kucisika pa lutungu, nupya calolike ukuti nkulondekwa uwazwilizyo. Fwandi natandike ukwikala nu mwanane wenga umonsi pamwi na mamakwe. Twaya umu cilongano ca lulimi lwa uciulu ica mu musumba wa Calgary, kuno natwalilila ukuomba ueluda. Uu ali muku wakutandikilako ukuya umu cilongano ca lulimi lwa uciulu. Asi cakuzungusya cico vwilini? Uzye naombanga uli imilimo yakwe Leza ala indi umu cilongano ca Cizungu pa myaka yonsi iiya iyapita ukutandika umu 1946? Yeova wangazwa ukulingana nu ulayo wakwe uwakuti alatwalilila ukusakamala ana ya nsiwa. (Masa. 10:14) Nkataizya sana yonsi andembelanga ivyeo api pepala, aasambilila ululimi lwa uciulu, alino na nsenwilanga ivyeo umu lulimi lwa uciulu.
Ukulanda sile icisinka, kwayanga insita zimwi lino nuvwanga sana uyi nu kulonda ukuta ukusambilila pali Leza pa mulandu wakuti ntuvwanga ivyalandwanga nanti pa mulandu wakuti calolekanga kwati antu yataasumbanga amano kuli ya ciulu. Lelo, ndi caya vivyo, nelenganyanga pa mazwi yano Petulo wanenyile Yesu akuti: “Mwene, uzye aweni namuze wino tungayako? Mazwi yako yakapela umi wa pe.” (Yoa. 6:66-68) Wakwe ya ciulu yauze aina na ya nkazi amu nkulo yane, nasambilila ukuteeka umwenzo. Nasambilila ukuloleelela pali Yeova ni uvi lyakwe, nupya ivintu vyanzipila sana pa mulandu nu kucita vivyo! Lyene nakwata impapulo zya kusambililamo izingi umu lulimi lwane, nupya nkaipakizya ukuya pamwi na yauze pa kulongana na pa maukongano ya mu lulimi lwa uciulu ulwa ku America. I cumicumi naya ni nsansa nupya napaalwa sana umu mulimo wakwe Yeova, Leza witu uwakulisya.


text: 4 Mu moba a ku mpelo,*Mutumba paji nzubo ya Yehoba+Bakamwikazha peulu kukila mitumba ikwabo,Kabiji bakamusuntula kukila tutumbatumba,Ne bantu ba mu bisaka byonse bakeya konka.+2 Kabiji bisaka bya bantu byavula bikayako ne kwamba’mba:“Twayai ku mutumba wa YehobaKu nzubo ya Lesa wa Yakoba.+Aye uketufunjisha mashinda anji,Kabiji tukendanga mu mashinda anji.”Mambo mizhilo* ikafuma mu Ziona,Ne byambo bya Yehoba bikafuma mu Yelusalema.3 Aye ukachibila mambo mitundu ya bantu yavula+Kabiji ukolola bintu kuba’mba bisaka bya bantu byakosa biji kwalepa bikamwenemo.Bakabundanga mapoko abo ne kwialula ke bya kujimakoNe mafumo abo bakealula ke a kukopawilako misampi.+Kisaka kya bantu kechi kikasuntwila mpoko kisaka kikwabo ne,Kabiji kechi bakafunda kulwa nkondo jibiji ne.+4 Muntu yense ukekala munshi ya muñanzañanza wanji ne munshi ya kichi kyanji kya mukuyu,+Kabiji kafwako nangwa umo ukebalengesha moyo ne,+Mambo kanwa ka Yehoba wa mabumba ko kaamba.5 Mambo mitundu ya bantu yonse ikendanga mu mazhina a balesa babo,Pakuba atweba tukendanga mu jizhina ja Yehoba Lesa wetu+ myaka ne myaka.6 Yehoba waamba’mba, “Pa joja juba,Nkakonkanya pamo awa* wasunkuchilenga,Ne kukonkanya pamo aba bapalañene,+Pamo na boba bo namanyikile.7 Kabiji nkalengela yewa* wasunkuchilenga kushalapo,+Ne yewa ye batwajile kwalepa ukekala ke kisaka kyakosa;+Kabiji Yehoba ukekala ke mfumu wabo pa Mutumba wa Ziona,Kufumatu luno kufika ne ku myaka ne myaka.8 Pakuba obewa, kyamba kya jitanga,Kituntaulo kya mwana wa mukazhi Ziona,+Bukeya kwi obewa, kine bukalama butanshi* bukeya,+Bufumu bwa mwana wa mukazhi Yelusalema.+9 Pano mambo ka o ubena kubijikila?Nanchi kechi uji na mfumu nenyi?Nangwa abya bakukubuula maana bavila nyi?Pa kuba’mba misongo ikukwate nobe mwanamukazhi ubena kusema nyi?+10 Obewa mwana wa mukazhi Ziona, minyangala ne kubinza,Nobe mwanamukazhi ubena kusema,Mambo luno ukafuma mu muzhi ne kwikala mungye.Ukaya ku Babilona,+Kabiji konkakwa bakakupokolola;+Konkakwa Yehoba ukakupotolola mu maboko a balwanyi bobe.+11 Bisaka bya bantu byavula bikakonkena kwi obewa na kulwa ne obewa;Bikamba’mba, ‘Twayai tumuzhilulule,Ne meso etu amone kino kintu kisakumwekela Ziona.’12 Bino abo kechi bayuka milanguluko ya Yehoba ne,Kechi bakwatakanya bintu byo akeba ne;*Mambo aye ukebakonkanya nobe bikuta bya kajo ko banowa katataka kaji ku kipujilo.13 Imana ne kupuula, obewa mwana wa mukazhi Ziona;+Mambo nkalula nsengo yobe ke kapotwe,Kabiji nkalula mikono yobe ke mukuba,Ne obewa ukavingakanya mitundu ya bantu yavula.+Ukapana nsubu yabo ya bujimbijimbi kwi Yehoba,Ne bunonshi bwabo kwi Nkambo wa kine wa ntanda yonse.”+


text:
MASAWAKYA
Masawakya a Mwaya Ntanda
Bakamonyi ba kwa Yehoba Bakatendeka Kushonkena mu May 2015
Kushonkena kwa ‘Londelainga Yesu!’ kwa Bakamonyi ba kwa Yehoba kukatendeka mu May mu 2015 kufika mu January mu 2016. Kebai mpunzha iji kwipi na komwikela.
Bantu 20 Milyonyi bo Batainwe ku Kintu Kivuluka Bakamonyi pa Mwaka pa Mwaka
Bakamonyi ba kwa Yehoba babena kwita bantu mwaya ntanda kwiya na kutanwa ku Kivuluko kya Lufu lwa kwa Yesu kikekalako pa 3 April mu 2015.
Bakamonyi ba kwa Yehoba Bayuka bya Kwizhikijila ku Mwalo wa Ebola
Bakamonyi ba kwa Yehoba bafunjisha bo bapwila nabo pa bya kwizhikijila ku mwalo wa Ebola, pa byo kisambukilañana ne pa bya kuba pa kuba’mba babule kwikisampanya.


text:
CHIPAANZI 4
Bakatebulanzi Nibakaswiilila Saatani
Adamu aEva bakafwa nkaambo tibakamuswiilila pe Leza. Matalikilo 3:6, 23
Eva wakaswiilila nzoka, aboobo wakalya mucelo. Kuzwaawo wakapa Adamu umwi mucelo mpawo alakwe wakalya.
Ncibakacita tecakeelede
Buumi bwakabayumina abana babo. Mukuya kwaciindi, bakacembala alimwi bakafwa. Tibakayinka kunyika yamizimu, pesi tebakaciliko pe.
Bafwide tabakwe buumi mbuli bulongo. Matalikilo 3:19
Toonse tulafwa akambo kakuti twakazwa kuli Adamu aEva. Bafwide tabakonzyi kubona naa kumvwa, nikuba kucita cimwi cintu.
Tikwakali kuyanda kwaJehova ikuti bantu kabafwa. Lino-lino uyoobusya balede mulufu. Ikuti bakamuswiilile, bayoopona akutamani.
Yiiya Zyiingi
MAKANI MABOTU AAZWA KULI LEZA!
Niinzi Makanze aLeza Atalaa Nyika?
IBbabbele lilapandulula kuti nkamboonzi Leza ncaakalenga nyika, mapenzi azoomana lili, alimwi akuti buumi bwakunembo munyika bunoli biyeni kuli baabo batakakkale mulinjiyo.
MAKANI MABOTU AAZWA KULI LEZA!
Tula Bulangilizi Na Bwakuti Bafwide Bayoobuka?
Niinzi cicitika kuti twafwa? Sena tuyoozibona lubo inzubo zyesu abenzuma besu bafwide?


text:
Byambo byo Balumbulula
1 YEHOBA
Lesa jizhina janji Yehoba, kabiji jino jizhina jilumbulula’mba, “Ulengela Bintu Kwikalako.” Yehoba ye Lesa wa bulume bonse, kabiji ye walengele bintu byonse. Uji na bulume bwa kuba kyonse kyo akeba.
Mu Kihebelu, jizhina ja Lesa bejinembele mu bisopelo bina. Mu Kizungu, bebinemba bino, YHWH nangwa JHVH. Jizhina ja Lesa jitanwa mu binembelo bitanshi bya Kihebelu mu Baibolo bimye 7,000. Bantu bavula mwaya ntanda batela jizhina ja Lesa mwapusana pusana kwesakana na mulaka ye bamba.
2 BAIBOLO ‘BAMUNEMBELE NA LUTANGIJILO LWA MUPASHI WA LESA’
Lesa ye mwine Nembi wa Baibolo, pano bino waingijishe banabalume pa kwiinemba. Kino kijitu byonka byo kyakonsha kwikala inge mukulumpe wa nkito waambila munembeshi wanji kuba’mba amunembeleko nkalata. Lesa waingijishe mupashi wazhila kutangijila banembele Baibolo kunemba milanguluko yanji. Mupashi wa Lesa wibatangijile mu mashinda avula bingi. Kimye kimo banembanga byo bamonanga mu biloto ne mu bimwesho mupashi wa Lesa byo ebalengelanga kumona.
3 MAFUNDE
Mafunde ke byambo bya mu Baibolo bitukwasha kufuukula bintu bulongo. Akimonai jino jifunde ja kuba’mba, “kupwanañana na babi konauna byubilo byawama.” Jino jifunde jitufunjisha kuba’mba balunda bo twakonsha kusala bakonsha kwitulengela kuba byawama nangwa byatama. (1 Kolinda 15:33) Kabiji jifunde ja kuba’mba, “kyonka muntu kyo abyala, kyo kyo akanowa,” jitufunjisha kuba’mba bintu byonse byo tuba kuji bikafumamo.—Ngalatiya 6:7.
4 BUNGAUZHI
Bungauzhi ke byambo bya Lesa. Bino byambo byakonsha kwikala bya kulumbulula kyaswa muchima wa Lesa, mafunde, mizhilo nangwa luzhachisho. Kabiji bungauzhi bwamba ne pa bintu bikamweka kulutwe. Mu Baibolo muji bungauzhi bwavula bingi bwafika kala.
5 BUNGAUZHI BWAAMBA PE MESIASA
Yesu wafikizhe bungauzhi bwa mu Baibolo bwavula bingi bwaambile pe Mesiasa. [Monai ka kitenguluzha ka kuba’mba, “ Bungauzhi Bwaamba pe Mesiasa.”
▸ Kita. 2, jifu. 17, tubyambo twa munshi.
6 YEHOBA BYO AKEBELENGA BANTU KWIKALA PANO PA NTANDA
Yehoba walengele ino ntanda kuba’mba ikekale paladisa mwakwikala bantu bamutemwa. Byo akebelenga kuba kechi byaaluka ne. Katatakatu Lesa akafumyepo bubi ne kupa bantu banji bumi bwa myaka ne myaka.
7 SATANA DIABOLA
Satana ye malaika mutanshi wasatukijile Lesa. Bamutela’mba Satana. Jino jizhina jilumbulula’mba, “Wamilengulwila,” mambo ulengulula byamba Yehoba. Kabiji bamutela ne kuba’mba Diabola, kulumbulula’mba, “Waluntepentepe.” Bamupele jino jizhina mambo wamba bya bubela pe Lesa ne kongola bantu.
8 BAMALAIKA
Yehoba walengele bamalaika saka akyangye kulenga ntanda. Wibalengele kuba’mba bakekalenga mwiulu. Kuji bamalaika kukila pa mamilyonyi 100. (Danyela 7:10) Baji na mazhina ne byubilo byapusana pusana kabiji bamalaika bakishinka bakana kwibapopwela ku bantu. Bamalaika baji na bifulo byapusana pusana kabiji bengila mingilo yapusana pusana. Kuji bengijila ku jitanda ja Yehoba, bataya mbila, bazhikijila ne kutangijila bapopweshi ba Lesa baji pano pa ntanda, bamba bunchibamambo bwa Lesa ne bengila mwingilo wa kusapwila. (Salamo 34:7; Lumwekesho 14:6; 22:8, 9) Kabiji bakakwashako Yesu pa nkondo ya Amagedonyi.—Lumwekesho 16:14, 16; 19:14, 15.
9 BUNDENGAMAMBO
Bundengamambo ke kintu kyo tumvwa ku muchima, kyo tulangulukapo nangwa kyo tuba kyakanya Yehoba nangwa’mba kyo abula kukeba. Bundengamambo bonauna bulunda bwetu ne Lesa. O ene mambo Lesa o etupela mizhilo ne mafunde etukwasha kubula kulenga mambo kya nshiji. Byonse byalengele Yehoba byalumbulukile. Bino Adama ne Evwa byo basatukijile Yehoba, balengele mambo kabiji kechi batwajijile kwikala balumbuluka ne. Bakotele ne kufwa. Ne atweba tukota ne kufwa mambo twaswana bundengamambo bwa kwa Adama.
10 AMAGEDONYI
Amagedonyi ke nkondo ya Lesa ya konauna ino ntanda ibena kulamwa ne Satana ne bintu byonse byatama.
11 BUFUMU BWA LESA
Bufumu bwa Lesa ke kafulumende wa kwa Yehoba uji mwiulu. Yesu Kilishitu ye Mfumu ubena kulama. Yehoba ukengijisha buno Bufumu kufumyapo bintu byonse byatama. Bufumu bwa Lesa bo bukalamanga pano pa ntanda ponse.
12 YESU KILISHITU
Lesa walengele Yesu patanshi saka akyangye kulenga bintu byonse. Yehoba watumine Yesu pano pa ntanda kuba’mba afwile bantu. Yesu byo bamwipayile, Yehoba wamusangwile. Yesu luno ye Mfumu ubena kulama mwiulu mu Bufumu bwa Lesa.
13 BUNGAUZHI BWAAMBA PA MILUNGU 70
Mu Baibolo muji bungauzhi bwaambijile jimo pa kwiya kwa kwa Mesiasa. Buno bungauzhi bwafikile kumpelo ya milungu 69, yatendekele mu mwaka wa 455 B.C.E. kabiji yapwile mu mwaka wa 29 C.E.
Twayuka byepi kuba’mba aa moba apwile mu 29 C.E.? Milungu 69 yatendekele mu 455 B.C.E. kimye Nehemiya kyo afikile mu Yelusalema na kumushimukulula. (Danyela 9:25; Nehemiya 2:1, 5-8) Kyambo kya “mulungu” kilumbulula moba atanu na abiji. Ino milungu yo baambapo mu buno bungauzhi kechi milungu ya moba atanu na abiji ne, ke myaka itanu na ibiji, ko kuba’mba ‘juba jimo jimenako mwaka umo,’ byonka byaamba bungauzhi bwa mu Baibolo. (Kubala 14:34; Ezikyo 4:6) Kino kibena kulumbulula’mba mulungu umo wimenako myaka itanu na ibiji kabiji milungu 69 ke myaka 483 (69 x 7). Inge twafumya myaka 483 mu myaka 455 B.C.E., itufikizha mu mwaka wa 29 C.E. Uno ye mwaka Yesu mo abatizhiwe ne kwikala Mesiasa.—Luka 3:1, 2, 21, 22.
Buno bonka bungauzhi bwaambile ne pa mulungu mukwabo umo, ko kuba’mba myaka ikwabo itanu na ibiji. Mu kikye kimye, Mesiasa momo bamwipaile mu mwaka wa 33.C.E., kabiji kutendeka mu mwaka wa 36 C.E, mambo awama a Bufumu bwa Lesa atendekele kusapwilwa ku mikoka yonse kechi ku Bayudea bonkatu ne.—Danyela 9:24-27.
14 BUBELA BWA KUBA’MBA KUJI BALESA BASATU
Baibolo yaamba’mba Yehoba Lesa ye Mulenga ne kuba’mba ye walengele Yesu saka akyangye kulenga bintu byonse. (Kolose 1:15, 16) Yesu kechi Lesa wa Bulume Bonse ne. Yesu kechi waambilepo kuba’mba waesakana pamo ne Lesa ne. Waambile kuba’mba: “Batata bankila.” (Yoano 14:28; 1 Kolinda 15:28) Pano bino bupopweshi bumo bufunjisha’mba mwi Lesa umo muji Balesa Basatu: lesa Tata, lesa Mwana ne lesa mupashi wazhila. Baibolo kechi waambapo’mba kuji “Balesa Basatu” ne. Buno ke bubela bwine bufiita.
Mupashi wazhila ke bulume bwa Lesa bubula kumweka. Lesa bo boengijisha pa kuba byo akeba. Mupashi wazhila kechi Lesa ne. Bena Kilishitu batanshi “bayujile mupashi wazhila,” kabiji Yehoba waambile’mba: “Nketulwila mupashi wami pa bantu bonse.”—Byubilo 2:1-4, 17.
15 MUSALABA
Bena Kilishitu bakine kechi bengijisha musalaba pa kupopwela Lesa ne. Mambo ka?
Bapopweshi babubela bo baingijishanga musalaba. Kala bantu babulanga kupopwela Lesa bo baingijishanga musalaba pa kupopwela bilengwa. Kabiji bamwingijishanga ne pa kupopwela lesa wa lusemo. Mu myaka itanshi 300 kufuma pafwijile Yesu, bena Kilishitu kechi baingijishanga musalaba pa kupopwela Lesa ne. Bino mu kuya kwa moba, mfumu wa bena Loma aye Constantine ye walengele musalaba kuba’mba ko kayukilo ka bwina Kilishitu. Musalaba bamwingijishanga na mulanguluko wa kulengela bwina Kilishitu kutumbalala. Bino musalaba kechi wakwatankenepotu nangwa pacheche ne Yesu Kilishitu ne. Buku wa New Catholic Encyclopedia ulumbulula’mba: “Musalaba bamwingijishanga mu bupopweshi bwajingako Yesu saka akyangye kusemwa ne mu bisho bikwabotu byabula bya bwina Kilishitu.”
Yesu kechi bamwipaijile pa musalaba ne. Kyambo kya “musalaba” mu Kingiliki kilumbulula “kichi kya mulumbulumbu,” “mwandalo,” nangwa’mba “kichi.” Baibolo utelwa’mba The Companion Bible walumbulula’mba: “Kafwapotu nangwa pamo mu binembelo bya Kingiliki mu [Lulayañano Lupya] po baamba’mba wafwijile pa bichi bibiji byo bakimbakanya ne.” Yesu bamwipaijile pa kichi kya mulumbulumbu.
Yehoba kechi ukeba’mba twingijishenga bankishi nangwa biyukilo pa kumupopwela ne.—Kulupuka 20:4, 5; 1 Kolinda 10:14.
16 KIVULUKO
Yesu wakambizhe baana banji ba bwanga kuvulukanga lufu lwanji. Boba bino pa mwaka pa mwaka pa Nisanyi 14, pa juba bena Isalela po baikelanga na Kijiilo kya Lupitailo. Pa kino kijiilo bapishamo shinkwa ne binyu, bimenako mubiji ne mashi a kwa Yesu. Aba bakalamanga pamo ne Yesu mwiulu bajako ku shinkwa ne kutomamo mu binyu. Aba baji na luketekelo lwa kwikala pano pa ntanda batanwako ku Kivuluko kumwesha munema, pano bino kechi bajako ku shinkwa ne kutomamo mu binyu ne.
17 MWEO
Mu Baibolo wa Binembelo bya Ntanda Ipya, kyambo kya “mweo” bekingijisha kulumbulula (1) muntu, (2) nyama ne (3) bumi bwa muntu nangwa nyama. Twayai twambepo pa bino:
Muntu. “Mu moba a kwa Nowa, byo bafiikilenga bwato mwapulukijiletu bantu bacheche, ko kuba’mba myeo itanu na isatu yabujile kufwa na mema.” (1 Petelo 3:20) Kyambo kya kuba’mba “myeo,” pano kibena kulumbulula bantu, Nowa, mukazhanji, baana babo basatu ne benakwabo.
Banyama. “Lesa waambile’mba: ‘Mu mema mwikale bilengwa byumi byapusana pusana kabiji bilengwa [“myeo,” tubyambo twa panshi] bitumbuka bipitañanenga mu lwelele.’ Kepo Lesa aambile’mba: “Pa ntanda pekale bilengwa [“myeo,” tubyambo twa panshi] byumi monka mwayila mitundu yabyo, banyama ba kulela, bikalaba panshi ne banyama ba mungye monka mwayila mitundu yabo. Ne kwikala kyaikele byonkabyo.”—Ntendekelo 1:20, 24.
Bumi bwa muntu nangwa bwa nyama. Yehoba wabujile Mosesa amba: “Bantu bonse bakebelenga kukwipaya [“bakebelenga mweo wobe,” tubyambo twa panshi] bafwa.” (Kulupuka 4:19) Yesu byo ajinga pano pa ntanda waambile’mba: “Amiwa ne kafunga wawama; kafunga wawama welela mikooko yanji bumi [“mweo,” tubyambo twa panshi] bwanji.”—Yoano 10:11.
Kabiji muntu inge wauba kintu na ‘mweo yense,’ kilumbulula’mba waingila papelela bulume bwanji kwa kubula kwikanjikizha. (Mateo 22:37; Mpitulukilo ya mu Mizhilo 6:5) Kyambo kya “mweo” kyakonsha ne kulumbulula kukebesha kintu. Muntu wafwa nangwa mubiji wa muntu wafwa naye bakonsha kumutela’mba mweo.—Kubala 6:6; Byambo bya Maana 23:2; Isaya 56:11; Hagai 2:13.
18 MUPASHI
Kyambo kyo batuntulula’mba “mupashi” mu Baibolo wa Binembelo bya Ntanda Ipya kilumbulula bintu byavula mu Kihebelu ne mu Kingiliki. Pano bino javula kingila ku bintu bibula kumweka ku bantu, nabiji mwela nangwa muya wa bantu ne banyama. Bino byambo byakonsha ne kulumbulula bamalaika ne mupashi wazhila, ngovu ya Lesa. Baibolo kechi waambapo kuba’mba kintu kimo mu muntu kishala kyumi inge muntu wafwa ne.—Kulupuka 35:21; Salamo 104:29; Mateo 12:43; Luka 11:13.
19 NGEHENA
Ngehena ke jizhina ja mpunzha yajinga kwipi na Yelusalema ko basokelanga biswaswa. Kafwako bishinka bimwesha kuba’mba mu moba ajingako Yesu, banyama nangwa bantu bebamanyikanga nangwa kwibasoka bomi mu ino mpunzha ne. Onkao mambo, Ngehena kechi imenako mpunzha ibula kumweka bantu bafwa mo bebamanyikila ne kwibasoka myaka ne myaka ne. Yesu byo aambile pa bo bakataya mu Ngehena, walumbulwilenga lonaiko lwa myaka ne myaka.—Mateo 5:22; 10:28.
20 LULOMBELO LWA NKAMBO
Uno ke mulombelo Yesu ye alombele pa kufunjisha baana banji ba bwanga bya kulomba. Kabiji belutela ne kuba’mba Lulombelo lwa Tata Wetu wa Mwiulu. Yesu witufunjishe kulomba’mba:
“Jizhina jenu jizhile”
Tulomba kuba’mba jizhina ja Yehoba jikale jatoka ne kuba’mba afumyepo bubela bonse pa jizhina janji. Kino kikobiwa kimye bonsetu mwiulu ne pano pa ntanda kyo bakatumbijikanga ne kunemeka jizhina ja Lesa.
“Bufumu bwenu bwiye”
Tulomba kafulumende wa Lesa kwiya na konauna ntanda yatama ibena kulamwa ne Satana, ne kutendeka kulama ntanda yonse ne kwiyalula ke paladisa.
“Kyaswa muchima wenu kyubiwe pano pa ntanda”
Tulomba kuba’mba bantu bekalenga pano pa ntanda byonkatu Yehoba byo akebelenga bantu kwikala kufumatu kimye kyo ebalengele, kuba’mba bantu balukokelo kabiji balumbuluka bakekalenga mu Paladisa myaka ne myaka.
21 BUKUZHI
Yehoba wapaine bukuzhi kuba’mba apulushe bantu ku bundengamambo ne lufu. Bukuzhi ke kintu kyo bapaine pa kuba’mba bantu bakekale na bumi bwalumbuluka ne bulunda bwawama ne Yehoba bwaonawine mwanamulume mutanshi, aye Adama. Lesa watumine Yesu kwiya pano pa ntanda na kufwila bandengamambo. Na mambo a lufu lwa kwa Yesu, bantu bonse bakonsha kwikala myaka ne myaka ne kwikala balumbuluka.
22 MAMBO KA MWAKA WA 1914 KYO ANEMENA?
Bungauzhi buji mu Danyela kitango 4 bwaamba kuba’mba Lesa ukekajika Bufumu bwanji mu 1914.
Bungauzhi: Yehoba waloteshe Mfumu Nebukaneza kiloto kya bungauzhi kya kichi kikatampe kyo batemene. Mu kino kiloto, ku kishiki bapombeleko kyela kya kapotwe ne mukuba pa kuba’mba kibule kusapuka mu “bimye bitanu na bibiji.” Bino bimye inge byapwa, kino kichi kikakoma jikwabo.—Danyela 4:1, 10-16.
Buno bungauzhi bulumbulula ka?: Kichi kimenako bukalama bwa Lesa. Pa myaka yavula bingi, Yehoba waingijishanga bamfumu balamanga mukoka wa bena Isalela mu Yelusalema. (1 Byambo bya Moba 29:23) Bano bamfumu balekele kwikala bakishinka, kabiji ne bukalama bwabo bwapwile. Mu mwaka wa 607.B.C.E., momo baonawine muzhi wa Yelusalema. Pano po patatwijile “bimye bitanu na bibiji.” (2 Bamfumu 25:1, 8-10; Ezikyo 21:25-27) Yesu byo aambile’mba, “Yelusalema bakamunyantaula ku bisaka bya bantu poso bimye byatongolwa bya bisaka bya bantu bikafike,” waambilenga pa bino bimye “bitanu na bibiji.” (Luka 21:24) Onkao mambo, “bimye bitanu na bibiji” kechi byapwile Yesu byo ajinga pano pa ntanda ne. Yehoba walayile kuba’mba ukatongola Mfumu “bimye bitanu na bibiji” inge byapwa. Uno Mfumu aye Yesu, ye ukalengela bantu ba Lesa kwikala bulongo pano pa ntanda myaka ne myaka.—Luka 1:30-33.
Ñanyi kimye kyapwile bino “bimye bitanu na bibiji”?: “Bino bimye bitanu na bibiji” ke myaka 2,520. Inge twabala myaka 2,520 kufuma mu mwaka wa 607 B.C.E., ipwa mu 1914. Uno ye mwaka Yehoba mo atongwele Yesu aye Mesiasa kwikala Mfumu mu Bufumu bwa Lesa mwiulu.
Pano myaka 2,520 twiiyuka byepi? Baibolo yaamba’mba bimye bisatu ne kichika ke moba 1,260. (Lumwekesho 12:6, 14) Onkao mambo, bimye bisatu ne kichika inge twabikapo bikwabo bimye bisatu ne kichika bikala ke “bimye bitanu na bibiji” nangwa’mba moba 2,520. Moba 2,520 aesakana pamo na myaka 2,520 kwesakana na bungauzhi bwaamba’mba ‘juba jimo jimenako mwaka umo.’—Kubala 14:34; Ezikyo 4:6.
23 MIKELA MALAIKA MWINE MUKATAMPE
Jizhina ja kuba’mba “malaika mwine mukatampe” jilumbulula “mukulumpe wa bamalaika.” Baibolo waambatu pa mukulumpe umo wa bamalaika, ne jizhina janji Mikela.—Danyela 12:1; Yuda 9
Mikela ye Mukulumpe wa nzhita ya Lesa ya bamalaika bakishinka. Pa Lumwekesho 12:7 paamba’mba: “Mikela ne bamalaika banji balwile na nsuñunyi . . . ne bamalaika banji.” Kabiji buku wa Lumwekesho waamba’mba, Yesu ye Mukulumpe wa nzhita ya Lesa. Onkao mambo, jizhina ja Mikela ke jizhina jikwabo ja kwa Yesu.—Lumwekesho 19:14-16.
24 MOBA A KUPELAKO
Bino byambo bilumbulula kimye kikamwekanga bintu byatongolwa’mba bikamweka pano pa ntanda Bufumu bwa Lesa saka bukyangye konauna ino ntanda ibena kulamwa ne Satana. Kabiji byambo bikwabo ke bya kuba’mba, “mpelo ya buno bwikalo” ne “kwikalapo kwa Mwana Muntu.” Bino byambo bebingijisha mu bungauzhi bwa mu Baibolo pa kwamba pa kimye kintutu kimo. (Mateo 24:3, 27, 37) “Moba a kupelako” atendekele kimye Bufumu bwa Lesa kyo bwatendekele kulama mwiulu mu 1914. Kabiji akapwa pa Amagedonyi kimye kikonaunwa ino ntanda ibena kulamwa na Satana.—2 Timoti 3:1; 2 Petelo 3:3.
25 LUSANGUKO
Lesa inge wasangula muntu wafwa waikala na bumi jikwabo, lo lusanguko. Baibolo yaamba pa bantu batanu na bana bo basangwile. Kabiji Elaija, Elisha, Yesu, Petelo ne Paulo nabo basangwilepo bantu. Baubile bino bya kukumya na bulume bwa Lesa. Yehoba walaya kusangula “baoloka ne babula koloka” bakekalanga pano pa ntanda. (Byubilo 24:15) Kabiji Baibolo yaambapo ne pa basangulwa ne kuya mwiulu. Kino kyubiwa inge Lesa wasangula boasala nangwa’mba bashingwa ne kwibatwala mwiulu na kwikala pamo ne Yesu.—Yoano 5:28, 29; 11:25; Filipai 3:11; Lumwekesho 20:5, 6.
26 KUPOPWELA BANDEMONA (MIPASHI)
Kupopwela bandemona nangwa’mba mipashi ke kwisamba na mipashi kwa kubula kwingijishapo kintu nangwa kimo, nangwa kupichila mu bañanga, bantu baji na bikishi ne balozhi. Kuba bino kwatama bingi. Bantu bapopwela mipashi boba bino mambo balondela bubela bwa kuba’mba muntu inge wafwa wikala kipuku. Kabiji bandemona bongola bantu kuba’mba baleke kukokela Lesa. Kubuka kwingijisha tubangabanga, kuponga, majikii, bulozhi ne kuba bingelekezha byonse ke kupopwela bandemona. Mabuku avula, magazini, mafilimu, bya buñanga, bipikichala ne nyimbo bilengela kupopwela bandemona ne kuba majikii kumweka nobe bijitu bulongo. Bisho byavula byubiwa pa bijilo nabiji kupana bintu ku bafwa, mitanda, kuvuluka juba jafwile muntu, butuzhi ne kulaala pa byoto kwavwangamo kupopwela bandemona. Bantu bamo bengijisha michi ipendañana pa kuba’mba bekale na bulume bwa bandemona.—Ngalatiya 5:20; Lumwekesho 21:8.
27 BUMFUMU BWA YEHOBA
Yehoba ye Lesa wa Bulume Bonse walengele jiulu ne ntanda. (Lumwekesho 15:3) O ene mambo o aikela Mwine mwina byonse kabiji uji na bulume bonse pa bilengwa byanji. (Salamo 24:1; Isaya 40:21-23; Lumwekesho 4:11) Byonse byo alenga wibipa mizhilo yo bilondela. Kabiji Yehoba uji ne na bulume bwa kutongola bakalama. Tutundaika bumfumu bwa Lesa inge twamutemwa ne kumukokela.—1 Byambo bya Moba 29:11.
28 KUFUMYA JIIMI
Kufumya jiimi ke kwipaya mwana ukyangye kusemwa kya nshiji. Kechi jiimi jafuma na mambo a mapuso nangwa na mambo a bintutu bikwabo bilengela mubiji kuba bino ne. Kufumatu kimye mwanamukazhi kyo aimita, mwana wikala muntu, kechi kinungwatu kya mubiji wa inanji ne.
29 KUBIKWA MASHI
Jino ke jishinda ja kubukilwamo jo babika muntu mashi a muntu mukwabo nangwa mashi o balamina jimo. Nangwa lubaji lumo pa mbaji ina iji mu mashi. Mashi alengwa na bintu bina, maselo achila (red blood cells), maselo atoka (white blood cells), maselo alengela mashi kuchimba (platelets), ne mema a mu mashi (plasma).
30 KUFUNJISHA
Mu Baibolo kyambo kya ‘kufunjisha’ kechi kilumbululatu kukubula bya kuba bintu bimo ne. Inge betufundako, ko kuba’mba babena kwitujimunako, kwitufunjishapo bimo nangwa kwitololako. Yehoba kechi witufundako na muchima washinta nangwa’mba wakanama ne. (Byambo bya Maana 4:1, 2) Bansemi bafwainwa kulondelanga byuba Yehoba. Yehoba wayuka kufunjisha kya kuba ulengela ne bantu kutemwa mafunde anji. (Byambo bya Maana 12:1) Yehoba watemwa bantu banji kyokyo ebafunjishisha. Mikambizho yanji ibakwasha kolola ndangulukilo yabo ne kutendeka kulanguluka ne kuba bintu mu jishinda jimusangajika. Anweba bansemi, kufunjisha baana benu kwavwangamo kwibakwasha kuyuka ene mambo kukokela o kwawamina. Kabiji kwavwangamo ne kwibafunjisha kutemwa Yehoba, ne kutemwa Byambo byanji, Baibolo ne kumvwisha mafunde ajimo.
31 BANDEMONA
Bino ke bilengwa bya mupashi byatama biji na bulume kukila bantu. Bandemona ke bamalaika batama. Byo basatukijile Lesa popo baikele balwanyi banji. (Ntendekelo 6:2; Yuda 6) Bepapikile ne Satana, malaika mutanshi kusatukila Yehoba.—Mpitulukilo ya mu Mizhilo 32:17; Luka 8:30; Byubilo 16:16; Yakoba 2:19.


text:
CIBALO 6
Ino Muntu Afwa Uunka Kuli?
1-3. Ino mibuzyo nzi njobabuzya bantu kujatikizya lufwu, alimwi ino zikombelo zimwi ziingula buti?
BBAIBBELE litusyomezya kuti buzuba bumwi “lufwu talukabi limbi.” (Ciyubunuzyo 21:4) Mu Cibalo 5, twakaiya kuti cinunuzyo cipa kuti swebo tukonzye kuba abuumi butamani. Pele bantu bacifwa. (Mukambausi 9:5) Aboobo mubuzyo umwi mupati ngotulibuzya ngwakuti, Ino ncinzi cicitika muntu afwa?
2 Bwiinguzi bwamubuzyo ooyu bulayandika kapati ikwaambisya ciindi naafwa muyandwa wesu umwi. Ambweni tulalibuzya kuti: ‘Ino waunka kuli? Sena ulitubwene? Sena ulakonzya kutugwasya? Sena kuli notuyakumubona alimwi?’
3 Zikombelo ziingula mibuzyo eeyi munzila ziindene-indene. Zimwi ziyiisya kuti ikuti koli muntu uuli kabotu, uyakuunka kujulu pele ikuti koli muntu mubi, uyakupya mumulilo uutamani wahelo. Zikombelo zimwi zyaamba kuti, ikuti muntu wafwa inga uba muzimo, mpoonya ulaunka kuyakukkala abamukowa bafwide. Zimbi zyaamba kuti ikuti muntu wafwa akubetekwa, uyakuzyalululwa naa kubusyigwa amubili uumbi, ambweni kali muntu umbi buyo naa kali munyama.
4. Ino ncintu nzi comwe ncoziyiisya zikombelo zinji kujatikizya lufwu?
4 Kuboneka kuti zikombelo ziyiisya zintu ziindene-indene. Pele bunji bwanzizyo ziyiisya buyo cintu comwe. Ziyiisya kuti ciindi muntu naafwa, muuya wakwe ulazumanana kupona. Sena aaya masimpe?
INO MUNTU AFWA UUNKA KULI?
5, 6. Ino ncinzi cicitika muntu afwa?
5 Jehova ulicizyi cicitika muntu afwa, alimwi utwaambila kuti muntu afwa, ulaleka kupona. Lufwu nkutapona. Aboobo, muntu afwa inga talimvwide, tayeeyi alimwi tazumanani kupona kubusena bumbi pe. * Muntu afwa, takonzyi kubona, kumvwa, alimwi takonzyi kuyeeya pe.
6 Mwami Solomoni wakalemba kuti “bafwide tabazyi cintu nociba comwe.” Bantu bafwide tabakonzyi kutondezya luyando naa lusulo, alimwi “kunyina mulimo naa kuyeeya noluba luzyibo naa busongo mu Cuumbwe.” (Amubale Mukambausi 9:5, 6, 10.) Alimwi kulugwalo lwa Intembauzyo 146:4, Bbaibbele litwaambila kuti muntu afwa, “nzyayeeya” zilafwa.
NCAAKAAMBA JESU KUJATIKIZYA LUFWU
7. Ncinzi ncaakaamba Jesu kujatikizya lufwu?
7 Ciindi mulongwe wakwe Lazaro naakafwa, Jesu wakaambila basikwiiya bakwe kuti: “Lazaro mulongwe wesu uloona.” Jesu tanaakali kupandulula kuti Lazaro wakali kulyookezya buyo pe. Jesu wakazumanana kwaamba kuti: “Lazaro wafwa.” (Johane 11:11-14) Aboobo Jesu wakakozyanisya lufwu kuŋonzi. Kunyina naakaamba kuti Lazaro wakali kujulu naa kuti wakali abamukowa ibakafwa pe. Alimwi kunyina naakaamba kuti Lazaro wakali kupenga mumulilo wahelo naa kuti wakazyalululwa akuba muntu uumbi naa munyama. Inzya, Lazaro wakali mbuli muntu uuli muŋonzi zipati. Magwalo aambi akozyanisya lufwu kuŋonzi. Bbaibbele lyaamba kuti ciindi Sitefano naakajaigwa, “wakoona mulufwu.” (Milimo 7:60) Awalo mwaapostolo Paulo wakalemba kuti Banakristo bamwi ‘bakoona mulufwu.’—1 Bakorinto 15:6.
8. Ino tuzyi buti kuti Leza tanaakalenga bantu kuti kabafwa?
8 Sena Leza wakalenga Adamu a Eva kuti bakafwe mukuya kwaciindi? Peepe! Jehova wakabalenga kuti kabapona mane kukabe kutamani, kabakkomene alimwi kabataciswi. Ciindi Jehova naakabalenga bantu, wakabapa luyandisisyo lwakupona mane kukabe kutamani. (Mukambausi 3:11) Bazyali tabayandi kubona bana babo kabacembaala akufwa, awalo Jehova mbwalimvwa mbubonya oobo kujatikizya ndiswe. Ikuti naa Leza wakatulengela kuti katupona mane kukabe kutamani, nkaambo nzi ncotufwida?
NKAAMBO NZI NCOTUFWIDA?
9. Nkaambo nzi mulawo Jehova ngwaakapa ba Adamu a Eva ncowatakali kukatazya kutobela?
9 Mumuunda wa Edeni, Jehova wakaambila Adamu kuti: “Kuzisamu zyoonse izili mumuunda ulakonzya kulya akukkuta. Pele cisamu cakuzyiba bubotu abubi, toyelede kulya kulincico pe, nkaambo mubuzuba mboyoolya kulincico, ncobeni uyoofwa.” (Matalikilo 2:9, 16, 17) Mulawo ooyu uusalede tiiwakali kukatazya kutobela pe, alimwi Jehova wakalijisi nguzu zyakwaambila ba Adamu a Eva cintu cibotu acibi. Ikuti nobakamumvwida Jehova, nibakatondezya kuti balabulemeka bweendelezi bwakwe. Alimwi nibakatondezya kulumba akaambo kazintu zyoonse nzyaakabapede.
10, 11. (a) Ino mbuti Saatani mbwaakapa kuti ba Adamu a Eva batamumvwidi Leza? (b) Nkaambo nzi ba Adamu a Eva ncobatakajisi cilitamizyo kujatikizya cibi ncobakacita?
10 Cuusisya ncakuti ba Adamu a Eva bakasala kutamumvwida Jehova. Saatani wakaambila Eva kuti: “Sena ncobeni Leza wakaamba kuti tamweelede kulya kuzisamu zyoonse zyamumuunda?” Mpoonya Eva wakaingula kuti: “Tulakonzya kulya micelo yazisamu zyoonse izili mumuunda. Pele Leza wakaamba boobu kujatikizya micelo yacisamu icili akati kamuunda: ‘Tamweelede kulya kulincico pe, nokuba kuciguma; buyo-buyo muyoofwa.’”—Matalikilo 3:1-3.
11 Mpoonya Saatani wakaamba kuti: “Tamukonzyi kufwa pe. Nkaambo Leza ulizyi kuti buzuba mbomuyoolya kulincico, meso aanu ayoojaluka alimwi muyooba mbuli Leza, muyoozyiba bubotu abubi.” (Matalikilo 3:4-6) Saatani wakali kuyanda kuti Eva ayeeye kuti wakali kukonzya kulisalila mwini bubotu abubi. Aciindi nciconya eeci, wakabeja kujatikizya icakali kuyoocitika ikuti Eva watyola mulawo. Saatani wakaamba kuti Eva tanaakali kuyoofwa, aboobo Eva wakaulya mucelo, kuzwa waawo wakapa mulumaakwe. Ba Adamu a Eva bakalizyi kuti Jehova wakabaambilide kuti tabeelede kuulya mucelo ooyo. Nobakaulya, bakasala buya kutyola mulawo uusalede alimwi uuli buyo kabotu. Kwiinda mukulya mucelo ooyo, bakatondezya kuti tiibakali kumulemeka Usyi wakujulu siluyando. Bakanyina cilitamizyo kujatikizya cibi ncobakacita!
12. Nkaambo nzi ncocuusisya kapati kuti ba Adamu a Eva tiibakamumvwida Jehova?
12 Cilausisya kapati kuti bazyali besu bakusaanguna tiibakamulemeka Mulengi wabo! Ino inga mwalimvwa buti ikuti mwabeleka canguzu kulela mwana musankwa amusimbi kumane bana aabo bamuzangila akucita cintu ciindene aceeco ncomwakabaambila kucita? Cakutadooneka, eeco inga camucisizya moyo.
13. Ino Jehova wakali kwaamba nzi naakaamba kuti “uyoojokela kubulongo”?
13 Ciindi ba Adamu a Eva nobatakamumvwida Leza, bakasweekelwa coolwe cakupona mane kukabe kutamani. Jehova wakaambila Adamu kuti: “Uli bulongo, aboobo uyoojokela kubulongo.” (Amubale Matalikilo 3:19.) Eeci cakali kwaamba kuti Adamu wakali kuyooba bulongo alimwi, nkokuti kuba mbuli kuti tanaakalengedwe. (Matalikilo 2:7) Ciindi Adamu naakabisya, wakafwa alimwi tanaakaciliko pe.
14. Ino nkaambo nzi ncotufwida?
14 Ikuti ba Adamu a Eva nobakamumvwida Leza, nokunga bacipona ambuli sunu. Pele akaambo kakuti tiibakamumvwida, bakabisya, eelyo mukuya kwaciindi bakafwa. Cibi cili mbuli cilwazi cibyaabi ncotwakakona kubazyali besu bakusaanguna. Toonse twakazyalwa katuli basizibi, aboobo eeci ncotufwida. (Baroma 5:12) Pele aaya taali ngamakanze ngajisi Leza kujatikizya bantu. Leza kunyina naakali kuyanda kuti bantu kabafwa, alimwi Bbaibbele lyaamba lufwu kuti ‘ngusinkondo.’—1 Bakorinto 15:26.
KASIMPE KALATWAANGUNUNA
15. Ino ikuzyiba kasimpe kujatikizya lufwu kutwaangununa buti?
15 Ikuzyiba kasimpe kujatikizya lufwu kulatwaangununa kutwaambo tunji twakubeja. Bbaibbele lituyiisya kuti bafwide tabamvwi kucisa alimwi tabausi. Tatukonzyi kwaambaula ambabo, abalo tabakonzyi kwaambaula andiswe. Tatukonzyi kubagwasya bafwide, abalo tabakonzyi kutugwasya pe. Tabakonzyi kutucita cintu cibi cili coonse, aboobo tatweelede kubayoowa. Nokuba boobo, zikombelo zinji zitwaambila kuti bantu bafwide balapona kubusena bumwi alimwi akuti tulakonzya kubagwasya kwiinda mukupa mali bapaizi naa basaante. Pele ikuzyiba kasimpe kujatikizya lufwu kutupa kuti tutacengwi amakani aali boobu aakubeja.
16. Ino makani nzi aakubeja kujatikizya bantu bafwide ngoziyiisya zikombelo zinji?
16 Saatani ubelesya bukombi bwakubeja kutegwa atucenge akutupa kuyeeya kuti bafwide bacipona. Mucikozyanyo, zikombelo zimwi ziyiisya kuti muntu afwa, kuli cibeela cimwi ncajisi icizumanana kupona kubusena bumbi. Sena cikombelo canu mbocimuyiisya oobu, naa sena cimuyiisya ncolyaamba Bbaibbele kujatikizya bantu bafwide? Saatani ubelesya bubeji kutegwa agusye bantu kuli Jehova.
17. Nkaambo nzi makani aakuti bantu bayakuumpwa mumulilo wahelo ncaamusampaula Jehova?
17 Makani ngoziyiisya zikombelo zinji ayumya mate. Mucikozyanyo, zimwi ziyiisya kuti bantu babi bayoopya mumulilo wahelo mane kukabe kutamani. Makani aaya aakubeja asampaula Jehova. Leza kunyina nakonzya kulekela bantu kupenzyegwa munzila eeyi pe. (Amubale 1 Johane 4:8.) Ino inga mwalimvwa buti nywebo ikuti muntu umwi wasubula mwanaakwe kwiinda mukumuumpa maanza mumulilo? Inga mwamubona kuti ngusilunya. Alimwi inga tiimwayanda akumuzyiba pe. Lino oobo mbombubo Saatani mbwayanda kuti katulimvwa kujatikizya Jehova!
18. Nkaambo nzi ncotuteelede kubayoowa bantu bafwide?
18 Zikombelo zimwi ziyiisya kuti bantu nobafwa baba mizimo naa myuuya. Zikombelo eezyi ziyiisya kuti tweelede kwiilemeka mane buya akwiiyoowa myuuya eeyo akaambo kakuti ilakonzya kuba balongwe besu ibatugwasya naa kuba basinkondoma ibatubukila. Bantu banji balaasyoma makani aaya aakubeja. Balabayoowa bantu bafwide, aboobo bakomba mbabo muciindi cakukomba Jehova. Kamuyeeyede kuti bafwide tabakonzyi kumvwa naa kuzyiba cintu cili coonse, aboobo tatweelede kubayoowa pe. Jehova ngo Mulengi wesu. Ngo Leza wakasimpe, alimwi tweelede kukomba buyo nguwe alikke.—Ciyubunuzyo 4:11.
19. Ino ikuzyiba kasimpe kujatikizya lufwu kutugwasya buti?
19 Ikuzyiba kasimpe kujatikizya lufwu kulatwaangununa kumakani aabukombi aakubeja. Alimwi kasimpe aaka katugwasya kumvwisya zisyomezyo zitaliboteli nzyaatusyomezya Jehova kujatikizya buumi bwesu alimwi aziboola kumbele.
20. Ino tuyakwiiya nzi mucibalo citobela?
20 Kaindi, mubelesi wa Leza uutegwa Jobu wakabuzya kuti: “Ikuti naa muntu wafwa, sena inga wapona alimwi?” (Jobu 14:14) Sena masimpe kuti muntu uufwide inga wapona alimwi? Bwiinguzi Leza mbwatupa mu Bbaibbele kujatikizya makani aaya bulakkomanisya kapati. Tulabubona mucibalo citobela.
^ munc. 5 Bantu bamwi basyoma kuti muzimo naa muuya ulazumanana kupona muntu afwa. Ikuti kamuyanda kuzyiba zinji, amubone Bupanduluzi Buyungizyidwe 17 a 18.


text:
LUPUNGU LWA MULINZI—LWA KUSAMBILILAMO Mei 2017
Mu lupungu luu muli ivipande vya kusambililamo ukutandika mu Mulungu wakwe Julai 3-30, 2017.
Ukwazwa ‘Aenyi Aakaikala mu Mpanga Itu Ukulaombela Yeova nu Luzango’
Tungacita uli pakuti tusimikile ningo ilandwe lisuma uku mbutusi izitatala zyamanya Yeova?
Mwaazwa Ana ya Antu Aafuma Uku Mpanga Zyuze
Nga mwemwe ya vyazi akukila ku mpanga yuze, mungazwa uli ana inu ukukwata isyuko lyakusambilila pali Yeova? Nga yauze yangazwilizyako uli?
LYASI PA UMI WAO
Ukuya Ciulu Kusindesya Kusambilizya Yauze
Ya Walter Markin yatange yuvwe, nomba yakwata insansa nu umi usuma cuze ivyaya mu kuombela Yeova Leza.
Mutaleka Ukutemwa Kwinu Kucepe
Aina Klistu yamwi akutandikilako yatile ukuya nu kutemwa kuno yakweti pa kutandika. I cani cingatwazwa ukutwalilila ukutemwa Yeova nu kuleka ukuti kwaya kukukomelako?
“Uzye Wantemwa Kuluta Inswi Zii?”
Yesu wasambilizye Petulo isambililo ilicindame pali vino alinzile ukucindamika sana. Uzye vino wamusambilizye naswe tungaviomvya ndakai?
Vino Gayusi Wazwilizye Aina
Uzye Gayusi wali aweni, nupya u mulandu ci uno tulinzile ukumukolanyizizya?
Insansa Izyaya Umu Kwangupazya Imikalile
I cani icalenzile atwalana yamwi ukwangupazya imikalile? Uzye yacisile uli vivyo? U mulandu ci uno vino yapingwilepo ukucita vyayaletile insansa?
IVYACITIIKE MPITI
“Yatwalilile Ukuombesya nu Kulanga Sana Ukutemwa”
Pa cisila ca ukongano wa citungu uwaliko umu 1922, uzye asambi ya Baibo yalondile uli amazwi yakuti “manyisyini Umwene nu wene wakwe”?


text:
Bushe Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya Yalipilibulwa Bwino?
Iciputulwa ca kubalilapo ica Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya cafumine mu 1950. Ukufuma ilyo, abantu bamo balalandapo kabili balatwishika nga ca kuti Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya * yalipilibulwa bwino pantu ifyo ilanda mumo filapusana ne fyaba mu maBaibolo yambi. Natulande pa fintu fitatu umo iyi Baibolo yapusanako na maBaibolo yambi.
Yalicetekelwa. Ifyaba muli Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya fyebo ifyo abasoma bafwailishapo kabili ifyafumine mu mamanyuskripti ya kale umwali ifyebo filya fine fye ifyali mu Malembo ya kubalilapo. Lelo pa kupilibula Baibolo ya King James Version iya mu 1611 babomfeshe ifyebo fya mu mamanyuskripti ifishali fya cine mumo mumo kabili aya amamanyuskripti tayali aya kale nga yalya babomfeshe pa kupilibula Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya.
Ilanda ifya cine. Mu Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya mwaba ifyebo filya fine fyali mu malembo yafumine kuli Lesa. (2 Timote 3:16) Ba kapilibula ba maBaibolo ayengi balikonka sana intambi sha bantu pa kupilibula mu nshita ya kukonka amashiwi ya kwa Lesa. Ku ca kumwenako, mu maBaibolo yamo balifumyamo ishina lya kwa Lesa, Yehova no kulipyanikapo na malumbo pamo nga Shikulu nelyo Lesa.
Bakonka amashiwi yalya yene babomfeshe pa kubala. AmaBaibolo yambi yalaalula ifyebo fimo, lelo muli Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya bapilibula amashiwi ukulingana ne fyo yapilibula muli ulo ululimi, kulila fye ifyebo fileumfwika kabili tafyalwike. Bakapilibula abalondolola ifyebo fya mu Baibolo ilyo balepilibula, kuti babikamo ne fyo balefwaya nelyo ukufumyamo ifyebo ifyacindama.
Ifyo Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya yapusana na maBaibolo yambi
Tamwaba amabuuku yamo. Mu maBaibolo ya ba Katolika na ba Eastern Orthodox mwaliba amabuuku yamo ayo beta ati Apocrypha. Lelo aya amabuuku tayalimo mu fyalembwa fya mushilo ifya baYuda, kabili nga fintu mwaishiba, Baibolo itila abaYuda “e bo baseekeshe ifyebo fya mushilo ifya kwa Lesa.” (Abena Roma 3:
Tamwaba ifikomo fimo. Mu maBaibolo yamo mulaba ifikomo ne fyebo fimo ifishali mu mamanyuskripti ya Baibolo aya kale sana, lelo muli Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya tabafibikamo. Mu maBaibolo ya muno nshiku ayengi tababikamo ifi fikomo ne fyebo, e lyo mumo balembamo fye amashiwi ya kulanga ukuti tafyabamo mu mamanyuskripti ya kale aya cine. *
Yabomfya amashiwi ayapusana. Limo amashiwi nga mwayapilibula mulya mwine fye yalola mu lulimi lwenu, icilelandwapo te kuti cumfwike. Ku ca kumwenako, amashiwi Yesu alandile pali Mateo 5:3 mu maBaibolo ayengi bayapilibula ati: “Balishuka abapiina mu mutima.” (Diocese of Mbala na Ishiwi lya kwa Lesa) Abengi batila amashiwi ya kuti “abapiina mu mutima” yalalenga bafilwa ukumfwa icilelandwapo e lyo bambi batontonkanya ukuti Yesu alelanda pa busuma bwa kuicefya no bupiina. Lelo ico Yesu alelandapo ca kuti umuntu pa kuba ne nsansa kano aletungululwa na Lesa. Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya yalilondolola bwino umwalola amashiwi Yesu alandile. Yabomfya amashiwi yatila “abaishiba ukuti balakabila ifya kwa Lesa.”
Ifisuma ifyo abasambilila sana, abashili ba Nte balandapo pali Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya
Edgar J. Goodspeed kapilibula wa Baibolo uwasambilila sana, alembele pali Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya aya ciGriki muli kalata ya pa December 8, 1950 ati: “Nalitemwa umulimo abantu benu babomba mwi sonde lyonse uwa kupilibula Baibolo. Baibolo yenu yalipilibulwa bwino e lyo ifyabamo filomfwika. Nalimona ukuti mwaliba ifintu ifingi ifyo abantu bengasambilila.”
Allen Wikgren uwa ku University of Chicago kabili uwasambilila sana alandile pali Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya ukuti, baipilibula ukubomfya amashiwi tubomfya muno nshiku, tabakonka fye amashiwi yaba mu maBaibolo yambi. Atile, iyi Baibolo yalibomfya “amashiwi ayasuma kabili ayaibela.”
—The Interpreter’s Bible, Volume I, ibula 99.
Alexander Thomson umwina Britain uwalandapo pali Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya aya ciGriki atile: “Abapilibwile iyi Baibolo balishiba sana uyu mulimo kabili balicenjela. Amalembo bapilibula ukufuma mu ciGriki yalomfwika icine cine mu ciNgeleshi nga filya fine aya ciGriki yomfwika.”
—The Differentiator, April 1952, ibula 52.
Nangu ca kutila mwaliba tumo tumo uto ashaumfwikisha, Charles Francis Potter atile: “Bakapilibula ba iyi Baibolo abashaishibikwa balipilibula bwino sana ifyebo fyaba mu manyuskripti ya malembo ya ciGriki ne ciHebere kabili bakonka filya fine fye amamanyuskripti yalanda.”
—The Faiths Men Live By, ibula 300.
Nangu ca kuti atile muli Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya mwaliba ifyumfwika bwino sana e lyo ne fishumfwika bwino, Robert M. McCoy atile: “Ifyo Icipingo Cipya capilibulwa filanga fye ukuti kwaliba ibumba lya basoma sana [Inte sha kwa Yehova] abaishiba bwino ukupilibula ifyebo ifyakosa.”
—Andover Newton Quarterly, January 1963, ibula 31.
Nangu ca kutila S. MacLean Gilmour, uwasambilila sana tatemwa ifyo Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya yapilibulwa mumo mumo, alisumiine ukuti abapilibwile iyi Baibolo “balishibe sana iciGriki.”
—Andover Newton Quarterly, September 1966, ibula 26.
Ilyo apitulwike muli Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya, umo bafumya amalembo ya ciGriki ayo babika muli Baibolo ya Kingdom Interlinear Translation of the Greek Scriptures, Thomas N. Winter uwasambilila sana atile: “Iyi Baibolo iyapilibulwa na komiti iishaishibikwa, yakwata amashiwi yalya yene tubomfya muno nshiku kabili ifyebo fyabamo fyonse fyalipilibulwa bwino.”
—The Classical Journal, April-May 1974, ibula 376.
Benjamin Kedar, uwa ku Israel, uwasambilila sana iciHebere alandile mu 1989 ati: “Nga ndefwailisha fimo pa lulimi lwa ciHebere, ilingi imona muli Baibolo ya ciNgeleshi iya Amalembo ya Calo Cipya. Lyonse nga nabelenga iyi Baibolo ndamona ukuti abaipilibwile balibikile sana amano ku kupilibula ifya cine kabili ifyaumfwika.”
Ukulingana ne fyo asangile ilyo alingenye ifyo amaBaibolo ya ciNgeleshi 9 ayabomfiwa sana yapilibulwa, Jason David BeDuhn, uwasambilila sana pa fya mipepele alembele ukuti: “Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya e Baibolo yapilibulwa bwino sana pali yonse.” Nangu ca kuti abantu e lyo na basoma sana Baibolo bamona kwati icalenga fimo muli Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya ukupusana ne fyaba mu maBaibolo yambi, ni bakapilibula, BeDuhn ena atile: “Icalenga sana ukuti mumo mumo iyi Baibolo ipusane na maBabolo yambi, ni co Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya, yalipilibulwa bwino sana kabili ifyebo fyabamo ni filya fine bakalemba ba Cipingo Cipya balembele.”
—Truth in Translation, amabula 163 na 165.
^ para. 2 Twalalanda pa fyo bamo balanda pali Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya iya ciNgeleshi iyo twalebomfya ilyo kushilaba iyapitulukwamo iya mu 2013.
^ para. 8 Moneni Baibolo ya New International Version na New Jerusalem Bible iya ku Katolika. Ifikomo balundako ni Mateo 17:21; 18:11; 23:14; Marko 7:
^ para. 9 Baibolo ya J. B. Phillips nayo yapilibula amashiwi Yesu alandile ati “abaishiba ukuti balakabila Lesa.” Baibolo ya The Translator’s New Testament yabomfya amashiwi ya kuti “abaishiba ukuti balakabila ifya kwa Lesa.”
Ishibilenipo na Fimbi
NI BANI BACITA IFYO YEHOVA AFWAYA MUNO NSHIKU?
Cinshi Inte sha kwa Yehova Bapilibwila Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya?
Cinshi calenga iyi Baibolo ukupusanako na maBaibolo yambi?


text:
BYA KUKWASHA KISEMI | BANYIKE
Inge bansemi Bafwa
LUKATAZHO
Ba Dami byo bajinga na myaka itanu na umo, bashabo bafwile na kikola kyavimbishanga mishipeshipe ya ku muchima. Ba Derrick bajinga na myaka itanu na ina, bashabo byo bafwile na kikola kya muchima. Ba Jeannie bajinga na myaka itanu na ibiji kimye bainabo kyo bafwile na kikola kya kansa. *
Bano bonse basatu, bafwishishe bantu bo batemenwe bingi. Nanchi ne anweba mwafwishapo kala batemwe benu nyi? Inge ibyo, uno mutwe usa kwimukwasha kuyuka bya kuba inge muntu ye mwatemwa wafwa. * Bino patanshi akimonai bintu byo mwafwainwa kuba inge mwaumvwa bulanda.
BYO MWAFWAINWA KUYUKA
Bantu bomvwa bulanda mu mashinda apusana pusana. Kino kibena kulumbulula’mba, byo tuba inge tuji na bulanda byapusana na byuba bantu bakwabo. Buku wa Helping Teens Cope With Death waamba’mba: “Kafwako muzhilo waamba pa bya kuba na bulanda inge twafwisha muntu ye twatemwa ne.” Bino kintu kyanema kyo twafwainwa kuba ke kubula kubepekezha nobe kechi twaumvwa bulanda ne. Mambo ka o twafwainwa kubujila kuba bino? Mambo . . .
Kwibepekezha nobe kechi waumvwa bulanda ne kwatama. Ba Jeannie bo twambapo kuntendekelo ya uno mutwe baambile’mba: “Bamama byo bafwile, kechi nakebelenga kumwesha nkasami wamukazhi kuba’mba nji na bulanda ne. Nangwatu luno, nebepekezha nobe kechi nji na bulanda ne, kuba bino kwatama bingi.”
Bashayuka baswisha kino kishinka. Buku wa kuba’mba The Grieving Teen waamba’mba: “Kubepekezha nobe kechi waumvwa bulanda ne kwatama. Mambo kwakonsha kwimulengela kubukanga bukaji pabula ne kintu kikatampe kyalengela nangwa kwimuletela bikola.” Kubuula kuba bulanda kwakonsha ne kwimulengela kutendeka kutoma malwa nangwa kwingijisha michi ipendañana pa kuba’mba mukepesheko bulunda.
Kimo kimye bulanda bulengela milanguluko kuvula. Bantu bamo bazhingijila muntu wafwa amba “wibasha” bunke. Bakwabo bapamo Lesa mambo, balanguluka’mba Lesa wa kufwainwa kumuzhikijila ku lufu. Kabiji bantu boba bingi bulanda, bepamo bene mambo pa bintu byo baubile nangwa pa byo baambijile muntu wafwa, mambo kechi bakonsha kulomba kwibalekelako mambo ne.
Kwambatu kine, bulanda kechi bufikenatu kupwa ne. Inge muji na bulanda, mwafwainwa kwibupwisha byepi?
BYO MWAKONSHA KUBA
Buulako bamo. Kimo kimye wakonsha kukebatu kwikala kwa bunke inge bintu byakatazha. Pano bino kubuulako mulongo wenu nangwa mulunda nenu, kwakonsha kwimukwasha kuyuka bya kuba na bulanda ne kukepeshako milanguluko.—Jifunde ja mu Baibolo: Byambo bya Maana 18:24.
Ikalapo na kabuku mwa kunemba. Nembapo bintu byawama pa bansemi bafwa. Ñanyi bintu byawama byo uvuluka byo baubanga? Nemba byubilo byabo byawama byo bajinga nabyo. Pa bino, byepi byo mwakonsha kutemwa kwikala nabyo?
Inge kuji byambo byo mwaambile nangwa bintu byo mwaubile muntu wafwa byo mwilangulushapo, kampe mwaambijile bansemi benu byambo byatama saka bakyangye kufwa, nembai byo mulanguluka ne ene mambo o mulangulukila byobyo. Kampe mwakonsha kunemba’mba, “Nepamo mambo pa byo natobokele na batata saka bakyangye kufwa.”
Panyuma ya kuba bino, ubaipo bimo byakonsha kwimulengela kubula kwipamo mambo. Buku wa Grieving Teen waamba’mba, “kechi mwafwainwa kwipamo mambo ne, mambo kechi mukalombapo lulekelo lwa mambo ne. Onkao mambo kechi kyawama kwamba byambo nangwa kuba bintu byakonsha kwimulengela kwilangulusha kulutwe ne.”—Jifunde ja mu Baibolo: Yoba 10:1.
Lamanga bulongo bumi bobe. Lalainga kimye kyabaya, koseshainga mubiji ne kuja kajo kawama. Inge kechi mubena kukeba kuja ne, jaingapo twakuja twapela to mwakonsha kuja kimye kyonse kukila kuja byonka byo muja pa juba pa juba, kufikatu ne byo mukekala na kijiika. Kange mujenga kajo ka mafuta nangwa kutoma malwa pa kuba’mba mupwishishemo bulanda ne, mambo kuba bino kuletatu lukatazho.
Lombanga kwi Lesa. Baibolo waamba’mba: “Twika Yehoba kisendwa kyobe, ne aye ukakukosesha.” (Salamo 55:22) Kechi twafwainwa kulombanga pa kuba’mba tumwvekotu bulongo ne. Lulombelo ke kwisamba ne Lesa “witutekenesha mu meseko etu onse.”—2 Kolinda 1:3, 4.
Lesa wingijisha Baibolo kutekenesha baji na bulanda. Mwakonsha kutanga Baibolo pa kuba’mba muyuke luketekelo lwa lusanguko luji na bantu bafwa *—Jifunde ja mu Baibolo: Salamo 94:19.
^ jifu. 4 Mwakonsha kutanga byavula pa ba Dami, ba Derrick ne ba Jeannie mu mutwe walondelapo.
^ jifu. 5 Nangwa kya kuba uno mutwe waamba pa kufwisha bansemi, bino mafunde ajimo mwakonsha kwiengijisha inge mwafwisha nkasenu nangwa mulunda nenu.
^ jifu. 19 Monai kitango 16 kya buku wa Ifipusho Abacaice Bepusha ne Fyasuko Ifingabafwa volyumu 1. Mwakonsha ne kukopolola uno buku pa www.jw.org/bem. Chintai panembwa’mba IMPAPULO.
Fundai ne Bikwabo
Nanchi Baibolo Kine Ufunjisha’mba Ka?


text:
Bushe Kuti Mwatemwa Ukwishiba Icine?
ICINE pali finshi? Cine pa mepusho yamo yamo ayo abantu bepusha ilingi line. Napamo na imwe mwalipushapo aya mepusho:
Bushe Lesa alatusakamana?
Bushe inkondo no kucula fikapwa?
Cinshi cicitika nga twafwa?
Bushe umuntu nga afwa ninshi calaala capwa?
Kuti nacita shani pa kuti Lesa aasuke ipepo lyandi?
Kuti nacita shani pa kuti mbe ne nsansa?
Ni kwi mwingasanga amasuko kuli aya mepusho? Kwaliba ifitabo ifingi ifyesha ukwasuka aya mepusho. Lelo ifi fine ifitabo filapusana mu fyo filondolola. Ifitabo fimo fimoneka kwati nafikwata ifishinka sana lelo ilyo papita inshita balalemba ifitabo fimbi ifilelondola ifipuseneko.
Lelo kwaliba icitabo cimo umwaba amasuko aya cine cine. Citabo umo balondolola ifishinka. Yesu Kristu apepele kuli Lesa ati: “Icebo cenu e cine.” (Yohane 17:17) Ici Cebo ni Baibolo wa Mushilo. Mwalamona nomba ifyo Baibolo ya-asuka bwino amepusho twacipusha.
Bushe Lesa Alatusakamana?
UMULANDU ABANTU BEPUSHISHA ICI CIPUSHO:
Mu calo twikala mwafula ubunkalwe no lufyengo. Amacalici ayengi yasambilisha ukuti ukucula tucula kufwaya kwa kwa Lesa.
IFYO BAIBOLO ISAMBILISHA:
Lesa te ulenga ukuti ifyabipa filecitika. Ilembo lya kwa Yobo 34:10 litila: “Cibe ukutali kuli Lesa ukucito bubifi, ca butolo ku Wa maka yonse ukucito bupondamishi.” Lesa tafwaya abantu ukucula. E co Yesu atwebeele ukupepa ati: “Shifwe wa mu muulu, . . . ubufumu bwenu bwise. Ukufwaya kwenu kucitwe pano isonde nga mu muulu.” (Mateo 6:9, 10) Lesa alatusakamana sana ica kuti alicitapo na fimo ifikulu pa kuti fye ifyo alefwaya fikacitike.—Yohane 3:16.
Belengelenipo na aya malembo: Ukutendeka 1:26-28; Yakobo 1:13; na 1 Petro 5:6, 7.
Bushe Inkondo no Kucula Fikapwa?
UMULANDU ABANTU BEPUSHISHA ICI CIPUSHO:
Abantu abengi bacili balafwa ku nkondo. Kabili ifwe bonse tulacula.
IFYO BAIBOLO ISAMBILISHA:
Lesa alisosa ukuti ku ntanshi akaleta umutende pa calo. Ilyo Lesa akatendeka ukuteka icalo, abantu ‘tabakasambilile kabili ubulwi.’ Lelo, ‘bakafula impanga shabo shikabe ifya kuliminako umushili.’ (Esaya 2:4) Lesa akapwisha ulufyengo lonse no kucula. Baibolo yatulaya ukuti: “[Lesa] akafuuta ifilamba fyonse ku menso yabo, ne mfwa tayakabeko kabili iyo, nangu kuloosha nangu kukuuta nangu kukalipwa tafyakabeko kabili iyo. Ifya ntanshi [e kutila no lufyengo no kucula] nafiya.”—Ukusokolola 21:3, 4.
Belengelenipo na aya malembo: Amalumbo 37:10, 11; 46:9; na Mika 4:1-4.
Cinshi Cicitika Nga Twafwa?
UMULANDU ABANTU BEPUSHISHA ICI CIPUSHO:
Amacalici ayengi aya mu calo yasambilisha ukuti kwaliba cimo icishifwa mu muntu ilyo afwa. Bamo basumina ukuti abafwa kuti bacusha aba mweo e lyo kabili Lesa alakanda ababipa pa kubapoosa mu mulilo wa pe.
IFYO BAIBOLO ISAMBILISHA:
Abantu nga bafwa ninshi baleka ukubako. Lukala Milandu 9:5 itila: “Abafwa bantu abashaishiba kantu nangu kamo.” Apo abafwa te kuti beshibe ifilecitika, ukutonya, nelyo ukuumfwa, te kuti bacushe abashilati bafwe nangu ukubacitila ifisuma.—Amalumbo 146:3, 4.
Belengelenipo na aya malembo: Ukutendeka 3:19 na Lukala Milandu 9:6, 10.
Bushe Umuntu nga Afwa Ninshi Calaala Capwa?
UMULANDU ABANTU BEPUSHISHA ICI CIPUSHO:
Tatufwaya ukufwa, ico tufwaya fye kuba no bumi pamo na bantu twatemwa. Kanshi ca cifyalilwa fye ukulafuluka ukumonana na kabili na batemwikwa besu abafwa.
IFYO BAIBOLO ISAMBILISHA:
Abantu abengi abafwa bakabuuka. Yesu alaile abantu ukuti “ababa mu nshiishi bakebukishiwa . . . no kufumamo.” (Yohane 5:28, 29) Abakabuuka kuti baikala mu paradaise pe sonde ukulingana fye ne fyo Lesa alefwaya pa kutendeka. (Luka 23:43) Abantunse aba cumfwila balibalaya no kuti tabakalelwala nangu ukufwa. Baibolo itila: “Abalungama bakapyaninine calo, no kwikalamo inshiku pe.”—Amalumbo 37:29.
Belengelenipo na aya malembo: Yobo 14:14, 15; Luka 7:11-17; na Imilimo 24:15.
Kuti Nacita Shani pa Kuti Lesa Aasuke Ipepo Lyandi?
UMULANDU ABANTU BEPUSHISHA ICI CIPUSHO:
Abantu mupepi fye na mu macalici yonse balapepa. Lelo, abengi batila Lesa taasuka amapepo yabo.
IFYO BAIBOLO ISAMBILISHA:
Yesu atusambilishe ukukanabwekeshapo amashiwi yamo yene pa kupepa. Atile: “Ilyo ulepepa, wilabwekeshapo ukusosa fimo fine.” (Mateo 6:7) Nga tulefwaya Lesa ukwasuka amapepo yesu, tufwile ukukonka ifyo afwaya ilyo tulepepa. Pa kuti tucite fyo, tufwile ukwishiba icaba ukufwaya kwa kwa Lesa e lyo nomba twingapepa ukulingana no ku kwine kufwaya. Ilembo lya 1 Yohane 5:14 litila: “Te mulandu ne co twalomba icilingene no kufwaya kwakwe, [Lesa] alatuumfwa.”
Belengelenipo na aya malembo: Amalumbo 65:2; Yohane 14:6, 14; na 1 Yohane 3:22.
Kuti Nacita Shani pa Kuti Mbe ne Nsansa?
UMULANDU ABANTU BEPUSHISHA ICI CIPUSHO:
Abengi basumina ukuti indalama, ukulumbuka, nangu ukuyemba kuti fyabaletela insansa. Kanshi, balafwaisha sana ifi fintu—lelo tababa ne nsansa nangu bakwate shani indalama, nangu balumbuke shani, nangu bayembe shani.
IFYO BAIBOLO ISAMBILISHA:
Yesu asokolwele icingaleta insansa ilyo asosele ukuti: “Ba nsansa abaibukila ukuti balakabila ifya ku mupashi.” (Mateo 5:3) Kuti twaba ne nsansa sha cine cine nga twacitapo fimo ifileumfwana ne fyo tukabila sana, e kutila ukufwaisha kwesu ukwa kwishiba Lesa ne co afwaya ifwe tulecita. Ici cine cisangwa mu Baibolo. Ukwishiba ico cine kuti kwatwafwa ukwiluka icacindama ne cishacindama. Nga tulekonka icine ca mu Baibolo ilyo tulepingulapo ukucita fimo nangu ilyo tulefwaya ukucitapo fimo, tukaba aba nsansa icine cine.—Luka 11:28.
Belengelenipo na aya malembo: Amapinda 3:5, 6, 13-18 na 1 Timote 6:9, 10.
Twalanda fye mu kwipifya pa fyo Baibolo isambilisha pali yalya mepusho mutanda (6). Bushe kuti mwatemwa ukwishibilapo na fimbi? Nga ‘mwalibukila ukuti mulakabila ifya ku mupashi,’ ninshi cine cine kuti mwatemwa ukwishibilapo na fimbi. Nalimo kuti mwaipusha amepusho na yambi, pamo nga aya: ‘Nga ca kutila Lesa alatusakamana, mulandu nshi alekela fye ifyabipa no kucula ukulacitika pa nshita yalepa ifi? Kuti nacita shani pa kuti ulupwa lwandi lube ne nsansa?’ Baibolo ilasuka bwino bwino aya mepusho e lyo na mepusho yambi ayengi.
Lelo, abengi pali lelo tabafwaya sana ukubelenga Baibolo. Batila yalikulisha kabili yalikosa ukuumfwa. Bushe kuti mwatemwa ukwishiba ifyo Baibolo isambilisha? Inte sha kwa Yehova balafwilisha abantu ukubomfya ifintu fibili ifingamwafwa na imwe bene.
Ica kubalilapo fye, icitabo ca mutwe wa kuti Bushe Cinshi Baibolo Isambilisha? calembelwe pa kuti abantu abashakwata sana inshita beshibe bwangu bwangu ifyo Baibolo yasuka bwino bwino amepusho ayo abengi bepusha sana. Ica bubili lisambililo lya Baibolo ilya pa ng’anda apashipooswa ulupiya nangu lumo. Ukwabula ukumulipisha, Inte ya kwa Yehova iyaishiba bwino ukusambilisha Baibolo kuti ileisa ku ng’anda ku mwenu nelyo ku cifulo cimbi icingalinga no kubomfya akashita fye akanono cila mulungu ku kulanshanya na imwe ifya mu Baibolo. Abantu abengi nga nshi apapele isonde balisambilila Baibolo muli iyi ine nshila. Abengi balisuka baumfwikisha no kusosa abati: “Nomba ninjishiba icine!”
Takuli icuma icingacila pa kwishiba icine. Icine ca mu Baibolo cilatulubula ku kutiina imipashi, ku cimfulumfulu, na ku mwenso. Ilatulenga ukuba ne subilo, ubuyo, no kusekelela. Yesu atile: “Mukeshibe cine, ne cine cikamulenga abantungwa.”—Yohane 8:32.
Ishibilenipo na Fimbi
Lombeni Ukuti Mulesambilila Baibolo Apa Fye
Mulandu Nshi Mulingile Ukusambilila Baibolo?
Mu Baibolo mwaliba ifyasuko ku mepusho yacindama ayo abantu abengi pano calo bakwata. Bushe na imwe kuti mwatemwa ukusanga amasuko ku mepusho mwakwata?
AMASUKO KU MEPUSHO YA MU BAIBOLO
Bushe Lesa Maka fye te Muntu?
Baibolo itila Lesa e wabumbile ifintu fyonse, lelo bushe alatusakamana?
AMASUKO KU MEPUSHO YA MU BAIBOLO
Bushe Umuntu aba Shani nga Afwa?
Bushe abafwa baleshiba ificitika?
AMASUKO KU MEPUSHO YA MU BAIBOLO
Bushe Ukubuuka ku Bafwa Cinshi?
Mukapapa ukumona bamo abakabuuka ku bafwa.
AMASUKO KU MEPUSHO YA MU BAIBOLO
Mulandu Nshi Uwa Kupepela? Bushe Lesa Akanjasuka?
Nampo nga Lesa akasuka amapepo yenu nelyo iyo cikashintilila pali imwe.


text:
Cinshi Mushilwilako Inkondo?
Inte sha kwa Yehova tabalwako inkondo pantu:
Balomfwila Lesa. Baibolo itila ababomfi ba kwa Lesa “bakafula bapanga babo ukuti babe baplao” e lyo ‘tabakasambilile inkondo na kabili.’
—Esaya 2:4.
Balomfwila Yesu. Yesu aebele umutumwa Petro ati: “Bwesesha ulupanga umo lwikala, pantu bonse ababomfya ulupanga bakafwa ku lupanga.” (Mateo 26:52) Kanshi Yesu alelanga ukuti abasambi bakwe tabakalebomfya ifyanso fya nkondo.
Abasambi ba kwa Yesu balomfwila ifunde lyakwe ilya kuti tabafwile ukuba “aba muli ici calo,” e mulandu wine bashi-itumpila mu mapolitiki. (Yohane 17:16) Tabakalipa no kwimya ifyongo nga ca kuti tabatemenwe ifyacitika, kabili tabakaanya abasalapo ukwingila ubushilika.
Balitemwa abantu banabo. Yesu aebele abasambi bakwe ukuti “muletemwana.” (John 13:
34, 35) Ici calolele mu kuti bali no kukwata ababwananyina mwi sonde lyonse, ica kuti takuli nangu umo uwali no kulwisha munyina nelyo nkashi yakwe. —1 Yohane 3: 10-12.
Bakonka ifyalecita Abena Kristu bakubalilapo. Icitabo ca Encyclopedia of Religion and War citila: “Abena Kristu ba kubalilapo tabalelwako inkondo, kabili tabalebombako ubushilika,” pantu balishibe ukuti umuntu nga alecita ifi “ninshi taba no kutemwa uko Yesu alandilepo kabili ninshi tatemwa abalwani bakwe.” Peter Meinhold, umwina Germany uwasambilila ifya mapepo, alandile pa Bena Kristu ba kubalilapo ati: “Abena Kristu tabaleingila incito ya bushilika.”
Tulafwa abantu mu bwikashi
Inte sha kwa Yehova bantu abasuma mu bwikashi kabili te balwani ba mu fyalo bekala. Tulacindika bakateka pantu tukonka ifyo Baibolo yatweba muli aya amalembo:
“Umuntu onse alenakila ubuteko.”
—Abena Roma 13:1.
“E ico peeleni ifya kwa Kaisare kuli Kaisare, ne fya kwa Lesa kuli Lesa.”
—Mateo 22:21.
E co tulakonka amafunde, tulalipila imisonko, kabili tulacita ifyo ubuteko bwalanda ifya kwafwa abantu mu bwikashi.


text:
MAKANI AAKULUULA
Kuba Musinke Matwi Tiikwandilesya Kuyiisya Bamwi
Ndakabbapatizyigwa mu 1941 kandili amyaka iili 12. Pele kasimpe kamu Bbaibbele ndakakamvwisya mumwaka wa 1946. Ino eeci cakacitika buti? Amuleke ndimulwiide.
MUMYAKA yakuma 1910 bazyali bangu bakalongela ku Canada kuzwa ku Tbilisi, mucisi ca Georgia. Mpoonya twakakkala afaamu nsyoonto muzibanda zyakali afwaafwi adolopo lya Pelly, mucooko ca Saskatchewan, cisi ca Canada nkocili kumbo. Ndakazyalwa mu 1928, alimwi ndendime keela mumukwasyi wabana ibali cisambomwe. Bataata bakafwa kakuceede myezi iili cisambomwe kuti ndizyalwe, mpoonya bamaama bakafwa kandicili muvwanda. Ba Lucy, ibacizyi bangu ibakali bapati mumukwasyi wesu, bakafwa kabajisi myaka iili 17. Kuzwa waawo, baacisya ba Nick bakandibweza mebo antoomwe abanabokwesu akutalika kutulela.
Buzuba bumwi nondakatalika-talika kudampila, bamukwasyi wangu bakandibona kandikwela mucila wabbiza. Kabayoowede kuti bbiza lilandibbakela, bakoongolola kundiita kutegwa nduulekezye mucila, pele taakwe nondakaulekezya pe. Ndakalibafwutatilide, alimwi tiindakakumvwa koongolola kwabo. Mucoolwe, tiilyakandibbakela bbiza, alimwi oobo mbobuzuba bamukwasyi wangu nobakazyiba kuti ndakali musinke matwi.
Mulongwe wesu umwi wakapa muzeezo wakuti kandiiya abana bamwi basinke matwi, aboobo baacisya ba Nick bakandilembya kucikolo cabasinke matwi ku Saskatoon, Saskatchewan. Bakandilonzyela kubusena bwakali kweendwa mawoola manji kuzwa kuŋanda, ndakaliyoowede akaambo kakuti ndakali buyo amyaka yosanwe. Ndakali kubaswaya banamukwasyi lelikke buyo twajala zikolo. Mukuya kwaciindi ndakaiya mwaambo wakutambaika aboobo ndakali kukkomana kusobana abana bamwi.
MBONDAKAIYA KASIMPE KAMU BBAIBBELE
Mu 1939, bacizyi besu bapati ibakali babili mumukwasyi wesu, ba Marion, bakakwatwa kuli ba Bill Danylchuck. Mpoonya bakandibweza mebo amucizyi wangu Frances kuti katukkala ambabo. Bakali bakusaanguna mumukwasyi wesu ikutalika kwiiya Bbaibbele a Bakamboni ba Jehova. Ciindi nozyakali kujalwa zikolo, bakali kundiyiisya kusikila mpobagolela zintu nzyobakali kwiiya mu Bbaibbele. Kwaamba masimpe, kubandika ambabo tiicakali cuuba-uba pe mbwaanga tiibakauzyi mwaambo wakutambaika. Pele bakalubona luyandisisyo ndondakajisi lwakwiiya zintu zyakumuuya. Ndakalibonena kuti nzyobakali kucita zyakali kweendelana ancolyaamba Bbaibbele, aboobo ndakatalika kubasangana ciindi nobakali kuunka mukukambauka. Kalitanalampa, ndakali kuyanda kuti ndibbapatizyigwe, aboobo mu September 5, 1941, ba Bill bakandibbapatizya mudilamu lyakatendedwe. Meenda aayo akali kutontola citaambiki!
Mu 1946 nondakapiluka kuŋanda ciindi camainza, twakaunka kumuswaangano wacooko ku Cleveland, Ohio, U.S.A. Buzuba bwakusaanguna bwamuswaangano, bacizyi bangu bakali kucincana kulemba twaambo kutegwa bandigwasye kuutobela kabotu muswaangano. Nokuba boobo, buzuba bwabili ndakakkomana kapati kuzyiba kuti kwakali kakamu kabasinke matwi ikakajisi sikusandulula mumwaambo wakutambaika. Aciindi eeci ndakali kukonzya kuukkomanina muswaangano, alimwi lino cakali kunoneezya ikukamvwisya kabotu kasimpe kamu Bbaibbele kakunyina buyumuyumu!
KUYIISYA KASIMPE
Aciindi eeco, Nkondo Yabili Yanyika Yoonse yakazwa aakumana alimwi muuya wakuyandisya cisi wakalidumide kapati. Ndakapiluka kuzwa kumuswaangano kandikanzide kwiiminina lusyomo lwangu kucikolo. Aboobo ndakacileka kusuluta ndembela alimwi akwiimba lwiimbo lwacisi mumwaambo wakutambaika. Kuyungizya waawo, ndakacileka kutola lubazu mukusekelela mapobwe aamazuba aakulyookezya alimwi akuunka kucikombelo cakucikolo. Eeci cakabanyemya bamayi, aboobo bakasola kundikonga akwaamba twaambo twakubeja kutegwa ndicince maano. Zintu zyoonse eezyi zyakapa kuti basicikoloma batalike kundibuzya mibuzyo minji, pele eeci cakapa kuti ndibe azyoolwe zyakupa bumboni. Basicikoloma mbuli ba Larry Androsoff, ba Norman Dittrick alimwi aba Emil Schneider mukuya kwaciindi bakakatambula kasimpe, alimwi kusikila sunu baluujisi kubelekela Jehova cakusyomeka.
Ciindi nondiswaya mumadolopo aambi, lyoonse ndali kulibikkila mbaakani yakukambaukila basinke matwi. Mucikozyanyo, ku Montreal abusena mpobajanika-janika basinke matwi, ndakakambaukila mwaalumi mwana-mwana wazina lya Eddie Taeger walo iwakali kuzulilwa mukakamu kabasinke matwi. Kusikila nobakafwa mwaka wamana, bakali kuzulilwa mumbungano iibelesya mwaambo wakutambaika mu Laval, ku Quebec. Kuyungizya waawo, ndakayaanya mukubusi wazina lya Juan Ardanez walo mbubwenya mbuli bana Bereya, wakali kuyandisisya kuvwuntauzya kutegwa asinizye naa ncolyaamba Bbaibbele ncamasimpe. (Mil. 17:10, 11) Awalo wakakaiya kasimpe akubeleka cakusyomeka kali mwaalu mu Ottawa, ku Ontario, kusikila naakafwa.
Mu 1950, ndakalongela ku Vancouver. Nokuba kuti ndiyandisya kukambaukila basinke matwi, tandikalubi cakacitika ciindi nondakakambaukila mukaintu uumvwa wazina lya Chris Spicer ciindi nondakali kweenda munzila. Wakazumina kunoobweza mamagazini mwezi amwezi alimwi wakali kuyanda kuti ndiswaangane amulumaakwe wazina lya Gary. Aboobo ndakabaswaya kuŋanda yabo, mpoonya twakabandika kwaciindi cilamfwu katulembelana apepa. Eeco ncocakali ciindi cilikke ncotwakabandika, pele cakandigambya ncakuti nokwakainda myaka misyoonto kandili kumuswaangano wacooko ku Toronto, Ontario, banabukwetene aaba bakandizyiba. Oobu mbobuzuba ba Gary mbobakeelede kubbapatizyigwa. Cakacitika eeci icikkomanisya kapati cakandiyeezya mbociyandika kuzumanana kukambauka nkaambo tatukonzyi kuzyiba busena naa ciindi kasimpe nokakonzya kuba amiyanda mumoyo wamuntu.
Mukuya kwaciindi, ndakapiluka ku Saskatoon. Kandili kooko, ndakayaanya bakaintu ibakandilomba kuti kandiiya Bbaibbele abana babo basimbi bobilo, Jean a Joan Rothenberger, balo ibakali basicikolo acikolo cabasinke matwi aawo mpondakali kwiiya. Kalitanalampa, basimbi aaba bobilo bakatalika kwaambila basicikolonyina kujatikizya nzyobakali kwiiya. Mukuya kwaciindi, bosanwe mukkilasi yabo bakaba Bakamboni ba Jehova. Ba Eunice Colin bakali akati kabantu aabo. Ndakayaana aba Eunice ciindi cakusaanguna acikolo cabasinke matwi mumwaka ngondakali kumanizya cikolo. Aciindi eeco bakandipa nswiti akundibuzya naa inga twaba balongwe. Ba Eunice bakali kuyooba muntu uuyandika kapati mubuumi bwangu, nkaambo kumbele bakazooba bakaintu bangu!
Ciindi banyina baba Eunice nobakazyiba kuti ba Eunice bakali kwiiya Bbaibbele, bakaambila mupati wacikolo kuti abakasye. Mane buya wakabanyanga mabbuku ngobakali kubelesya kwiiya Bbaibbele. Nokuba boobo, ba Eunice bakakanzide kuzumanana kwiiya kujatikizya Jehova. Nobakayanda kubbapatizyigwa, bazyali babo bakabaambila kuti, “Ikuti naa ube Kamboni wa Jehova, uzyibe kuti aano taakkalwi!” Kabajisi myaka iili 17, ba Eunice bakazwa ncobeni aŋanda, mpoonya mukwasyi umwi wa Bakamboni wakababweza akutalika kukkala ambabo. Bakazumanana kwiiya alimwi mukuya kwaciindi bakabbapatizyigwa. Ciindi notwakakwatana mu 1960, bazyali babo tiibakaboola kumucado wesu. Nokuba boobo, myaka mboyakali kuyaabuya, bakatalika kutulemeka akaambo kanzyotusyoma alimwi ambotwakabakomezya bana besu.
JEHOVA WALI KUNDILANGANYA
Swebo mbuli bazyali basinke matwi, twakakomezya bana basankwa bamvwa ibali ciloba. Eeci cakali kukatazya, pele twakabikkila maano kubona kuti baiya mwaambo wakutambaika kutegwa katucikonzya kubandika ambabo alimwi akubayiisya kasimpe. Bakwesu abacizyi mumbungano bakagwasya kapati. Mucikozyanyo, muzyali umwi wakatulembela kagwalo kakutuzyibya kuti umwi akati kabana besu wakali kwaamba majwi mabi mu Ŋanda ya Bwami. Twakakalanganya kaambo aaka mpoona mpoona. Bana bangu bone, James, Jerry, Nicholas, a Steven, balamubelekela Jehova cakusyomeka antoomwe abamakaintu babo alimwi amikwasyi yabo. Bana aaba boonse bone balabeleka kabali baalu. Kuyungizya waawo, Nicholas amukaintu wakwe Deborah, balagwasyilizya mumulimo wakusandulula mumwaambo wakutambaika kumutabi waku Britain kakuli Steven amukaintu wakwe, Shannan, bali mukabunga kasandulula mwaambo wakutambaika kumutabi waku United States.
Bana bangu ba James, Jerry, alimwi a Steven antoomwe abamakaintu babo balaugwasyilizya mulimo wakukambauka munzila ziindene-indene kubelesya mwaambo wakutambaika
Kakuceede mwezi omwe kuti tusekelele myaka iili 40 mucikwati cesu, bulwazi bwakkansa bwakabajaya ba Eunice. Bakatondezya busicamba kapati muciindi eeci coonse cikatazya kapati. Lusyomo ndobakajisi mububuke lwakabagwasya kutegwa bazumanane kuyuma. Ndilangila kumbele kubuzuba mbondiya kubabona alimwi.
Mu February 2012, ndakawa akutyoka kasolo, eelyo cakalibonya antangalala kuti ndakali kuyandika lugwasyo. Aboobo ndakatalika kukkala aumwi wabana bangu basankwa amukaintu wakwe. Lino tuli mu Mbungano ya Calgary yalo iibelesya mwaambo wakutambaika, ooko nkondazumanana kubeleka kandili mwaalu. Mubwini, eeci nceciindi cakusaanguna kuzulilwa mumbungano iibelesya mwaambo wakutambaika. Kamuciyeeyela buyo eeco! Ikuzulilwa mumbungano iibelesya mwaambo wa Chingisi kwamyaka yoonse eeyi, kuzwa mu 1946, ino ndakali kupona buti kumuuya? Jehova wasyomeka kucisyomezyo cakwe cakulanganya bamucaala. (Int. 10:14) Ndilabalumba boonse ibakalilisungwide kundilembela twaambo amapepa, kwiiya mwaambo wakutambaika alimwi akusandulula zyakali kwaambwa kumiswaangano kutegwa ndigwasyigwe.
Kwaamba masimpe, kuli ziindi nondakali kutyompwa akuyanda kucileka akaambo kakuti tiindakali kumvwa izyakali kwaambwa naa akaambo kakuti cakali kulibonya mbuli kuti basinke matwi tiibakali kubikkilwa maano. Nokuba boobo, muziindi eezyo, ndakayeeya majwi aa Petro ngaakaambila Jesu kuti: “Mwami, ino inga twaunka kuli ni? Yebo ujisi majwi aapa buumi butamani.” (Joh. 6:66-68) Pele mbubwenya mbuli bakwesu alimwi abacizyi banji ibasinke matwi bamusela wangu, ndaiya mbociyandika kukkazika moyo. Ndaiya mbociyandika kukkazyika moyo akulindila Jehova ambunga yakwe, eelo kaka ndagwasyigwa kapati kwiinda mukucita boobo! Lino kuli maunda-maunda aacakulya cakumuuya mumwaambo wangu, alimwi ndilakonzya kukkomana akuyanzana kujanika kumiswaangano yambungano alimwi amiswaangano yacooko mumwaambo wakutambaika waku America. Masimpe, ndapona buumi bukkomanisya alimwi ibulaampindu mumulimo wa Jehova, Leza wesu mupati.