text:
MIISAMBO YA MBANGILO | NKUNYI KOODI MULOMBEENE KUPETA KUSAMBIBWA?
Booso bwetu twi na lukalo lwa kusambibwa
Otentekyesha paboodi mupone mufuko obe ki mukinga su? Pangi boodi mutshokokye mboko sunga kutapika mu makunungu. We kutentekyesha namu mushindo ubaadi aukusamba nyin’obe su? Baadi mukusuule kwilonda na nkwanyina bandaje. Boodi odidi, kadi pa mwanda wa bishima byaye bya kalolo na bibaadi akusemuna, boodi opusha bibuwa. Yaya nsaa boodi musambibwe mu muwa oobe.
Anka nsaa yatwende na kukula, nshaleelo anyishaa kwela bukopo. Myanda ayende na kutama, na kusambibwa akwende namu na kupeela. Myanda ya bantu bakulu i mpa na bukopo kwakula, nkusemuna kwa nyin’obe sunga kwanyina kwa bandaje ta nkulombeene kwiyipwa nya. Tubande kutala bino bileshesho.
Tobandile kupusha bi lukalakashi lwa kushimisha mudimo su? Julian akula’shi nsaa ibaabadi bamubingye ku mudimo, uno mwanda ubaadi umutabukye mmutwe. Baadi eyipusha’shi: ‘Nalombasha nkalo ya ba mu nshibo yande naminyi? Bwakinyi bakata ba mudimo babamono’shi ntshi na muulo, aku namu napu kufuba munda mwa bipwa bibungi?’
Pangi we mukalakashwe pa mwanda wa eyibakishi dyenu ditshibikye. Raquel apatuula’shi: “Pabaadi mulume ande mundekye munda mwa myeshi 18, napushishe bubi bukile. Naadi mupushe nka bu eshimba dyande dibatanyika pabidi. Naadi mukyengye kumbidi mpa na mu binangu. Bibaadi abinkalakasha ngofu.”
Pangi we kwikala na mukumbo ushi’aupanda. Ingi nsaa we kupusha nka bibapushishe Yoobo, baadi mwidile’shi: “Ntakôkanga namu, ntakyebe kwikadidîla na muw’ami.” (Yoobo 7:16, EEM) Pangi we kwipusha nka bu Luis, ungi Yaya e na bipwa 80, bambile’shi: “Ingi nsaa napushaa’shi nkwete kutengyela nka penda lufu.”
Pangi namu nyi ndufu lwa muntu oodi mufule alukutakula bwa kukimba kusambibwa. Robert akula’shi: “Pabafwile mwan’ande a nkumpala ku masaku a ndekye batembele kaalo, mwanda wa nkumpala ubaadi unfikile mu binangu kuleka kulangwila. Kunyima napushishe kinyongwa, kinyongwa kyabapwandikisha mu Bible na lupete lula alukusaana mwita.”
—Luka 2:35.
Robert, Luis, Raquel, na Julian babapetele kusambibwa ku ino nkalakashi ya mu nshaleelo aabo. Babapetele Muntu ebuwa mulombeene kwibasamba


c: text/html

text:
Uzye Mungatemwa Ukumanya Icumi?
ICUMI pali vyani? Icumi pa mauzyo ampomvu yano antu yakauzya. Manye mukalonda ukumanya icumi pa mauzyo aingi wakwe yaa:
- Uzye Leza akatusakamala?
- Uzye inkondo nu ucuzi vilasila?
- Uzye umuntu ndi wafwa akaya uli?
- Uzye umuntu ndi wafwa ala casila tutalatala tumulole nupya?
- Uzye ningapepa uli pa kuti Leza anguvwe?
- Ningacita uli ndi nkulonda naikala ningo?
A ukwi kuno mungazana icumi ku mauzyo yaa? Ndi ca kuti mwaile ku vikuulwa kuno antu yakaya yakuwelenga mabuku, nanti kuno yakakazya mabuku, mungazana amabuku aingi yano yakati umwaya icumi cino antu yakalonda. Nomba ivyaya mu mabuku yayo, vikapusana. Mabuku yamwi, yangaomba pa kasita kanono, nomba ukwaula nu kulengela, yakasila incito ca kuti yakayalembulula nu kuyalembulula, nanti sile ukuyasumba nu kuletelapo yauze angaomba ningo.
Nomba nanti caya vii, kwaya ibuku lyonga umwaya amasuko. Ibuku lilyo ilya cumi. Yesu Klistu wapefile kuli Leza ati: “Izwi lyako icumi.” (Yoane 17:17) Ndakai, twamanya Izwi lilyo ukuti a Baibolo wa Muzilo. Mukasi ki pepala kwene lii lino mukuwelenga, mumazanamo icumi icaya muli Baibolo, na mauzyo yonsi yano yali papela yama-asukwa.
Uzye Leza Akatusakamala?
ICIKALENGA ANTU KUUZYA ICUZYO CI: Twikala mu nsi umwaya antu ayipe imyenzo, na a lufyengo. Macalici aingi yakasambilizya antu ukuti ucuzi ukulonda kwakwe Leza.
ICUMI ICAYA MULI BAIBOLO A ICI: Leza asileta ui. Pali Yobo 34:10, paya mazwi akati: ‘Leza wa cumi, atanga acite ivipe, Uwa maka yonsi atanga afyenge umuntu foo!’ Leza akalonda kucitila antu visuma vitupu. Acino Yesu watusambilizizye ukupepa mu musango uu: “Tata witu wino alu mwi yulu,…uwene wako wize. Kulonda kwako kucitike pansi vino kukacitika nu mwi yulu.” (Mateo 6:9, 10) Leza watusakamala wakwe cimwi, acino wacitila ni vintu ivingalenga kuti ukulonda kwakwe kucitike ukulingana na vino umweneco akalonda.—Yoane 3:16.
Belengini na Utandiko 1:26-28; Yakobo 1:13; na 1 Petulo 5:6, 7.
Uzye Inkondo nu Ucuzi Vilasila?
ICIKALENGA ANTU KUUZYA ICUZYO CI: Inkondo ikakoma antu aingi sana. Swensi kwene tusiuvwa ningo pa ucuzi wa yantu.
ICUMI ICAYA MULI BAIBOLO A ICI: Leza wasowela ukuti wanda umwi, mu nsi mulaya umutende. Lino Uwene wakwe uwa mwi yulu ulatandika ukuteka insi, antu ‘yatalasambilila inkondo nupya.’ Lelo ‘Ivyanzo vyao vilaya ivya kulimilako musili.’ (Ezaya 2:4) Leza alasisya penepo ulufyengo nu ucuzi. Baibolo yatulaya ukuti: “[Leza] alakumbuli minsozi yonsi ku manso yao; ni mfwa itaya nupya; nantu kulosya, nantu kulila, nantu kuwaika, vitalaya nupya: Vintu vya nkolelo [kumwi nu lufyengo nu ucuzi] vila-vyati-vipita.”—Uumbwilo 21:3, 4.
Belengini na Masamu 37:10, 11; 46:9; na Mika 4:1-4.
Uzye Umuntu ndi Wafwa Akaya Uli?
ICIKALENGA ANTU KUUZYA ICUZYO CI: Macalici aingi mu nsi, yakasambilizya ukuti kwaya cimwi mu kasi ka muntu icikasyala icipuma umuntu ndi wafwa. Yamwi yakati aafwe yangacisa apuma, nga yamwi yakati Leza akaoca antu aipe mu mooto usizima.
ICUMI ICAYA MULI BAIBOLO A ICI: Umuntu ndi wafwa, ala icisila watafwa, atange acite nanti cimwi. Lukala Milandu 9:5 akati: ‘Afwe yasimanya cimwi.’ Afwe ndi yatange yamanye cimwi, nanti ukuvwa cimwi mu mwili, nanti ukuya icili consi, kuli kuti yatange yacise apuma nanti ukuyaazwa.—Masamu 146:3, 4.
Belengini na Utandiko 3:19 na Lukala Milandu 9:6, 10.
Uzye Umuntu ndi Wafwa ala Casila Tutalatala Tumulole Nupya?
ICIKALENGA ANTU KUUZYA ICUZYO CI: Swe yantu yonsi, tukalonda ukulaikala ningo na yano twatemwa. Acino tukaluukila antu itu afwa.
ICUMI ICAYA MULI BAIBOLO A ICI: Antu aingi yano yafwa, yalatutuluka. Yesu walanzile ukuti ‘antu yano yali mu malindi…yalafuma mwenemo.’ (Yoane 5:28, 29, Cimambwe New Testament) Kulingana nu kulonda kwakwe Leza ukwa pa kutandika, yonsi yano yalatutuluka yalikala muno kwene mu nsi mu paladaise. (Luka 23:43) Muli paladaise kwene wiyo, mutalaya indwala, na antu yano yakatontela Leza yalikala uumi wa pe. Baibolo yatunena ukuti: “Acumi yalapyani nsi, nu kwikala mo pe.”—Masamu 37:29.
Belengini na Yobo 14:14, 15; Luka 7:11-17; ni Milimo 24:15.
Uzye Ningapepa Uli Kuli Leza pa Kuti Anguvwe?
ICIKALENGA ANTU KUUZYA ICUZYO CI: Antu sile yonsi akaya uku macalici, yakapepa. Nomba aingi yakalola kwati mapepo yao yasya-asukwa.
ICUMI ICAYA MULI BAIBOLO A ICI: Yesu watusunzile ukuti tutaswilizya amazwi ali yamwi mu mapepo itu. Watunenyile ukuti: ‘Lino mukupepa, mutavwanga amazwi ali yamwi.’ (Mateo 6:7) Ndi tukulonda Leza auvwe mapepo itu, twapepa ukulingana na vino umweneco akalonda. Na pa kuti tumanye vino Leza akalonda, tulinzile ukusambilila, alino tungapepa ukulingana nu kulonda kwakwe. Pali 1 Yoane 5:14 pakaati: “Ndi twalengi cintu cimwi cino cikulingana nu kulonda kwakwe, [Leza] akatuuvwa.”
Belengini na Masamu 65:2; Yoane 14:6, 14; na 1 Yoane 3:22.
Ningacita Uli ndi Nkulonda Kuti Naikala Ningo?
ICIKALENGA ANTU KUUZYA ICUZYO CI: Antu aingi yakati impiya, lulumbi, nu kuyemba ivingayaletela insansa. Acino yakavilondesya ivintu vii, nomba visyayazwa ukuzana insansa.
ICUMI ICAYA MULI BAIBOLO A ICI: Yesu walanzile pa cintu cimwi icikalamba icingalenga umuntu kwikala ningo, watile: ‘A nsansa yano yakwata umwenzo wa kulonda izwi lyakwe Leza.’ (Mateo 5:3, NW) Aakulonda ukuya ni nsansa zya cumi, alinzile ukumanya ningo-ningo Leza nu kumanya vino akalonda kuti twaikala. Kuno tungazana icumi kwene cico, a muli Baibolo. Ndi twamanya icumi, alino tungamanya ivintu vya mpomvu ni viisi vya mpomvu. Ndi ca kuti tukutontela icumi icaya muli Baibolo muli vyonsi vino tukupingula na vino tukucita, tungikala ningo.—Luka 11:28.
Belengini na Mapinda 3:5, 6, 13-18 na 1 Timoti 6:9, 10.
Paa, mwamanyako sile ivisinka 6 ivyaya muli Baibolo. Uzye mungatemwa ukumanyilapo na vyuze? Ndi mwakwata “umwenzo wa kulonda izwi lyakwe Leza,” mungatemwa ukumanyilapo na vyuze. Manye mungalonda ukumanya icumi na pa mauzyo yauze, wakwe yaa: ‘Uzye ngi ca kuti Leza watusakamala, ngu mulandu ci uno walekela ui nu ucuzi kuyako imyaka ni myaka? Ningacita uli nga nkulonda ukwikala ningo mu lupwa?’ Muli Baibolo umwaya icumi-cumi ku mauzyo yonsi yaa, na mauzyo yauze asi paa.
Nomba antu aingi yatatemwa ukubelenga ivyaya muli Baibolo. Yakati Baibolo yakulisya, ni vyaya mwenemo vimwi, vyatala ukuvwikisya. Uzye mungatemwa kuti umwi aca iize ku kumwazwa ukuzana masuko muli Baibolo? Ya Nte Yakwe Yeova yangamupeela ivintu viili ivingamwazwa.
Ca kutampilapo, ibuuku lya mu Ciyemba ilikati, Bushe Cinshi Baibolo Isambilisha? Ibuku lii, ilya kwazwilizyako antu yonsi, kumwi na asikwata insita ikalamba, ukumanya vino Baibolo ikaasuka mauzyo ampomvu yano antu yakauzya. Cakwe ciili, a masambililo ya mu Baibolo apa ng’anda pa mwinu kwene. Ya Nte yano yikala lwa ku mwinu, yano yamanya ningo ukusambilizya antu Baibolo, yangaiza pa mwinu, nanti kuuze kuno mwe yeneco mungalonda, ku kumusambilizya pa kasita kanono sile cila mulungu, kwaula nu kumulipilisya. Vikwene, avino antu imintapendwa yakasambilila Baibolo. Kapya aingi ndi yasambilila yakati: “Lyene namanya icumi!”
Kutaya icintu icingazipa kucila ukumanya icumi. Ivyaya muli Baibolo vikalenga antu kukululwa kufuma uku kutiina iviwa, ku kuntamanya, nu ku ntete. Umuntu ndi wamanya icumi akataila ivisuma ivilacitika ukunkolelo, akaikala ningo, kapya akaya ni nsansa. Yesu walanzile ukuti: “Mulamanya icumi, ni cumi cilamukulula.”—Yoane 8:32.
Sambililini na Vyunze
U Mulandu ci Uno Mulinzile Ukusambilila Baibo?
Baibo ika-azwa antu aingi sana umu nsi yonsi ukuzana masuko ku mauzyo acindame sana. Nga mwemo mutanga mutemwe?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bushe Kuti Mwatemwa Ukwishiba Icine?
ICINE pali finshi? Cine pa mepusho yamo yamo ayo abantu bepusha ilingi line. Napamo na imwe mwalipushapo aya mepusho:
Bushe Lesa alatusakamana?
Bushe inkondo no kucula fikapwa?
Cinshi cicitika nga twafwa?
Bushe umuntu nga afwa ninshi calaala capwa?
Kuti nacita shani pa kuti Lesa aasuke ipepo lyandi?
Kuti nacita shani pa kuti mbe ne nsansa?
Ni kwi mwingasanga amasuko kuli aya mepusho? Kwaliba ifitabo ifingi ifyesha ukwasuka aya mepusho. Lelo ifi fine ifitabo filapusana mu fyo filondolola. Ifitabo fimo fimoneka kwati nafikwata ifishinka sana lelo ilyo papita inshita balalemba ifitabo fimbi ifilelondola ifipuseneko.
Lelo kwaliba icitabo cimo umwaba amasuko aya cine cine. Citabo umo balondolola ifishinka. Yesu Kristu apepele kuli Lesa ati: “Icebo cenu e cine.” (Yohane 17:17) Ici Cebo ni Baibolo wa Mushilo. Mwalamona nomba ifyo Baibolo ya-asuka bwino amepusho twacipusha.
Bushe Lesa Alatusakamana?
UMULANDU ABANTU BEPUSHISHA ICI CIPUSHO:
Mu calo twikala mwafula ubunkalwe no lufyengo. Amacalici ayengi yasambilisha ukuti ukucula tucula kufwaya kwa kwa Lesa.
IFYO BAIBOLO ISAMBILISHA:
Lesa te ulenga ukuti ifyabipa filecitika. Ilembo lya kwa Yobo 34:10 litila: “Cibe ukutali kuli Lesa ukucito bubifi, ca butolo ku Wa maka yonse ukucito bupondamishi.” Lesa tafwaya abantu ukucula. E co Yesu atwebeele ukupepa ati: “Shifwe wa mu muulu, . . . ubufumu bwenu bwise. Ukufwaya kwenu kucitwe pano isonde nga mu muulu.” (Mateo 6:9, 10) Lesa alatusakamana sana ica kuti alicitapo na fimo ifikulu pa kuti fye ifyo alefwaya fikacitike.—Yohane 3:16.
Belengelenipo na aya malembo: Ukutendeka 1:26-28; Yakobo 1:13; na 1 Petro 5:6, 7.
Bushe Inkondo no Kucula Fikapwa?
UMULANDU ABANTU BEPUSHISHA ICI CIPUSHO:
Abantu abengi bacili balafwa ku nkondo. Kabili ifwe bonse tulacula.
IFYO BAIBOLO ISAMBILISHA:
Lesa alisosa ukuti ku ntanshi akaleta umutende pa calo. Ilyo Lesa akatendeka ukuteka icalo, abantu ‘tabakasambilile kabili ubulwi.’ Lelo, ‘bakafula impanga shabo shikabe ifya kuliminako umushili.’ (Esaya 2:4) Lesa akapwisha ulufyengo lonse no kucula. Baibolo yatulaya ukuti: “[Lesa] akafuuta ifilamba fyonse ku menso yabo, ne mfwa tayakabeko kabili iyo, nangu kuloosha nangu kukuuta nangu kukalipwa tafyakabeko kabili iyo. Ifya ntanshi [e kutila no lufyengo no kucula] nafiya.”—Ukusokolola 21:3, 4.
Belengelenipo na aya malembo: Amalumbo 37:10, 11; 46:9; na Mika 4:1-4.
Cinshi Cicitika Nga Twafwa?
UMULANDU ABANTU BEPUSHISHA ICI CIPUSHO:
Amacalici ayengi aya mu calo yasambilisha ukuti kwaliba cimo icishifwa mu muntu ilyo afwa. Bamo basumina ukuti abafwa kuti bacusha aba mweo e lyo kabili Lesa alakanda ababipa pa kubapoosa mu mulilo wa pe.
IFYO BAIBOLO ISAMBILISHA:
Abantu nga bafwa ninshi baleka ukubako. Lukala Milandu 9:5 itila: “Abafwa bantu abashaishiba kantu nangu kamo.” Apo abafwa te kuti beshibe ifilecitika, ukutonya, nelyo ukuumfwa, te kuti bacushe abashilati bafwe nangu ukubacitila ifisuma.—Amalumbo 146:3, 4.
Belengelenipo na aya malembo: Ukutendeka 3:19 na Lukala Milandu 9:6, 10.
Bushe Umuntu nga Afwa Ninshi Calaala Capwa?
UMULANDU ABANTU BEPUSHISHA ICI CIPUSHO:
Tatufwaya ukufwa, ico tufwaya fye kuba no bumi pamo na bantu twatemwa. Kanshi ca cifyalilwa fye ukulafuluka ukumonana na kabili na batemwikwa besu abafwa.
IFYO BAIBOLO ISAMBILISHA:
Abantu abengi abafwa bakabuuka. Yesu alaile abantu ukuti “ababa mu nshiishi bakebukishiwa . . . no kufumamo.” (Yohane 5:28, 29) Abakabuuka kuti baikala mu paradaise pe sonde ukulingana fye ne fyo Lesa alefwaya pa kutendeka. (Luka 23:43) Abantunse aba cumfwila balibalaya no kuti tabakalelwala nangu ukufwa. Baibolo itila: “Abalungama bakapyaninine calo, no kwikalamo inshiku pe.”—Amalumbo 37:29.
Belengelenipo na aya malembo: Yobo 14:14, 15; Luka 7:11-17; na Imilimo 24:15.
Kuti Nacita Shani pa Kuti Lesa Aasuke Ipepo Lyandi?
UMULANDU ABANTU BEPUSHISHA ICI CIPUSHO:
Abantu mupepi fye na mu macalici yonse balapepa. Lelo, abengi batila Lesa taasuka amapepo yabo.
IFYO BAIBOLO ISAMBILISHA:
Yesu atusambilishe ukukanabwekeshapo amashiwi yamo yene pa kupepa. Atile: “Ilyo ulepepa, wilabwekeshapo ukusosa fimo fine.” (Mateo 6:7) Nga tulefwaya Lesa ukwasuka amapepo yesu, tufwile ukukonka ifyo afwaya ilyo tulepepa. Pa kuti tucite fyo, tufwile ukwishiba icaba ukufwaya kwa kwa Lesa e lyo nomba twingapepa ukulingana no ku kwine kufwaya. Ilembo lya 1 Yohane 5:14 litila: “Te mulandu ne co twalomba icilingene no kufwaya kwakwe, [Lesa] alatuumfwa.”
Belengelenipo na aya malembo: Amalumbo 65:2; Yohane 14:6, 14; na 1 Yohane 3:22.
Kuti Nacita Shani pa Kuti Mbe ne Nsansa?
UMULANDU ABANTU BEPUSHISHA ICI CIPUSHO:
Abengi basumina ukuti indalama, ukulumbuka, nangu ukuyemba kuti fyabaletela insansa. Kanshi, balafwaisha sana ifi fintu—lelo tababa ne nsansa nangu bakwate shani indalama, nangu balumbuke shani, nangu bayembe shani.
IFYO BAIBOLO ISAMBILISHA:
Yesu asokolwele icingaleta insansa ilyo asosele ukuti: “Ba nsansa abaibukila ukuti balakabila ifya ku mupashi.” (Mateo 5:3) Kuti twaba ne nsansa sha cine cine nga twacitapo fimo ifileumfwana ne fyo tukabila sana, e kutila ukufwaisha kwesu ukwa kwishiba Lesa ne co afwaya ifwe tulecita. Ici cine cisangwa mu Baibolo. Ukwishiba ico cine kuti kwatwafwa ukwiluka icacindama ne cishacindama. Nga tulekonka icine ca mu Baibolo ilyo tulepingulapo ukucita fimo nangu ilyo tulefwaya ukucitapo fimo, tukaba aba nsansa icine cine.—Luka 11:28.
Belengelenipo na aya malembo: Amapinda 3:5, 6, 13-18 na 1 Timote 6:9, 10.
Twalanda fye mu kwipifya pa fyo Baibolo isambilisha pali yalya mepusho mutanda (6). Bushe kuti mwatemwa ukwishibilapo na fimbi? Nga ‘mwalibukila ukuti mulakabila ifya ku mupashi,’ ninshi cine cine kuti mwatemwa ukwishibilapo na fimbi. Nalimo kuti mwaipusha amepusho na yambi, pamo nga aya: ‘Nga ca kutila Lesa alatusakamana, mulandu nshi alekela fye ifyabipa no kucula ukulacitika pa nshita yalepa ifi? Kuti nacita shani pa kuti ulupwa lwandi lube ne nsansa?’ Baibolo ilasuka bwino bwino aya mepusho e lyo na mepusho yambi ayengi.
Lelo, abengi pali lelo tabafwaya sana ukubelenga Baibolo. Batila yalikulisha kabili yalikosa ukuumfwa. Bushe kuti mwatemwa ukwishiba ifyo Baibolo isambilisha? Inte sha kwa Yehova balafwilisha abantu ukubomfya ifintu fibili ifingamwafwa na imwe bene.
Ica kubalilapo fye, icitabo ca mutwe wa kuti Bushe Cinshi Baibolo Isambilisha? calembelwe pa kuti abantu abashakwata sana inshita beshibe bwangu bwangu ifyo Baibolo yasuka bwino bwino amepusho ayo abengi bepusha sana. Ica bubili lisambililo lya Baibolo ilya pa ng’anda apashipooswa ulupiya nangu lumo. Ukwabula ukumulipisha, Inte ya kwa Yehova iyaishiba bwino ukusambilisha Baibolo kuti ileisa ku ng’anda ku mwenu nelyo ku cifulo cimbi icingalinga no kubomfya akashita fye akanono cila mulungu ku kulanshanya na imwe ifya mu Baibolo. Abantu abengi nga nshi apapele isonde balisambilila Baibolo muli iyi ine nshila. Abengi balisuka baumfwikisha no kusosa abati: “Nomba ninjishiba icine!”
Takuli icuma icingacila pa kwishiba icine. Icine ca mu Baibolo cilatulubula ku kutiina imipashi, ku cimfulumfulu, na ku mwenso. Ilatulenga ukuba ne subilo, ubuyo, no kusekelela. Yesu atile: “Mukeshibe cine, ne cine cikamulenga abantungwa.”—Yohane 8:32.
ISHIBILENIPO NA FIMBI
Mulandu Nshi Mulingile Ukusambilila Baibolo?
Mu Baibolo mwaliba ifyasuko ku mepusho yacindama ayo abantu abengi pano calo bakwata. Bushe na imwe kuti mwatemwa ukusanga amasuko ku mepusho mwakwata?
Bushe Lesa Maka fye te Muntu?
Baibolo itila Lesa e wabumbile ifintu fyonse, lelo bushe alatusakamana?
Bushe Umuntu aba Shani nga Afwa?
Bushe abafwa baleshiba ificitika?
Bushe Ukubuuka ku Bafwa Cinshi?
Mukapapa ukumona bamo abakabuuka ku bafwa.
Mulandu Nshi Uwa Kupepela? Bushe Lesa Akanjasuka?
Nampo nga Lesa akasuka amapepo yenu nelyo iyo cikashintilila pali imwe.


text:
Kani Indalama Mupyungisha Shilafuma Kwisa?
Umulimo wesu uwakutulisha ulofweleshiwa ne ndalama shesho Bamboni sha baYawe bapeela mukulitemenwa. Tatupishamo imbale ili tulukubungana kabili tabatubuulapo ukupeela ica pe kumi. (Matayo 10:7, 8) ) Pa mupunda wa kucite’fyo, tulabika utubokoshi apa tubunganina pakweba ati abalukufwaya ukupeelako impese bangacita fyopele fyo. Balacite’fyo ukwakubula ne kwishibikwa.
Cimbi icilengesha indalama shesu ukupyungishiwa bwino ni pakuti tatufoleshapo intangishi. Nakabili, tatulipilwapo pakuti pa kutulisha ku maŋanda onse ne pa tubunganina pali lukoso apelelwe.
Ifya mpese fyonse ifitumwa ku maofeshi esu, filapyungishiwa kukofwako abaponenwa ne makatasho, ukofwelesha ba mishonali ne bapyungishi bakwenda, ukofwelesha umulimo wa kwibaka apa kubunganina ne kupulinta ama Baibolo ne mabuuku ambi aalabila pali Baibolo.
Umuntu umo umo alasalululapo kani kupeela ifingapyungishiwa, ku mulimo wa kwenka kulya neli ifingapyungishiwa ku muli wa mu calo conse neli fyonse fibili. Amakelesha onse alabuulishisha indalama ishilipo kwi kelesha.
Sambilileni na Fimbi
Mulukulangisha ati Mulatoota Pali Fyefyo BaYawe Bamupeeleni
Baibolo ilalabila pali fyefyo tungalukupyungisha bwino impindi yesu, amakosa esu ne maboni esu. Nakabili, ilalabila na pa nshila yeyo tatwelelwepo ukupyungishishamo ifi ifintu.
Vidyo: Ifi Bamboni sha BaYawe Bapeelako Impese ku Milimo Yabo
Boneni ifi ukofwako kucitwa mu calo conse.


text:
Bweleleni Kuli Yehova
Yehova alafwaya impaanga shakwe ishaluba, kabili alefwaya ukuti mubwelele kuli ena.
Kalata Ukufuma kwi Bumba Litungulula
Iyi kalata ifumine kwi Bumba Litungulula ilelanda pa fyo Lesa alefwaisha ababomfi bakwe abafuma mwi cinka lyakwe ukubwelela kuli ena.
ULUBALI 1
“Iyaluba Nkaifwaya”
Bushe Lesa amona ukuti impaanga iyaluba te kuti ibwelele kuli ena na kabili?
ULUBALI 2
Amasakamika—“Monse Monse Balatutitikisha”
Nga ca kuti mulomfwa ububi pa mulandu wa kuti tamubombela Yehova nge fyo mwalemubombela kale, icingamwafwa kwishiba ukuti Yehova kuti amupeela amaka.
ULUBALI 3
Ukufulilwa Abatukalifye—Nga ca Kuti Natukwata Ifya “Kuilishanya”
Ifintu fitatu ifyo Baibolo yalandapo kuti fyamwafwa ilyo mwamona ukuti munyinenwe amukalifya.
ULUBALI 4
Ukumfwa Ububi pa Membu Mwacitile—“Nsangululeni na ku Lubembu Lwandi”
Cinshi cingamwafwa ukuba na kampingu iisuma?
ULUBALI 5
Bweleleni ku “Mucemi Kabili Kangalila wa Myeo Yenu”
Finsh mfwile ukubalilapo ukucita nga ndefwaya ukulapepa Yehova na kabili? Bushe bakampokelela shani aba mu cilonganino?
Insondwelelo
Bushe mulebukisha utushita utusuma uto mwaleba pamo na bakapepa ba kwa Yehova?


text:
Ino Inga Ndacita Buti Kutegwa Katumvwana Abayi Bangu?
Amukkale ansi akuyeeya!
Amubone cakacitikila Rachel. Rachel wakali kulembelwa ma A ama B amakkaadi aakwe aalipooti. Mpoonya naakasika mugiledi 7, zyintu zyakacinca. Rachel wakaamba kuti, “
Bayi bangu bakasola kubelesya nzila zyoonse kutegwa kandifeela”. Ino ncinzi cakalubide? Bayi bakakasalazya kaambo kuti tiibakali kuciyanda cikombelo ncaakali kunjila Rachel abanyina.
Ino ncinzi cakacitika? Rachel wakaamba kuti: “
Lyoonse calibonya kuti lusalululo ndolwapa bayi bangu kuti bandifeezye, baama bakali kuboola kubandika ambabo kujatikizya makani aaya. Mukuyakwaciindi, bakaleka kundikatazya.”
Kuti kamujisi buyumuyumu bukozyenye aboobu, cabusicamba amubandike abazyali banu kujatikizya makani aaya. Cakutadooneka, bayooyanda kubandika abayi alimwi ambweni abapati bacikolo kutegwa bamane penzi eeli.
Nokuba boobo, tatuli twaambo toonse tumana kabotu. Zimwi ziindi, muyandika buyo kuliyumya. (Baloma 12:17, 18) Tanya wakaamba kuti, “
Mwiiyi wangu umwi taakali kubalanganya kabotu basicikolo. Kanji-kanji bakali kututukila, akutwaamba kuti tulibafwubafwuba. Kusaanguna ndakali kulila, pele ndakaiya kutaabikkila maano matusi aabo. Ndakali kubikkila buyo maano kulwiiyo lwangu alimwi akuba azinji zyakucita mukkilasi. Akaambo kaceeci, tiibakali kundikatazya kapati, alimwi ndakali umwi wabasicikolo basyoonto bakali kupasa kabotu. Nokwakainda myaka yobilo, bayi aaba bakatandwa mulimo.”
Kaambo keelede kubikkilwa maano: Amwiiye mbomukonzya kuliyumya kumwiiyi uukatazya, alimwi muyakwiiya zyintu ziyandika kapati mubuumi—zyalo ziyakumugwasya ciindi mwaakuba amupati wamulimo uukatazya. (1 Petulo 2:18) Alimwi muyakwiiya kulumba bamayi bali kabotu mwabajana.


text:
Regarder Série: Brooklyn Nine Nine En Streaming (2013–)
Informations sur la série:
Mots clés : Regarder Brooklyn Nine Nine en streaming ,Voir Brooklyn Nine Nine ,Voir Brooklyn Nine Nine en Streaming ,Voir Brooklyn Nine Nine Gratuitement ,Brooklyn Nine Nine Youwatch ,Brooklyn Nine Nine youtube ,Brooklyn Nine Nine Stream Complet ,Brooklyn Nine Nine Exashare ,Brooklyn Nine Nine Complet ,Brooklyn Nine Nine Sans Coupure ,Brooklyn Nine Nine Sans Limite ,Brooklyn Nine Nine VF ,Brooklyn Nine Nine en VF ,Brooklyn Nine Nine VOSTFR ,Brooklyn Nine Nine en VOSTFR ,Brooklyn Nine Nine VK ,Brooklyn Nine Nine Netu ,Brooklyn Nine Nine SpeedVideo ,Brooklyn Nine Nine Gratuit ,Brooklyn Nine Nine DPstream ,Brooklyn Nine Nine Full-Stream , Brooklyn Nine Nine Stream HD qualité, Regarder Brooklyn Nine Nine sur iPhone, Regarder Brooklyn Nine Nine sur iPad


text:
MUTU 12
Ngimba Tubombe Fiki Ukuti Tuye Pabumbanyani na Kyala?
1. Ngimba Kyala opilika inyiputo syosa?
Kyala olonda abandu bosa biputeghe kumyake ukuti baye nawe pabumanyani. (Salimo 65:2) Loli Kyala atopilika inyiputo syosa. Umwene atopilika inyiputo sya banyambala aba bobabombela imbibi abakasi babo. (1 Peteri 3:7) Kyala akanagha upilika inyiputo sya Baisraeli linga bakindilile ukubomba imbibi. Uyoba na Yehova lusako ulu tuli nalo. Kyala obahobokela imbibi abandu aba baghomokile kumyake.—Belenga Yesaya 1:15; 55:7.
2. Ngimba twiputeghe bulebule?
Twiputeghe kwa Yehova mwene papo Mpeli witu. (Matai 4:10; 6:9) Pakuti tuli batulanongwa, twiputeghe mu ngamu ya Yesu Kristu papo afwile nongwa ya butulanongwa bwitu. (Yohani 14:6) Yehova atolonda ukuti linga tukwiputa twandisanieghe amasyu ghamoghene.—Belenga Matai 6:7; Bafilipi 4:6, 7.
Syope inyiputo sya mundumbula Kyala opilika. (1 Samueli 1:12, 13) Tubaghile ukwiputa akabalilo kalikosa, linga tulembuka nalinga tughona namayolo, linga tukulya pamo linga twaghene ni ndamyo.—Belenga Salimo 55:22; Matai 15:36.
3. Nongwa yafiki Abakristu bokomana pamopene?
Ukuya pabumanyani na Kyala kukuya kupala nongwa yakuti tonganikile na bandu abasita kumutila Kyala. Abandu aba bakaya nimbombo nulutengano ulu lukwisa munkyeni. (2 Timoti 3:1, 4; 2 Peteri 3:3, 13) Yo nongwa tukulondiwa ukukasania na Bakristu abinitu.—Belenga Abahiburi 10:24, 25.
Ukomana na Bakristu abinitu kututula ukuti tuye pabumanyani na Kyala. Pangomano sya Baketi ba Yehova tukuya nulusako lwa kukasania na binitu.—Belenga Baroma 1:11, 12.
4. Ngimba tubombe fiki ukuti tuye pabumanyani na Kyala?
Tubaghile ukuya pabumanyani na Kyala linga tukonga nubomba isi tumanyila m’Baibolo. Twinoghonelepo isi Kyala abombile, indaghilo syake na isi Umwene akwisa pobomba. Linga tukwiputa nukwinoghonelapo isi tumanyila tupilikisya ulughano lwa Kyala kangi na mahala ghake.—Belenga Yoswa 1:8; Salimo 1:1-3.
Tubaghile ukuya pabumanyani na Kyala linga tuli nulusubilo m’myake. Ukuti tuye nulusubilo tulondiwa ukindilila ukwinoghonelapo ifindu ifi fikutupa ulusubilo.—Belenga Matai 4:4; Abahiburi 11:1, 6.
5. Ngimba ukuya pabumanyani na Kyala kututula bulebule?
Kyala obatula aba bokonga indaghilo syake. Abene bopokiwa na Kyala ku findu fyosa ifi fibaghile upoka ulwitiko nulusubilo lwabo. (Salimo 91:1, 2, 7-10) Kyala otusoka ku findu ifi fibaghile ukonanga ubumi bwitu nulusekelo lwitu. Umwene otumanyisya ukuti tuye nubumi ubununu.—Belenga Salimo 73:27, 28; Yakobu 4:4, 8.
MANYILA IFINGI
UMANYILA IBAIBOLO
Mubaghile Ukughagha Amansala
IBaibolo likwamula amalalusyo gha bandu abingi pakisu kyosa. Ngimba numwe muli na malalusyo aghakuti mwamuliwe?


text:
Bufumu bwa Lesa bo bu ka?
Bufumu bwa Lesa bo bu Ka?
BANTU BAMO BAITABILA’MBA Bufumu bwa Lesa buji mu muchima wa muntu; bakwabo balanguluka’mba ke lunengezho lwa bantu lwa kuletelamo mutende ne lukwatankano pano pa ntanda. Nga anweba mulangulukapo’mba ka?
BYAMBA BAIBOLO
“Lesa wa mwiulu ukaleta bufumu bo bakabula konauna. . . . Bukavingakanya ne kupwisha buno bufumu [bwa bantu] bonse.” (Danyela 2:44) Bufumu bwa Lesa ke kafulumende wa kine.
BINTU BIKWABO BYO TUFUNDA MU BAIBOLO
Bufumu bwa Lesa bubena kulama mwiulu.—Mateo 10:7; Luka 10:9.
Lesa wingijisha buno Bufumu bwanji pa kuba kyaswa muchima wanji mwiulu ne pano pa ntanda.—Mateo 6:10.
Bufumu bwa Lesa bukeya ñanyi kimye?
MWAKONSHA KUKUMBULA’MBA KA?
Kafwako wayuka
Katatakatu
Kechi bukeya ne
BYAMBA BAIBOLO
“Ano mambo awama a Bufumu bakeasapwila pano pa ntanda ponse kwikala bukamonyi ku bisaka byonse bya bantu, apa bino mpelo ikafike.” (Mateo 24:14) Mambo awama byo akasapwilwa pano pa ntanda ponse, Bufumu bwa Lesa bukeya na kufumyapo bubi bonse pano pa ntanda.
BINTU BIKWABO BYO TUFUNDA MU BAIBOLO
Pano pa ntanda kafwapo muntu wayuka kimye kine kikeya Bufumu bwa Lesa ne.—Mateo 24:36.
Bungauzhi bwa mu Baibolo bumwesha’mba Bufumu bwa Lesa katatakatu bwiye.—Mateo 24: 3, 7, 12.


text:
Icisimicisyo 45: Ukwabuka Inika ya Jodeni
LOLESYA! abaIsilaeli balukwabuka Inika ya Jodeni! Pano kani amenda alipi? Pakuti imfula iikulu ilaloka pali yenke’yo impindi ya mwaka, inika yacisula makosa mu mpindi iinini lukoso iyapitapo. Pano amenda onse aya! Kabili abaIsilaeli balukwabuka pa musili uumine koti ni filya bacitile pa Cisiba Icikasikile! Kani amenda onse ayapi? Ngatubone.
Ili impindi yafikile iyakweba’ti abaIsilaeli babuke Inika ya Jodeni, ici eci baYehoba babulile Josyua ukubula abantu: ‘Abapapatilisi balukupinta imbokosi ya kulayana ne kuya batutangilile. Ili bakusumpamo amakasa abo mu menda ya Nika ya Jodeni, eli amenda akuleka ukukunka.’
Popele abapapatilisi basuntula imbokosi ya kulayana, ne kuipinta pantangile ya bantu. Ili bafika ku Jodeni, inika ilukukunko’kwakuti kabili ilile apatali pansi. Pano penka palya amakasa abo asumpamo mu menda, amenda atatika ukuleka ukukunka! Cimpelampela! BaYehoba babunganika amenda pamo aalukufuma ku ntulo ya nika. Popele, mu mpindi inini amenda asila mu nika!
Abapapatilisi abapintile imbokosi ya kulayana baya pakati ka nika iyumine. Kani ulukubabona mu cikope? Ili baimakana palya, bonse baenda ukwabuka Inika ya Jodeni pa musili uumine!
Ili uuli onse aabuka, baYehoba babula Josyua ukweba abalalume ba makosa 12 ati: ‘Mwingile mu nika apemakene abapapatilisi ne mbokosi ya kulayana. Mutole amabwe 12, kabili muyatentekanye uku mwakwikala buno busiku. Eli, kuntangile, ili abana benu bakepusya ifi aya mabwe alukwalula, mukababule ati amenda alilekele ukukunka ili imbokosi ya kulayana iya baYehoba yaabukile Jodeni. Amabwe akulukumwanusyeniko palwa cici cimpelampela!’ Josyua naye aimakanika amabwe 12 apaimakene abapapatilisi pakati ka nika.
Mukupelako Josyua abula abapintile imbokosi ya kulayana ati: ‘Kamutuntuka mu Jodeni.’ Kabili penka palya batuntuka, inika yatatikako ukukunka nakabili.
Josyua 3:1-17; 4:1-18.
Ifyakwipusya
- Kani nicisa icimpelampela baYehoba bacita pakweba’ti abaIsilaeli bangabuka Inika ya Jodeni?
- Kani abaIsilaeli balyelelwe ukucite’ndo muli bucicetekelo pakweba’ti baabuke Inika ya Jodeni?
- Mba nindo baYehoba babulila Josyua ukubunganika amabwe aakulu ukufuma pakati ka nika?
- Mba nindo yacitika penka palya abapapatilisi bafumamo mu Jodeni?
Ifyakwipusya na fimbi
- Pendeni Josyua 3:1-17.
Koti nifyefyo ici cisimicisyo calangilila, kani nifindo twelelwe ukucita pakweba’ti baYehoba balukutofwa ne kutusyukisya? (Jos. 3:13, 15; Ifisi. 3:5; Jako. 2:22, 26)
Kani Inika ya Jodeni yali syani ili abaIsilaeli baabukile ukwingila mu Calo Icalailwe, kabili ici calilengele syani ati isina lya baYehoba balilemye? (Jos. 3:15; 4:18; Amasa. 66:5-7)
- Pendeni Josyua 4:1-18.
Amabwe 12 aapintilwe ukufuma mu Jodeni ne kuemakanika pa Giligali alipilibwile’ndo? (Jos. 4:4-7)


text:
ICIPUTUSHA 5
Bweleleni ku ‘Mwembeshi wa Myeo Yenu’
Kani na mwebo mulipitilepo mu makatasho aalabilwapo muli kakano akabuuku? Kani mulipitilemo, ishibeni ati talipo ni mwebo mwenka. Abapyungishi ba baLesa abengi—abaaliko mu mpindi ili Baibolo yalukulembwa ne baino mpindi—bonse balapita mu makatasho akube’fyo. BaYawe bangamofweniko ukushilisha amakatasho koti nifyefyo baofweleko abapyungishi babo abakale.
BaYawe bakamofweniko ukubwela kuli bo
ISHIBENI ati baYawe bakamofweniko ukubwela kuli bo. Bakamofweniko ukwishiba ifi mungacefyako ukubamba mu mutima, ukusomeshiwa umutima ne kubulo’kupenshiwa mu mutima pakuti pakuba na cimanga umuswetele. Namulifyefyo mungatatika nakabili ukupyungila baYawe pamo ne bapyungishi babyenu. Ifi mulukupitamo fingapalana ne fibaapitilemo abaKlistu bakutanga bamo, babo intangishi Petilo alembeele ati: “Mwebo mwali koti ni mbelele ishilukulilufya, sombi bukumo mulibweleele ku mwembeshi eku cilolo ca mitima yenu.”—1 Petilo 2:25.
Ukubwela kuli baYawe ecintu iciweme ici mwelelwe ukucita. Pakuti pando? Eli mungasangalasha baYawe. (Ifisimpi 27:11) Koti nifyefyo mwishi, ifitucita fingalengesha baYawe ukusangalala neli ukufitwa. Nangabefyo baYawe tabatupangilishapo ukubatemwa ne kubapyungila. (Ndutelonomi 30:19, 20) Umuntu uusambilile pa fya mu Baibolo alibuulishishe ici cebo muli iyi nshila ati: “Umutima wa muntu uli koti ciibi icitacisuukilapo posonde sombi mukati.” Ili twasalululapo ukupyungila baYawe pakuti pa kubatemwa cilaba koti twaisula ico iciibi. Ili twapyunga muli yeyo nshila, tulabapeela impese iiweme, ekweba ati bucine bwesu kulibo—kabili tulabalengesha ukusangalala ukwakuti. Mucinenene, takupo cimbi icingatulengesha ukusangalala ukucila pa kupyungila baYawe mu nshila iyi bafwaya.—Ifyacitilwe 20:35; Ukufisulula 4:11.
Ukulunda pali fyefyo, kani mwatatika nakabili ukupyungila baYawe, mukakwata ifimupengela mu fya baLesa. (Matayo 5:3) Muli iisa nshila? Abantu mu calo conse balepusha ati: ‘Mba nindo tubelele pa calo?’ Balafwaisha makosa ifyasuko ku fyakwipusha ifilabila pa mweo. Tulapengela ifya baLesa ni pakuti baYawe efibatupangile. Baalitupangile ati tulukusangalala ili tulukubapyungila. Takupo cimbi icitusangalasha ukucila pakwishiba ati tulukupyungila baYawe pakuti pa kubatemwa.—Amasamo 63:1-5.
Mwane ishibeni ati baYawe balafwaya mwebo ukubwela kuli bo. Nindo twalabilile fyo? Alakanyeni pali cici: Ili tabangalemba kano akabuuku balitembelelepo makosa. Cipale mwalipokelele aka kabuuku ku bakulu ba mwi kelesha neli ku mu Klistu mubyenu. Kabili mwalitemenwe ukukapenda ne kupyungisha ifimwapendelemo. Fyonse fi filukulangisha ati baYawe balamwanukeni. Mucinenene, balukumukulileni kuli bo mukutekanya .—Yoane 6:44.
Tungakoshiwa ukwishiba ati baYawe balanuka abapyungishi babo abalekele ukubapyungila. Ici ecakoseshe inkashi yesu Donna. Kailabila ati: “Panini panini kantatika ukuleka bucine, pano impindi ishingi nalukusangana ati ndukwalakanya pa mashiwi aali pa Masamo 139:23, 24, apalabila ati: ‘Muncentanishishe, (neli Mufwaya-fwaye muli nebo) mwe baLesa, mwishibo’mutima wanji: Mungeshe, mwishibe ukwalakanya kwanji, mubone kani muli nebo muli inshila yakubifya, muntangilile mu nshila ya muyayaya.’ Nalishibile ati nshaelelwepo ukulukucita ifya muli cici calo—nshinaelelwepo ukuba muli co—kabili nalishibile ati nalyelelwe ukuba lukoso mukwanshika kwa baYawe. Nalitatikile ukubona ati baYawe tabalubileko kuli nebo; Nalukupengela lukoso ukubwela kuli bo. Kabili ndisangalele pakuti ndibwelele kuli bo!”
“Nalitatikile ukubona ati baYawe tabalubileko kuli nebo, nalukupengela lukoso ukubwela kuli bo”
Tulukutembela ati na mwebo mukatatike nakabili ukulitemwesha “ ukusemba kwa baYawe.” (Neyamiya 8:10) Mukalitemwesho’kwakuti pakubwela kuli baYawe.


text:
KIPINDI KYA BUTANO
Jokela “Kudi Mukumbi Kadi Mutadi wa Myuya Yenu”
Le ubemone nobe mu makambakano amo nansha mavule atelelwe mu uno boloshile? Shi i amo, udi mu kisense kiyampe. Bengidi ba Leza bavule ba kikōkeji—ba pa kala ne ba dyalelo—bekondanga na makambano na ano. Monka mobātambwidile bukwashi bwa Yehova bānekenye makambakano abo, nobe ubwanya kunekenya.
Yehova udi nobe pojokela kwadi
KULUPILA amba Yehova udi nobe pojokela kwadi. Ukakukwasha unekenye kuzumbija mutyima, uleke kusanshijibwa, kadi wikale na mutyima wa mundamunda utōka ukakuletela ndoe mu ñeni ne ku mutyima. Nabya ukekala monka na mutyima wa kwingidila Yehova pamo na batōtyi nobe. Ngikadilo yobe ikekala pamo bwa ya bene Kidishitu ba mu myaka katwa kabajinji, bātuminwe mukanda na mutumibwa Petelo amba: “Mwadi pamo bwa mikōko, mwenda mulumbakana; ino pano mubajokela kudi mukumbi kadi mutadi wa myuya yenu.”—1 Petelo 2:25.
Kujokela kudi Yehova e kintu kipite buya kyonenwe kulonga. Mwanda waka? Ukasangaja mutyima wa Yehova. (Nkindi 27:11) Monka moyukile, Yehova utenekwanga na bilongwa byetu. Shako Yehova ketuningilangapo tumusanswe ne kumwingidila. (Kupituluka 30:19, 20) Mubandaudi wa Bible umo unena’byo namino: “Mutyima wa muntu udi pamo bwa kibelo kikomo kushitwila panja. Poso’nka mwine udi munda ye ushitula’kyo.” Wivwane tutōte Yehova na mutyima wa buswe, nabya tubatonge kushitula kibelo’kya. Kadi shi tushitule’kyo, tubamupe kyabuntu kilēme—bululame bwetu—kadi tubamusangaja bininge. Bine i kutupu kibwanya kudingakanibwa na nsangaji yotwikalanga nayo potutōta Yehova mobifwaninwe.—Bilongwa 20:35; Kusokwelwa 4:11.
Pakwabo kadi, potujokela mu butōtyi bwetu bwa bwine Kidishitu, kyumwa kyetu kya kuyuka Leza kipwanga. (Mateo 5:3) Le kipwanga namani? Bantu betujokolokele mu ino ntanda beipangula’mba, ‘Kyotwikadile’ko i kika?’ Badi na nzala ya kubulwa malondololo ku bipangujo bitala kine kikadile’ko būmi. Bantu basakanga kuyuka kino mwanda momwebapangile Yehova. Wetupangile amba tusangele kumwingidila. Ketukokejapo kwikala na kuloelelwa kukatampe kutabukile kokwa kwa kuyuka’mba tutōtanga Yehova na mutyima wa buswe.—Ñimbo 63:1-5.
A mwana-lolo, yuka’mba Yehova usakanga ujokele kwadi. Le i kika kibwanya kukulupija? Tala bidi: Uno boloshile wateakanibwe na katentekeji ne milombelo mivule ponka. Padi i mukulumpe mwine Kidishitu nansha mwanenu mu lwitabijo wakupele’ye. Ebiya nobe watanga’ye ne kulonga byonso binenwe’mo. Byonso bino i bubinga bulombola’mba Yehova kakwidilwepo. Ino ukukokelanga kwadi na kanye.—Yoano 6:44.
Tuseñwanga nanshi pa kuyuka’mba Yehova kedilwepo bengidi bandi bajimine. O mwanda kaka umo utelwa dya bu Donna wafwijije’ko pa kino. Wanene amba: “Nashetemukile mu bubine, ino divule nadi nangulukila pa Ñimbo 139:23, 24, panena’mba: “Mandaule, abe Leza, uyūkile mutyima wami, untompe, uyūke mifwatakanyo yami. Kadi umone shi kudi dishinda dya bubi mudi ami, kadi unkunkuje mu dishinda dya nyeke.” Najingulwile amba nkidipo wa ino ntanda—nkyadi’mopo na kyaba—kadi nayukile amba i mu bulongolodi bwa Yehova momfwaninwe kwikala. Penepa naanza kumona’mba Yehova kangelelepo ami; nadi mfwaninwe’tu kujokela kwadi. Ndi na nsangaji ya kujoka!”
“Naanza kumona’mba Yehova kangelelepo ami; nadi mfwaninwe’tu kujokela kwadi”
Netu tulomba na mutyima umo amba nobe utane monka ‘nsangaji ya Yehova.’ (Nehemia 8:10) Bine, kukealakanyapo kujoka kokajokela kudi Yehova.


text:
Kuti Nacita Shani pa Kuti Ndeumfwana na Bakafundisha?
Bala tontonkanya!
Tontonkanya icacitike kuli Rachel. Rachel Lyonse alepasa fye bwino. Nomba ilyo afikile mu gredi 7, ifintu fyalyalwike. Atile, “Bakafundisha bandi balelenga ndepona amashindano mu cisambilisho balesambilisha.” Cinshi balecitila ifyo? Abene balilandile ukuti tabatemenwe uko Rachel na banyina balepepa.
Finshi fyacitike? Rachel atile: “
Cila nshita nga camoneka ukuti bakafundisha bampeela amatoni ayanono pa mulandu wati balimpata, naleya na bamayo mu kulanda nabo. Basukile baleka ukuntobesha.”
Nga ca kuti bakafundisha balecita ifi kuli iwe, witiina ukwebako abafyashi bobe. Ukwabula no kutwishika bakafwaya ukulanda na bakafundisha bobe e lyo na kafundisha mukalamba pa sukulu pa kuti bakapwishe ubwafya.
Icishinka ca kuti, te lyonse amafya ya musango yu yapwa fye bwino. Inshita shimo ufwile fye ukushipikisha. (Abena Roma 12:17, 18) Tanya atile: “
Bakafundisha bandi bamo tabatemenwe abana be sukulu.
Ilingi line baletutuka no kutweba ati tuli fipuba. Pa kubala, nalelila sana, lelo nasambilile ukuti nshifwile ukubikako sana amano ku fyo balelanda. Nalebika fye amano ku fya ku sukulu. Basukile baleka ukuncusha kabili naishileba pabo baleconga bwino. Pa numa ya myaka ibili, aba bakafundisha balibatamfishe incito.”
Icishinka ni ci: Ufwile ukusambilila ifya kucita bakafundisha bobe nga balyafya. Ici cikalenga ukeshibe ifya kucita ku ntanshi lintu ukakwata abakalamba ba ncito abayafya. (1 Petro 2:18) Kabili nga wakwata bakafundisha ababa bwino, ukalabacindika sana.


text:
7
Bufumu bw’Efile Mukulu nkinyi?
1. Bufumu bw’Efile Mukulu nkinyi?
Bufumu bw’Efile Mukulu nyi guvernema a mwiyilu. Abukyebe kwata mbalo ya angi mafumu ooso na kukita bwashi akikyeb’Efile Mukulu kikitshikye mwiyilu na pa nsenga. Mukandu wa Bufumu bw’Efile Mukulu nyi mukandu wibuwa. Kubashala mafuku apeela bwashi Bufumu bw’Efile Mukulu bukumbashe lukalo lwa bantu lwa kwikala na guvernema ebuwa. Abukyebe kubunga bantu booso be pa nsenga.
Bufumu booso bwi na abo nfumu. Yehowa musangule Mwana aaye, Yesu Kidishitu, bwashi ekale Nfumu a Bufumu Bwaye.
2. Bwakinyi Yesu Nfumu ebuwa?
Mwana a Efile Mukulu nyi Nfumu ebuwa mwanda e na kalolo, na mulamate ku myanda ibuwa. (Yowano 1:14) Na dingi e na bukome bwa kukwasha bantu mwanda akamunu nsenga ishima kadi mushalele mwiyilu. Kunyima kwa kusanguka, bakamiine mwiyilu na bashalele ku mboko ibalume ya Yehowa bwa kutengyela. (Beena-Ebreeyi 10:12, 13) Kunyima, Efile Mukulu bamupele bukome bwa kubanga kumunana.
3. Mbananyi abakekala banfumu pamune na Yesu?
Kisaka kya bantu abetanyinwa bu “beeselele” abakekala banfumu pamune na Yesu mwiyilu. (Danyele 7:27) Beesele ba kumpala babaadi basangulwe nyi mbatumibwa ba Yesu basha kululama. Yehowa mutungunukye na kusangula balume na bakashi bu beeselele mpa na bu lelo. Bu bibasangukile Yesu, bakwete kusanguka na mbidi ya mu kikudi.
Mbantu bungi kinyi abakyebe kwenda mwiyilu? Yesu baadi mwibetanyine bu “lombe lupeela.” (Luuka 12:32) Abekala bantu 144 000. Abekala banfumu pamune na Yesu bwa kumuna nsenga.
4. Nkinyi kibakitshikile pabatshile Yesu bufumu?
Bufumu bw’Efile Mukulu bubabangile kumunana mu 1914. * Mwanda wa kwibedi ubakitshine Yesu kunyima kwa kwata Bufumu nyi nkubinga Satana na bademo baaye mwiyilu, aye nkwibasumbula pa nsenga. Satana bakwatshile nsungu ikata aye nkubanga kutwesha makyenga pa nsenga. (Bifumbulwe 12:7-10, 12) Kubanga paapa, makyenga a bantu akwete kufwiima. Ngoshi, nsala, bipupa bya mikumbo, na kutshinkatshinka kwa nsenga bi bu “kitundwilo” akilesha shi kubashaala mafuku apeela bwashi Bufumu bwate myanda ya pa nsenga mu maasa.
5. Bufumu bw’Efile Mukulu abukakumbasha kinyi?
Ku bukwashi bwa mudimo wa kulungula mukandu wibuwa ukwete kukitshika mu nsenga ishima, Bufumu bw’Efile Mukulu bukwete kubunga kisaka kikata kya bantu ba miilo yooso. Midiyo ya bantu baasha kwiyisha bakwete kutwela mu bufumu bwa Yesu. Bufumu bw’Efile Mukulu abukyebe kwibalama na muwa pabukabutula uno ndumbulwilo mubi a myanda e pa nsenga. Byabya abitungu shi baaba booso abakyebe shi Bufumu bw’Efile Mukulu bwibakwashe balongye bya kwikala bantu basha kukokyela abakokyela bufumu bwa Yesu.
Munda mwa bipwa 1000, Bufumu bw’Efile Mukulu abukyebe kukumbasha mpango y’Efile Mukulu bwa bantu. Nsenga ishima ayikekala mpaladiiso. Kunyima kwa byooso, Yesu akalusha Bufumu ku maasa a Nshaaye. (1 Beena-Kodinto 15:24-26) We na muntu okumina kulungula mukandu wibuwa pabitale Bufumu bw’Efile Mukulu su?
^ par. 6 Bwa kuuka ingi myanda itale bibaadi bitemukye Bible pabitale kipwa kya 1914, tala masaki 215-218 a mukanda wa A nkinyi akilongyesha namu Bible?
BWA KUUKA INGI MYANDA
MBANTU KINYI BAKWETE KUKITA AKIKYEBE YEHOWA LELO UNO?
Mushindo kinyi watukitaa mudimo wetu wa kulungula mukandu wa Bufumu?
Atulondo kileshesho kibabadi balekye kwi Yesu pabaadi pano pa nsenga. Ngangi mayele kinyi a kulambukisha?


text:
Ni Bani Bacita Ifyo Yehova Afwaya Muno Nshiku?
Inte sha kwa Yehova baba mu fyalo ifyalekanalekana kabili bantu bakulila mu mitundu ne ntambi shalekanalekana. Cinshi calenga aba bantu ba mitundu ne ntambi shalekanalekana ukuba abaikatana
Cinshi Lesa Afwaya?
Lesa afwaya bonse mu calo baishiba ifyo afwaya. Cinshi afwaya, kabili ni bani basambilisha abantu ifyo Lesa afwaya?
Bushe Inte sha kwa Yehova Bantu ba Musango Nshi?
Ni nte sha kwa Yehova banga mwaishiba? Finshi mwaishiba sana sana pali ifwe?
Mulandu Nshi Twitilwa ati Inte sha kwa Yehova?
Moneni ifintu fitatu ifyalenga tusale ukulaitwa ili ishina.
Bushe Icine ca mu Baibolo Caishibikwe Shani na Kabili?
Kuti twaishiba shani ukuti ifyo twasuminamo e fyo Baibolo isambilisha?
Cinshi Twapilibwila Baibolo ya Amalembo ya Calo Cipya?
Cinshi calenga iyi Baibolo ukupusanako na maBaibolo yambi?
Busuma Nshi Mukasanga mu Kulongana na Ifwe?
Tulalongana capamo ku kusambilila Baibolo no kukoseleshanya. Bakamupokelela bwino sana
Bushe Ukulongana na Bena Kristu Banensu Kutwafwa Shani?
Baibolo itukoselesha ukulalongana na Bena Kristu banensu. Sambilileni pa busuma mwingasanga mu kulongana.
Bushe Ukulongana Kwesu Kuba Shani?
Bushe mwalitontonkanyapo pa fyo ukulongana kwesu kuba? Mukasambilila ifintu ifisuma ukufuma mu Baibolo ifyo mukatemwa.
Mulandu Nshi Tufwalila Bwino mu Kulongana?
Bushe Lesa alafwaya ukuti tulefwala bwino? Sambilileni ifyo Baibolo yalandapo pa mifwalile ne mimonekele ifyo tufwile ukukonka.
Kuti Twapekanya Shani Bwino Ifya mu Kulongana?
Nga mwapekanishisha limo ukulongana e lyo mukanonkelamo sana.
Bushe Amapepo ya Lupwa Yaba Shani?
Ishibeni ifyo amapepo ya lupwa yengamwafwa ukupalama kuli Lesa no kulenga mwaikatana mu lupwa.
Mulandu Nshi Twila ku Kulongana Kukalamba?
Cila mwaka tulakwata ukulongana kukalamba kutatu. Bushe kuti mwanonkelamo shani muli uku kulongana?
Bushe Umulimo Wesu uwa Kushimikila Ubombwa Shani?
Tulakonka ifyo Yesu alecita ilyo ali pano calo. Ni nshila nshi tubomfya pa kushimikila?
Bapainiya ni Bani?
Ba Nte bamo balashimikila ama-awala 30 nelyo 50 no kucilapo, cila mweshi. Cinshi cilenga balebomba ifyo?
Bushe Bamishonari Babomba Mulimo Nshi?
Finshi fifwaikwa pa kuba mishonari? Fintu nshi ifyacindama ifyo basambilila?
Milimo Nshi Baeluda Babomba mu Cilonganino?
Baeluda Bena Kristu bafikapo abatungulula icilonganino. Milimo nshi babomba iitwafwa?
Milimo Nshi Ababomfi Batumikila Babomba?
Ababomfi batumikila balabomba imilimo iilenga ukulongana kule-enda bwino. Sambilileni ifyo imilimo babomba yafwa abasangwa ku kulongana.
Bushe Bakangalila Benda Batwafwa Shani?
Cinshi bakangalila benda batandalila ifilonganino? Bushe batwafwa shani nga batandalila icilonganino cesu?
Twafwa Shani Bamunyinefwe nga Kwaba Akayofi?
Nga kwaba akayofi, ilyo line fye tulafwilisha abali mu bwafya pa kubapeela ifyo balekabila e lyo no kubakoselesha ku malembo. Tubafwa shani?
Bushe Umusha wa Cishinka Kabili Uwashilimuka ni Nani?
Yesu alandile ukuti aali no kusala umusha uwali no kupeela abasambi bakwe ifya kulya mu nshita yalinga. Bushe umusha apeela shani abasambi ifya kulya?
Milimo Nshi Ibumba Litungulula Libomba Muno Nshiku?
Mu nshita ya Bena Kristu bakubalilapo, abakalamba na batumwa abali fye abanono, e bali mwi bumba litungulula mu cilonganino ca Bwina Kristu. Bushe ifi e fyo caba na muno nshiku?
Bushe Bethel Cinshi?
Bethel cifulo icaibela apo babomba imilimo iyacindama sana. Ishibilenipo na fimbi pa babombela pa Bethel.
Milimo Nshi Ibombwa pa Bethel?
Abalefwaya ukutandala pa maofeshi yesu ukuli konse tulabapokelela no kubatandasha. Tulemwita ukuti mukatandale.
Bushe Ifitabo Fyesu na Magazini Filembwa Shani no Kupilibulwa?
Tulapilibula ifitabo na magazini mu fitundu ukucila pali 600. Cinshi tubombela uyu umulimo uukalamba?
Ni kwi Kufuma Indalama Tubomfya mu Mulimo wa mwi Sonde Lyonse?
Ifyo tusanga indalama tubomfya fyalenga twapusana shani ne mipepele imbi?
Cinshi Tukuulila Amayanda ya Bufumu Kabili Tuyakuula Shani?
Mulandu nshi twitila ififulo fyesu ifya kupepelamo ati, Amayanda ya Bufumu? Sambilileni pa busuma ifilonganino fisanga mu kukwata ifi ififulo fyalinga ukulonganinamo.
Finshi Tufwile Ukulacita pa Kuti Ing’anda ya Bufumu Ilemoneka Bwino?
Ing’anda ya Bufumu iya busaka kabili iyo basunga bwino ilalenga Lesa ukucindikwa. Finshi cila cilonganino cifwile ukulacita pa kuti Ing’anda ya Bufumu ilemoneka bwino?
Bushe Laibrari Yaba pa Ng’anda ya Bufumu Kuti Yatwafwa Shani?
Bushe kuti mwatemwa ukufwailisha ifyebo pa kuti mwishibilepo na fimbi pa fya mu Baibolo? Laibrari yaba pa Ng’anda ya Bufumu kuti yamwafwa.
Finshi Tubika pa Intaneti?
Kuti mwasambilila ifingi pali ifwe ne fyo twasuminamo kabili kuti mwasanga ne fyasuko ku mepusho ya mu Baibolo mwingakwata.
Bushe Mwakulacita Ifyo Yehova Afwaya?
Yehova Lesa alimutemwa sana. Finshi mufwile ukulacita pa kulanga ukuti mwalimutemwa?


text:
Gongwe la Mulinda na Wukani!
Mubaghile ukupanga dawunilodi amagazini mu njobelo syakukinda 200, pamopene ni njobelo yamaboko. Gongwe la Mulinda likututula ukumanya ukukolelana kwa ifi fikubombiwa lino kangi ifi iBaibolo lyayobile. Likubatula abandu ni nongwa inunu isya bunyafyale bwa Kyala nukuya nu lusubilo mwa Yesu. Wukani! yikututula isi tubaghile ukubomba linga twaghene ni ndamyo nukuya nu lusubilo mwa Kyala ulwakwitughala nkisu ikipya.
Sala injobelo, binda pa Londa ukuti mufyaghe ifi mukulonda.


text:
Isambililo 11
Kani Amashiwi AbaLesa Alatutangilila Shani?
1. Mba nindo twelelwe ukutangililwa?
Abalengeshi besu ba mano ukutucila. Pakuti ni baWishifwe ababutemwe, balatulama. Nakabili, takwalipo kufwaya kwabo ati tulukulyendela lukoso. (Jelemiya 10:23) Popele, koti ni fyopele filya abana belelwe ukutangililwa ku bafyashi babo, na fwebo fwense tulyelelwe ukutangililwa na baLesa. (Yisaya 48:17, 18) Amafunde amu Baibolo alatutangilila kabili iyi ni mpese ukufuma kuli baLesa.—Pendeni 2 Timote 3:16.
Amafunde aba Yehova alatusambisha ifya kwikala amekalilo aaweme buno bukumo ne kutulangisha ifi tungapoka amalambulo amuyayaya kuntangiile. Pakuti baLesa ebatulengele, balyelelwe ukutupeela amafunde kabili na fwebo tulyelelwe ukualonda ayo amafunde.—Pendeni Amasamo 19:7, 11; Ukufisulula 4:11.
2. Kani Amashiwi abaLesa alatutangilila shani?
Bumbi bucine bwa mu Baibolo bulatulangisha ifi baLesa bafwaya ati tulukucita mu fintu ifilekenelekene. Ambi amafunde alatubuula ifyakucita pa fintu ifiishibikilwe apaswetele. (Ndutelonomi 22:8) Tulyelelwe ukucenjela, neli ukubikako akalango ukumfwisha ifi bucine bwa mu Baibolo bulukutubuula ukucita. (Ifisimpi 2:10-12) Ku cakubwenako, Baibolo ilatusambisha ati umweo ni mpese ukufuma kuli baLesa. Ubo bucine bungatutangilila ili tuli ku milimo, pa ŋanda, kabili na lyelyo tulukwenda na motoka neli kani ni ncinga. Kani twaanuka bucine bwa kweba ati umweo ni mpese, tatukacitapo ifingabika umweo wesu neli uwa bantu bambi mu kukatashiwa.—Pendeni Ifyacitilwe 17:28.
3. Kani niesa amafunde obilo aacilile ubukulu?
BaYesu baalilabile amafunde obilo aacilile ubukulu. Ilya kutanga lilafisulula umulandu fwe bantunshi twalengeelwe. Twalilengelwe ati tubeshibe baLesa, tulukubatemwa, ne kulukubapyungila mu bucetekelo. Tulyelelwe ukwalakanyapo pali lili ifunde lya kutanga ili tulukusalululapo ifyakucita ifili fyonse lukoso. (Ifisimpi 3:6) Abo abacita ifyelelwe na lili ifunde balakwata bucibusa na baLesa, balaba ne kusangalala ukwinenene, kabili bakaba ne mweo wa muyayaya.—Pendeni Matayo 22:36-38.
Ifunde lya bubili lingatutangilila mu kukwata bucibusa ubuweme ne bantu bambi. (1 AbaKolinto 13:4-7) Ukupyungisha ili ifunde lya bubili kulisankenemo ne kutuntulula inshila baLesa bacitilamo ifintu ku bantunshi.—Pendeni Matayo 7:12; 22:39, 40.
4. Kani tulashukilamo shani mu mafunde abaLesa?
Amafunde abaLesa alasambisha aba mu fisoolo ifi bangekatana mu butemwe. (AbaKolosai 3:12-14) Nakabili, Amashiwi abaLesa alalama ifisoolo pakuti alasambisha bucine ubungatutangilila. Ubu bucine bwa kweba ati icupo cilyelelwe ukulukuliko inshiku shonse.—Pendeni Ifyakutaŋga 2:24.
Pa kulukulonda ifi Baibolo isambisha, tungalama ifi tukwete ifya ku munefu ne kulanguluka kwesu. Ku cakubwenako, abengisha imilimo impindi ishingi balafwaya abapyungishi abalonda ifi Baibolo isambisha ukweba ati abantu balyelelwe ukuba aba bucine neli abaweme mu fintu fyonse kabili abapyungisha ukwakuti. (Ifisimpi 10:4, 26; AbaEbeya 13:18) Amashiwi abaLesa nakabili alatusambisha ukweba ati tulukumfwa ati tuli ne fintu ifyakutukumana ifyelelwe kabili ati tulukulemya bucibusa bwesu na baLesa ukucila pa fintu ifya ku munefu.—Pendeni Matayo 6:24, 25, 33; 1 Timote 6:8-10.
Ukulonda amafunde abaLesa kungalama umweo wesu. (Ifisimpi 14:30; 22:24, 25) Ku cakubwenako, ukulonda ifunde lya baLesa ilikaanya ukupendwa kungatulama ku kubulo’kulwala amalwashi aabipile na ku kucita ifingaleta ukukatashiwa. (Ifisimpi 23:20) BaYehova balitusuminishe ukunwa ifyakunwa ifilengesha abantu ukupendwa pano tulyelelwe ukulinga. (Amasamo 104:15; 1 AbaKolinto 6:10) Tulashukilamo mu mafunde abaLesa pakuti alatusambisha ati tulyelelwe ukulama ifi tucita ne kulanguluka kwesu. (Amasamo 119:97-100) Nangabe’fyo, abaKlistu bacine tabalondapo lukoso amafunde abaLesa pakuti balashukilamo, koku. Sombi balacita fyopele’fyo ni pakuti balafwaya ukulukulemya baYehova.—Pendeni Matayo 5:14-16.
Sambilileni na Fimbi
Ukulukucita Ifisangalasha BaLesa
Cingacitika ukulukucita ifisangalasha baLesa. Bucine bwa kweba’ti, mungaba icibusa cabo.
Cindikeni Umweo Koti Nifyefyo BaLesa Baucindikile
Kani baLesa balabona shani ukupulumushe’pafu, ukubikwamo umilopa, ne mweo wa nama?
Lombeni Ukumusambisheni Baibolo
Sambilileni Baibolo apalukoso pa mpindi na pa mupunda mulukufwaya.


text:
BANYIKE BEPUZHA’MBA
Nanchi Bilengwa Byaishilekotu Abyo Bine nyi, Inyi Paji Wibilengele?
—Lufunjisho 2: Nanchi Wakonsha Kuswa’mba Bilengwa Byaishilekotu Bine Nyi?
Alex kyamushinka bulaka. Waitabila kuba’mba Lesa koaji kabiji bilengwa byonse bebilengele. Ku sukulu bamufunjishe kuba’mba bilengwa byonse byaishilekotu bine, byo byapesapesa ba sayansi. Alex kechi ukeba kumweka buleya ne. Waamba’mba, ‘umvwe kya kuba ba sayansi baswa kuba’mba bilengwa byaishilekotu bine, amiwa nakonsha kukana byepi?’
Nanchi ne obewa umvwa byonka byaumvwine Alex ye twaambapo peulupo nyi? Kampe mu bwikalo bobe bonse waitabila byaamba Baibolo kuba’mba: “Lesa walengele bya mwiulu ne ntanda.” (Ntendekelo 1:1) Umvwe bantu bakwambila’mba bilengwa byaishilekotu bine kechi bebilengele ne. Nanchi wakonsha kuswa nyi? Mambo ka o wakonsha kukaina kuba’mba bilengwa kechi byaishilekotu bine ne?
Bintu bibiji bilengela kubula kuswa’mba bilengwa byaishilekotu bine
Bintu bibiji bilengela kubula kuswa’mba bilengwa byaishilekotu bine
Ba sayasi kechi baji na bishinka pa lufunjisho lwa kuba’mba bilengwa byaishilekotu bine ne. Pa myaka yavula ba sayansi bapesapesa bishinka. Pano bino, bakyangye kutaana bishinka byakonsha kulengela bantu bonse kuswa’mba bilengwa byonse byaishilekotu bine.
Bya kulangulukapo: Umvwe ba sayansi bakankalwa kutaana bishinka, kabiji bo bashayuka, nanchi kyatama kukana luno lufunjisho lwa kuba’mba bilengwa byaishilekotu bine nyi?
—Salamo 10:4.
Byo waitabilamo byanema bingi. Zachary waambile’mba, “Inge kya kuba bilengwa biji pano pa ntanda byaishilekotu kya mapuso, ko kuba’mba bilengwa byonse biji mwiulu ne pano pa ntanda byo byatu. Waambile kine. Mambo umvwe lufunjisho lwa kuba’mba bilengwa byaishilekotu bine lwa kine, ko kuba’mba kafwako kyo twaikela na bumi. (1 Kolinda 15:32) Onkao mambo, umvwe lufunjisho lwa kuba’mba bilengwa bebilengele lwa kine, ko kuba’mba lwitulengela kuyuka kine kintu kyo twaikela na bumi ne kuyuka bwikalo bwa kulutwe.
—Yelemiya 29:11.
Bya kulangulukapo: Kuyuka bishinka pa lufunjisho lwa kuba’mba bilengwa byaishilekotu bine ne lwa kuba’mba bilengwa bebilengele, kwakonsha kukukwasha byepi?
—Bahebelu 11:1.
Mepuzho a kulangulukapo
BAMO BAMBA’MBA: ‘Bilengwa byonse biji pano pa ntanda byaishileko na mambo a kutubika.’
Ñanyi nangwa’mba ki ka kyalengejile kuba’mba bitubike?
Kyepi kya kine, kwamba’mba bilengwa byaishilekotu bine nyi, inyi kwamba’mba bilengwa bebilengele?
BAMO BAMBA’MBA: ‘Bantu bafumine ku banyama.’
Umvwe kya kuba bantu bafumine ku banyama, nabiji bampombo. Mambo ka o bapusena na bantu mu byubilo? *
Mambo ka tu maselo twa mu mubiji o twakatezha kuyuka? *
BAMO BAMBA’MBA: ‘Lufunjisho lwa kuba’mba bilengwa byaishilekotu bine, lwa kine.’
Nanchi muntu wamba’mba bilengwa byaishilekotu bine wayuka bishinka nyi?
Bantu banga baitabila amba luno lufunjisho lwa kine na mambo a kuba paji bebabula’mba bantu bamo baji na maana byo byo baitabila?
^ par. 18 Bantu bamo bamba’mba bantu balanguluka kukila bampombo mambo bantu baji na bongo bukatampe. Bishinka byalumbulula ene mambo uno mulanguluko o abujila kwikala wa kine, biji mu buloshuwa wa Kizungu wa kuba’mba The Origin of Life—Five Questions Worth Asking, jipa 28.
^ par. 19 Mona buloshuwa wa mu Kizungu wa The Origin of Life—Five Questions Worth Asking, mapa 8-12.


text:
Mungaya ni Nsansa pa Ng’anda
Mungaya ni nsansa umu cupo na pa ng’anda ndi cakuti mukuomvya ivyaya muli Baibo.
Amazwi ya Kutampilapo
Mungaya aansansa umu cupo nu mu lupwa ngi cakuti mukulondela ivyeo ivingamwazwa ivili mu kabuku kaa vino vyafuma muli Baibo.
CIPUTULWA 1
Mwaleenga Leza Pakuti Aamwazwa Ukuya ni Nsansa Umu Cupo
Cingamwavwa ukuzifya ivintu mu cupo cinu ndi mukuomvya amauzyo yaili angupale.
Ciputulwa 2
Mwaya Acisinka Kuli Yawinu
Uzye ndi musikucita ucende ala casila vivyo kwene mwemwe acumi kuli yawinu?
CIPUTULWA 3
Vya Kucimvya Intazi
Vino mwasoolola ukucita lino mwaya ni ntazi, vingalenga ukuti icupo cinu ciye icikome nupya ica nsansa nanti ukuya iciteke icantazi zitupu.
CIPUTULWA 4
Vya Kuomvya Ningo Impiya
Uzye ukutailana nu kuya uwacumi vika-azwa uli?
CIPUTULWA 5
Vino Mungatwalilila Ukuvwana na Yalupwa
Mungalanga umucinzi uku yavyazi inu ukwaula ukonoona icupo cinu.
CIPUTULWA 6
Vino Ana Yakasenula Ivintu Umu Cupo
Uzye ukukwata umwana kungamulenga ukuti mwatemwana sana?
CIPUTULWA 7
Vya Kusambilizya Umwana Winu
Ukusambilizya kwaluta pa kwika sile amasunde yakulondela pa ng’anda.
CIPUTULWA 8
Ndi Kwapona Uzanzo
Mwazumila ukumwazwa.
CIPUTULWA 9
Mwensi Apa Ng’anda Mwapepela Yeova Pamwi
Uzye mungacita uli pakuti mwaipakizya sana ukupepa kwa lupwa?


text:
ABACAICE BEPUSHA UKUTI
Cinshi Nshakwatila Ifibusa?
Tutile waya pa Intaneti no kumona ifikope fya parte yaliko nomba line. Abanobe bonse e ko baali kabili balisansamwike sana. Lelo iwe tawaliko.
Kuti wayipusha auti: ‘Mulandu nshi bashanjitileko?’
Nga wafwaisha ukwishiba ico bashakwitile kuti wasuka waumfwa sana ububi. Kuti wamona kwati abanobe nabakupata! Kwati nabaleka ukukubikako amano. Kuti watalalilwa no kutendeka ukuyipusha ukuti, ‘Mulandu nshi nshakwatila ifibusa?’
Finshi wingalandapo pa kutalalilwa
Cine Nelyo Bufi
Nga wakwata ifibusa ifingi, te kuti uletalalilwa.
Nga ulelanshanya na bantu abalekanalekana pa Intaneti, tawakulatalalilwa.
Nga uletuma sana amameseji pa foni, tawakulatalalilwa.
Nga ulecitila bambi ifisuma, tawakulatalalilwa.
Icasuko kuli ifi fyonse 4 ca kuti, bufi.
Mulandu nshi?
Ifyo ufwile ukwishiba pa fibusa na pa kutalalilwa
Nga walikwata ifibusa ifingi, te kutila tawingatalalilwa.
Anne atile: “Ndabikako sana amano ku banandi, lelo limo imona kwati bena tabampoosako amano. Kulaba ukutalalilwa nga ulemona kwati abanobe tabakutemwa nge fyo wabatemwa kabili tabakubikako na mano.”
Ukulalanshanya na bantu abalekanalekana pa Intaneti takwingalenga waleka ukutalalilwa.
Elaine atile: “Abantu bamo bakwata ifibusa kwati ni filya bengakwata utubantu twa kubasa uto baikalila ukushita no kubika mu mayanda. Lelo ukukwata utu tubantu takulenga umuntu ukumfwa ukuti alitemwikwa, nangu twingafula shani. Ifibusa wingakwata pa Intaneti kuti fyaba fye kwati ni utu twine utubantu twa kubasa, pantu te kuti fikwafwe.”
Ukwikalila fye ukutumina abanobe amameseji, te kwingalenga wilatalalilwa.
Serena atile: “Limo abantu nga batalalilwa bekalila fye ukucebela pa foni pa kuti bamone nga ca kuti abanabo nababatuminako meseji. Kabili nga nautalalilwa e lyo tapali uulekutuminako meseji, kulaba ukumfwa sana ububi!”
Ukucitila abantu ifisuma te lyonse kwingalenga wilatalalilwa.
Richard atile: “Lyonse ndesha ukucitila abanandi ifisuma, lelo nalimona ukuti tabantemwa nge fyo nabatemwa. Nshumfwa ububi pa fyo mbacitila, lelo ndomfwa ububi nga namona ukuti bena tabalembikako amano.”
Icishinka ca kuti: Imibele ya muntu umwine e ilenga ukuti atalalilwe. Jeanette, uwacaice atile: “Umuntu umwine e ulenga ukuti atalalilwe, te bantu bambi.”
Finshi wingacita nga wamona ukuti tawakwata ifibusa nangu nga watalalilwa?
Ifingakwafwa ukuleka ukutalalilwa
Wilamona kwati tawacindama.
Jeanette atile: “Ukuimona ifyo kuti kwalenga watalalilwa. Cilafya ukupanga ifibusa nga ca kuti umona kwati tapali uwingakutemwa.”
Baibolo itila: “Uletemwa umunobe nge fyo waitemwa we mwine.” (Abena Galatia 5:14) Pa kukwata ifibusa ifisuma, tatufwile ukuimona kwati tatwacindama. Na lyo line tatufwile ukumona kwati twalicindama sana ukucila bambi.
Wilaba no bulanda.
Erin atile: “Ukutalalilwa kwaba kwati mucanga. Nga waingilamo sana, e lyo cafya sana ukufumamo. Inga uleba sana no bulanda pa mulandu wa kutalalilwa, tapali uukalafwaya ukukupalama, ne ci kuti calenga watalalilwa sana.”
Baibolo itila: “Mu kutemwa . . . tamwaba ukucita ifya kuisekesha.” (1 Abena Korinti 13:
Te muntu fye onse alingile ukuba cibusa obe.
Brianne atile: “Abantu nga batalalilwa balafwaya sana uwa kubabikako amano ica kuti balafilwa no kusala bwino ifibusa. Basala fye uuli onse kulila fye alebabikako amano. Abantu bamo bafwaya fye ukukulanga ukuti nabakutemwa pa kuti bamwenemo fimo. Nga caba ifyo, e lyo wingatalalilwa na sana.”
Baibolo itila: “Uule-enda na ba mano akaba uwa mano, lelo uwangala na bawelewele akacula.” (Amapinda 13:20) Uuli ne nsala kuti alya icili conse. Na bashakwata ifibusa kuti basala fye uuli onse pa kuti abe cibusa wabo. Kuti basumina no kuba ifibusa fya bantu abengalabapatikisha ukucita ifyo bashingatemwa kabili kuti balemona kwati e fyo bucibusa bufwile ukuba.
Insondwelelo: Umuntu onse alatalalilwa limo limo; bamo balatalalilwa sana e lyo bambi ni panono fye. Ico ufwile ukwishiba ca kuti, nangu tulomfwa ububi nga twatalalilwa, ukutalalilwa kwisa fye nga ca kuti tuletontonkanyapo sana kabili kuti kwapwa nga ca kutila twaleka ukutontonkanyapo.
Te kwesha ukwenekela ifyacilamo kuli bambi. Jeanette uo tulandilepo kale atile: “Te bonse bengatwalilila ukuba ifibusa fyobe, na lyo line ukasanga abantu abakulakubikako amano. Kabili ico cine e cifwaikwa, pantu e cingalenga wilatalalilwa.”
Nga ulefwaya ubwafwilisho na bumbi? Belenga akabokoshi kaleti “ Ifya Kucita nga Cilakwafya Ukupanga Ifibusa.” Kopolola na PDF ileti, “Ifyo Wingacita nga Watalalilwa.”
ISHIBILENIPO NA FIMBI
ABACAICE BEPUSHA UKUTI
Bushe Walitalalilwa?
Tontonkanya pa fintu fitatu ifingakwafwa ukukanatalalilwa e lyo no kupanga ifibusha.


text:
ABACAICE BEPUSHA UKUTI
Bushe Kuti Nalanshanya Shani na Bafyashi Bandi pa Mafunde Bampeela?
Ifyo ufwile ukucita: Ukwishiba ukulanshanya na bo bwino
Ukulanshanya bwino kulakabilwa pa kuti
bambi beshibe ifyo waba
pa kuti wishibe umulandu bakukaanisha ukucita ifyo ulefwaya.
Kwena nga cine cine ulefwaya balekupeela insambu sha kucita ifyo abakalamba bacitako, ninshi ufwile ukusambilila ukulanshanya na bo bwino. Cinshi cingakwafwa?
Wilafulwa bwangu. Pa kuti abantu balanshanye bwino bafwile ukutekanya. Baibolo itila: “
Uwatumpa afumya icipyu cakwe conse, nomba uwa mano alacikaanya.”
Taufwile ukulailishanya, nelyo ukuleka ukusosha abantu, ukupama iciibi, no kuinyantawila bukali bukali. Ukucite fi kuti kwalenga fye bakubikilapo amafunde na yambi, no buntungwa bobe bwaceepelako.
Iluka ico bakulesesha ukucita fimo. Tutile abafyashi bobe tabalefwaya ukuti uye uko abanobe bakwitile. Mu nshita ya kucita ifikansa, kuti cawama waipusha abafyashi bobe ukutila:
“Inga ca kuti naya no munandi uwakwata imibele isuma kabili uo mwacetekela, bushe kuti mwansuminisha?”
Nalimo abafyashi bobe te kuti bakusuminishe nangu wingalanda ifi. Lelo nga waishiba icilelenga ukuti bakuleshe ukuya, kuti wabebako fimbi ifyo limbi bengasumina.
Ulecita ifingalenga abafyashi bobe ukukucetekela. Tutile umuntu alikongola indalama ku banki. Nga ca kuti alelipilako lyonse, aba ku banki kuti bamucetekela, kabili na ku ntanshi kuti bamukongwesha na kabili.
E fyo caba na pa ng’anda. Na iwe inkongole wakwata ku bafyashi bobe, cumfwila. Nga ca kuti tauleumfwila abafyashi bobe lyonse, wikapapa nga baleka ukukucetekela, atemwa ukulakulesha fye no kulacita ifintu fimo.
Lelo nga ca kuti ulebomfwila na mu tuntu utunono, abafyashi bobe bakakucetekela sana.
ISHIBILENIPO NA FIMBI
IMISEPELA
Ifipusho Abacaice Bepusha, Ibuuku 1
Ici citabo cilalanda na pa bwalwa, imiti ikola, pa kutaluka ku bulalelale, no kwishishanya.


text:
Bushe Muli Lesa Mwaba Abene Batatu?
Icasuko ca mu Baibolo
Mu macalici ayengi basambilisha ukuti muli Lesa umo mwaba ba Lesa batatu. Lelo icitabo ca Encyclopædia Britannica citila: “
Mu Cipingo Cipya tamwaba amashiwi ya kuti muli Lesa umo mwaba abene batatu . . . Ici icisambilisho catendeke panono panono na pa numa ya myaka iingi calikosele, e lyo na bantu balekansaninapo.”
Na kuba, Baibolo tayalandapo ukuti muli Lesa umo mwaba abene batatu. Umfweni ifyo Baibolo yalanda muli aya amalembo:
“Yehova Lesa wesu ni Yehova umo.”—Amalango 6:4.
“Imwe mweka, mwe bakwata ishina lya kuti Yehova, ni mwe Mwapulamo pano isonde ponse.”—Amalumbo 83:18.
“Nomba pa kuti babe no mweo wa muyayaya, kano baishiba imwe mwe Lesa wa cine mweka, na Yesu Kristu uo mwatumine.”—Yohane 17:3.
“Lesa aba fye umo.”—Abena Galatia 3:20.
Cinshi mu macalici ayengi basambilishisha ukuti muli Lesa umo mwaba abene batatu?


text:
CIIYO 5
Makanze Nzi Ngajisi Leza Kujatikizya Nyika?
1. Ino Leza wakailengela nzi nyika?
Jehova wakabapa nyika bantu. Nyika eeyi ngomunzi wesu. Aboobo, banabukwetene bakusaanguna, ba Adamu a Eva, tiibakalengelwa kuti bazuzye julu—Leza wakalilengede kale bangelo kuti kabakkala kujulu. (Jobu 38:4, 7) Muciindi caboobo, Leza wakabikka muntu wakusaanguna muparadaiso iikondelezya yakali kwiitwa kuti muunda wa Edeni. (Matalikilo 2:15-17) Jehova wakamupa bulangizi walo alimwi abana mbaakali kuyooba ambabo bwakukkomana kupona anyika kukabe kutamani.
Kumatalikilo, muunda wa Edeni ulikke ngowakali paradaiso. Banabukwetene bakusaanguna bakeelede kuzuzya nyika abana babo. Mukuya kwaciindi, bakeelede kuyeendelezya nyika yoonse alimwi akwiipanga kuba paradaiso. (Matalikilo 1:28) Nyika kunyina noiyakunyonyoonwa pe. Mobanookkala bantu lyoonse.
2. Nkaambo nzi nyika ncoitali paradaiso lino?
Ba Adamu a Eva tiibakamumvwida Leza, aboobo Jehova wakabatanda mumuunda. Paradaiso yakasweeka alimwi kunyina muntu iwacikonzya kwiipilusya. Ibbaibbele lyaamba kuti: “Nyika yapegwa mumaanza aababi.”—Jobu 9:24.
Sena Jehova waalilwa kuzuzikizya makanze aakwe aakusaanguna kujatikizya bantu? Peepe! Takonzyi kwaalilwa. Ngu singuzuzyoonse. (Isaya 45:18) Uyoozibambulula zintu kweelana amakanze aakwe kujatikizya bantu.
3. Ino Paradaiso iyoopilusyigwa buti?
Paradaiso iyoopilusyigwa anyika ciindi Jesu nanoolela kali Mwami uubikkidwe a Leza. Munkondo yiitwa kuti Amagedoni, Jesu uyoosololela bangelo ba Leza mukunyonyoona baabo boonse bakazya Leza. Mpoonya Jesu uyoomwaanga Saatani kwamyaka iili 1,000. Bantu ba Leza bayoofwutuka akaambo kakuti Jesu unooli ambabo alimwi uyoobakwabilila. Bayookkomana kupona buumi butamani mu Paradaiso anyika.
4. Ino kupenga kuyoomana lili?
Ino Leza uyoobumana lili bubi anyika? Jesu wakapa “citondezyo” ciyootondezya kuti mamanino aswena. Bukkale bwazintu sunu bubikka buumi bwabantu muntenda alimwi ncitondezyo cakuti lino tupona ‘kumamanino aabweende bwazintu.’
Mumyaka iili 1,000 Jesu njayoolela nyika kali kujulu, uyakwaamana mapenzi oonse. (Isaya 9:6, 7; 11:9) Kunze lyakulela kali Mwami, Jesu uyooba Mupaizi Mupati alimwi uyoomwaya zibi zyabaabo bamuyanda Leza. Aboobo, kwiinda muli Jesu, Leza uyoogusya kuciswa, kucembaala, alimwi alufwu.
5. Ino mbaani bayookkala mu Paradaiso kumbele?
Bantu bamumvwida Leza bayookkala mu Paradaiso. (1 Johane 2:17) Jesu wakatuma basikumutobela kuti bayandaule bantu babombe myoyo akubayiisya mbobakonzya kuzuminwa a Leza. Mazuba aano, Jehova ulimukugwasya mamiliyoni aabantu kuti bakabe abuumi munyika ya Paradaiso kumbele. (Zefaniya 2:3) Kumaanda aa Bwami aa Bakamboni ba Jehova, bantu balaiya mbobakonzya kuba bamalumi, bamakaintu abazyali bali kabotu. Bana abazyali balakomba antoomwe akwiiya mbobakonzya kugwasyigwa amakani mabotu.
Amwiiye Zinji
Ino Ncinzi Cini Bbaibbele Ncoliyiisya?
Ino Leza Ujisi Makanze nzi Kujatikizya Nyika?
Sena makanze aa Leza kujatikizya paradaiso anyika ayoozuzikizyigwa? Ikuti kacili boobo, ino ndilili?


text:
Lufunjisho 9
Kisemi Kyenu Kyakonsha Kwikala Byepi na Lusekelo?
1. Mambo ka masongola a mwayila mizhilo kyo aletela lusekelo?
Mambo awama afuma kwi Yehoba, Lesa wa lusekelo ukeba bisemi byonse kwikala na lusekelo. (1 Timoti 1:11) Lesa ye watendekeshe masongola. Masongola a mwayila mizhilo aleta lusekelo mambo ne baana bakoma bulongo.
Lesa umona byepi masongola? Ukeba’mba bamulume ne mukazhi bekale mu masongola abo kikupu. Bena Kilishitu bafwainwa kunembesha masongola abo mwayila mizhilo ya kobekela. (Luka 2:1, 4, 5) Lesa ukeba bamulume ne mukazhi kwikala bakishinka mu masongola. (Bahebelu 13:4) Washikwa kwikana. (Malakai 2:16) Yehoba waswishatu bena Kilishitu kwikana ne kusongola nangwa kusongolwa ku muntu mukwabo inge umo wauba bukende.—Tangai Mateo 19:3-6, 9.
2. Bamulume ne mukazhi bafwainwa kwikalanga byepi?
Yehoba walengele banabalume ne banabakazhi kuba’mba bakekwashenga mu masongola. (Ntendekelo 2:18) Mwanamulume byo aji mutwe wa kisemi, wafwainwa kukebela ba mu nzubo yanji bikebwa ne kwibafunjisha pe Lesa. Wafwainwa kutemwa mukazhanji na muchima yense. Bamulume ne mukazhi bafwainwa kwitemwa ne kwinemeka. Byo kiji kuba’mba bamulume ne mukazhi bonse bambulwa kulumbuluka, bafwainwa kwilekelangako mambo pa kuba’mba bekale na lusekelo mu masongola abo.—Tangai Efisesa 4:31, 32; 5:22-25, 33; 1 Petelo 3:7.
3. Umvwe kechi mwikala bulongo ne, nanchi mwafwainwa kunyema mukwenu wa mu masongola nyi?
Umvwe muji na makatazho mu masongola enu, ibikaiko kwimwesha butemwe. (1 Kolinda 13:4, 5) Mambo a Lesa kechi atundaika kwabana amba ko kupwisha makatazho avula aji mu masongola ne.—Tangai 1 Kolinda 7:10-13.
4. Anweba baana, nanchi Lesa ukeba’mba mwikalenga byepi?
Yehoba ukeba’mba mwikalenga na lusekelo. Wimupa mafunde awama o mwakonsha kulondela pa kuba’mba mwikale na lusekelo mu bwanyike bwenu. Ukeba’mba mumwenemo mu maana ne mu bintu byapitamo bansemi benu. (Kolose 3:20) Yehoba, Mulenga wa bintu byonse pamo ne Mwananji bakeba anweba kwikala na lusekelo kimye kyo mubena kumwingijila.—Tangai Musapwishi 11:9–12:1; Mateo 19:13-15; 21:15, 16.
5. Anweba bansemi, mwafwainwa kuba byepi pa kuba’mba baana benu bekalenga na lusekelo?
Mwafwainwa kwingilanga na ngovu kukebela baana benu kajo, mwakulaala, ne bivwalo. (1 Timoti 5:8) Pano bino pa kuba’mba baana benu bekale na lusekelo, mwafwainwa ne kwibafunjisha kutemwa Lesa ne kufunda kwi aye. (Efisesa 6:4) Umvwe mwaikala bakumwenako bawama mu kutemwa Lesa mwakonsha kukwasha baana benu nabo kutemwa Lesa. Umvwe mafunde enu keafume mu Mambo a Lesa, akonsha kukwasha baana benu kwikala na ndangulukilo yawama.—Tangai Mpitulukilo ya mu mizhilo 6:4-7; Byambo bya Mana 22:6.
Baana bomvwa bingi bulongo inge mwibatundaika ne kwibatakaika. Kabiji bakeba kwibololako ne kwibajimuna. Kwibafunjisha mu jino jishinda kukebazhikijila ku byubilo byakonsha kwibapwishisha lusekelo. (Byambo bya Mana 22:15) Pano bino, pa kwibajimunako kechi mwafwainwa kwibashintaukilanga ne.—Tangai Kolose 3:21.
Bakamonyi ba kwa Yehoba banemba mabuku avula, kikatakata akukwasha bansemi ne baana. Ano mabuku aimena pa Baibolo.—Tangai Salamo 19:7, 11.
Fundai ne Bikwabo
Ketekelai mwi Lesa ne Kwikala Balusekelo mu Masongola
Mepuzho abiji akonsha kwimukwasha kukosesha masongola enu.
Byo Mwakonsha Kupwisha Makatazho
Kwisamba bulongo kwakonsha kukosesha ne kuleta lusekelo mu masongola muji lukatazho.


text:
Bakamboni ba Yehova
—Inga Njafwe Bani?
Tukute kucanika mubishi byashiyana-shiyana kayi nemumilaka yashiyana-shiyana, nacikaba ico twekatana kayi tukute kusebensela pamo. Cintu ncotusuni maninji, nikulemeka Yehova, Lesa wambwa mu Baibolo kayi Mulengi wabintu byonse. Tukute kusebensa cangofu kwamba eti tumwiye Yesu Kilisitu kayi twakondwa kukukwiwa eti Bakilisitu. Twense owa tukute kusebensesha cindi cetu kunyamfwa bantu kwiya makani amu Baibolo kayi ne a Bwami bwa Lesa. Pakwinga tukute kwamba sha Yehova Lesa kayi ne sha Bwami bwakendi, tukute kukwiwa eti Bakamboni ba Yehova.
Mulange-lange mu website yetu. Belengani Baibolo pa Intaneti. (mu Cisoli muliyawa, salani mulaka umbi ngomwela kubelenga) Inshibilaniponi makani naamo etu kayi nembyotukute kushoma.


text:
BANYIKE BEPUZHA AMBA
Nakonsha Kuba Byepi Umvwe Nalubankanya?
Inge obewa wakonsha kuba byepi?
Tanga umone Karina byoaubile, kabiji ufwanyikizhe nobe bya kumwekela. Wakonsha kuba byepi?
Karina waamba’mba: “Bakapokola bankwachila byo nayilenga ku sukulu, na mambo a kwendesha motoka masekenyi, kabiji bantongwejile kupana mali. Nazhingijile bingi, kabiji na kabujile bamama, abo bañambijile’mba mbuule batata. Pano bino kechi nakebelenga kubula batata ne.”
Umvwe obewa wakonsha kuba byepi?
Mulanguluko A: Nakonsha kuzhindamapotu, kabiji batata kechi bafwainwa kuyuka ne.
Mulanguluko B: Nakonsha kwibabula batata byonse byamweka.
Kimo kimye wakonsha kusalapo Mulanguluko A. Apo kampe bainobe bakonsha kulanguluka amba wabuula bashobe kabiji walomba ne lulekelo lwa mambo. Bino kyawama bingi kubula bansemi bobe inge walubankanya.
Bintu bisatu byakonsha kukukwasha kuswa’mba walubankanya
1. Kuswa’mba walubankanya ke kintu kyawama bingi. Baibolo walumbulula bulongo kuba’mba bena Kilishitu byobyo bafwainwa kuba, waamba’mba: “Tukebesha kwikala bakishinka mu bintu byonse.”
—Bahebelu 13:18.
Alexis, nsongwakazhi uji na myaka 19, waambile’mba, “Nkebesha bingi kwikala wakishinka mu bintu byonse byo nguba, kabiji umvwe nalubankanya kechi nkana ne.”
2. Bantu batemwa kulekelako boba baswa’mba balubankanya. Baibolo waamba’mba: “Awa ufya mizhilulwila yanji kechi ukamona byawama ne; pakuba awa wiisolola ne kwiileka kikupu ukamona lusa.”
—Byambo bya Mana 28:13.
Richard nsongwalume uji na myaka 25, waambile’mba “Kyakatazha bingi kuswa’mba walubankanya, pano bino, umvwe waswa bantu bakuketekela. Bayuka’mba wi wakishinka. Kuba bino kulengela bantu kukutemwa.”
3. Kuswa byo wauba kutokesha Yehoba Lesa pa muchima. Baibolo waamba’mba: “Muntu waluwankana ye wa bunya kwi Yehoba; pakuba baoloka Yehoba wibaketekela bulongo.”
—Byambo bya Mana 3: 32.
Rachel, nsongwakazhi uji na myaka 23, waambile’mba, “Umvwe nalubankanya nswa byo nauba. Yehoba wakonshatu kunkwasha umvwe ke ngube bintu byo akeba.”
Karina waubile byepi byo bamupelemo mambo a kwendesha motoka masekenyi? Wafile bashanji. Nangwa byonkabyo, bashanji bayukile byamwekele. Karina waambile’mba, “Byo papichile mwaka umo, batata byo bapitulukilenga mu malishichi a motoka, batulukile lishichi ye bampele mambo a kwendesha motoka masekenyi po banembele jizhina jami. Namwene a kusesula. Bamama nabo bazhingijile bingi, mambo kechi naubile byo bambujile ne!”
Lufunjisho: Karina waambile’mba: “Kubula kwamba byowauba kulengela bintu kutaminako. Mambo umvwe kyayukanyikwa bakukatazha bingi!”
Bya kufunjilako inge walubankanya
Bonsetu tulubankanya. (Loma 3:23; 1 Yoano 1:8) Byonka byo twaambapo kala, muntu uswa inge walubankanya umwesha kwipelula kabiji kechi ukana ne. Umvwe walubankanya ufikenatu kuswa.
Jishinda jalondelapo jamwesha bya kufunjilako inge walubankanya. Kyatamakotu ke kya kuba’mba banyike bamo kechi bakeba ne! Balanguluka byonka byalangulukilenga Priscilla. Waambile’mba: “Naumvwanga bibi ku muchima umvwe nalubankanya. Nakankalwanga kuyuka bya kuba, inge nalubankanya namonanga nobe kisendwa kyo nakonsha kukankalwa kushikula. Byampezhanga maana kabiji namonanga nobe kafwako kyo nakonsha kuba.”
Nanchi kimo kimye ne anweba byobyo mumvwa nyi? Umvwe byobyo mumvwa, mwafwainwa kuyuka kino: Kuvuluka bintu bya kunyuma po pamotu ne kwendesha motoka, bino saka utala kunyuma. Kuvuluka bintu byapita kwakonsha kwimulefula ne kukankalwa kuyuka bya kuba na makatazho akonsha kwiya kulutwe.
Kyawama kulangulukanga pa bintu byanema.
Elliot waambile’mba “Vulukainga bintu bimo byo mwaubile ne kufunjilako pa kuba’mba mukabule kubwezhapo. Bino kechi kuchikamenamo kya kuba bimulengela kwikala na bijikila ne.”
Vera, wamukazhi uji na myaka 20 waambile’mba “Nkeba kufunjilako ku bintu byo nalubankenye kuba’mba ngikale muntu walumbuluka ne kubula kubwezhapo. Kulondela jino jishinda kwawama bingi mambo kulengela kuyuka bya kuba.”


text:
Icitendekelo 3
Adamu na Efa babifya kuli Yawe
1Nomba insoka yali incenjeshi nganshi ukucila pa nama shonse isha mpanga isho Yawe Lesa apangile. Elyo yaipusha umwanakashi aiti, “Bushe cine cine Lesa atile mwilalyako ku muti onse uwa mwibala?” 2Umwanakashi ayasuka insoka ati, “Kuti twalya ifitwalo fya muti onse uwa mwibala, 3lelo Lesa atile, ‘Tamufwile ukulyako ifitwalo fya muti waba pakati ke bala, kabili tamufwile na kwikatako, pantu mukafwa.’” 4Insoka yayasuka umwanakashi aiti, “Awe cinefye tamwakafwe nakalya. 5Pantu Lesa alishiba ukuti ilyo mukalyako, amenso yenu yakesuka elyo mukaba nga Lesa, mukeshiba ifisuma ne fibi.”
6Ilyo umwanakashi amona ukuti ifitwalo fya muti fisuma ukulya, ifyayemba mukumoneka kabili kuti fyafwaikwa pakukwata amano, asabako ifitwalo fimo alya. Elyo fimbi apeelako umulume uo bali nankwe, nao alya. 7Elyo bonse babili amenso yabo yaisuka, baishiba nokuti bali ubwamba. Kanshi epakubilinkanya amabula ya mukunyu, eyo bafwala.
8Cilya caba ku cungulo umwaume no mukashi wakwe baumfwa uko Yawe Lesa aleenda mwibala. Batiina Yawe Lesa babelama mu miti ya mwibala. 9Lelo Yawe Lesa epakwita umwaume ati, “Bushe uli kwi?” 10Umwaume ayasuka ati, “Nacumfwa uko uleenda mwibala, elyo nakwata umwenso, ico ndi ubwamba, epakubelama.” 11Elyo Yawe Lesa amwipusha ati, “Nga nani akwebele ati uli ubwamba? Bushe na ulya icitwalo ca muti ico nakuleseshe ukulyako?” 12Umwaume ayasuka ati, “Umwanakashi wampeele ukuba nankwe kuno, eumpeele icitwalo ca muti, na ine nalya.” 13-Elyo Yawe Lesa aipusha umwanakashi ati, “Nga ici ucitile cinshi?” Umwanakashi ayasuka ati, “Ni nsoka eimbepele, na ine elyo nalya.”
Yawe Lesa alapisha insoka elyo apingula na bantu
14Elyo Yawe Lesa aebele insoka ati,
“Pa mulandu wa ici cintu ucitile,
Walapishiwa pa fitekwa fyonse
na pa nama sha mpanga shonse.
Wakulakulaikafye pefumo lyobe,
kabili inshiku shonse isha bumi bobe,
wakulalya ulukungu.
15-Nkabika ukupatana pakati ka iwe no mwanakashi,
kabili na pakati ka bufyashi bobe no bufyashi bwa mwanakashi.
Akashonaula umutwe obe,a
elyo iwe ukamusuma ku citende cakwe.”
16Ku mwanakashi atile,
“Nkakufushisha amacushi nganshi pakupaapa umwana.
Ukalaumfwa ubukali pakupaapa abana.
Ukalakabila umulume obe,
elyo nao akalakuteeka.”
17-Kuli Adamu atile, “Pantu wacumfwila umukashi obe, elyo walya na ku muti nakukonkomeshe ukuti, ‘Taufwile ukulyako,’
“Walapishiwa umushili pa mulandu wa iwe.
Inshiku shonse isha bumi bobe wakulacula pakumona icakulya cakulafumamo.
18Umushili wakulamesha imyunga na bacilasa,
kabili ukalalyafye ifilimwa fya mwibala.
19Kwilibe lya pa mpumi yobe eko ukalamwena icakulya,
mpaka ukabwelele kwiloba apo eko wafumine.
Pantu uli lukungu
kabili ku lukungu kwine eko ukabwelela.”
20Adamub ainike umukashi wakwe ishina lya Efac, pantu e nyina wa bantu bonse. 21Yawe Lesa epakupangila Adamu na Efa ifyakufwala ifyampapa, elyo abafwika no kubafwika.
Yawe Lesa atamfya Adamu na Efa mwibala
22Elyo Yawe Lesa asosele ati, “Umuntu ali kwati ni umo pali ifwe, kukwishiba ifisuma ne fibi. Kanshi tewakuleka ukuti akasabe ifitwalo ku muti upeela ubumi akalye kabili akabelele umumi.” 23Kanshi Yawe Lesa epakutamfya umuntu mwibala lya Edeni pakuti alelima umushili uo amufumisheko. 24Panuma yakutamfyamo umuntu, Yawe Lesa abika mwibala lya Edeni ku kabanga bakerubi elyo no lupanga ulwalebilima umulilo, ulwaleyafye konse konse pakulesha umuntu ukuya ku muti wabumi.


text:
Makani Aina Kufumina Kuli Lesa!
Inga makaini aina afumininga kuli Lesa nicani? Nimulandu cini twela kwashoma? Buloshuwa iyi yakumbulunga mipusho yamu Baibolo ikute kwipushiwa tunkanda twingi.
Moyela Kumunyamfwilisha Buloshuwa Iyi
Buloshuwa iyi nimunyamfwe kwiya Maswi a Lesa, Baibolo. Bonani ncemwela kusebensesha Baibolo yenu kucana malembo.
Inga Makani Aina Nicani?
Belengani kwamba eti mwinshibe makani aina afumininga kuli Lesa, ncasuniki cakufwambana, kayi nencomulayandikinga kwinsa.
Inga Lesa Niyani?
Sena Lesa ukute lina, kayi sena ukute kutushako mano?
Sena Nicancine-ncine Kwamba Eti Makani Aina Afumina Kuli Lesa?
Inga twinshiba aconi eti makani ali mu Baibolo nancine-ncine?
Inga Yesu Kilisitu Niyani?
Belengani kwamba eti mwinshibe ncalafwila Yesu, cilubulo, kayi nencalenshinga Yesu lino.
Inga Lesa Walalengela Cani Cishi Capanshi?
Baibolo likute kwamba Lesa ncalalengela cishi capanshi, kupenga mpweti kukapwe, kayi likute kwamba buyumi nceti bukabe kuntangu mucishi kayi ne nceti bakacane bantu bamucishi.
Sena Bantu Bafwa Nibakapundushiwe?
Nicani cikute kwinshika muntu afwa? Sena bamukowa wetu balafwa nitukababone kayi?
Inga Bwami bwa Lesa Nicani?
Niyani Mwami mu Bwami bwa Lesa, kayi Bwami nibukainse cani?
Nimulandu Wacani Lesa Ncakute Kulekela Bwipishi Kayi Nemapensho?
Inga bwipishi bwalatatika aconi, kayi nimulandu cini Lesa lakulekele mpaka lino? Sena mapensho nakapwe?
Inga Mwinsa Aconi Kwamba Eti Kamuli Mwakondwa Pamo ne Bamung’anda Yenu?
Yehova, Lesa wakondwa, usuni kwamba eti mabanja kali akondwa. Bonani lulayo lwamu Baibolo lukute kunyamfwa bamalume, bakashi, bashali, nebana.
Inga Mukucana Aconi Kupaila Kwancine-ncine?
Sena kuli owa nshila imo yakupaila kwancine-ncine? Bonani binshibilo bili 5 bya kupaila kwancine-ncine.
Inga Milawo ya Lesa Ikute Kutunyamfwa Aconi?
Yesu walaamba milawo ibili isuniki maningi kayi nimubone milawo ibili yamu Baibolo isuniki maningi.
Inga Muba Aconi Munendi Lesa?
Belengani kwamba eti mubone ito Lesa ukute kwanyumfwa mapempelo onse, kayi nencetwelela kwinsa kwamba eti tube banendi Lesa.
Inga Kuli Makani Cini Aina Akute Kwamba Sha Kupaila?
Sena nikukabeko cindi bantu bonse mpweti bakekatane kupaila Lesa wancine-ncine enka?
Nimulandu Wacani Lesa Ukute Likoto?
Baibolo likute kutwambila mulandu cini Bakilisitu bancine-ncine bekatana.
Nimulandu Cini Mwelela Kupitilisha Kwiya Makani Aina?
Inga kwinshiba Lesa kwenu inga kubanyamfwilisha aconi bantu nabamo? Nicani ncemwela kucana mwaba pacibusa ne Lesa?


text:
Collected by: Don Sybertz, Scanned by: Cephas Yao Agbemenu
With special thanks to Rev Joe Healey (African proverbs,Sayings and stories)
Waliho ngosha umo lina lyakwe Manyanda. Akading’Wa busese ukagulwa hikulu, hali Ntemi Budoshi. Umu milimo yakwe Wali nkornezu no. ntemi nang’hWe akantogwa no ung’winha na cheo(buta1e) nose ubiza ntale Wa basese. Uitanwa mheshimiwa Wa mkuu, mtumwa manyanda. Kushika nose biza babyaji bakwe kunkomola (kungfwinja mu busese). Aliyo iki cheyo jakwe ijo Winhwa akalema. Ubawila babyaji bakwe giki. “Babyaji bane nalina bulumbi butale no iki ngfwizaga kunikomola, aliyo natajile na manila no ukunu.” (kulemela mu shibi) Huna llu babyaji bakwe bandya kulila, nu Nina ung’Wi1a giki ili Walemaga tutibona nu bebe hangi (izumo. Kumb 30:19) Kuhayimanila Ntemi Budoshi uzumalika. Mu shiku jene kaliho kajile, ulu ucha Ntemi akujikwa na nganji Wakwe (mpaga kuja na nsago). Lushiku lwene lwa kucha Ntemi banamhala bakang’Witana Manyanda nang’hWe akayega no uhaya, “Lelo nakubiza Ntemi.” Aho Washika banamhala bung’Wila, “Lelo ukujikwa uli mpanga, iki kajile kise kali chene,, uyo bitogilwe nu Ntemi akujikwa nang’hWe mpanga.” Aho Manyanda Wigwa akasunduhala no, ugema na kupela aliyo uding’Wa utungwa utulwa ng’Wichongo, Ntemi Budoshi nang’hWe utulwa higulya bandya kufugila, ukunu Manyanda akulilaga mugati. “Ulu ninazunije ya babyaji bane
ninatapandikile makoye.


text:
ICIPANDWA 3
Bushe Lesa Afwaya Isonde Ukuba Shani?
Cinshi Lesa abumbile abantunse?
Bushe Lesa asonsombwa shani?
Bushe imikalile pe sonde ikaba shani ku ntanshi?
LESA afwaya isonde ukuwama icine cine. Ubufwayo bwa kwa Yehova bwa kuti isonde lyaisulamo abantu ba nsansa, ababulo kulwala. Baibolo itila “Lesa alimine ibala mu Edene” no kuti “ameseshe…umuti onse uo bengatemwo kumona kabili uwawama ukulya.” Ilyo Lesa abumbile umwaume wa kubalilapo no mwanakashi, Adamu na Efa, Ababikile muli ulya mushi ushaiwamina no kubeba ati: “Fyaleni, fuleni, kumaneni pe sonde no kupanasha.” (Ukutendeka 1:28; 2:8, 9, 15) E ico, ukufwaya kwa kwa Lesa kwali kwa kuti abantunse bakwata abana, bakusha paradaise baikelemo ukukumane sonde lyonse, e lyo no kulasakamana inama.
2 Bushe mumona ukuti ukufwaya kwa kwa Yehova Lesa ukwa kuti abantu bakekale muli paradaise pano isonde kukacitika? Yehova atila: “Nalisosa, nkacilengo kwisabapo; nalipanga, nkacicita.” (Esaya 46:9-11; 55:11) Ca cine, Lesa akacita ico afwaya nangu cikabe shani! Atila “[Icalo] tacilengele cimfulumfulu, acibumbile ku kwikalwamo.” (Esaya 45:18) Bantu ba musango nshi Lesa afwaile ukuti bekale pe sonde? E lyo bushe alefwaya bena ukwikala pano calo ukufika lilali? Baibolo yasuka aiti: “Abalungama bakapyaninine calo, no kwikalamo inshiku pe.”—Amalumbo 37:29; Ukusokolola 21:3, 4.
3 Ici kwena tacilati cicitike. Pali nomba abantu balalwala no kufwa; kabili balalwa no kwipayana. Paliba ifyalenga. Lelo, kwena, Lesa tafwaile isonde ukuba ifi lyaba pali lelo! Cinshi calenga? Mulandu nshi ukufwaya kwa kwa Lesa kushacitikila? Takwaba icitabo ca lyashi lya kale icalembwa no muntu uuli onse icingatweba, pantu ubwafya bwatendekele ku muulu.
UKWAFUMINE UMULWANI
4 Ibuuku lya kubalilapo mu Baibolo lilanda pa muntu uukaanya Lesa uwaile mwi bala lya Edene. Bamulondolola ati “insoka,” lelo te nama iyo. Ibuuku lya kulekelesha mu Baibolo litila ‘etwa Kaseebanya kabili Satana, uulufya aba pano isonde bonse.’ Etwa kabili ati “icisoka cikote.” (Ukutendeka 3:1; Ukusokolola 12:9) Uyu malaika wa maka, nelyo icibumbwa ca mupashi icishimoneka, abomfeshe insoka ukulanda na Efa, nga filya fine umuntu wacenjela engalenga camoneka kwati ishiwi lyakwe lilefuma mu cilubi icili mupepi. Ulya muntu wa mupashi afwile fye e po ali ilyo Lesa alebumbila abantunse isonde.—Yobo 38:4, 7.
5 Lelo, apo ububumbo bwa kwa Yehova bonse bwali ubwapwililika, nani wapangile uyu “Kaseebanya,” “Satana”? Icishinka ca kuti umo pa bana ba kwa Lesa aba ku mupashi kabili aba maka sana, aipangile fye umwine ukuba Kaseebanya. Cacitike shani ici? Na lelo line, umuntu uwali fye bwino kabili umufumacumi kuti asanguka umupuupu. Bushe ici cicitika shani? Umuntu kuti aleka umutima wakwe watendeka ukukumbwa icabipa. Nga atwalilila ukutontonkanya pali ico, ulo lunkumbwa kuti lwakulisha. Lyene kuti asuka acita ifyo fine fyabipa alekumbwa ifyo atontonkanyapo cila nshita.—Yakobo 1:13-15.
6 Ici calicitike kuli Satana Kaseebanya. Afwile alyumfwile uko Lesa aleeba Adamu na Efa ukuti bakwate abana no kwisusha Isonde no bufyashi bwabo. (Ukutendeka 1:27, 28) Satana afwile atontonkenye ukuti ‘aba bantu bonse kuti balapepa ine ukucila ukupepa Lesa!’ E fyo Satana afwile aishibe. E ico, ulunkumbwa lwalitendeke mu mutima wakwe. Asukile afutika Efa pa kubepesha Lesa ubufi. (Ukutendeka 3:1-5) E calengele ukuti abe “Kaseebanya” icalola mu kuti “Uwa lwambo.” Uyu wine Kaseebanya aishileba kabili “Satana” icalola mu kuti “Uukaanya.”
7 Satana Kaseebanya abomfeshe ubufi no bucenjeshi pa kulenga Adamu na Efa ukukanaumfwila Lesa. (Ukutendeka 2:17; 3:6) E ico, basukile bafwa, nge fyo Lesa abebele ukuti bakafwa nga babula icumfwila. (Ukutendeka 3:17-19) Apo Adamu asangwike uushapwililika ilyo abembwike, abana bakwe bonse balefyalwa no lubembu ulwafumine kuli wene. (Abena Roma 5:12) Kuti twapashanya icacitike kuli pani ya kupangilamo umukate. Nga ca kuti pani nayongama, bushe umukate wapangilwa muli ilya pani uba shani? Umukate onse ulongama, nelyo taupwililika. E cimo cine na bantunse, cila muntu alipyana “ukongama” nelyo ukukanapwililika ukwafuma kuli Adamu. E calenga ukuti abantunse bonse balekota no kufwa.—Abena Roma 3:23.
8 Ilyo Satana atunkile Adamu na Efa ukubembukila Lesa, atendeke bucipondoka. Atwishike imitekele ya kwa Yehova. Ico Satana alesosa ca kuti: ‘Lesa ni kateka wabipa. Wa bufi kabili alafisa ifisuma ku bo ateka. Abantunse tabafwile ukutekwa na Lesa. Kuti bamona abene icisuma ne cabipa. Kabili ifintu kuti fyabawamina nga nine ndebateeka.’ Bushe Lesa ali no kucita shani pali uyu musaalula? Bamo batila Lesa ena nga aipeye fye balya bacipondoka. Nomba, bushe ico nga calengele ukusuusha kwa kwa Satana ukupwa? Bushe nga calishibikwe ukuti imitekele ya kwa Lesa e yalungama?
9 Apo Yehova wa bulungi sana, taali na kwipaya balya bacipondoka lilya line fye. Amwene ukuti palekabila ukupite nshita pa kwasuka bwino bwino ukusuusha kwa kwa Satana no kushinina Kaseebanya ukuti wa bufi. E ico, Lesa asuminishe abantunse ukutendeka ukuiteka no kulatungululwa na Satana pa nshita imo. Mu Cipandwa 11, muli cino citabo e mo tukalanda pa co Yehova acitiile fyo ne co alekela paapita inshita iikalamba ilyo ashilalungika ifintu. Na lyo line, kuti cawama ukutontonkanya pali ici: Bushe cali fye bwino kuli Adamu na Efa ukucetekela Satana, uushabalile abacitila icisuma? Bushe cali fye bwino kuli bene ukusumina ukuti Yehova, uwabapeele fyonse ifyo bakwete, munkalwe, kabili wa bufi? Nga ni mwe nga mwacitile shani?
10 Cisuma ukutontonkanya pali ifi fipusho pantu na ifwe bonse pali lelo fyalitukuma. Ca cine, mwalikwata ishuko lya kulanga ukuti mwaba kuli Yehova muli uku kusonsomba kwa kwa Satana. Kuti mwasumina ukutila Yehova e Kateeka wenu no kucitapo fimo ku kulanga ukuti Satana wa bufi. (Amalumbo 73:28; Amapinda 27:11) Ku ca bulanda, bantu fye abanono pa minshipendwa ya bantu pano calo abasalapo ukucite co. Ici cileta icipusho cacindama ica kuti, Bushe Baibolo isambilisha ukuti Satana e uteka cino calo?
NANI ATEKA CINO CALO
11 Yesu tatwishike ukuti Satana e kateka wa cino calo. Kwali inshita ilyo Satana mu cisungusho alangile Yesu “amabufumu yonse aya pano calo no bukata bwa yako.” Satana lyene alaile Yesu ukuti: “Fyonse ifi ndekupeela nga wawa no kumpepako fye.” (Mateo 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Tontonkanyeni pali ici. Bushe nga cali litunko kuli Yesu ukutambikwa amabufumu yonse nga ca kuti Satana taali kateka wa yako? Yesu takeene ukuti amabuteko ya cino calo te ya kwa Satana. Kwena Yesu nga alikeene nga ca kuti Satana te waleyatungulula.
12 Ca cine ukuti Yehova e Lesa Wa maka yonse, Kabumba wa fintu fyonse. (Ukusokolola 4:11) Lelo, takwaba nangu pamo apo Baibolo yalanda ukuti Yehova Lesa nelyo Yesu Kristu e kateka wa cino calo. Na kuba, Yesu aitile Satana ati “kateeka wa cino calo.” (Yohane 12:31; 14:30; 16:11) Baibolo ita Satana ati Kaseebanya no kuti “lesa wa bwikashi buno.” (2 Abena Korinti 4:3, 4) Umutumwa wa Bwina Kristu, Yohane alembele pa ukaanya, nelyo Satana ati: “Icalo conse calaala mu maka ya mubifi.”—1 Yohane 5:19.
IFYO ICALO CA KWA SATANA CIKAFUMISHIWAPO
13 Cila mwaka, icalo cilebipilako. Muno calo mwiswile abashilika balelwishanya, aba mapolitiki na bashimapepo ba bucenjeshi, ne fipondo fyaume mitima. Icalo conse te kuti caluke. Baibolo isokolola ukuti inshita naipalama ilyo Lesa akafumyapo icalo cabipa pa nkondo yakwe iya Armagedone. Nga acite co, e lyo pakesa icalo calungama.—Ukusokolola 16:14-16.
14 Yehova Lesa, asalile Yesu Kristu ukuba Kateka wa Bufumu Bwakwe ubwa mu muulu, atemwa ubuteko. Kale sana, Baibolo yasobele ukuti: “Umwana nafyalilwa kuli ifwe, umwana mwaume napeelwa kuli ifwe; bukateka bukaba pa kubeya kwakwe, ne shina lyakwe akenikwa,…Cilolo wa mutende. Ku kukula kwa bukateka bwakwe, na ku mutende, takwakabe mpela.” (Esaya 9:6, 7) Pali bulya buteko, Yesu asambilishe abakonshi bakwe ukupepa ati: “Ubufumu bwenu bwise. Ukufwaya kwenu kucitwe pano isonde nga mu muulu.” (Mateo 6:10) Nga filya tukamona ku ntanshi muli cino citabo, Ubufumu bwa kwa Lesa bukafumyapo amabufumu ya cino calo yonse nomba line fye, kabili e bukalateka fye. (Daniele 2:44) Lyene, Ubufumu bwa kwa Lesa bukaleta paradaise pano isonde.
ICALO CIPYA CILI MUPEPI!
15 Baibolo itulaya ati: “Imyulu ipya ne sonde lipya ifyo tulelolela umwabela ubulayo [bwa kwa Lesa], na muli fyene e mukekala ubulungami.” (2 Petro 3:13; Esaya 65:17) Limo limo Baibolo nga yalanda pa “isonde,” ninshi bekashi pe sonde ilelandapo. (Ukutendeka 11:1) E ico, “isonde lipya” bantunse abasenaminwa na Lesa.
16 Yesu alaile ukuti mu calo cipya icileisa, abasenaminwa na Lesa bakapeelwa “umweo wa muyayaya.” (Marko 10:30) Shi kupukuleni Baibolo wenu pali Yohane 3:16 na Yohane 17:3, mumfwe ifyo Yesu atile e fyo tufwile ukucita pa kupeelwa umweo wa muyayaya. Nomba moneni amapaalo yalandwapo mu Baibolo ayo bakaipakisha abakapokelela icilambu cishaiwamina kuli Lesa muli Paradaise wa pe sonde uuleisa.
17Ububifi, inkondo, bumpulamafunde, ulukaakala, fikafumapo. “Umubifi takabepo…lelo abalanda bakapyaninine calo.” (Amalumbo 37:10, 11) Umutende ukabako pantu Lesa ‘akaputulo bulwi ukufika ku mpela ya calo.’ (Amalumbo 46:9; Esaya 2:4) Lyena, ‘abalungami bakapuuka mu nshiku shabo, no bwingi bwa mutende ukasuke aubulapo umweshi.’ Kanshi umutende ukabako umuyayaya!—Amalumbo 72:7.
18Bakapepa ba kwa Yehova bakekala umutelelwe. Abena Israele ba ku kale baleikala umutelelwe nga baumfwila Lesa. (Ubwina Lebi 25:18, 19) Mwandini cikawama sana ukuba no yu wine mutelelwe mu Paradaise!—Esaya 32:18, Mika 4:4.
19Ifya kulya tafyakabule. Kemba wa malumbo aimbile ati: ‘Kukaba ukupaka kwa ngano mu calo, na pa muulu wa mpili, fikafukila.’ (Amalumbo 72:16) Yehova Lesa akapaala abalungama, kabili ‘icalo cikafumyo bulimi bwa ciko.’—Amalumbo 67:6.
20Icalo conse cikasanguka paradaise. Amayanda yasuma kabili ayapya e lyo na mabala e fikaba pa ncende shaonawilwe kale ku bantunse ababembu. (Esaya 65:21-24; Ukusokolola 11:18) Mu kuya kwa nshita, incende sha pe sonde ishawama kale, shikakulilako mpaka fye isonde lyonse likawame no kufumya ifimenwa nga filya ibala lya Edene lyali. Kabili Lesa takafilwe ‘ukufumbatule minwe yakwe no kwikusha conse ica mweo ifyo cilefwaya.’—Amalumbo 145:16.
21Pakaba umutende pa bantunse ne nama. Inama mpanga ne nama bateeka fikaliila pamo. No mwaice fye takaletiina inama ishileta amasanso pali nomba.—Esaya 11:6-9; 65:25.
22Ukulwala kukapwa. Yesu, Kateka wa Bufumu bwa kwa Lesa ubwa mu muulu, akondapa abantu abengi nga nshi ukucila abo aundepe ilyo ali pano isonde. (Mateo 9:35; Marko 1:40-42; Yohane 5:5-9) Lyene “umwikashi wa mu calo takasose, ati, Nindwala.”—Esaya 33:24; 35:5, 6.
23Abafwa bakaba no mweo no kukanafwa na kabili. Bonse abalaala mu mfwa abo Lesa akebukisha, bakabuushiwa. Na kuba, “kukaba ukubuushiwa kwa balungama na bashalungama.”—Imilimo 24:15; Yohane 5:28, 29.
24 Mwandini ku ntanshi kuli inshita iisuma ku basala ukusambilila pali Yehova Lesa, Kabumba Wakulisha no kumubombela! Ni pali Paradaise akaba pano pene pe sonde e po Yesu alelanda ilyo alaile ncitatubi walefwa lwa mupepi nankwe ati: “Uli no kuba na ine mu Paradaise.” (Luka 23:43) Nacicindama ukuti tusambilile fingi pali Yesu Kristu, uo aya mapaalo yonse yakeshilamo.
IFYO BAIBOLO ISAMBILISHA
- Ukufwaya kwa kwa Lesa ukwa kusangula isonde ukuba paradaise kukafikilishiwa.—Esaya 45:18; 55:11.
- Satana e uteka icalo pali nomba.—Yohane 12:31; 1 Yohane 5:19.
- Mwi sonde lipya ilileisa, Lesa akapaala sana abantunse.—Amalumbo 37:10, 11, 29.
Amepusho
1. Bushe Lesa afwaya isonde ukuba shani?
2. (a) Twaishiba shani ukuti isonde likaba filya fine Lesa alefwaya lyena ukuba? (b) Ukulingana na Baibolo, bantu ba musango nshi bakekala umuyayaya?
3. Fya bulanda nshi filecitika pano calo muno nshiku, kabili finshi abantu bepusha pali ubu bulanda?
4, 5. (a) Nani abomfeshe insoka ukulanda na Efa? (b) Bushe umuntu uwali umusuma fye kabili umufumacumi kuti asanguka shani umupuupu?
6. Bushe umwana wa kwa Lesa uwa ku mupashi kabili uwa maka, aishileba shani Satana Kaseebanya?
7. (a) Cinshi Adamu na Efa bafwilile? (b) Cinshi abana ba kwa Adamu bonse bakotela no kufwa?
8, 9. (a) Finshi Satana asuushishe muli Lesa? (b) Cinshi Lesa ashaonawilile balya bacipondoka lilya line fye?
10. Kuti mwaba shani kuli Yehova mu kwasuka ukusonsomba kwa kwa Satana?
11, 12. (a) Bushe ukutunkwa kwa kwa Yesu kulanga shani ukuti Satana e kateka wa cino calo? (b) Finshi fimbi ifilanga ukuti Satana e kateka wa cino calo?
13. Cinshi tufwaila icalo cipya?
14. Nani Lesa asala ukuba Kateka wa Bufumu Bwakwe, kabili ici casobelwe shani?
15. Bushe “isonde lipya” cinshi?
16. Bupe nshi bushaiwamina ubo Lesa akapeela abo asenamina, kabili cinshi tufwile ukucita pa kupeelwa ubo bupe?
17, 18. Kuti twacetekela shani ukuti pakaba umutende no mutelelwe pano isonde ponse?
19. Twaishiba shani ukuti ifya kulya fikafula sana mu calo cipya ica kwa Lesa?
20. Cinshi cingalenga twashininkisha ukuti isonde lyonse likaba paradaise?
21. Cinshi cilanga ukuti pakaba umutende pa bantunse ne nama?
22. Cinshi cikacitika ku malwele?
23. Cinshi ukubuuka kukaletela insansa mu mitima yesu?
24. Bushe mumfwa shani pa lwa kwikala muli Paradaise pe sonde?