text:
MBWEJO
Bubine Padi Tata, Mwana, ne Mushipiditu Ujila
BANTU bakulupile mu lufundijo lwa Busatu Busantu banenanga’mba mu Leza umo mudi bantu basatu—Tata, Mwana, ne Mushipiditu Ujila. Umo ne umo wa mu basatu udingakene na bakwabo mu bukomo bonso, kadi bonso kebadipo na ngalwilo. Ko kunena’mba mungya lufundijo lwa Busatu Busantu, Tata i Leza, Mwana i Leza, ne Mushipiditu Ujila i Leza, ino kudi Leza umo kete.
Bavule bakulupile mu Busatu Busantu betabije amba kebabwanyapo kushintulula luno lufundijo. Inoko, balanga amba Bible ufundijanga’lo. Ino tuyukei amba kishima “Busatu” kekidipo mu Bible, nansha pamo pene. Ino le mulangwe wa Busatu’ko udi’mo? Pa kulondolola kino kipangujo, tubandaulei bisonekwa bitelanga boba babingija luno lufundijo lwa Busatu Busantu.
“KINENWA WĀDI LEZA”
Yoano 1:1 unena’mba: “Ku ngalwilo Kinenwa wādi’ko, kadi Kinenwa wādi na Leza, kadi Kinenwa wādi Leza.” (King James Version) Mu binenwa bilonda’po, mutumibwa Yoano ulombola patōka amba “Kinenwa” i Yesu. (Yoano 1:14) Inoko Kinenwa byaitwa bu Leza, bamo bafulanga ku kunena’mba Mwana ne Tata bafwaninwe nanshi kwikala mu Leza umo enka.
Ino yuka amba kino kipindi kya Bible kyāsonekelwe dibajinjibajinji mu Kingidiki. Kupwa bashintuludi batambija bilembwa mu Kingidiki bebitūla mu ndimi mikwabo. Kudi bashintuludi bavule ba Bible kebanenepo amba “Kinenwa wādi Leza.” Mwanda waka? Mwanda mungya buyuki bwabo bwa Kingidiki kya mu Bible, bano bashintuludi i bajingulule amba uno musemwa “Kinenwa wādi Leza” ufwaninwe kwalamunwa mu muswelo mwishile. Namani? Tala bidi bimfwa bityetye’tu: “Logos [Mwanda] wadi wa buleza.” (A New Translation of the Bible) “Kinenwa wadi leza.” (The New Testament in an Improved Version) “Kinenwa wadi na Leza ne wadi mwiabile nandi mwikadila wandi.” (The Translator’s New Testament) Kukwatañana na ano mashintuludi, Mwanda ke Lezapo mwine, mhm. * Ino uno Kinenwa byadi na kitenta kya peulu mu bipangwa bya Yehova, o mwanda utelwa bu “leza.” Kadi kishima “leza” pano kishintulula “mukomo.”
YUKILA’KO MYANDA
Bavule kebayukilepo Kingidiki kya mu Bible. Penepo ukayuka namani byādi bisaka kunena mutumibwa Yoano? Langa’po bidi kino kimfwa: Mwadimu washintulwila bana ba masomo mwanda kampanda. Kupwa, bana ba masomo abaimvwana bushintuludi mu muswelo mwishileshile, aba nenki, aba nenki. Le bana ba masomo bakapwija uno mwanda namani? I biyampe bepangule mwadimu ebalombole mobikadile. Bine, kuyukila’ko myanda ko kukebakwasha bemvwanije biyampe mwanda’wa. Ne abe nobe mo monka, shi usaka kwimvwanija Yoano 1:1, ufwaninwe kutanga Evanjile ya Yoano mwanda wa kuyukila’ko kitenta kya Yesu. Kwifundila’ko myanda mikwabo ko kukakukwasha na bubine ufule ku milangwe myoloke pa mwanda’wa.
Kimfwa, tala bisonekelwe na Yoano mu shapita 1, vese wa 18 amba: “I kutupu muntu ke mumone Leza [Mwinē Bukomo Bonso] nansha dimo.” Inoko, bantu bāmwene Yesu, Mwana, mwanda Yoano unena’mba: “Kinenwa [Yesu] waalamuka ke ngitu kadi waikala umbukata mwetu, ne kadi twabandile ntumbo yandi.” (Yoano 1:14) Penepa Mwana ukokeja namani kwikala mu Leza Mwinē Bukomo Bonso? Kadi Yoano unena amba Kinenwa “wādi na Leza.” Le muntu ukokeja namani aye umo kwikala na muntu mukwabo kadi ne kwikala enka muntu waikele nandi’wa? Pakwabo kadi, monka mokisonekelwe mu Yoano 17:3, Yesu ulombwele patōkelela kwishila kudi pa bukata bwandi na Shandi wa mūlu. Utela Shandi amba “Leza umo kete wa bine.” Kadi dya ku mfulo kwa Evanjile yandi, Yoano unena mu kīpi amba: “Bino’bi byalembelwe mwanda wa mwitabije amba Yesu ye Kidishitu Mwanā Leza.” (Yoano 20:31) Ubamone amba Yesu watelwa bu Mwanā Leza, ke bu Lezapo, mhm. Buno bushintuludi bwa ntentekelo buletelwe mu Evanjile ya Yoano bulombola muswelo ufwaninwe kwimvwanwa Yoano 1:1. Yesu, Kinenwa, i “leza” ke-muntu udi na kitenta kikata, ino ke pamopo bwa Leza Mwinē Bukomo Bonso.
BINGIJA MYANDA
Jokela pano ku kimfwa kya mwadimu ne bana ba masomo. Langa shi bana ba masomo bamo bakitatana ne pano pene, nansha byobapwa kwimvwana bushintuludi bwa ntentekelo bwa mwadimu. Le bakalonga bika? Bakokeja kukakimba mwadimu mukwabo ebasapwile bivule bitala enka pa mwanda’wa. Shi mwadimu wa bubidi wabingija bushintuludi bwa mwadimu mubajinji, papo ne kutatana kwa bana ba masomo bavule kukapwa. Ne abe nobe mo monka, shi ukitatana bilembele Yoano mulembi wa Bible pa kipwano kya Yesu na Leza Mwinē Bukomo Bonso, nankyo nyemena kudi mulembi mukwabo wa Bible akusapwile bivule bitala pa uno mwanda. Kimfwa, tala byobya byāsonekele Mateo. Wāsonekele byānene Yesu pa mwanda utala mfulo ya ino ngikadilo ya bintu amba: “Pa mwanda wa dyodya difuku ne nsá mine, i kutupu nansha umo wibiyukile, nansha bamwikeulu ba mūlu nansha Mwana, poso’nka Tata kete.” (Mateo 24:36) Mwene bino binenwa bibingija amba Yesu ke Lezapo Mwinē Bukomo Bonso?
Yesu unena amba Tata uyukile bivule kutabuka Mwana. Shi Yesu wadi mu Leza Mwinē Bukomo Bonso, wadi nandi wa kuyuka byonso biyukile Shandi. Nanshi pano Mwana ne Tata kebadingakenepo pamo. Ino, bamo bakanena’mba: ‘Yesu wāikele na būmi bwa miswelo ibidi. Pano wādi unena bu muntu wa misunya.’ Ino nansha byādi namino, le mushipiditu ujila nao le? Shi nao udi mu Leza umo enka pamo bwa Tata, mwanda waka Yesu kanenepo amba ao uyukile byobya biyukile Tata?
Poendelela na kwifunda Bible, bine kukabulwepo kujingulula amba mavese mavule a mu Bible esambilanga pa uno mwanda. Abingija bubine butala padi Tata, Mwana, ne mushipiditu ujila.—Ñimbo 90:2; Bilongwa 7:55; Kolose 1:15.
^ mus. 3 Shi usaka kuyukila’ko bikwabo bitala pa Yoano 1:1, tala paje 24-25 mu Kiteba kya Mulami kya difuku 1 Kweji 11, 2008 mu Falanse, kilupwilwe na Batumoni ba Yehova.


c: text/html

text:
NSEKUNUNI YA MU BŪMI
Kufwilwa Tata
—ne Kusokola Tata Mukwabo
TATA wābutwilwe mu 1899 mu Graz kibundi kya mu Otrishe, kadi mu kitatyi kya Divita I dya Ntanda yonso wādi ukidi nkasampe. Bāmutwejeje ku bukomo mu bushidika bwa Alemanye pa kupwa’tu kwa Divita II dya Ntanda yonso kushilula mu 1939. Wāipaibwa mu 1943 pobākalwile divita mu Rusi. Uno o muswelo wa bulanda onajimije tata ponākidi’tu na kintu kya myaka ibidi. Nkyāikelepo na mukenga wa kumuyuka, kadi nādi mulanga bininge, nakampata kitatyi kyonadi mona bankasampe bakwetu bavule ba ku masomo na bashabo. Mwenda mafuku, ami papo nkasampe, nasengibwa pa kuyuka myanda itala Tata wa mūlu, Tata wa peulu kabwanyapo kufwa.—Hab. 1:12.
BYONEMWENINE NA BAKWETU MU BUSHIKUTU
Ponabwenye myaka isamba-ibidi, natwela mu kitango kya Bankasampe Bashikutu. Bushikutu bwa Bankasampe i kitango kya ntanda yonso kyāshimikilwe mu 1908 mu Beletanye na Robert Stephenson Smyth Baden-Powell mudyavita wa basola ba Beletanye. Mu 1916 wāshimika Bisumpi bya bankasampe ba yami myaka betwa bu Bampumpi (nansha bisumpi bya Bashikutu).
Nadi nsenswe nkambi ya pa yenga yādi ilongwa mu ntanda—kulāla mu mapema, kuvwala bya muswelo umo ne kusala koku tomba maoma. Nadi nsangela nakampata kupityija kitatyi pamo na bakwetu bashikutu, twimba koku tujokolokele ku nkambi ya mudilo ku kyolwa ne kukaya mu ditó. Kadi twadi twifunda myanda mivule itala bupangi, kwine kwaunengeje nsangele mingilo ya makasa a Umpangi wetu.
Bankasampe Bashikutu bakankamikwanga kulonga kilongwa kiyampe difuku ne difuku. Ino i mbila yabo mibajinji. Twadi twiimuna mu bishima bya amba, “Beiteakanye Kala.” Kino kyadi kinsangaja. Mu kyetu kisumpi kya bankasampe katwa ne musubu, kipindi kya bankasampe badi bene Katolika, kipindi kikwabo kya bene Mishoni ne kikwabo nakyo kya bene Buddha.
Tamba mu 1920, bitango bya Shikutu bya ntanda yonso nansha mafetyi byadi bilongwa mu myaka mityetye. Nakatenwe ku Fetyi ya Shikutu ya busamba-bubidi ya Ntanda yalongelwe mu Bad Ischl, Otrishe, mu Kweji wa 8, 1951, ne ku Fetyi ya Shikutu ya kitema ya Ntanda yalongelwe mu Kiwanza kya Sutton kubwipi na Birmingham mu Angeletele mu Kweji wa 8, 1957. Musunsa wa mfulo, kwatenwe kintu kya Bashikutu 33000 batambile ku matanda ne bifuko 85. Kadi kintu kya bantu 750000, baile kwitutala ku fetyi, kubadila’mo ne Elizabeth Mulopwe Mukaji wa Angeletele. Kondi, byadi pamo bwa bubana ba bana bwa ntanda yonso. Nkyadipo ndyukile mu kine kitatyi’kya amba nkeyuka ne kwija mpika na banabetu bayampe bininge—ke ba ku mushipiditu kadi.
KWITANA NA KAMONI WA YEHOVA MUSUNSA MUBAJINJI
Ku muketeko wa mwaka wa 1958, nadi nekitamba’tu mu kupwa masomo ami a bu kaseya ku Wiesler, Hotela Mikatampe ya mu Graz, Otrishe. Ku ino Hotela, Rudolf Tschiggerl mwingidi-nami kadi mwimaniji wa mwingilo wa kutēka mikate, wāunsapwila bya kiponka na ponka. Nadi nkyaivwene kashā kintu nansha kimo kitala pa bubinebine. Washilula dibajinji na lufundijo lwa Busatu Busantu ne kunena’mba ke lufundijopo lwa mu Bible. Napatanya na kubingija Busatu Busantu ne kukimba kumulombola’mba byaanena i bya bubela. Nadi nsenswe mwingidi-nami kadi kimba kumunekenya ajokele mu kipwilo kya Katolika.
Rudolf, otwadi twita bu Rudi, waunsokwela Bible. Nadi nsaka kwikala’nka na Bible wa Katolika. Nashilula kutanga’ye ne kwija mpika namona’mo trakte watampilwe na Sosiete Watchtower wadi utūdile’mo Rudi. Nafītwa pa kino mwanda nadi nanga’mba mu uno trakte mwadi mulembwe myanda mu muswelo umweka bu muyampe ino ao’ko mubi. Inoko, nadi ngitabije kwisambila nandi pa Bible. Rudi wālombola bujinguludi ne kuleka kumpa monka kintu kyo-kyonso kitampe. Mu kintu kya myeji isatu, twadi twisambila na dimodimo pa Bible, mīsambo mine yadi ivudile kufika ne bufuku.
Ami pa kupwa masomo ku hotela mu yetu ntanda ya Graz, mama waunsokwela masomo makwabo a kukundula hotela. Ebiya navilukila ku Bad Hofgastein, kibundi kidi ku musanza wa ngulu kwine kwadi masomo. Adi engidila pamo na Hotela Mikatampe ya mu Bad Hofgastein, kadi kyaba kimo nadi nkengila’ko mwa kwikadila na bwino kupita byobya byonafundile ku masomo.
KUPEMPULWA NA BAMISHONELE BABIDI BANA-BAKAJI
Rudi watumine adelese yami mipya ku bilo ya musambo ya mu Vienna, ebiya musambo nao wapa’yo ba Ilse Unterdörfer ne Elfriede Löhr * bakaka babidi bamishonele. Difuku dimo, muntu wadi wingila mu kyumba kya kutundaidila beni kya ku Hotela waungita ne kunombola’mba kudi bana-bakaji babidi badi panja mu motoka bakimba kwisamba nobe. Navutakanibwa mwanda nkyadipo ndyukile byobaile kulonga. Ino naenda’ko mwanda wa kwibayuka. Kupwa nayuka’mba badi bengila bu bantu basela mikanda ya Batumoni mu kitatyi kya Nazi mu Alemanye pākankajibwe mwingilo ku ngalwilo kwa Divita II dya Ntanda. Nansha ke kumeso kwa divita kushilula, bakwetwe na bampulushi beinanye ba Alemanye (Gestapo) ne kwibatuma mu komponi ka masusu ka Lichtenburg. Kupwa, mu dino divita bebatundulwila ku komponi ka mu Ravensbrück kubwipi na Berlin.
Bano bakaka badi ba myaka ya mama, o mwanda nadi bine nebalēmekele. Pa kino, nkyadipo nsaka kwibajimijija kitatyi kyabo na kwisamba nabo kupwa padi kadi mayenga nansha myeji ibala-inga nkenebasapwila’mba nkisakilepo kwendelela na kwisamba nabo. Ebiya nebalomba shi babwanya kumpa’tu’nka mulongo wa Bisonekwa bisambila pa lufundijo lwa Katolika lwa kwipingakana kwa batumibwa. Nebalombola’mba, nsa kukapa’byo kitobo wa mu kyetu kibundi ne kwisambila’po nandi. Nadi nanga’mba nadi wa kuyuka pano bubinebine.
KWIFUNDA MYANDA ITALA TATA WA BINE UJILA UDI MŪLU
Bufundiji bwa Katolika Loma bwa kwipingakana kwa batumibwa bulombola’mba kudi kwipingakana kekukapupo kwa bapapa kwa tamba pa mutumibwa Petelo. (Kipwilo kishintululanga bibi binenwa bya Yesu bidi mu Mateo 16:18, 19.) Kadi bwine Katolika bunena’mba, papa kabwanyapo kubepa mu myanda itala lufundijo paesamba mu kipwilo kikatakata, nansha na lupusa lumupelwe. Nadi nkulupile bino binenwa ne kulanga’mba, shi papa mwine wityibwa na bene Katolika bu Tata Utōkele, kabwanyapo kubepa mu myanda itala lufundijo kadi ufundija’mba Busatu Busantu i bwa bine, nanshi i bwa bine. Ino shi ubwanya kubepa, nankyo luno lufundijo nalo lubwanya kwikala lwa bubela. Ke kya kutulumukapo shi bufundiji bwa kwipingakana kwa batumibwa i bwa mvubu mpata ku bene Katolika, mwanda bubinebine nansha bubela bwa bufundiji bwa Katolika bwimanine pa bufundiji bwa kwipingakana!
Ponaendele kukamona kitobo, kabwenyepo kulondolola ku bipangujo byami, ino wakulumuna mu kibīko kyandi kya mabuku dibuku dya lufundijo lwa Katolika disambila pa kwipingakana kwa batumibwa. Nediselela ku njibo monka mwaaunenene ne kwiditanga, kupwa najoka na bipangujo bivule. Mfulo mfulō, kitobo pa kukomenwa kulondolola ku bipangujo byami, kanena amba: “Nkibwanyapo kukunekenya, kadi nobe kubwanyapo nkunekenya. . . . Enda biyampe!” Kakidipo kadi usaka kwisamba nami monka.
Pa kino, naitabija kwifunda Bible na Ilse ne Elfriede. Bamfundija myanda mivule itala Yehova Leza Tata wa bine Ujila udi mūlu. (Yoa. 17:11) Mu kino kifuko mwadi kemwaikele kipwilo, o mwanda bano bakaka babidi badi bendeja kupwila mu njibo ya kisaka kimo kyasangedile bubinebine. Kwadi kutanwa’tu bantu batyetye. Bano bakaka badi besambila abo bonso bubidi pa myanda mivule ya ku kupwila, mwanda kekwadipo tutu mubatyijibwe wa kwimanina kupwila. Tutu umo wadi utamba ku kifuko kikwabo wadi wiya na dimodimo kunena mwisambo wa bantu bonso mu kifuko kyobadi baluwa.
KUSHILULA MWINGILO WA BUSAPUDI
Ba Ilse ne Elfriede bashilwile kwifunda nami Bible mu Kweji 10, 1958, ebiya nabatyijibwa myeji isatu pa kupita’po, mu Kweji 1, 1959. Kumeso kwa kubatyijibwa, nebepangwile shi mbwanya kwibatwala mu busapudi bwa ku njibo ne njibo mwanda wa kumona’tu mobasapwila. (Bil. 20:20) Pa kupwa kwibatwala musunsa mubajinji, nebepangula shi babwanya kumpa kifuko kwa kusapula. Baumpa kibundi kimo, kadi nadi ñenda’ko ami mwine kukasapula ku njibo ne njibo ne kujokela bantu basangela musapu. Tutu mubajinji onakatwele mu busapudi bwa ku njibo ne njibo, i mutadi wa kipindi wetupempwile mwenda mafuku.
Mu 1960, pa kupwa kwa masomo ami a ku hotela, najokela ku yetu ntanda mwanda wa kukwasha babutule bami befunde bubinebine bwa mu Bible. Kufika ne dyalelo, i kutupu nansha umo udi mu bubinebine, inoko bamo balombolanga kusangela.
BŪMI BWA MU MWINGILO WA KITATYI KYONSO
Mu mwaka wa 1961, batanga mu bipwilo mikanda yatambile ku bilo ya musambo ikankamika bantu bengile bu pania. Nadi kungulume kadi mukomo mu ngitu, o mwanda namwene’mba nkyadipo na bubinga bwa kulekela kwingila bu pania. Nesamba na tutu Kurt Kuhn mutadi wa kipindi ampe ñeni pa milangwe yonadi nayo ya kwingila kaji mu myeji mityetye mwanda wa kupota motoka wa kunkwasha mu mwingilo wa bu pania. Le waunondolola namani? Amba, “le Yesu ne batumibwa bādi basakilwa motoka pa kwingila mwingilo wa kitatyi kyonso?” Bine, uno o mulangwe onadi nao! Ebiya nashilula’nka penepa kwiteakanya mwa kushilwila kwingila mwingilo wa bu pania. Ino byonadi ñingila mansá 72 yenga ne yenga mu leshitola ya ku hotela, nadi mfwaninwe kushinta bintu bimobimo.
Nalomba mukulumpe wa kaji shi ubwanya kwitabija ñingile mu mansá 60. Waitabija ne kwendelela kumfuta’nka mfutwa imo yonka. Kitatyi kityetye pa kupita’po, namulomba monka shi mbwanya kwingila mansá 48 ku yenga. Kadi waitabija kulomba kwami ne kumfuta mfutwa imo yonka. Kupwa namulomba monka ñingile’tu mansá 36 ku yenga, ko kunena’mba mansá 6 ku difuku mu bula bwa mafuku 6, kadi monka waitabija. Kintu kitulumuja i kino, nadi ntambula’nka mfutwa imo yonka! Byadi bimweka bu mukulumpe wami wa kaji kadipo usaka ndeke kaji. Na ino mpangiko, nashilula kwingila bu pania wa lonso. Mu kine kitatyi’kya, bapania badi basapula mansá 100 ku kweji.
Myeji iná pa kupita’po, naikala bu pania wa pa bula ne bu mwingidi wa kipwilo mu kakipwilo katyetye ka mu polovenshi ya Carinthia, mu kibundi kya Spittal an der Drau. Mu kino kitatyi, pania wa pa bula wadi usapula mansá 150. Nkyadipo na pania mukwetu wa kusapula nandi, ino nasangedile kukankamika kwaunkankamikile kaka witwa bu Gertrude Lobner mu mwingilo, mwine wadi wingila bu mukwashi wa mwingidi wa kipwilo. *
KUSHINTA KWA BUKIDIBUKIDI KWA MINGILO
Mu 1963, baunena kwingila bu mwingidi wa kipindi. Kyaba kimo nadi ñenda na kudiye ku kipwilo ne kipwilo, nselele masanduku alēma. Banabetu bavule kebadipo na myotoka, o mwanda kekwadipo nansha umo wadi ubwanya kunsela ku ngala ya kudiye. Pa kutyina “kutulumuna” bantu, nkyadipo nsaka kukanda kamotoka katyetye pa kwenda ku njibo kwa kukashikata, o mwanda nadi ñenda kwa kufikila lwa nshi.
Mu 1965, ami papo kungulume, baungita kukatanwa ku kalasa ka 41 ka Masomo a Ngileade. Bana ba masomo bavule badi bankunga. Na mu kitulumukila’tu, ami pa kutambula dipolome baunjokeja ku yetu ntanda ya Otrishe mwanda wa kwendelela na mwingilo wa bu mutadi wa kipindi. Inoko, kumeso kwa kutamba mu États-Unis, baunena kukengila pamo na mutadi wa kipindi mu bula bwa mayenga aná. Nasangele bininge kwingila na Anthony Conte, tutu wa buswe wadi usenswe mwingilo wa busapudi kadi wadi ulupula bipa biyampe mu uno mwingilo. Twaingile nandi pamo kutunduka kwa États-Unis mu mwaba wa Cornwall.
Kitatyi kyonakajokele mu Otrishe, bauntuma mu kipindi monetene na Tove Merete, kaka kungakaji muyampe. Watamine mu bubinebine tamba paadi na myaka itano. Kitatyi kitwipangulanga banabetu muswelo otwemwene, tunenanga na mizaulo amba, “i bilo ya musambo yateakenye twimone.” Twesongele mwaka umo pa kupita’po mu Kweji 4, 1967, kadi betwitabija twendelele batwe bonso pamo mu mwingilo wa bu mutadi wendakana.
Mwaka walondele’po, nayuka’mba kupityila ku kanye kakatampe ka Yehova, waundelele bu wandi mwana wa ku mushipiditu. Mu uno muswelo, nashilula kipwano kya pa bula na Tata wami wa mūlu ne na boba bonso ‘beta’ kukwatañana na Loma 8:15 amba “Abba, Tata!”
Ami ne Merete twaendelele kwingidila pamo mu mwingilo wa mu kipindi ne mu distrike kufika mu mwaka wa 1976. Kyaba kimo mu kitatyi kya mashika, twadi tunenwe kulāla mu mobo mwakubulwa kaluvula ka kyanga. Difuku dimo, twabūkile ne kujingulula amba ku milomo ya bulangetyi kwadi kukanzabale mwanda wa umpuya otwadi twesa! Ku mfulo twakwata butyibi bwa kusela kakingidilwa ka shinga ya mudilo ka kupepa luvula luyampe bufuku. Mu bifuko bimo, pa koya mema bufuku, twadi tunenwe kupita mu maimakasa twenda ku kobo katyetye kadi’mo luvula lwa mashika. Kadi ketwadipo na njibo mikatampe ya kushikata’mo, o mwanda mu Dya Mwanzo twadi tuvudile kushikata mu njibo imo yonka mwine motwadi twingidila mu bula bwa yenga. Kupwa, mu Dya Bubidi lubanga twaenda ku kipwilo kikwabo.
Ngidi na nsangaji ya kunena amba, wami mukaji muswe unkwatakenye nyeke bininge mu bula bwa myaka. Usenswe mwingilo wa busapudi, kadi nkilekangapo nansha dimo kumukankamika atambile mu mwingilo wa busapudi. Kadi usenswe balunda ne kuta bantu bakwabo mutyima bininge. Bine, buno bwadi bukwashi bukatampe.
Mu 1976, betwita kukengila ku bilo ya musambo ya Otrishe idi mu Vienna, kadi natongwa bu tutu wa mu Komite wa Musambo. Mu kine kitatyi’kya, musambo wa Otrishe wadi utala mingilo ya mu matanda mavule a Bulaya bwa Kutunduka ne kuteakanya mwingilo wa kutuma mu bufyafya mabuku mu ano matanda. Tutu Jürgen Rundel waimanina uno mwingilo, na kukwata’po milangwe mivule. Nadi na dyese dya kwingila nandi ne kwimanina mwenda mafuku mwingilo wa bwalamuni mu ndimi dikumi isambwa mu Bulaya bwa Kutunduka. Jürgen ne wandi mukaji Gertrude baendelela kwingila na kikōkeji bu bapania ba pa bula mu Alemanye. Kushilwila mu 1978, musambo wa Otrishe wadi ulupula mafotokopi a mapepala ne kwiatampa ku kakitampilo katyetye mu ndimi isamba. Kadi twadi tutuma mabuku ku matanda meshileshile adi alomba’o. Otto Kuglitsch wingila pano na wandi mukaji Ingrid ku bilo ya musambo ya mu Alemanye, wadi utangidile ino mingilo.
Banabetu ba mu Bulaya bwa Kutunduka nabo badi balupula mabuku mu abo matanda na kwingidija mashini alupula mapapye nansha kulupula myanda mu mafilime. Inoko, badi basakilwa kukwashibwa na matanda makwabo. Yehova walamine uno mwingilo, kadi twafudile ku kusanswa banabetu ba ku musambo badi banenwe kwingila mu ngikadilo mikomo ne mu kukankajibwa mu bula bwa myaka mivule.
BUPEMPUDI BWA PA BULA MU RUMANI
Mu 1989, naikele na dyese dya kukatūla Tutu Theodore Jaracz, wa mu Kitango Kyendeji ku Rumani. Kitungo kyadi kya kukwasha kisumpi kikatampe kya banabetu bekale monka mu bumo na bulongolodi. Kushilwila mu 1949, batyibile kipwano na bulongolodi pa bubinga palapala ne kushimika bipwilo bya abo bene. Inoko, baendelele na kusapula ne kubatyija bantu. Kadi bakutyilwe mu kifungo mwanda wa kwabo kubulwa kwikuja mu myanda ya politike, monka mwadi mwakutyilwe banabetu ba mu bulongolodi badi betabijibwe na kité kya ntanda. Kwadi kukidi kukankajibwa mu Rumani, o mwanda twadi twitana mu bufyafya mu njibo ya Tutu Pamfil Albu na bakulumpe baná badi bebatangidile ne bantunguluji betabijibwe ba Komite ya Ntanda ya Rumani. Twaselele ne tutu Rolf Kellner wa kushintulula ku Otrishe.
Mu difuku dya bubidi dya mīsambo, Tutu Albu wanekenya bakulumpe bakwabo baná mwanda wa kwikala netu mu bumo na kunena’mba, “shi ketwikelepo mu bumo pano, ketukamonepo kadi dyese dikwabo.” Kupwa, kintu kya banabetu 5000 bajokela monka mu bulongolodi. Buno bine i bushindañani bwa Yehova kadi i kikupilwa kyakupilwe Satana!
Ku mfulo kwa mwaka wa 1989, kumeso kwa buludiki bwa kikoministe bwa mu Bulaya bwa Kutunduka, Kitango Kyendeji kyaunena ami ne wami mukaji kutundulukila ku kité kya ntanda yonso kidi mu New York. Kino kyadi kintu kya kutulumukwa kotudi. Twashilwile kwingila ku Betele ya mu Brooklyn mu Kweji 7, 1990. Mu mwaka 1992, bauntonga bu mukwashi wa Komite ya Kitango Kyendeji Itala Myanda ya Busapudi, ebiya tamba mu Kweji 7, 1994, naikala na dyese dya kwingila mu Kitango Kyendeji.
KULANGULUKILA PA BYA KALA NE KUTALA KU BYA KUMESO
Bitatyi byonaingile bu kaseya ku hotela ke bipite kala. Pano ngidi na dyese dya kuteakanya ne kupa banabetu ba ntanda yonso bidibwa bya ku mushipiditu. (Mat. 24:45-47) Pa kulangulukila pa myaka 50 ne musubu ya mu mwingilo wa pa bula wa kitatyi kyonso, mbwanya kufwija’ko bininge ne kusangela madyese esela Yehova bubana na bana bwetu bwa ntanda yonso. Nsenswe kwenda ku bitango byetu bya matanda, kwine kobesambilanga pa kwifunda myanda ya Yehova, Tata wetu wa mūlu ne pa bubinebine bwa mu Bible.
Nombelanga mwanda wa midiyo ne midiyo ya bantu bakefunde Bible, betabije bubinebine, ne kwingidila Yehova mu bumo na banabetu bene Kidishitu ba ntanda yonso. (1 Pe. 2:17) Kadi ntengele kumona ami momwa mūlu lusangukilo lwa pano pa ntanda, ne kumona ku mfulo tata wami wa ku ngitu. Nkulupile’mba tata, mama ne babutule bakwabo baswe bakasaka kutōta Yehova mu Paladisa.
Ntengele kumona ami momwa mūlu lusangukilo lwa pano pa ntanda, ne kumona ku mfulo tata wami wa ku ngitu

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
IULAI LWITABIJO LWABO | ENOKE
“Wāsangeje Leza”
ENOKE wāikele’ko mu bula bwa myaka mivule pano pa ntanda. Padi tubwanya kutatana, inoko uno muntu wālēle myaka 365
Enoke wādi mu kyaka kikatampe. Mumone mwanyemena, wakomenwa kwivwanija mutyima būmu wa bantu baatamba mu kusapwila musapu wa Leza. Mapala abo i mayule bukalabale. Bano bantu bādi bamushikwe. Bāfutulwile musapu wandi, ne kupunika Leza mwine wāmutumine. Kebādipo babwanya kulwa na Yehova, Leza wa Enoke, inoko na bubine bādi babwanya kulwa na muntu waātumine! Padi Enoke ye uno wādi ulanga’mba kakimonepo monka kisaka kyandi. Le wādi ulanga mukajandi, bandi bana bana-bakaji ne wandi mwana mwana-mulume Metuzala ne wandi munkana Lameka? (Ngalwilo 5:21-23, 25) Le pano kubapu?
Nsekununi ya Enoke i mikutakane mwanda keisambilwe’popo bininge mu Bible. Mānga yandi i misekununwe’tu mu kīpi mu mikanda isatu kete ya mu Bible. (Ngalwilo 5:21-24; Bahebelu 11:5; Yude 14, 15) Inoko, na bubine ano mavese atelwa’a, alombola myanda mikatampe ya mwādi mwikadile būmi bwa uno muntu wa lwitabijo lukatampe. Le nobe ulelele kisaka? Lelo kodi mulwe na makambakano a kulwila kyokya kyoyukile bu kyoloke? Shi i amo, ubwanya kuboila ñeni mivule ku lwitabijo lwa Enoke.
“ENOKE WADI UNANGA NE LEZA”
Bantu ba mu kitatyi kya Enoke bādi banonga-bibi. Lwādi lukongo lwa busamba-bubidi lwa ku musuku wa Adama. Shako, bantu bādi bakidi kubwipi na bubwaninine bwa mu ngitu bwādi bidi na ba Adama ne Eva kupwa bājimija’bo. O mwanda mwine bantu bādi bekala’ko kitatyi kilampe. Nansha nankyo, bādi mu ngikadilo mibi mu mwikadilo ne ku mushipiditu. Bukalabale bwādi butāle. Kino kisela kyāshilwile mu lukongo lwa bubidi, Kena paāipaile mwanabo Abele. Kudi muntu umo wa ku lutundu lwa Kena wādi wianya amba i mukalabale kadi wa kinongo kupita Kena! Mu lukongo lwa busatu, mwēbweja bibi bikwabo. Bantu bāshilwile kwita pa dijina dya Yehova, ino ke pa mwandapo wa kwidilēmeka nansha kutōta. Bādi bine batela dijina dijila dya Leza na kafutululo ne na kubulwa bulēme.
Uno mutōtelo wa disubi wādi ke musambakane mu kitatyi kya Enoke. Enoke pa kutama, wādi unenenwe kutonga. Le uketumpa mu kibumbo kya bantu ba mu andi mafuku’ni nansha le ukakimba Leza wa bine, Yehova, mwine wāpangile diulu ne ntanda? Ye uno wālongele bukomo bwa kwifunda myanda ya Abele, muntu wāipailwe mwanda wa kutōta Yehova mu muswelo umusangaja. Enoke wākwete butyibi bwa kwiula Abele. Ngalwilo 5:22 witulombola’mba: “Enoke . . . wadi unanga ne Leza.” Uno muneneno upandula Enoke bu muntu wakaminwe Leza mu ntanda ya bantu bampikwa bwine Leza. I muntu mubajinji utelelwe na Bible uno muswelo.
Kadi enka uno vese wa mu Bible unena’mba Enoke wādi’nka unanga na Yehova ne paābutwile wandi mwana Metuzala. Nanshi tukokeja kumona Enoke wikele na kisaka paādi na myaka 65. Wādi na mukaji, dijina’ko keditelelwepo mu Bisonekwa nansha bungi bwa bandi “bāna bana-balume ne bana-bakaji.” Shi mbutwile unañanga na Leza palela ne kusasaketa kisaka, nanshi kakabulwepo kwikitamija mu mashinda a Leza. Enoke wāivwanije amba Yehova umusakila alamate nyeke kudi wandi mukaji. (Ngalwilo 2:24) Na bubine wālongele bukomo bonso mwanda wa kufundija bandi bana myanda ya Yehova Leza. Byāikala namani?
Bisonekwa kebinenenepo bivule pa uno mwanda. Kebīsambilepo pa lwitabijo lwa Metuzala mwanā Enoke, mwine ulombwelwe na Bible bu wālele myaka mivule kupita bantu bonso, kutūla ne ku mwaka wa Dilobe dikatampe. Inoko, Metuzala wābutwile mwana mwana-mulume wāmwinika bu Lameka. Ba Lameka ne nkambo wandi Enoke bāikele’ko pamo mu bula bwa myaka katwa ne kupita. Lameka pa kutama, wāmwekeje lwitabijo lutendelwa. Yehova wāmupele bukomo bwa mushipiditu bwa kunena bupolofeto padi wandi mwana Noa, ne buno bupolofeto bwāfikidile pa kupwa kwa Dilobe. Noa, pamo’nka bwa nkambulula wandi Enoke, bo batelelwe bu bantu bādi bananga na Leza. Noa kāmwenepo Enoke. Inoko Enoke wāshile kipyanwa kikatampe. Noa ye uno wāyukile myanda ya kino kipyanwa kudi shandi Lameka, nansha kupityila kudi nkambo wandi Metuzala, pakwabo nansha kudi Yaledi, Shandya Enoke, wāfwile papo Noa aye na myaka 366.—Ngalwilo 5:25-29; 6:9; 9:1.
Vuluka kwishila kudi pa ba Enoke na Adama. Nansha Adama byaādi mubwaninine, wālubīle Yehova ne kupyanika lutundu lwandi butomboki ne musala. Ino Enoke, wampikwa kubwaninina, aye wādi unanga na Leza ne kushīla lutundu lwandi kimfwa kya lwitabijo. Adama wāfwile pādi Enoke na myaka 308. Lelo kisaka kya Adama kyādidile uno mukulutuba wabo wa kwisakila? Ketuyukilepo. Nansha bikale namani, Enoke aye “wadi unanga ne Leza.”
Shi ulelele kisaka, tala ñeni yobwanya kuboila ku lwitabijo lwa Enoke. Nansha kukwatakanya kisaka ku ngitu byokudi na mvubu, ino ekudipo kitabukile mvubu kukwatakanya kisaka ku mushipiditu. (1 Temote 5:8) Ukavuija kino kisakibwa ke enkapo na byonena, ino i ne na byolonga. Shi utonge kunanga na Leza na mwālongele Enoke, kwitabija misoñanya ya Leza ya ku bukomo bwa mushipiditu iludike būmi bobe, nabya nobe ukashila kisaka kyobe kipyanwa kikatampe
ENOKE “WĀNENENE BUPOLOFETO BUTALA BANO BANTU”
Padi Enoke ye uno wēmwene bunka bu muntu wa lwitabijo mu ino ntanda ya bantu bampikwa lwitabijo. Ino le Yehova, Leza wandi wāmuvulukile? En-en. Difuku dimo Yehova wēsamba na uno mwingidi wandi wa kikōkeji. Leza wāpele Enoke musapu wa kusapwila bantu ba mu andi mafuku. Mu uno muswelo, wālongele Enoke ke mupolofeto, mupolofeto wa musapu mubajinji kutelwa mu Bible. Twi bayuke kino kupityila kudi Yude, mwanabo na Yesu wāpelwe bukomo bwa mushipiditu asoneke myaka tutwa pa kupita’po binenwa bya bupolofeto bwa Enoke. *
Le bupolofeto bwa Enoke i bwepi? I buno bwa amba: “Talai! Yehova waiya na tununu makumi twa bajila bandi, kufikidija butyibi pa bonso, ne kutuluja bonso bampikwa bwine Leza pa bilongwa byabo byonso byampikwa bwine Leza byobālongele mu bumpikwa bwine Leza, ne pa bintu byonso bisansa byādi bimunena babipya-mambo bampikwa bwine Leza.” (Yude 14, 15) Enoke wādi na kikulupiji kikatampe kya amba bino bintu bikafikidila binebine. Kwadi byobya bitelelwe mu bupolofeto byādi’nka na ke bilongeke kala. Bapolofeto bakwabo nabo bānenene na kikulupiji kya uno muswelo. Mwanda udi’po i uno: Mupolofeto i munene kintu kisa kufikidila bya binebine na akyo ke kilongeke kala!
Lelo kyādi kipēla kudi Enoke kupāna uno musapu wa butyibi, nansha ke ku bantu babwanya kwivwana? Vuluka, musapu wādi wa kidyumu
Lwitabijo lwa Enoke lulengeja twiipangule shi tumonanga ino ntanda yotudi’mo mwiimwena Leza. Butyibi bwāsapwile Enoke bukidi’ko ne dyalelo; butalanga ne ntanda ya dyalelo enka na mobwādi bwikadile mu mafuku’a. Monka mwānenene kidyumu kya Enoke, Yehova wāletele Dilobe dikatampe pa konakanya ntanda yampikwa bwine Leza ya mu mafuku a Noa. Inoko bonakani’bwa i kimfwa’tu kya bonakani bukatampe bwiya kumeso. (Mateo 24:38, 39; 2 Petelo 2:4-6) Ne dyalelo dine, Leza i muteakanye’ko tununu makumi twa bajila bandi mwanda wa kuleta butyibi boloke pa ntanda yampikwa bwine Leza. O mwanda batwe bonso tufwaninwe kulama kino kidyumu kya Enoke mu ñeni ne kusapwila’kyo bakwabo. Kisaka ne balunda netu babwanya kwitupaluka. Tubwanya kwimona bwa batwe badi bunka. Inoko Yehova kāelelepo Enoke; kadi kakelapo bengidi bandi ba kikōkeji ba dyalelo!
“WĀTUNDULWILWE KUTYINA’MBA WAKAMONA LUFU”
Le būmi bwa Enoke bwāfudile namani? Mu muswelo kampanda, byālongekele pa lufu lwandi i bitulumukwa kupita ne bya mu būmi bwandi bine. Ngalwilo unena’tu amba: “Enoke wadi unanga ne Leza, penepa ne kwāya jimejime! mwanda Leza wamutekwine.” (Ngalwilo 5:24) Le Leza wātekwine Enoke namani? Mutumibwa Polo wāshintulwile mwenda mafuku amba: “Pa lwitabijo Enoke wātundulwilwe kutyina’mba wakamona lufu, kadi kātenwepo kuntu nansha kumo mwanda Leza wāmutundulwile; ino kumeso kwa kutundululwa’ye wātambwile bukamoni amba wāsangeje Leza.” (Bahebelu 11:5) I bika byādi bisaka kunena Polo pa kulemba’mba “wātundulwilwe kutyina’mba wakamona lufu”? Malamuni amo a Bible anena’mba Leza wāselēle Enoke mūlu. Ino ke amopo. Bible unena’mba Yesu Kidishitu ye muntu mubajinji kusangulwa ne kwenda mūlu.
Pene’pa Enoke “wātundulwilwe” mu buluji’ka kutyina’mba “wakamona lufu”? Bimweka bu Yehova wājimankenye būmi bwa Enoke, mwanda wa kumwepeja ku kufwa lufu lwa masusu. Dibajinji bidi, Enoke “wātambwile bukamoni amba wāsangeje Leza.” Namani? Padi kumeso kwa lufu lwandi, Enoke watambwile kimonwa kudi Leza, kya mukekadila ntanda ke paladisa. Enoke pa kupwa’tu kumona kino kiyukeno kimwekelele kya kwitabijibwa na Yehova, wāponena mu tulo twa lufu. Mutumibwa Polo, pa kwisambila padi Enoke ne pa bana-balume ne bana-bakaji bakwabo ba kikōkeji, unena’mba: “Bano bonso bāfwidile mu lwitabijo.” (Bahebelu 11:13) Kupwa, balwana nandi ye bano bākimbile umbidi wandi, ino kewātenwepo “kuntu nansha kumo,” padi i mwanda Yehova wēujimankenye, kutyina bakamuyola mwanda wa kutumbija mutōtelo wa bubela. *
Byotwapwa kulangulukila pa Bisonekwa, tutompe pano kufwatakanya mwadi mwa kufudila būmi bwa Enoke. Fwatakanya’po bidi uno mwanda, ne kekwadipo muswelo mukwabo wa mwa kulongela. Enoke wādi unyemakana, ke mukōke. Balwana nandi kashā bamulonda tupolobela, bayulwe bukalabale mwanda wa musapu wandi wa butyibi. Enoke wātana kifuko mwa kufyama kitatyi kampanda, koku uyukile amba kebasapo kwija kunsokola. Lufu lubilubi lwādi lumubenze. Pafyeme’pa, wālombe Leza wandi. Ebiya waivwana bwa ndoe ku mutyima. Kimonwa kimwekelele enka bwa aye umwene bilongeka, kibamuselela kulampe.
Langa wamone ntanda mishile mpata na yaādi’mo. Milumbuluke pamo bwa budimi bwa Edena, ino yampikwa’mo bakelubi ba kwiilama kutyina bantu bakatwela’mo. Muyule bantu, bana-balume ne bana-bakaji
Mu tuno tulo mo mwadi ne dyalelo
Le wabilanga kukekala’mo? Langa poketana na Enoke. Vuluka bintu bisangaja byotukefunda kwadi! Uketusapwila shi bino byotwafwatakanya pa mwāfudile būmi bwandi bisenselela ku mobyāikadile. Inoko pano kudi kala kintu kyotufwaninwe kwifunda kwadi na kampeja-bukidi. Polo pa kupwa kwisambila padi Enoke, wābwejeje’ko amba: “Pampikwa lwitabijo kebibwanikapo kusangaja Leza.” (Bahebelu 11:6) Bine buno i bubinga bukatampe botudi nabo bwa kwiwila lwitabijo lukomo lwa Enoke!
^ mus. 14 Befundi bamo ba Bible banenanga’mba Yude wāselele byaālembele’bya mu bilembwa bya kufwatakanya bitwa bu Mukanda wa Enoke. Ino uno mukanda utelelwanga’tu Enoke bya bubela, mwanda keuyukenepo ne koutambile kwine. Shako i mutelwe bupolofeto bwa Enoke, inoko bimweka bu binenwa’bya byālupwilwe ku myanda imo ya kala keikidi’kopo dyalelo
^ mus. 20 Padi mo monka mwālongēle Leza ne na umbidi wa Mosesa ne wa Yesu kutyina yakengidijibwa bibi.


text:
Bupusano Nshi Bwaba pa fya Kulya Ifilwalika Abantu Bamo ne fya Kulya Ifyo Umubili Ukaana?
Ba Emily batile: “Ilyo nalelya ifya kulya fimo, nalitendeke ukumfwa ububi, e ico nalilekele ukulya. Mu kanwa mwalitendeke ukubaba kabili ululimi lwalifimbile. Natendeke ukumfwa ulunshingwa no kulafilwa ukupeema bwino. Amaboko no mukoshi fyalitampile ukufimba. Nangu ca kuti nalyeseshe ukuikoselesha, nalishibe ukuti nalingile ukuya bwangu ku cipatala.”
ABANTU abengi balomfwa bwino nga balelya ifya kulya. Na lyo line, kwaliba bamo abapata sana ifya kulya fimo. Nga filya cali kuli ba Emily abo tulandilepo, abantu bamo balalwala nga balya ifya kulya fimo. Ubulwele ba Emily balwala nga balya ifya kulya fimo babwita ukuti anaphylaxis, kabili ubu ubulwele bwalibipa icine cine. Na lyo line, icawama ca kuti te yonse amalwele ayo ifya kulya filwalika ayabipa nga ubulwele bwa anaphylaxis.
Muno nshiku, abantu abo ifya kulya fimo filwalika na balya abo imibili yabo ikaana ifya kulya nabafulilako. Na lyo line, abafwailisha pa fintu basanga ukuti bantu fye abanono abamona ukuti ifya kulya fimo filabalwalika, abo basanga ukuti ca cine balikwata ubu bwafya nga baya ku cipatala.
Cinshi Cilenga Ifya Kulya Ukulwalika Umuntu?
Ibumba lya basayantisti ilitungululwa na badokota Jennifer J Schneider Chafen balembele muli lipoti yabo iitila The Journal of the American Medical Association ukuti, “Kwena icilenga ifya kulya ukulwalika abantu tacaishibikwa bwino.” Na lyo line, abasambilila abengi batila, icilenga ifya kulya ukulwalika umuntu fintu insandesande ishicingilila umuntu ku malwele shibomba.
Icilenga umuntu ukulwala nga alya ifya kulya fimo, ni proteni iiba mu fya kulya ifyo alya. Insandesande ishincingilila umubili ku malwele shimona kwati mu mubili mwaingila utushiishi. Umuntu nga alya ica kulya icingamulwalika, insandesande ishicingilila umubili ku malwele shilapanga utuntu uto beta ati ama antibodies utuya mukonaula proteni iyaciba mu fya kulya. Nga ca kuti uyu muntu alya na kabili ifya kulya fimo fine, tulya utuntu utuya mukonaula proteni tulalenga ama chemicals pamo nga histamine ukufuma mu nsandesande ishabuuta.
Histamine ilabomba umulimo uwacindama pa kucingilila umubili ku malwele. Na lyo line, tacaishibikwa bwino icilenga ama antibodies na histamine ukulwalika umuntu uulwala nga ca kuti alya ifya kulya fimo.
Kanshi e cilenga abantu bamo ukulya ifya kulya fimo pa muku wa kubalilapo ukwabula ukulwala, lelo nga baisalya ifya kulya fimo fine na kabili, balwala.
Cinshi Cilenga Umubili Ukukaana Ifya Kulya Fimo?
Limo icilenga umubili ukukaana ifya kulya, musango wa fya kulya umuntu alile. Ificitika nga ca kuti umubili wakaana ifya kulya fyalipusana ne ficitika nga ca kuti umuntu alya ifya kulya ifimulwalika. Umubili nga wakaana ifya kulya, ulafilwa ukusungulula ifyo fya kulya. Ifiba mu fya kulya e filenga umubili ukufilwa ukufisungulula. Ku ca kumwenako, umubili wa bantu bamo ulafilwa ukusungulula ifiba mu mukaka, ne ci cilenga baleumfwa ububi nga banwa umukaka.
Umuntu alomfwa ububi nga ca kuti pa muku wa kubalilapo alya ifya kulya ifyo umubili ufilwa ukusungulula. Umuntu nga alya ifya kulya ifingi ifyo umubili ufilwa ukusungulula e lyo e ngomfwa ububi ukucila nga alya fye ifya kulya ifinono. Ifi fyalipusana no kulya ifya kulya ifilwalika pantu umuntu nga alya ifya kulya ifilwalika nangu fye finono alya kuti alwala.
Ifyo Mwingeshibilako nga ca Kuti Ifya Kulya Fimo Filamulwalika Nelyo Filamukaana
Nga ca kuti mulalwala nga mwalya ifya kulya fimo, nalimo kuti muleumfwa umubili ukubaba, pa mukoshi, amenso, nelyo ululimi ukufimba. Limo kuti muleumfwa umuselu, kuti muleluka, ukupolomya, e lyo nga cacilamo, umutima kuti walatunta na panono, mwalaumfwa ulunshingwa, kuti mwafwa icipuupu, kabili limo umutima kuti waleka no kutunta. Nga ca kuti ifya kulya fimo filalenga mwalwala ubulwele bwa anaphylaxis, nga mwafilya kuti mwalwalisha ica kuti no kufwa kuti mwafwa.
Ifya kulya ifili fye fyonse kuti fyatulwalilka. Na lyo line, ifya kulya ifyaseeka ukulwalika abantu ni ifi: umukaka, amani, isabi, imbalala, ing’ano, ama crustaceans, soyabeans, na ma tree nuts. Ifya kulya kuti fyalwalika umuntu wa mushinku uuli onse fye. Abafwailisha pa fintu basanga ukuti, abana kuti batendeka ukulwala nga balya ifya kulya fimo pa mulandu wa kuti umufyashi umo nangu bonse babili balalwala nga balya ifya kulya fimo. Ilingi line abana abalwala nga balya ifya kulya fimo balaleka ukulwala nga bakula.
Ifyo mwingeshibilako nga ca kuti ifya kulya nafimukaana tafyabipa sana nga filya ificitika nga mwalya ifya kulya ifimulwalika. Nga ca kuti ifya kulya nafimukaana, nalimo kuti muleumfwa mumala ukukalipa, umubili kuti ulefimba, mu mala kuti muleisulila, imicincili ukukalipa, umutwe ubukali, ifya kufuluma pa mubili, ukumfwa ukunaka, nelyo ukulaumfwa fye ububi. Ifya kulya ifyaseeka ukukaana abantu fya kulya pamo nga ifyo bapanga ku mukaka, ing’ano, ubwalwa, gluten na yeast.
Ifyo Mwingeshiba nga ca Kuti Ifya Kulya Filamulwalika Nelyo Filamukaana ne fyo Mufwile Ukucita
Nga mwamona ukuti ifya kulya fimo filamulwalika no kuti filamukaana, kuti cawama ukuyamona badokota. Tacawama ukuilekela fye mwe bene ukulya ifya kulya fimo, pantu limo kuti mwaleka ukulya ne fya kulya ifilefwaikwa mu mubili.
Takwaba umuti uwingondapa abantu abalwala sana nga balya ifya kulya ifilwalika, lelo bafwile ukulekelela fye ukulya ifyo ifya kulya pa kuti belalwala. * Na lyo line, nga ca kuti tamulwala sana nga mwalya ifya kulya fimo, nalimo kuti mwalalya ifyo ifya kulya mu nshita mu nshita nelyo ukulalya fye ifinono. Kwena inshita shimo abantu abo ifya kulya fimo fyakaana, bafwile ukulekelela fye ukulya ifyo ifya kulya nelyo ukuleka ukufilya pa nshita iitali.
Kanshi nga ca kuti ifya kulya fimo filamulwalika nelyo filamukaana, mulingile ukwishiba ukuti kwaliba abantu na bambi abakwata ubwafya bumo bwine, lelo abaishiba ifya kuisunga kabili abalya ifya kulya ifyalekanalekana ifisuma ifyo umubili ufwaya.
^ par.19 Cilaba bwino nga ca kuti abantu abalwala sana nga balya ifya kulya fimo balesenda umuti uo bengaitunga nga ca kuti balwala. Badokota bamo batila kuti caba bwino nga ca kuti abana abalwala nga balya ifya kulya fimo balesenda nelyo ukufwala fimo ifingalenga bakafundisha babo nelyo abantu bambi ababasakamana baishiba ukuti balikwata ubu ubwafya.


text: 2 Onkao mambo, jiulu ne ntanda ne byonse bijimo* bapwishishe kwibilenga.+2 Byo kyafikilenga pa juba ja butanu na bubiji, Lesa saka apwisha kala kwingila mingilo yo aingijilenga,* watendekele kukokoloka pa jino juba ku mingilo yonse yo aingijilenga.*+3 Kepo Lesa apesheshe juba ja butanu na bubiji ne kwijizhijika, mambo jo juba Lesa jo atatwile kukokoloka ku mwingilo wa kulenga ne ku byonse byo afuukwile kulenga.4 Jino jo jishimikila ja kulengwa kwa jiulu ne ntanda mu kimye kyo bebilengele, mu juba Yehoba* Lesa jo alengele ntanda ne jiulu.+5 Pa ntanda kechi pajingapo kichi nangwa kimo ne, kabiji kechi pajinga nsono nangwa kijimwa ne, mambo Yehoba Lesa kechi wanokeshepo mvula pano pa ntanda ne, kabiji kechi pajinga muntu wa kujima mushiji ne.6 Bino kamfwa wakakumukilenga panshi ne kutekezha mushiji yense.7 Kabiji Yehoba Lesa walengele muntu na lukungu+ lwa panshi ne kupuyamo muya wa bumi+ mu myona yanji, ne muntu waikele ke muntu mumi.*+8 Kabiji Yehoba Lesa wajimine bujimi mu Edena+ ku musela; wabikilemo ne muntu ye alengele.+9 Yehoba Lesa wameneshe mu mushiji bichi byawama pa kwibitala ne bipanga bipangwa byawama ne kichi kya bumi+ pakachi ka bujimi ne kichi kya kuyuka byawama ne byatama.+10 Kabiji mu Edena mwafumine mukola watekezhenga bujimi kabiji yenka uno mukola waabenepo ne kwikala mikola* ina.11 Jizhina ja mukola mutanshi wajinga Pishonyi; ye wazhokoloka mpunzha ya Havila yonse kuji ngolode.12 Ngolode ya ku ino mpunzha yawama. Ko kuji ne Ndeliuma ne jibwe ja onika.13 Jizhina ja mukola wa bubiji ke Gihonyi; ye wazhokoloka mpunzha ya Kushi.14 Jizhina ja mukola wa busatu ke Hidekela;*+ ye waya ku musela wa Asilya.+ Kabiji mukola wa buna ke Ufelata.+15 Yehoba Lesa wabikile muntu mu bujimi bwa Edena kuba’mba ebujimenga ne kwibulama.+16 Kabiji Yehoba Lesa wakambizhe muntu amba: “Ku bichi byonse bya mu bujimi wakonsha kujako monka mo usakila.+17 Bino ku kichi kya kuyuka byawama ne byatama, kechi wafwainwa kujako ne, mambo mu juba jo ukajako, kine ukafwa.”+18 Kabiji Yehoba Lesa waambile’mba: “Kechi kyawama muntu kutwajijila kwikala bunke ne. Nsakumulengela nkwasho wamufwainwa.”+19 Kepo Yehoba Lesa aingijishe maloba kulengelamo banyama bonse ba mungye ne bilengwa bipita mwiulu ne kwibitwala ku muntu kuba’mba ebitumbe mazhina; kabiji mazhina muntu o atumbile bilengwa* byumi byonse, o mazhina abyo.+20 Onkao mambo, muntu watumbile mazhina banyama ba kulela ne bilengwa bipita mwiulu ne banyama bonse ba mungye, bino aye kechi wajingapo na nkwasho wamufwainwa ne.21 Onkao mambo, Yehoba Lesa walaajikile muntu mu tulo tukatampe, kabiji byo alaajile, wafuminye lubavu umo ne kushinkapo apa pafumine lubavu.22 Kabiji Yehoba Lesa walengele mwanamukazhi ku uno lubavu ye afumishe ku mwanamulume, ne kuleta mwanamukazhi ku mwanamulume.+23 Kepo mwanamulume aambile’mba:“Uno ye kikupa kya ku bikupa byami.Ye mubiji wa ku mubiji wami.Kabiji ukatelwa’mba Mwanamukazhi,Mambo bamufumya ku mwanamulume.”+24 Onkao mambo, mwanamulume ukasha bashanji ne bainanji ne kulamachila* ku mukazhanji, ne abo bakekala ke mubiji umo.+25 Kabiji bonse bubiji bwabo bajingatu mulekese,+ ba mulume ne mukazhi, bino kechi baumvwanga bumvu ne.


text:
Bushe Yesu Alyupile? Bushe Yesu Alikwete Abaice Bakwe?
Icasuko ca mu Baibolo
Nangu ca kuti Baibolo tayalanda mu kulungatika ukuti Yesu taupile, ifyo yalandapo filatulanga bwino bwino ukuti taupile. * Moneni ifilanga ukuti taupile.
Baibolo ilingi ilalanda pali balupwa ba kwa Yesu na pa banakashi abaleba na Yesu ilyo alebomba umulimo wa kushimikila e lyo na pa banakashi abaliko ilyo bamwipeye, lelo tayalandapo ukuti alikwete umukashi. (Mateo 12:46, 47; Marko 3:31, 32; 15:40; Luka 8:2, 3, 19, 20; Yohane 19:25) Umulandu uukalamba uo Baibolo ishalandilapo pali ili lyashi, ni co Yesu taupile.
Yesu aebele abasambi bakwe pa bantu abashifwaya ukuupa pa kuti balebombesha mu mulimo wa kwa Lesa ati: “Uwingekala ukwabula ukuupa, naekale ifyo fine.” (Mateo 19:10-12) Abasalapo ukukanaupa pa kuti balepoosa inshita iikalamba mu mulimo wa kwa Lesa, balapashanya Yesu.—Yohane 13:15; 1 Abena Korinti 7:32-38.
Ilyo ali mupepi no kufwa, Yesu aebele umusambi wakwe ukulasakamana banyina. (Yohane 19:25-27) Nga ca kuti Yesu alyupile nelyo nga alikwete abana, nga alipekenye ukuti kwaba aba kusakamana umwina mwakwe na bana bakwe.
Baibolo ilanda ukuti abalume bafwile ukupashanya Yesu, lelo tailanda ukuti bafwile ukumupashanya mu fyo alesunga umukashi. Itila: “Mwe balume, muletemwa abakashi benu, filya na Kristu atemenwe icilonganino no kuipeela pali cena.” (Abena Efese 5:25) Nga ca kuti Yesu alyupile ilyo aali pano calo, bushe pali ili ilembo nga tabalanda ukuti abalume balepashanya ifyo Yesu alesunga bwino umukashi wakwe?
Bushe Yesu alikwete abaice bakwe?
Ee, Yesu alikwete abaice bakwe 6 nalimo no kucilapo. Abaice bakwe abaume baali, Yakobo, Yosefe, Simone na Yuda e lyo bankashi yakwe bali babili nalimo no kucilapo. (Mateo 13:54-56; Marko 6:3) Abaice ba kwa Yesu bali bana ba kuifyalila aba kwa Yosefe na Maria, nyina wa kwa Yesu. (Mateo 1:25) Baibolo itila Yesu e wali “ibeli” lya kwa Maria, ne ci cilanga fye ukuti Maria alikwete abana na bambi.—Luka 2:7.
Ifyo abantu balanda pali bamunyina ba kwa Yesu ifishili fya cine
Pa kuti cilemoneka kwati Maria alitwalilile ukuba nacisungu, abantu bamo balondolwela mumbi ishiwi lya kuti “bamunyina.” Ku ca kumwenako, bamo batila bamunyina ba kwa Yesu abo Baibolo yalandapo, bali bana abo Yosefe afyele mu mukashi umbi uo akwete ilyo ashilaupa Maria. Lelo, Baibolo itila Yesu alikwete insambu sha kupeelwa icipuna ca bufumu ubo Lesa alaile Davidi. (2 Samwele 7:12, 13; Luka 1:32) Nga ca kuti Yosefe alikwete abana abaume abakulu pali Yesu, ninshi umukulu pa bana ba kwa Yosefe e wali no kukwata insambu sha kupeelwa icipuna ca bufumu.
Bushe bamunyina ba kwa Yesu abo Baibolo yalandapo, basambi bakwe? Te kuti babe abasambi bakwe, pantu Baibolo itila kwali inshita ilyo “bamunyina tabalemutetekela.” (Yohane 7:5) Baibolo ilalekanya nga ilelanda pali bamunyina ba kwa Yesu na pa basambi bakwe.—Yohane 2:12.
Bambi nabo batila bamunyina ba kwa Yesu abo Baibolo yalandapo, bafyala bakwe nelyo balupwa lwakwe bambi. Lelo Amalembo ya ciGriki tayabomfya amashiwi yamo yene nga yalelanda pali “munyina,” “lupwa,” no “mufyala.” (Luka 21:16; Abena Kolose 4:10) Abasambilila pa fya mu Baibolo abengi balisumina ukuti bandume inankwe ba kwa Yesu na bankashi yakwe bafyelwe inda imo fye. Ku ca kumwenako, icitabo ca The Expositor’s Bible Commentary citila: “Baibolo nga yatila ‘bamunyina’ ba kwa Yesu. . . ninshi ilelanda pa bana ba kwa Maria na Yosefe. Kanshi Yesu alikwete abaice bakwe abo afyelwe nabo kuli nyina umo.” *
^ para. 3 Mu Baibolo mwaliba amalembo ayalanda pali Kristu ukuti ni shibwinga, lelo muli ayo malembo ishiwi lya kuti shibwinga libomfiwa fye mu mampalanya.—Yohane 3:28, 29; 2 Abena Korinti 11:2.
^ para. 13 Ifyebo fimbi pali ili ilyashi fisangwa mu citabo citila The Gospel According to St. Mark, Second Edition, icalembelwe na Vincent Taylor, ibula 249, ne citabo citila A Marginal Jew—Rethinking the Historical Jesus, icalembelwe na John P. Meier Volyumu 1, amabula 331-332


text:
Isambililo 14
Mba Nindo BaLesa Bakwatile Ukwanshika Kwabo?
1. Kani baLesa balyashikile shani abaIsilaeli ba kale?
BaLesa balyanshikile bakamufyalwa bakwe Ablaamu ukuba umukoka ne kubapeela amafunde. Baliwilicile uyo umukoka ati “Isilaeli” ne kubapeela umulimo wa kulama ukupempela kwa cine ne mashiwi abo. (Amasamo 147:19, 20) Popele, imikoka ya bantu yonse yalukushukilamo muli Isilaeli.—Pendeni Ifyakutaŋga 22:18.
BaLesa baalisalulwile abaIsilaeli ukuba imboni shabo. Ilyashi lya fyalukubacitikila akale lilalangisha ifi abantu bashukilamo mu kulama amafunde abaLesa. (Ndutelonomi 4:6) Kanshi, pakuti pa baIsilaeli, bambi abantu balukubeshiba baLesa bacine.—Pendeni Yisaya 43:10, 12.
2. Mba nindo abaKlistu bacine banshikiilwe?
Mukupita kwa mpindi, bucibusa pa baIsilaeli na baLesa bwalishilile, kabili pali woyo umukoka baYehova balipyanishepo ikelesha lya buKlistu. (Matayo 21:43; 23:37, 38) Buno bukumo, pa mupunda wa baIsilaeli, abaKlistu bacine e mboni sha baYehova.—Pendeni Ifyacitilwe 15:14, 17.
BaYesu baalyanshikile abasambile babo ati balukutulisha ne kupanga abasambile mu mishobo yonse. (Matayo 10:7, 11; 24:14; 28:19, 20) Uyu umulimo ulukupalamina mu kushila, mu kushila kwa mpindi ino. Ukufuma akale, ino e mpindi ya kutanga ili baYehova baikatanya amamilyoni abantu ukufuma mu mishobo yonse ukweba ati balukubapempela muli bucine. (Ukufisulula 7:9, 10) AbaKlistu bacine balyanshikilwe ukweba ati balukucenjeshanya ne kulukofwana. Mu calo conse, balalitemwesha ukusambilila Baibolo kuntu kumo pa kubungana kwabo.—Pendeni AbaEbeya 10:24, 25.
3. Kani Bamboni sha BaYehova baalitatikile shani muli iino mpindi?
Ukwanshika kwa Bamboni sha BaYehova ukwa iino mpindi kwalitatikile mu myaka ya ba 1870. Ibumba lukoso ilinini ilya basambile ba Baibolo lyalitatikile ukusangana nakabili bucine bwa mu Baibolo ubwalubile akale. Baalishibile ukweba ati baYesu baalyanshikile aba mwi kelesha lya buKlistu ukweba ati balukutulisha, popele balitatikile ukutulisha pa Bufumu mu calo conse. Mu 1931 balisumiine ukwitwa ati Bamboni sha BaYehova.—Pendeni Ifyacitilwe 1:8; 2:1, 4; 5:42.
4. Kani Bamboni sha BaYehova balyanshikilwe shani?
Mu mpindi ya basambile ba kutanga, amakelesha abuKlistu mu fyalo ifingi aalishukilemo mwi bumba ilyalukutangilila ilyaishibile ukweba ati baYesu e Mutwi we kelesha. (Ifyacitilwe 16:4, 5) Koti ni fyopele’fyo, na bubuno bukumo Bamboni sha BaYehova mu fyalo fyonse balashukilamo mwi Bumba Ilitangilila umuli abakulu ba mwi kelesha abeshi bwino ifintu fya mu Malembo pakuti pa kupyunga pa myaka iingi. Ibumba Ilitangilila lilaceba pa maofeshi amitano iya Bamboni sha BaYehova aalula, ukupulinta, ne kutandanya amabuuku akusambililamo Baibolo mu milaka ukucila pali 600. Kanshi Ibumba Ilitangilila lingakoselesha ukufuma mu Malembo ne kutangilila amakelesha ukucila pali 100,000 mu calo conse. Mwi kelesha lyonse lukoso, abalalume abakonseshe ifyelelwe ukukumanisha e bapyunga koti bakulu ba mwi kelesha. Aba abalalume balalama itanga lya baLesa mu butemwe.—Pendeni 1 Petilo 5:2, 3.
Bamboni sha BaYehova balyanshikilwe ukweba ati balukutulisha icebo iciweme ne kupanga abasambile. Koti ni fyopele filya intangishi shalukucita, na fwebo tuluya mukutulisha mu maŋanda onse. (Ifyacitilwe 20:20) Nakabili, tulafwaisha ati tulukusambilila Baibolo na baabo abatemenwe bucine mu cinenene. Pano Bamboni sha BaYehova tabalipo kwanshika lukoso. Tuli cisoolo icili na baWishifwe ababutemwe. Tuli bakwabesu ne nkashi abalamanshanya. (2 AbaTesalonike 1:3) Pakuti abantu ba baYehova balyanshikilwe ukulukusangalasha baLesa ne kofwako abantu bambi, balipangile icisoolo icisangalele ukwakuti pa calo.—Pendeni Amasamo 33:12; Ifyacitilwe 20:35.
Sambilileni na Fimbi
Kani Findo Baibolo Muli Bucine Isambisha?
Mulukulilama mu Butemwe bwa BaLesa
Tungalangisha shani ubutemwe pali fyefyo fyonse baLesa batucitiile?


text:
CIPANDE 19
Mutwalilile Ukupalama Sana Kuli Yeova
1, 2. Uzye aekwi kuno tungazana umwakufisama ndakai?
ELENGANYINI ukuti muli pa lwendo. Panono sile, mwalola catandika ukufutika, inkuwa zyatandika ukumyansya, nu kupangalansya sana. Ni mvula yatandika ukutoonya. Lyene mwatandika ukulonda kuno mumauwa. Nanti ciye uli, mungatemwa sana ndi cakuti mwazana pano munguwa!
2 Ndakai tukwikala umu nsita itale wakwe cimwi. Ivintu umu nsi yii vikuya vikwipilako sile. Cingalenga mwasakamala muti, ‘Aukwi kuno ningazana umwakufisama?’ Kalemba wa masamu walanzile ati: ‘Ndanena [Yeova] ukuti “Wewe uli cele lyane, muno nkauwa! Wewe Leza wane wino nataila.”’ (Masamu 91:2) Yeova angatwavwa ndi twaya ni ntazi, napya watunena nu kuti vintu vilazipa uku nkoleelo.
3. Tungacita uli pakuti Yeova atucingilila?
3 Uzye Yeova angatucingilila uli? Angatwazwa ukumanya ivyakucita ndi twaya nu wavya, napya wakwata sana amaka ukucila aliwensi angatucuzya. Nanti icipe cingatucitikila ndakai, twataila ukuti Yeova alasisyapo intazi uku nkoleelo. Baibo ikatukomelezya ukuti: “Ikalini mu kutemwa kwakwe Leza.” (Yuda 21) Pakuti Yeova atwavwa lino tuli ni intazi, tulinzile ukwikala umu kutemwa kwakwe. Nomba, tungacita uli vivyo?
MWATAIZYA PALI VINO YEOVA WAMUTEMWA
4, 5. I nzila ci zimwi zino Yeova walangilamo ukuti watutemwa?
4 Pakuti tutwalilile ukupalama kuli Yeova, tulinzile ukumanya vino watutemwa. Tale elenganyini ivintu wingi vino Yeova watucitila. Watupangila insi isuma, napya wikamo imiti isuma ni vinyama. Napya watupeela ivyakulya ivisuma cuze alino na manzi asuma yano tukamwa. Yeova watupeela na Baibo muno watulondolwela izina lyakwe ni miyele yakwe isuma cuze. Ni caluta pali vyonsi vii, i cakuti Yeova walangizye vino watutemwa lino watumile Yesu Umwana wakwe ukwiza pano nsi kuti aize atufwile. (Yoane 3:16) Pa mulandu wa wila kwene uwo, calenga tukwate utailo wakuti uku nkoleelo vintu vilazipa.
5 Yeova wapekanya uteeko wa mwiyulu, kuli kuti Uwene uukatekwa na Mesiya uulafumyapo ukucula konsi. Uwene uu ulalenga insi yonsi ukuya paladaise, muno umuntu wensi alaikala umutende ni nsansa amanda pe. (Masamu 37:29) Yeova akalanga ukuti watutemwa umu nzila na yuze, akatusambilizya vino tungacita pakuti twaya ni nsansa. Akatuneena nu kuti twapepa kuli aliwe, napya waipekanya lyonsi ukuvwa mapepo itu. Yeova walanga paswe ukuti waya nu kutemwa ku yantu yonsi.
6. Uzye mufwile ukucita uli pali vino Yeova wamutemwa?
6 Mungacita uli pali vino Yeova wamutemwa? Mwataizya pali vyonsi vino Yeova wamucitila. Icaipa i cakuti ndakai antu aingi yasitaizya. Vikwene avino cali na lino Yesu wali pano nsi. Insita imwi Yesu wapozizye antu ikumi alwile tembwe, nomba wenga sile u wamutaizye. (Luka 17:12-17) Tufwile ukuya wa monsi uwataizye kuli Yesu. Lyonsi kwene tulinzile ukulataizya kuli Yeova.
7. Uzye tufwile ukutemwa Yeova uli?
7 Tulinzile nu kulanga ukuti twatemwa Yeova. Yesu wanenyile asambi yakwe ukuti yafwile ukutemwa Yeova ni myenzo yao yonsi, nu umi wao onsi, na mano yao yonsi. (Welengini Mateo 22:37.) Uzye cico calola mwi?
8, 9. Uzye tungalanga uli ukuti twatemwa Yeova?
8 Uzye ukulanda sile ukuti twatemwa Yeova ala twamutemwa umu cumi? Awe. Ndi cakuti twatemwa Yeova nu mwenzo witu onsi, nu umi witu onsi, na mano itu yonsi, tulaacita ivintu vya kumuzanzya. (Mateo 7:16-20) Baibo ikatusambilizya ningo ningo ukuti ndi twatemwa Leza, tulaumvwila masunde yakwe. Uzye ukucita vivyo kwatala? Awe, pano ‘masunde yakwe Yeova yangupala.’—Welengini 1 Yoane 5:3.
9 Ndi cakuti tukuvwila Yeova, tungaaya ni nsansa nu umi usuma cuze. (Ezaya 48:17, 18) Nomba i cani icingatwazwa pakuti tupalame sana kuli Yeova? Lekini tusambilile.
MWALU-KUPALAMA SANA KULI YEOVA
10. U mulandu ci uno mulinzile ukutwalilila ukusambilila pali Yeova?
10 Cali uli pakuti muye cuza wakwe Yeova? Ukusambilila Baibo kwamwazwa ukumanya sana Yeova nu kulenga muye cuza wakwe. Ucuza uu waya wa moto uno mukulonda kuti utwalilile ukwaka. Wakwe vino umoto ukalondekwa ukulaikilapo inkwi pakuti utwalilile ukwaka, avino na ucuza winu na Yeova, pakuti wakomelako, mufwile ukutwalilila ukusambilila pali aliwe.—Mapinda 2:1-5.
11. Uzye vino Baibo ikasambilizya vilamwazwa uli?
11 Lino mukutwalilila ukusambilila Baibo, mulamanya ivintu ivilalenga muye nu luzango cuze. Lolini vino asambi yaili pa yasambi yakwe Yesu yuvwile lino Yesu wayalondolwelanga masesemo aya muli Baibo. Yalanzile ukuti: “Uzye myenzo itu itali ikupya uku luzango lino wali akulanda naswe mu nzila, nu kutulondolwela Malembelo?”—Luka 24:32.
12, 13. (a) Uzye insita zimwi i cani icingacitika ku kutemwa kuno twatemwa Leza? (b) Uzye tungacita uli pakuti tutwalilile ukutemwa Yeova?
12 Wakwe vino asambi yuvwile ningo lino yuvwikisye Malembelo, namwe kwene mufwile mwayuvwile ansansa lino mwatandike ukuvwikisya ningo Baibo. Kucita vii kwalenzile kuti mumanye Yeova nu kumutemwa. Mutange mulonde ukuti kutemwa kuu kuceepe.—Mateo 24:12.
13 Ndi cakuti mwaya yacuza yako Leza, mufwile ukuombesya pakuti ucuza winu utwalilile ukuya ukome lyonsi. Mulinzile ukutwalilila ukusambilila pali Yeova na Yesu, napya mwaelenganyapo pali vino mukusambilila na vino mungaviomvya mu umi winu. (Yoane 17:3) Lyonsi lino mwawelenga Baibo mwayuzya mweineco ukuti: ‘Uzye vii vikunsambilizya cani pali Yeova? U mulandu ci uno mfwile ukumutemwa nu mwenzo wane onsi nu umi wane onsi?’—1 Timoti 4:15.
14. Uzye ipepo likatwavwa uli ukutwalilila ukutemwa Yeova?
14 Ndi cakuti mwakwata cuza musuma, mukalanda nawe lyonsi; ukucita vi kukalenga kuti ucuza winu utwalilile ukukomelako. Naswe kwene ndi tukupepa kuli Yeova lyonsi, tulaamutemelwako sana. (Welengini 1 Tesalonika 5:17.) Ipepo u wila usuma cuze ukufuma kuli Tata witu wa mwiyulu. Tufwile ukulanda lyonsi kuli aliwe nu mwenzo onsi. (Masamu 62:8) Tutafwile ukulalanda ivilivimwi kwene lino tukupepa, nanti kusungila mapepo, lelo tufwile ukulanda ivili mu mwenzo. Ndi cakuti tukusambilila Baibo lyonsi nu kupepa nu mwenzo onsi, cilalenga kuti ukutemwa kuno twatemwa Yeova kukomeleko.
MWANENAKO YAUZE PALI YEOVA
15, 16. Uzye mukalola uli mulimo wa kusimikila?
15 Cuze cino tufwile ukulacita ndi tukulonda ukupalama sana kuli Yeova, u kunenako yauze pali vino twasambilila pali aliwe. Ukunenako yauze pali Yeova i syuko likulu cuze. (Luka 1:74) Napya Yesu wapeezile mulimo uu ku Ina Klistu yonsi. Swensi kwene tulinzile ukulasimikila ilandwe lisuma ilya Wene Wakwe Leza. Uzye mwatandika mpiti ukuomba mulimo uu?—Mateo 24:14; 28:19, 20.
16 Umutumwa Paulo walolanga umulimo wa kusimikila ukuti wali ucindame sana; nupya wawamanga akuti i “cuma.” (2 Kolinto 4:7) Ukunenako antu pali Yeova na vino akalonda, aali mulimo ucindamisye uno mungaomba. Pano ndi mukuomba umulimo uu, ala mukuombela Yeova, nupya akataizya pali vino mukamuombela. (Ayebulai 6:10) Nakapya, ukukosoola kungamwazwa nu kwazwa yano yakuvwa kuli mwemwe, pano kungalenga kuti muye ya cuza yako Yeova, napya mungaca muye nu umi wa pe. (Welengini 1 Kolinto 15:58.) Uzye kwaya umulimo uze ungamulenga ukuya ni nsansa kuluta pali uu?
17. U mulandu ci uno umulimo wa kusimikila upamvizye sana?
17 Mulimo wa kukosoola uupamvye sana. Tufwile ‘ukukosoola ilandwe,’ napya tufwile ‘ukukomaila penepo.’ (2 Timoti 4:2) Antu yalinzile ukusambilila pa Wene Wakwe Leza. Baibo ikalanda ukuti: “Uwanda ukulu wakwe [Yeova] uli mupipi, watiupalama, ala pasi pakukalauka ukufika!” Nupya, “wene ulafikiliziwa ukwaula kucelwa!” (Zefaniya 1:14; Habakuku 2:3) Likwene sile Yeova wasya aca onone antu aipe. Lino uwononesi utatala wiza, antu yafwile ukucelulwa pakuti yangasoolola ukuombela Yeova.
18. U mulandu ci uno tulinzile ukupepela Yeova pamwi na Ina Klistu yanji?
18 Yeova akaalonda ukuti twamupepa pamwi na ina Klistu yanji acumi. Baibo ikati: “Lekini twasakamalana nu kwazwana nu kutemwa ukucita visuma. Tutata kukongana pamwi, ndi vino yamwi yakucita. Lelo lekini twakomelezyanya, nu kuluta, pano mwati mulola ukuti wanda wa Mwene ukupalama pipi.” (Ayebulai 10:24, 25) Tufwile twaezya na maka yonsi ukulalongana lyonsi. Ukulongana kukalenga twaya ni syuko lya kukomelezyanya na ya kapepa yanji.
19. I cani cingatwazwa ukutemwa aina na ya nkazi?
19 Ndi cakuti mukulongana, mulazana ivyuza visuma ivilaamwazwa ukupepa Yeova. Mulazana aina na yankazi apusane-pusane, aika sana mano ku kupepa Yeova. Lelo nayo kwene yatamalilika wakwe vino namwe kwene mutamalilika, napya yakaluvyanya. Fwandi nga yamuluvyanya, mwayelela. (Welengini Kolose 3:13.) Lyonsi mwaika sana mano ukulola ivisuma vino aina na ya nkazi yakacita, pano ndi mukucita vivyo, cilalenga kuti mupalame sana kuli Yeova.
UMI WA CUMICUMI
20, 21. Uzye “umi wa pe uwa cumi” kuli kutuuli?
20 Yeova akalonda yacuza yakwe yonsi ukuya nu umi usuma sana. Baibo ikasambilizya ukuti uku nkoleelo tulaya nu umi usuma sana ukuluta uno twaya nao ndakai.
21 Umu mpanga ipya tutalaikala sile imyaka 70 nanti 80, lelo tulaikala manda pe. Tulaipakizya ukwikala “umi wape,” tulaya nu umi umalilike napya usuma, tulaikala umutende alino ni nsansa umu paladaise. Uu ali umi uno Baibo ika-ama ukuti “umi wa pe uwa cumi.” Yeova walaya ukutupeela umi wa pe uwa cumi, lelo tufwile ukuombesya likwene pakuti ‘tulonke’ umi kwene uu.—1 Timoti 6:12, 19.
22. (a) Uzye tungacita uli pakuti ‘tulonke umi wa pe uwa cumi’? (b) U mulandu ci uno tutange tukalile umi wa pe?
22 Uzye tungacita uli pakuti ‘tulonke umi wa pe uwa cumi’? Tufwile ‘ukucita ivisuma’ nu “kuya akama mu milimo isuma.” (1 Timoti 6:18) Cii cikupiliula kuti tufwile ukulacita vino tukusambilila muli Baibo. Lelo kwene tutange tuye nu umi wa pe uwa cumi ku maka itu. Tutange tukale umi wa pe. Umi u wila sile ukufuma kuli Yeova pa mulandu ni “cikuku” cino wakwatila aomvi yakwe acisinka. (Loma 5:15) Cumicumi Tata witu wa mwiyulu akalondesya ukupeela uwila uu ku yaomvi yakwe aakamuombela umu cumi.
23. U mulandu ci uno mulinzile ukusoolola ningo ivyakucita likwene?
23 Mulinzile ukuyuzya mweineco muti, ‘Uzye nkapepa Leza kulingana na vino akalonda ukuti namupepa?’ Ndi cakuti mwazana kuti mulinzile ukwaluka muli vimwi, mukwai mutalema nu kwi sote ukucita vivyo. Ndi tukwezya na maka itu ukuvwila Yeova nu kumutaila, nawe alatucingilila. Alatwalilila ukucingilila aomvi yakwe acisinka mu manda yaa akusyalikizya umu nsi ii iipe yakwe Satana. Lyene Yeova alatwingizya umu paladaise muno tulikala manda pe kulingana na vino watulaya. Kwaula nu kutwisika mulaya nu umi wa pe uwa cumi ndi cakuti mwasoolola ningo vyakucita likwene!


text:
Icisimicisyo 28: Ifi Ulucece Mose Lwapulukile
BONA ulucece lulukulila, kabili lwaikatilila ne munwe wakwe moye. Uyu ni Mose. Kani ulimwisi uyu moye umulombe? Mwana wa mfumu ya Ijipiti, mwana umwanakasi wakwe Falo.
Banyina Mose balimufisile umwana wabo ukufika ili ali ne myensi itatu, pakuti tabafwailepo ati bakamwipaye ku baIjipiti. Pano balisibile ati Mose pambi bangamubona, popele ifi efi bacitile pa kumupulusya.
Balipintile ica museke ne kuciposa bwino pa kucilikila amenda ukwingila mukati. Eli bamubikilemo Mose, ne kubika ica museke mu fyani ifitali mu mpelo ya Nika ya Nayili. Milyami, inkasi yakwe Mose, balimwebele ukwimakana apepi ne kubona ifyali ne kucitika.
Mu mpindi inini umwana umwanakasi uwakwe Falo alisile ku nika mu kusamba. Ukwakubula ukucetekela abona ica museke mu fyani ifitali. Kaita umo umusyakasi wakwe: ‘Koya undetele ica museke.’ Ili umwana wa mfumu aiswile ica museke, ifi ulucece lwali uluweme! Ulucece Mose lwalukulila, kabili umwana wa mfumu kaalubele’nkumbu. Talukufwaya ati balwipaye.
Eli Milyami aisile. Koti wamubona mu cikope. Milyami alipwisye umwana umwanakasi uwakwe Falo ati: ‘Kani nje nkamwitileni umuIsilaeli umulelesi ati alukumuleleleniko umwano’yu?’
Umwana wa mfumu alilabile ati: ‘Koya.’
Lomba Milyami alibutukile ukuya mukweba banyina. Ili banyina Mose baisile ku mwana wa mfumu, umwana wa mfumu alilabile ati: ‘Pinta umwano’yu kabili ulukundelelako, nkakulambula.
Popele banyina Mose balimulelele umwana wabo. Mukupita kwa mpindi ili Mose akulile, balimutwite ku mwana umwanakasi uwakwe Falo, uwamulelele koti mwana wakwe. Fyefyo efi Mose akuliile mu ŋanda yakwe Falo.
Ifyakufuma 2:1-10.
Ifyakwipusya
- Kani ulucece ululi mu cikope ninani, kabili kani lulikete ku munwe wakwe nani?
- Kani banyina Mose balicitile syani pakweba’ti bamupulusye ku kwipaiwa?
- Kani moye umwanice uuli mu cikope ninani, kabili nifindo acitile?
- Ili umwana umwanakasi uwakwe Falo asangile ulucece, kani Milyami nifindo apingwilepo?
- Mba nifindo umwana wa mfumu umwanakasi alabile kuli banyina Mose?
Ifyakwipusya na fimbi
- Pendeni Ifyakufuma 2:1-10.
Kani niisa impindi banyina Mose bakwete iya kumufunda ne kumusambisya Mose ili aali umwanice, kabili ici nicisa icakubwenako cipela ku bafyasi muli bulelo? (Fum. 2:9, 10; Ndute. 6:6-9; Ifisi. 22:6; Efes. 6:4; 2 Tim. 3:15)


text:
BUUMI BWA BWINEKLISTU ALIMWI ANCIITO YESU–KABUKU KAMABUNGANO July 2016
Nsheenga Mwaamba
Nsheenga mwaamba ndyemutokwaabila Ngazi Yamulindizi alimwi aMakani Abotu Kuswa Kuli Lesa! Amusebenseshe shakubonenaako kwaamba ayi mulibambile nsheenga mwaamba.
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA
Amulumbaishe Yehova, Ukutika Mipailo
Ino ngumulandunshi ncintu cibotu kupaila kuli Yehova makani ashishomesho shesu? Ino inga mwatondesha buyani ayi mulashoma Yehova mumipailo yanu? (Kulumbaisha 61-65)
BUUMI BWA BWINEKLISTU
Kuceeshako Shakucita Mubuumi Kulacafwa Kulumbaisha Lesa
Ino kuceeshako shakucita mubuumi inga kwatucafwa kucita buyani? Ino inga twakonkela buyani buumi bwakwe Yesu?
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA
Bantu Bakwe Yehova Balasebensa Cankusu Mukulambila Kwancine
Ino inga tweeyanshi kuswa kuli Defedi mbwakasebensela Lesa cankusu? Ino kusebensa cankusu kulacafwa kucitanshi? (Kulumbaisha 69-72)
BUUMI BWA BWINEKLISTU
Sa Inga Mweeleshako Mwaaka Womwi?
Abo basuni kweeleshaako balakucana buumi busangalasha alimwi ashoolwe shiinji.
BUUMI BWA BWINEKLISTU
Milongo ya Bupainiya Bwaciindi Coonse
Inga mwakankamana kushiba kwaamba ayi abaabo bacite ciindi ciniini na nkusu inga bacikonsha kucita bupainiya bwaciindi coonse.
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA
Amwiibaluke Yehova Nshaacita
Ino shintu Yehova nshaakacita shileelikawo anshi? Ino kuyeeyawo inga twacafwa buyani? (Kulumbaisha 74-78)
BUBONI BUCANIKA MUMASWI AKWE LESA
Ino Ngaani Ucindeme Abuumbi Mubuumi Bwanu?
Wakalemba lilembo lya Kulumbaisha 83 wakatondesha kwaamba ayi Yehova wakalinga Muntu ucindeme abuumbi mubuumi bwakwe. Ino aswebo inga twatondesha buyani ubo mubuumi bwesu?


text:
Sena inga mwayanda kubala cibalo eeci mumwaambo wa %%?
Bbaibbele Lili a Intaneti | BBAIBBELE LYA BUSANDULUZI BWANYIKA MPYA
Sena inga mwayanda kubala cibalo eeci mumwaambo wa %%?
-
Paulo walindila ku Atene kalibilikide (1-5)
-
Timoteyo waleta mulumbe wuumbulizya (6-10)
-
Kupailila bana Tesalonika (11-13)
3 Aboobo, nocakatwaalila kuzumanana kuliyumya, twakabona kuti inga cainda kubota kuti twazumanana kukkala tolikke mu Atene;+
2 eelyo twakatuma Timoteyo,+ imukwesu alimwi mubelesi wa Leza mumakani mabotu aajatikizya Kristo, kutegwa amuyumye akumuumbulizya mulusyomo lwanu,
3 kutegwa kutabi muntu naba omwe uuzungaanizyigwa amapenzi aaya. Nkaambo nywebo nobeni mulizyi kuti tatukonzyi kwaaleya mapenzi aaya.+
4 Nkaambo notwakali andinywe, twakali kumwaambilila limwi kuti tuyoocitikilwa mapenzi, alimwi eeco ncicacitika mbubonya mbomuzyi.+
5 Nkakaambo kaako, nindakakakilwa kuzumanana kuliyumya, ndakamutuma kulindinywe kutegwa ndizyibe kusyomeka kwanu,+ nkaambo ambweni munzila imwi Sikusunka+ wakamusunka alimwi mulimo wesu wakaba wabuyo.
6 Pele Timoteyo wasika ino-ino aawa ikuzwa kulindinywe+ alimwi watwaambila makani mabotu kujatikizya kusyomeka kwanu aluyando ndomujisi, kuti mulatwiibaluka lyoonse caluyando, alimwi mulayandisisya kutubona mbubonya aswebo mbotuyandisisya kumubona nywebo.
7 Nkakaambo kaako bakwesu, mumause amumapenzi eesu oonse twaumbulizyigwa akaambo kandinywe alimwi alusyomo ndomutondezya.+
8 Akaambo kakuti muliimvwi nji mu Mwami, twayumizyigwa alimwi.
9 Nkaambo ino inga twamulumba buti Leza twalanga mbotukondedwe kapati kumbele lya Leza wesu akaambo kandinywe?
10 Syikati amasiku tupaila mipailo yakukombelezya camoyo woonse kutegwa tukamubone cantongolameso akuyungizya zibulide kulusyomo lwanu.+
11 Lino Leza wesu alimwi Taateesu lwakwe alimwi a Mwami wesu Jesu abatubambile nzila kutegwa tuboole kulindinywe.
12 Kunze lyaboobo, Mwami amupe kuyungizya, inzya, amupe kuyungizya luyando ndomujisi kuli umwi amweenzinyina+ akubantu boonse, mbubonya mbotucita kulindinywe,
13 ikutegwa ayumye myoyo yanu, kaitakwe kampenda mukusalala kumeso aa Leza+ wesu alimwi Taateesu kuciindi cakubako kwa Mwami wesu+ Jesu antoomwe abasalali bakwe boonse.
Amutumizyile bamwi
Amutumizyile bamwi
BBAIBBELE LYA BUSANDULUZI BWANYIKA MPYA
1 Batesalonika 3
Chitonga
Amubale Bbaibbele aa Intaneti
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg


text:
Nanchi Baibolo Waamba’mba Ka?
Nanchi pano pa ntanda pakekalapo bunchibamambo bwaoloka nyi?
Mwakonsha kukumbula amba ka?
Ee
Ine
Kampe
Byamba Baibolo
“Nayuka namba Yehoba ukalwilako balanda ne kuchibila mambo bayanji.” (Salamo 140:12) Bufumu bwa Lesa bukaleta buchibamambo bwaoloka pano pa ntanda.
Ñanyi bintu bikwabo byo tufunda mu Baibolo?
Lesa umona buchibamambo bwabula kulumbuluka buji pano pa ntanda kabiji ukobapo kimo.—Musapwishi 5:8.
Buchibamambo bwa Lesa bukaleta mutende ne luzhikijilo pano pa ntanda.—Isaya 32:16-18.
Nanchi Lesa wanemekako jibumba jimo ja bantu kukila jikwabo nyi?
Bantu bamo baitabila kuba’mba kuji jibumba ja bantu janema kukila jikwabo, kabiji bakwabo baitabila kuba’mba Lesa wanemeka bantu bonse. Mwalangulukapo amba ka?
Byamba Baibolo
“Lesa kechi uji na misalululo ne, bino mu bisaka byonse muntu umwakamwa ne kuba byaoloka ye witabilwa kwi aye.” (Byubilo 10:34, 35) Kwesakana na mmweno ya Lesa, kafwako muntu wanema kukila mukwabo ne.
Ñanyi bintu bikwabo byo tufunda mu Baibolo?
Mu Baibolo muji “mambo awama” a “ku bisaka bya bantu byonse ne ku mikoka yonse ku ba njimi yonse ne ku mitundu yonse ya bantu.”—Lumwekesho 14:6.
Fundai ne Bikwabo
Nanchi Baibolo Kine Ufunjisha’mba Ka?


text:
Kuyoowa Lufwu
—Ino Inga Mwakuzunda Buti?
Bwiinguzi bwamu Bbaibbele
Cililuzi kuyoowa lufwu nkaambo ngusinkondoma alimwi tulabweza ntaamu zyeelede kutegwa tulikwabilile. (1 Bakolinto 15:26) Nokuba boobo, kuciindizya kuyoowa lufwu akaambo kanjiisyo zyakubeja naa kusyoma mizimo kupa bantu kuba “mubuzike mubuumi bwabo boonse.” (Bahebulayo 2:
Kasimpe kujatikizya lufwu
Bafwu tabazyi cintu cili coonse. (Intembauzyo 146:4) Tamweelede kuyoowa kuti munoomvwa kucisa naa kupenzyegwa mwaakufwa, nkaambo Bbaibbele likozyanisya lufwu kukoona.
—Intembauzyo 13:3; Johane 11: 11- 14.
Bafwu tabakonzyi kutucisa. Nobaba bantu bakali basinkondo kaindi ‘balalyookezya akati kabafu.’ (Tusimpi 21:16) Ibbaibbele lyaamba kuti, “lusulo lwabo abbivwe lyabo, zyoonse zyafwidilila.”
—Mukambausi 9:6.
Lufwu taali ngamamanino aabuumi bwesu. Kwiinda mububuke, Leza uyoobabusya bantu bafwide.
—Johane 5: 28, 29; Milimo 24:15.
Leza usyomezya ciindi ‘lufwu nolutakooyoobako limbi.’ (Ciyubunuzyo 21:4) Kujatikizya buzuba oobo, Ibbaibbele lyaamba kuti: “Balulami bayookona nyika, bayookala alinjiyo lyoonse,” kakunyina kuyoowa lufwu naaceya.
—Intembauzyo 37:29.
Amwiiye Zinji
NGAZI YAMULINDIZI
Ino Ncinzi Cicitika Muntu Afwa?
Zibalo zyabantu bali lusele ibakabusyigwa zililembedwe mu Bbaibbele. Ino ncinzi ncobakaamba kujatikizya cicitika muntu afwa?


text:
Bushe Yesu ali fye Muntu Umusuma?
Icasuko ca mu Baibolo
Yesu tali fye muntu umusuma. Pa bantu bonse, e wacita ifintu ifyacindamisha pano calo. Umfweni ifyo bamo abalemba amalyashi lya kale abalumbuka sana balanda pali ena:
“Yesu wa ku Nasareti . . . alicindama sana ku bantu bonse ukutula fye na kale.”—H. G. Wells, kalemba wa lyashi lya kale umwina England.
“Ifyo [Yesu] acita e fyacindamisha sana ku bantu pano isonde, kabili fiyafilecindaminako fye.”—Kenneth Scott Latourette, kalemba wa lyashi lya kale, umwina Amerika.
Baibolo yalitweba ico Yesu acitiile fyacindamina sana ukucila ifyo umuntu umbi umusuma pano calo acita. Ilyo Yesu aipwishe ifibusa fyakwe nga balimwishibe, umo pali bena alandile icishinka ati: “Ni mwe Kristu, Umwana wa kwa Lesa wa mweo.”—Mateo 16:16.


text:
Makani 38: Basikutwela Bali 12
LANGA micelo bantu aaba njobanyamude. Bona mbocili cipati cikungo camasaansa. Basankwa bobilo mbabakonzya kwiinyamuna kwiinda mukubelesya cisamu. Langa nkuyu amapomegileneti. Ino micelo eeyi mibotu boobu yakazyila kuli? Yakazyila kunyika ya Kenani. Koyeeya kuti, ku Kenani nkonkuko nkwaakali kukkala Abbulahamu, Izaka a Jakobo. Pele akaambo kanzala ooko, Jakobo amukwasyi wakwe bakalongela ku Ijipiti. Aboobo kwiinde myaka iili 216, Musa wakasololela bana Isilayeli kujokela ku Kenani. Bakasika kubusena bwamu nkanda bwiitwa kuti Kadesi.
Kuli bantu babi bakkala munyika ya Kenani. Aboobo Musa wakatuma basikutwela bali 12 akubaambila kuti: ‘Kamuya mukabone naa mbanji buti bantu bakkala kooko akuti naa mbayumu buti. Mukabone anyika naa nimbotu kulima. Alimwi mutakalubi kuleteezya amicelo.’
Bajoke basikutwela ku Kadesi, bakati kuli Musa: ‘Cisi ncibotu, alimwi taku ciinda waalya.’ Kutegwa basinizye kuti bakasika nconzyo, Musa bamutondezya micelo. Pele basikutwela bali 10 bati: ‘Bantu bakooku mbapati alimwi balijisi nguzu. Baya kwiile kutujaya ikuti tukasole kubanyanga nyika.’
Bamvwe boobo bana Isilayeli bayoowa. Bati: ‘Nicakainda kubota kufwida mu Ijipiti nimuba munkanda. Baya kwiile kutujaya munkondo alimwi baya kutunyanga bamakaintu abana besu. Atusale musololi mupya mubusena bwa Musa tujokele ku Ijipiti.’
Pele basikutwela bobilo balamusyoma Jehova, alimwi baluujisi kuumbulizya bantu. Mazina aabo mbaba Josyuwa a Kalebe. Bati: ‘Mutayoowi Jehova ulaandiswe! Ciya kuba cintu cuuba-uba kubweza nyika.’ Pele bantu tabamvwi. Alimwi buya bayanda kubajaya ba Josyuwa a Kalebe.
Eeci capa kuti Jehova akalale kapati alimwi wati kuli Musa: ‘Bantu bajisi myaka iili 20 kuya kumpela kunyina naba omwe uuya kunjila munyika ya Kenani. Bakabona maleele ngindakacita ku Ijipiti amunkanda, pele ncimwi buyo tabandisyomi. Aboobo bana kwiile kwiingaila munkanda kwamyaka iili 40 kusikila muntu wamamanino akafwe. Alikke Josyuwa a Kalebe mbabaya kunjila munyika ya Kenani.’
Myeelwe 13:1-33; 14:1-38.
Mibuzyo
- Ncinzi ncobona acifwanikiso kumakani aacikungo camasaansa, alimwi nkuli nkwaakazyila?
- Nkaambo nzi Musa ncaakatumina basikutwela bali 12 kunyika ya Kenani?
- Ncinzi ncibakamwaambila Musa basikutwela bali 10 nibakajoka?
- Ino mbuti basikutwela bobilo mbobakatondezya lusyomo muli Jehova, alimwi mbabaani mazina aabo?
- Nkaambo nzi Jehova wakalala, alimwi wamwaambila nzi Musa?
Mibuzyo aimwi
- Bala Myeelwe 13:1-33.
Mbabaani bakasalwa kwaakulanga nyika, alimwi nciindi nzi cibotu ncobakaba ancico? (My. 13:2, 3, 18-20)
Nkaambo nzi Josyuwa a Kalebe nkobakaindana abamwi basikutwela, alimwi cituyiisya nzi eeci? (My. 13:28-30; Mt. 17:20; 2 Kor. 5:7)
- Bala Myeelwe 14:1-38.
Nkucenjezyegwa kuli kujatikizya baiminizi ba Jehova baanyika nkotweelede kubikkila maano? (My. 14:2, 3, 27; Mt. 25:40, 45; 1 Kor. 10:10)
Mbuti Myeelwe 14:24 mbwatondezya kuti Jehova ulabikkila maano kumubelesi wakwe aumwi? (1 Bam. 19:18; Tus. 15:3)


text:
Nanchi Muntu Wakonsha Kufuukulapo Kuleka Kwikala Kamonyi wa kwa Yehoba Nyi?
Ee. Muntu wakonsha kufuukulapo kuleka kwikala wa mu jibumba jetu mu mashinda abiji:
Aye mwine kwamba. Muntu wakonsha kwamba aye mwine pa kanwa nangwa kunemba nkalata kuba’mba waleka kwikala Kamonyi wa kwa Yehoba.
Byubilo. Muntu wakonsha kuba bintu bibena kumwesha’mba kechi ukeba kutwajijila kwikala Kamonyi wa kwa Yehoba ne. (1 Petelo 5:9) Kampe wakonsha kutendeka kupwila mu bupopweshi bungi ne kwamba’mba usakutwajijila na buno bupopweshi.
—1 Yoano 2:19.
Pano inge kya kuba’mba muntu waleka kusapwila ne kupwila ne anweba, nanchi mu mumona’mba waleka kwikala Kamonyi nyi?
Kechi byo byo tumumona ne. Kukooka ku mupashi kechi kulumbulula’mba muntu waleka kwikala Kamonyi wa Yehoba ne. Javula, bantu bakooka ku mupashi nangwa baleka kupwila kechi kilumbulula’mba basankilapo lwitabilo lwabo ne, bino balefulwatu. Mu kifulo kya kuleka kupwanañana na bantu ba uno mutundu, twafwainwa kwibatundaikanga ne kwibakosesha. (1 Tesalonika 5:14; Yuda 22) Umvwe muntu ubena kukebewa kumukwasha, bakulumpe mu kipwilo bakwasha boba bakooka ku mupashi.
Nangwa byonkabyo, bakulumpe mu kipwilo kechi baji na luusa lwa kukanjikizha muntu kutwajijila kwikala Kamonyi wa kwa Yehoba ne. Muntu mwine wafwainwa kwisajilapo bupopweshi bo akeba. (Yoshua 24:15) Twaitabila kuba’mba bantu bapopwela Lesa bafwainwa kwifuukwilapo abo bena kufuma panshi ya muchima.


text:
Jishimikila 28: Mosesa byo Bamupulwishe Saka Akiji Mwana
MONA mwana mucheche ubena kujila, kabiji wakwata ku munwe wa mwanamukazhi. Uno ke Mosesa. Wamuyuka uno mwanamukazhi walamba nyi? Ke mwana mfumu wa Ijipita, mwana wa kwisemena wa kwa Felo.
Inanji Mosesa wamufile posotu ne byo afikizhizhe bañondo basatu, mambo kechi wakebelenga’mba bamwipaye ku bena Ijipita ne. Bino wayukile’mba Mosesa ukatulukwa, ne kino kyo kyo baubile pa kuba’mba bamupulushe
Watolele ka kilukwa ne kwikawamisha bulongo kuchina’mba mwakatwela mema. Kepo amubikilemo Mosesa, kabiji wakatujile kano ka kilukwa mu malele alepa mu Mukola wa Nile. Nyenga ya kwa Mosesa, aye Milyama bamubujile kwimana kwipi kuba’mba ayuke kyakonsheshe kumumwekela.
Kechi pabanjile ne kubandatu ne, mwana Felo wa mukazhi waishile na kowa mu Mukola wa Nile. Ponkapotu wamwene kano ka kilukwa mu malele alepa. Kepo aambijile muzha wanji umo amba: ‘Yanga ukandetele koka ka kilukwa.’ Uno mwana mfumu byo azhikwilemo, wamwene mwana walamba bingi! Uno lukeke Mosesa wajijilenga, kabiji uno mwana mfumu wamubijile lusa. Kechi wakebelenga’mba bamwipaye ne.
Kepo Milyama asolokele. Ye iwe ye ubena kumona pa kipikichala. Milyama wamushikishe mwana Felo amba: ‘Ngyenga nkemwichile mwanamukazhi mwina Isalela wa kwimwamushishako mwana nyi?’
Mwana mfumu waambile’mba: ‘Yanga.’
Ponkapo Milyama wayile lubilo, wakechile bainanji. Bainanji Mosesa byo baishile ku mwana mfumu, wibambijile’mba: ‘Mushikule uno mwana ne kuñamwishishangaye, kabiji amiwa nkemupanga mfweto yenu.’
Onkao mambo bainanji Mosesa balamine bingi bulongo mwanabo. Pa kupitapo kimye Mosesa wakomene, ne bainanji bamutwajile kwi mwana Felo, waikajile ke mwananji wa kushinda. Mosesa byo byo akomejile mu nzubo ya kwa Felo.
Kulupuka 2:1-10.
Mepuzho
- Nga awe mwana uji pa kikye kipikichala ñanyi, kabiji wakwata ku munwe wa kwa ñanyi?
- Bainanji Mosesa bamupulwishe byepi kuchina kumwipaya?
- Nga awe kashimbi uji pa kikye kipikichala ñanyi, kabiji waubilepo ka?
- Mwana wa kwa Felo wa mukazhi byo ataine mwana, Milyama wafukwilepo kuba ka?
- Mwana mfumu waambile’mba ka kwi bainanji Mosesa?
Bwipuzho bukwabo
- Tanga Kulupuka 2:1-10.
Jishuko ka inanja Mosesa jo ajinga najo ja kufunjisha Mosesa kufuma ku bwanyike, kabiji kino kyaikala byepi kya kumwenako kyawama ku bansemi ba mu ano moba? (Lupu. 2:9, 10; Mpitu. 6:6-9; Mana. 22:6; Efi. 6:4; 2 Timo. 3:15)


text:
Jishimikila 95: Jishinda jo Afunjishishengamo Yesu
JUBA jimo Yesu wabujile mwanamulume umo amba wafwainwe kutemwa bakwabo. Uno mwanamulume wamwipwizhe Yesu amba: “Nanchi mukwetu ye ñanyi?” Yesu wayukile byalangulukilenga uno mwanamulume. Mwanamulume walangulukilenga’mba bakwabo ke boba bonkatu ba mutundu wanji ne ba mu bupopweshi bwanji. Onkao mambo, twaya tumone byamwambijile Yesu.
Bimye bimo Yesu wafunjishanga bantu kupichila mu kushimikizha jishimikila. Pa kino kimye byo byo aubile. Washimikizhe jishimikila ja Muyudea ne mwina Samaliya. Twafunjile’mba Bayudea bavula kechi batemenwe bena Samaliya ne. Jishimikila ja kwa Yesu jajinga bino:
Juba jimo Muyudea wayilenga ku Yeliko saka akunkuluka mu jishinda japita mu mitumba. Bino batupondo bamukwachile. Bamwangachile mali anji ne kumututaula bingi pepi na kufwa.
Palutwe kacheche, ñanga umo Muyudea wasolomokele. Wamwene uno mwanamulume ye bapumine. Walanguluka’mba waubilepo ka? Olo, wamusezhezhe keaye ne lwendo lwanji. Kabiji mukwabo muntu wajinga wa bupopweshi naye wafikile ponka. Wajinga mwina Levi. Nanchi waimene nyi? Ine, kechi waimene’mba akwashe uno mwanamulume ne. Mona awa ñanga wa Lesa ne mwina Levi pa kipikichala babena kuya mu jishinda.
Pano akimona uno muntu uji na mwanamulume ye batutawile. Wajinga mwina Samaliya. Wakwashishe Muyudea. Wamubikile muchi pa bilonda byanji. Panyuma ya kino, wamutwajile uno Muyudea ku nzubo imo ko bakonsheshe kumulama kuba’mba akose jikwabo.
Byo apwishishe jishimikila janji, Yesu waambijile yewa mwanamulume wamwipwizhe amba: ‘I ñanyi pa bano basatu ye walanguluka’mba ye wimwesheshe kwikala na kifyele ku yewa mwanamulume ye batutawile? Abya wajinga ñanga wa Lesa nyi, nangwa mwina Levi nyi, inyi mwina Samaliya?’
Awa mwanamulume wakumbwile’mba: ‘Mwina Samaliya. Mambo waubijile lusa yewa mwanamulume ye bapumine.’
Yesu waambile’mba: ‘Waamba bulongo. Onkao mambo, yanga, ukobilenga bakwenu byonka byaubile mwina Samaliya.’
Nanchi kechi watemwa jishinda Yesu jo afunjishishengamo nenyi? Twakonsha kufunda bintu byavula bingi byanema umvwe ketulondele bintu byaambile Yesu biji mu Baibolo, ke ibyo nenyi?
Luka 10:25-37.
Mepuzho
- Mepuzho ka muntu umo o aipwizhe Yesu, kabiji mambo ka?
- Yesu jimo jimo waingijishanga ka pa kufunjisha, kabiji bintu ka byo twafunda kala pa Bayudea ne bena Samaliya?
- Mu jishimikila jashimikizhe Yesu, ki ka kyamwekejile Muyudea wailenga mu jishinda jaya ku Yeliko?
- Ki ka kyamwekele kimye ñanga Muyudea ne mwina Levi byo bapichilenga mu mukwakwa?
- Pa kikye kipikichala, ñanyi ubena kukwasha Muyudea ye bakozha?
- Yesu byo apwishishe kushimikizha jishimikila, bwipuzho ka bo aipwizhe, kabiji mwanamulume wakumbwile’mba ka?
Mepuzho akwabo
- Tanga Luka 10:25-37.
Mu kifulo kya kupana mukumbu, Yesu wakwashishe byepi muntu wayukile mizhilo? (Luka 10:26; Mat. 16:13-16)
Yesu waingijishe byepi bya kumwenako pa kuba’mba apwishe misalululo yajinga mu bantu bamutelekelenga? (Luka 10:36, 37; 18:9-14; Titu. 1:9)


text:
LUFUNJISHO 9
Kupopwela Yehoba Pamo na Kisemi Kyenu
‘Popwelainga awa walengele jiulu ne ntanda,’
Byonka byo mwafunda mu uno buloshuwa, mu Baibolo muji mafunde afwainwa kwimukwasha anweba bene ne kisemi kyenu pamo. Inge twatangizhako kumupopwela Lesa mu bwikala bwetu, witulaya’mba “bintu byonse bikemubikilwapo.” (Mateo 6:33) Ukebesha bingi kwikala mulunda nenu. Ingijishainga kimye kyonse kukosesheshamo bulunda bwenu na Lesa. Twatokwa bingi pa kwikala balunda na Lesa.—Mateo 22:37, 38.
1 KONSESHAINGA BULUNDA BWENU NA YEHOBA
BYAMBA BAIBOLO:”‘Kabiji nkekala shenu ne anweba mukekala baana bami babalume ne babakazhi,’ byo byaamba Yehoba”(2 Kolinda 6:18) Lesa ukebesha bingi amba mwikale mulunda nanji wapa Muchima. Jishinda jimo ja kwikelamo mulunda na Lesa ke kulomba kwi aye. Lesa ukeba’mba mu “lombainga kimye kyonse” kwi aye. (1 Tesalonika 5:17) Ukebesha bingi kumubula biji ku muchima wenu. (Filipai 4:6) Kulombela pamo na kisemi kyenu kukebakwasha kuyuka byo mwamutemwa Yehoba.
Kununga pa kwisamba na Lesa, mwafwainwa ne kumuteleka. Mwakonsha kumuteleka umvwe kya kuba saka mutanga Baibolo ne mabuku alumbulula biji mu Baibolo. (Salamo 1:1, 2) Mulanguluke langulukenga pa byo mwafunda. (Salamo 77:11, 12) Kabiji mwakonsha kuteleka kwi Lesa umvwe kya kuba saka mutanwa ku kupwila kwa bena Kilishitu.—Salamo 122: 1-4.
Jishinda jikwabo jikosesha bulunda bwetu na Yehoba ke kwisamba na bakwetu pe aye. Umvwe saka mwisamba na bantu mukafwenya kwipi ne aye.—Mateo 28:19, 20.
BYO MWAKONSHA KUBA:
Tangainga Baibolo kimye kyonse ne kulomba
Bonse pamo na kisemi kyenu saka mutangizhako bintu byakonsha kukosesha kisemi kyenu, kechi bya kisangajimbwe ne kukaya ne
2 IKALAINGA NA KUPOPWELA KWA KISEMI
BYAMBA BAIBOLO:“Fwenyai kwipi ne Lesa, ne aye ukafwenya kwipi ne anweba.” (Yakoba 4:8) Mwikale na mutanchi wa kupopwela kwa kisemi kabiji saka mulondela uno mutanchi. (Ntendekelo 18:19) Mwafwainwa kwikalanga na kupopwela kwa kisemi ne kuvulukanga Lesa kimye kyonse mu bwikalo bwenu. Kwashai kisemi kyenu kukosesha bulunda bwabo na Lesa. Saka mwamba pe aye “pa kwikala mu nzubo yenu, pa kwenda mu jishinda, pa kulaala ne pa kubuuka.” (Mpitulukilo ya mu mizhilo 6:6, 7) Mwikale byonka byajinga Yoshua, waambile’mba: “Pakuba amiwa ne ba mu nzubo yami, tukengijilanga Yehoba.”—Yoshua 24:15.
BYO MWAKONSHA KUBA:
Ikalai na mutanchi wawama wa kufunjisha baana benu ne kuyuka mwana umo umo mafunjisho amufwainwa


text:
ICIPANDWA 15
Ukupepa Uko Lesa Afwaya
Bushe ukupepa konse kulapokelelwa kuli Lesa?
Kuti twaishiba shani ukupepa kwa cine?
Bushe bakapepa ba kwa Lesa aba cine ni bani?
YEHOVA LESA alatusakamana sana kabili afwaya ukuti twaimwena ubusuma bwa kutungululwa na wena. Nga tulemupepa ukulingana ne fyo afwaya, tukaba ne nsansa kabili tukacingililwa ku macushi ayengi. Na kabili akatupaala no kutwafwa. (Esaya 48:17) Lelo, kwaba ifilonganino fya mapepo ifingi nga nshi ifisosa ukuti fisambilisha icine pali Lesa. Lelo ifi filonganino fisambilisha ifyapusanapusana pa fyo Lesa aba ne fyo afwaya ifwe ukuba.
2 Kuti twaishiba shani ukuti ifi e fyo Yehova afwaya ukumupepa? Tamufwile ukutendeka ukusambilila no kulalinganya ifyo ifilonganino fyonse ifya mapepo fisambilisha. Mufwile ukusambilila fye ifyo Baibolo isambilisha pa kupepa kwa cine. Natulangilile: Mu fyalo ifingi muli ubwafya bwa kupanga indalama sha bufi. Tutile bamupeela umulimo wa kwishiba indalama sha bufi, kuti mwacita shani? Bushe kuti mwasungila ku mutwe ifyo indalama shonse isha bufi shimoneka? Awe. Kuti cawama mwabomfya iyo nshita ku kwishiba ifimoneka indalama sha cine. Nga mwaishiba ifyaba indalama sha cine, kuti mwaishiba ne ndalama sha bufi. E fyo caba na kuli ifwe, nga twasambilila ifyo twingeshiba ukupepa kwa cine, kuti twaishiba no kupepa kwa bufi.
3 Calicindama ukupepa Yehova ukulingana ne fyo afwaya. Abantu abengi basumina ukuti ukupepa konse kulasekesha Lesa, lelo Baibolo te fyo isosa. Na kuba icifwaikwa te kusosa fye ukuti ndi Mwina Kristu. Yesu atile: “Te onse uutila kuli ine, ‘Shikulu, Shikulu’ akengila mu bufumu bwa mu muulu, kano uucita ukufwaya kwa kwa Tata uwaba mu muulu.” E ico, pa kuti Lesa apokelele ukupepa kwesu tufwile ukwishiba ifyo afwaya e lyo no kucita ifyo fine. Yesu asosele ukuti abashicita ukufwaya kwa kwa Lesa ni “bampulamafunde.” (Mateo 7:21-23) Imipepele ya bufi ya fye nga filya fine indalama sha bufi shaba. Ne cabipisha ca kuti imipepele ya bufi itwala ku boni.
4 Yehova alipeela umuntu onse pe sonde ishuko lya kukwata umweo wa muyayaya. Lelo, pa kukwata umweo wa muyayaya mu Paradaise, tufwile ukupepa Lesa ukulingana ne fyo afwaya no kucita ifyo asuminisha. Ku ca bulanda, abengi balakaana ukucite co. E mulandu wine Yesu asosele ukuti: “Ingileni pa mpongolo ya kamfyemfye, pantu umusebo uutwala ku bonaushi walisaalala kabili walipabuka, kabili bengi abendamo; lelo ya kamfyemfye impongolo, no musebo uutwala ku bumi walifyenenkana kabili banono abausanga.” (Mateo 7:13, 14) Ukupepa kwa cine kutwala ku mweo wa muyayaya. Ukupepa kwa bufi kutwala ku bonaushi. Yehova tafwaya umuntu nangu umo ukonaika, e mulandu wine alepeelela abantu mu calo conse ishuko lya kusambilila pali wena. (2 Petro 3:9) E ico, kanshi imipepele yesu kuti yalenga twakwata umweo nelyo twafwa.
IFYO MWINGESHIBA UKUPEPA KWA CINE
5 Bushe ‘umusebo wa ku bumi’ kuti mwausanga shani? Yesu asosele ukuti ababa mu kupepa kwa cine bakeshibikilwa ku micitile yabo. Asosele ukuti: “Ku fisabo fyabo e ko mukabeshibila…. Umuti onse uusuma utwala ifisabo fisuma.” (Mateo 7:16, 17) Aloseshe mu kuti, ababa mu kupepa kwa cine bakeshibikilwa ku fyo basuminamo na ku micitile yabo. Nangu ca kutila tabapwililika kabili balalufyanya, bakapepa ba cine, bonse capamo balapoosa amano ku kucita ukufwaya kwa kwa Lesa. Natulande pa fintu 6 ifyo twingeshibilako bakapepa ba cine.
ABAPEPA LESA WA CINE
- basambilisha ifyaba mu Baibolo
- bapepa Yehova eka fye kabili balalenga ishina lyakwe ukwishibikwa
- balitemwana ukufuma pa nshi ya mutima
- balisumina ukuti muli Yesu e mo Lesa atupusushisha
- te ba pano calo
- balabila ukuti Ubufumu bwa kwa Lesa e bo abantu balingile ukucetekela
6Ababomfi ba kwa Lesa basambilisha ifyaba mu Baibolo. Baibolo iyine itila: “Amalembo yonse yantu yapuutwamo kuli Lesa kabili ya mulimo ku kusambilisha, ku kwebaula, ku kulungika ifintu, ku kusalapula kwa mu bulungami, ukuti umuntu wa kwa Lesa abe uwafikapo bwino bwino, uwaipangasha umupwilapo ku kubomba umulimo onse uusuma.” (2 Timote 3:16, 17) Paulo alembeele Abena Kristu banankwe ukuti: “Ilyo mwapokelele icebo ca kwa Lesa, ico mwaumfwile kuli ifwe, tamwacipokelele nge cebo ca bantu, lelo, ifyo caba icine cine, icebo ca kwa Lesa, icilebombela na muli imwe mwe basumina.” (1 Abena Tesalonika 2:13) E ico, ifyo bakapepa ba cine basambilisha ne fyo bacita tafifuma ku mano ya bantunse nelyo ku ntambi. Fifuma mu Cebo ca kwa Lesa, Baibolo.
7 Tufwile ukupashanya Yesu Kristu, pantu fyonse ifyo alesambilisha fyalefuma mu Cebo ca kwa Lesa. Ilyo alepepa kuli Wishi wa mu muulu, atile: “Icebo cenu e cine.” (Yohane 17:17) Yesu alicetekele Icebo ca kwa Lesa, kabili fyonse ifyo asambilishe fyalefuma mu Malembo. Ilingi line Yesu alesosa ukuti: “Calembwa aciti.” (Mateo 4:4, 7, 10) Lyene Yesu alelanda amashiwi yasangwa mwi lembo. Na bantu ba kwa Lesa pali lelo, tabasambilisha amano yabo. Balishiba ukuti Baibolo Cebo ca kwa Lesa, kabili basambilisha filya fine fye Baibolo ilanda.
8Ababa mu kupepa kwa cine bapepa Yehova fye kabili balenga ishina lyakwe ukwishibikwa. Yesu atile: “Yehova Lesa obe e o ulepepa, kabili wene eka e o ulebombela umulimo washila.” (Mateo 4:10) E ico, ababomfi ba kwa Lesa ni Yehova fye bapepa. Mu kupepa kwabo mwaba no kulenga abantu ukwishiba ishina lya kwa Lesa wa cine e lyo ne fyo aba. Pa Amalumbo 83:18 patila: “Ku kuleka beshibe ukuti imwe mweka, ishina lyenu Yehova, mwapulamo pano isonde ponse.” Yesu alitulangile ukuti tufwile ukwafwa bambi ukwishiba Lesa, ilyo asosele mwi pepo ati: “Nalange shina lyenu ku bantu abo mwampeele aba pano calo.” (Yohane 17:6) Na bakapepa ba cine pali lelo, balasambilisha bantu ishina lya kwa Lesa, ifyo afwaya, e lyo ne mibele akwata.
9Abantu ba kwa Lesa balitemwana ukufuma pa nshi ya mutima. Yesu atile: “Muli ici e mo bonse bakeshibilo kuti muli basambi bandi, nga mwaba no kutemwana.” (Yohane 13:35) Abena Kristu ba kubalilapo balitemwanene. Ukutemwa uko Lesa atweba ukuba na ko kulapwisha akapaatulula kabili kulenga abantu ukwikatana sana mu bwananyina bwa cine cine. (Abena Kolose 3:14) Ababa mu mipepele ya bufi tabakwata uko kutemwa. Twaishiba shani ico? Balepayana pa mulandu fye wa kuba mu fyalo fyapusana e lyo no kupusana imitundu. Abena Kristu ba cine tababomfya ifyanso no kwipaya bamunyinabo Abena Kristu nelyo fye abantu bambi. Baibolo isosa ukuti: “Abana ba kwa Lesa na bana ba kwa Kaseebanya bamonekela kuli ici cine: Onse uushitwalilila ukucita ubulungami te wa kwa Lesa, nangu uushatemwa munyina…. Tuletemwana; twiba nga Kaini, uwali wa mubifi kabili aipeye munyina.”—1 Yohane 3:10-12; 4:20, 21.
10 Kwena, ukutemwa abanensu ukufuma pa nshi ya mutima, te kukanabepaya fye. Abena Kristu ba cine balabomfya inshita yabo, amaka, ne fikwatwa ku kwafwana no kukoseleshanya. (AbaHebere 10:24, 25) Balafwana ilyo kuli ubwafya, kabili ba cishinka. Na kuba, balakonka filya Baibolo ifunda ukuti “tubombe icisuma kuli bonse.”—Abena Galatia 6:10.
11Abena Kristu ba cine balisumina ukuti muli Yesu Kristu e mo Lesa abapusushisha. Baibolo isosa ukuti: “Tamwaba ipusukilo mu muntu umbi iyo, pantu takwaba ishina limbi mwi samba lya muulu ilyapeelwa mu bantu, umo tufwile ukupusukila.” (Imilimo 4:12) Nga filya twamwene mu Cipandwa 5, Yesu apeele ubumi bwakwe icilubula ku kupusha abantunse ba cumfwila. (Mateo 20:28) Kabili, Yesu e Mfumu Lesa asonta iya Bufumu bwa mu muulu ubukateka isonde lyonse. Kabili Lesa afwaya ukuti tuleumfwila Yesu no kukonka ifyo asambilisha nga tulefwaya ukuba no bumi bwa muyayaya. E mulandu wine Baibolo isoselo kuti: “Uutetekelo Mwana aba no bumi bwa muyayaya; uushumfwila Mwana takamone ubumi.”—Yohane 3:36.
12Bakapepa ba cine te ba pano calo. Ilyo Yesu balemulubulwisha kuli Pilato, kateka wa Roma, atile: “Ubufumu bwandi te bwa pano calo.” (Yohane 18:36) Abakonshi ba kwa Yesu aba cine, te mulandu ne calo bekalamo, batekwa ba Bufumu bwakwe ubwa ku muulu. E ico tabaitumpa nangu panono mu milandu ya calo nelyo mu fikansa fya ciko. Lelo, bakapepa ba kwa Yehova tabakaanya bambi nga balefwaya ukuba mu cilonganino ca fikansa fya calo, nangu nga balefwaya ukuba intungulushi nelyo ukusala intungulushi mu buteko. Kabili nangu line bakapepa ba cine aba kwa Lesa tabaipoosa mu fikansa fya calo, balakonka amafunde. Mulandu nshi? Pantu Icebo ca kwa Lesa cibeba ‘ukunakila bakateeka abacilamo’ aba mu buteko. (Abena Roma 13:1) Nga ca kutila ifyo ubuteko bulefwaya bena ukucita fyapusana ne fyo Icebo ca kwa Lesa cifwaya, bakapepa ba cine bacita ifyacitile abatumwa, abatile: “Tufwile ukunakila Lesa nga kateeka ukucila ukunakila abantu.”—Imilimo 5:29; Marko 12:17.
13Abakonshi ba kwa Yesu aba cine babila ukuti Ubufumu bwa kwa Lesa e bo fye abantu balingile ukusubila. Yesu asobele ati: “Ne mbila nsuma iyi ya bufumu ikashimikilwa pano isonde ponse ku kubo bunte ku nko shonse; e lyo ne mpela ikesa.” (Mateo 24:14) Abakonshi ba kwa Yesu Kristu aba cine babila ukuti Ubufumu bwa kwa Lesa ubwa mu muulu e bukapwisha ukucula kwa bantunse. Tabakoselesha abantu ukucetekela bakateka ba pano calo ukupwisha amacushi yabo. (Amalumbo 146:3) Yesu atusambilishe ukupepela ubo buteko bwapwililika ilyo atile: “Ubufumu bwenu bwise. Ukufwaya kwenu kucitwe pano isonde nga mu muulu.” (Mateo 6:10) Icebo ca kwa Lesa casobele ukuti ubu Bufumu bwa mu muulu “bukashonaula no kupesha aya mabufumu yonse [ayabapo nomba], kabili bukeminina umuyayaya.”—Daniele 2:44.
14 Ukulingana ne fyo twalanda, ipusheni mwe bene amuti: ‘Cilonganino nshi ica mapepo icisambilisha ififuma mu Baibolo no kulenga ishina lya kwa Yehova ukwishibikwa? Ni bani baba no kutemwa ukulingana ne fifwaya Lesa, abakwata icitetekelo muli Yesu, abashiipoosa mu fikansa fya calo, kabili abashimikila ukuti Ubufumu bwa kwa Lesa e bo abantunse balingile ukucetekela fye? Pa filonganino fya mapepo ifyaba muno calo, ni bani bakonka ifi fyonse? Calimoneka apabuuta tuutu ukuti ni Nte sha kwa Yehova.—Esaya 43:10-12.
CINSHI MUKACITA?
15 Ukucetekela Lesa te kufwaikwa fye pa kuti tulenge wena ukusekelela. Na kabushe, Baibolo itila nangu fibanda na fyo fyalicetekela ukuti Lesa e ko aba. (Yakobo 2:19) Na lyo line calimoneka apabuuta ukuti taficita ifyo Lesa afwaya kabili Lesa taafitemwa. Pa kuti Lesa atusenamine, tatufwile fye ukusumina ukuti e ko aba, lelo tufwile no kucita ukufwaya kwakwe. Kabili tufwile no kufuma mu kupepa kwa bufi no kuba mu kupepa kwa cine.
16 Umutumwa Paulo atile tatufwile ukucitako ificita ababa mu kupepa kwa bufi. Alembele ukuti: “‘Fumenimo muli bene, no kuipaatulako,’ e fyo asosa Yehova, ‘kabili mwi-ikatako ku cishasanguluka’; ‘na ine nkamupokelela.’” (2 Abena Korinti 6:17; Esaya 52:11) E ico, Abena Kristu ba cine balataluka conse icakuma ukupepa kwa bufi.
17 Baibolo ilanga ukuti “Babiloni Mukalamba” kupepa konse ukwa bufi.* (Ukusokolola 17:5) Ili shina lyafuma ku musumba wa kale uwa Babiloni, uko ukupepa kwa bufi kwatendekele ilyo Ilyeshi lya kwa Noa lyapwile. Ifingi ifyo basambilisha mu kupepa kwa bufi fyatendekele ku Babiloni kale sana. Ku ca kumwenako, abena Babiloni balepepa Lesa uwabamo balesa batatu. Pali lelo, icisambilisho cikalamba ico ifilonganino fya mapepo ifingi fisambilisha ca kuti muli Lesa umo mwaba abene batatu. Lelo Baibolo ilanga bwino bwino ukuti kwaba fye Lesa wa cine umo, Yehova, no kuti Yesu Kristu Mwana wakwe. (Yohane 17:3) Abena Babiloni basumine no kuti abantunse baaba no mweo uushifwa, uufuma mu muntu nga afwa no kuya ku cifulo cimbi ku kulunguluka. Pali lelo, mu filonganino fya mapepo ifingi basambilisha abati umweo uushifwa nelyo umupashi kuti wacula mu mulilo wa pe.
18 Apo ukupepa kwa bena Babiloni ba ku kale kwali fye mpanga yonse, kanshi Babiloni Mukalamba uwa muno nshiku kupepa kwa bufi konse ukwaba pano calo. Kabili Lesa asobele ukuti uku kupepa konse ukwa bufi kukonaulwa ilyo abantu bashileenekela. (Ukusokolola 18:8) Bushe mwamona ico mufwile ukuipatwilako kuli Babiloni Mukalamba? Yehova Lesa alefwaya imwe ‘ukufuma muli ena’ bwangu bwangu.—Ukusokolola 18:4.
19 Nga mwafuma mu kupepa kwa bufi, bamo kuti baleka no kumfwana nenu. Lelo, nga mulebombela Yehova capamo na bantu bakwe, mukakwata ifingi ukucila ifyo mwasha. Nga filya cali ku basambi ba kwa Yesu aba kubalilapo, abashile fyonse no kumukonka, na imwe mukakwata bamunyinenwe abengi Abena Kristu. Mukaba mu lupwa lukalamba ulwa mwi sonde lyonse umwaba amamilioni ya Bena Kristu ba cine, abakamutemwa ukufuma pa nshi ya mutima. Kabili mukaipakisha ubumi bwa muyayaya ubusuma sana “mu bwikashi buleisa.” (Marko 10:28-30) Napamo mu kupita kwa nshita, abalekele ukumfwana nenu pa mulandu wa fyo mwasumina bakeshiba ico Baibolo isambilisha no kusanguka bakapepa ba kwa Yehova.
20 Baibolo isambilisha ukuti Lesa nomba line akafumyapo buno bwikashi bwabipa no kuleta icalo cipya icikatekwa no Bufumu bwakwe. (2 Petro 3:9, 13) Mwandini ico calo cikawama! Kabili muli ci calo, mukaba fye ukupepa kumo, no ku, kupepa kwa cine. Bushe teti ciwame imwe ukucitapo fimo pa kuti muleba pamo na bakapepa ba cine pali ino ine inshita?
IFYO BAIBOLO ISAMBILISHA
- Kwaba ukupepa kwa cine kumo fye.—Mateo 7:13, 14.
- Ukupepa kwa cine kwishibikilwa ku fyo kusambilisha ne fyo abantu babamo bacita.—Mateo 7:16, 17.
- Inte sha kwa Yehova e bakapepa ba cine.—Esaya 43:10.
* Pa kuti mwishibilepo na fimbi pa co Babiloni mukalamba eminininako ukupepa konse ukwa bufi pano calo, moneni Ifyebo na Fimbi.
Amepusho
1. Busuma nshi twingasanga nga tulepepa Lesa ukulingana ne fyo afwaya?
2. Kuti twaishiba shani ifya kupepa Yehova, kabili cilangililo nshi ciletwafwa ukumfwikisha ici?
3. Yesu atile finshi tufwile ukucita nga tulefwaya Lesa apokelele ukupepa kwesu?
4. Bushe ifyo Yesu asosele pa misebo ibili fyalola mwi, kabili ni kwi iyi misebo itwala?
5. Cinshi twingeshibilako bakapepa ba cine?
6, 7. Finshi ababomfi ba kwa Lesa baishiba pali Baibolo kabili mulandu nshi tufwile ukupashanishisha Yesu mu fyo tumona Baibolo?
8. Bushe mu kupepa Yehova mwaba na cinshi?
9, 10. Bushe Abena Kristu ba cine balanga shani ukuti balitemwana?
11. Cinshi tufwile ukusuminina ukuti muli Yesu Kristu e mo Lesa atupusushisha?
12. Bushe ukukanaba aba pano calo calola mwi?
13. Bushe abakonshi ba cine aba kwa Yesu basuubila cinshi pa Bufumu bwa kwa Lesa, kabili cinshi bacita?
14. Ni bani bacita ifyo bakapepa ba cine bafwile ukucita?
15. Ilyo twasumina ukuti Lesa e ko aba, finshi fimbi ifyo Lesa afwaya twacita?
16. Ukukuma ukupepa kwa bufi, cinshi tufwile ukucita?
17, 18. Bushe “Babiloni Mukalamba” cinshi, kabili cinshi mulingile ukwangufyanishisha ‘ukufuma muli ena’?
19. Busuma nshi mukasanga mu kubombela Yehova?
20. Finshi fili ku ntanshi ifyo bakapepa ba cine balelolela?


text:
CIIYO 6
Ino Kuyanzana Abanakristoma Kutugwasya Buti?
Nokuba kuti tulakonzya kwiinda muzyoonde ziyoosya naa kweenda muzuba lipya kapati naa mumpeyo, tulajanika kumiswaangano ya Bunakristo lyoonse. Nokuba kuti kuli buyumuyumu mubuumi alimwi akukatala akaambo kamilimo yabuzuba abuzuba, nkaambo nzi Bakamboni ba Jehova ncobasolekesya kuyanzana abakombinyina?
Kupa kuti katulimvwa kabotu. Kujatikizya baabo mbotuyanzana limwi mumbungano, Paulo wakalemba kuti: “Katubikkilana maano.” (Bahebrayo 10:24) Majwi aaya aamba kuti tweelede kuzyibana kabotu. Aboobo, majwi amwaapostolo atukulwaizya kuti tweelede kubabikkila maano bamwi. Kwiinda mukuzyiba mikwasyi imwi ya Banakristo, tuyoojana kuti bamwi bakabuzunda buyumuyumu bukozyenye ambotujisi, aboobo balakonzya kutugwasya kuliyumya.
Kupa kuti tuyumye zilongwe nzyotujisi. Kumiswaangano yesu, tulabungana abalongwe beni-beni. Zimwi ziindi, tulajana ciindi cakuyanzana antoomwe muzyakulikondelezya zili kabotu. Ino kuyanzana kuli boobu kutugwasya buti? Kutuyiisya kubona umwi aumwi munzila iili kabotu, alimwi eeci cipa kuti katuyandana kapati. Ciindi bakombima nobajisi mapenzi, tulalyaaba kubagwasya akaambo kakuti cilongwe cesu nciyumu. (Tusimpi 17:17) Kwiinda mukuyanzana abantu boonse mumbungano, tutondezya kuti ‘tulabikkilana maano.’
Tumukulwaizya kuba abalongwe aabo bacita kuyanda kwa Leza. Muyoobajana balongwe bali boobu akati ka Bakamboni ba Jehova. Mwalombwa kuti mutalekeli cintu cili coonse kumukasya kuyanzana andiswe.
Nkaambo nzi ncocitugwasya kuyanzana antoomwe kumiswaangano?
Ino ndilili nomuyanda kuyakwiizyiba mbungano yesu?