text:
ICIPANDWA 1
Bushe Lesa Aba Shani?
Bushe cine cine Lesa alamusakamana?
Bushe Lesa aba shani? Bushe alikwata ishina?
Bushe kuti twapalama kuli Lesa?
BUSHE mwalimona ifyo abaice bepusha amepusho? Abengi batendeka ukwipusha lilya line fye basambilila ukulanda. Uku ninshi nabatulumuna na menso, balolesha imwe no kwipusha amepusho pamo nga: Cinshi umuulu umonekela blue (makumbi makumbi)? Bushe Intanda shapangwa na finshi? Nani wasambilishe utuni ukulila ubusaka? Kuti mwaesha na maka ukwasuka, lelo te lyonse canguka. Nangu mwasuke bwino shani, limo ifyo mwayasuka kuti fyalenga bamwipusha ilipusho na limbi nge li: Cinshi cabela fi?
2 Te baice fye bepusha. Ilyo tulekula, tulatwalilila ukwipusha. Icilenga ukwipusha kufwaya ukwishiba amasanso tufwile ukutaluka, nelyo ukufwaya fye ukwishiba fimo. Lelo, cimoneka kwati abengi balileka ukwipusha, sana sana amepusho ayacindama. Balaleka ukufwaya ifyasuko.
3 Tontonkanyeni pa cipusho cili pa nkupo ya cino citabo, amepusho yali pa mashiwi ya ntendekelo, nelyo ayali pa kutendeka kwa cino cipande. Aya, e mepusho yamo ayacindamisha ayo mwingepusha. Lelo, abengi balileka ukufwaya amasuko. Cinshi calenga? Bushe Baibolo ilasuka aya mepusho? Bamo bamona kwati ifyo yasuka fyalikosa sana ukuumfwa. Bambi balasakamana ukutila ukwipusha amepusho kulomfwisha insoni kabili kulaseebanya. Kabili bambi batila abengasuka fye ayo mepusho ni bashimapepo. Imwe mumona shani?
4 Imwe mufwile mulafwaya ukwishiba ifyasuko fyacindama ifyakuma ubumi. Na imwe mufwile mulaipusha limo amuti: ‘Cinshi twabela pano calo? Bushe takwabako imikalile imbi iyacila iyi? Bushe Lesa aba shani?’ Caliba bwino ukwipusha aya mepusho, kabili calicindama ukutwalilila ukwipusha mpaka fye mwasange ifyasuko fine fine ifyo mwingacetekela. Kasambilisha walumbuka, Yesu Kristu atile: “Mulelomba, kabili mukapeelwa; mulefwaya, kabili mukasanga; mulekonkonsha, kabili mukeswilwako.”—Mateo 7:7.
5 Nga “mulefwaya” ifyasuko ku mepusho yacindama, mukasanga ukuti ukusokota kwa musango yo kulaafwa. (Amapinda 2:1-5) Te mulandu ne fyo abantu bambi bengamweba, ifyasuko e ko fyaba, kabili kuti mwafisanga muli Baibolo. Ifyasuko tafyakosa, kuti mwaumfwa. E lyo kabili filapeela isubilo ne cimwemwe. Kuti fyamwafwa no kwikala ubumi bwa nsansa pali nomba. Intanshi natulande pa lipusho lya-ansha abengi.
BUSHE LESA TASAKAMANA KABILI BUSHE ALYUMO MUTIMA?
6 Abengi bamona kwati e fyo aba. Batila, ‘Lesa nga alasakamana, bushe icalo nga cabe fi?’ Nga twalolesha mu calo, tulamona ukuti caisulamo inkondo, ulupato, no bulanda. Kabili tulalwala, tulacula, tulafwilwa abatemwikwa. E ico abengi batila ‘nga ca kuti Lesa alatusakamana, no kubika amano ku mafya yesu, bushe te kuti acincintile ifyo fintu pa kuti filacitika?’
7 Icacilapo ukubipisha ca kuti abasambilisha ifya mapepo limo e balenga abantu ukumona kwati Lesa alyumo mutima. Bacita shani ifyo? Nga kwaba akayofi, batila kufwaya kwa kwa Lesa. Mu kusosa ifyo, batila Lesa e ulenga ifyabipa ukucitika. Bushe ca cine ni Lesa ulenga? Bushe cinshi Baibolo isambilisha? Yakobo 1:13 yasuka ati: “Ilyo umuntu aeshiwa, etila: ‘Ni Lesa e ulenjesha.’ Pantu Lesa te kuti eshiwe ku bubi, kabili umwine tesha muntu iyo.” E ico, te Lesa walenga ububifi mumona pano calo. (Yobo 34:10-12) Ca cine, alasuminisha ifyabipa ukucitika. Lelo, ukusuminisha fimo ukucitika kwalipusana icine cine no kulenga fyene ukucitika.
8 Ku kulangilila, tontonkanyeni pali wishi wa mano kabili uwa kutemwa uwakwata umwana mwaume umukalamba uucili ekala pa ng’anda na bafyashi bakwe. Ilyo umwana atendeka ukukanaumfwa kabili asalapo ukufuma pa ng’anda, bawishi tabaamuleshe. Umwana atendeka ukucita ifyabipa kabili ayobwela amafya. Bushe ni bawishi balenga umwana ukuba na mafya? Awe. (Luka 15:11-13) E fyo caba na kuli Lesa, talesha abantu ilyo basala inshila yabipa, lelo te walenga amafya yafuma muli iyo nshila yabipa. Kanshi kuti cabipa ukupeela Lesa umulandu pa mafya yonse abantunse bakwata.
9 Lesa alishiba bwino ico alekela abantunse ukukonka inshila yabipa. Apo ni Kalenga wesu uwa mano kabili uwa maka sana, tashingamwa ukulondolola ico acitile fyo. Na lyo line, pa mulandu wa kutemwa, Lesa alitulondolwela. Mukasambilila ifingi pali ici mu Cipandwa 11. Lelo, ishibeni ukwabula ukutwishika ukuti Lesa te walenga ukuti tuleba na mafya. Lelo, e utupeela isubilo lyabako fye ilya kuti amafya yakapwa!—Esaya 33:2.
10 Na kabili, Lesa wa mushilo. (Esaya 6:3) Ici calola mu kuti alisanguluka, kabili wa busaka. Tamwaba bubifi nangu bumo muli wene. E ico, kuti twamucetekela umupwilapo. Lelo, tatwingacetekela abantunse umupwilapo pantu limo limo balacita ifyabipa. No muntu fye uwa cishinka sana uwaba mu bulashi, ilingi takwata maka ya kupwisha ububifi abantunse bacita. Nomba, Lesa alikwatisha amaka. Kuti afumyapo fyonse ifyo ububifi bwaleta pa bantunse kabili akacite co. Lesa nga apwisha ububifi, akabomba bwino ica kuti ububifi bukafumapo ku ciyayaya!—Amalumbo 37:9-11.
BUSHE LESA OMFWA SHANI NGA TWAFYENGWA?
11 Bushe pali nomba Lesa omfwa shani pa filecitika pano calo na mu bumi bwenu? Kwena Baibolo isambilisha ukuti Lesa “atemwa ubupingushi” nelyo umulinganya. (Amalumbo 37:28) E ico, alipoosa sana amano ku kumona icalungama ne cabipa. Alipata ulufyengo lonse. Baibolo itila Lesa ‘aiketwo kulanguluka’ ilyo ububifi bwafulile pano isonde ku kale. (Ukutendeka 6:5, 6) Lesa tayaluka. (Malaki 3:6) Na lelo line tomfwa bwino ukumona ubucushi ubuli mpanga yonse. Kabili Lesa tafwaya ukumona abantu balecula. Baibolo itila, “asakamana imwe.”—1 Petro 5:7.
12 Kuti twacetekela shani ukuti Lesa alipata ukucula? Ubushininkisho na bumbi ni ubu. Baibolo isambilisha ukuti umuntu apangilwe mu cipasho ca kwa Lesa. (Ukutendeka 1:26) E ico, twalikwata imibele isuma pantu Lesa alikwata imibele isuma. Ku kulangilila, bushe tamumfwa ububi nga mwamona abantu balecula? Imwe nga mulasakamana pali ulo lufyengo ninshi Lesa alasakamana sana ukumucila.
13 Cimo icawama pa bantunse ni co balaba no kutemwa. E fyo na Lesa aba. Baibolo isambilisha ukuti “Lesa kutemwa.” (1 Yohane 4:8) Twaba no kutemwa ico Lesa aba no kutemwa. Bushe ukutemwa kuti kwalenga mwapwisha ukucula no lufyengo mumona pano calo? Nga mwalikwete amaka ya kucite co, bushe kuti mwacicita? Te ca kutwishika ukutila kuti mwacita! Kanshi mufwile ukucetekela sana ukuti Lesa akafumyapo ukucula no lufyengo. Amalayo yali pa mashiwi ya ntendekelo muli cino citabo te ya kwelenganya fye kabili te subilo lya fye. Nangu cibe shani amalayo ya kwa Lesa yakafikilishiwa! Lelo, pa kuti mucetekele ayo malayo, mufwile ukwishiba ifingi pali Lesa uwalaya yene.
LESA AFWAYA IMWE UKUMWISHIBA
14 Nga mulefwaya umuntu amwishibe, cinshi mwingacita? Bushe te kuti mwebe uyo muntu ishina lyenu? Bushe Lesa alikwata ishina? Imipepele iingi itila ishina lyakwe ni “Lesa” nelyo “Shikulu,” lelo ayo te mashina yakwe. Malumbo fye, nga filya fine “imfumu” na “kateka” fyaba malumbo. Baibolo isambilisha ukuti Lesa alikwata amalumbo ayengi. “Lesa” na “Shikulu” na yo malumbo. Nomba, Baibolo isambilisha no kuti Lesa alikwata ishina lyakwe: Ni Yehova. Pa Amalumbo 83:18 patila: “Imwe mweka, ishina lyenu Yehova, mwapulamo pano isonde ponse.” Nga ca kuti mu Baibolo wenu tamwaba ilyo ishina, kuti cawama mwamona Ifyebo na Fimbi muli cino citabo pa kuti mwishibe ico lishabelamo. Icishinka ca kuti, ishina lya kwa Lesa lilasangwa amakana na makana mu fyalembwa fya kubalilapo ifya Baibolo. E ico Yehova afwaya imwe ukwishiba ishina lyakwe no kulibomfya. Kanshi kuti twatila, abomfya Baibolo ku kumweba uo aba.
15 Ishina Lesa aipeela lyaba no mo lyalola. Ishina lyakwe Yehova, lyalola mu kuti Lesa kuti afishapo conse ico alaya kabili kuti acita conse ico alefwaya ukucita.* Ishina lya kwa Lesa lyaliibela icine cine. E wakwata fye ili shina. Yehova aliibela mu fingi fye. Aibela shani?
16 Twacimona ukuti Amalumbo 83:18 yasosa ulwa kwa Yehova ati: “Imwe mweka, mwapulamo.” Na kabili Yehova eka fye e witwa ati “Uwa maka yonse.” Pa Ukusokolola 15:3 patila: “Ikalamba kabili yapesha amano imilimo yenu, mwe Lesa Yehova Uwa maka yonse. Yalilungama kabili ya cine imibele yenu, mwe Mfumu ya muyayaya.” Ilumbo lya kuti “Uwa maka yonse,” litusambilisha ukuti Yehova e muntu wakwatisha amaka. Takwaba uwalingana nankwe ku maka, alipulamo. Kabili ilumbo lya kuti “Imfumu ya muyayaya” litucinkulako ukuti Yehova aliibela na muli fimbi. E wabako fye ukutula umuyayaya. Amalumbo 90:2 yatila: “Ukufumo muyayaya no kuyo muyayaya, ni mwe Lesa.” Ico cintu cilaleta umwenso, bushe te fyo?
17 Yehova kabili aliibela ni mu kuti e Kabumba fye eka. Pa Ukusokolola 4:11 patila: “Mwaliwamina, mwe Yehova, mwe Lesa wesu, ukupokelela ubukata no mucinshi na maka, pantu mwabumbile ifintu fyonse, kabili ni pa mulandu wa kufwaya kwenu fyabeleleko no kubumbwa.” Fyonse ifyo mwingatontonkanyapo, ukutendekela fye ku fibumbwa fya mupashi ifishimoneka ifyaba mu muulu, intanda shimoneka mu muulu ubushiku, ifisabo ifitwala ku miti, ne sabi lya muli bemba ne mimana, ico ifi fyonse fyabelako ni co Yehova ni Kabumba!
BUSHE KUTI MWAPALAMA KULI YEHOVA?
18 Ukubelenga pa mibele ya kwa Yehova iya lulumbi kulapeela bamo umwenso. Balatiina ati Lesa alipulishamo kuli bene ica kutila te kuti bapalame kuli wene kabili Lesa wapulamo te kuti abikeko amano kuli bene. Lelo, bushe ico ca cine? Baibolo isambilisha ifyapusana sana ne fi. Ilanda pali Yehova ukuti: “Taba kutali kuli ifwe umo umo.” (Imilimo 17:27) Baibolo itukoselesha no kuti: “Palameni kuli Lesa, na o akapalama kuli imwe.”—Yakobo 4:8.
19 Kuti mwapalama shani kuli Lesa? Intanshi twalilileni ukucita ifyo mulecita nomba, e kuti ukusambilila pali Lesa. Yesu atile: “Ubu e bumi bwa muyayaya, ukuti baleishiba imwe, mwe Lesa wa cine mweka, no yo mwatumine, Yesu Kristu.” (Yohane 17:3) Ca cine, Baibolo isambilisha ukuti ukusambilila pali Yehova na Yesu kuleeta “ubumi bwa muyayaya”! Nge fyo tulandilepo kale, “Lesa kutemwa.” (1 Yohane 4:16) Yehova kabili alikwata imibele na imbi iisuma kabili iyo twingatemwa. Ku ca kumwenako, Baibolo itila Yehova ni “Lesa wa nkumbu kabili uusenamina, uukokolo kukalipa, kabili uwafulisho luse ne cishinka.” (Ukufuma 34:6) ‘Musuma, kabili alalekelela abamufwaya.’ (Amalumbo 86:5) Lesa alitekanya. (2 Petro 3:9) Wa cishinka. (Ukusokolola 15:4) Ilyo mwabelenga ifingi muli Baibolo, mukamona ifyo Yehova alanga ukuti alikwata iyi mibele pamo na imbi iingi iyo mwingatemwa.
20 Ca cine, te kuti mumone Lesa pantu mupashi uushimoneka. (Yohane 1:18; 4:24; 1 Timote 1:17) Lelo, nga mulebelenga pali wene mu Baibolo, mukamwishiba ukuti muntu. Nga filya kemba wa malumbo asosele, kuti ‘mwatamba ubusuma bwa kwa Yehova.’ (Amalumbo 27:4; Abena Roma 1:20) Nga mwasambilila sana pali Yehova, e lyo akaba uwa cine cine kuli imwe kabili mukamutemwa no kupalama kuli wene.
21 Mukomfwikisha ico Baibolo itusambilishisha ukumona Yehova ukuti ni Shifwe. (Mateo 6:9) Taatupeela fye ubumi lelo afwaya no kuti twaikala bwino, nga filya fine wishi wa kutemwa onse engafwaya abana bakwe ukwikala. (Amalumbo 36:9) Baibolo isambilisha no kuti abantunse kuti baba ifibusa fya kwa Yehova. (Yakobo 2:23) Moneni icintu ubusuma, kuti mwaba cibusa wa kwa Kabumba wa fintu fyonse!
22 Ilyo mulesambilila na fimbi muli Baibolo, mukasanga ukuti bamo abashiiminine pa kumukalifya bakamweba ukuleka ukusambilila. Napamo kuti basakamikwa abati mwalayalula ifyo mwasuminamo. Lelo, mwileka umuntu nangu umo amuleshe ukuba na bucibusa bwawamisha pali bonse ubo umuntu engakwata.
23 Ca cine, te fyonse mukeshiba pa kubala. Ukuicefya kulakabilwa pa kuti mwipushe ukuti bamwafwe, lelo, te kwesha ukushimunuka pa mulandu wa nsoni. Yesu atile cisuma ukuicefya, ngo mwana munono. (Mateo 18:2-4) Kabili abana, nge fyo twaishiba, balepusha amepusho ayengi. Lesa alefwaya imwe ukusanga amasuko. Baibolo itasha bamo abaali no mukosha wa kusambilila pali Lesa. Balisokwete bwino bwino mu Malembo pa kuti bashininkishe ukuti ifyo balesambilila fyali fya cine.—Imilimo 17:11.
24 Inshila isuma iya kusambilila pali Yehova kubebeta Baibolo. Yalipusana ne fitabo fimbi. Mu nshila nshi? Icipandwa cikonkelepo calalanda pali uyu mulandu.
IFYO BAIBOLO ISAMBILISHA
- Lesa alamusakamana.—1 Petro 5:7.
- Ishina lya kwa Lesa ni Yehova.—Amalumbo 83:18.
- Yehova alemwita ukuti mupalame kuli wene.—Yakobo 4:8.
- Yehova aba no kutemwa, wa cikuuku, kabili wa luse.—Ukufuma 34:6; 1 Yohane 4:8, 16.
* Pa mukululo uleti Ifyebo na Fimbi pali ifyebo fimbi ifilelondolola umwalola ishina lya kwa Lesa e lyo ne fyo lishimbulwa.
Amepusho
1, 2. Cinshi ilingi line ciwamina ukwipusha ifipusho?
3. Cinshi abengi balekela ukufwaya ifyasuko ku mepusho yacindama sana?
4, 5. Mepusho nshi yamo ayacindama ayo twingepusha, kabili mulandu nshi tulingile ukufwaila ifyasuko?
6. Mulandu nshi abantu abengi batontonkanishisha ukuti Lesa tasakamana ukucula kwa bantunse?
7. (a) Bushe abasambilisha ifya mapepo balenga shani abengi ukumona kwati Lesa alyumo mutima? (b) Cinshi Baibolo isambilisha pa mesho tuculako?
8, 9. (a) Kuti mwalangilila shani ifyo ukusuminisha ububifi ukubapo kwapusana no kulenga bwene ukubapo? (b) Mulandu nshi cishingabela bwino ukupeela Lesa umulandu pa kusuminisha abantunse ukukonka inshila yabipa?
10. Cinshi cingalenga twacetekela ukuti Lesa akafumyapo ububifi bonse?
11. (a) Bushe Lesa omfwa shani pa lufyengo? (b) Bushe Lesa omfwa shani nga mulecula?
12, 13. (a) Cinshi twakwatila imibele isuma pamo nga ukutemwa, e lyo bushe ukutemwa kukuma shani ifyo tumona icalo? (b) Cinshi cingalenga mwacetekela ukuti Lesa akapwisha amafya pano calo?
14. Ishina lya kwa Lesa ni ani, kabili cinshi tulingile ukulibomfesha?
15. Bushe Ishina lya kuti Yehova lyalola mwi?
16, 17. Finshi twingasambilila pali Yehova ku malumbo yakonkapo aya: (a) “Uwa maka yonse”? (b) “Imfumu ya muyayaya”? (c) “Kabumba”?
18. Mulandu nshi bamo bamwena kwati te kuti bapalame kuli Lesa, lelo, cinshi Baibolo isambilisha?
19. (a) Kuti twatendeka shani ukupalama kuli Lesa, kabili busuma nshi tukasangamo? (b) Mibele nshi iya kwa Lesa iyo mwatemwa sana?
20-22. (a) Bushe ukukanamona Lesa kuti kwatulesha ukupalama kuli wene? Londololeni. (b) Bushe bamo abashiiminine pa kumukalifya bakamweba ukucita cinshi, lelo cinshi mufwile ukucita?
23, 24. (a) Cinshi ico mufwile ukutwalilila ukwipusha amepusho pa fyo mulesambilila? (b) Bushe icipandwa cikonkelepo cilelanda pali cinshi?


c: text/html

text:
ABACAICE BEPUSHA UKUTI
Bushe Kuti Nacita Shani Pa Kuti Ndelaala Sana?
Baibolo itila “
Ukutuusha panono kwawama ukucila ukucishamo ukubombesha no kuuma fye umwela.” (Lukala Milandu 4:6) Nga taulelaala sana, tawakalekwata amaka ya kubomba incito!
Rachel uuli ne myaka 19 atile: “Nga nshalele bwangu, ndafilwa ukubika amano ku fyo ndecita!”
Kristine uuli ne myaka 19 na o atile: “Ndanaka sana ica kuti 14:00hrs nga yalila ni cikanga fye mpone mu tulo uku ninshi tulelanda na bantu bambi!”
Bushe ulefwaya ulelaala sana? Ifi e ficita abanobe bamo.
Ulelaala bwangu. Catherine uuli ne myaka 18 atile: “
Ndesha na maka ukulaala bwangu.”
Uleputula ilyashi na banobe. Richard uuli ne myaka 21 atile: “
Inshita shimo abanandi balantumina foni nelyo
ukunembela amameseji ubushiku sana, lelo nalishiba ifya kuputula ilyashi no kuya mu kulaala.”
Ulelaala pa nshita imo ine. Jennifer uuli ne myaka 20 atile: “
Pali nomba
nde-esha na maka ukuya mu kulaala inshita imo ine no kubuuka pa nshita imo ine.”
Ifingakwafwa: Ulelaala ama-awala mupepi na 8 cila bushiku.
Nga ulesakamana ubumi bobe kuti wanonkelamo sana. Uleibukisha ukuti, nga uli no bumi busuma ukalamoneka bwino, ukalaba na maka, kabili ukalabomba bwino incito.
Kwaba ifintu fimo ifyo ushingalula, lelo ubumi bobe bwena kuti wacitapo fimo pa kuti bube bwino. Erin uuli ne myaka 19 atile: “
Ni we
wingalenga ubumi bobe ukuwaminako, te muntu umbi.”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sena Mulabalemeka Bazikombelo Zimbi?
Tutobela lulayo lwamu Bbaibbele ‘lwakulemeka bantu bamisyobo yoonse’—kunyina makani anjiisyo zyabukombi nzyobasyoma. (1 Petulo 2:17) Mucikozyanyo, muzisi zimwi kuli Bakamboni ba Jehova banji. Nokuba boobo, tatusinikizyi basimapolitikisi naa basikupanga milawo kuti balesye milimo yazikombelo zimwi. Alimwi tatulwanini kuti kubikkwe milawo kubanabuleya yeendelana akulilemeka kwesu alimwi anjiisyo zyabukombi nzyotusyoma. Muciindi caboobo, tubapa bulemu bweelene abulemu mbotuyanda kuzwa kulimbabo.—Matayo 7:12.


text:
Uzye Ukucula Kulatala Kusile?
Uzye mungati . . .
ee?
awe?
limwi?
VINO BAIBOLO IKASAMBILIZYA AEVI:
“Leza . . . alakumbula aminsozi yonsi uku manso yao. Kutalaya nupya ukufwa, nanti ukulosya, nanti ukukuuta, nanti ukucululuka.”—Umbwilo 21:3, 4, Cimambwe New Testament
CINO CAZIIPILA UKUMANYA UKUTI UKUCULA KULASILA
Tukasininkizya ukuti asi Leza wino akalenga ukuti tuye na mavya.—Yakobo 1:13.
Tukateekeziwa ndi twamanya ukuti Leza akatuvwila uluse lino tukucula.—Sekaria 2:8.
Tukataila ukuti ukucula konsi kulasila.—Masamu 37:9-11.
UZYE I CUMICUMI TUNGAZUMILA VINO BAIBOLO IKASAMBILIZYA?
Ee, ivintu viili ivingalenga tuzumile aevi:
Leza wapata ukucula nu lufyengo. Elenganyini pali vino Leza uvwile lino antu yakwe aaliko mpiti yayacuzyanga. Baibolo ikati Leza wakaliipe sana pa mulandu na “yaya ayatitikizyanga.”—Abapingushi 2:18, Amalembo ya Calo Cipya.
Leza wapata sana antu yano yakacuzya auze. Wakwe vino Baibolo ikalanda ukuti “iminwe iikazwisya uwazi wa muntu wa kaele” iya winyi kuli aliwe.—Amapinda 6:16, 17.
Leza akasakamala umuntu wenga na wenga. Cila-muntu “wamanya ukuti waya ni cinkunka cakwe nu kuwaika kwakwe,” nomba na Yeova kwene wamanya ivikatucuzya cila-muntu!—2 Imilandu 6:29, 30.
Likwene sile Yeova alaomvya Uwene wakwe ukusisyapo amacuzi yano umuntu wenga na wenga waya nayo. (Mateo 6:9, 10) Pa nsita ii, akateekezya yonsi aakamulonda umu cumi.—Imilimo 17:27; 2 Kolinto 1:3, 4.
VWILINI MUNGATI ULI?
U mulandu ci uno Leza walekela ukuti ucuzi utwalilile?
Baibolo ika-asuka icuzyo kwene ci pali LOMA 5:12 na pali 2 PETULO 3:9.


text:
MIPUSHO IKUTE KWIPUSHIWA TWINJI
Sena Mukute Bamatukashi Bakute Kushimikila?
Inga bamatukashi bakute lubasu cini muncito yakushimikila yapacishi conse capanshi njobakute kwinsa Bakamboni ba Yehova?
MIPUSHO IKUTE KWIPUSHIWA TWINJI
Sena Mukute Kwinsa Incito Yabumishinali?
Inga nibami bakute kwinsha ncito yabumishinali, kayi nimulandu cini? Sena nebamo bakute kwiya ncito iyi?
MIPUSHO IKUTE KWIPUSHIWA TWINJI
Nimulandu Cini Bakamboni ba Yehova Nkabakute Kuya Kunkondo?
Cishi conse, Bakamboni ba Yehova benshibikwa eti nkabakute kuya kunkondo. Sena ici cilaambanga eti inga banyonganya lumuno mucishi? Belengani kwamba eti mwinshibe mulandu cini tukute kusala kwinsa ico.
KUBUNGANA
Kubungana kwa Libungano lya Bakamboni ba Yehova
Sena inga muyanda kwinshiba nkotukute kukumanina kayi nencetukute kupaila?


text:
Nguni Wakatalisya Mbunga Yanu?
Mbunga yamazuba aano ya Bakamboni ba Jehova yakatalika kumamanino aamyaka yamuma 1800. Aciindi eeco, kabunga kasyoonto kabasikwiiya Bbaibbele bakali kukkala afwaafwi a Pittsburgh, Pennsylvania, ku United States, bakatalika kuvwuntauzya Bbaibbele cakusitikila. Bakeezyanisya njiisyo zyakali kuyiisyigwa muzikombelo acini ncoliyiisya Bbaibbele. Nzyobakayiya bakatalika kuzilemba mumabbuku, mumiteende, alimwi amumagazini lino iitwa kuti Ngazi Yamulindizi—Yaambilizya Bwami bwa Jehova.
Akati kabasikwiiya Bbaibbele aabo basungu, kwakali mwaalumi wakali kwiitwa kuti Charles Taze Russell. Nokuba kuti Russell nguwakali kweendelezya mulimo wakuyiisya Bbaibbele aciindi eeco alimwi nguwakali wakusaanguna kulemba Ngazi Yamulindizi, taakatalisya mbunga mpya. Makanze ngaakajisi Russell a Basikwiiya Bbaibbele bamwi, kweelana ambokakali kwiitwa kabunga aaka aciindi eeco, akali akusumpula njiisyo zya Jesu Kristo alimwi akutobela micito ya mbungano ya Banakristo bamumwaanda wamyaka wakusaanguna. Mbwaanga Jesu nguwakatalisya Bunakristo, tumubona kuti nguwakatalisya mbunga yesu.—Bakolose 1:18-20.


text:
Ino Mwaajana Kuli Mali Ngomubelesya Mumulimo Wanu?
Mulimo wesu wakukambauka ulabbadelelwa azyakusanga zyakuliyandila zizwa kuli Bakamboni ba Jehova. Kunyina mutiba wamulumbo wiinzyigwa kumiswaangano yesu, alimwi kunyina uuyandika kupa mulumbo wacimanyakkumi. (Matayo 10:7, 8) Muciindi caboobo, kuli tubbokesi twakusangila tubikkwa motuswaanganina kutegwa naa kuli wayanda kusanga, ulakonzya kucita oobo. Basikusanga tabaambilizyigwi.
Kaambo kamwi kapa kuti atavwulisyi mali ngotubelesya nkakuti kunyina musololi uubbadelwa. Kuyungizya waawo, Bakamboni tababbadelwi kukambauka kuŋanda aŋanda, alimwi masena eesu aakukombela taaduli.
Mali aasangwa aatumwa kumaofesi aamitabi aa Bakamboni ba Jehova alabelesyegwa kugwasya bacitikilwa ntenda zyacibukilambuta, kugwasya bamisyinali besu ababelesi beendeenda, kugwasya mukuyaka maanda aakukombela muzisi zitavwubide, alimwi amukusimba akutola ma Bbaibbele amabbuku aa Bunakristo muzilawo mwaayandika.
Muntu umwi aumwi ulasala naa uyanda kusanga kumulimo uucitwa nkwakkala, akumulimo wanyika yoonse, naa koonse kobilo. Mbungano ambungano ilapa lipooti iijatikizya mali mwezi amwezi kuzyibya mbungano.


text:
Ciiyo 13
Ino Kuli Makani Nzi Mabotu Aajatikizya Bukombi?
1. Sena zikombelo zyoonse nzibotu?
Kuli bantu babombe myoyo muzikombelo zyoonse. Ikuzyiba kuti Leza ulababona bantu aabo alimwi ulabalanganya, makani mabotu. Pele cilausisya kuti bukombi bulabelesyegwa mumicito mibi. (2 Bakolinto 4:3, 4; 11:13-15) Kweelana amalipooti, zikombelo zimwi zilajatikizyigwa nomuba mumicito yazigwebenga, kujaya musyobo wabantu bamwi, nkondo alimwi akutundulula bana. Eelo kaka eeci cilabausisya bantu basyoma Leza!—Amubale Matayo 24:3-5, 11, 12.
Nokuba kuti cikombelo cakasimpe cilamulemeka Leza, zikombelo zyakubeja tazimukkomanisyi pe. Ziyiisya zyintu zitali zyamu Bbaibbele, kubikkilizya anjiisyo zyakubeja kujatikizya Leza alimwi abantu bafwide. Pele Jehova uyanda kuti bantu bazyibe kasimpe kujatikizya nguwe.—Amubale Ezekiele 18:4; 1 Timoteyo 2:3-5.
2. Ino kuli makani nzi mabotu aajatikizya bukombi?
Cikkomanisya ncakuti, Leza teenwi azikombelo izilitaminina kuti zilamuyanda pele mubwini ziyanda nyika ya Saatani. (Jakobo 4:4) Ijwi lya Leza lyaamba zikombelo zyoonse zyakubeja kuti ngu “Babuloni Mupati.” Babuloni wakali munzi wansiku nkobwakatalikila bukombi bwakubeja nilyakainda Zambangulwe lyamuciindi ca Nowa. Ino-ino, Leza uyooleta lunyonyooko cakutayeeyela kubukombi bucenga bantu akubadyaaminina.—Amubale Ciyubunuzyo 17:1, 2, 5, 16, 17; 18:8.
Kucili makani mabotu aambi. Jehova tabalubide bantu babombe myoyo ibamwaikide muzikombelo zyakubeja munyika yoonse. Uli mukubakamantanya bantu bali boobo kwiinda mukubayiisya kasimpe.—Amubale Mika 4:2, 5.
3. Ncinzi ncobeelede kucita bantu babombe myoyo?
Jehova ulabayanda bantu ibayanda cintu camasimpe alimwi cibotu. Ubakulwaizya kuti bazwe mucikombelo cakubeja. Bantu bamuyanda Leza balilyaabide kucinca kutegwa bamukkomanisye.—Amubale Ciyubunuzyo 18:4.
Mumwaanda wamyaka wakusaanguna, ciindi bantu babombe myoyo nibakamvwa makani mabotu kubaapostolo, bakaatambula calukkomano. Bakaiya nzila mpya yabuumi kuzwa kuli Jehova, nzila mpya yabuumi bukkomanisya ibujisi makanze abulangizi. Aaba bapa cikozyanyo cibotu kulindiswe mazuba aano nkaambo bakaatambula makani mabotu kwiinda mukubikka Jehova ambele mubuumi bwabo.—Amubale 1 Batesalonika 1:8, 9; 2:13.
Jehova ulabatambula mumukwasyi wakwe wabakombi aabo ibazwa mubukombi bwakubeja. Kuti mwakuzumina kutamba kwa Jehova, muyooba balongwe bakwe, mumukwasyi mupya waluyando wabakombi ba Jehova akutambula buumi butamani.—Amubale Maako 10:29, 30; 2 Bakolinto 6:17, 18.
4. Ino Leza uyooleta buti lukkomano munyika yoonse?
Lubeta luboola kubukombi bwakubeja makani mabotu. Luyookatalusya bantu munyika yoonse kukudyaamininwa. Takukabi limbi cikombelo cakubeja iceena bantu akubaandaanya. Boonse bantu banoopona bayookamantana mukukomba Leza wakasimpe alikke.—Amubale Ciyubunuzyo 18:20, 21; 21:3, 4.


text:
LUGWASYO KUMUKWASYI | BAKUBUSI
Mbomukonzya Kutondezya Bulemu Nomutuma Akutambula Tugwalo Twaafooni
BUYUMUYUMU
Ncinzi ncomukonzya kucita ikuti mwatambula kagwalo kaafooni ciindi nomubandika mulomo mpande amulongwe wanu?
Sena inga mwakabala kagwalo aako kumwi kamubandika amulongwe wanu?
Sena inga mwamulomba mulongwe wanu kuti amupe ciindi cakubala kagwalo?
Sena inga mwakaleka buyo akutakabikkila maano kagwalo aako akuzumanana kubandika amulongwe wanu?
Sena kuli makani abwiinguzi mbomukonzya kupa? Inzya!
NCOMWEELEDE KUZYIBA
Kulemba kagwalo kaafooni kumulongwe kumwi kamubandika amuntu uumbi cili mbuli kusobana cisobano ncomukkomanina kapati pele kakunyina kutobela malailile aajatikizyidwe mucisobano eeco. Mulakonzya kwaamba kuti ‘tee kayi aaba mbalongwe bangu.’ Ciyandika kapati nkuba aabulemu. Eeci tacaambi kuti mulaciindizya alimwi akuti tamubikkili maano. Pele kaambo kamasimpe nkakuti: Ikuti kamutabapi bulemu balongwe banu, talikalampi pe, bayoocileka kumvwana andinywe.
Nkaambo nzi ncocili boobu? Akaambo kakuti bantu balayanda kubikkilwa maano. Mukaintu uucili mwana-mwana wazina lya Beth * waamba kuti, “Eelo kaka cilanyemya kuti kobandika amulongwe wako mpoonya walo wazumanana kulanga afooni kalibonya kuti ulangila kagwalo kamwi kayandika kapati!” Ino muyeeya kuti Beth inga wazumanana kwaciindi cilamfwu buti kumvwana amulongwe uuli boobu?
Kutegwa muzyibe mbomulilemeka nomubelesya fooni, amuyeeye bukkale bwaambwa kumatalikilo aacibalo eeci mucibeela cakuti “Buyumuyumu.” Ninzila nzi njomwabona kuti ili kabotu? Mubwini, mwabona kuti nzila A taitondezyi bulemu. Pele ino mbuti kujatikizya nzila B alimwi a C? Sena nkubula bulemu kukosokezya mubandi akaambo kakuyanda buyo kubala kagwalo kaafooni? Sena nkubula bulemu kutakabikkila maano kagwalo kaafooni akuzumanana amubandi?
Mbubwenya mbomwabona kale, kutondezya bulemu kulakonzya kukatazya. Pele Bbaibbele lilakonzya kumugwasya. Lyaamba kuti: “Mbubonya mbomuyanda kuti bantu bamucitile, andinywe amubacitile mbubonya.” (Luka 6:31) Inga mwalubelesya lulayo oolu ciindi nomulemba alimwi akutambula tugwalo twaafooni. Munzila nzi?
NCOMUKONZYA KUCITA
Kamutuma tugwalo twaafooni aciindi ceelede. Mwaalumi uucili mwana-mwana wazina lya Richard waamba kuti, “Zimwi ziindi inga ndilatambula tugwalo twaafooni akati kamasiku. Alimwi tugwalo ooto inga tatujisi amulumbe uuya koomoonga, pele tundilesya buyo koona.” Amulibuzye kuti, ‘Sena ndilatuma tugwalo twaafooni kubantu ciindi camasiku nobalyookezya?’—Mpoijanika njiisyo eeyi mu Bbaibbele: Mukambausi 3:1.
Amwaalange-lange mabala ngomubelesya. Kubandika kubikkilizya majwi ngomubelesya, mbolimvwika jwi, mbomulibonya kubusyu, alimwi ambomunyanyaasya zizo zyamubili. Pele cuusisya ncakuti, zintu eezyi kanji-kanji tamukonzyi kuzibikkilizya mutugwalo twaafooni. Pele ino inga mwacita buti? Mukaintu uucili mwana-mwana wazina lya Jasmine waamba kuti: “Kamubelesya bupampu. Mweelede kusaanguna ‘kujuzya’ alimwi akubelesya mabala aatondezya bulemu, mbuli lyakuti ‘ndalumba.’”—Mpoijanika njiisyo eeyi mu Bbaibbele: Bakolose 4:6.
Amubelesye bupampu. Alimwi amuyeeye bukkale ibwaambwa kumatalikilo aacibalo mucibeela cakuti, “Buyumuyumu.” Ikuti kamulangila kagwalo kayandika kapati ciindi nomubandika amulongwe wanu, zimwi ziindi inga cagwasya kulomba kuti mukabale. Pele kanji-kanji, kagwalo kanooliko mufooni. Mukubusi wazina lya Amy, uujisi myaka yakuzyalwa iili 17 waamba kuti: “Fooni yanu inooliko ciindi mweenzinyoko naamanizya kwaambaula andinywe, pele mulongwe wanu tanooliko pe mwamanizya kulemba kagwalo.” Mulakonzya kwiibelesya nzila njoonya eeyi ciindi nomuli kumuswaangano. Mubukubusi wazina lya Jane, uujisi myaka yakuzyalwa iili 18 waamba kuti: “Tamweelede kunoolemba tugwalo ciindi coonse pe. Kucita boobo kupa bantu kuyeeya kuti tamubabikkili maano, akuti inga cainda kugwasya nomwali buyo nyolikke.”
Amuzinzibale kuyeeya kamutanakatuma kagwalo kanu. Sena kagwalo kanu kalakonzya kwaamba mulumbe uutali ngomwali kuyanda kwaamba? Ino kafwoto aako nkomuyanda kutuma kapa mulumbe uuli buti? Mukubusi wazina lya Amber, uujisi myaka yakuzyalwa iili 21 waamba kuti: “Ikuti kamwaamba masesya aamwi, mweelede kubikka kafwoto keendelana amulumbe ngomwaamba. Bantu balanyema, alimwi inga balwana buya akaambo kakuubya-ubya makani aayelede kubikkilwa maano.”—Mpoijanika njiisyo eeyi mu Bbaibbele: Tusimpi 12:18.
Masimpe ngakuti, kutondezya bulemu ciindi nomutuma akutambula tugwalo twaafooni kulayandika kapati.
Zyakuyeeyesya: Bulemu buyeeme aluyando. Nkaambo nzi bube oobu ncobuyandika kubutondezya? Ibbaibbele lyaamba kuti: “Luyando lulakkazyika moyo alimwi luli aluzyalo. Luyando talukwe bbivwe, talulidundi, talulisumpuli, talukwe cisapi, talulibikkili buyo maano lwini, talukalali, talubikkilili.” (1 Bakolinto 13:4, 5) Mbube nzi bwaluyando mbomuyanda kuba ambubo?
^ par. 11 Mazina amwi mucibalo eeci acincwa.


text:
NGAZI YAMULINDIZI (YAKWIIYA) FEBRUARY 2014
Mumagazini eeyi kuli zibalo zipandulula zyintu zyaambidwe mu Intembauzyo 45. Alimwi cilatugwasya kuyumya cilongwe cesu a Jehova Leza Sikutupa nzyotuyandika, Sikutukwabilila, alimwi Mulongwe mubotu uubainda boonse.
Amumutembaule Kristo
—Mwami Uulemekwa!
Ino zyintu zikkomanisya izyaambidwe mubbuku lya Intembauzyo 45 zyaamba nzi kulindiswe mazuba aano?
Amusekelele Akaambo Kalukwatano lwa Mwanaambelele!
Ino nabwiinga nguni, alimwi ncinzi Kristo ncaali kucita kugwasya nabwiinga kulibambila bwiinga? Ino mbaani ibayakusangana mukusekelela lukwatano?
Mukamufwu waku Zarefati Wakalongezyegwa Akaambo Kalusyomo Lwakwe
Kubusyigwa kwamwana wamukamufwu cakali akati kazyintu izyakamucitikila mubuumi bwakwe icakapa kuti lusyomo lwakwe luyume. Nziiyo nzi nzyotukonzya kwiiya kuzwa kulinguwe?
Jehova
—Sikutupa Nzyotuyandika Alimwi Sikutukwabilila
Amumulumbe Jehova Leza mbwali Taateesu wakujulu. Amubone mbomukonzya kuyumya cilongwe canu a Leza mbwali Sikutupa nzyotuyandika Mupati alimwi Sikutukwabilila
Jehova
—Mulongwe Wesu Uubainda Boonse
Amubone cikozyanyo ca Abrahamu a Gideoni, balongwe ba Jehova Leza. Nzyeelelo nzi nzyotweelede kuzuzikizya kutegwa tube balongwe ba Jehova?
Mibuzyo Yabasikubala
Ntwaambo nzi ntobakajisi ba Juda bamumwaanda wamyaka wakusaanguna itwakali kubapa “kulangila” Mesiya?
‘Amweebele Bubotu bwa Jehova’
Mwami Davida wamu Israyeli yansiku wakalumba akaambo kabubambe bwa Leza bwabukombi bwakasimpe. Ino inga twabukkomanina buti bukombi bwakasimpe mazuba aano?
Filimu Iigwasya Kuba Alusyomo Yakkwanya Myaka Iili 100
Mwaka uuno filimu ya “Photo-Drama of Creation” iyakatondezyegwa ciindi cakusaanguna mu 1914 yakkwanya myaka iili 100 kuzwa noyakabambwa, filimu iibambilidwe kugwasya bantu kuba alusyomo mu Bbaibbele mbolili Jwi lya Leza.


text:
Cinshi Mushilwilako Inkondo?
Inte sha kwa Yehova tabalwako inkondo pantu:
Balomfwila Lesa. Baibolo itila ababomfi ba kwa Lesa “bakafula bapanga babo ukuti babe baplao” e lyo ‘tabakasambilile inkondo na kabili.’
—Esaya 2:4.
Balomfwila Yesu. Yesu aebele umutumwa Petro ati: “Bwesesha ulupanga umo lwikala, pantu bonse ababomfya ulupanga bakafwa ku lupanga.” (Mateo 26:52) Kanshi Yesu alelanga ukuti abasambi bakwe tabakalebomfya ifyanso fya nkondo.
Abasambi ba kwa Yesu balomfwila ifunde lyakwe ilya kuti tabafwile ukuba “aba muli ici calo,” e mulandu wine bashi-itumpila mu mapolitiki. (Yohane 17:16) Tabakalipa no kwimya ifyongo nga ca kuti tabatemenwe ifyacitika, kabili tabakaanya abasalapo ukwingila ubushilika.
Balitemwa abantu banabo. Yesu aebele abasambi bakwe ukuti “muletemwana.” (John 13:
34, 35) Ici calolele mu kuti bali no kukwata ababwananyina mwi sonde lyonse, ica kuti takuli nangu umo uwali no kulwisha munyina nelyo nkashi yakwe. —1 Yohane 3: 10-12.
Bakonka ifyalecita Abena Kristu bakubalilapo. Icitabo ca Encyclopedia of Religion and War citila: “Abena Kristu ba kubalilapo tabalelwako inkondo, kabili tabalebombako ubushilika,” pantu balishibe ukuti umuntu nga alecita ifi “ninshi taba no kutemwa uko Yesu alandilepo kabili ninshi tatemwa abalwani bakwe.” Peter Meinhold, umwina Germany uwasambilila ifya mapepo, alandile pa Bena Kristu ba kubalilapo ati: “Abena Kristu tabaleingila incito ya bushilika.”
Tulafwa abantu mu bwikashi
Inte sha kwa Yehova bantu abasuma mu bwikashi kabili te balwani ba mu fyalo bekala. Tulacindika bakateka pantu tukonka ifyo Baibolo yatweba muli aya amalembo:
“Umuntu onse alenakila ubuteko.”
—Abena Roma 13:1.
“E ico peeleni ifya kwa Kaisare kuli Kaisare, ne fya kwa Lesa kuli Lesa.”
—Mateo 22:21.
E co tulakonka amafunde, tulalipila imisonko, kabili tulacita ifyo ubuteko bwalanda ifya kwafwa abantu mu bwikashi.


text:
Ino Diabolosi Ukkala Kuli?
Bwiinguzi bwamu Bbaibbele
Mbwali cilenge camuuya, Diabolosi ukkala kubusena butalibonyi. Busena oobu tabuli busena bwahelo kwalo nkwapenzya bantu babyaabi, mbuli mbokutondezyedwe mucifwanikiso cili mucibalo eeci.
‘Nkondo kujulu’
Kwaciindi cili mbocibede, Saatani Diabolosi wakalizumizyidwe kweendeenda kujulu, kubikkilizya akusika munsi-munsi a Leza antoomwe abangelo basyomeka. (Jobu 1:6) Pele Bbaibbele lyakasinsima kuti kuyooba ‘nkondo kujulu’ iyoopa kuti Saatani atandwe kujulu alimwi ‘akuwaalwa ansi, anyika.’ (Ciyubunuzyo 12:
Sena eeci caamba kuti Diabolosi ukkala kubusena bugaminide aano anyika? Mucikozyanyo, munzi wansiku wa Pergamo wakali kwaambwa kuti ‘nkokuli cuuno cabwami ca Saatani’ alimwi “ooko nkwabede Saatani.” (Ciyubunuzyo 2:13) Mubwini, kweelede kuti majwi aaya aamba bukombi bwabusaatani bwakadumide mumunzi ooyu. Bbaibbele lyaamba kuti Diabolosi weendelezya “mami oonse aamunyika,” aboobo takkede mubusena bomwe anyika pe, pele uli mubusena butalibonyi mpoonya aano anyika, kunyina kumbi nkwanga waunka.


text:
Ino Bbaibbele Lyaamba Nzi Kujatikizya Lukwatano Lucitwa Akati Kabantu Bamisyobo Iindene?
Bwiinguzi bwamu Bbaibbele
Leza ulazumizya lukwatano lucitwa akati kamwaalumi amukaintu bamisyobo iindene akaambo kakuti bantu bamisyobo yoonse mbamwi kulinguwe. Bbaibbele lyaamba kuti: “Leza tasalululi bantu pe . . . ulatambula kufwumbwa muntu.”—Milimo 10:34, 35, BT.
Atulange-lange njiisyo zimwi zyamu Bbaibbele zyaamba kujatikizya misyobo alimwi alukwatano.
Misyobo yoonse yakazwa kuntu komwe
Bantu boonse bakazwa kumwaalumi wakusaanguna, Adamu alimwi amukaintu wakwe Eva, walo Bbaibbele ngolyaamba kuti “mbebanyina baumi boonse.” (Matalikilo 3:20) Akaambo kaceeci, kujatikizya Leza, Ibbaibbele lyaamba kuti: “Kuzwa kumuntu omwe wakalenga bantu ibali muzisi zyoonse.” (Milimo 17:26) Kufwumbwa naa mbamusyobo nzi, bantu boonse mbamukwasyi omwe buyo. Ino inga mwacita buti kuti nkomukkala kakudumide muuya wakusalululana musyobo naa kusalululana akaambo kakwiindana bukkale?
Bantu basongo ‘balaswiilila kulaigwa’
Nokuba kuti Leza ulazumizya lukwatano lucitwa akati kabantu baindene misyobo, tabali boonse bayeeya mbuli mbwayeeya. (Isaya 55:8, 9) Kuti kamulangila kukwatana amuntu ngomwiindene musyobo, nywebo alimwi ayooyo ngomuyanda kukwatana limwi mweelede kubandika twaambo ootu tutobela:
Ino muyoobulanganya buti buyumuyumu bukonzya kuzwa kumukwasyi wanu naa kubantu bakubusena nkomukkala?
Mbuti mbomuyoogwasya bana banu kuliyumya kujatikizya lusalululo?
‘Kuswiilila kulayigwa’ munzila ili boobu ciyoopa kuti lukwatano lwanu luzwidilile—Tusimpi 13:10; 21:5.


text:
IFYEBO NA FIMBI
Bushe “Umweo” no “Mupashi” Finshi?
NGA mwaumfwa umuntu atila “umweo” nangu “umupashi,” bushe mutila ni finshi alelandapo? Abengi batila cintu icishimoneka kabili icishifwa icaba mu mibili yesu. Batontonkanya ukutila pa mfwa ifi fintu ifishimoneka mu muntu filafuma mu mubili no kutwalilila ukubako ku cifulo cimbi. Apo ifi e fyo abengi basumina, abengi balapapa nga baishiba ukutila te fyo Baibolo isambilisha. Nomba ninshi Baibolo itila umweo no mupashi ni finshi?
“UMWEO” UKULINGANA NE FILANDA BAIBOLO
Natulande pa mweo intanshi. Limbi kuti mwaibukisha ukutila Baibolo, yalembelwe mu ciHebere na mu ciGriki. Ilyo balelanda pa mweo, abalelemba Baibolo babomfeshe ishiwi lya ciHebere ne′phesh nelyo ilya ciGriki psy·khe′. Mu Malembo, aya mashiwi yabili yasangwamo imiku ukucila 800, kabili Baibolo ya New World Translation, yatila “umweo” ponse apaba aya mashiwi. Nga mwabebeta bwino bwino ifyo ishiwi “umweo” nelyo “imyeo” lyabomfiwa mu Baibolo, kuti mwamona bwino bwino ukutila lilosha ku (1) abantu, (2) inama, nelyo (3) ubumi bwa muntu atemwa ubwa nama. Natumone amalembo ayalelanda pali ifi fitatu.
Abantu. “Mu nshiku sha kwa Noa…abantu abanono, e kutila, imyeo cinekonsekonse (8) bapuswike ku menshi.” (1 Petro 3:20) “Imyeo” ilelandwapo pano, bantu—Noa, umwina mwakwe, abana bakwe batatu, na bena mwabo. Ukufuma 16:16 kwalanda pa fyo abena Israele baebelwe ukukonka pa kutoola mana. Baebelwe ukuti: “Toolenipo…umwabele mpendwa ya bantu benu [myeo yenu, NW], umuntu no muntu abuulile aba mwi hema lyakwe.” E ico mana baletoola yalingene ne mpendwa ya bantu bali muli cila ng’anda. Ifya kumwenako fimbi pa fyo ishiwi “umweo” nelyo “imyeo” lyabomfiwa ku muntu nelyo ku bantu fyaba pa Ukutendeka 46:18; Yoshua 11:11; Imilimo 27:37; na pa Abena Roma 13:1.
Inama. Ilyashi ilyalembwa mu Baibolo pa kubumba, lyatila: “E lyo Lesa atile, Mu menshi namusenye ukusenya kwa fibumbwa fya mweo, ne fipupuka nafipupuke pe sonde pe samba lye ulu lya mu muulu. E lyo atile, Pe sonde napafumye ifibumbwa fya mweo mu misango ya fiko, ifitekwa, ne fikulika, ne nama sha mpanga mu misango ya fiko. E lyo cali ifi.” (Ukutendeka 1:20, 24) Muli ifi fikomo, isabi, ifiteekwa, inama sha mpanga fyonse batile fye “fya mweo.” Ifyuni ne nama shimbi na fyo batila fya mweo pa Ukutendeka 9:10; Ubwina Lebi 11:46; Impendwa 31:28.
Ubumi bwa muntu. Limo limo nga mwaumfwa ati “umweo,” ninshi muntu umumi balelandapo. Yehova aebele Mose ati: “Nabafwa abantu bonse abafwaile umweo obe.” (Ukufuma 4:19) Bushe abalwani ba kwa Mose balefwaya cinshi? Balefwaya ukwipaya Mose. Natulande na pa cacitike ilyo ici cishilacitika. Ilyo Rakele alepaapa umwana wakwe Benyamini, ‘umweo wakwe walifuminemo (pantu alifwile).’ (Ukutendeka 35:16-19) E yali mfwa ya kwa Rakele. Umfweni ifyo Yesu na o asosele: “Nine kacema musuma; kacema musuma atuulila impaanga umweo wakwe.” (Yohane 10:11) Yesu atuulile abantunse umweo wakwe nelyo ubumi. Aya Malembo twalandapo, yalangilila ukuti “umweo” bumi bwa muntu. Yambi amalembo ayalanda pa “mweo” ni 1 Ishamfumu 17:17-23; Mateo 10:39; Yohane 15:13; na Imilimo 20:10.
E lyo kabili nga mwatwalilila ukusambilila Icebo ca kwa Lesa tapali apo mukabelenga ati “umweo” taufwa nelyo ukutila “umweo” ulatwalilila ukubako pe na pe. Lelo, Amalembo yatila umweo ulafwa. (Esekiele 18:4, 20, Diocese of Mbala) E ico umuntu nga afwa ninshi mweo wafwa.—Ubwina Lebi 21:11.
UKWISHIBA “UMUPASHI”
Natumone ifyo Baibolo yalanda pa “mupashi.” Abantu bamo batontonkanya ukutila “umupashi” cimo cine no “mweo.” Nomba ifyo te fyo. Baibolo yalilanda bwino bwino ukutila “umupashi” no “mweo” fintu fibili ifyapusana. Fyapusana shani?
Abalelemba Baibolo babomfeshe ishiwi lya ciHebere ru′ach nelyo ilya ciGriki pneu′ma ilyo balelanda pa “mupashi.” Amalembo ayene yalilondolola umwalola aya mashiwi. Ku ca kumwenako, Amalumbo 104:29 yatila: “Mufise cinso cenu, fyasakamikwa; mufumyo mupu [nelyo umupashi, NW] wa fiko [ru′ach], fyaleko mweo, fyabwelela na ku lukungu lwa fiko.” Yakobo 2:26 na yo itila ‘umubili uwabula umupashi [pneu′ma] walifwa.’ E ico kanshi ukulingana ne fi fikomo, “umupashi” e ulenga umubili ukuba uwa bumi. Umubili nga taukwete mupashi, ninshi naufwa. E ico, mu Baibolo ishiwi lya ru′ach lyayalulwa ukuti “umupashi,” “amaka,” nelyo umupu wa mweo. Ku ca kumwenako, Lesa alandile pa Lyeshi lyaliko mu nshiku sha kwa Noa ati: “Ine, mona, nkalete lyeshi lya menshi pe sonde ku konaule ca mubili conse umuli umupu wa mweo [ru′ach], ukucifumya mwi samba lya muulu; conse icili pe sonde cikaleko mweo.” (Ukutendeka 6:17; 7:15, 22) E ico “umupashi” maka yashimoneka (ayalenga ubumi ukubako) ayaba mu fibumbwa fyonse ifya mweo.
Umweo no mupashi tafyapalana. Umubili ukabila umupashi nga filya fine redio ikabila amalaiti pa kuti ibombe. Tutile mwalikwata redio. Nga mwabikamo amabwe muli redio no kuyasha, amalaiti yaba mu mabwe yalenga redio yalabomba. Nga tamuli mabwe, awe redio te kuti ibombe. Na redio iibomba na malaiti ilaleka ukubomba nga baikulukula ku malaiti. Umupashi na o maka yalenga umubili wesu ukuba uwa mweo. Kabili nga filya amalaiti yaba, umupashi taumfwa icili conse kabili tautontonkanya. Te muntu iyo. Nomba nga tapali mupashi, nelyo umupu wa mweo, kemba wa malumbo atile imibili yesu ‘ilaleko mweo, yabwelela na ku lukungu lwa uko.’
Lukala Milandu 12:7 yatila, umuntu nga afwa: “Ulukungu [ulwa mubili wakwe] lwabwelela pa nshi ifyo lwali, no mupashi wabwelela kuli Lesa uwaupeele.” Umupashi, nelyo umupu wa mweo, nga wafuma mu mubili, umubili ninshi wafwa kabili ubwelela kulya kwine wafumine, ku mushili. Umupu wa mweo na o ubwelela uko wafumine, kuli Lesa. (Yobo 34:14, 15; Amalumbo 36:9) Tacilolele mu kuti umupu wa mweo ulaya ku muulu iyo. Lelo cilolele mu kuti uukwete fye amaka ya kubuusha umuntu uwafwa ni Yehova Lesa. Ubumi bwakwe buli mu maboko ya kwa Lesa. Ni ku maka fye ya kwa Lesa e ko umupashi, nelyo umupu wa mweo, wingabwelela mu muntu pa kuti abe umumi na kabili.
Cisuma ukwishiba ukutila ifi e fyo Lesa akacitila bonse abo akebukisha abalaala mu nshishi! (Yohane 5:28, 29) Pali ilya nshita ya kubuuka, Yehova akalenga umubili uupya uwa muntu uwalaala mu mfwa no kulenga uyo mubili ukuba uwa mweo ilyo akabikamo umupashi nelyo umupu wa mweo na kabili. Ala ubo bushiku bukawama icine cine!
Nga mulefwaya ukwishibilapo na fimbi ifyo Baibolo yalanda pa “mweo” no “mupashi,” kuti mwabelenga ifyebo ifisuma nga nshi mu katabo katila Cinshi Cicitika Nga Twafwa? ne citabo ca Ukupelulula Ukufuma Mu Malembo, amabula 415 ukufika ku 419 e lyo na pa mabula 400 ukufika ku 404. Ishi mpapulo shalembwa ne Nte sha kwa Yehova.


text:
Bushe Baibolo Yalandapo Shani pa Balaala na Baume Banabo Nelyo na Banakashi Banabo?
Icasuko ca mu Baibolo
Lesa apekenye ukuti umwaume no mwanakashi abaupana e balingile fye ukulaala pamo. (Ukutendeka 1:
Nangu ca kuti Baibolo yalikaanya abaume ukulaala na baume banabo nelyo abanakashi ukulaala na banakashi banabo, tailanda ukuti tufwile ukupata abacita ifya musango yu. Baibolo yeba Abena Kristu “ukucindika abantu aba misango yonse.”
Bushe kwaliba abafyalwa fye ifi fine?
Baibolo tayalanda pa cilenga abaume ukulafwaya ukulaala na baume banabo nelyo abanakashi ukufwaya ukulaala na banakashi banabo, lelo yalilanda ukuti bonse tulabembuka kabili tulatoba amafunde ya kwa Lesa. (Abena Roma 7:
Ifyo mwingacita pa kusekesha Lesa nangu mulafwaya ukulaala na baume nelyo abanakashi banenu.
Baibolo itila: “Ipayeni ifilundwa fya mubili wenu umumonekela imibele yabipa.” (Abena Kolose 3:5) Pa kuti mwipaye ifilundwa fya mubili ifingalenga mwabembuka, mulingile ukulatontonkanya pa fintu ifisuma. Nga ca kuti mutontonkanya pa fintu ifisuma, te kuti mucite ifyabipa. (Abena Filipi 4:8; Yakobo 1:
Ubwafya bwakwata abaume abafwaya ukulaala na banakashi e lyo na banakashi abafwaya ukulaala na baume, ebo nabafwaya ukulaala na baume nelyo abanakashi banabo bakwata. Ku ca kumwenako, abashimbe abashenekela ukusanga uwa kuupana nabo, nelyo aba kuti abena mwabo tabakwata amaka ya kupanga icupo balailama pa kuti tababembwike. Balaba ne nsansa te mulandu no bwafya bakwata, kanshi na baume abafwaya ukulaala na baume banabo nelyo abanakashi abafwaya ukulaala na banakashi banabo nabo bene bafwile ukulailama nga balefwaya ukusekesha Lesa.


text:
Kuti Nacita Shani nga Ndafilwa Ukumfwana na Banandi?
Ifyo wingacita
Ica kubalilapo, ufwile ukwishiba ifyo abantu abo cikwafya ukumfwana nabo baba.
Umushinku:
Ndafilwa ukumfwana na . . .
- baice banandi
- abakalambako pali ine
- abakalamba
Ifyo bacita:
Ndafilwa ukumfwana na bantu . . .
- abatemwe ifyangalo
- abacenjela
- aba mano
Imibele:
Ndafilwa ukumfwana na bantu . . .
- abaicetekekela
- abalumbuka
- abaipaatula kuli bambi
Ica bubili, sala amashiwi ayalelanga ifyo ucita nga uli na bantu abo tulandilepo pa muulu.
- Ncita kwati na ine nalitemwa ifyo batemwa kabili kuti nacita ne fyo bacita.
- Nshilanda pa fyo batemwa, lelo nanda fye pa fyandi.
- Njikala fye tondolo no kufwaya inshila ya kufuminapo bwangu.
Ica Butatu, tendekelapo! Teti ciwame ulefwaya fye abanobe e bo balebalilapo ukukubikako amano, limo na iwe limo ufwile ukubalilapo ukubabikako amano. (Abena Filipi 2:4) Kuti wacita shani ifyo?
Fwayako na abo ushilingene nabo. Tontonkanya pali ici: Cinshi wingalafwaila fye ukuba na baice banobe no kulailishanya ukuti ulafilwa ukusanga ifibusa? Ico kuti caba kwati muntu uulefwa ne nsala pa cishi apaba isabi ilingi!
Helena atile: “Bamayo balinkoseleshe ukulalanda na bakalamba. Batile nkasanga ukuti fingi ifyo batemwa ifyo na ine ningatemwa. Ifyo balandile fya cine, nomba nalikwata ifibusa ifingi!”
Sambilila ifya kulanshanya na bambi. Icingakwafwa (1) kukutika, (2) ukwipusha amepusho, na (3) ukubika amano kuli bambi.—Yakobo 1:19.
Serena atile: “Ndesha ukukutika sana ukucila ukulanda sana. Kabili nga nalanda, nshilanda fye pa fyandi kabili nshilande ne fibi pali bambi.”
Jared atile: “Umuntu nga alefwaya ukulanda pa fintu fimo ifyo nshaishiba, ndamulomba ukulondolola ifyo alelandapo, ne co nalimo kuti calenga twalanda ifingi fye.”
Leah atile: “Naliba ne nsoni, e ico njipatikisha fye ukulanda na bantu. Lelo pa kukwata ifibusa ulingile ukuba uwasansamuka. E ico nalitendeka ukulanda.”


text:
- EatManga
- Manga Scan
- Read Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita Online
Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita, Read Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita English Scan Online
Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita manga is now hosting online on EatManga, lets start reading Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita online now. Please remember to buy an copy of official volume of Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita manga to support the Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita's author(s) and the Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita manga's publisher, also visit scanlation group and say thanks for their great english scan of Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita manga!
Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita, Read Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita English Scan Online Reading Notice
Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita online versions are intended for anyone above 13 years old. Some of the scanned items may contain words and images that are obscene, racially or ethnically offensive, violate any law, or is otherwise inappropriate please report it to us. If you are under 13 years of age please exit or browse some of our contents not related to this. Trademarks, images and content in this site are property of their respective owners.
Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita,Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita manga, read Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita manga, read Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita online, Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita manga online,Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita english scan, Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita high quality, download Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita chapters,Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita raw manga,Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita volumns,Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita manga series,Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita zip,Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita rar,Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita megaupload,Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita hotfile,Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita depositfiles,Yuusha Ni Narenakatta Ore Wa Shibushibu Shuushoku O Ketsuishimashita rapidshare


text:
Makani Mabotu Aazwa Kuli Leza!
Ino makani nzi mabotu aazwa kuli Leza? Nkaambo nzi ncotweelede kwaasyoma? Broshuwa eeyi ilaingula mibuzyo yamu Bbaibbele iivwula kubuzyigwa.
Mbomukonzya Kugwasyigwa a Broshuwa Eeyi
Broshuwa eeyi iyoomugwasya kwiiya Jwi lya Leza, Bbaibbele. Amubone mbomukonzya kujana magwalo kwiinda mukubelesya Bbaibbele lyanu.
Ino Makani Mabotu Ninzi?
Amwiiye makani mabotu aazwa kuli Leza, ncaayandika cakubinda, alimwi ancomweelede kucita.
Ino Leza Nguni?
Sena Leza ulijisi zyina alimwi sena ulatulanganya?
Sena Ncobeni Makani Mabotu Azwa Kuli Leza?
Ino inga twasinizya buti kuti mulumbe uuli mu Bbaibbele ngwamasimpe?
Ino Jesu Kristo Nguni?
Amwiiye kaambo Jesu ncaakafwida, ikuti cinunuzyo ninzi, alimwi ancacita lino Jesu.
Makanze Nzi Ngajisi Leza Kujatikizya Nyika?
Bbaibbele lilaamba kaambo Leza ncaakailengela nyika, kupenga nokuyoomana, nyika mboiyooba kumbele, alimwi abaabo bayookkala mulinjiyo.
Ino Bafwide Bajisi Bulangizi Nzi?
Ino ncinzi cicitika kulindiswe twafwa? Sena tuyoobabona alimwi bayandwa besu bafwide?
Ino Bwami bwa Leza Ninzi?
Ino nguni Mwami wa Bwami bwa Leza, alimwi ncinzi ncobuyoocita Bwami?
Nkaambo Nzi Leza Ncazumizya Bubi Akupenga?
Ino bubi bwakatalika buti, alimwi nkaambo nzi Leza ncabuzumizya kuti buzumanane? Sena kupenga kuli nokuyoomana?
Mbuti Mbomukonzya Kukkomana Mumukwasyi Wanu?
JNormal;Jehova, Leza uukkomene, uyanda kuti kamukkomene mumukwasyi wanu. Amwiiye lulayo lwamu Bbaibbele ilukonzya kugwasya bamaalumi, bamakaintu, bazyali, alimwi abana.
Ino Inga Mwabuzyiba Buti Bukombi Bwakasimpe?
Sena kuli buyo cikombelo comwe cakasimpe? Amulange-lange zitondezyo zyosanwe zyabukombi bwakasimpe.
Ino Njiisyo Zyamu Bbaibbele Zitugwasya Buti?
Jesu wakapandulula kaambo ncotuyandika busolozi alimwi anjiisyo zyobilo zyamu Bbaibbele iziyandika kapati.
Mbuti Mbomukonzya Kuba Acilongwe a Leza?
Amuzyibe naa Leza ulaiswiilila mipailo yoonse, mbotweelede kupaila, alimwi azimwi nzyotweelede kucita kutegwa tube acilongwe a Leza.
Ino Kuli Makani Nzi Mabotu Aajatikizya Bukombi?
Sena kuli nokuyooba ciindi bantu boonse nobayookamantana mukukomba Leza wakasimpe alikke?
Nkaambo Nzi Leza Ncajisi Mbunga?
Bbaibbele lilaamba kaambo alimwi ambobakamantene Banakristo bakasimpe.
Nkaambo Nzi Ncomweelede Kuzumanana?
Ino luzyibo ndomujisi kujatikizya Leza alimwi a Jwi lyakwe inga lwabagwasya buti bantu? Ncilongwe cili buti ncomukonzya kuba ancico a Leza?


text:
Kani Isambililo lya Baibolo Cindo?
Bamboni sha baYawe balasambilila ne bantu Baibolo ne kwasuka ifyakwipusha ifyakuti ubwingi ukubikako lukoso na fifi:
Kani balesa nibani?
Kani baLesa balimbikileko akalango nebo?
Kani ningacita shani pa kweba’ti icupo candi cibe bwino?
Kani ningacita shani pa kuba umusangalele mu mweo wandi?
Pa fyebo fyakonkapo pali ifyasuko ku fyakwipusha ifipushiwa makosa pa lwe sambililo lya Baibolo na fyefyo lyanshikilwe.
Kani isambililo lya Baibolo lilacitwa shani? Tulasalululapo ilyashi limo, lingaba lyashi pali “BaLesa” neli pa “Cupo” eli pano twapyungisha Amalembo aalabila pali lyelyo ilyashi. Ukwambaala pali aya malembo kulatulangisha ifi Baibolo ilabila pa lyashi ilyo. kabili muli iyi nshila tulaleka Baibolo iine ukwasuka.
Pakweba ati cingapubako ukusambilila Baibolo na mwebo, tulapyungisha ibuuku ililabila ati Kani Findo Baibolo Muli bucine Isambisha? Mwi buuku ili muli fyefyo Baibolo ilabila, pa lwa BaLesa, BaYesu,na pali fyefyo ifintu fikaba kuntangile.
Kani kulipila shiinga pa kusambililako? Isambililo lilacitwa apa lukoso, kabili tabakamulipilishenipo pa kumupeleni ibuuku lya kusambililamo.
Kani maawala yanga aakusambilila? Abantu abengi balasalululapo ukulukusambilila pe awala limo lukoso. Pano ubutali bwa mpindi tabupimiinwepo limo. Tulaalula koti kwelelwa na fyefyo ifintu fili kuli mwebo.
Mulacita shani kani na lomba ukunsambisha Baibolo? Kani mwalomba ukumusambisheni Baibolo, Imboni ya baYawe ikamufakashisheni pa mpindi ne mupunda mulukufwaya. Mu kutanga lukoso ba ka mulangisheni ifi isambililo licitwa. Kani mwatemwa eli mungapitilisha.
Ili nasumina ukusambilila na mwebo Baibolo Kani mukampangilisha ukuba Imboni ya baYawe? Koku Bamboni sha baYawe balitemenwe ukusambilila ne bantu Baibolo, pano tabapangilishapo abantu ukuba Imboni ya baYawe. Sombi, ici tucindamikile, ku mubuuleni lukoso ifi Baibolo isambisha ukulukwishibile ati mwebene mulikwete amakosa akusalululapo ifi mwelelwe ukusumina.—1 Petilo 3:15.


text:
Kani Bamboni sha BaYawe Balapoka Ifya pe Kumi?
Koku, Bamboni sha baYawe tabapokapo ifya pe kumi; umulimo wesu ulofweleshiwako ne fya mpese ifi abantu bapeela mukulitemenwa. Kani ifya pe kumi findo, kabili nindo Bamboni sha baYawe tabapokelapo ifya pe kumi?
Ifunde lya kupeela ifya pe kumi, neli ukupeela ifya pe kumi pa fintu ifi umuntu akwete, lyali pa mafunde baLesa bapeele abaIshilaeli ba kale. Nangabefyo, Baibolo ilalabila apaswetele ati ili funde
Pa mupunda wa kupoka ifya pe kumi ne fya mpese, Bamboni sha baYawe balatenteka abaKlistu bakutanga ne kofweleshako umulimo wa kutulisha mu nshila shibili: pa kupyungako umulimo wa kutulisha ne kusambisha abantu ukwakubula ukubalipila ne kupeela ifya mpese ifi bapeela mukulitemenwa.
Popele tulalonda uku kufunda ukupeelwe ku baKlistu: “Abantu bonse ngaapele koti ni fyopele’fyo ifi alandakanya mu mutima wakwe, ne nsoni teko, neli ni pakuti pa kupanjilwa koku; pakuti baLesa balatemwa umuntu uupela ne mutima wakwe wonse.”


text:
Kani Muli BaKlistu?
Inya. Tuli baKlistu nipakuti:
Tulesha ukulonda ubusambishi bwa baYesu ne ncitilo shabo.—1 Petilo 2:21.
Tulicetekele ati muli baYesu emwa kupulukila, nakabili ati “
panshi pano tapalipo ishina limbi iliilikilwe ku bantu ilyelelwe fwebo ukupulukilamo.”—ifyacitilwe 4:12.
Ili abantu baba Bamboni sha baYawe, balabatishiwilwa mwi shina lya baYesu.—Matayo 28:18, 19.
Tulatembela ukupitila mwi shina lya baYesu.—Yoane 15:16.
Tulicetekele ati baYesu e mutwi, neli abapeelwe amakosa, pa bantunshi bonse.—1 AbaKolinto 11:3.
Nangabe’fyo, mu fintu fimbi, tulipuseneko ku mapempelo ambi aalabila ati baKlistu. Ku cakubwenako, tulisumine ati Baibolo ilasambisha ati baYesu mwana wa baLesa, kabili tabalipo kabeya ka balesa batatu. (Mako 12:29) Tatusuminepo ati umweo taufwapo, nakabili tatusuminepo ati Baibolo ilalabila ati baLesa balakululusha abantu mu mulilo wa helo, neli ati abakulu ba mapempelo balyelelwe ukukwata amakosa pa bantu babyabo.—Uwakutulisya 9:5; Esiceli 18:4; Matayo 23:8-10.


text:
Sena Mukkute Kukanisha Mafilimu, Mabuku, na Inyimbo Nashimo?
Sobwe. Likoto lyetu nkalikute kulanga pa mafilimu, mabuku na inyimbo nashimo kwamba eti libike mulawo pa mamembala abo. Mulandu nicani?
Baibolo likute kutwambila kuyisha miyeyo yetu kwamba eti tushiyanishe caina ne caipa.
Malembo amu Baibolo akute kwamba makani Mukilisitu mwaela kusebensha pakusala bintu byakulikondwelesha. * Mubwikalo bonse, afwe tusuni ‘kupitilisha kushako mano kubintu mbyotulenshinga kubona na byasuminishiwa ne Mwami.’
Baibolo ikute kuyisha eti mitwi yamabanja yela kuba nengofu, emulandu wakendi bela kusala bintu mbyobela kusuminisha mabanja abo. (1 Akorinto 11:3; Aefeso 6:
^ par. 4 Mucikoshano, Baibolo ikute kukanisha bintu byonse bikute kutwala pantangu buloshi, bupombo na inkondo.


text:
Ifyo Mwingacita pa Kuti Muleba no Mutima wa Kuipeelesha
“Umuntu nga alefwaya ukunkonka, aikaane umwine.”—MAT. 16:24.
1. Bushe Yesu alangile shani ukuti ali no mutima wa kuipeelesha?
ILYO Yesu ali pano calo, alilangile ukuti ali no mutima wa kuipeelesha. Abikile amano ku kucita ukufwaya kwa kwa Lesa, talecita fye ifyo umwine alefwaya. (Yoh. 5:30) Filya atwalilile uwa cishinka mpaka ne mfwa pa cimuti ca kucushiwilwapo, alangile ukuti aliipeeleshe icine cine.—Fil. 2:8.
2. Kuti twalanga shani ukuti twali-ipeelesha, kabili mulandu nshi?
2 Apo tuli basambi ba kwa Yesu, na ifwe tufwile ukuba no mutima wa kuipeelesha. Bushe umuntu uwaba no mutima wa kuipeelesha aba shani? Alaitemenwa ukuipusula ku fintu ifyo atemwa pa kuti afweko bambi. Kanshi kuti twatila, ukuipeelesha kwalipusana na bukaitemwe. (Belengeni Mateo 16:24.) Nga twali-ipeelesha tukalabika sana amano ku fyo bambi balefwaya ukucila ku fyo tulefwaya. (Fil. 2:3, 4) Na kuba, Yesu asambilishe ukuti ukuipeelesha kwalicindama sana mu kupepa kwesu. Kwacindama shani? Ukutemwa kwa Bwina Kristu, ukulenga abantu ukuipeelesha, e kutwishibisha ukuti tuli basambi ba cine aba kwa Yesu. (Yoh. 13:34, 35) Kabili tontonkanyeni pa mapaalo ayo tuipakisha pa mulandu wa kuba na ba bwananyina aba mwi sonde lyonse ababa no mutima wa kuipeelesha!
3. Cinshi cingalenga twafilwa ukuba no mutima wa kuipeelesha?
3 Nomba kwaliba umulwani uulenga ukuti tulefilwa ukuipeelesha. No yu mulwani ni bukaitemwe bwesu. Ibukisheni ifyo Adamu na Efa bacitile ifilanga ukuti bali na bukaitemwe. Bukaitemwe e bwalengele ukuti Efa alye icisabo pantu alefwaya ukuba nga Lesa. Umulume wakwe na o alangile ukuti aali ni kaitemwe pantu alefwaya ukusekesha umukashi wakwe. (Ukute. 3:5, 6) Pa numa ya kufumya Adamu na Efa mu kupepa kwa cine, Satana Kaseebanya alitwalilila ukulenga abantu ukuba bakaitemwe. Ifi fine e fyo acitile na pa kutunka Yesu. (Mat. 4:1-9) Muno nshiku, Satana alalufya abantu abengi pa kubalenga ukuba ne mibele ya bukaitemwe, kabili abantu balalanga iyi mibele mu nshila ishalekanalekana. Kanshi tufwile ukucenjela pantu na ifwe kuti twaba na bukaitemwe ubo abantu abengi bakwata.—Efes. 2:2.
4. (a) Bushe pali ino nshita kuti twafumyapo bukaitemwe? Londololeni. (b) Mepusho nshi twalalandapo?
4 Kuti twalinganya bukaitemwe ku ngalaawa ishiba ku cela. Nga ca kutila icela mwacibika pa ncende apali amenshi, cilatendeka ukuba ne ngalaawa. Nga ca kuti mwasuulako fye ukwabula ukucitapo nangu cimo, indalawa kuti shaonaula icela. E fyo caba na kuli ifwe, nangu ca kuti pali ino nshita te kuti tufumyepo ulubembu na bukaitemwe, tufwile ukwishiba ububi bwaba muli bukaitemwe no kulaesha na maka ukukanaitemwa. (1 Kor. 9:26, 27) Kuti twaishiba shani ukuti tuli na bukaitemwe? Kabili kuti twacita shani pa kuti tube no mutima wa kuipeelesha?
MULEICEECEETA UKUBOMFYA BAIBOLO
5. (a) Bushe Baibolo yaba shani nge cilola? (Moneni icikope pa ntendekelo ya cino cipande.) (b) Ilyo tuleiceeceeta pa kuti tumone nga twaliba na bukaitemwe, finshi tushifwile ukucita?
5 Filya fine tubomfya icilola pa kuti tumone ifyo tulemoneka, e fyo tufwile no kubomfya Baibolo pa kuti tumone ifyo umutima wesu waba no kulungika ifyo twasanga ukuti tafiweme. (Belengeni Yakobo 1:22-25.) Nomba pa kuti icilola citwafwe, tufwile ukucibomfya bwino. Ku ca kumwenako, nga twalolesha mu cilola lubilo lubilo, te kuti tumone fyonse ifishili bwino. Na kabili nga twaiminina pa mbali e lyo twalolesha mu cilola, kuti twamonamo umuntu umbi uuli ku numa. Pa kuti tumone nga natukwata imibele yabipa pamo nga bukaitemwe, tatufwile ukubelenga fye Baibolo ukwabula ukubikako amano nelyo ukulatontonkanya ukuti ifyo tulebelengapo fikumine umuntu umbi.
6. Bushe tutwalilila shani ukukonka amafunde ayapwililika?
6 Natulangilile, nalimo tulabelenga Icebo ca kwa Lesa lyonse, nangu fye cila bushiku, lelo ukwabula ukwiluka ukuti twaba na bukaitemwe. Bushe ica musango yu kuti cacitika shani? Tontonkanyeni pali ici: Mu cilangililo Yakobo alandile pa cilola, tatile umuntu taloleshe bwino bwino mu cilola iyo. Yakobo alembele ukuti uyu muntu ‘ali-iloleshe.’ Ili shiwi Yakobo abomfeshe, lyafuma kwi shiwi lya ciGriki ilipilibula ukuiceeceeta nelyo ukutontonkanyapo sana. Nomba bushe bwafya nshi uyu mwaume akwete? Yakobo akonkenyepo ukusosa ukuti: “Apwa ukuilolesha no kufumapo, apo pene alaba ifyo aba.” Uyu mwaume afumine pa cilola ukwabula ukucitapo nangu cimo pa fyo amwene. Lelo, umuntu uwatunguluka ena ‘talolesha fye mu mafunde ayapwililika’ lelo ‘alayakonka.’ Uyu muntu talabako fye ku fyo abelenga mu mafunde ayapwililika ayaba mu Cebo ca kwa Lesa, lelo alakonka ifyabamo no kuficita. Yesu alandile pa cishinka cimo cine ilyo atile: “Nga mwaikalilila mu fyo nsosa, ninshi ca cine muli basambi bandi.”—Yoh. 8:31.
7. Kuti twabomfya shani Baibolo ku kuiceeceeta pa kuti twishibe nga ni fwe bakaitemwe?
7 Kanshi nga mulefwaya ukuti mwiba bakaitemwe, ica kubalilapo ico mufwile ukucita, kulabikako amano ilyo mulebelenga Icebo ca kwa Lesa. Ukucita ifi kukamwafwa ukwishiba umo mufwile ukwaluka. Lelo tamufwile ukupelela fye pa kubelenga Baibolo. Mufwile ukufwailapo ifyebo na fimbi. Nga mwaishiba bwino ilyashi ilyo mulebelengapo, yipusheni amuti: ‘Bushe ifi nabelenga nga nine fyacitikile, nga nacitile shani? Bushe nga nalipingwile fye bwino ifya kucita?’ Ne cacindama sana ca kuti mufwile ukwesha na maka ukucita ifyo mulebelenga. (Mat. 7:24, 25) Lekeni tumone ifyo ilyashi lilanda pa Mfumu Shauli no mutumwa Petro lingatwafwa ukuba no mutima wa kuipeelesha.
SAMBILILENIKO KU FYACITILE IMFUMU SHAULI
8. Bushe Shauli ali shani ilyo atendeke ukuteka, kabili finshi acitile ifyalelanga ukuti e fyo aali?
8 Ifyacitile Imfumu Shauli iya bena Israele fitusambilisha ukuti bukaitemwe kuti bwalenga twafilwa ukuipeelesha. Ilyo Shauli atendeke ukuteka aali muntu uwaicefya sana. (1 Sam. 9:21) Takandile abena Israele abalelanda ifyabipa pa mitekele yakwe, nangu ca kuti alikwete insambu sha kucita ifyo pantu ali ni mfumu iyo Lesa asontele. (1 Sam. 10:27) Imfumu Shauli yalicitile fyonse ukulingana ne fyo Lesa ayebele ukupitila mu mupashi wakwe, ici calengele ukuti abena Israele bacimfye abena Amone. Pa numa atashishe Yehova ukuti e walengele bacimfye.—1 Sam. 11:6, 11-13.
9. Bushe Shauli aishileba shani na bukaitemwe?
9 Mu kupita kwa nshita, Shauli aishileba na bukaitemwe ne cilumba. Ilyo acimfishe abena Amaleke, acindikishe ifyo umwine alefwaya ukucila ukumfwila Yehova. Pa mulandu wa bufunushi, Shauli asendele ifyo bapokele mu bulwi mu nshita ya kufyonaula ukulingana ne fyo Lesa amwebele. Kabili apo ali ne cilumba ali-ikuulile ica kumwibukishishako. (1 Sam. 15:3, 9, 12) Ilyo kasesema Samwele amwebele ukuti Yehova alifulilwe pa fyo acitile, Shauli atendeke ukuipokolola no kulanda pa mafunde ya kwa Lesa yamo ayo aumfwilile kabili atampile no kupeela bambi umulandu. (1 Sam. 15:16-21) Na kabili, icilumba calengele ukuti Shauli abike sana amano ku kufwaya ukucindikwa ku bantu ukucila ukulenga Lesa ukusekelela. (1 Sam. 15:30) Bushe ifyo Shauli acitile kuti fyatwafwa shani ukuiceeceeta pa kuti tutwalilile ukuipeelesha?
10, 11. (a) Bushe finshi twasambilila ku fyo Shauli acitile? (b) Finshi tufwile ukucita pa kuti twicita filya Shauli acitile?
10 Ica kubalilapo, ifyo Shauli acitile filanga ukuti tatufwile ukuba no muleele wa kuiceeceeta, ukumona ukuti apo kale twali-ipeleshe ninshi tukatwalilila fye ukuba no mutima wa kuipeelesha. (1 Tim. 4:10) Muleibukisha ukuti, Shauli alibombele Lesa bwino kabili alemupaala, lelo aishileba na bukaitemwe. Yehova alikeene Shauli pantu tali ne cumfwila.
11 Ica bubili, tufwile ukucenjela pa kuti tatulebika fye amano ku fintu ifyo tulecitamo bwino, no kulaba ku fintu ifyo tulingile ukuwamyako. Kuti caba kwati tulelolesha mu cilola ukumona ifyo ifya kufwala ifipya tufwele filemoneka bwino no kukanamona ifiko ifili ku menso. Nangu ca kuti tatuli bakaitemwe nga Shauli, tufwile ukwesha na maka ukukanacita icili conse icingalenga twaba bakaitemwe. Nga batufunda tatufwile ukulaipokolola, ukulamona ukuti tapali ubwafya, nelyo ukulapeela bambi umulandu. Mu nshita ya kuba nga Shauli, tufwile ukumfwila ukufunda.—Belengeni Amalumbo 141:5.
12. Bushe ukuba no mutima wa kuipeelesha kuti kwatwafwa shani nga twacita ulubembu ulukalamba?
12 Nomba finshi tufwile ukucita nga twacita ulubembu ulukalamba? Shauli alefwaya umucinshi ku bantu, ne ci calengele ukuti akaane ukulapila. Lelo, ukuba no mutima wa kuipeelesha kuti kwatwafwa ukukanaumfwa insoni e lyo no kumfwa ilyo batufunda. (Amapi. 28:13; Yako. 5:14-16) Ku ca kumwenako, munyinefwe umo atendeke ukutamba ifye shiku ninshi ali fye ne myaka 12, kabili atambile pa myaka ukucila 10. Atile: “Calyafishe sana ukweba umwina mwandi na baeluda ifyo nalecita. Nomba ifi nabeba, ndomfwa bwino kwati icipe icafina califuma pa mubili wandi. Abanandi bamo balyumfwile sana ububi ilyo bampokele ubutumikila, kwati e bo nabembukile. Lelo nalishiba ukuti Yehova alasekelela pa milimo mubombela pali ino nshita ukucila ilyo naletamba ifye shiku, kabili ifyo Yehova amona e fyacindama sana.”
PETRO ALILEKELE UKUBA NA BUKAITEMWE
13, 14. Bushe Petro alangile shani ukuti ali no mutima wa bukaitemwe?
13 Ilyo umutumwa Petro alesambilila kuli Yesu ali no mutima wa kuipeelesha. (Luka 5:3-11) Na lyo line, alefwaya sana ukuti ifintu e o fye filewamina. Ku ca kumwenako, alifulilwe ilyo umutumwa Yakobo na Yohane balefwaya ukupeelwa ififulo ifyacindama no kwikala pamo na Yesu mu Bufumu bwa kwa Lesa. Nalimo Petro atontonkenye ukuti e o balingile ukupeela icipuna cimo pantu Yesu kale kale alimwebele ukuti ali no kumupeela umulimo uwaibela. (Mat. 16:18, 19) Na lyo line, Yesu asokele Yakobo, Yohane na Petro wine pamo na batumwa bonse ukuti tabafwile ‘ukulatitikisha’ bamunyinabo.—Marko 10:35-45.
14 Nangu ca kuti Yesu alimulungike mu fyo aletontonkanya, Petro ta-alwike. Ilyo Yesu aebele abatumwa ukuti bali no ku mubutuka, Petro atile nangu bambi bamubutuke ena ali no kutwalilila uwa cishinka. (Mat. 26:31-33) Ukuicetekela uko Petro aicetekele kwali fye kwa pa kanwa, pantu bulya bwine bushiku alifililwe ukuba no mutima wa kuipeelesha. Pa kufwaya kuti aicingilile, Petro akeene Yesu imiku itatu.—Mat. 26:69-75.
15. Mulandu nshi ifyo Petro acitile fyacindamina?
15 Nangu ca kuti Petro alefilwa ukuba no mutima wa kuipeelesha, kuti twasambililako ku fyo acitile. Petro alyeseshe na maka kabili umupashi wa mushilo uwa kwa Lesa na o walimwafwile ukuleka ukuba no mutima wa bukaitemwe kabili aishileba ne mibele ya kuilama e lyo no mutima wa kuipeelesha. (Gal. 5:22, 23) Alishipikishe amafya ayakalamba sana ukucila na pa yo afililwe ukushipikisha pa kubala. Ilyo Paulo amukalipile pa bantu, Petro ali-icefeshe. (Gal. 2:11-14) Kabili pa numa ya kumukalipila, tale-enda ne cikonko, ukutontonkanya ukuti Paulo na museebanya pali filya amukalipile. Petro alitwalilile ukutemwa Paulo. (2 Pet. 3:15) Ifyacitile Petro kuti fyatwafwa ukuba abaipeelesha.
16. Kuti twalanga shani ukuti twaliba no mutima wa kuipeelesha ilyo ifintu fyayafya?
16 Tontonkanyeni pa fyo mucita nga mwakwata amafya. Ilyo Petro na batumwa bababikile mu cifungo no kubafopaula pa mulandu wa kuti baleshimikila, balisekelele “pantu basangilwe abawamina ukuculila ishina lyakwe [Yesu].” (Imil. 5:41) Na imwe nga balemucusha mufwile ukuba no mutima wa kuipeelesha nga filya Petro aali no kulakonka mu ntampulo sha kwa Yesu. (Belengeni 1 Petro 2:20, 21.) Ukutontonkanya muli iyi nshila kukamwafwa na lintu baeluda bamusalapula. Mu nshita ya kukalipa, mufwile ukupashanya Petro.—Luk. Mil. 7:9.
17, 18. (a) Finshi tufwile ukuyipusha pa fyo tufwaya ukucita mu mulimo wa kwa Lesa? (b) Bushe finshi twingacita nga twamona ukuti mu fyo tulecita muli bukaitemwe?
17 Kabili kuti mwasambililako ku fyo Petro acitile ilyo muletontonkanya pa fyo mufwaya ukucita mu mulimo wa kwa Lesa. Kuti twabombela Lesa bwino nga tuleipeelesha. Na lyo line, mufwile ukwibukisha ukuti ukufwaya ukubombela Lesa takulingile ukulenga mwalafwaya ukulumbuka. Kanshi yipusheni amuti, ‘Ifi ndefwaya ukuwamyako nelyo ukulabombela sana Yehova, bushe ndefwaya ukulumbuka nelyo cifulo, nga filya Yakobo na Yohane bacitile?’
18 Nga mwasanga ukuti mu mutima wenu muli bukaitemwe, mufwile ukulomba Yehova ukuti amwafwe ukwaluka mu fyo mutontonkanya ne fyo mumona ifintu; lyena esheni na maka ukubika amano ku kupeela Lesa ubukata ukucila ukuifwaila ubukata. (Amalu. 86:11) Na kabili, nalimo kuti mwafwaya ukubombako imilimo ya kwa Lesa imo iishingalenga mwaishibikwa sana. Ku ca kumwenako, kuti nalimo mwaesha ukuba ne mibele iyo mumona ukuti yalimwafya ukukwata. Nga ca kuti mulapekanya bwino amalyashi ya mu kulongana lelo tamwatemwa ukubombako umulimo wa kuwamya Ing’anda ya Bufumu, kuti mwabika ubuyo bwa kukonka ukufunda kwaba pa Abena Roma 12:16.—Belengeni.
19. Finshi tufwile ukucita pa kuti tatufuupwilwe ku fyo twamona ilyo twalolesha mu cilola ca Cebo ca kwa Lesa?
19 Nga ca kuti pa numa ya kuibebeta bwino ukubomfya Icebo ca kwa Lesa twamona ukuti mumo tatulecita bwino, limbi natukwata bukaitemwe, nalimo kuti twafuupulwa. Ica musango yu nga cacitika, tontonkanyeni pa muntu wa mu cilangililo uo Yakobo alandilepo. Yakobo talandile ukuti ulya umuntu ali-iwemye bwangu bwangu nelyo ukuti alipwishishe ubwafya akwete; lelo atile ‘alekonka amafunde ayapwililika.’ (Yako. 1:25) Ulya muntu alibukishe ifyo amwene ilyo aloleshe mu cilola kabili alitwalilile ukuiwamya. Kanshi tamulingile ukuisuula lelo tamufwile ukulaba ukuwamyako umo mushicita bwino. (Belengeni Lukala Milandu 7:20.) Twalilileni ukulalolesha mu mafunde ayapwililika, no kulacita ifingalenga mwaba no mutima wa kuipeelesha. Yehova ali-itemenwa ukumwafwa, nga fintu afwa bamunyinenwe abengi. Aba bamunyinenwe na bo tabapwililika lelo Lesa alibatemwa kabili alabapaala.


text:
KUBUZYA-BUZYA | WENLONG HE
Sikuvwuntauzya Mumakani Aasayaansi Ulapandulula Mbwaakatalika Kusyoma Muli Leza
BA WENLONG HE, sayaansi bakaiyiila mudolopo lya Suzhou, Mucooko ca Jiangsu, ku China. Balagwasyilizya mukulembulula magazini yaamba mbozipangwa zintu zimwi yalo iimwaigwa mumasi manji alimwi balijisi amabbuku amwi aamba zyasayaansi. Lino, ba Wenlong He, babelekela ku University of Strathclyde ku Scotland. Nibakacili bana, bakali kusyoma munjiisyo yakusanduka kwazintu, pele mukuya kwaciindi bakazyiba kuti buumi bwakalengwa buya. Balembi ba Sinsimuka! bakababuzya mbobakatalika kusyoma muli Leza.
Amutwaambile kujatikizya buumi bwanu.
Ndakazyalwa mu 1963 alimwi ndakakomenena ku China, kumunzi uuli kumusanza aa Mulonga wa Yangtze, Mucooko ca Jiangsu. Oobu mbusena bwamudumu buzyibidwe kapati akaambo kazyakulya zinji zilimwa, aboobo busena oobu bwiitwa kuti mbusena bwamupunga alimwi answi. Nindakali mwana, ndakali kulibuzya kuti: ‘Nkaambo nzi nyika ncoipa kuti kakukomena zyakulya zinona? Sena zyakulya eezyi zyakalitalikila buya? Ino ncinzi cisaanguna, nikkuku naa ndiji?’ Mu China, bantu batasyomi kuti Leza nkwali mbanji, aboobo kucikolo ndakayiisyigwa njiisyo yakusanduka kwazintu.
Mbuti kujatikizya bamukwasyi wanu?
Bazyali bangu tiibakali kusyoma kuti Leza nkwali. Bamaama bakali kubeleka mufaamu, pele bataata bakali kubeleka mulimo wakupa malailile aambokuyakwa maanda alimwi bakatalisya kkampani yamayake. Ndime mupati akati kabana basankwa bosanwe. Mukubula coolwe, basyoonto bangu basankwa bobilo bakafwa kabacili baniini. Eeco candipa kuusa kapati, alimwi akulibuzya kuti: ‘Nkaambo nzi bantu ncobafwida? Sena kuli nondiyoobabona alimwi banabokwesu?’
Ncinzi cakamupa kwiiya sayaansi?
Ndakali kuyanda kwiiya physics, nkaambo ndakali kugambwa kujatikizya mboipangidwe nyika, alimwi ndakali kuyeeya kuti kwiiya physics kwakali kukonzya kwiingula mibuzyo yakali kundikatazya nindakali mwana.
Mulimo nzi wini ngomucita mukuvwuntauzya?
Ndilanga-langa mbondikonzya kupa kuti tubeela-beela itujisi nguzu katubalika mbubwenya mbuli mumuni. Ndilacita oobo kwiinda mukwiiya mbwaapangidwe ma atoms. Alimwi ndilavwuntauzya akubona mbondikonzya kuyungizya nguzu zyamulilo uubelesyegwa mumayuwe alimwi anguzu zyamumuni. Nokuba kuti buvwuntauzi bwangu bulabikkilizya amakwebo, alimwi bulajatikizya akuzyiba mbowakatalika mulenga-lenga.
Mbuti mbomwakaba aaluyandisisyo lwa Bbaibbele?
Mu 1998, Bakamboni ba Jehova bobilo bakandiswaya kuŋanda. Bakalilibambilide kunditondezya bwiinguzi bwamu Bbaibbele kumibuzyo njindakajisi. Bakaintu bangu, ba Huabi, abalo ibabeleka kabali basyaazibwene musayaansi, bakatusangana mumubandi. Kunyina nitwakalilibwene kale Bbaibbele, pele lulayo lwandilyo lugwasya lwakatukkomanisya kapati. Twakabona mbuli banabukwetene Bakamboni ibakatuswaide mbobakagwasyigwa kwiinda mukubelesya njiisyo zyamu Bbaibbele. Bakalikkomene alimwi bakali kupona buumi buuba-uba. Pele Bbaibbele ncolyaamba kujatikizya “Leza,” kwakapa kuti alimwi nditalike kudooneka kuti naa bubumbo bwakalengwa buya. Mbuli syaazibwene musayaansi, mulimo wangu ngwakumvwisya mbozyakalengwa zintu. Aboobo ndakabona kuti ndeelede kwaayeeyesya makani aaya.
Mbuli syaazibwene musayaansi, mulimo wangu ngwakumvwisya mbozyakalengwa zintu. Aboobo ndakabona kuti ndeelede kwaayeeyesya makani aaya
Ntwaambo nzi twamasimpe ntomwakalanga-langa?
Kaambo kakusaanguna, ndakalizyi kuti zintu zinji tazikonzyi kubelekela antoomwe kakunyina kugwasyilizyigwa anguzu zimwi. Oobu mbobubambe bwabili bujatikizya mbozibeleka nguzu zyamulilo alimwi anguzu zimwi buyo. Akaambo kakuti bubumbo alimwi abuumi buli anyika zibelekela antoomwe kabotu-kabotu, eeci cakandipa kuyeeya kuti kweelede kuti kuli muntu umwi uuzigwasyilizya, nkokuti Imulengi. Kaambo kabili kakali kakuti bubumbo alimwi anyika zilibonya kuti zyakabambilwa kuti kazigwasyilizya buumi.
Mbumboni nzi bwakulenga mbomwakabona?
Kwaamba masimpe, zintu zyoonse zipona anyika zijana nguzu kuzwa kuzuba. Eezyi nguzu ziinda mumulenga-lenga kazili nguzu zyamumuni. Mpoonya zilasika aano anyika kwiinda munguzu zyamayuwe aamumuni. Inguzu zyamayuwe aamumuni iziinda kufwiimpa ziitwa kuti lethal gamma rays. Kwamana kulaba mayuwe aaitwa kuti X-rays, alo aatupa kucikonzya kubona, alimwi amayuwe aainda kulampa aabelesyegwa mumawailesi. Cikkomanisya ncakuti, mulenga-lenga wesu ulacikonzya kusinkila nguzu zijaya izizwa kuzuba kwiinda mukuzumizya buyo nguzu ziyandika aanyika.
Nkaambo nzi makani aaya ncaakamukkomanisya?
Makani aantalisyo aamu Bbaibbele aamba zyakulenga alimwi ambwaamba kujatikizya mumuni akandigambya. Bbaibbele lyaamba kuti: “Leza wakaamba kuti: ‘Akube mumuni.’ Mpoonya awo mumuni wakaba.” * Nkabeela kasyoonto buyo kanguzu zyamumuni ikapa kuti katucikonzya kubona, pele nguzu zizwa kuzuba zilayandika mubuumi. Kuyandika nguzu zizwa kuzuba kutegwa zisyango zizyale zyakulya, alimwi akuti andiswe katucikonzya kubona. Nguzu zilibedelede zipa kuti mulenga-lenga kaucikonzya kwiinzya buyo mumuni ngotuyandika, tiizyakalitalikila buya pe. Nokuba boobo, ninguzu buyo zisyoonto zyamumuni izisika waano anyika.
Nkaambo nzi eeci ncociyandika?
Nkaambo kakuti nguzu zyamumuni zimwi nzikali. Aboobo tuyandika buyo nguzu zyamumuni zisyoonto kutegwa lukanda kalucikonzya kupanga Vitamin D, yalo iiyandika kapati kumafwuwa alimwi akutukwabilila kuzwa kukkansa amalwazi aambi buyo. Nokuba boobo, kuti nguzu zyamumuni eezyi zyavwulisya tulakonzya kuciswa kkansa yalukanda alimwi abulwazi bwatutube mumeso. Mubwini, mulenga-lenga uzuminzya buyo nguzu zyamumuni zisyoonto kusika aano anyika, nkokuti nguzu zyalo ziyandika. Eeci cakandipa bumboni bukkwene bwakuti kuli muntu iwakalenga nyika kuti kaicikonzya kugwasyilizya buumi.
Asyoonto-syoonto, mebo aba Huabi twakatalika kusyoma kuti kuli Mulengi alimwi nguwakasololela kuti Bbaibbele lilembwe. Mu 2005, twakaba Bakamboni ba Jehova, alimwi lino tulatola lubazu mukuyiisya bamwi Bbaibbele.
^ par. 19 Matalikilo 1:3.


text:
Amalumbo 90:1-17
Ku nkulo ne nkulo.+ 2 Ilyo tashilafyalwa impili,+
Nangu ilyo tamulabumba isonde+ na pano calo,+
Ukufuma umuyayaya no kuya umuyayaya ni mwe Lesa.+ 3 Mubwesesha umuntunse umwina kufwa ku lukungu,+
Kabili mutila: “Bwelelenimo, mwe bana ba bantu.”+ 4 Pantu imyaka ikana limo (1,000) mu menso yenu yaba fye ngo bushiku bwa mailo ilyo bwapita,+
Kabili ngo bulinde bwa bushiku.+ 5 Mwabakukulula nge lyeshi;+ baba fye ngo tulo;+
Ulucelo bali nge cani iciteku icalulumuka.+ 6 Ulucelo cabalula no kululumuka;+
Icungulo cabonsa no kuuma.+ 7 Pantu twapwa ku bukali bwenu,+
Ubukali bwenu bwatusakamika.+ 8 Mwabika imembu shesu pa ntanshi yenu,+
Mwabika ifyafiswa fyesu ku cinso cenu icabengeshima.+ 9 Pantu inshiku shesu shonse shapwila mu bukali bwenu;+
Imyaka yesu ilapwa bwangu ngo kwisha icefu.+ 10 Inshiku sha myaka yesu shaba imyaka amakumi cinelubali (70);+
Lelo nga natukwatisha amaka, shiba imyaka amakumi cinekonsekonse (80),+
Na lyo line shileta fye amafya ne fya kukalipwa;+
Pantu shilapita bwangu, e lyo twapupuka twaya.+ 11 Nani waishiba apo mupelela nga mwakalipa nga nshi?+
Kabili nani wingeshiba apapelela ukububuka kwenu? E fyo na katiina kesu kuli imwe kafwile ukukula.+ 12 Tulangeni ifya kupenda inshiku shesu+
Pa kuti twingaba no mutima wa mano.+ 13 Bweleni, mwe Yehova!+ Bushe mulekokola ukufika ku nshita nshi?+
Kabili langulukileni ababomfi benu.+ 14 Beni ne cikuuku kuli ifwe mu nshita ya lucelo,+
No kuleka twaule no kusekelela inshiku shesu shonse.+ 15 Lekeni tusekelele ukulingana ne nshiku mwatucululusha,+
Imyaka iyo twamona ubucushi.+ 16 Lekeni umulimo wenu umoneke ku babomfi benu+
No bucindami bwenu bube pa bana babo.+ 17 No busuma bwa kwa Yehova Lesa wesu bube pali ifwe,+
Paaleni ne milimo ya minwe yesu.+
Awe imilimo ya minwe yesu ipaaleni.+


text:
BYA KULUMBULULA
Shelo ne Hadesi byo bi Ka?
MU MILAKA ine itanshi, Baibolo waingijisha kyambo kya Kihebelu kya she’ohl′ ne kyambo kikwabo kipashako kya Kingiliki kya hai′des kukila pa bimye 70. Bino byonse byambo bibiji byalamata ku lufu. Mu ma Baibolo amo bino byambo byatuntululwa’mba “kilende,” “helo,” nangwa’mba “kimbo.” Pano bino, mu milaka yavula kafwamo byambo byalumbulula bulongo mwatala bino byambo bya Kihebelu ne Kingiliki ne. Pano nga bino byambo nanchi bilumbulula ka? Twayai tumone byo byaingijishiwa mu bibaba byavula bya mu Baibolo.
Musapwishi 9:10 waamba’mba: ‘Mu Kalunga ka bafu [Shelo] mo mukaya, kafwamo mwingilo nangwa kulanguluka nangwa maana nangwa milangwe ne.’ Nanchi kino kyatala mu kuba’mba Shelo ke mpunzha kuzhikwa bantu nangwa’mba ku bilende ko twakonsha kuzhika mutemwe wetu nyi? Ine. Umvwe Baibolo watongola mpunzha kuzhikwa bantu nangwa’mba ku bilende, wingijisha byambo bikwabo bya Kihebelu ne Kingiliki, kechi wingijisha she’ohl′ ne hai′des ne. (Ntendekelo 23:7-9; Mateo 28:1) Kabiji Baibolo kechi wingijisha kyambo kya “Shelo” kulumbulwilamo kilende mo bazhika bantu bavula bonse pamo, nabiji bilende bya kuzhikako ba mu kisemi nangwa kilende kikatampe mo bazhika bantu bavula ne.—Ntendekelo 49:30, 31.
Pano nga nanchi “Shelo” ke mpunzha ya mutundu ka? Mambo a Lesa aamba’mba “Shelo,” nangwa’mba “Hadesi,” ilumbulula kintu kikatampe kyakila ne pa kilende kikatampe mo bazhika bantu bavula. Kya kumwenako, Isaya 5:14 waamba’mba Shelo ‘waasamishatu kanwa kanji.’ Mu ñambilo ya kifwanyikizho, nangwa kya kuba Shelo wamina kala bantu bakukankalwa kubala, ukikebelapotu ne bakwabo. (Byambo bya Mana 30:15, 16) Kupusanako na bilende kwakonsha kuzhikwatu bantu bacheche, ‘Kalunga ka bafu [nangwa’mba Shelo] ne Lonaiko kechi bitondwa ne.’ (Byambo bya Mana 27:20) Shelo kechi uyula ne. Kechi uji na pa kupelela ne. Mu jino jishinda, Shelo nangwa’mba Hadesi, kechi ke mpunzha ya kine ijipo kuntu kumo ne. Ke bilende ko bazhika bafu, mpunzha ya kifwanyikizho ko balaala bantu bavula mu tulo twa lufu.
Lufunjisho lwa mu Baibolo pa mambo a lusanguko lwitukwasha kumvwisha mwatala byambo bya “Shelo” ne “Hadesi.” Mambo a Lesa atazha Shelo ne Hadesi ku mutundu wa lufu lufwa bantu bakasangulwa.* (Yoba 14:13; Byubilo 2:31; Lumwekesho 20:13) Kabiji Mambo a Lesa aamba’mba mu Shelo nangwa’mba mu Hadesi, kechi mujitu bantu bamwingijilanga Yehoba bonka ne, muji ne bavula babulanga kumwingijila. (Ntendekelo 37:35; Masalamo 55:15) O ene mambo Baibolo o afunjishisha’mba kukekala “lusanguko lwa baoloka ne babula koloka.”—Byubilo 24:15.
* Bino bafu bakabula kusangulwa balondololwa’mba baji “mu Ngehena” kechi baji mu Shelo, nangwa’mba mu Hadesi ne. (Mateo 5:30; 10:28; 23:33) Byonka biji Shelo ne Hadesi, Ngehena nayo kechi mpunzha ya kine ijipo kuntu kumo ne.


text:
Amasambililo 9
Kuti Twapekanya Shani Bwino Ifya mu Kulongana?
Nga mulasambilila Baibolo ne Nte sha kwa Yehova, mufwile mulapitilamo libela mu fyo muli no kusambilila. Na pa kuti muleumfwikisha ifyo mulesambilila mu kulongana, mulingile ukulapitilamo calimo. Kanshi mufwile ukutantika bwino ifya kucita pa kuti mulepekanya lyonse.
Saleni inshita ya kupekanya no kwa kupekanisha. Ni nshita nshi mwingapekanya ifya mu kulongana ukwabula ifya kumupumfyanya? Bushe lucelo ilyo mushilatendeka imilimo, nelyo cungulo ilyo abana basendama? Nangu ca kutila te kuti mubelenge pa nshita iitali, saleni inshita ya ku kupekanya ukulongana kabili mwilaleka icili conse ukumupumfyanya. Mulebelengela ukushili icongo, kabili muleshimya fyonse ifingamupumfyanya pamo nga redio, TV, na foni. Ukupepa ilyo mushilatendeka ukupekanya, kukalenga muletontonkanya pa Cebo ca kwa Lesa ukucila ukubika amano ku filemusakamika.—Abena Filipi 4:6, 7.
Shileni pa fyasuko, no kuipekanya ukuya-asukapo. Esheni ukumfwikisha icilelandwapo. Tontonkanyeni pa mutwe wa cipande nelyo isambililo no kumona ifyo wikatene no tumitwe tumbi utulimo. Tontonkanyeni na pa fikope filimo no kupituluka mu mepusho yalelanda pa fishinka fikalamba. Lyena belengeni paragrafu imo na imo no kusanga icasuko ku cipusho bepwishe. Belengeni amalembo yalimo, no kutontonkanyapo pa fyo yekatene ne cishinka cili mu paragrafu. (Imilimo 17:11) Nga mwasanga apali icasuko, shilenipo pa kuti mukebukishe icasuko pa kulongana.
Nga mulepekanishisha calimo ifyo tusambilila mu kulongana cila mulungu, mukeshiba ifingi ifyaba mu Baibolo.—Mateo 13:51, 52.
Finshi fikamwafwa ukulapekanya ifya mu kulongana?
Kuti mwapekanya shani ukwasukapo pa kulongana?


text:
Sena Mulabasula Bantu Mbomwakali Kukombalimwi Kaindi?
Aabo bakabbapatizyigwa kuba Bakamboni ba Jehova pele bakaleka kukambaukila bamwi, ambweni bakaleka kuyanzana abasyominyina, tatubasuli pe. Masimpe ngakuti, tulabagwasya kutegwa batalike alimwi kumuyanda Jehova.
Tatugwisyi muntu akaambo buyo kakuti wacita cibi cipati. Pele, ikuti Kamboni uubbapatizyidwe waba acilengwa cakutyola milawo yamu Bbaibbele alimwi teempwi, ulatantamukwa naa kugwisyigwa mumbungano.
Bbaibbele lilasalazya kwaamba kuti: “Amumugusye mwaalumi ooyo mubi akati kanu.”—1 Bakolinto 5:13.
Ino mbuti kujatikizya muntu wagwisyigwa pesi mukaintu abana kabali Bakamboni ba Jehova? Mbobakali kucita zyintu zyakumuuya antoomwe amukwasyi cilacinca, pele cibbululu cilasyaala mbweena. Cikwati akuyandana mumukwasyi alimwi akucitila antoomwe zijatikizya mukwasyi zilazumanana.
Bantu bagwisyidwe balakonzya kujanika kumiswaangano yesu. Alimwi kuti kabayanda, balakonzya kutambula lulayo lwakumuuya kuzwa kubaalu bamumbungano. Makanze ngakumugwasya kuti eelele alimwi kuba Kamboni wa Jehova. Bantu bagwisyidwe baleka bukkale bwabo butali kabotu akutondezya luyandisisyo lwakupona kweelana azyeelelo zyamu Bbaibbele balatambulwa alimwi mumbungano.


text:
Sena Muyeeya Kuti Ndinywe Nyolikke Nomuyoofwutuka?
Peepe. Mamiliyoni aabantu bakali kupona kaindi alimwi batakali Bakamboni ba Jehova bayooba acoolwe cakufwutuka.
Ibbaibbele lipandulula kuti munyika mpya njaakasyomezya Leza, “kuyooba bubuke bwabantu baluleme abataluleme.” (Milimo 24:15) Kuyungizya waawo, bantu banji bacipona sunu balakonzya kutalika kubelekela Leza, alimwi abalo bayoofwutuka. Masimpe ngakuti, tuuli mulimo wesu wakusala bantu bayoofwutuka abatakafwutuki. Mulimo ooyo ngwa Jesu.—Johane 5:22, 27.


text:
Bushe kuti mwatemwa ukubelenga ici cipande mu %%?
Ee
Awe
Inyimbo sha Kubomfya pa Mapepo ya Bena Kristu
Kopololeni inyimbo ishisuma sana isho Abena Kristu babomfya pa kupepa no kulumbanya Yehova Lesa. Pali Inyimbo sha mashiwi, isho balisha fye na piano, ne sho balisha fye ifilimba.
Imbileni Yehova—Inyimbo sha Mashiwi, Disc 1
Kingdom Melodies, Volyumu 9
Kingdom Melodies, Volyumu 6
Kingdom Melodies, Volyumu 5
Kingdom Melodies, Volyumu 4
Kingdom Melodies, Volyumu 3
Kingdom Melodies, Volyumu 2
Kingdom Melodies, Volyumu 1
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
|


text:
Yehova ni Lesa Uuteyanya Bwino Ifintu
“Lesa te wa cimfulunganya, ni Lesa wa mutende.”—1 KOR. 14:33.
1, 2. (a) Nani uo Lesa abalilepo ukubumba, kabili mulimo nshi Yehova amupeele? (b) Cinshi cilanga ukuti bamalaika baliteyanishiwa bwino?
YEHOVA, Kabumba wa muulu ne sonde acita ifintu mu muyano. Icibumbwa abalilepo ukubumba Mwana wakwe uwafyalwa eka, uo Baibolo ita ukuti “Cebo” pantu e o Lesa alandilamo. Cebo alibombela Yehova pa myaka iingi nga nshi, pantu Baibolo itila: “Pa kutendeka kwali Cebo, kabili Cebo ali pamo na Lesa.” Kabili ilanda ukuti: “Ifintu fyonse fyapangilwe ukupitila muli ena, kabili takwali nangu cimo icapangilwe ukwabula ena.” Napapita imyaka ukucila 2,000, apo Lesa atumine Cebo pe sonde, uwali Yesu Kristu. Apo ali uwapwililika alicitile ukufwaya kwa kwa Wishi bwino sana.—Yoh. 1:1-3, 14.
2 Ilyo ashilaisa pano isonde, alibombeele Wishi, ngo Mwana “uwaishibisha imilimo.” (Amapi. 8:30) Kabili ilyo Yehova alebumba iminshipendwa ya bamalaika ku muulu ali nankwe. (Kol. 1:16) Pa kulanda pali aba bamalaika, Baibolo itila: ‘Bamalaika 1,000,000 balebombela Yehova, na bamalaika 100,000,000 nabeminina pa ntanshi yakwe.’ (Dan. 7:10) Aba bamalaika ba kwa Lesa abengi nga nshi, babalondolola ukuti “mabumba” ya kwa Yehova ayapekanishiwa bwino.—Amalu. 103:21.
3. Nangu ca kuti intanda na maplaneti fyalifula sana, bushe Lesa afiteyanya shani?
3 Yehova abumbile intanda iminshipendwa na maplaneti ayengi sana. Inyunshipepala imo yatile kwaba intanda amabilioni na mabilioni e lyo na maplaneti ayengi nga nshi ukucila pa fyo basayantisti baishibe kale. E lyo ishi ntanda nasho shaba mu mabumba ayakalamba aya fipinda bushiku. Mu cipinda bushiku cimo muba intanda amabilioni nelyo fye amatrilioni, kabili mulaba na maplaneti na yambi. Ifipinda bushiku ifingi na fyo fyaba mu mabumba ayalekanalekana, ayakalamba, e lyo na yakalamba sana.
4. Mulandu nshi twingalandila ukuti Lesa kuti ateyanya bwino ababomfi bakwe pano calo?
4 Filya fine Yehova ateyanya bwino bamalaika abalungama ku muulu, e fyo aacita na ku ntanda na maplaneti. (Esa. 40:26) Kanshi tatwingatwishika ukutila kuti ateyanya bwino na bantu bakwe pano isonde. Na kuba, Yehova afwaya ukuti balebomba bwino, kabili ici calicindama pantu balikwata imilimo iingi iyacindama sana iyo babomba. Nga twatontonkanya pa fyo ababomfi ba kwa Yehova aba ku kale na ba muno nshiku babomba kuti twatila “Lesa te wa cimfulunganya, ni Lesa wa mutende.”—Belengeni 1 Abena Korinti 14:33, 40.
ABANTU BA KWA LESA ABA KU KALE BALITEYANISHIWE BWINO
5. Bushe ukufwaya kwa kwa Lesa ukwa kuti abantu bakumane pe sonde kwapumfyanishiwe shani?
5 Ilyo Yehova abumbile abantu ba kubalilapo, abebele ukuti: “Fyaleni, fuleni, kumaneni pe sonde no kulimapo, kabili muleteka isabi lya muli bemba ne fipupuka mu lwelele na fyonse ifya mweo ifikulika pe sonde.” (Ukute. 1:28) Abantu bali no kulafula panono panono ukufikila bakumana isonde lyonse no kulilenga lyaba Paradaise. Ifi Lesa alefwaya ukuti ficitike fyalipumfyanishiwe panono ilyo Adamu na Efa bapondweke. (Ukute. 3:1-6) Mu kupita kwa nshita, “Yehova amwene ukuti abantu bacilamo ukucita ifyabipa pano isonde, no kuti fyonse ifyo imitima yabo yaletontonkanya fyaleba fye ifibi inshita yonse.” Pa mulandu wa fyo abantu balecita “pano isonde palyonaike kabili pafulile ubunkalwe.” E ico, Lesa aletele ilyeshi pa calo no konaula abantu babipa.—Ukute. 6:5, 11-13, 17.
6, 7. (a) Cinshi calengele Noa atemwikwe kuli Yehova? (Moneni icikope pa ntendekelo ya cino cipande.) (b) Cinshi cacitike ku bashali ne citetekelo mu nshiku sha kwa Noa?
6 “Noa aali uwatemwikwa kuli Yehova” pantu “ali muntu umulungami. Ali uwatambalala mu ba mu nkulo yakwe” pantu “ale-enda na Lesa wa cine.” Yehova amwebele ukukuula icibwato. (Ukute. 6:8, 9, 14-16) Icibwato calipangilwe bwino sana ica kuti abantu kuti bapusukilamo ukubikako fye ne nama. Noa ali ne cumfwila ica kuti “acitile ukulingana na fyonse ifyo Yehova amwebele.” Kabili apo ulupwa lwalimwafwileko, alipwishishe ukukuula icibwato kabili alicikuulile bwino sana. Ilyo baingile mu cibwato ne fya mweo fyonse, ‘Yehova aliseleko’ iciibi.—Ukute. 7:5, 16.
7 Ilyo Ilyeshi lyaishile mu 2370 B.C.E., Yehova “alofeshe conse icali pano nse,” lelo apuswishe Noa uwali ne citetekelo no lupwa lwakwe. (Ukute. 7:23) Ifwe bonse twatuntuka muli Noa no lupwa lwakwe. Lelo bonse abashali mu cibwato balifwile pantu balikeene ukumfwa ilyo Noa ‘aleshimikila abantu pa fyalungama.’—2 Pet. 2:5.
8. Finshi filanga ukuti ifintu fyaliteyanishiwe bwino ilyo Lesa aebele abena Israele ukwingila mu Calo ca Bulayo?
8 Pa numa ya myaka ukucila 800 ilyo Ilyeshi lyapwile, Lesa apangile abena Israele ukuba uluko. Aliteyenye bwino ifintu fyonse ifyo balekabila, maka maka ifyakumine ukupepa. Pa mbali ya kubikako bashimapepo abengi na bena Lebi, kwali na “babomfi banakashi abali abaiteyanya mu mulimo balebomba pa mwinshi wa cikuulwa ca mushilo.” (Ukufu. 38:8) Ilyo Yehova Lesa aebele abena Israele ukuti bakengila mu Kanaani, abantu tabali ne citetekelo, e ico abebele ukuti: “Imwe tamwakengile mu calo ico naimishepo ukuboko kwandi ilyo nalapile ukuti nkekala nenu, kano fye Kalebu mwana Yefune na Yoshua mwana Nuni e bakengilamo” pantu bena baletele ilyashi ilisuma ilyo bafumine mu kulengula Icalo ca Bulayo. (Impe. 14:30, 37, 38) Pa numa, Mose aebele Yoshua ukuti amupyane nge fyo Lesa alandile. (Impe. 27:18-23) Ilyo Yoshua ali pa kutungulula abena Israele ukuya ku Kanaani, Lesa amwebele ukuti: “Shipa kabili kosa. Witutuma kabili witiina, pantu Yehova Lesa obe ali na iwe konse uko uleya.”—Yosh. 1:9.
9. Bushe Rahabu alemona shani Yehova na bantu bakwe?
9 Yehova Lesa aleba na Yoshua konse uko aleya. Ku ca kumwenako, natulande pa cacitike ilyo abena Israele bapangile inkambi mupepi no musumba wa bena Kanaani uwa Yeriko. Mu 1473 B.C.E., Yoshua atumine inengu shibili mu kuyalengula umusumba wa Yeriko, kabili bailemonana na Rahabu, uwailebafisa pa mutenge wa ng’anda pa kuti bebepaya kubo imfumu ya Yeriko yatumine. Rahabu aebele inengu ukuti: “Ninjishiba ukuti nangu cibe shani Yehova akamupeela cino calo . . . , pantu twalyumfwa ifyo Yehova akamishe amenshi ya muli Bemba Wakashika pa ntanshi yenu . . . , ne fyo mwacitile ku mfumu shibili isha bena Amore.” Kabili alandile no kutila: “Yehova Lesa wenu e Lesa mu muulu na pano isonde.” (Yosh. 2:9-11) Ilyo abena Israele bacimfishe umusumba wa Yeriko, Yehova alicingilile Rahabu no lupwa lwakwe pantu ali-ilundile kwi bumba lya bantu ba kwa Lesa. (Yosh. 6:25) Rahabu ali ne citetekelo, aletiina Yehova, kabili alicindike na bantu bakwe.
ICILONGANINO CA KUBALILAPO ICALEKULILAKO
10. Finshi Yesu aebele bashimapepo abaYuda, kabili mulandu nshi abebele ifyo?
10 Ilyo Yoshua ali intungulushi, abena Israele balicimfishe imisumba iingi kabili baikele mu calo ca Kanaani. Lelo cinshi cacitike mu kuya kwa nshita? Abena Israele balilekele ukukonka amafunde ya kwa Lesa pa myaka iingi. Ilyo Yehova atumine Umwana wakwe pano calo, abena Israele balitaleme ica kuti balikaninine fye ukumfwila Lesa na bo aletuma mu kumulandilako, ne ci calengele Yesu ukulanda pa musumba wa Yerusalemu ukuti ‘waleipaya bakasesema.’ (Belengeni Mateo 23:37, 38.) Lesa alikeene intungulushi sha mapepo isha baYuda pantu tabali ne cishinka kuli ena. E ico Yesu abebele ukuti: “Bakamupoka ubufumu bwa kwa Lesa no kubupeela ku luko ulutwala ifisabo fya buko.”—Mateo 21:43.
11, 12. (a) Cinshi cilanga ukuti Yehova alilekele ukupaala abaYuda no kutendeka ukupaala icilonganino icipya ica mu nshita ya batumwa? (b) Ni bani abali mu cilonganino icipya ica kwa Lesa?
11 Mu nshita ya batumwa, Yehova akeene uluko lonse ulwa bena Israele pantu tabakwete icitetekelo. Lelo ici tacalolele mu kuti calala capwa Yehova takabale akwatapo abantu ba cishinka pe sonde. Yehova atendeke ukupaala uluko lumbi ulupya ulwaleumfwila Yesu Kristu no kukonka ifyo alesambilisha. Ulu uluko lwatendekele pa Pentekoste mu 33 C.E. Pali ubu bushiku, kwali abasambi ba kwa Yesu 120 abalongene mu Yerusalemu ilyo “mu kupumikisha mu muulu mwaumfwikike icongo kwati cipuupu icikali ica mwela, kabili cakumene ing’anda yonse umo baikele. Kabili indimi ishapala umulilo shamoneke kuli bena kabili shalisalangene, no kwikala pali umo na umo, e lyo bonse baiswilemo umupashi wa mushilo no kutendeka ukulanda indimi shalekanalekana, nge fyo umupashi walebeba.” (Imil. 2:1-4) Ici icacitike calangile apabuuta ukuti Yehova e waletungulula ulu uluko ulupya, umwali abasambi ba kwa Kristu.
12 Pali ubu bwine bushiku, ku basambi ba kwa Yesu “kwalundilweko abantu nalimo 3,000.” Kabili “Yehova cila bushiku atwalilile ukulunda kwi bumba lyabo abalepusuka.” (Imil. 2:41, 47) Abasambi balebombesha ica kuti “icebo ca kwa Lesa calelunduluka, kabili abasambi balefulilako nga nshi mu Yerusalemu.” Kabili “na bashimapepo abengi balitetekele.” (Imil. 6:7) Abantu abengi abafumacumi balipokelele imbila nsuma iyo aba basambi balebila. Yehova na kabili alilangile ukuti alepaala ulu uluko ilyo atendeke ukuleta “abena fyalo” mu cilonganino ca Bena Kristu.—Belengeni Imilimo 10:44, 45.
13. Mulimo nshi Lesa apeela ukuteyanya kwakwe ukupya?
13 Tacali ca kutwishika no kutwishika ukuti Lesa e wapeele abasambi ba kwa Kristu umulimo balebomba. Na kuba Yesu e watendeke uyu mulimo, ilyo abatishiwe fye atampile ukushimikila pa “Bufumu bwa mu muulu.” (Mat. 4:17) Yesu asambilishe abasambi bakwe ukulabomba uyu wine umulimo. Abebele ukuti: “Mukaba inte shandi mu Yerusalemu na mu Yudea monse na mu Samaria, na ku mpela ya pano isonde.” (Imil. 1:8) Ukwabula no kutwishika, abasambi ba kwa Kristu balishibe ifyo balingile ukubomba uyu mulimo. Ku ca kumwenako, ilyo Paulo na Barnaba bali ku Antioke mu Pisidia baebele abaYuda abalebakaanya ukuti: “Calilingile ukuti icebo ca kwa Lesa cibalilepo ukulandwa kuli imwe. Apo mulecikaana, kabili tamuleilinga abawamina umweo wa muyayaya, moneni! tulealukila ku bena fyalo. Na kuba, Yehova atwebele amashiwi ya kuti, ‘Nimusala ukuba ulubuuto ku bena fyalo, ku kuba ipusukilo ku mpela ye sonde.’” (Imil. 13:14, 45-47) Ukutula fye mu nshita ya batumwa, ukuteyanya kwa kwa Lesa ukwa pano isonde kuleba abantu ifyo Lesa acita pa kuti bakapusuke.
ABENGI BALIFWILE, LELO ABABOMFI BA KWA LESA BALIPUSWIKE
14. Cinshi cacitike ku musumba wa Yerusalemu, kabili ni bani bapuswike?
14 AbaYuda abengi tabakutike ku mbila nsuma, kabili bali no kukandwa, pantu Yesu alisokele abasambi bakwe ukuti: “Ilyo mukamona abashilika bashinguluka umusumba wa Yerusalemu, mukeshibe ukuti uli mupepi no konaulwa. E lyo abakaba mu Yudea bakatendeke ukufulumukila ku mpili, na bakaba mu kati ka uko bakafumemo, na bakaba mu mpanga iyashingulukako bekengila mu kati ka uko.” (Luka 21:20, 21) Ifi Yesu asobele fyalicitike. Pa mulandu wa kutila abaYuda tabalefwaya ukumfwila abena Roma, abashilika abena Roma abaletungululwa na Cestius Gallus bashingile umusumba wa Yerusalemu mu 66 C.E. Lelo aba abashilika balitalile babwelelamo, ne ci calengele abasambi ba kwa Yesu ukufuma mu Yerusalemu na mu Yudea. Uwasambilila sana ilyashi lya kale, Eusebius atile, abaYuda abengi balifulumwike no kwabuka Umumana wa Yordani ukuya ku Pela mu Perea. Mu 70 C.E., abashilika abena Roma balibwelele na mushika Titus, kabili balyonawile Yerusalemu. Lelo Abena Kristu ba cishinka balipuswike pantu balyumfwile ifyo Yesu abasokele.
15. Nangu ca kuti Abena Kristu balefulilako, mafya nshi balekwata?
15 Nangu ca kutila abasambi ba kwa Kristu balebacusha, e lyo kabili bale-eshiwa no kweshiwa, balefulilako fye. (Imil. 11:19-21; 19:1, 19, 20) Icalengele batwalilile ukufulilako ni co Lesa alebapaala.—Amapi. 10:22.
16. Cinshi calekabilwa pa kuti Umwina Kristu atwalilile ukuba ne citetekelo cakosa?
16 Mu nshita ya batumwa, pa kuti Umwina Kristu atwalilile ukuba ne citetekelo cakosa, alingile ukulabombesha. Alingile ukubika amano ku kusambilila Amalembo, ukuya mu kupepa lyonse, no kulashimikila imbila ya Bufumu. Ukucita ifi kwalengele ukuti abantu ba kwa Yehova bekatane no kuba ne citetekelo icakosa. Na muno nshiku mwine, ukucita ifi kulalenga twaba ne citetekelo cakosa. Abantu ba kwa Lesa abali muli ifi ifilonganino ifyateyanishiwe bwino, balenonkelamo mu fyo baeluda na babomfi batumikila balebombesha. (Fil. 1:1; 1 Pet. 5:1-4) Kabili bafwile baletemwa nga nshi ilyo bakangalila benda, pamo nga Paulo baletandalila ifilonganino! (Imil. 15:36, 40, 41) Ifyo ifilonganino fya Bena Kristu fyateyanishiwe bwino mu nshita ya batumwa, e fyo ne filonganino fya muno nshiku fyaba. Ala tulatasha nga nshi pa fyo Yehova ateyanya ababomfi bakwe! *
17. Finshi tukasambilila mu cipande cikonkelepo?
17 Ilyo inshita ya konaulwa kwa calo ca kwa Satana ilepalama, ukuteyanya kwa kwa Yehova ukwa mu muulu na pano isonde kwena kuleyilako fye pa ntanshi. Bushe mule-endela pamo nako? Bushe bucibusa bwenu na Lesa bulekoselako? Icipande cikonkelepo cikatwafwa ukwishiba ifyo tulingile ukucita.
^ par. 16 Moneni icipande citila, “Abena Kristu Bapepa mu Mupashi na mu Cine” ne citila, “Benda mu Cine” mu Ulupungu lwa kwa Kalinda ulwa July 15, 2002. Ilyashi lyonse ililanda pa cilonganino ca kwa Lesa ica pano isonde lyalembwa mu citabo ca Jehovah’s Witnesses—Proclaimers of God’s Kingdom.


text:
Cinshi Baibolo Yalanda pa fye Shiku? Bushe Ukulanshanya Ifye Shiku pa Intaneti Kwalibipa?
Icasuko ca mu Baibolo
Baibolo tayalanda mu kulungatika pa fye shiku, pa kulanshanya ifye shiku pa intaneti, ne fya musango yu. Lelo yalilanda ifyo Lesa omfwa pa filenga abantu abashaupa nelyo ukuupwa ukufwaya ukucita ubulalelale, nelyo ukulamona ukwampana kwa mwaume no mwanakashi mu nshila yalubana. Umfweni ifyo Baibolo yalanda:
“E ico, ipayeni ifilundwa fya mubili wenu umumonekela imibele yabipa, e kutila ubulalelale, ukukowela, insuuna.” (Abena Kolose 3:5) Ukutamba ifye shiku takulenga umuntu ukushikatala, lelo kumulenga fye ukufwaya ukucita ubulalelale. Kulenga umuntu ukukanaba uwasanguluka kuli Lesa.
“Onse uwatwalilila ukulolekesha umwanakashi no kumukumbwa, ninshi nacita kale ubucende nankwe mu mutima wakwe.” (Mateo 5:28) Ukutamba ifye shiku kulalenga umuntu akwata insuuna iingalenga alufyanya.
“Ubulalelale no kukowela kwa musango onse nelyo ukufwaisha ukukwata ifingi te kwesha no kulafilumbula apo muli.” (Abena Efese 5:3) Tatufwile ukulalanda pa malyashi ya bulalelale nge lyashi lya kusekesha, kabili ukutamba nelyo ukubelenga pa fya musango yu kwena kwalicilanapo ukubipa.
“Imicitile ya muntu umubembu yalishibikwa bwino bwino, ni yi, ubulalelale, ukukowela, . . . ne fyapala ifi. Ndemusokela libela pali ifi fintu, filya namusokele kale, ukuti abalecita ifyaba ifi tabakengile mu bufumu bwa kwa Lesa.” (Abena Galatia 5:
19-21) Lesa amona abatamba ifye shiku nelyo abatumishanya ifikope fye shiku pa kompyuta nelyo pa foni ukuti balikowela icine cine. Nga tulecita ifya musango yu, te kuti Lesa aletupaala.


text:
Nanchi Bakamonyi ba kwa Yehoba Bapulotesitanti Nyi?
Ine, Bakamonyi ba kwa Yehoba bena Kilishitu, kechi Bapulotesitanti ne. Mambo ka?
Bapulotesitanti ke “bapopweshi bakana bifunjisha Bakatolika.” Nangwa kya kuba atweba Bakamonyi ba kwa Yehoba tukana bifunjisha Bakatolika, pano bino kechi twi Bapulotesitanti ne. Bino bishinka byalumbulula lupusano:
Bintu byavula bifunjisha Bapulotesitanti kechi bya mu Baibolo ne. Baibolo ufunjisha amba “kujitu Lesa umo,” kechi Balesa basatu ne. (1 Timoti 2:5; Yoano 14:28) Kabiji ufunjisha’mba Lesa kechi umanyika banguba bibi mu mujilo ne, pano bino ukebonauna myaka ne myaka.
—Salamo 37:9; 2 Tesalonika 1:9.
Kechi tukana nangwa kukeba kuwamisha bupopweshi bwa Bakatolika, ne bupopweshitu bukwabo ne. Atweba tusapwila Mambo Awama a Bufumu bwa Lesa ne kukwasha bantu kwitabila mambo awama. (Mateo 24:14; 28:
19, 20) Mwingilo wetu kechi wa kuwamisha bupopweshi bwa bantu ne, bino ke kufunjisha bantu bukine pe Lesa ne Mambo anji aji mu Baibolo kwapwa. —Kolose 1: 9, 10; 2 Timoti 2: 24, 25.