text:
1Wo xa danxaniyatɔɛ rasɛnɛ hali a xa danxaniya mu tilin. Wo naxa a rakiiti a xa maɲɔxunyi birin xa fe ra.
2Mixi nde nɔma lade a ra, a donse birin radaxaxi a bɛ, kɔnɔ mixi gbɛtɛ naxan xa danxaniya mu tilin, a nɔma lade a ra a sansi bogi gbansan nan nadaxaxi a bɛ.
3Mixi naxan donse mɔɔli birin donma, na mu lan a xa a boore raɲaaxu naxan tondima donse nde donfe ra. Mixi naxan mu sube donma, na kanyi fan mu lan a xa a boore makiiti naxan sube donma, barima Ala na kanyi fan nasɛnɛma nɛ.
4Nde i findixi kiitisa ra mixi gbɛtɛ xa konyi xun ma? A na ti a marigi ya i a xa wali xa fe ra, a xan ba, a mu xan ba, na na a tan nun a marigi nan tagi. Anun, a xanma nɛ, barima Marigi Ala nɔma a raxande.
5Mixi nde nɔma lade a ra a lɔxɔɛe tide gbo e boore bɛ, kɔnɔ mixi gbɛtɛ tan bɛ, lɔxɔɛ birin lan. Kankan laxi naxan na, a xa la a ra a bɔɲɛ nan yati ma.
6Naxan laxi a ra a lɔxɔɛe tide gbo e boore bɛ, na kanyi laxi a ra Marigi nan bɛ. Naxan donse mɔɔli birin donma, a kanyi a rabama Marigi nan bɛ, barima a tantui rasigama Ala ma a xa baloe xa fe ra. Mixi naxan mu donse nde donma, na kanyi fan na rabama Marigi nan bɛ, barima a fan tantui rasigama Ala ma.
7Mixi yo gbe mu a yɛtɛ ra, keli yi duniɲa, han laaxira.
8Xa won balo, xa won faxa, na birin nabama Marigi nan bɛ. Xa won baloxi, xa won faxaxi, won findixi Marigi gbe nan na,
9barima Ala xa Mixi Sugandixi faxa nɛ, a man keli faxɛ ma, alako a xa findi mixi faxaxie nun a baloxie Marigi ra.
10Munfe ra i tan fa i boore makiitima? Munfe ra i a raɲaaxuma? Won birin mu fama tide xɛ Ala ya i kiiti lɔxɔɛ?
11A sɛbɛxi Kitaabui kui, Marigi naxɛ, «N xa nɔndi masen wo bɛ. Birin fama nɛ e xinbi sinde n bɛ. Adamadi dɛ birin fama a masende, a n tan nan na Ala ra.»
12Kankan fama nɛ a xa wali dɛntɛgɛde Ala bɛ.
13Na kui, won naxa won bore makiiti. Won xa fe birin nan naba alako won naxa won ngaxakerenyi ratantan.
14N to danxaniyaxi Marigi Isa ma, n a kolon, n man laxi a ra, a donse yo mu na naxan findixi donse sɛniyɛntare ra. Kɔnɔ xa i xaxili bara siikɛ donse nde xa sɛniyɛntareɲa ma, na bara findi i bɛ se sɛniyɛntare ra.
15Xa a sa li i donse nde donma naxan i ngaxakerenyi tɔɔrɔma, i mu ɲɛrɛfe xanunteya xa ma. I xa donse xa fe naxa a niya i ngaxakerenyi xa gan kisi ra, Ala xa Mixi Sugandixi faxa naxan ma fe ra.
16Na kui, a mu lan mixie xa fe kobi fala se nde xa fe ra, naxan findixi a fanyi ra wo bɛ.
17Ala xa mangɛya niini mu findixi donse nun minse fe xa ra. A findixi tinxinyi nun sɛɛwɛ fe nan na, Ala Xaxili Sɛniyɛnxi saabui ra.
18Mixi naxan walima Ala xa Mixi Sugandixi bɛ yi mɔɔli ra, a rafanma nɛ Ala ma, a rafan mixie fan ma.
19Na kui, won xa fe birin naba alako lanyi xa lu won tagi, won xa won bore xa danxaniya sɛnbɛ so.
20I naxa Ala xa wali xun nakana donse nde xa fe ra. A nɔndi ki ma, donse birin daxa, kɔnɔ a mu lan mixi yo xa donse nde don naxan a ngaxakerenyi ratantanma.
21Hali mixi mu sube yo don, a mu wɛni yo min, a mu fefe yo raba naxan a ngaxakerenyi ratantanma, na nan fan.
22Maɲɔxunyi yo na i bɛ yi xa fe ra, i xa a lu i nun Ala tagi. Sɛɛwɛ na mixi bɛ naxan mu a yɛtɛ ratɔnma a xa maɲɔxunyi saabui ra.
23Kɔnɔ xa mixi donse nde donma a siikɛxi naxan ma fe ra, na kanyi bara kiiti kana a yɛtɛ bɛ, barima a bara fe raba a mu laxi naxan na. Mixi mu laxi fe naxan na, na tan bara findi yunubi fe ra a bɛ.


c: text/html

text:
"Russie" jamana na, fangasina Alexeï NAVALNY, kanubagaw ye wilikajɔ kɛ
02 février 2021 à 10h01
Alexeï NAVALNY, min minɛni don lakanatigilamaw fɛ kabini waati dama dɔ. A kanubaw bɔra ka wilikadjɔ kɛ kunu yasa ka se k'u ka nisɔnkoya jira. Nka Russie kunnafonidiso dɔw ka fɔ la, mɔgɔ waa 4 ni kɔ de minɛna tuguni wilkajɔkɛlaw cɛ ma.
Russie fanga sina, Alexeï NAVALNY kanubagaw banbalen don halisa, ko fɔ a ka labila kabɔ kaso la. Kunu u bɔra ka caya tuguni. Nka lakanatigilamaw fana y'u ka fɔlen kɔrɔ waleya, olu fana carila jamana in fan caman. Ka siraw datugu wilikajɔlaw ɲɛ ani ka jama kafoyɔrɔw bɛ minɛn.
O y'a to wilikajɔkɛlaw tun kun dalen bɛ yɔrɔ fɔlɔ min kan, u labana ka sirafalen k'u ɲɛsin Alexeï NAVALNY datugulen don kasobo min yɛrɛ la. Nka o fana ma nɔgɔya, maa baa kɛmɛ nani ni kɔ de minɛna u cɛma. Diɲɛ jamana caman ye "Russie" marabaw jalaki ka kɛɲɛni lakanatigilamaw ka waleyaw ye.
"Etats Unis" ka kɔkan ko minisiri "Antony Blinken" ko nin tɛ ko kɛ ta ye, kataga wilikajɔ kɛlaw minɛ fanga la tan, ko "Russie" marabaw sera sabali ye. Nka "Russie" marabaw jabi teliyala, u ko nin ko in foyi tɛ "USA" ɲɛsirala. K'olu ka jamana kɔnɔ ko de do.
Alexeï NAVALNY yɛrɛ kan ka tɛmɛ tuguni kitilaw ɲɛma. Nka a yɛrɛ k'a le minɛli tɛ fosi ye politiki ko bɛnbɛnbɛn kɔ. A kanubaw caman ka fɔla nin ye ko daminɛn de ye, fosi tɛna a to olu ka nin ko in dabila fɔ Navalny ka labila.
RFI
Commentaires(0)
Vous devez être connecté pour commenter
Se connecter Inscription
Se connecter Inscription

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tariku >
SÀMORI
Sàmori fà tɔgɔ Ye ko Lanfiya Tùre, o Sìgira Maɲanbaladugu, Koɲan jàmana kan. Ni Lanfiya tɛ jàgo la, a b'a baganw Kɔ̀lɔsi. A mùsow bɛ ci Kɛ. Kàmaralaka minnu tùn ye jàmanatigiw ye, olu denmuso kelen tùn Bɛ Lanfiya ‘kùn, ko Masorona.
Sàmori wololen na Kɛ 1830 sàn na. A y'a ka denmisɛnya fànba Kɛ a beenna na. K'a To funankɛ ye, Sàmori tùn mana Dòn ‘jɛ o jɛ la, a bɛ k'o ɲɛmaa ye. A flan bɛɛ sɔ̀nnen B'a ye k'a d'a kan denmisɛn hakilima dòn, w'a bɛ fὲɛrɛ Sɔ̀rɔ ko bɛɛ la. Tɔ̀ɲɔgɔnya la, a ma màasi Fùsaya si ye. A tɛgɛ lablalen : min mana Sɔ̀rɔ o bɛ Tla tɔ̀ɲɔgɔn bɛɛ ‘cɛ. A tùn ka ko ka di a flan bɛɛ ye. Yɔrɔkelensigi ma Se kà Diya Sàmori ye. Ay'a Лini a fà fɛ kà Taa jùlaya la. Jàgo Diyara Sàmori la nk'a tùn t'a yὲrɛ Màjigin màasi ye. Odun ni jàgo tɛ Bὲn. N'i y'a Ye kὲlɛ la, bolokurunnakɛlɛ dòn. Dalakɛlɛ tɛ. Kuma caman lankolon, a tɛ Se o la. Sàmori tùn Ye kamalenkɔrɔ sanfa dugufa de ye. a mana Yɛlɛ, a ɲinw B'i ko waraba taw. A man'a ɲɛ Jɔ̀ i la i b'i kùn Sùuli. Bìlisibɔnsɔn de tùn dòn : a bolo fla jɛlen dòn. A tùn bɛ Fɔ ko màa ka ɲɛɲinini tɛ Se o màasugu la. Sàmori B'a ka jàgo la dɔgɔduguw ni ɲɔgɔn ‘cɛ. Sìselakaw Nàna Bìn Maɲanbaladugu wɛrɛw kan k'u bɛ Taa n'o baganw ye. O ye Sàmori Sɔ̀rɔ dùgu ‘kɔnɔ. A ye dùgu kamalen damadɔw Fàra ɲɔgɔn kan kà bìnkannikɛlaw Gɛn. U ma hali bagan kelen Sɔ̀rɔ kà Taa n'a ye, wa kὲlɛ ma Diya u la fana. Sàmori ka kὲlɛkuntigiya taamaʃyɛn Kɛra o kὲlɛ ye.
‘Sàn danmadɔ o ‘kɔ, u Sèginna kà Nà Bìn dùgu in kan tun. O ye Sàmori Sɔ̀rɔ taama na. Nìn sèn in na, u ma Dàn mìsisonya ma. U ye ‘cὲ caman Fàa kà Taa ni mùsow ni denmisɛnw ye jɔ̀nya la. Sàmori ba Masorona Kàmara tùn Mìnɛn'u fɛ fana.
O ci Taara Fɔ Sàmori ye. A girinbaatɔ Sèginna k'a Sɔ̀rɔ dùgu bɛ kà Jèni halisa. Sàmori Ko k'a yὲrɛ bɛ T'a ba Kùnmabɔ Sìselakaw fɛ. Sàmori Taara o wula bɛɛ. A ma Taa ni màramafɛn y'a ‘bolo. A Taara Màdina, Sisew ka dugu. A y’i Sin Sere Bùrulaye ma, morifaama. Sìselakaw tɛ Se kà juguman Kɛ Tùrelakaw muso la. O Ye diɲɛ kɔ̀rɔlen ye. Sàmori y'i Màjigi faama ye k'a Лìninka a bɛ Se kà min Kɛ yaasa fàama k'a ba Labla.''N'i ye jɔ̀nkɛ kamalen 7 Di n ma, n b'i ba Labla.'' Sàmori k'o la :''o tɛ n’bolo fɔlɔ. Ne Ye ‘denmisɛn ye, n ka jago ma yiriwa fana. N b'a Лini i fɛ i k'i Mùɲun. N bɛ jɔ̀nkɛ 7 Лini ka D'i ma''. Aa…. Ne tɛ Se kà Mùɲun k'o bɛɛ Màkɔnɔ. Ne yὲrɛ ka sira tɛ Se kà jùlaw fɛ''. ''Ne fana t'a Лini kà To jùlaya la. N'i Sɔ̀nna kà n Blà i ka kὲlɛdenw fɛ, a Mɛn o mɛn n b'i ka jɔ̀nkɛ 7 Di kà n ba Kùnmabɔ''.
Kὲlɛdenya
Sere Bùrulay ye Sàmori Lajɛ fefew, a ɲɛ B'a la ‘cὲ dafalen dòn. A y'i Miiri, a Sɔ̀nna. Sàmori Kɛra kà sofa dɔ ye. Fàama bolokɔrɔsofa kɔ̀ni. Mùn na Sere Bùrulay Siga-sigara kà Sàmori Tà ? O tùma a tùn tɛ nìn kamalenkɔrɔ in fɛ sofa ye wa? O tɛ. A tùn Fɔr'a ye de ka Tὲmɛn ko màa min bɛn'a ka fànga Tiɲɛ, o tigi tàamaʃyɛn ni Sàmori bɔlen. Sàmori ka jùlaya Banna Màdina. A Kɛra kὲlɛden ye. O yὲrɛ tùn bὲnnen B'a la ni jùlaya ye.
Sàmori Sera k'a ba Labla ni jɔ̀nkɛ 7 ye. Sere Bùrulaye ma Dèli kà nìn ɲɔgɔn ‘cὲ farin Sɔ̀rɔ a ka màaw la. O de kosɔn, a ma Sɔ̀n Sàmori ka Taa. Taali yὲrɛ tùn nège tɛ Sàmori la blen. A ni fàama Diyara fo k'u Kɛ teri ye.
Nkà fàama dɔgɔkɛ Sere Bìrema kɔ̀ni tùn t'a fɛ. O tùn diminen Bɛ Sàmori ‘kɔrɔ bawo o ma Лìnɛ cyὲndalaw ni domaw ka fɔlen ‘kɔ. Ale kɔ̀ni hakili la, a Fɔra ko cɛ min bɛ n'u ka fànga Tiɲɛ o tɛ ‘màa wɛrɛ ye Sàmori ‘kɔ. A ye kuma sugu bɛɛ Fɔ a kɔ̀rɔkɛ ye. O ma Sɔ̀n kà Sàmori Gɛn. Don o don, dɔ de bɛ Fàra Sàmori ni Sere Bùrulay ka teriya kan, bawo ni Sàmori tɛ, a ka kὲlɛ caman tùn bɛ Tiɲɛ a ‘bolo.Sàmori ye ‘sàn duuru Kɛ fàama ka màndiya la. Sere Bùrulay Sàra 1859 sàn na. Sere Bìrema Sìgira fànga na. Sàmori n'a ba Bòlila bawo Sere Bìrema tùn b'a Лini k'a Fàa. A bolo lakolon Nàna Sìsew bara cogo min, a bolo lakolon Taara ten. Nk'a ye fɛn kelen Sɔ̀rɔ kà Taa n'o y'a ‘bolo, fɛnba yὲrɛ : Sàmori ye sìlamɛya fana Sɔ̀rɔ Sere Bùrulay de bara. A y'a ka tùlu sàba Di kà Tuubi yèn. A y'a Fàamu ko sìlamɛya bɛ Se kà Kɛ sababu ye kà kὲlɛdenw dusu Lamin kὲlɛ la, ‘kafiriw' kὲlɛli kɔ̀ni. Sere Bùrulay tùn bɛ Baga dùgu dɔw ma ka Taa Bì olu kan k'u Ye kafiri ye.
Kὲlɛkuntigiya
Sàmori n'a ba selen Maɲanbaladugu, a ba Sàra yèn. A fa tùn Taar'i Sìgi Sàmori ye sàn sàba kɛ Beretefaama ka kὲlɛkuntigiya la. A Bɔra o fana na. Sàmori tὲmɛnen ‘sàn 30 kan, a K'a tɛ kὲlɛ Kɛ màasi ye blen f'a yὲrɛ. A ye wele Blà ka kὲlɛdenw Лini fàn bɛɛ. A ye cὲ caman Sɔ̀rɔ bawo màaw b'a ka cὲfarinya Dɔn. Màaw b'a Bɔn fana ko Sàmori bolo ka ɲì f'a bɛ Лìn'a yὲrɛ ‘kɔ. Sàmori ka sofaw Cayara. Màa sugu bɛɛ tùn B'u la. A dɔgɔkɛ fla tùn B'a nɔ̀ fɛ : Keme Bìrema ni Manigwɛ Mori. Olu tùn ye kὲlɛtigiw ye. A n'a ka cὲw Taar'u Sìgi Sokurala. U tùn bɛ Balo kὲrɛfɛduguw bìnkanni na.
Berete fàama de Kɛra sababu ye kà Sàmori ka kὲlɛbolo ci, ka Sàmori dɔgɔkɛ fla Mìnɛ. Sàmori Taar'i Sìgi Jàla. O n'a beena tùn man jan. A y'a Лini Jàlakaw fɛ u k'a Kɛ kὲlɛtigi ye. Jàla tùn Ye dugunin ncinin ye. ‘Cὲ 7 dɔrɔn de tùn Ye Sàmori ka kὲlɛdenw ye.
Sàmori Fɔlɔla dùgu lamini ni tàta ye la. O kɔ a y'a fà Lana dùgu ‘kɔnɔ. A ye cὲw Tà k'a ka kὲlɛbolo Bugun. A tùn b'a ka kὲlɛden Ladon koɲuman. A fà ka mìsiw bɛɛ Taara kὲlɛbolo in ladonni na.
Sàmori ni Manakɔrɔ Kàmara Blala ɲɔgɔn na. O y'a ka kὲlɛbolo Blà kà Taa Sàmori Kὲlɛ Jàla. Sofa 50 dɔrɔn de dun Bɛ Sàmori (bolo. Nkà Jàla tùn sìgilen Bɛ kùlu de ‘kùn na, k'a lamini ni tàta ye. Manankɔrɔ ka màaw bɛ kà kùlu Yὲlɛn. U ka ca bà n'a ʃi ye. Fὲɛrɛ fosi dun tɛ kὲlɛ la ni Sàmori tɛ min Dɔn. Yànni su ‘cɛ, kὲlɛ Banna kà Sɔ̀rɔ hali ‘màa kelen ma Jogin Sàmori ka cὲw la.O kὲlɛ diyalen Sàmori la, a Bɔra Jàla kà Nà Sìgi Sanankɔrɔ.O tùn Ye ‘duguba ye, w'a beennakaw de Bɛ yèn fana. A ka kὲlɛbolo Bònyana yèn kosɛbɛ. A ye sofaw Kàlan màrifalakɛlɛ la. Sìlamɛya mana diya min ye, a b'o Tuubi.
1862 sàn na, Sàmori ye Koɲan jàmana bɛɛ Kὲlɛ. ‘Sàn o sàn, dɔ bɛ Fàra a ka fànga kan. A ma ’dugu si Tɔ̀ɲɔn k'a Ser'i la n'i Sɔ̀nn'a ye. A ni Manankɔrɔ yὲrɛ Labanna kà Bὲn. Jàmanaɲɛmaa Ye Manankɔrɔ ye, kὲlɛtigi Ye Sàmori ye. Nkà bɛɛ y'a Dɔn ko fàngatigi Ye Sàmori de ye. Manankɔrɔ ta Ye musalaha ye.Koɲan jàmana bɛɛ B'a ‘bolo sa. A tɔ̀ Ye Sìsew ni Beretew ye. A ma Tù olu la fɔlɔ. Sere Bìrema Sìse ni Sabadugukaw Bɛ ɲɔgɔn na. A hakili tɛ Sàmori la. Beretew fana Bɛ kὲlɛ la Gundo, olu hakili tɛ Sàmori la.
Sàmori y'a yὲrɛ Kɛ Sere Bìrema ‘dὲmɛbaa ye, kà dùgu dɔw Kὲlɛ k'o nàfolo tla Di Sere ìirama ma. A mana ‘kὲlɛ o kὲlɛ Kɛ, nàfolo tla bɛ ci kà Taa Di Màdina Sere Bìrama ma. O Dar'a la. u Jɛra kà Beretew Kὲlɛ k'olu ka fànga Tiɲɛ. O kὲlɛ bannen, siga si tɛ Sàmori ni Sere Bìrema yὲrɛ ka kὲlɛ la blen. Sàmori ma Sɔ̀n kὲlɛ ma fɔlɔ.A ka kὲlɛdenw tùn sɛgɛnnen don. A y'i Kɔdon kà Taa Wòrodugu. Sere Bìrema y'a Лini kà Sàmori ka kὲlɛbolo sɛgɛnnen in tɔ̀ Lase.O ma Diya Sìselakaw la. U Bòlila. Sàmori ye caman Mìnɛ u la ani sow ni marifaw. A Sèginna kà Taa Sìgi Sanankɔrɔ. Yènkaw y'a Kùnbɛn i ko màsakɛ. A Kɛra Sanankɔrɔ fàama ye.
Fàamaya
Sabadugu fana tùn Ye jamana dɔ ye, a fàamadugu Ye Bisandugu ye. Sàmori ye o jàmana Kὲlɛ sìɲɛ 2 kà Se o la (1874 sàn na). Sàmori Taar'i Sìgi Bisandugu. A ni Kankan Fàama ye ɲɔgɔn Dὲmɛ kà Kankan kὲrɛfɛduguw Kὲlɛ. O Kɛra sababu ye kà dɔ Fàr'a ka fànga kan. 1878 sàn y'a Sɔ̀rɔ Sere Bìrema Kɔ̀rɔla. A y'a denkɛ Mɔrlay Kɛ kὲlɛtigi ye. O y'i ta Kɛ Sàmori ka dùgu dɔw kὲlɛli ye. Sàmori ye kὲlɛ Sin Mɔrlay ma k'o ka kὲlɛdenw Mìn'a la. Sìselakaw ka fànga bɔsilen Flɛ u la. A ye daga Sìgi Kankan ‘da la k'o Mìnɛ 1880 sàn.O ‘kɔ a ye Màdina Mìnɛ nk'a ma ‘fɛn Kɛ Sere Bìrema na. A Hinɛn'a la. A ka ɲùmanya de y'a To ‘màa caman Tùgur'a la.Sàmori ka gàloduguba tùn ye Bisandugu ye. ‘Màa 300 000 de tùn Bɛ a ka fànga ‘kɔnɔ 1880 sàn na. Tùbabu tùn sìgilen Bɛ kɔ̀gɔjida la jàgo ‘kan ma. u bɛ ka fὲɛrɛ Tìgɛ kà Dòn Afriki ‘kɔnɔ. U yὲrɛ ka fɔ la, k'a kùn tɛ dɔwɛrɛ ye jàgo ‘kɔ. 1880 sàn na, u Sera Kìta. u bɛ kà dùguw Mìnɛ u tìgiw la. Dakabanan marifaw B'u ‘bolo. Fàrafinw ma Dèli kà min ɲɔgɔn Ye jànko kà kὲlɛ K'a la. Sàmori ni Tùbabuw ka kὲlɛ fɔlɔ Kɛra Keɲeran. Sàmori ye yèn To Tùbabuw ye. A ka sofa caman Tora o kὲlɛ la. Tùbabuw ye Keɲeran Blà kà Taa Kìta, nkà yànn'u ka Se Kìta, Sàmori ka sofaw ye caman Fàa u la.1882 sàn ni 1883 sàn na, Sàmori y'a dɔgɔkɛ Keme Bìrema Blà kà Taa Mànden ni Wasolon Kὲlɛ. O waati kelen na, Tùbabuw ye tàta Jɔ̀ Kìta.U Dònna Bàmakɔ 1883 sàn kalo 2nan kà jin dɔ Jɔ̀ yèn fana, bawo u tùn sirannen Bɛ Sàmori ni Fula Amadu ɲɛ. Kɛmɛ Birama ni Tùbabuw ye ɲɔgɔn Sɔ̀rɔ Wɔnyɔwayankɔ la.O kὲlɛ Digira Tùbabuw la f'u Sèginna ‘kɔ. U ka kὲlɛden caman Bòlila yὲrɛ. O Kɛra 1883 sàn kalo 4nan. Sàmori bɛ k'a ka mara Bònya kà Taa Wòrodugu fàn fɛ ani Jòliba fan fɛ.A ye Sàgajigi ka mara Mìn'a la.
Kɔrɔn kὲlɛ
Kàbini Kɔɲan kὲlɛ Banna, Sàmori Taar'i Sìgi Sanankɔrɔ k'a ka kὲlɛtigiw Blà kὲlɛ la. A tɛ Fɔ a yὲrɛ ma Sàmori blen fo Almami. Kɔrɔn kὲlɛkun Ye sow sànni ye ; Worodugu kὲlɛkun ye marifasansira lablali ye. Sofaw ye kɔrɔn kὲlɛ fo kà Se Kɛnɛdugu. Cὲba tùn sìgilen Bɛ Sikaso. A ni Làji Umaru denkɛ Amadu tùn ka di. Cὲba y'a Fɔ a ka jùlaw ye u kàna sò Feere Sàmori ka cidenw ma. O de Digira Almami na.Sàmori tùn y'a Fɔ a ka kὲlɛtigiw ye u ka màaw Latuubi. Kὲlɛtigi Lagaman Fali min ye Tlèbin kὲlɛ Kɛ, o ye màaw Tuubi kà Sɔ̀rɔ a ma Kɛ ni tɔ̀ɲɔni ye. Nkà Keme Bìrema ye min Blà kà Taa Kɔrɔn kὲlɛ Kɛ, Tari Mori, o ye màaw Tuubi diya-goya la, kà boliw Cì ani kà kɔ̀mɔkow Bàli.
Bamanaw Murutira. Cὲba Fàrar'u kan kà Sàmori Kὲlɛ (1884 sàn na). Cὲba n'a dɔgɔkɛ Bàbenba tùn Bɛ a kɛnɛ kan u n'u ka kὲlɛdenw. Sàmori ka sofaw Blàla jugu fla ni ɲɔgɔn ‘cɛ : Bamananw Bɛ fàn kelen, Kɛnɛdugukaw Bɛ fàn dɔ. U ye dɔgɔkun danmadɔ Kɛ o kὲlɛ la, nk'a ma Diya Sàmori ka sofaw la. O diyalen Cɛba la, a y'i Лɛsin yɔrɔ wɛrɛ kὲlɛ ma.
Almami ye kὲlɛtigi wɛrɛ Blà Tari Mori nɔ̀ na kà ta Tùgu Bamananw na 1885 sàn. O kɛlen, Cὲba Siranna. A ye dὲmɛ Лini Tùbabuw fɛ Bamakɔ. Yànni nin tùn ka Kɛ, Sàmori tùn mana ‘jàmana o jamana Mìnɛ, a n'olu tùn bɛ Bὲn ‘ko la. U fana tùn bɛ Sɔ̀n a ye ka d'a ka màaɲumanya n'a ka fonisireya kan. Nkà sisan, murutiw y'a dùsu farinya. A ka fànga bɛ dakun min na, o ni hinɛ tɛ Bὲn.
Sàmori ni Anglɛw
Bamananw ka muruti bannen ‘kɔ, Sàmori ye Saralɔn sira Yὲlɛn jàgo la. Kὲlɛtigi Bìlali de y'o kὲlɛ Kɛ, k'a Tà Bisandugu (Sàmori ka galodugu) fɔ kɔ̀gɔjida. Anglɛw kɔnɔ gwanna. U tùn ye ci Blà kà Taa Almami ma. O y'u hakili Sìgi k'ale tɛn'u ka jàgo Bàli. Anglɛw de tùn sìgilen Bɛ kɔ̀gɔjida la Fritɔn, jàgo ‘kan ma. Olu de tùn bɛ màrifa Feere Sàmori ma. Anglɛw Labanna k'u Bàn màrifafeere ma.
Kɔnɔgwan tùma
Kɔnɔgwan tùma Ye 1886 sàn ye : Tùbabuw B'a ni Kὲɲɛka cɛ, Cὲba B'a ni Kɔrɔn ‘cɛ. Bamananw B'a ka màra cɛmancɛ la. Wòrodugu fana tɛ yɔrɔ ye Almami ‘bolo bawo kὲlɛkɛsow tɛ yèn sumaya Kun. Worodugu tɛ dɔwɛrɛ ye a ka jàgosira ‘kɔ. O jàgo dun tɛ ka ɲɛ Sɔ̀rɔ k'a Da Wòrodugukaw yὲrɛ ka kὲlɛ labanbali kan. Sàmori wulila u ‘kan ma yaasa kà Mɔrɔbiya sira Labla nkà a ma sìlamɛya Wajibiya u ma. Hali ni Sàmori ka kὲlɛdenw ye wale jugu dɔw Kɛ Wòrodugu, Almami t'o kàla ma. Fàama kankɔrɔsigi ka jugu fàama yὲrɛ ye.
Sàmori ka kan ka Jɔ̀ɔrɔ ni jugu minnu ye, o tɛ Kɛnɛdugukaw ye, o tɛ Segukaw ye. A jugu fɔlɔ Ye Tùbabuw de ye. Olu de bɛ ka màaw Lamuruti Almami ma. Jàmana fàn bɛɛ, màaw tùn b'a Fɔ ko Sàmori Sàra. O fana Ye murutiw kan ye. Almami tùn ye daga Sìgi Sikaso ‚da la. A ma Лὲ f'a ye Sikaso To yèn kà Taa a yὲrɛ jira màaw la, u k'a Dɔn k'a ma Sà. O ye dɔnin Fàr'a ka fànga kan. Sàmori dun ka fànga bɛ ka Nàgasi a ma Taa Bisandugu blen, a y'i Sìgi Ngakɔ (Wasolon).
Bὲn-bɛn-bɛn
1889 sàn, Sàmori ni Cὲba y'u ka kὲlɛ misɛnw Dabila kà Sìgi ka ɲɔgɔn Lajɛ: u y'a Faamu ko Tùbabuw B'a fɛ u k'u barika Ban fɔlɔ. O mana Kɛ u màrali tɛ Gὲlɛya blen. Segu fàama Amadu, o dɔgɔkɛ de y'a Fàamu ko fàama 3 nìnnu ka kan k'u barika Kɛ kelen ye kà Tùbabu kὲlɛ. Agibu y'o ci Sɛbɛn de kà Blà T'a kɔ̀rɔkɛ Amadu ma. Sàmori fana ye ci Blà kà Taa Amadu ma. O ye ci Jaabi. Min ye Sikaso fàama ye, a ni Segukaw bὲnnen kà kɔrɔ.
Tùbabuw Bɔr'a kàla ma ko fàama sàba bɛ kà ko Labɛn u ‘kan ma. U Kɔ̀nn'u ma. Tùbabu Dònna Segu 1890 sàn kalo 4nan tlè 6. U Dònna fàama nìnnu ni ɲɔgɔn ‘cɛ yaasa u ka bɛn-bɛn-bɛn kàna sira Sɔ̀rɔ.
Sàmori hakili Bɛ mun na sisan? Jɔn de bɛ Nà ale cɛn Tà? Jɔn de bɛ Sìgi fànga na ale ‘kɔ ? A denkɛ 3 nìnnu na, Sàmori ye Sarankɛɲi-Mori de Sugandi k'o Kɛ a ka ciɲɛ tàbaa ye. A ma Jawlekaramɔgɔ Sugandi, a ma Managwɛ-Mamadi Sugandi. A y'a ka baramuso denkɛ de Sugandi. Sàmori ka nùmuw bɛ Tere dùgu ‘kɔnɔ. Olu tùn bɛ Se kà marifa ɲùmanw Dila ani màrifakisɛw.A tùn bɛ Tùbabuw ‘kɔnɔ ko muruti minnu Kɛra Sàmori ka màra ‘kɔnɔ, k'o murutiw ye Sàmori ka kὲlɛbolo barika Ban. Nkà Sàmori tùn ye dɔ Fàra a ka sofaw kan, n'a ka kὲlɛkɛminɛnw. Tùbabu ye Kankan dùgu Mìnɛ, kà Bisandugu Cì k'a sow Jèni. U sèginnen kà Taa Kankan, Sàmori Taara daga Sìgi u ‚da la.
1891 sàn cɔ̀cɔkalo tlè 16, Sàmori y'a ka kὲlɛtigiw n'a kankɔrɔsigiw Lajɛ u k'u Kàli a ye. Лɔ̀w Mìnɛna k'u bɛɛ kɛ ɲɔgɔn kan. Sofaw b'o Kɔ̀lɔsi. Suman tɛ Latiɲɛ. A tɛ to tloblen bìnkannikɛlaw ‘bolo. Tùbabuw mana Kɛ na ye, u tɛ suman si Sɔ̀rɔ u ‚ɲɛ. Tùbabu mana dùgu min Mìnɛ o bɛ Jèni. dugudenw bɛ dùguBlà kà kɛnɛ lankolon To u ye. Sàmori n'a ka màaw Bὲnn'o de kan.U y'u Kàli o de la.
Aa, nìn Ye kàlikan gὲlɛn ye koyi!Tùbabukɛlɛ Golobara. Kὲlɛ mana Goya sofaw la, juguw bɛ Taa dùgu jèninen de Sɔ̀rɔ u ‘ɲɛ. u bɛ Taa so lankolonw ni jìginɛ lankolon de Sɔ̀rɔ u ‘ɲɛ. Sàmori ka kὲlɛbolo tɛ Sìgira yɔrɔ kelen. Kὲlɛ mana Goya u la yɔrɔ min u b'oBlà kà Taa yɔrɔ wɛrɛ.Kɛriwanɛ Mìnɛna, Tinɛnkuru Mìnɛna. Ni Tùbabuw dun ka kὲlɛminɛn barika ka bòn ni Sàmori ta ye. Sàmori y'a Fàamu k'a Mɛn o Mɛn Tùbabuw bɛ Se ale la. O de ‘kan ma a k'a bɛ Taa yɔrɔ la, Tùbabuw tɛ Se yɔrɔ min. o yɔrɔ dun tɛ yèn. tloblenw b'a Лini kà Fàrafinna bɛɛ de Màra.Sàmori y'a ka taama Лɛsin kɔrɔn ma. O t'a Bàli kà Bɔ Tùbabu ni ‘sàn cɛ sɔ̀n k'u Лàngi. 1892 sàn, Sàmori Digira Tùbabuw ka kὲlɛbolo la kosɛbɛ. Nkà Sàmori ka kὲlɛden caman y'a Blà k'u ka dùgu Màgɛn. Sàmori nɔ̀fɛmaa caman Bɔr'a ka jàma na. A ka màa caman Sɔ̀mina ko kὲlɛ in laban tɛ Diya u la. Fàso ni wolodugu ɲɛnafin, nin bɛɛ de Kɛra sababu ye kà dɔ Bɔ Sàmori ka jàma na.
1893 sàn y'a Sɔ̀rɔ Tùbabuw ka kὲlɛbolo bɛ Taa ‘màa ba flà ni kὲmɛ flà la (2.200). Nkà n'i y'a Mɛn k'i bɛ i jugu Mìnɛ, i ɲɛ Dar'a kan de. Sofaw dun tɛ Лini kà Ye. Tùma bɛɛ u bɛ Bàla Tùbabuw la kà màsiba Jìgin u kan. U man'u Kɔdon, u bɛ Tunu kungo ‘kɔnɔ. Tùbabuw b'u Лini kà Dɛsɛ. N'i kὲlɛɲɔgɔn barika mana Bònya i ta ye, f'i ka fɛɛrɛ de Sɔ̀rɔ. Bìlali min tùn Blàla Saralɔn sira kɔ̀lɔsili la, o fana tùn tɛ ‘tɔ̀ to Tùbabuw la. A fana ka Sofaw ye tukɔnɔkɛlɛ in Fàamu kosɛbɛ. Tùbabuw ni Degunna. U ma nìn kὲlɛkɛcogo in minɛcogo Dɔn. U ka màra bɛ ka Bònya kà t'a fɛ, nkà kɛnɛba lankolon don: màaw y'u wolodugu Blà kà Còolo.
Jawulen Kàramɔgɔ
Sàmori ka màra Tlèbinyanfan tùn Bɛ a denkɛ Kàramɔgɔ de ‘bolo. O tùn Ye yèn fàama ye.Tùbabuw y'a Лini k'o Kùnnatiɲɛ a fà ma. Kàramɔgɔ Dèlila kà Taa Fransi. A bɛ Tùbabuw Dɔn, a b'u ka sebaaya Dɔn. A nàlen kà Bɔ Fransi, a tùn bɛ Tùbabuw ka mànkutu Fɔ a fà ye. Tùbabuw b'o bɛɛ kala ma. Ode kosɔn u y'a Лini k'a Kùnnatiɲɛ. Sàmori bɔlen o kala ma, a y'a denkɛ wele k'a Лìninka. O ma Se kà jaabi jɔnjɔn F'a ye bawo a y'a Dɔn k'a ‘jo t'a la.Sàmori y'a Fɔ sofaw ye u ka Kàramɔgɔ Datugu so dɔ ‘kɔnɔ k'o so da Nɔrɔ ye. Sàmori Ko sofaw ma k'u kàna Kàramɔgɔ Labɔ f'a ka Sɔ̀n kà Kuma tùma min. Kàramɔgɔ ma Sɔ̀n kà Kuma f'a Sàra kɔngɔ fɛ. U taalen Kàramɔgɔ sàya fo Sàmori ye, o ko: ''a' y'a su Dòn. Dangaden dòn''. Jawulen-Karamɔgɔ Sàra tèn de 1894 sàn sàmiyɛ.
Jàmana Kura
Sàmori ka Kɔrɔnfɛ Taa tùn Sera n'a ye fo Kɛnɛdugu. Nk'a ma Sɔ̀n kà Sikaso Kὲlɛ. Kɛnɛdugu Sɛnɛfɔw kɔ̀ni Sɔ̀nn'a ye. Sɛnɛfɔ minnu Bɛ Wòrodugu fàn fɛ. Sàmori ka kὲlɛ selen Kɔndugu ma, o Bὲnna ni Tùbabuw nàtɔ ye. Tùbabuw minnu sìgilen Bɛ Wòrodugu kɔ̀gɔjida la, Sàmori y'a Fàamu o de la ko Tùbabuw minnu B'a ni Kὲɲɛka cɛ, olu ni Wòrodugu taw bɛɛ Ye kelen ye. O kὲlɛw ma Diya Tùbabuw la hali dɔɔnin. Tùbabuw ye sàn fla Kɛ u ma Sàmori Kὲlɛ. Sàmori fana y'o sàn flà Kɛ kà fànga Sinsi. Sàmori ka màra tùn b'a Tà Kὲɲɛka Sankana dùgu la (Gonja jamana) kà Taa Blà fo Aɲibilekru (Wòrodugu). Kɔndugu fana tùn B'a ka màra ‚kɔnɔ. Abrɔw fana ka jàmana Sɔ̀nna Sàmori ye. Buna jàmana Kɛr'a ta ye. Sàmori ka màra Sera fo Gurunsiw bara, nkà olu ma To a ‘bolo. Sàmori ka màra Kɛra jàmanaba ye tùn, k'o fàamadugu Kɛ Dàbakala ye.
1896 sàn na, Sàmori ni Bàbɛnba y'u ka kὲlɛ Ban, nkà Tùbabuw ɲɛbɔlen dòn Kɔndugu fɛ, o min Ye ‘dɔgɔduguba ye.Sàmori yὲrɛ dalen t'a sìgiɲɔgɔn kuraw la : ‘'Yàn tɛ n ka jàmana ye. U ka kan tɛ n ka kan ye, u ka laadaw ni n ta tɛ kelen ye…..''. Kɔnkaw ni Bɔ̀bɔkaw (Bɔ̀bɔ Jùlaso) Murutira. Sàmori ye kὲlɛbolo kelen Blà kà Taa Kɔnkaw Лàngi. Bɔ̀bɔkaw Sɔ̀nn'a ye. Olu ma Firifiri tùn. 1897 sàn, Sarakɛɲi-Mori ye Tùbabuw Gɛn kà Bɔ Dokita, kà Tugu u ‘kɔ fo Wa, ka Endersɔn Mìnɛ (Angilɛw ka kùntigi) ka T'a Di Sàmori ma. O Tlala kà Enderisɔn Labla.
Bòlibanna
Sàmori y'a Лini a ni Frànsɛw ka kὲlɛ Ban. Nkà kàbini Frànsɛw ka ɲɛmaa dɔ Fàara sofaw fɛ, Sàmori y'a Dɔn kὲlɛ tɛ Ban blen.Tùbabuw Fɔlɔla kà Babɛnba de kὲlɛ. O min ni Sàmori ka di. o bɛ kὲlɛkɛsow D'a ma. Sàmori kɔ sɛmɛnen Bɛ o min na. 1898 sàn kalo 4nan tlè 15, Tùbabuw Sera Sikaso ‘da la. U ye dɔgɔkun flà Kɛ kὲlɛ la yànni Tùbabuw ka Se kà dùgu Mìnɛ. Bàbɛnba y'a yὲrɛ Fàa.Sàmori k'a bɛ jin dɔ Jɔ̀ k'o Lamini ni tàtakogo ye i ko Sikaso. A ye yɔrɔ dɔ Sugandi o la k'o tɔgɔ Da ko Bòribanna. O tàtakogo ma Ban jɔ̀ la, u Nàn'a Fɔ Sàmori ye ko Tùbabuw ye Sikaso Mìnɛ tlè 15 dɔrɔn ‘kɔnɔ. Almami jìgi Tìgɛra : Ale ka tàta ma Ban, gɛlɛw ye Sikaso tàtaba in Cì. A y'a ka jin tɔgɔ Da Bòlibanna. Jaa bòli ma Ban fɔlɔ. A dun bɛ Taa min ? Sàmori n'a kankɔrɔsigiw Mɛnna o sɔ̀sɔli la. U Labanna kà Bὲn Tlèbintaa de ma, Liberiya jàmana kɔ fɛ.Mùn na Sàmori dun y'i Kùnsin tlèbin ma ? Yèn de ka surun a fàso la, o de ‘kan ma a b'a Fùsaya kà Taa Sà yèn. A dalen Bɛ somaw la bawo a n'olu de Ye kelen ye. U ka surun ɲɔgɔn na, sìlamɛw dòn fana. Sàmori ka sofa minnu tɛ màninka ye, a Yàafara olu ma k'u ka T'u fàso la. Ale n'a balimaw bɛ Sègin ɲɔgɔn fɛ.
Sàmori ka jàma tɔ̀ tùn bɛ ‘màa bà kὲmɛ Bɔ (màa 100.000), mùsow ni denmisɛnw fàralen sofaw kan. Jɔ̀n caman B'u nɔ̀ fɛ donita la. Mìsi bà wɔɔrɔ B'u ‘ɲɛ kà Taa. Sàmori kɛlen k'a Kɔdon, Tùbabuw Girinna a ka jàmana màralen kan k'o K'u ta ye.Tùbabuw bɛn'a Лini kà Sàmori Bàli a ka Se a teri Tomaw bara. Sàmori n'a ka jàma y'u Jɔ̀ Duwe k'u b'u lafiɲɛ Bɔ. Tùbabuw Nàna u ‘kan ma yèn. Mugu fɔlɔ cìlen, sofaw y'u yὲrɛ Kɛ jitɔ ye kà Bòli.Tùbabuw Girinna u nɔ̀ kan. Jaa sofaw y'u Nɛgɛn de. U Sinna kà Tùbabuw Lamini k'u Blà cɛmancɛ la. Tùbabuw ka kὲlɛden minnu Sàra o la, o tɛ Dan kà Ban. Tɔ̀w Bòlila. Sarankɛɲi Mori y'u Gɛn kà Dɛsɛ.Nkà sàmiyɛ in na, sumaya bɛ kà kὲlɛkɛsow Fàa, ka sofa caman Bàna. Sàmori ye sira Yὲlɛma kà Dòn tu ‘kɔnɔ. Kɔngɔ Nàna Fàra o kan, ka ɲɔ̀ Ban. ‘Sùman tɛ kà Sɔ̀rɔ tu ‘kɔrɔ. U ka mìsiw bɛ kà Sà-sa. Digi bɛ kà Kɛ taamadenw na. Sofaw bɛ kà Sà hali u sù tɛ Dòn blen.
Sàmori ta Kɛra jìgitigɛ dan ye. An tɛ Se k'a Fɔ ko Tùbabuw Sera Sàmori la, kɔngɔ ni mìnɔgɔ de Ser'a la. Bàna juguw ni sὲgɛn de Ser'a la.
Sàmori Mìnɛna 1898 sàn kalo 10nan tlè 29.
Sàmori, a denkɛ Sarankɛɲi-Mori, a mùso Sarankɛɲi Konatɛ, a ka jèlikɛ Morifinjan Jàbatɛ,Tùbabuw Taara ni nìnnu de ye kàso la fo Gàbɔn jàmana kan.Sàmori Sàra 1900 sàn kalo 6nan tlè 2, wula fɛ làansara waati. An bɛ bì min na, Sàmori sù Sèginn'a fàso ‘kɔnɔ Làginɛ.
Mariyan-Madi Susɔkɔ, 1988, Wagadu fo Sudan, Bamakɔ, Editions Jamana, ɲɛ 63-75
Blàdon : 2020-11-14 Yɛlɛmako laban : 2020-11-14


text:
1Pɔlu nun Baranabasi naxa so Yuwifie xa salide kui Ikoniyon. E naxa wɔyɛn a fanyi ra han Yuwifie nun Girɛkika gbegbe naxa danxaniya.
2Kɔnɔ Yuwifie naxee mu danxaniya, nee naxa Girɛkikae kui iso, alako e bɔɲɛ xa te danxaniyatɔɛe xili ma.
3Pɔlu nun Baranabasi naxa tɛmui xɔnkuye raba Ikoniyon, e nu wɔyɛn lanlanteya kui. Marigi naxa tɔnxumae nun kaabanakoe raba e saabui ra, e tan naxee findixi seede ra Ala xa masenyi bɛ, a xa hinnɛ xa fe ra.
4Taakae naxa itaxun dɔxɔ firin. Ndee naxa lu Yuwifie xa sɛɛti, ndee fan naxa lu xɛɛrae xa sɛɛti.
5Girɛkikae nun Yuwifie nun e xa mangɛe naxa lan e xa fe ɲaaxi dɔxɔ e ma, e man xa e magɔnɔ han e xa faxa.
6Pɔlu nun Baranabasi to na kolon, e naxa e gi, e siga Likayoni taae kui, Lisitire nun Deribe, a nun na rabilinyi.
7E naxa xibaaru fanyi kawandi ti naa.
8Mixi nde nu dɔxɔxi Lisitire, namatɛ nan nu a ra, a bari na ki nɛ lanyuru kui. A mu nu nɔma a ɲɛrɛde hali keren.
9A nu a tuli matima Pɔlu xa masenyi nan na. Pɔlu naxa a ya ti a ra. A naxa a to a danxaniyaxi a yalan fe ma.
10A naxa a fala a xui itexi ra, «Keli, i ti i sanyie xun na. A naxa keli keren na, a ɲɛrɛ.»
11Ɲama to na to, Pɔlu naxan nabaxi, e naxa a fala Likayoni xui, «Alae bara e falin mixie, e goro won tagi.»
12E naxa xili nde xabu e xun, e Baranabasi xili naxa sa Seyusi, Pɔlu fan Heremɛsi, barima a tan nan nu wɔyɛnma.
13Seyusi xa sɛrɛxɛdubɛ, naxan xa salide nu na taa sode dɛ ra, na naxa fa tuurae nun fugee ra naadɛe biri ra. A tan nun ɲama naxa wa sɛrɛxɛ bafe e bɛ.
14Xɛɛrae Baranabasi nun Pɔlu to na kolon, e naxa e xa sosee ibɔɔ, e man fa gbelegbele ɲama ra.
15E naxa a fala, «Wo tan, munfe ra wo yi fe mɔɔli rabama? Mixi nan muxu ra, alɔ wo tan. Muxu faxi xibaaru fanyi nan na wo bɛ. Muxu wo rasima wo xa ba yi fufafu fee ma alako wo xa bira Ala xa kira fɔxɔ ra, naxan koore nun bɔxi, baa nun se birin daa.
16Tɛmui dangixi Ala a lu nɛ si birin xa bira e yɛtɛ kan xa kirae fɔxɔ ra.
17Hali na birin kui, a nu fe fanyi rabama naxan findi seede ra a xa fe ra. Tunɛ ye nu fama keli koore ma. Sansie nu fanma a tɛmui alako wo xa balo, wo man xa sɛɛwa wo bɔɲɛ kui.»
18Pɔlu nun Baranabasi naxa kata ki fanyi ra alako e naxa sɛrɛxɛ ba e bɛ.
19Awa, Yuwifie naxa fa keli Antiyɔki nun Ikoniyon. E naxa ɲama kui iso han e naxa Pɔlu magɔnɔ a xa faxa. E naxa mini a bubu ra taa fari ma barima e tan bɛ a bara gɛ faxade.
20Kɔnɔ Isa fɔxirabirɛe to a rabilin, a naxa keli, a man naxa gbilen taa kui.
21Kuye to iba, Pɔlu nun Baranabasi naxa siga Deribe. E to gɛ kawandi tide taa kui, mixi gbegbe naxa findi Isa fɔxirabirɛe ra. Na xanbi e naxa gbilen Lisitire, Ikoniyon, nun Antiyɔki.
22E nu Isa fɔxirabirɛe ralimaniya. E man nu e rasi e xa sabati danxaniya kui. E nu a fala, «Won mu soma Ala xa mangɛya niini bun ma fo won xa tɔɔrɔ.»
23E naxa kuntigie sugandi danxaniyatɔɛ ɲama keren keren ma bɛ. E to gɛ salide nun sunde, e naxa e taxu Marigi ra, e nu danxaniyaxi naxan ma.
24Awa, e to Pisidiya igiri, e naxa fa Panfiliya.
25E naxa kawandi ti Pɛriga, e naxa goro Ataleya.
26E to keli mɛnni, e naxa baki kunkui kui sigafe ra Antiyɔki, e nu taxuxi Ala xa hinnɛ ra dɛnnaxɛ. E nu bara gɛ na wali birin nabade.
27E to so, e naxa danxaniyatɔɛ ɲama malan. E naxa fe birin dɛntɛgɛ sa e bɛ Ala naxan nabaxi e saabui ra, nun Ala danxaniya naadɛ rabixi si gbɛtɛe bɛ ki naxɛ.
28E nun Isa fɔxirabirɛe naxa bu e bore ra.


text:
Imraana Yiŋnim' Suurili
Imraana Yiŋnim' Suurili (Al Imran آلِ عِمْرَان)[1]
Suurili ŋɔ maa baŋsirila ninsalinim’ kadama Naawuni deerila aduwa din suhi ni tɛhivielli, ka di naan viiri kali kam daashili ni Naawuni boligu ŋɔ maa. Di bi tu kamaata ni Muslimi kpaŋsi o yaannim’ kali ka zaŋ Muslinsi kali bahi. Binshɛɣu bi to Naawuni sani, di yi niŋ ka yi gaŋsi O, ka niŋ O kasi, ka chɛ binshɛɣu kam din ŋmani nyintahili ni Ŋuna Naawuni.
Aaya nima[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]
Aaya nima:[2]
- 1. Alif-Laam-Miim (A . L . M.) [Bachi gaŋ gaŋ ŋɔ maa wuhirimi ni Alkur’aani nyɛla Muɣujizah (lahiʒibsi din ka ŋmali) dama so ʒi di fasara naɣila Naawuni].
- 2. Naawuni! Duuma jemdigu n-kani ni yelimaŋli naɣila Ŋuna. Ŋuna nnyɛ Nyɛvulilana ŋun bi kpira, Ŋuna n-zani ti O binnamda binshɛɣu kam.
- 3. (Yaa nyini Annabi)! O siɣisi la litaafi (Alkur’aani) n-ti a na ni yelimaŋli,ka di nyɛ din tiri litaafi sheŋa din daŋ di tooni yelimaŋli, ka siɣisi Attaura mini Injiila na.
- 4. Poi ni dina, di daa nyɛla dolsigu n-ti ninsalinima, ka naan siɣisi din wolgiri yelimaŋli mini ʒiri na (Alkur’aani). Achiika! Ninvuɣu sheba ban niŋ chefuritali ni Naawuni nam yɛlikpahinda, tɔ! Azaabakpeeni be bɛ zuɣu. Yaha! Naawuni nyɛla Nyɛŋda, Tibdargibo Naa.
- 5. Achiika! Naawuni, binshɛɣubi sɔɣiri ka chɛri O tiŋgbani ni, bee sagbana ni.
- 6. Ŋuna (Naawuni) n-nyɛŊun tiri ya ŋmahiŋgbana (yi manim’) tolansi ni, ni Oni bɔri lishem. Duuma jemdigu n-kani ni yelimaŋli naɣila Ŋuna. Ŋuna n-nyɛ Nyɛŋda, Yemgoliŋgalana.
- 7. (Yaa nyini Annabi)! Ŋuna (Naawuni) n-nyɛŊun siɣisi litaafi (Alkur’aani) na n-ti ti a, ka di puuni mali aayanim’ din fasara do polo ni, dinnim’ maa n-nyɛ litaafi asali, ka di sheŋa mi fasara sɔɣi doya, dinzuɣu ninvuɣu sheba ban suhiri milgi (ka chɛ yɛlimaŋli) maa doli la din fasara bi yi polo ni maa, ka di nyɛla bɛ bɔrila fitina (ni bɛ birgi ninsalinima), ka bɔrini bɛ ti di fasara ni bɛ suhuyurlim. So mi bi mi di fasara naɣila Naawuni, ka ninvuɣu sheba ban zilgi baŋsim puuni naan yera: “Ti ti liyelimaŋli, di zaɣiyini kam yila ti Duuma (Naawuni) sani na. Yaha! So bi teeri Naawuni yɛla, naɣila haŋkayanima.”
- 8. “Yaa ti Duuma (Naawuni)! Di ŋmalgi ti suhiri A ni dolsi ti ŋɔ maa nyaaŋa, ka ti ti nambɔzɔhigu din yi A sani na. Achiika! Nyini n-nyɛ Ŋun zooi Pintibo.
- 9. “Yaa ti Duuma Naawuni! Achiika! A nyɛla Ŋun yɛn ti laɣim ninsalinim’ dabsi’ sheli din ka zilsigu la puuni. Achiika! Naawuni bi yiɣisiri alikauli.”
- 10. Achiika! Ninvuɣu sheba ban niŋ chefuritali maa daarzichi mini bi bihi ku tooi taɣi ba shɛli ka chɛ Naawuni (daazaaba). Yaha! Bannim’ maa n-nyɛ buɣum dokuɣuri.
- 11. Kamani Fir’auna niriba behigu ni daa nyɛ shem, n-ti pahi ninvuɣu sheba ban daa daŋ ba na, bɛ daa labsila Ti (Tinim’ Naawuni) aayanim’ ʒiri, ka Naawuni gbaai ba ni bɛ taya. Yaha! Naawuni nyɛla Azaabakpeeni lana.
- 12. (Yaa nyini Annabi)! Yelimi ninvuɣu sheba ban niŋ chefuritali maa: “Bɛ ni tuhi nyeŋ ya (Dunia ŋɔ), ka laɣim ya ti niŋʒahannama buɣum ni (Zaadali). Yaha! Di biɛhigu shee maa nyɛla din be.
- 13. Achiika! Di daa nyɛla yɛlikpahindili n-zaŋ tin ya (yi Yahuudunima) n-zaŋ chaŋ zamaatu bɛ ba ayi ban daa kpa taba (Badar tobu ni) la. Zamaatu sheba daa tuhirila Naawuni zuɣu, ka zamaatu sheba ban kpalim maa nyɛ chefurnima, ka bɛ (Muslinnim’ maa) nyari ba ka bɛ nyɛ bɛ galsim tatabo siɣim buyi. Naawuni mi kpaŋsirila O ni bɔri so ni O nasara. Achiika! Ŋɔ maa puuni mali kpahimbu n-zaŋ ti ninvuɣu sheba ban suhiri ne.
- 14. Bɛ dihila ninsalinim’ nachinsi ni kɔrsi yurlim n-zaŋ jɛndi paɣaba, ni bihi, ni arzichi shɛŋabɛ ni laɣimka di nyɛ salima mini anʒilfa, ni yuri ban viɛla, n-ti pahi yiŋbiŋkobri ni puri. Lala maa nyɛla nyɛɣisim Dunia behigu puuni. Yaha! Naawuni sani ka labrisuŋ shee be.
- 15. (Yaa nyini Annabi) Yelima: “Di ni bɔŋɔ, n-tim ya lahibali ni bɛrisuŋ din gari lala? Ninvuɣu sheba ban mali wuntia bɛ Duuma sani mali Alizanda yili shɛŋa kulibɔna ni yɛn ti zɔri gindi di lɔŋ ni, ka bɛ nyɛla ban yɛn ti kpalim di puuni, ni paɣa shɛba ban niŋ kasi, n-ti pahi yɛda din yi Naawuni sani na.Yaha! Naawuni nyɛla Ŋun nyari O daba.
- 16. Ninvuɣu sheba ban yera: “Yaa ti Duuma Naawuni! Achiika! Tinim’ ti yelimaŋli, dinzuɣu cheli ti taya m-paŋ ti, ka gutikachɛ buɣum daazaaba.
- 17. (Bana n-nyɛ) Suɣulonima, ni yelimaŋlinima, ni ban doli Naawuni, ni ban diri bɛ daarzichi (Naawuni soli), ni ban bɔri chɛ m-paŋ bekaali na.
- 18. Naawuni di shɛhira ni Achiika! Duuma jemdigu n-kani ni yelimaŋli naɣila Ŋuna, ni Malaaikanima, n-ti pahi baŋdiba, O nyɛla Ŋun zaandi aadalsi. Duuma jendigu n-kani ni yelimaŋli naɣila Ŋuna. Ŋuna n-nyɛ Nyɛŋda, ni Yemgoliŋgalana.
- 19. Achiika! Adiini maŋli Naawuni sani, dina n-nyɛ Muslinsi daadiini. Amaa! Ninvuɣu sheba bɛ ni ti litaafi (Yahuudu mini Nashaaranim’) daa bi niŋ namgbankpeeni, naɣila saha shɛli baŋsim ni daa ti kaba na nyaana, ka di nyɛla nyuli din be bɛ sunsuuni zuɣu. Yaha! Ŋun ti niŋ chɛfuritali ni Naawuni aayanima, tɔ! Achiika! Naawuni nyɛla Ŋun valim ni saliya karibu.
- 20. Dinzuɣu (Yaa nyini Annabi)! Bɛ yi ŋmɛ a namgbankpeeni, nyin yelima: “N-zaŋ m maŋ zaasa n-ti Naawuni, ni ŋun doli n daadiini. Yaha! Yelimi ninvuɣu sheba bɛ ni ti litaafi maa, ni Ummiyyinima (Larbunim’ puuni ban bi karim): “Di ni bɔŋɔ, yi zaŋ yi maŋ zaasa n-ti Naawuni (yi kpe Muslinsi ni)?” Tɔ!Bɛ yi zaŋ bɛ maŋ’ zaa n-ti Naawuni, tɔ! Achiika! Bɛ shiri dolsi ya. Amaa! Bɛ yi zaɣisi ka lԑbi biri, tɔ! Achiika! Din nyɛ talahi a zuɣu n-nyɛ a ti a tuuntali. Yaha! Naawuni nyɛla Ŋun nyari O daba.
- 21. Achiika! Ninvuɣu sheba ban niŋdi chefuritali ni Naawuni aayanima, ka kuri Annabinim’ ka di pa ni yelimaŋli soli, ka kuri ninvuɣu sheba ban puhiri ni tuunviela tumbu ninsalinim’ puuni, tɔ! (Yaa nyini Annabi)! Tim ba suhupiɛlli lahibali ni azaabakpeeni.
- 22. Bannim’ maa n-nyɛ ninvuɣu sheba ban tuma saɣim Dunia ni Chiyaama, bɛ mi ti ka ban yɛnsɔŋ ba (Zaadali).
- 23. (Yaa nyini Annabi)! Di ni bɔŋɔ, a bi nya ninvuɣu sheba bɛ ni ti tarli litaafi puuni (Yahuudunim’ baŋdiba), ka bɛ boondi ba n-zaŋ kana Naawuni litaafi (Alkur’aani), domin di ti niŋ fukumsi bɛ sunsuuni, din nyaaŋa ka bɛ puuni sheba lԑbi biri, ka nyɛla ban zaɣisira.
- 24. Di daliri nyɛla bɛ yelimi: “Di kariya ka buɣum shihi ti, naɣila dabsa sheŋa din mali kalinli,” ka ʒiri sheŋabɛ ni ŋmara m-pari Naawuni maa yɔhimba bɛ daadiini puuni.
- 25. Ka wula n-yɛn ti nyelidi yiti niŋ ka Ti (Tinim’ Naawuni) laɣim ba dabsili sheli zilsigu ni ka di puuni la, ka bɛ ti yo nyevuli kam samli ni di ni daa tum shɛli, bɛ mi pala bɛ ni yɛn di shɛba zualinsi?
- 26. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Yaa n Duuma Naawuni! Nyini n-nyɛ Ŋun sunam. Azaŋdila nam n-tiri A ni bɔriso, ka deeri namAnibɔri so sani, ka tibgiri A ni bɔri so, ka lahi filindi A ni bɔri so, A nuuni ka bɛrisuŋ be. Achiika! A nyɛla Toora binshɛɣu kam zuɣu.
- 27. A zaŋdila yuŋ n-kpehiri wuntaŋ’ ni, ka zaŋdi wuntaŋ’ kpehiri yuŋ ni, ka yihiri binnyeŋ binkpiŋ ni, ka yihiri binkpiŋ binnyɛŋ ni. Yaha! A largirila A ni bɔri so, ka di pa ni saliya karibu m-beni.
- 28. Ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli (Muslinnima) di zaŋ chefurinima n-leei bɛ yuriba ka di pa ni bɛ Muslim’ taba, dinzuɣu ŋun ti niŋ lala, tɔ! Oka shɛli noli ni Naawuni sani, naɣilayi ti zɔri dabiem ni bɛ niŋ ya chuuta sheli (ka laɣiba zɔri), ka Naawuni varsiri ya ni O maŋa. Yaha! Naawuni sani n-nyɛ labbu shee.
- 29. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Yi yi sɔɣi binshɛɣu din be yi suhiri ni, bee yi yihi lila polo ni, Naawuni mi li. Yaha! O mi din be sagbana ni, ni din be tiŋgbani yaaŋa zuɣu. Yaha! Naawuni nyɛla Toora binshɛɣu kam zuɣu.”
- 30. Dabsi’ sheli nyɛvuli kam ni yɛn ti nya ka bɛ zaŋ tuunviela sheŋao ni daa tum na n-ti zali o tooni, ka lahi zaŋ o ni daa tum tuumbe’ sheli na n-ti zali o tooni, ka o yɛn tibɔri ni waɣilim niŋ o mini li (tuumbɛri maa) sunsuuni, ka Naawuni varsiri ya ni O maŋa. Yaha! Naawuni nyɛla Nambɔzɔrikpeeni lana ni daba.
- 31. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Yi yi nyɛla ninvuɣu sheba ban yuri Naawuni, tɔ! Yin doli ya ma, Naawuni ni yun ya, ka chɛ yi taya m-paŋ ya. Yaha! Naawuni nyɛla Chempaŋlana, Zaadali Nambɔzobonaa.
- 32. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Doli ya Naawuni mini O tumo,” Amaa! Bɛ yi lԑbi biri, tɔ! Achiika! Naawuni bi bɔri chefurinima.
- 33. Achiika! Naawuni gahimla Annabi Adam mini Annabi Nuhu, ni Annabi Ibrahima yiŋnima, n-ti pahi Imraana yiŋ-nim’ (bɛʒamana puuni) binnamda zuɣu.
- 34. Bɛ daa nyɛla zuliya yinsi, ka bɛ shɛba yi tabi ni na. Yaha! Naawuni nyɛla Wumda, Baŋda.
- 35. (Yaa nyini Annabi)! Teemi saha sheli Imraana paɣa ni daa yeli: “Yaa n Duuma Naawuni! Achiika! N-zaŋ bia so ŋun be m pulini ŋɔ mpuli A, ni o ti nyɛla bilchina ka fukumsi sheli ti bi pa o zuɣu (naɣila A jɛma ni). Dinzuɣu, deemi n suhigu. Achiika! A nyɛla Wumda, Baŋda.
- 36. Saha sheli oni daa dɔɣi o (bia maa), ka o yeli: “Yaa n Duuma Naawuni! Achiika! N-dɔɣio ka o nyɛla paɣa. Naawuni mi n-nyɛŊun mi binshɛɣuo ni dɔɣi maa. Doo mi bi ŋmani paɣa. Achiika! M mi boli o la Mariyam. Dinzuɣu, m-bɔri gulibu A sani ni A gu o mini o zuliya ka chɛ shintaŋ so Ani niŋ katiŋ ka chɛ A nambɔzɔhigu la.
- 37. Ka o Duuma (Naawuni) deegi o suhigu maa deerisuŋ, ka chɛ ka o (Mariyam) zooi zoorisuŋ, ka Annabi Zakaria yoli o. Saha sheli kam ka Annabi Zakaria ti kpe o (Mariyam) sani jiŋli maa ni, o nyarila bindirigu ka di be o sani. Ka o (Annabi Zakaria) ti yeli: “Yapolo ka a nya ŋɔ (bindirigu) maa? Ka o (Mariyam) yeli: “Naawuni sani ka di yina.” Achiika! Naawuni largirila O ni bɔri so ka di pa ni saliya shɛli karibu m-beni.
- 38. Nimaa ni, ka Annabi Zakaria suhi o Duuma (Naawuni), ka yeli: “Yaa n Duuma! Tim ma zuliya shɛli din niŋ kasi A sani na. Achiika! A nyɛla Ŋun wumdi suhigu.
- 39. Ka Malaaika boli o ka o nyɛla ŋun ʒeya m-puhiri jiŋli o jɛma shee (ka yɛli o): “Achiika! Naawuni tiri a la suhu-pielli lahibali ni Annabi Yahaya (ka a paɣayɛndɔɣi o), ka o nyɛla ŋun yɛntiti yelimaŋli ni yɛltɔɣali (Annabi Issa) din yi Naawuni sana na, ka yɛn ti nyɛ toondana, ka lahi nyɛŊun gbaari o maŋa, kao lahi yɛn ti nyɛ Annabi, ka be ninvuɣusuma ni.”
- 40. Ka o (Annabi Zakaria) yeli: “Yaa n Duuma Naawuni! N-yɛn niŋ wula nya bia ka kuriginsim paai ma, ka m paɣa mi gba nyɛ paɣaŋoli? Ka o (Malaaika) yeli: “Lala ka Naawuni tumdi O ni bɔri sheli.”
- 41. Ka o (Annabi Zakaria) yeli: “Yaa n Duuma Naawuni! Wuhimi ma alaama sheli (din shiri wuhi ni m paɣa ni niŋ puwa),” ka o (Malaaika) yeli: “A da-alaama nyɛla a ku tooi tɔɣisi yɛletɔɣa ni ninsalinima dabsimuni ata, naɣila ni buɣisibu. Dinzuɣu, teemi a Duuma (Naawuni) yɛla pam, ka simsi O Zaawuni mini Asiba.
- 42. Yaha (Yaa nyini Annabi)! Teemi saha sheli Malaaika ni daa yeli: “Yaa nyini Mariam! Achiika! Naawuni gahimmi a, ka simsi a, ka lahi gahimmi a (a zaamani puuni) binnamda paɣaba zuɣu.”
- 43. “Yaa nyini Mariyam! Gbargim a maŋa n-ti a Duuma, ka niŋ suzuuda, ka niŋ rukuu’i (kurummi ti Naawuni) m-pahi ninvuɣu sheba ban kurundi zuɣu.”
- 44. (Yaa nyini Annabi)! Dinnim’ maa nyɛla lahibaya din sɔɣi,ka Ti (Tinim’ Naawuni) siɣisiri di wahayi n-tiri a na, domin a daa ka bɛ sani saha sheli bɛ ni daa labri bɛ daalikalminima (domin bɛ nya) bɛ puuni ŋun tu kamaata ni o yoli Mariyam (Annaba Issa ma), a mi daa ka bɛ puuni saha sheli bɛ ni daa ŋmeri di namgbankpeeni bɛ sunsuuni maa.
- 45. (Yaa nyini Annabi)! Teemi saha sheli Malaaika ni daa yeli: “Yaa nyini Mariyam! Naawuni tiri a la suhupielli lahibali ni yɛltɔɣili din yi O sani na, o yuli n-nyɛ Al-Masiihu Issa Mariyam bia, ka o yɛn ti nya asanzanira Dunia ŋɔ ni Chiyaama, ka lahi be ninvuɣu sheba ban miri Naawuni puuni.”
- 46. “Yaha! O nyɛla Ŋun yɛn ti tɔɣisi yeltɔɣa ni niriba o zuɣukuɣura ni, ni o ninsarintali ni, ka lahi be ninvuɣusuma puuni.”
- 47. Ka o (Mariyam) yeli: “Yaa n Duuma Naawuni! N-yɛn niŋ wula mali bia, ka do’ so bi shihi ma?” Ka o (Malaaika) yeli: “Lala ka Naawuni namdi O ni bɔri sheli. O yi ti zali O nam zaligu shɛli zuɣu, Oyeri li mi: “Leema,” ka di shiri leei.”
- 48. Yaha! O yɛn ti baŋsiolasabbu ni yemgoliŋga, n-ti pahi Attaura ni Injiila (Gospel mini Old Testament).
- 49. Yaha! Ka o yɛn ti nyɛ tumo n-zaŋ chaŋ Israaila bihi sani (ka yɛn ti yeli ba): “Achiika! N-kan ya mi na ni daliri sheli din yi yi Duuma sani na (kadama) n-ni tooi zaŋ yɛɣiri nam noombili ŋmahinli n-tin ya, ka pɔbsi niŋ di puuni, ka di leei noombila ni Naawuni yiko. Ka n-lahi tibri zomdɔɣirili, ni yumahalana. Yaha! Ka n-neeri kpiimba ni Naawuni yiko, ka ni tooi lahi tin ya lahibali n- zaŋ chaŋ bindira sheŋa yi ni dira, ni yi ni guuri sheli n-zaandi yi yiŋsi puuni. Achiika! Di puuni nyɛla yɛlikpahindili n-tin ya, yi yi nyɛla ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli.
- 50. Ka n-lahi nyɛŊun tiri yelimaŋli ni Attaura (Old Testament) sheli din daŋ mana, kaniŋ binyer’ sheŋabɛ ni mɔŋ ya maa puuni shɛli halalsi n-tin ya. Yaha! Ka n-kan ya na ni daliri sheli din yi yi Duuma (Naawuni) sani na. Dinzuɣu zom ya Naawuni, ka doli ma.
- 51. Achiika! Naawuni nyɛla n Duuma, ni yi gba Duuma. Dinzuɣu jemmi ya O, ŋɔ maa n-nyɛ sochibga.
- 52. Saha sheli Annabi Issa ni daa ti kpahim baŋ bɛ (Yahuudunim’) chefuritali, ka o yeli: “Banima n-leei yɛnsɔŋ ma n-zaŋ labi Naawuni sani?” Hawariyuna nim’ ban yeli: “Tinima n-nyɛ Naawuni sɔŋdiba, achiika! Tinim’ ti Naawuni yelimaŋli, dinzuɣu dim shɛhira kadama tinim’ zaŋ ti maŋ’ zaasa n-ti Naawuni.”
- 53. Yaa ti Duuma Naawuni! Ti ti yelimaŋli ni a ni siɣisi shɛli maa na, ka doli A tumo (Annabi Issa), dinzuɣu, sabmi ti m-pahi shɛhiradiriba ni.”
- 54. Ka bɛ (Israaila bihi puuni chɛfurinim’) na naberi, ka Naawuni gba na ba nari. Dinzuɣu, Naawuni n-nyɛŊun gari sokam nari.
- 55. (Yaa nyini Annabi)! Teemi Saha shɛli Naawuni ni daa yeli: “Yaa nyini Issa! Achiika! Mani (Naawuni) nyɛla Ŋun yɛn kpiɣi a tiŋgbani yaaŋa zuɣu, ka duhi a na N sani, ka lahi niŋ a kasi ka chɛ ninvuɣu sheba ban niŋ chefuritali maa, ka chɛ ka ninvuɣu sheba ban doli a maa kuli be chefurinim’ zuɣusaa hali ni Zaadali. Din nyaaŋa, N (Mani Naawuni) sani ka yi yɛn ti labi na, ka N-ti niŋ fukumsi yi sunsuuni nzaŋ chaŋ yi ni daa ŋmɛri namgbankpeeni shɛli puuni maa.
- 56. Amaa! Ninvuɣu sheba ban niŋ chefuritali maa, tɔ! N (Mani Naawuni) ni niŋ ba azaabakpeeni Dunia ni Chiyaama, bɛ mi ti ka ban yɛnsɔŋ ba.
- 57. Yaha! Amaa! Ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli, ka tum tuunsuma, Naawuni ni pali ba bɛ sanyoviɛla. Yaha! Naawuni je zualindiriba.
- 58. (Yaa nyini Annabi)! Dinnim’ maa ka Ti (Tinim’ Naawuni) karindi li n-tiri a na, ka di yi (Alkur’aani) aayanim’ puuni na, ni teebu din nyɛ yɛmgoliŋga dini.
- 59. Achiika! Annabi Issa kotomsi Naawuni sani ŋmanila Annabi Adam. O (Naawuni) nam o mi ni taŋkpaɣu, kayeli o: “Leema, ka o leei (ninsala).”
- 60. (Yaa nyini Annabi)! Di nyɛla yelimaŋli din yi a Duuma (Naawuni) sani na. Dinzuɣu, miri ka a ti pahi ninvuɣu sheba ban be zilsigu puuni.
- 61. Dinzuɣu (Yaa nyini Annabi)! Ninvuɣu so ŋun ŋmɛ a namgbankpeeni di puuni baŋsim sheli din ka a ŋɔ na nyaaŋa, tɔ! Nyin yelima: “Kam ya na, ka ti ti boli ti bihi mini yi (dolodolonim’) bihi, ni ti (Muslim’) paɣaba niyi paɣaba, ni ti mammaŋa, niyi gba mammaŋa, ka ti ti ka n-ti taba, ka zali ni kadama Naawuni narimbu be ʒirinim’ zuɣu.”
- 62. Achiika! Ŋɔ maa nyɛla yelimaŋli lahibaya, dinzuɣu duuma so n-kani naɣila Naawuni. Yaha! Naawuni nyɛla Nyɛŋda, Yemgoliŋgalana ni achiika.
- 63. Amaa! Bɛ yi lԑbi biri, tɔ! Achiika! Naawuni nyɛla Ŋun mi ninvuɣu sheba ban saɣinda.
- 64. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Yaa yinim’ ninvuɣu shɛba bɛ ni ti litaafi! Kam ya na n-ti gbaai yɛltɔɣa shɛli din nyɛ zaɣiyini ti mini ya sunsuuni, kadama ti di jem shɛli naɣila Naawuni, ti mi miri ka ti laɣim O mini shɛli n-jɛm. Yaha! Ti puuni sheba miri ka bɛ zaŋ sheba leei duumanim’ ka pa ni Naawuni.” Amaa! Bɛ yi lԑbi biri, tɔ! Yin yelimi ya: “Dim ya ti shɛhira kadama achiika! Tinim’ nyɛla ban zaŋ ti maŋ’ zaasa n-ti Naawuni (Muslinnima).”
- 65. Yaa yinim’ ninvuɣu sheba bɛ ni ti litaafi (Yahuudu mini Nashaaranima)! Bozuɣu ka yi ŋmeri namgbankpeeni n-zaŋ chaŋ Annabi Ibrahima yeltɔɣa ni, ka di mi nyɛla bɛ daa bi siɣisi Attaura mini Injiila na naɣila o nyaaŋa. Dini bɔŋɔ, yi bi niŋdi haŋkali?
- 66. Achiika! Di ni bɔŋɔ yinim’ bambɔŋɔnima (Israaila bihi) n-nyɛ ninvuɣu sheba ban niŋ namgbankpeeni n-zaŋ chaŋ binshɛɣu yi ni mali di baŋsim, ka bozuɣu ka yi niŋdi namgbankpeeni n-zaŋ chaŋ binshɛɣuyini ka di baŋsim? Yaha! Naawuni m-mi, amaa! Yinim’ bi mi.
- 67. Annabi Ibrahima daa pala Yahuudu bee Nashaara (Jew bee Christian), amaa! O daa nyɛla Ŋun ŋmalgi o nini ka chɛ adiini kam din pa yɛlimaŋli, ka daa nyɛla ŋun zaŋ o maŋa n-ti Naawuni (Muslimi), o mi daa ka buɣujɛmdiba ni.
- 68. Achiika! Ninvuɣu sheba ban ni tooi yeli ni Annabi Ibrahima nyela bɛ mabia n-nyɛ ninvuɣu sheba ban daa doli o, ni Annabi so (Annabi Muhammadu) ŋumbɔŋɔ maa, n-ti pahi ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli. Yaha! Naawuni nyɛla Sɔŋda n-zaŋ ti ninvuɣu shɛba ban ti yɛlimaŋli.
- 69. Ninvuɣu sheba bɛ ni ti litaafi maa puuni sheba di bɔra ni bɛ birgi ya, bɛ mi ku tooi birgi so m-pahila bɛ maŋa, bɛ mi bi mi.
- 70. Yaa yinim’ ninvuɣu sheba bɛ ni ti litaafi! Wula ka yi niŋdi chefuritali ni Naawuni aayanima (Alkur’aani). ka mi nyɛla ban diri di shɛhira (kadama di shiri nyɛla yelimaŋli)?
- 71. Yaa yinim’ ninvuɣu sheba bɛ ni ti litaafi! Bozuɣu ka yi mali ʒiri mini yelimaŋli gabri taba, ka sɔɣiri yelimaŋli,ka mi nyɛla ban mi?
- 72. Ka ninvuɣu sheba bɛ ni ti litaafi maa puuni sheba yeli: “Tim ya yelimaŋli ni bɛ ni siɣisi shɛli (Alkur’aani) na n-ti ti Muslinnim’ maa Asibaasi, ka zaɣisi li Zaawuni, achiika! Bɛ ni labi na (ka chɛ bɛ daadiini maa).”
- 73. Yaha! (Ka bɛ yeli taba): “Di tin ya so yelimaŋli naɣila ŋun doli yi daadiini.” (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Achiika! Dolsigu n-nyɛ Naawuni dolsigu, (yi mi miri ya ka yi saɣi ti) ni bɛ ni ti so binshɛɣu bɛ ni tin ya ŋɔ maa tatabo, ka bɛ ti zaŋ li ŋmeri ya namgbankpeeni yi Duuma (Naawuni) sani. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Achiika! Pini bela Naawuni nuuni, ka O tiri li O ni yuri so. Yaha! Naawuni nyɛla Ŋun yelgiri tiri O daba, Baŋda.
- 74. O (Naawuni) gahindila O ni bɔriso ni O nambɔzɔbo. Yaha! Naawuni nyɛla Pintitali lana.
- 75. Yaha! Bɛ ni ti sheba litaafi maa puuni beni ka a yi zaŋ laɣikara m-puhi o sɔŋbu, kao ni labsi lin-ti a, kabɛ puuni sheba mi benikaa yi zaŋ laɣibihi m-puhi o sɔŋbu, ka o ku labsi li n-ti a, naɣila a kuli bi milgi ka ʒela ozuɣu, di daliri nyɛla bɛ yɛlimi: “Pa taali n-nyɛli ni ti di ninvuɣu sheba ban ʒi maa liɣiri.” Ka bɛ nyɛla ban ŋmari ʒiri m-pari Naawuni, ka mi nyɛla ban mi.
- 76. Wumma! Ninvuɣu so ŋun pali o da-alikauli, ka zo Naawuni, tɔ! Achiika! Naawuni bɔri wuntizɔriba.
- 77. Achiika! Ninvuɣu sheba ban taɣiri Naawuni daalikauli ni bɛ pɔri, domin bɛ zaŋ li nya laɣibihi zuɣu, tɔ! Bannim’ maa ti ka tarli Zaadali. Yaha! Naawuni ti ku tɔɣisiba yeltɔɣa, O mi ti ku ŋmalgi yuli ba, O mi ku simsi ba.Yaha! Azaabakpeeni be bɛ zuɣu.
- 78. Yaha! Achiika! Bɛ puuni sheba beni n-lebgiri bɛ zilima bɛ yi ti karindi litaafi, domin yi tehi ni litaafi maa puuni ka di be, ka di mi ka di puuni, ka bɛ lahi yera: “Ŋɔ maa yila Naawuni sani na,” ka di mi pala Naawuni sani ka di yi na. Ka bɛŋmari ʒiri m-pari Naawuni, ka mi nyɛla ban kuli mi.
- 79. Di bi tu kamaata ni Naawuni ti ninvuɣu so litaafi mini baŋsim n-ti pahi Annabitali, di nyaaŋa kao tilahi yeli niriba: “Leemi ya daba n-ti ma ka pa ni Naawuni.” Amaa! (O yɛrimi): “Leemi ya ban doli Naawuni, domin yinim’ n-nyɛ ban baŋsiri (niriba) din be litaafi puuni zuɣu,ni yi ni lahi bɔri baŋsim la.”
- 80. Yaha! O ku puhi ya ni yi gbubi Malaaikanim’ mini Annabinim’ ka bɛ nyɛ duumanima. Di ni bɔŋɔ, o ni puhi ya chefuritali yi Muslinsi nyaaŋa?
- 81. (Yaa nyini Annabi)! Teemi saha sheli Naawuni ni daa gbaai Annabinim’ alikauli (ka yeli ba): “Gbibi ya n-ni tin ya shɛli litaafi puuni, n-ti pahi baŋsim, di nyaaŋa, tuun’ so (Annabi Muhammadu) ni kan ya na n-ti tiri yelimaŋli ni din be yi sani, achiika! Yi nyɛla ban yɛntitio yelimaŋli ka sɔŋ o, ka O (Naawuni) yeli: “Dini bɔŋɔ, yi dihitabli ka ni tooi gbibi n daalikauli ŋɔ maa ni venyela? Kabɛ yeli: “Ti dihitabli.” Ka O (Naawuni) yeli: “Tɔ! Dim ya shɛhira kadama ngba pahi yi zuɣu shɛhiradiriba ni.”
- 82. Dinzuɣu, ninvuɣu so ŋun ti lԑbi biri din nyaaŋa, tɔ! Bannim’ maa n-nyɛ ban kpeeyi.
- 83. Di ni bɔŋɔ,bɛ bɔrila adiini sheli ka pa ni Naawuni daadiini (Muslinsi) ŋɔ maa? Yaha! Ŋuna (Naawuni) ka din be sagbana mini tiŋgbani ni zaŋ bɛ maŋ’ zaa n-ti, bɛ yi yura, bee ka bɛ je. Yaha! O sani ka bɛ yɛn ti labsi ba.
- 84. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Ti (tinim’ Muslinnima) ti Naawuni yɛlimaŋli,ni bɛ ni siɣisi shɛli (Alkur’aani) n-ti ti na, n-ti pahi bɛ ni siɣisi shɛli na ti ti Annabi Ibrahima, ni Annabi Ismaaila mini Annabi Is’haaka, ni Annabi Ya’akuba, n-ti pahi bɛ yaansi, ka lahi ti yelimaŋli ni bɛ ni siɣisi shɛli na n-ti ti Annabi Musa mini Annabi Issa, ni bɛ ni siɣisi shɛli na n-ti ti Annabinim’ zaasa ka di nyɛla din yi bɛ Duuma (Naawuni) sani. Ti bi wolgiri so bɛ puuni. Yaha! Ti zaŋ ti maŋ’ zaa n-ti O (Naawuni).
- 85. Yaha! Ninvuɣu so ŋun ti bo adiini sheli ka pa ni Muslinsi daadiini, tɔ!Bɛ ku deei li o sani. ka o lahi be ninvuɣu shɛba ban kɔhilu puuni Zaadali.
- 86. Wula ka Naawuni yɛn dolsi ninvuɣu sheba ban niŋ chefuritali bɛ yelimaŋli tibu nyaaŋa, kami di shɛhira kadama Naawuni tumo (Annabi Muhammadu) shiri nyɛla yelimaŋli, ka dalirinim’ kaba na polo ni. Yaha! Naawuni bi dolsiri ninvuɣu shɛba ban nyɛ zualindiriba.
- 87. Bannim’ maa sanyoo nyɛla Naawuni narimbu be bɛ zuɣu, n-ti pahi Malaaika-nima, ni ninsalinim’ zaasa namgbaniyini.
- 88. Bɛ nyɛla ban yɛn ti kpalim di puuni, bɛ ti bi yɛn balgi ba azaaba, bɛ mi ti ku naɣisi li n-ti ba.
- 89. Naɣila ninvuɣu sheba ban niŋ tuuba di nyaaŋa, ka velgi bɛ tuma, tɔ! Achiika! Naawuni nyɛla Chempaŋlana, Zaadali Nambɔzobonaa.
- 90. Achiika! Ninvuɣu sheba ban niŋ chefuritali bɛ Naawuni yelimaŋtibo nyaaŋa, di nyaaŋa ka bɛ pahi ni chɛfuritali, di kariya ka bɛ deei bɛ tuuba. Yaha! Bannim’ maa n-nyɛ ninvuɣu shɛba ban bɔrgi.
- 91. Achiika! Ninvuɣu sheba ban niŋ chefuritali, ka kpi ka nyɛla chefurinima, to di kariya ka bɛ deei bɛ zaɣiyino kam tuuba, hali tiŋgbani zaasa yi leei salima, ka bɛ zaŋ li ni bɛ yo bɛ maŋ’ zuɣu. Lalanim’ maa, azaabakpeeni be bɛ zuɣu, bɛ mi ti ka sɔŋdiba (Zaadali).
- 92. Di kariya ka yi nya bɛrisuŋ naɣila yi zaŋla yi ni bɔri shɛli n-dihi, yi mi ni zaŋ shɛli dihi, tɔ! Achiika ! Naawuni nyɛla Ŋun mi di yɛla.
- 93. Bindirigu kam daa nyɛla halalsi n-ti Israaila bihi, naɣila Israaila ni mɔŋ o maŋ’ shɛli pɔi ka bɛ ti siɣisi Attaura na. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Zaŋmi ya Attaura na n-ti karim li, yi yi nyɛla yɛlimaŋlinima.”
- 94. Dinzuɣu, ŋun ti ŋma ʒiri pa Naawuni din nyaaŋa, tɔ! Bannima n-nyɛ zualin-diriba.
- 95. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Naawuni yeli yelimaŋli, dinzuɣu doli ya Annabi Ibrahima daadiini sheli din milgi ka chɛ adiini shɛŋa din nyɛʒiri maa. Yaha! O daa ka ban jɛmdi buɣa puuni.
- 96. Achiika! Tuuli yili shɛli bɛ ni zaŋ zali ninsalinima (Naawuni jɛma zuɣu) n-nyɛ din be Makka la (Ka’aba), ka di nyɛla albarika shee, ka nyɛ dolsigu n-zaŋ ti binnamda.
- 97. Di puuni mali yɛlikpahinda din be polo ni, dina n-nyɛ Annabi Ibrahima zaashee, ŋun ti kpe di (Ka’aba) puuni, tɔ! O niŋ naani. Yaha! Haʒi niŋbu niŋ talahi n-ti ninsalinima (Muslinnima), amaa! Ni ŋun mali toosim din ni tooi chaŋ. Ŋun mi niŋ gutulunsi, tɔ! Naawuni nyɛla Bundana ka chɛ binnamda (jema).
- 98. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Yaa yinim’ ninvuɣu sheba bɛ ni ti litaafi! Bozuɣu ka yi niŋdi chefuritali ni Naawuni aayanima. Yaha! Naawuni nyɛla Ŋun diri yi tuma shɛhira?
- 99. Yelima: “Yaa yinim’ ninvuɣu sheba bɛ ni ti litaafi! Bozuɣu ka yi taɣiri ninvuɣu so ŋun ti Naawuni yelimaŋli ka che Naawuni soli, ka bɔri ni di shɛli, ka mi nyɛla ban diri shɛhira? Yaha! Naawuni pala Tamda ka chɛ yi tuuntumsa.
- 100. Yaa yinim’ ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli! Yi yi doli ninvuɣu shɛba bɛ ni ti litaafi maa puuni sheba, tɔ!Bɛ ni labsi ya chefurinim’ yi Naawuni yelimaŋtibo nyaaŋa.
- 101. Yaha! Bozuɣu ka yi niŋdi chefuritali, ka di mi nyɛla bɛ karindila Naawuni aayanima n-tiri ya, ka O tumo (Annabi Muhammadu) lahi be yi puuni? Yaha! Ninvuɣu so ŋun gbibi Naawuni (daadiini) ni vienyela, tɔ! Achiika! Bɛ dolsi o n-zaŋ chaŋ sochibga.
- 102. Yaa yinim’ ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli! Zom ya Naawuni zobu ni yɛlimaŋli, ka miri ya ka yi kpi naɣila yi nyɛla Muslinnima.
- 103. Yaha! Laɣimmi ya gbibi Naawuni gabkpeeni (Muslinsi daadiini) ni namgbaniyini, ka miri ya ka yi woli taba. Yaha! Teemi ya Naawuni yolsigu yi zuɣu saha sheli yi ni daa nyɛ dimba ni taba, ka O laɣim yi suhiri (ni Muslinsi daadiini) ka yi leei mabiyinsi ni O yolsigu. lahi bela buɣum namgbangbriŋ ni, ka O tilgi ya ka chɛ li. Lala ka Naawuni kahigiri ya O dalirinima, domin achiika! Yi leei ninvuɣu shɛba ban dolsi.
- 104. Yaha! Yi puuni shɛba leemi ban boonda (ninsalinima) n-zaŋ chaŋ alheeri shee, ka bɛ puhiri ninsalinim’ ni bɛrisuŋ, ka mɔŋdi ka chɛ bɛ ni je shɛli. Tɔ! Bannima n-nyɛ ninvuɣu sheba ban nyɛ tarli.
- 105. Yaha! Di leei ya (yi Muslinnim’) kamani ninvuɣu sheba ban woli taba (Yahuudu mini Nashaaranima), ka niŋ namgbankpeeni bɛ sunsuuni kahigibu kahigibu ni daa ti kaba na nyaaŋa. Tɔ! Bannim’ maa, azaaba shɛli din bara be bɛ zuɣu (Zaadali).
- 106. Dabsi’ sheli ninvuɣu sheba nina polo ni yɛnti pɛla, ka ninvuɣu sheba mi nina polo yɛn ti sabgi. Amaa! Ninvuɣu shɛba ban nina sabgi maa, (ka Malaaikanim’ yɛli ba): “Di ni bɔŋɔ, yi daa niŋ la chefuritali yi yɛlimaŋli tibu nyaaŋa? Tɔ! lammi ya azaaba domin yi ni daa niŋdi chefuritali sheli maa zuɣu.”
- 107. Yaha! Amaa! Ninvuɣu sheba ban nina polo piɛla maa, tɔ! Bɛ yɛn ti be la Naawuni nambɔzɔbo (Alizanda) ni, ka nyɛla ban yɛn ti kpalim di puuni.
- 108. (Yaa nyini Annabi)! Dinnim’ maa nyɛla Naawuni nam yɛlikpahinda, ka Ti karindi li n-tira na ni yelimaŋli. Yaha! Naawuni bi bɔri zualinsi ni binnamda.
- 109. Yaha! Naawuni n-nyɛŊun su din be sagbana ni, ni din be tiŋgbani ni. Yaha! Naawuni sani ka bɛ yɛn ti labsi yellikam (Zaadali).
- 110. Yinima (yi Muslinnima) n-nyɛ al’umma sheba ban gahim ka bɛ yihi n-zaŋ ti ninsalinima, ka yi puhiri ni biɛri-suŋ, ka lahi mɔŋdi ni bɛ ni je shɛli, ka yi lahi tiri Naawuni yɛlimaŋli. Yaha! Ninvuɣu sheba bɛ ni ti litaafi maa yi di ti Naawuni yelimaŋli, tɔ! Di naan leei alheeri n-zaŋ ti ba. Bɛ puuni sheba beni n-ti Naawuni yelimaŋli, amaa! Ka bɛ pam nyɛla ban kpeeri yira.
- 111. Di kariya ka bɛ tooi niŋ ya (yi Muslinnim) chuuta naɣila biɛrim biɛla, bɛ mi yi yɛn tuhi ya, tɔ!Bɛ ni lԑbi biri ya, di nyaaŋabɛ ku nya nasara.
- 112. Bɛ (Naawuni) ŋmɛla filiŋ m-pa bɛ zuɣu luɣulikam bɛ yi nya ba, (Muslin-nim ban tuhimi ba), naɣila bɛ yi ti gbibila alikauli shɛli din yi Naawuni mini ninsalinima (Muslinnim’) sani na, ka bɛ lahi labi na ni sujee din yi Naawuni sani na, ka bɛŋmɛ fara m-pa bɛ zuɣu, dama bɛ daa niŋla chefuritali ni Naawuni aayanima, ka kuri Annabinim’ ka di pa niyelimaŋli soli, di daliri nyɛla bɛ kpɛla Naawuni taali ni, ka daa nyɛla ban kpahiri yeɣiri targa.
- 113. Bɛ pala yim, ninvuɣu sheba bɛ ni ti litaafi maa (Yahuudu mini Nashaaranim’) puuni sheba beni n-zaandi tuhiri yelimaŋli, ka karindi Naawuni aayanima (Alkur’aani) yuŋ puuni saha sheŋa, kanyɛla ban niŋdi suzuuda.
- 114. Bɛ tirila Naawuni mini Chiyaama yelimaŋli, ka puhiri ni bɛrisuŋ, ka lahi mɔŋda ni bɛ ni je shɛli, ka niŋdi yomyoma n-zaŋ chaŋ alheeri tuma shee. Yaha! Bannim’ maa be ninvuɣu suma puuni.
- 115. Yaha! Bɛ ni tum shɛlika di nyɛ zaɣivɛlli, tɔ!Bɛ ku zaɣisi li. Dinzuɣu, Naawuni mi wuntizɔriba.
- 116. Achiika! Ninvuɣu sheba ban niŋ chefuritali maa, tɔ! Bɛ daarzichi mini bɛ bihi ku tooi taɣi ba ka chɛ Naawuni (da-azaaba). Yaha! Bannim’ maa n-nyɛ buɣum bihi, ka bɛ nyɛ ban yɛn ti kpalim di puuni.)
- 117. Bɛ (chefurinim’ maa) ni mali shɛli n-dihiri Dunia behigu puuni kotomsi ŋmanila ʒɛɣu (pɔhim din mali yaa) din puuni mali wɔri, ka di sheei ninvuɣu sheba ban di bɛ maŋ’ zualinsi puu ni, ka saɣim li. Naawuni mi bi di ba zualinsi. Amaa! Bana n-diri bɛ maŋ’ zualinsi.
- 118. Yaa yinim’ ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli! Miri ya ka yi zaŋdi ninvuɣu sheba ban ka yi daadiini puuni leeri yi simnima, domin bɛ ku pooi ya barina niŋbu. Yaha! Bɛ (chefurinim’ maa) di pun bɔrila din yɛn niŋ ya chuuta. Achiika! Yi jelinsi pun yi polo ni bɛ zilma zuɣu. Amaa! Din sɔɣi bɛ suhiri ni m-bara n-gari lala. Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) kahigi ya la aayanim’ polo ni, yi yishiri nyɛla ban yɛn niŋ haŋkali.
- 119. Di ni bɔŋɔ, yinim’ bambɔŋɔnima (Muslinnima) m-bɔri ba, ka ban bi bɔri ya. Yaha! Ka yi tiri yelimaŋli ni litaafi sheŋa zaasa Naawuni ni siɣisi na. Bɛ mi yi tuhi ya soli, ka bɛ yeli: “Ti tiyelimaŋli.” Amaa! Bɛ yi ti kpalim bɛ ko, ka bɛ naan dimdi bɛ nubihi, domin yi suli zuɣu. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Kpim ya ni yi suli maa.” Achiika! Naawuni nyɛla Ŋun mi din be suhiri ni.
- 120. Din vela yi paai ya (yi Muslinnima), di saɣindila bɛ suhiri, amaa! Din be yi paai ya, ka bɛ niŋdi suhupielli ni dina. Dinzuɣu, yi (Muslinnim’) yi niŋ suɣulo, ka zo Naawuni, tɔ!Bɛ naberi ku tooi niŋ ya chuuta sheli. Achiika! Naawuni nyɛla Ŋun gili bɛ tuuntumsa (ni baŋsim).
- 121. (Yaa nyini Annabi) Teemi saha sheli ani daa daŋ yibu chɛ a iyaali ka chaŋ ti maandi tobbihi n-zaandi safu (Uhdu tobu) ni la. Yaha! Naawuni nyɛla Wumda, Baŋda.
- 122. Teemi saha sheli zamaatu biba ayi (Banuu Salima mini Banuu Haarisa) yi (Muslinnim’) puuni ni daa yɛn gbaɣisi tobu. Naawuni mi nnyɛ bɛ sɔŋda. Yaha! Ban ti Naawuni yɛlimaŋli dalimmila Naawuni zuɣu.
- 123. Yaha! Achiika! Naawuni daa tin ya (yi Muslinnim’) nasara Badar tobu ni ka di nyɛla yi daa ka yaa. Dinzuɣu, zom ya Naawuni, achiika! Yi ni leei ninvuɣu shɛba ban paɣi.
- 124. (Yaa nyini Annabi)! Teemi saha sheli a ni daa yeri ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli:“Dini bɔŋɔ, di bi saɣindi ya ni yi Duuma (Naawuni) sɔŋ ya ni Malaaika tusaata ka bɛ nyɛla ban yɛn sheei na (n-ti tuhi sɔŋ ya)?
- 125. Wumma! Yi yi niŋ suɣulo, ka zo Naawuni, ka bɛ (chefurinim’ maa) kuli kan ya na ni bɛ valim ŋɔ maa, tɔ! Yi Duuma (Naawuni) nyɛla Ŋun yɛnsɔŋ ya ni Malaaikanim’ tusaanu, ka bɛ nyɛla ban mali alaamanima.
- 126. Yaha! Naawuni bi zali li m-pahila di leei suhupelli lahibali n-zaŋ tin ya (yi Muslinnima) domin yi suhiri doni zuɣu. Yaha! Nasara ka luɣushɛli m-pahila Naawuni sani, Ŋuna n-nyɛ Nyɛŋda, Yemgoliŋgalana.
- 127. Domin O (Naawuni) ŋmaai chefurinim’ yɛɣ’ shɛli, bee ka O filim ba, ka bɛŋmalgi, ka nyɛla ban kɔhilu (ban niŋ ashaara).
- 128. (Yaa nyini Annabi)! A ka yɛltɔɣa shɛli yɛlli ŋɔ maa ni. O (Naawuni) yi bɔra, ka O deei bɛ tuuba, bee ka O niŋ ba azaaba. Achiika! Bɛ nyɛla zualin-diriba.
- 129. Yaha! Naawuni n-nyɛŊun su din be sagbana ni, ni din be tiŋgbani ni. O cherimi paŋdiOni yu so, kadargiriO ni yu so tibli. Yaha! Naawuni nyɛla Chempaŋlana. Zaadali Nambɔzobonaa.
- 130. Yaa yinim’ ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli! Di diri ya laɣinyɔri din nabgi nabribobgu. Dinzuɣu, zom ya Naawuni, achiika! Yi ni nya tarli (Zaadali).
- 131. Yaha! Zom ya buɣum sheli bɛ ni mali di shili n-guli chefurinima.
- 132. Yaha! Doli ya Naawuni mini O tumo (Annabi Muhammadu), achiika! Bɛ ni zon ya nambɔɣu.
- 133. Yaha! Niŋmi yadaŋadaŋa n-zaŋ chaŋ chɛmpaŋ din yi yi Duuma (Naawuni) sani na, ni Alizanda sheli dinyelim saɣisi sagbana mini tiŋgbani yɛlim, ka bɛ kpaɣisi li zali wuntizɔriba.
- 134. Ninvuɣu sheba ban diri bɛ daarzichi (Naawuni zuɣu) faako ni miisim ni, ni ninvuɣu sheba ban vaandi berim, ni ban cheri paŋdi ninsalinima. Yaha! Naawuni bɔrila tuunsumanima.
- 135. Yaha! Ni ninvuɣu sheba ban yi ti tum kavi tuma, bee ka bɛ dila bɛ maŋ’ zualinsi, ka bɛ teei Naawuni yela, ka bo gaafara ni bɛ taya. So mi ku tooi che m-paŋ naɣila Naawuni. Yaha! Ka bɛ bi tabli bɛ ni tum tuumbe’ sheli maa ni kanyɛla ban mi.
- 136. Bannim’ maa sanyoo nyɛla chɛmpaŋ din yi bɛ Duuma (Naawuni) sani na, ni Alizanda yili sheŋa din kulibona zɔri gindi di lɔŋ ni, ka bɛ nyɛla ban yɛn ti kpalim di puuni. Yaha! M-bo ni tuuntumdiba sanyoo.
- 137. Achiika! Yeli shɛŋa din ŋmani yi biɛhigu ŋɔ maa Pun daŋsi pɔi ni yinima (al’umma shɛba ban gari maa ni). Dinzuɣu gom ya tiŋgbani yaaŋa zuɣu, ka nya ninvuɣu shɛba ban daa labsi tuumba ʒiri maa bahigu ni daa nyɛ shem.
- 138. Ŋɔ maa nyɛla kahigibu n-zaŋ ti ninsalinima, ni dolsigu, ka di lahi nyɛ wa’azu n-ti wuntizɔriba.
- 139. Dinzuɣu, miri ya (yi Muslinnima) ka yi gbargi yi maŋa, yi mi miri ka yiniŋ suhusaɣiŋgu, yinima n-nyɛ ban yɛn nya nasara, yi yi nyɛla ban ti Naawuni yelimaŋli.
- 140. Yi (Muslinnim’) yi deei daŋsi, tɔ! Achiika! Ninvuɣu sheba (chɛfurinima) daa deei daŋsi di tatabo (Badar tobu ni). Lala mi ka Ti (Tinim’ Naawuni) lebgiri dabsa n-tiri ninsalinima. Yaha! Domin Naawuni lahi baŋ ninvuɣu sheba ban ti yelimaŋli, ka gbibi yi puuni sheba kabɛ lu tobu maa ni (ka kpe Alizanda).Yaha! Naawuni bi bɔri zualindiriba.
- 141. Yaha! Domin Naawuni paɣi neei ninvuɣu sheba ban ti yelimaŋli, ka kpihim chɛfurinim’ vurili.
- 142. Bee yi (Muslinnim’) tehiri mi ni yi ni kpe Alizanda, ka Naawuni bi baŋ yi puuni ban tuhi tobu (Naawuni zuɣu), ka lahi baŋ ban mali suɣulo yi puuni.
- 143. Achiika! Yi daa pun nyɛla ban bɔri kpibu (adiini zuɣu) pɔi ka yi naan laɣim ni dina, tɔ! Achiika! Yi mi nya li, ka nyɛla ban kuli yuunda.
- 144. Yaha! Annabi Muhammadu pala so naɣila Naawuni tumo. Achiika! Tuumba daa pun kana gari pɔi ni ŋuna. Di ni bɔŋɔ, o yi kpi bee ka bɛ ku o mi, yi (Muslinnim) lebrimi m-biri yi napɔŋ-kpahi zuɣu? Yaha! Ŋun ti lԑbi biri o napɔŋkpahi zuɣu, tɔ! Di kariya ni di niŋ Naawuni chuuta sheli. Yaha! Ni baalim, Naawuni ni yo ninvuɣu sheba ban paɣi (sanyovɛlli).
- 145. Yaha! Di ku tooi niŋ ka nyevuli lana so kpi naɣila ni Naawuni saɣiti, ka di nyɛla bɛ ni zali shɛli ka di mali di saha, ŋun bɔri Dunia sanyoo, Ti (Tinim’ Naawuni) ni ti o di puuni sheli, ŋun mibɔri Chiyaama sanyoo, Ti ni lahi ti o di puuni shɛli. Yaha! Ni baalim, Ti ni yo ninvuɣu sheba ban paɣi (sanyovielli).
- 146. Di zooiya ka Annabi so tuhi tobu, ka adiini baŋdiba pam yi na pahi o zuɣu, ka bɛ bi gbaɣisi tobu maa domin yɛli shɛli din nya ba Naawuni soli zuɣu, bɛ mi bi gbargi bɛ maŋa,kami bi filim bɛ maŋa n-ti bɛ dimba. Naawuni mi bɔrila suɣulonima.
- 147. Yaha! Bɛ daa kayeltɔɣa sheli m-pahila bɛ yelimi: “Yaa ti Duuma Naawuni! Cheli ti taya m-paŋ ti, ni ti ni niŋ barina shɛli ti bɛhigu puuni, ka ba ti naba zali. ka ti ti nasara ninvuɣu sheba ban nyɛ chefurinim’ maa zuɣu.”
- 148. Ka Naawuni ti ba Dunia sanyoo (nasara mini tobbuna), ka ti lahi yɛn ti ti ba Chiyaama sanyovielli (Alizanda). Yaha! Naawuni bɔrila tuunviɛla nima.
- 149. Yaa yinim’ ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli! Yi yi doli ninvuɣu sheba ban niŋ chefuritali maa, bɛ ni ŋmalgi ya yi napɔŋkpahi zuɣu (ka che yi yelimaŋtibo maa), ka leei ninvuɣu sheba ban kɔhilu.
- 150. Chɛli gba! Naawuni n-nyɛŊun sɔŋdi ya. Yaha! Ŋuna n-nyɛŊun gari ŋun kam nyɛ sɔŋda.
- 151. Ni baalim! Ti (Tinim’ Naawuni) ni zaŋ dabem niŋ ninvuɣu shɛba ban niŋ chefuritali maa suhiri ni, domin bɛ ni bo nyintahi n-ti Naawuni maa zuɣu, ka di nyɛla binshɛɣu O (Naawuni) ni bi siɣisi di daliri na. Yaha! Bɛ labbu shee n-yɛn ti nyɛ buɣum ni. Yaha! Zualindiriba labbu shee niŋ din be.
- 152. Yaha! Achiika! Naawuni pali ya O daalikauli saha sheli yi ni daa kuri ba (chefurinim’ maa) ni O yedda, hali ti paai saha sheli yini daa ti gbargi yi maŋa, ka niŋ namgbankpeeni bɛhigu puuni, ka birgi zaligu saha shɛli O (Naawuni) ni daa baŋsi ya yini bɔri (nasara) shɛli maa naai. Yi puuni sheba beni bɔrila Dunia, ka yi puuni sheba mi beni m-bɔri Chiyaama. Din nyaaŋa, kaO ŋmalgi ya ka chɛ ba, domin O dahim ya zuɣu. Yaha! Achiika! O che m-paŋ ya. Naawuni mi nyɛla Pintira n- zaŋ ti ninvuɣu shɛba ban ti yɛlimaŋli.
- 153. Teemi ya saha sheli yi ni daa guuri duri (Uhdu) zoli maa ka bi ŋmalgira ni yi yuli so yi nyaaŋa, ka Naawuni tumo (Annabi Muhammadu) boondi ya yi nyaaŋa polo, ka O (Naawuni) yon ya samli ni suhusaɣiŋgu domin yi ni chɛ ka suhusaɣiŋgu shɛli paagi Annabi, domin yi di niŋ suhusaɣiŋgu ni din (tobbuna) faai ka chen ya, ka mi di niŋ suhusaɣiŋgu ni yɛli shɛli din nyɛn ya (tobu maa ni). Yaha! Naawuni nyɛla Ŋun mi din sɔɣi yi tuuntumsa puuni.
- 154. Din nyaaŋa, ka O (Naawuni) siɣisi ya gonyuunsi na ka di ti ŋariti yi puuni shɛba nina, ka di nyɛla suhudoo n-zaŋ tin ya, ka yi puuni sheba minyɛvuya yɛla n-kuli muɣisiba, ka bɛ naan tehiri teha shɛli din pa yɛlimaŋli n-tiri Naawuni, ka di nyɛla ʒilinsi tɛha, ka naan yera: “Dini bɔŋɔ, ti mali nasara yɛli shɛli dimbɔŋɔ (tobu ŋɔ) maa ni? (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Achiika! Yellikam nyɛla Naawuni dini.” Bɛ sɔɣirila bɛ suhiri ni bɛ niku saɣi zaŋ shɛli n-wuhi a, ka yera: “Ti yi di mali (nasara) sheli yɛla ŋɔ maa ni, tɔ!Bɛ naan ku ku ti kpe. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Hali yi yi di bela yi yiŋsi puuni, tɔ! Naawuni ni zali kpibu ka di ʒe shɛba zuɣu talahi maa naan yi n-chaŋ bɛ dooshɛhi (gbala ni).” Domin Naawuni lahi dahim ya ka paɣi din be yi suhiri ni. Yaha! Naawuni nyɛla Baŋda ni din be suhiri ni.
- 155. Achiika! Yi puuni ninvuɣu sheba ban daa lԑbi biri dabsi’ sheli salonima ayi (Muslinnim’ mini chɛfurinim’) la ni daa laɣim. Achiika! Shintaŋ n-nyɛŋun daa zaŋ yɛltɔɣabɛɣu niŋ bɛ suhiri ni domin bɛ ni tum shɛli puun zuɣu. Yaha! Pali n-nyɛli, Naawuni che m-paŋ ba. Achiika! Naawuni nyɛla Chempaŋlana, Suɣulolana titali.
- 156. Yaa yinim’ ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli! Di leei ya kamani ninvuɣu sheba ban niŋ chefuritali ka yɛli bɛ mabihi, di yi ti niŋ ka bɛ (mabihi maa) go tiŋgbani yaaŋa zuɣu,bee bɛ chaŋla tobu ni: “Bɛ yi di kpalim ʒi ti sani, bɛ naan ku kpi, bɛ mi naan ku ku ba, domin Naawuni zaŋ li leei yolitembɛ suhiri ni. Yaha! Naawuni n-nyɛ Ŋun neeri ka kura. Naawuni mi nyari yi tuuntumsa.
- 157. Yaha! Achiika! Bɛ yi kun ya bee yi kpi mi, tɔ! Naawuni chempaŋ mini O nambɔzɔbo n-gari binshɛɣu kam yi ni laɣinda (Dunia ŋɔ).
- 158. Yaha! Achiika! Yi yi kpi, bee bɛ kun ya mi, tɔ! Achiika! Naawuni sani ka bɛ yɛn ti laɣim ya (Zaadali).
- 159. (Yaa nyini Anaabi)! Domin nambɔzɔbo din yi Naawuni sani na zuɣu n-chɛ ka a balgiri yela n-tiri ba (a Sahibenim’ maa). A yi di nyɛla ŋun tula, ka nyɛla ŋun suhi kuui, tɔ!Bɛ naan zo ka chɛ a, dinzuɣu cheli paŋ ba, ka bo gaafara ti ba, ka maandi ba saawɔra bɛ yɛllikam ni. Yaha! A yi niŋ niya ni yeltɔɣa sheli, tɔ! Nyin zaŋmi li ndalim Naawuni. Achiika! Naawuni bɔrila ninvuɣu sheba ban zaŋdi bɛ yela n-dalindi O.
- 160. Naawuni yi tin ya nasara, tɔ! So n-kani yɛn tooi nyeŋ ya. O mi yi filim ya, tɔ! So lahi kani n-yɛn tooi sɔŋ ya di nyaaŋa. Yaha! Ban ti yɛlimaŋli dalimmila Naawuni koŋko zuɣu.
- 161. Yaha! Di bi tu kamaata ni Annabi so niŋ bilkɔŋsi, ŋun mi niŋ bilkɔŋsi, tɔ!O ni kana ni o ni niŋ bilkɔŋsi shɛli maa na Zaadali, din nyaaŋabɛ ni ti yo nyɛvuli kam samli ni di ni tum sheli, bɛ mi pala bɛ ni yɛn ti di shɛba zualinsi.
- 162. Di ni bɔŋɔ, ninvuɣu so ŋun doli Naawuni yedda ni ŋmani ŋun vɔri sujee Naawuni sani n-tiri o maŋa, ka o labbu shee nyɛʒahannama buɣum ni? Yaha! O labbu shee maa nyɛla din be.
- 163. Bɛ (Annabi Sɔhibenim’ maa) mali darzanim’ Naawuni sani. Yaha! Naawuni nyɛla Ŋun nyara bɛ tuuntumsa.
- 164. Achiika! Naawuni ti ninvuɣu sheba ban ti yelimaŋli pintitali saha shɛli O ni tim tuun’ so (Annabi Muhammadu) na ka o yi bɛ maŋmaŋ’ puuni na, ka o ti karindi O (Naawuni) aayanima n-tiri ba, ka niŋdi ba kasi, ka lahi baŋsiri ba litaafi (Alkur’aani) ni yemgoliŋga (Hadiisi). Yaha! Achiika! Bɛ daa nyɛla ninvuɣu sheba ban be birginsim din be polo ni.
- 165. Bozuɣu ka yɛlibɛɣu ni daa ti nyɛn ya (Uhdu tobu ni), ka di kotomsi siɣim buyi min paai ba (chefurinim’ maa Badar tobu ni), ka yi naan yera: “Ka ya ka ŋɔ maa yi na? (Yaa nyini Annaba)! Yelima: “Di yila yi maŋmaŋ’ sani na.” Achiika! Naawuni nyɛla Toora binshɛɣu kam zuɣu.
- 166. Yaha! Yɛlibɛɣu din daa nyɛn ya dabsi’ sheli salonima ayi la (Muslinnim’ mini chɛfurinim’) ni daa ti kpa taba (Uhdu tobu ni) la, tɔ! Di nyɛla Naawuni saɣiti puuni. Yaha! Domin O baŋ ninvuɣu sheba ban tiyelimaŋli.
- 167. Yaha! Domin O baŋ ninvuɣu sheba ban niŋ munaafichitali, ka bɛ lahi yeli ba (munaafichinim’ maa): “Kam ya na n-ti tuhi Naawuni soli zuɣu,bee kayiguyimaŋa,” ka bɛ yeli: “Ti yi di mi tobu tuhibu, ti naan doli ya.” Dindali maa, bɛ mini chefuritali daa miri taba n-gari bɛ Naawuni yɛlimaŋtibo. Bɛ noya ka bɛ mali yɛri din ka bɛ suhiri ni. Yaha! Naawuni mi bɛ ni sɔɣira shɛli maa.
- 168. Ninvuɣu sheba ban ʒini yiŋa (ka zaɣisi tobu ni chandi), ka naan yeri bɛ mabihi: “Bɛ yi di doli ti, bɛ naan ku ku ba.” (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Tɔ! Taɣimiya yi maŋ’ ka chɛ kpibu, yi yi nyɛla yelimaŋlinima.”
- 169. Yaha! Di tehiri ya ni ninvuɣu sheba bɛ ni ku Naawuni soli zuɣu maa nyɛla kpiimba. Chɛli gba! Bɛ nyɛla ninvuɣu sheba ban be bɛ nyɛvuya ni bɛ Duuma (Naawuni) sani, ka nyɛla bɛ ni largiri shɛba arzichi.
- 170. Ka bɛ nyɛla ban niŋdi suhupelli ni Naawuni ni ti ba shɛli O pini puuni, ka tiri (bɛ mabihi) ban kpalim nyaaŋa ka na bi kpi suhupelli lahibali kadama bɛ ti ka dabiem sheli (ni Chiyaama daazaaba), bɛ mi ti bi yɛn niŋ suhusaɣiŋgu.
- 171. Ka bɛ tiri suhupelli lahibali n-zaŋ chaŋ Naawuni ni yolsi ba yolsigu mini pini shɛli. Yaha! Achiika! Naawuni bi bahiri ban ti yɛlimaŋli sanyoo yoli.
- 172. Ninvuɣu sheba ban saɣi ti Naawuni mini O tumo boligu, saha shɛli bɛ ni nya daŋtula naai, dinzuɣu ninvuɣu sheba ban tum tuunsuma bɛ puuni ka zo Naawuni, bɛ mali laara din bara.
- 173. Ninvuɣu sheba niriba ni yeli ba: “Achiika! Ninsalinim’ laɣimya ni bɛ tuhi ya, dinzuɣu zom ya ba,” ka di pahi ba Naawuni yɛlimaŋtibo, ka bɛ yeli: “Naawuni saɣi ti.” M-bo ni Duuma so Ŋun tu kamaata ni bɛ dalimmi O.”
- 174. Dinzuɣu, ka bɛ labi na ni yolsigu (suhudoo) din yi Naawuni sani na, ni pini (laara), ka zaɣabe’ sheli bi paai ba. Yaha! Ka bɛ doli Naawuni ni saɣi ti sheli. Naawuni mi nyɛla Pintitali lana.
- 175. Achiika! Shintaŋ n-nyɛŋun varsiri ya ni o yuriba (chefurinima). Dinzuɣu, Di zon ya ba, ka zon ya Ma (Mani Naawuni), yi yi nyɛla ban ti Naawuni yelimaŋli.
- 176. (Yaa nyini Annabi)! Di chɛ ka ninvuɣu shɛba ban niŋdi yomyoma n-kpɛri chɛfuritali puuni maa yɛla niŋ a suhusaɣiŋgu. Achiika! Di kariya ni bɛ tooi niŋ Naawuni chuuta sheli. Naawuni m-bɔri ni O ti bi zali ba tarli Chiyaama. Yaha! Bɛ mali azaaba din bara (Zaa-dali).
- 177. Achiika! Ninvuɣu sheba ban zaŋ iimaansili n-taɣi ka deei chefuritali maa, tɔ! Di kariya ka bɛ tooi niŋ Naawuni chuuta sheli. Yaha! Bɛ mali azaabakpeeni (Zaadali).
- 178. Yaha! Ninvuɣu sheba ban niŋ chefuritali maa di tehiri ni Ti (Tinim’ Naawuni) ni naɣisiri tiri ba maa nyɛla zaɣiviɛlli n-zaŋ ti ba. Achiika! Ti naɣisiri mi n-tiri ba domin bɛ pahi tuumbieri tumbu, bɛ mi mali filiŋ daazaaba (Zaadali).
- 179. Naawuni pala Ŋun yɛn chɛ ninvuɣu sheba ban ti yelimaŋli maa ka bɛ be hali sheŋa ni bɛ ni be maa, naɣila O woligi zaɣibɛɣu zaɣivelli puuni. Naawuni mi pala Ŋun yɛn baŋsi yadin sɔɣi. Amaa! Naawuni gahindila O ni bɔri so O tuumba puuni. Tɔ! Dinzuɣu, tim ya Naawuni mini O tuumba yelimaŋli, yi mi yi ti Naawuni yelimaŋli ka zo O,tɔ! Yi mali laara din bara.
- 180. Yaha! Ninvuɣu sheba ban niŋdi biem ni Naawuni ni ti ba shɛli O pini puuni maa miri ka bɛ tehiri ni alheeri n-nye li n-zaŋ ti ba. Achiika! Di nyela din be n-ti ba. Ni baalim! Bɛ ni ti zaŋ bɛ ni mali shɛli n-niŋdi bem maa m-piri bɛ niŋgoya ni Zaadali. Yaha! Naawuni n-nyɛŊun diri sagbana mini tiŋgbani fali. Naawuni mi mi din sɔɣi yi tuuntumsa puuni.
- 181. Achiika! Naawuni wum ninvuɣu sheba banyeli: “Naawuni nyɛla faralana ka tinim’ nyɛ bundannima.” Ni baalim, Ti (Tinim’ Naawuni) ni sabi bɛ ni yeli shɛli maa,nibɛ ni lahi kuri Annabinim’ ka di pa niyelimaŋli shɛli la zuɣu. Yaha! Ti ni yeli: “Lammi ya azaaba shɛli din kpri koba ni.”
- 182. Di daliri nyɛla yi nuhi ni daŋsi tuun’ shɛŋa (sanyoo). Yaha! Achiika! Naawuni pala Ŋun diri daba zualinsi.
- 183. Ninvuɣu sheba ban yeli: “Achiika! Naaawuni gbaai ti la alikauli kadama ti miri ka ti ti tuun’ so yelimaŋli naɣilaokati mi na ni kurbaani1 ka buɣum diri li. Yelima: “Achiika! Tuumba daa pun kan ya na ni dalirinim’ pɔi ni mani, ni yi ni yeli shɛli ŋɔ maa gba, ka bo n-leei chɛ ka yi daa ku ba, yi yi shiri nyɛla yelimaŋlinima? ”
- 184. (Yaa nyini Annabi)! Bɛ yi labsi a ʒirilana, tɔ! Achiika! Bɛ daa pun labsi tuun’ sheba ban kana pɔi ni nyini ʒiri-nima. Bɛ daa kana ni dalirinim’ polo ni, n-ti pahi litaafinima, hali ti pahi litaafi (Alkur’aani) sheli din mali neesim ŋɔ maa.
- 185. Nyɛvuli kam nyɛla din yɛn lam kum. Yaha! Achiika! Bɛ ni ti yon ya yi tuuntumsa sanyoo Zaadali. Dinzuɣu, bɛ yiti niŋ ninvuɣu so katiŋ’ ka chɛ buɣum ni kpebu ka kpehi o Alizanda puuni, tɔ! Achiika! O nya tarli. Dunia behigu pala shɛli naɣila nyɛɣisim din nyɛ yɔhim.
- 186. Achiika! Bɛ ni dahim ya yi liɣiri mini yi maŋmaŋ’behisi puuni, yi mi ni wum bɛrim pam ninvuɣu sheba bɛ ni ti litaafi (Yahuudu mini Nashaaranim’) maa mini ban jɛmdi buɣa sani. Amaa! Yi yi niŋ suɣulo, ka zo Naawuni, tɔ! Achiika! Di lala maa be yɛlitimsa puuni.
- 187. (Yaa nyini Annabi)! Teemi saha sheli Naawuni ni daa gbaai alkauli ni ninvuɣu sheba bɛ ni ti litaafi (ka Naawuni yɛli ba): “Kahigim ya li (Annabi Muhammadu tuuntali), ka di sɔɣi ya li, ka bɛ zaŋ li nlabi bɛ kpali nyaaŋa, ka lahi zaŋ li n-taɣi liɣiri bela. Dinzuɣu, bɛ ni zaŋ li n-taɣi shɛli maa nyɛla din be.
- 188. (Yaa nyini Annabi)! Di tehiri ni ninvuɣu sheba ban niŋdi suhupelli ni bɛ ni zaŋ binshɛɣu ti, ka bɔri ni bɛ paɣi ba ni bɛ ni bi tum shɛli maa, tɔ! Di tehiri ni bɛ nyɛla ban yɛn ti tilgi ka chɛ azaaba. Yaha! Azaabakpeeni be bɛ zuɣu (Zaadali).
- 189. Yaha! Naawuni n-nyɛŊun su sagbana mini tiŋgbani yiko. Yaha! Naawuni nyɛla Toora binshɛɣu kam zuɣu.
- 190. Achiika! Sagbana mini tiŋgbani nambu puuni, n-ti pahi yuŋ mini wuntaŋ’ taɣibu, achiika! Di nyɛla yɛlikpahinda n-ti haŋkayanima.
- 191. Ninvuɣu sheba ban teeri Naawuni yelaka di nyɛla bɛ ʒɛla zuɣusaa, bee ka bɛʒi tiŋgbani ni, bee ka bɛ do bɛ luɣa zuɣu,ka bɛ tehiri sagbana mini tiŋgbani nambu puuni (ka yera): “Yaa ti Duuma Naawuni! A bi nam dimbɔŋɔ maa yoli. A nam niŋ kasi. Dinzuɣu, gum ti ka chɛ buɣum daazaaba.”
- 192. Yaa ti Duuma Naawuni! Achiika! A ni kpehi ninvuɣu so buɣum ni, tɔ! A shiri dihi o vi. Yaha! Zualindiriba ti ka sɔŋdiba (Zaadali).
- 193. Yaa ti Duuma Naawuni! Achiika! Tinim’ wum mololan’ so ni moonda n-zaŋ chaŋ iimaansili (ka yɛra): “Tim ya yi Duuma (Naawuni) yelimaŋli.” Ka ti shiri ti yelimaŋli. Yaa ti Duuma (Naawuni)! Cheli paŋ ti, ka nyehi ti taali shɛŋa din nyɛ zaɣibihi ka chɛ ti. Yaha! Deemi ti nyɛvuya m-pahi ninvuɣusuma dini ni.”
- 194. “Yaa ti Duuma Naawuni! Tim ti A ni gbaai ti shɛli (Alizanda) daalikauli A tuumba zilma zuɣu la. Yaha! Di dihi ti vi Zaadali. Achiika! A nyɛla Ŋun bi yiɣisiri alikauli.”
- 195. Ka bɛ Duuma (Naawuni) deei bɛ suhigu (ka yeli): “Achiika! N-ku chɛ ka ŋun tum tuuni yi puuni sanyoo bahi yoli, o yi nyɛla doo bee paɣa, yi puuni shɛba yila taba ni na. Dinzuɣu, ninvuɣu sheba ban zo Hiʒira ka bɛ daa yihi ba bɛ yiŋsi ni, ka niŋ ba furminsi N (Mani Naawuni) soli zuɣu,ka bɛ tuhi tobu, ka bɛ ku ba, tɔ! Achiika! N-ni nyehi bɛ taya din nye zaɣibihi ka chɛ ba. Yaha! Achiika! N-ni kpehi ba Alizanda yili shɛŋa din kulibɔna yɛn ti zɔri gindi di lɔŋ ni, ka di nyɛla sanyoo din yi Naawuni sani na. Yaha! Naawuni sani ka sanyovelli be.
- 196. (Yaa nyini ŋun gbilsiri tibli)! Di chɛ ka ninvuɣu shɛba ban niŋ chefuritali maa lebginsim (be zo n-gili tiŋsi ni maa) yɔhimma.
- 197. Di nyɛla nyaɣisim bela (Dunia ŋɔ), din nyaaŋa, bɛ labbu shee yɛn ti nyɛla ʒahannama buɣum ni, di labbu shee maa mi nyɛla din be.
- 198. Amaa! Ninvuɣu sheba ban zo bɛ Duuma (Naawuni), bɛ mali Alizanda sheli din kulibɔna yɛn ti zɔri gindi di lɔŋ ni la, ka bɛ nyɛla ban yɛn ti kpalim di puuni, ka di nyɛ saani di yi Naawuni sani na. Yaha! Din be Naawuni sani n-nyɛ din gari n- zaŋ ti ninvuɣugahinda.
- 199. Yaha! Achiika! Ninvuɣu sheba bɛ ni ti litaafi maa (Yahuudu mini Nashaaranim’) puuni sheba beni n-ti Naawuni yelimaŋli, ka ti yelimaŋli ni bɛ ni siɣisi shɛli (Alkur’aani) n-tin ya na, n-ti pahi bɛ ni siɣisi sheli n-ti ba na, ka bɛ nyɛla ban gbargiri bɛ maŋa n-tiri Naawuni, bɛ mi bi zaŋdi Naawuni aaya- nima n-taɣiri liɣiri bɛla, tɔ! Bannim’ maa mali bɛ sanyoo bɛ Duuma (Naawuni) sani. Achiika! Naawuni nyɛla Ŋun kariti saliya ni valim.
- 200. Yaa yinim’ ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli! Niŋmi ya suɣulo, ka niŋ ya suhukpeeni, ka mali ya shili (n-guli yi dimba), ka zon ya Naawuni, achiika! Yi nyɛla ban yɛn nya tarli.
Kundivihira[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]
- ↑ Bachigahinda Din Be Dagbanli Kur'aani Puuni. The Noble Qur'an: Translation of the Meanings (Dagbani language).
- ↑ Translation of the Meanings of the Noble Qur'an - Dagbani translation, by Muhammad Baba Gutubu.


text:
Ebola virisi bana
Ebola ye farigan jugumanba ye min bɛ sɔrɔ banakisɛ fɛ, jolibɔn bɛ a sen kɔrɔ (joli bɛ bɔ banabagatɔ fari la). A bɛ sɔrɔ banabagatɔ joli walima a farilaji fɛ, walima fɛn wɛrɛw fɛ banakisɛ bɛ minnu na. A bɛ se ka denbaya kuturu bɛɛ faga. Tuma dɔw la, a daminɛ na a ni bana wɛrɛw bɔlen don."[1]
Ebola wirisi bana (EVD), Ebola jolibɔn farigan (EHF), walima Ebola kumasurunya la ye bana ye min bɛ hadamaden ni gɔnw minɛ ka sabu kɛ ebolawirisi ye. A taamasɛnw bɛ daminɛ k'a ta tile 2 fo dɔgɔkun 3 i magalɛn kɔ banakisɛ la, ni farigan, kandimi, faridimi ani kungolodimi. O kɔfɛ, a bɛna ni fɔɔnɔ ni fariɲɛɲɛ ye, ani biɲɛ ni kɔmɔkili ka baara dɔgɔyali. O tuma sa, ebolatɔw bɛ jolibɔn farikolo fɛ.
Banakisɛ bɛ sɔrɔ ni magali bɛgan ebolatɔ joli walima a farilajiw la. Ɲininiw ma a sabati ko bana bɛ se ka yɛlɛma fiɲɛ fɛ. Sɔmikɛlen don ko banakisɛ bɛ jirila tonsow fɛ, hali n'a y'a sɔrɔ bana in tɛ fɛn tiɲɛ u ye. Ni mɔgɔ kelen ye bana sɔrɔ, o bɛ se k'a yɛlɛma mɔgɔ wɛrɛ fɛ. Ebolatɔ cɛmanw minnu kɛnɛyara bɛ se ka bana yɛlɛma lawaji fɛ fo k ase kalo fila ma. Walasa ka ebola sidɔn, sɛgɛsɛgɛliw bɛkɛ k'a danfara ka bɔ ani banaw la minnu bɛ a la i n'a fɔ sumaya, kunfilanitu, jolibɔnfariganw.
Banakunbɛn bɛ talikɛ bana kana se ka yɛlɛma ka bɔ bɛgan ka se hamadɛn ma, ni bɛganw kɔlɔsili ye ani ka bɛgan ebolatɔ faga ka u suu latunu kɛcɛgo ɲuman na. Ka sogo tobi kosɛbɛ, ka tangalan finiw don sogotigɛ waati ye dɛmɛn walɛ dɔw ye, ani tigɛkoli ni i gɛrɛla ebolatɔ la. Kana maga ebolatɔ farilaji walima a ka finiw la.
Fura jɔnjɔn tɛ ebola la fɔlɔ. Banabatɔw bɛ furakɛ ni farilaji nɔrɔbilali ye da walima jolisira fɛ. Ebola ka mɔgɔ fagata hakɛ ka ca min bɛ se 50 kase 90 ma kɛmɛ kɛmɛ sarada. Ebola banakisɛ yera fɔlɔ Sudan (bi Worodugu Sudan) ani Bɛjɛfanga Kongo Jamana (fɔlɔ Zayiri). Ebola banabɔ jateminɛra Farafina Sahara-duguma tuuma jamanaw la. Kaata san 1976 tuma min bana in yera kabila san 2013 la, Jiɲɛ Kɛnɛya Jɛkulu ye a jira dantigɛsɛbɛn ko ebola ye mɔgɔ 1716 minɔ. A banabɔba kɛra min bɛ sɛnna Farafina Tilebifɛ san 2014 kɔnɔ Gine, Seraliyɔn, Liberiya ani Nijeriya. Kɔsan ina, ebolatɔ fɔlɔ yɛra Mali la min ye san-fila den ni a mɔmuso bɔra Kisidugu Gine kana Mali la wa den yɛrɛ taɲara ka bɛ ni Mali Kɛnɛya Minisiriso ka laseli ye. Laɲiniw bɛ sɛnna jiɲɛ kɔnɔ walasa ka boloci sɔrɔ bana in na.
Taamasɛnw[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Ebola bɛ daminɛ inafo mura jate sɛgɛn, farigan, kungolodimi, kolokundimi, faridimi ani kɔnɔdimi bɛ a kɔrɔ. Okɔfɛ fɔɔnɔ, kɔnɔboli, dagoya bɛna. Taamasɛnw minu man ca o ye kandimi, disidimi, ɲegetu, nilakilidegun ani fɛnkununi gɛlɛya.
A jateminɛra ebolatɔ kaata 40 fo 50 kɛmɛ kɛmɛ sarada joli bɛbɔ u ka jolidaw ani nogosira, nuun, ɲafɛla ani ɲintaran fɛ. Jolibɔn bɛ daminɛ tile 5 kase tile 7 ma bana yelen kɔ, ɲɛbilen ani fɔɔnɔ bɛ sɔrɔ ka na. Ni banabatɔ ma kɛnɛya tile 7 kase 16 kɔnɔ, saya bɛ a sɔrɔ.
Bana sabuw[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Banakisɛ naani bɛna ni ebola ye: Bundibugyo banakisɛ (BDBV), Sudan banakisɛ (SUDV), Tayi Tuu banakisɛ (TAFV) ani Ebola banakisɛ (EBOV) min dɔnɛn ko Zayiri Ebola banakisɛ.
Banayɛlɛmali[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Bana bɛ yɛlɛma ni magali banabatɔ joli, farilajiw la ani ebolatɔ suu ni minanw la banakisɛ sɛra minu ma inafɔ miseli ani sɔgɔlibiɲɛw. Mɔgɔ fanba minu ye ebola sɔrɔ Gine san 2014, kɛra ladala suudon sɛnfɛ.
Bana makɛyɔrɔ[yɛlɛma | modifier le wikicode]
A bisikiyalɛn ko tonsow ye bana jatigi ye ani jiri ni kɔnɔ dɔw. Tonso sugu saba jatelen inafɔ bana jatigiw.
A jirala ko ebola bɛ wulu, lɛɛ ani gɔn minɛ.
Banakunbɛn[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Bana sɔrɔ ka teli banabatɔladonna fɛ. Ola a ɲininɛ ka ebolatɔ mabɔ u damana, ka minanw ani dugumala bɛrɛsunuya ani ka tangalan finiw ni nuudatugunw, bolocoronw ni filɛlanw don. Maga kana cogosila ebolatɔ suu la.
Walasa ka dansigi bana carini na, Jiɲɛ Kɛnɛya Jɛkulu ye a laɲini ka sigidamɔgɔw kunnafoni bana sɔrɔcogow kan ani ka yɛrɛtagan walew boloda, ni tigɛkoli waati bɛɛ ni ji ni safunɛ ye. Ebolatɔ suukoli ni kasankeli ka dabila walima ka yɛlɛma don la. Kɛnɛyatigilamɔgɔ kɛrɛnkɛrɛnnew de ka kan ka ebolatɔ suu sutara.
Ebola banakisɛ bɛ silatunu tafunteni na min bɛ se bɛrɛ 60 kɛmɛgaradi sanga 30 kase 60 kɔnɔ walima ka ji wili fayifayi sanga 5. Zaweliji ni yɔrɔsaniya basiw bɛ ebola banakisɛ faga.
Mabɔli[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Dan bɛ kari bana la ni banabatɔw bilali yɔrɔ kɛrɛnkɛrɛnnen la u dama. Fanga bɛ yɔrɔ labɛn banabatɔw kama.
Furakɛli[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Fura jɔnjɔn tɛ ebola. Furakɛli bɛ kɛ ka banabatɔ dɛmɛn ka farilaji nɔrɔbila. Ameriki Balo ani Fura Cakɛda (FDA) ye fura fila yamaruya (Zmapp ani TKM-Ebola) ka ebolatɔ furakɛ ni san 2014 la. Favipirar fana ye ebola fura ye min yamaruyara Yapaani fɛ.
Boloci[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Boloci ma sɔrɔ fɔlɔ hadamadenw kama. Nka dɔ bɛna sɔrɔ waati nataw la.
Donniyasɔrɔyɔrɔ[yɛlɛma | modifier le wikicode]
- ↑ "Kunnafoni ka ɲɛsin kɛnɛya baarakɛlaw ma, minnu bɛka Ebola kɛlɛ." Mali Health Organizing Project ani Dokotoro Project. 2014
Liens externes[yɛlɛma | modifier le wikicode]
- (fr) Virus Ebola, Fiche Technique Santé-Sécurité : Agents Pathogènes, sur le site de l'Agence de la santé publique du Canada.
- (fr) Avis relatif à la conduite à tenir autour des cas suspects de maladie Ebola, sur le site du Haut Conseil de la santé publique
- (fr) Maladie à virus Ebola - Information aux voyageurs sur le site de le fr:Centre européen de prévention et de contrôle des maladies.
- (en) RAPID RISK ASSESSMENT Outbreak of Ebola virus disease in West Africa, 3e mise à jour, 1er août 2014, sur le site du Centre européen de prévention et de contrôle des maladies.
- (en) Outbreak of Ebola in West Africa: ECDC assesses the risk


text:
1Pɔlu nun Silasi to dangi Anfipoli nun Apoloniya ra, e naxa so Tɛsaloniki taa kui, Yuwifie xa salide nde nu na dɛnnaxɛ.
2Pɔlu naxa so naa alɔ a darixi naxan na. Malabu lɔxɔɛ xi saxan bun ma, e nun Pɔlu naxa Kitaabui xa fe fala.
3A nu a tagi raba e bɛ a a lanma Ala xa Mixi Sugandixi xa tɔɔrɔ ki naxɛ, a man xa keli faxɛ ma. A naxa a fala, «Isa, n naxan ma fe falafe wo bɛ yi ki, a tan nan Ala xa Mixi Sugandixi ra.»
4Ndee naxa la a ra e ya ma. E naxa bira Pɔlu nun Silasi fɔxɔ ra. Girɛkika gbegbe fan naxee nu gaaxuxi Ala ya ra, nee fan naxa la a ra, e nun ginɛ hagigɛ gbegbe.
5Kɔnɔ Yuwifi tɔɔnɛxi ndee naxa mixi ɲaaxi ndee tongo e xa ɲama ya iso taa kui. E naxa siga Yason xɔnyi Pɔlu nun Silasi fende alako e xa e xanin kiitisae xɔn ma.
6E to mu e to, e naxa Yason nun a ngaxakerenyie ndee mabɛndun na taa kiitisae yire. E nu sɔnxɔɛ rate, e naxɛ, «Yi mixie naxee duniɲa ifuma, e bara fa be fan. Yason bara e yigiya.
7E birin Rɔmaka mangɛ xa wɔyɛnyi nan gbesen bama, e man a falama a mangɛ gbɛtɛ nde na naxan xili Isa.»
8E naxa ɲama nun kiitisae bɔɲɛ rate na wɔyɛnyie ra.
9Beenun e xa Yason nun a booree bɛɲin, fo e to kɔbiri ba.
10Na kɔɛ ra, e ngaxakerenyie naxa Pɔlu nun Silasi rasiga Beere taa. E to so naa, e naxa so Yuwifie xa salide kui.
11Na Yuwifie xaxili nu matinse dangi Tɛsalonikikae ra. E ɲan gbata nɛ na masenyi kolonde, e man Kitaabui kui mato lɔxɔ yo lɔxɔ alako e xa a kolon e naxan falama e bɛ xa nɔndi yati nan a ra.
12Yuwifi wuyaxi naxa danxaniya e ya ma, nun Girɛkika ginɛ gorobonɛ wuyaxi, nun xɛmɛ wuyaxi.
13Kɔnɔ Yuwifie Tɛsalonikikae to a kolon a Pɔlu na Ala xa wɔyɛnyi kawandife Beere taa fan, e naxa fa naa, e fa ɲama ya iso.
14Awa, danxaniyatɔɛe naxa Pɔlu tongo keren na, e naxa siga a ra baa fɛ ma, kɔnɔ Silasi nun Timote naxa lu Beere taa.
15Naxee Pɔlu mati, e naxa siga a ra han Atɛn. Na xanbi e naxa gbilen e ɲungui ra Silasi nun Timote xɔn ma, e xa Pɔlu li sinnanyi ma Atɛn.
16Pɔlu nu Silasi nun Timote mamɛfe Atɛn. A bɔɲɛ naxa maɲaaxu a ra na taa xa kuyee xa fe ra.
17Na kui, a naxa dɛ masara e nun Yuwifie ra, a nun mixie naxee gaaxuxi Ala ya ra salide kui. A man naxa wɔyɛn mixie ra a naralanma naxee ra malan yire taa kui lɔxɔ yo lɔxɔ.
18Epikuri nun Sitoyisi karamɔxɔe naxa so wɔyɛnfe Pɔlu ra, e nu a fala, «Yi wɔyɛnla munse falafe?» Ndee to Pɔlu xui mɛ a Isa xa xibaaru masenma, a man nu fa marakeli fee falafe, e naxɛ, «A luxi nɛ alɔ a ala gbɛtɛe nan ma fee falama.»
19Awa, e naxa a tongo, e naxa siga a ra Areyopago malan yire, e naxa a maxɔrin, «Yi lɔnni nɛɛnɛ i naxan masenma, muxu nɔma a kolonde di?
20Barima muxu fe nɛɛnɛ nan mɛfe yi ki, muxu wama na fasari nan kolonfe.»
21Atɛnkae nun xɔɲɛe naxee sabatixi Atɛn, e nu darixi e tuli matife ra wɔyɛn nɛɛnɛ ra naxee masenma.
22Pɔlu naxa ti Areyopago tagi, a naxa a fala, «Atɛnkae, n bara a to diinɛlae yati yati nan wo ra.
23N bara see to wo naxee batuma. N man bara sɛrɛxɛbade nde to, a sɛbɛxi naxan ma, ‹Ala naxan mu kolonxi!› Wo naxan batuma, a fa lu wo mu a kolon, n na nan ma fe masenfe wo bɛ.
24Ala naxan duniɲa daaxi, a nun se naxan birin na a kui, a tan naxan koore nun bɔxi Marigi ra, a mu sabatixi banxi kui mixi bɛlɛxɛ naxan nafalaxi.
25A hayi mu na see ma adama naxan xaninma a xɔn ma. A tan nan baloe nun ɲɛngi nun se birin fima mixi ma.
26A tan nan a niya mixi birin xa mini benba keren fate. A naxa e rasabati bɔxi birin ma. A man naxa e xa waxati nun e lude naaninyie sa,
27alako e xa Ala fen, e xa kata a kolonde, hali a to mu makuya won na.
28Wo xa lɔnnilae yati fan bara a fala, ‹Won baloxi a tan nɛ, won fe birin nabama a tan nan saabui ra, nun won minixi a tan nɛ. A bɔnsɔɛ nan won na.›
29Awa xa won kelixi a bɔnsɔɛ nɛ, a mu lanma won xa a maɲɔxun a Ala maniyaxi xɛɛma, gbeti, xa na mu gɛmɛ nan na, mixi bɛlɛxɛ naxan solixi e xaxili ra.
30Ala mu nu na fe kolontareya tɛmui matoxi, kɔnɔ yakɔsi a bara a fala mixi birin bɛ, yire birin, e xa tuubi,
31barima a bara lɔxɔɛ keren sugandi, a fama duniɲa makiitide naxan ma tinxinyi ra, mixi nde saabui ra a bara a ragiri naxan ma. A bara na kanyi matɔnxumaxi rakeli faxamixie ya ma.»
32E to yi fe mɛ, fa a fala mixi kelima faxɛ ma, ndee naxa so a mayelefe. Ndee naxa a fala, «Muxu fama muxu tuli matide i ra lɔxɔɛ gbɛtɛ.»
33Awa, Pɔlu naxa mini e ya ma.
34Ndee naxa lu a mabiri ra, e naxa danxaniya, alɔ Denisiyo, naxan nu na Areyopago mixie ya ma, nun ginɛ nde naxan xili Damarisi, e nun mixi gbɛtɛe ra.


text:
1Tɛmui fama a lide, Alatala xa banxi tixi geya naxan fari, na fama nɛ tide geya birin xun ma. A itema nɛ tentenyi birin bɛ, ɲamae luma nɛ siga ra mɛnni.
2Si gbegbe e xun tima nɛ naa ra, e a fala, «Won xa siga Alatala xa geya fari, Yaxuba Marigi Ala xa banxi. A won xaranma nɛ a xa sɛriyɛ ra, alako won xa won ɲɛrɛ a xa kira xɔn ma.» Sɛriyɛ fatanma Siyoni nan na, Alatala xa masenyi kelima Darisalamu nan kui.
3A findima nɛ kiitisa ra si gbegbe tagi, a fa si sɛnbɛmae xa gere raɲɔnde duniɲa birin kui. E e xa santidɛgɛmae xabuma sari xa kerie nan na, e e xa wɔrɔtɛe yailan tanbɛe ra. Si yo mu a xa santidɛgɛma itema si gbɛtɛ xili ma sɔnɔn. Na waxati, mixie mu gere mɔɔli yo matinkanma.
4E tima e xa wɛni sansi nan sɛɛti ma, e dɔxɔ e xa xɔrɛ bili niini bun ma. Mixi yo mu fama e bɔɲɛ raminide, barima Alatala Sɛnbɛma bara wɔyɛn.
5Si birin nɔma ɲɛrɛde e xa alae waxɔn ki nɛ, kɔnɔ won tan won ɲɛrɛma Alatala nan waxɔn ki abadan.
6Alatala naxa a masen, «Lɔxɔɛ nde fama, n lanyurutɔɛe malanma nɛ. N mixie xunlanma nɛ, n naxee rayensenxi tɔɔrɛ kui.
7N lanyurutɔɛe findima nɛ mixi kisixi dɔnxɔɛe ra, n mixi rayensenxie findima nɛ si sɛnbɛma ra. Alatala nan tima e xun ma Siyoni geya fari abadan.
8I tan Siyoni, naxan a ɲɔxɔ sama ɲama xɔn ma, naxan findixi taa makanta xi ra, nɔɛ fisamante gbilenma i tan nan ma, mangɛya fa lu Darisalamu yi ra.»
9Wo fa gbelegbelema munfe ra? Mangɛ mu na wo xɔnyi sɔnɔn? Wo rasima bara faxa? Na bara a niya wo xa tɔɔrɔ alɔ ginɛ naxan na ditinyi ra?
10Siyonikae, wo furie xa wo matolin alɔ furi ginɛ, barima e wo raminima nɛ taa kui, wo fa xi burunyi. E wo xaninma Babilɔn konyiya kui, kɔnɔ mɛnni wo fama nɛ fulunde. Alatala wo bama nɛ wo yaxuie bɛlɛxɛ i.
11Kɔnɔ yakɔsi si gbegbe tixi wo xili ma, a falafe ra, «Siyoni xa yaagi won ya xɔri!»
12Nee mu Alatala xa maɲɔxunyi kolonxi, e mu a xa wali fahaamuxi. Alatala bara e malan lonyi ma maale bɔnbɔma dɛnnaxɛ.
13Siyonikae, wo keli wo xa e bɔnbɔ. N wo sɛnbɛ gboma nɛ alɔ tuura, naxan ferie yailanxi wure ra, naxan tore findixi wure gbeeli ra. Na kui wo ɲamanɛ wuyaxi butuxunma nɛ, wo e xa naafuli findima n tan Duniɲa Marigi Alatala nan gbe ra.
14Yakɔsi wo xa wo fatee mabɔɔ sunnunyi ma, barima e na won ma taa suxufe, e na Isirayila ɲama xa mangɛ bɔnbɔfe a yatagi ma wuri ra.


text:
Walandaw Limaniya djiidi siraw kan
walanda di baka :
lasekini: Sidiki Dienta
Nienfoli suruman
1- Walandaw Limaniya djiidi siraw kan "1": Hadamadenw Dani sababu , Bato koro ani Amineli sababuw, ani Mokow kilanyorow Batola…
2- Walandaw Limaniya djiidi siraw kan "2": Limaniya djiidi sira folo : LAKUNULI ani Alagnini, Ani Asoro Tiokoyaw …
3- Walandaw Limaniya djiidi siraw kan "3": Limaniya djiidi sira filana : YERE DIATEBO ani Alagnini, Ani Asoro Tiokoyaw …
4- Walandaw Limaniya djiidi siraw kan "4": Limaniya djiidi sira sabana : TUBI ani Alagnini, Ani Asoro Tiokoyaw …
5- Walandaw Limaniya djiidi siraw kan "5": Limaniya djiidi sira sabana : DIOKO NIUMANYA ani Alagnini, Ani Asoro Tiokoyaw …
6- Walandaw Limaniya djiidi siraw kan "6": Limaniya djiidi sira sabana : DIEN ALLAH MAN ani Alagnini, Ani Asoro Tiokoyaw …
Walandaw kilayoro:
farakan tchi gafe fura niemoko ma
- 1
- 2
- 3
- 4


text:
Sigida 13 Bana minnu bɛ mɔgɔ minɛ ka caya
Jolisirafunu
Ale ye bana ye min bɛ joli siraw funu, ka u kuru kuru, ani ka dimi kɛ u la. Nin bana in ka ca mɔgɔkɔrɔbaw ni muso kɔnɔmaw de la walima muso minnu ye den caman sɔrɔ.
A furakɛcogo
Fura tɛ jolisira funu na. An bɛ se ka u dimi mada ni nin ladilikan ninnu kɔlɔsili ye:
- Aw kana mɛn sigili la, walima jɔli la walima ka aw sen yangannen to. Ni aw bɛ a fɛ ka aw sigi walima ka aw jɔ, aw bɛ a kɛ miniti dama dama lɛri tilancɛ o lɛri tilancɛ, aw bɛ aw da ka sɔrɔ ka aw senw kɔrɔta sanfɛ. Ni aw bɛ wuli, aw bɛ a lajɛ ka aw taama taama walima ka to ka aw sentonton kɔrɔta siɲɛ caman ka segin ka a da duguma. Aw bɛ se ka aw senw da kunkɔrɔdonnan fana kan walasa ka a kɔrɔta sanfɛ.
- Aw bɛ to ka farikoloɲɛnajɛ kɛ i na fɔ taama.
- Aw bɛ to ka susɛtijan manaman don, o bɛ jolisiraw gɛrɛntɛ, nka u bɛ se ka bɔ a tigi senna su fɛ. Ni aw bɛ bandi foni, aw ka kan ka aw sen tilennen to ka a foni.
- Aw bɛ nin bana in furakɛ sani a ka gɛlɛya wɛrɛw lase a tigi ma walima furulajoli (aw bɛ sɛbɛn ɲɛ Farilajoli min bɛ sɔrɔ joli bolicogo jugu fɛ lajɛ).
📖
Gafe kɔnɔkow
← Segin kɔfɛ |
Taa ɲɛfɛ →