text:
Bamanankan bɛ tɔgɔ Da miiriya kura la cogo min na n'a yɛrɛ kɔnɔminɛnw ye
Bamanankan bɛ kankabila min fɛ o bɛ Weele kandɔnnaw fɛ ko Nizɛr-kɔngo. Josɛf Grinnbɛrg (1963) ka ɲininiw y'o Jira an na. O cɛ kelen in ka farafinnakanw danfarali ɲininiw sen fɛ fana, o ye tlayɔrɔ wɛrɛw Ye kankabilaw kɔnɔ minnu na Mandenkan kankulu ye Nizɛr-kɔngo kankabila kɔnɔkankulu dɔ ye. An ka bi jɛkafɔ bɛ na Boli kan min kan, Bamanankan, o ye Mandenkan kankulu kan dɔ ye min bɛ Fɔ Mali kɔnɔ. O kankulu in kɔnɔkan tɔw ye julakan ye (Burkina Faso ani kɔdiwari), Maninkakan (Mali ani Laginɛ) Mandingo (Ganbi), Mɛnde (Saralɔn), (bulletin ACALAN B°4) ɲuman na.
I. Kan ni miiriya kura tɔgɔda-fɛɛrɛw
An bɛ tle min na i ko bi, dɔnniya warali bɛ ka Walankata ka t'a fɛ. Miiriya minnu bɛ dɔnniya kɔnɔ olu tɔgɔko ye kamanaganko ye kan bɛɛ la. O kamanagan in sɔn ka nɔgɔ kan dɔw la ka sago dɔw kan. Farafinnakanw bɛ kɔ fɛ o tɔgɔko in na kosɛbɛ. Mali kanw na, bamanankan ye kan ye min fana ma Lafa ni miiriya kuraw daɲɛw ye walasa a mɛnbaaw ka dɔnniya nanamasumalen Sɔrɔ a kɔnɔ.
N'an ye minɛ Kɛ Marsɛl Diki-kidiri ka gafe bɔlen ɲɛ 71-75 na ma, an b'a Ye ko fɛɛrɛ caman bɛ yen kan b'i wasa Don minnu na ka tɔgɔ Da miiriya kuraw la. O fɛɛrɛ dɔw Flɛ: dorokoli, bɔnna, Kɔrɔlafa, Kanhakɛ-karaba, siyayɛlɛma, tɔgɔkaraba ani daɲɛsinga. Nin fɛɛrɛw la, an bɛ sugandili Kɛ k'an ka masala Koron dɔɔnin. An ka sugandili Bɛnna dorokoli fɛɛrɛ ma n'an bɛ n'an da Don o la ka dɔ Fɔ o kan bamanankan na.
1. Dorokoli
Dorokoli Лɛfɔra Introduction à la lexicologie, sémantique et morphologie (2008, ɲ.217) kɔnɔ Aliz Lehmann ani Franswaz Martɛn-Bɛrtɛ fɛ tan: "la composition consiste à former un mot en assemblant deux ou plusieurs mots" - dorokoli ye daɲɛ kelen dlali ye ni daɲɛ kelen wali daɲɛ caman farali ye ɲɔgɔn kan. Ni dorokoli Bolila daɲɛ minnu kan, a bɛ daɲɛ min Di o bɛ Weele ko daɲɛ dorokolen. David Cristal ka gafe sɛbɛnnen The Cambridge's Encyclopedia of the English Language (1994, ɲ.129) ye daɲɛ dorokolen Лɛfɔ k'a Kɛ nin ye: "a compound is a unit of vocabulary which consists of more than one lexical stem" - daɲɛ dorokolen ye daɲɛ ye min kɔnɔ-kumaden ka ca ni daɲɛ-kumaden kelen ye. Bamanankan sariyasun (1997, ɲ.46) fana bɛ daɲɛ dorokolen Лɛfɔ nin cogo in na tan: "daɲɛ dorokolen ye daɲɛ fla wali damadɔ kafolen ye ɲɔgɔn na ka daɲɛ kura Bange".
Dorokoli ye daɲɛ-dlacogo barikamaba ye bamanankan na. Лininiw y'a Jira an na ko bamanankan gafe duuru o duuru, minnu daɲɛ mumɛ bɛ t'i Jɔ 93 975 la, ko daɲɛ 9,478% ye dorokolenw ye ninka 4,115% Kɛ bɔnnaw ye (kalanfoori-sɛbɛn, Isiyaka Baalo, 2012).
A. Daɲɛ dorokocogo
Daɲɛ dorokolen kɔnɔ daɲɛ-kumaden bɛ Dabɔ fla la ka Se Fɔ tan ani kɔ ma bamanankan na.
Misali:
daɲɛ dorokolen kumaden flama
dugutigi (Ng.B, ɲ...) = dugu + tigi
kɛlɛmasa (Ŋ.T, ɲ...) = kɛlɛ + masa
sanudaba (W.S, ɲ...) = sanu + daba
daɲɛ dorokolen kumaden sabama
dugujɛkan (Ŋ.T, ɲ...) = dugu + jɛ + kan
sigiyɔrɔyɛlɛma (W.S, ɲ...) = sigi + yɔrɔ + yɛlɛma
Finikominɛn (C.B, ɲ...) = fini + ko + minɛn
daɲɛ dorokolen kumaden naanima
maakuntigɛmuru (Ŋ.T, ɲ.10) = maa + kun + tigɛ + muru
musokɔrɔsigiyɔrɔ (Ŋ.T, ɲ.82) = muso + kɔrɔ + sigi + yɔrɔ
sofakuntigi (W.S, ɲ.31) = so + fa + kun + tigi
daɲɛ dorokolen kumaden seeginma
misimusokunkolojeniyɔrɔbarokan (jama) = misi + muso + kun + kolo + jeni + yɔrɔ + baro + kan.
B. Daɲɛ dorokolen kumadenw tɔgɔko
Daɲɛ dorokolen kumadenw nacogo ɲɔgɔn kɔ bɛ na ni danfara donni ye u ɲɛci la daɲɛ kɔnɔ. Лɛci fla ɲɔgɔn b'u Danfara ka Bɔ ɲɔgɔn ma. Kumaden kelen bɛ miiriya tɔgɔ bakuuruba jɔyɔrɔ Fa ninka kelentɔ Kɛ ka miiriya danfarali jɔyɔrɔ Fa. A ɲɛci flaw taalan ye ɲɔgɔn ye. O la, kumaden sugu fla minnu bɛ Kɛ daɲɛ dorokolenw kɔnɔ jɔyɔrɔko siratigɛ la o ye bakuurutɔgɔ ni danfaratɔgɔ ye. Gafe min tɔgɔ ye ko Bamanankan mabɛn (2006, ɲ.131) kɔnɔ, a Fɔra bakuurutɔgɔ ma ko daɲɛ dorokolen nimayɔrɔ.
Misali:
hɔrɔnmuso = hɔrɔn (danfaratɔgɔ) + muso (bakuurutɔgɔ) muso bɛɛ ye muso ye nka muso bɛɛ tɛ hɔrɔnmuso ye, bari baramuso ni furumuso bɛ yen barri furumuso bɛ yen
dugutigi = dugu (danfaratɔgɔ) + tigi (bakuurutɔgɔ) tigi bɛɛ ye tigi ye nka tigi bɛɛ tɛ dugutigi ye bari waritigi bɛ yen
siigiyɔrɔ = sigi (danfaratɔgɔ) + yɔrɔ (bakuurutɔgɔ) yɔrɔ bɛɛ ye yɔrɔ ye nka yɔrɔ bɛɛ tɛ sigiyɔrɔ ye, bari dayɔrɔ ni jɔyɔrɔ bɛ yen.
C. Daɲɛ dorokolen bɔcogo ɲɔgɔn da fɛ
An b'aw Ladɔnniya ko daɲɛw dorokocogo sariya ye tɔgɔ jɔnjɔn blali ye daɲɛ laban na bamanankan na.
Misali: dibisogo ani sogodibi kan tɛ fɛn kelen ma. A daɲɛ fla bɛɛ kɔnɔ-kumadenw ye fla-fla ye wa kumaden kelen minnu bɛ fɔlɔ kɔnɔ o kelenw de bɛ flanan kɔnɔ. A kumadenw sigicogo ka Fɔ ɲɔgɔn kɔ o kɔni tɛ kelen ye. Dibisogo ye sogo dɔ tɔgɔ ye ninka sogodibi Kɛ dibi dɔ tɔgɔ ye. I b'a Ye nin misaliw la ko kumaden labanw de ye kuma kan bɛ min ma ye.
Misali:
serimalo (malo sugu dɔ)
maloseri (seri sugu dɔ)
ɲɔmugu (mugu sugu dɔ)
muguɲɔ (ɲɔ sugu dɔ)
sonɛgɛ (nɛgɛ sugu dɔ)
nɛgɛso (so sugu dɔ)
Dorokolen dɔw kumaden fɔlɔ Ye kuma kan bɛ min ma ye: jakumawara, sanuhɔrɔn…
D. Daɲɛ tonnen
O Ye daɲejuru ye min fla walima caman bɛ Fɔ ka fɛn kelen Kofɔ k’a sɔrɔ u tɛ Sɛbɛn ka Nɔrɔ ɲɔgɔn na u kanhakɛ cogoya fɛ. N’i y’u Sɛbɛn k’u Nɔrɔ o dorokolen bɛ fɛn wɛrɛ Kofɔ min ni u dorokobali kɔrɔ tɛ kelen ye. N’i y’a fan kelen Fɔ k’a tɔ To o tɛ a bɛɛ fɔli ɲɔgɔn fɛ kɔrɔ Jira.
Misali :
E. Daɲɛ dorokolen kɔrɔdɔn
Daɲɛ dorokolenw bɛ Don kɔrɔ minɛn minnu kɔnɔ k'u Suma ka Bɛn miiriya ma olu bɛ Walawala an fɛ yan. O minɛn ninnu bɛ i ko muulu n'i bɛ miiriya tɔgɔda-sababuw don a kɔnɔ i ko bɔgɔ kɛnɛ bɛ Don tufabɔnnan kɔnɔ cogo min na. Bɔgɔ tufaden bɔlen bɛ Kɛ ka sow Jɔ cogo min na, miiriya kura minɛnw donnen tɔgɔdon-minɛn kɔnɔ o bɛ tɔgɔ ɲumanw Dla minnu bɛ Bɛn u miiriyaw weeletɔgɔ hakika ma. An bɛ daɲɛ dorokolen kelen pe Ta k'o tɔgɔdon-minɛn Jira walasa an bɛ Tɛmɛ n'o fɛɛrɛ kelenw ye ko kuraw tɔgɔ dali la. O daɲɛ tɔmɔnen Bɛnna misidaba ma.
An bɛ ɲininkali Kɛ misidaba tɔgɔ Dara o minɛn kura in na cogo di? Yala n'a Fɔra mɔgɔ min ye ko misidaba hali ni a ma Deli ka minɛn in Ye a ɲɛ na a b'a Faamu wa? Yala ni mɔgɔ min ye o minɛn ɲɔgɔn dɔ Ye a bɛ Se ka tɔgɔ Da o la ni misidaba ta dacogo faamuya ye wa?
Ni ɲininkali fla ninnu jaabi ye ko awɔ o b'a Jira ko tɔgɔ kura dalen Bɛnna sababa ma. N'u jaabi Kɛra ayi ye, o kɔrɔ ye ko fɛn kura tɔgɔ dalen ma Faamu.
misidaba = misi + daba
Daɲɛ dorokocogo: tɔgɔ + tɔgɔ Farala ɲɔgɔn kan ka tɔgɔ kelen Di.
Tɔgɔ nalen fɔlɔ (misi) ye danfaratɔgɔ ye
Tɔgɔ nalen laban (daba) ye bakuurutɔgɔ ye
Kɛ
Tɔgɔ in bɛ Dala minɛn min na o tɔgɔda-sababu dɔw Flɛ:
- minɛn in ɲɛci ni an bolominɛn dɔ ta bɛɛ ye kelen ye min bɛ Weele an fɛ ko daba. A n'o bɔlen tɛ ɲɔgɔn fɛ nka u ɲɛci ye kelen ye.
- minɛn in bɛ Sama misiw fɛ k'a ɲɛci Waleya, o waleyabaa ni an bolodaba kɔrɔ ta tɛ kelen ye.
bakuurutɔgɔ = daba
danfaratɔgɔ = misi
misali kumasen = misi bɛ Da daba min na k'a Sama.
Mabɛn fɛɛrɛ = baara waleyabaa + baara waleyaminɛn kan ka minɛn tɔgɔ Da.
kɔrɔko tɔgɔdon-minɛn = A ye baara waleyabaa ye min bɛ baara waleyaminɛn B Bla waleyali la
Tɔgɔdon-minɛn sugu ka ca. Miiriya kelen bɛ Se ka caman Sɔrɔ. Лɛnawolomani de bɛ Kɛ o la ni min y'i Dya k'o Ta.
Walasa tɔgɔdon-minɛnko ka Faamu a ɲɛ bɛrɛbɛrɛ ma, an bɛ a misali damadɔ Di fransɛkan ni anglɛkan ni bamanankan na. Fransɛkan na a bɛ Weele ko matrice. Anglɛkan na, a bɛ Weele ko matrix. O la, an b'an wasa Don ACCT (1985, ɲ.63) ka gafe bɔlen Guide de reccherche en lexicographie et terminologie kɔnɔmisali dɔw la.
A ka c'a la, miiriya minnu bɛ tɔgɔ dali sababuya fɛn kura la ni dorokoli fɛɛrɛ ye olu ye:
- Fɛn kura ɲɛci/mago (kumaden dɔ ka kan ka Sɔrɔ dorokolen kɔnɔ min bɛ fɛn kura ɲɛci Kofɔ: wugufara, jiminfara ):
- Fɛn kura fanw tɔgɔ (kumaden dɔ ka kan ka Sɔrɔ dorokolen kɔnɔ min bɛ fɛn kura fan dɔ tɔgɔ Jira)
- Fɛn kura Dlara yɔrɔ kɛrɛnkɛrɛnnen min kama (kumaden ka kan Sɔrɔ dorokolen na min bɛ mɔgɔ Sɔmi a bɛ mago ɲɛ yɔrɔ min na)
- Fɛn kura dlalen bɛ fɛn min kɔnɔ wali fɛn min b'a kɔnɔ (kumaden dɔ ka ka k'a Jira fɛn kura yankan b'a To a bɛ Don fɛn min kɔnɔ wali fɛn min bɛ Don a kɔnɔ)- Fɛn kura Dlara ni bɔgɔ sugu min ye (kumaden dɔ ka kan ka Sɔrɔ dorokolen na min bɛ mɔgɔ hakili Lajigin minɛn in sogo ye fɛn kelen min ye: n'a sogo ye jiri ye, mana, nɛgɛ, fara, ...).
II. Dorokoli fɛɛrɛ tali ka miiriya kura tɔgɔ Da
An bɛ n'an Sinsin tɔgɔdon-minɛn dalilu kan an ka masala in na ka tɔgɔ Лini sukaro la min kulu kɔnɔ sukaro suguya 8 bɛ yen. O suguya 8 ye miiriya kura ye bamanankan na n'u fana tɔgɔ ma Sɔrɔ fɔlɔ. U tɔgɔ Flɛ nin ye fransɛkan na: sucre = maltose, saccharose, cellulose, lactose; hexose, glucose/dextrose, fructose/levulose; pentose/ribose. Sukaro ninnu tla-tlalen don kulu ni kulu ye ni u kɔnɔ basimafɛn hakɛ dalilu ye. Kunnafoni minnu bɛ ka Di nin yɔrɔ miiriyaw kan olu Bɔra Microsoft Encarta Encyclopedia (bakuurugafe) 2008 kɔnɔ.
Sani an ka Se yɔrɔ jan, an b'a Fɔ ko tɔgɔdon-minɛn bɛ tali Kɛ tɔgɔda-sababu min kan k'o bɛ Se ka Caya miiriya kelen bolo. O la, tɔgɔda-sababu minnu bɛ Sɔrɔ miiriya la an bɛ olu Sɛrɛda fɔlɔ kasɔrɔ ka an Лɛnawoloma u cɛ la ka sugandilen tɔgɔdon-minɛn Jira ninka miiriya tɔgɔ Bɔ o kɔnɔ.
misali: bolifɛn sen flama Nana farafinna kɔnɔ waati min na, bɛɛ y'a tɔgɔda-sababu Kɛ fɛn ye min n'a bɛ sira la i ka tabiya kɔnɔ.
Mali kɔnɔ (bamanankan):
A tɔgɔda-sababu Kɛra: fɛn kura min ɲɛci bɛ tali Kɛ so ɲɛci kan
O tɔgɔdon-minɛn: A bɛ B ka kɛta Kɛ
O Bangera tɔgɔ min na o Kɛra: nɛgɛso (so nɛgɛlama). A bɔlen tɛ so fɛ nk'a bɛ so jɔyɔrɔ Fa yɛlɛnkan siratigɛ la.
Cinwa Aʃebe ka gafe Things fall apart (1950 ?) b'a Jir'an na ko bamanankan ka nɛgɛso tɔgɔda-sababu kelen in ye Igbow Bla k'a tɔgɔ Da ni A bɛ B ka kɛta Kɛ tɔgɔdon-minɛn kelen in ye.
Santrafrik kɔnɔ (sango):
Tɔgɔda-sababu: minɛn kura senw Dlara bɔgɔ min na n'o ye mana ye.
tɔgɔdon-minɛn: A ye B dlabɔgɔ ye ka C bakuuruba tɔgɔ Da, B ye min fan dɔ ye la.
tɔgɔ dalen: manasennma
boliikow fɛ yen:
A tɔgɔda-sababu Kɛra: sen hakɛ min b'a la (2) o faralen mɔgɔ sen hakɛ (2) kan o bɛ sen naani Di min bɛ na Teliya ni senflalataama ye.
O tɔgɔdon-minɛn: A hakɛ bɛ B ka teliya Jira
tɔgɔ dalen: sennaani (olu ka tɔgɔda-sababu ni tubabukan ta bɛ tali Kɛ ɲɔgɔn na i komin "sen teliman: minɛn ka baara nɔ/kɔla".
Lilikow fɛ yen: train
tɔgɔ dalen: mambele-ma-suka
tɔgɔda-sababu: minɛn in bɔcogo a nɔ na n'a bɛ Taa a kun fla bɛɛ fɛ
kumajago-sen talen: bisigili kɛli train ni saninkunfla cɛ o min bɛ taa i kun fla bɛɛ kan
Bamananw fɛ yen: train
tɔgɔ dalen: sisikurun
Tɔgɔda-sababu: kurun min bɛ sisi Bɔ a taatɔ
Tɔgɔdon-minɛn: A ye B ka fɛn bɔlen ye
Nimadɔn ni basidɔn jɛ ye sukaroko miiriya kalan ye. Komin an bɛ na Don sukaro n'a bɔnnaw na k'u tɔgɔ dacogo Лini bamanankan na, an b'a dɔnniya Weele fɔlɔ ko nimabasidɔn.
Sucre = sukaro, o tɔgɔ b'an bolo ka kɔrɔ, hali n'a y'a sɔrɔ ko a tɔgɔ ye daɲɛ singalen ye
Finnan den 12 bɛ sukaro minnu kɔnɔ
disaccharide / polysaccharide
- Finnan den 12 sukarow ka kulu tɔgɔ = maflasukaro / tanniflalasukaro
maltose (C12H22O11):
tɔgɔda-sabanu n'o bɔnnatɔgɔ
- A bɛ Sɔrɔ mugu la ka caya = mugusukaro
- A bɛ Dla denw ka dumuni sukaroko kama, bari a yeele ka di = densukaro / dendumuni-sukaro
- A bɛ Sɔrɔ kabamugu la ka caya = kabasukaro
saccharose/sucrose:
Tɔgɔda-sababuw n'o bɔnnatɔgɔ
- A dunni forobayalen don ni sukaro tɔ bɛɛ ta ye = forobasukaro
- A bɛ Bɔ sukarokala la ka caya = kalasukaro / ɲiminkala-sukaro
- A ka c'a la a ka jɛ pasi = Sukarojɛ
- A timiya ka bon ni sukaro tɔ bɛɛ ta ye = legelegesukaro / timitimi-sukaro
celulose:
Tɔgɔda-sababu n'o bɔnnatɔgɔ
- A bɛ Sɔrɔ jiriw ji la ka caya, a tɛ bagan caman fari la = jiriji-sukaro
- A tɛ Yeele jimafɛnw na = yeelebalisukaro
- A bɛ sɛbɛnfura Labɛn ka Kɛ kartɔn wali golo-ladegefɛnw ye = sɛbɛndla-sukaro
- A ɲɛci bɛ fini dɔw dlali la = finidla-sukaro
- A bɛ Kɛ ka wɛɛrɛ minnen Dla = minnisukaro
- A bɛ safunɛ dlafɛnw na, (i b'a ye an ka musow bɛ sɛgɛmajiriw jeni ka Kɛ safunɛlafɛnw ye togodaw la) = safunɛsukaro / sɛgɛsukaro
- A bɛ nɔrɔlanw kɛfɛnw na = nɔrɔlansukaro
- Mɛnɛnfɛn ni poronfɛn duman caman lakɛfɛn don (kɔɔrimugu min bɛ Mɛnɛn ka marifa mugu Mɛnɛn cili kama) = mɛnɛnfɛn-sukaro / poronfɛn-sukaro
lactose:
Tɔgɔda-sababu n'o bɔnnatɔgɔ
- A bɛ Sɔrɔ nɔnɔ na = nɔnɔsukaro
- A ɲɛci ka bon sinminfɛnw denw baloli la = sinjisukaro
- A ɲɛci ka bon nɔɔnɔdla la = nɔɔnɔlabɛn-sukaro
- A bɛ Kɛ furakisɛlaka caman na = furakisɛ-sukaro
Finnan den 6 bɛ sukaro minnu kɔnɔ (kunwɔɔrɔsukaro)
Monosaccharide
- Sukaro min tɛ se ka ci ka kɛ fla ye = kolokelen-sukaro
hexose:
- finnan den wɔɔrɔ bɛ sukaro min na = wɔɔrɔlasukaro (mun wɔɔrɔla b'a kɔnɔ? finnan)
glucose/dextrose (C6H12O6):
Tɔgɔda-sababu n'o bɔnnatɔgɔ
- A bɛ Sɔrɔ di nɔɔnɔ na = dinɔɔnɔ-sukaro
- A ka ca npekuden nɔɔnɔ na = npekusukaro
- A bɛ Sɔrɔ jiridennɔɔnɔ bɛɛ la = nɔɔnɔsukaro
- A bɛ Kɛ ka golo Dogi = dogolisukaro
- A bɛ Kɛ galamugu la = galasukaro
- A bɛ Kɛ farijidɛsɛ furakɛji la = fariji-sukaro
- A bɛ Kɛ sɔrɔmu ye = sɔrɔmusukaro
fructose/levulose:
Tɔgɔda-sababu n'o bɔnnatɔgɔ
- A bɛ Sɔrɔ jiriden timiman bɛɛ la = jiriden-sukaro / jirinɔɔnɔ-sukaro
- A bɛ Kɛ ka dlɔ Labɛn = dlɔdonsukaro
Finnan den 5 bɛ sukaro minnu kɔnɔ
pentose/ribose:
Tɔggɔda-sababu n'o bɔnnatɔgɔ
- finnan den duuru bɛ sukaro min na = duurulasukaro
xylose (C5H10O5):
Tɔggɔda-sababu n'o bɔnnatɔgɔ
- A tɛ Yeele mɔgɔ joli la = jolikɔn-sukaro
- Sukarodun-banatɔw ka sukaro dunta don = banabaatɔsukaro
- Bonyali bɛrɛkɛɲɛ sukaro don = bɛrɛbɛn-sukaro
- A bɛ Sɔrɔ jiri bu, kolo, fara la = jiribu-sukaro
III. Jɛkafɔ lawulikunba
Jɛkafɔ in kɛli kunba bamanankan na o ye ka daɲɛ minnu bɛ kandɔn bolofara in na "miiriya-tɔgɔda" k'olu sangadaɲɛ Sɔrɔ bamanankan na ten sa. Ka Bɔ jɛkafɔ daminɛ na ka Se a laban ma, miiriyadaɲɛ kura bi naani Sɔrɔla an fɛ bamanankan na.
Bamananw Ko ten, ko n'i ma tu Bugɔ k'i t'a kɔnɔko Dɔn. An ye miiriya-tɔgɔda dɔnniya tu Bugɔ k'a kɔnɔdaɲɛ bi naani Kɛ an dɔnfɛn ye. Dɔnniya fɛn o fɛn tigi bɛ Mali kɔnɔ, o ka kan k'a Lajɛ ka nin ɲɔgɔn jɛkafɔw Karaba Mali kan dɔ la k'a dɔnniya masina daɲɛw Koronto ka Kɛ o kan kɔnɔ. O bɛ Kɛ i n'a fɔ Kr Dukure (2008) ye bangudɔn tu Bugɔ ka Bɔ ni kòlonci (hyperbole) ni funtunci (parabole) daɲɛw ye cogo min na walima i n'a fɔ Kr Drisa Jakite (2006) ye mabɛn tu Bugɔ cogo min na ka Bɔ ni ladɔn (participe) ni kan tɔgɔrɛ (niveau de langue) ye. An ka bi daɲɛ sɔrɔlenw sɛrɛdalen Flɛ nin ye.
Tɔgɔkaraba = catachrèse
siyayɛlɛma = recatégorisation
kan tɔgɔrɛ* = niveau de langue
ladɔn* = participe
funtunci* = parabole
kolonci* = hyperbole
bangudɔn* = physique
kandɔn* = linguistique
finnan* = carbone
miiriya-tɔgɔda = taxonomie / dénomination de concept
kankabila = famille de langue
kandɔnna = linguiste
ɲinini = recherche
kɔnɔminɛn = élément endogɛne
farafinnakanw danfarali = classification des langues africaines
Mandenkan kankulu = langue du groupe manden
Niger-kongo kankabila = famille niger-congo
jɛkafɔ = conférence
tɔgɔda-fɛɛrɛ = procédé de dénomination
bɔnnako = dérivation
Kɔrɔlafa = polysémisation
Kanhakɛ-karaba = néologie tonique
siyayɛlɛma = recatégorisation
tɔgɔkaraba = catachrɛse
daɲɛsinga* = emprunt
daɲɛ-kumaden* = morphɛme lexical
kalanfoori-sɛbɛn = mémoire
dorokocogo = morphologie
kumaden* = morphɛme
bakuurutɔgɔ = déterminé
danfaratɔgɔ = déterminant
kɔrɔdɔn = sémantique
tɔgɔda-sababuw = motivation
tɔgɔdon-minɛn = matrice
wugufara = schiste
jiminfara = micaschiste
basimafɛn = produit/élément chimique
bakuurugafe = encyclopédie
Nimadɔn* = biologie
basidɔn* = chimie
bɔnna = dérivé
nimabasidɔn = biochimieDoolo (*) bɛ daɲɛ minnu na olu ye ɲinini wɛrɛ kɛbaaw ka daɲɛ sɔrɔlenw ye.
Blàdon : 2015-01-10 Yɛlɛmako laban : 2016-07-09


c: text/html

text:
Ŋeɲekɔrɔ ka Tonnkan masaladɔn kalanni kunkanseben (2011)
K’a Ta Utikalo tle 01 la ka T’a Bla a tle 07 na, 2011 san na, Kan ni Yiriwa tɔn ye tle 7 kalan Ke Ŋeɲekɔrɔ ka Tonnkan gafe kan. Lakalanni in Kera kalabankura duguma-kalansoba la ; o bolofara C kalanbon 1lɔ kɔnɔ. Kan ni Yiriwa tɔndenw Nana kalan dayeleli la. A Daminena ni gafekalan ye ninka ka Sɔrɔ ka magokalan Bɔ o kɔnɔ. O magokalan in Kera kalanden 5 de kun minnu be sannakalanso la, FLASH la. Tle wolonfla in kɔnɔ, kalan tun be Dabɔ waati 8nan ka t’a Bla waati 12nan na don o don. A magokalan tun be masaladɔn dakun kan bamanankan na nka, kalansen werew tun be Ke sen kɔrɔ i n’a fɔ maben faamuya jiidili, maana faamuya sinsinni, ani daɲedɔn kan. Tle sabanan don, an ye MAKDAS mɔgɔw Bisimila n’u ka feere kura ɲetigelen ye latigelan kɔnɔ an ka kanw na. Kr Mamadu Dukure ani Mandela Dukure, min y’a feere Лetige, Nana dajirali Ke cifogo bataki.makdas.net kan. Kalanden 5 minnu tun be kene kan ka Fara Kan ni Yiriwa tɔnden mɔgɔ 2 kan, bee ye cisira kura Dla a cifogo in kan. Kalan be Taa Foori don min, an Sera ka masaladɔn kumajago-sen 24 ɲɔgɔn de Kalan minnu Sɔrɔla Isiyaka BAALO ka ɲininiw fe, ale yere min tun ye lakalanni in karamɔgɔ ye.
Geleya minnu Yera lakalanni in sen fe olu man ca wa u fana man jugu ka dama Teme. Kalanden saba ye foronni Ke tle kelen-kelen. Kɔnkanabaliya dɔɔnin-dɔɔnin Yera a la nka, olu ma Juguya.
Kalan don 5nan, an y’a jate Mine k’a fɔ ko an te na Tla ka Ben ni bolodali kecogo ye. O la, an ye wulafelaw Fara an bolo kan.
Don 6nan wulafekalan Taara Ke kr BAALO ka so kuran ntanya fe kalanyɔrɔ la bari, an mago tun Jɔra kuran na. O baaraw Bolila jaboso kan bamanankan na k’o kumajago-senw Boso. O ja lajelen Benna « Ginba Dunbiya, masake jugu » ma. O temenen kɔ, an ye maanaseben degeli Ke Seeba Laminn ka maana dɔ la min be « Amadu Sanpuleeli » kan.
Kari min tun y’a fooridon ye sa, an ye kalandenw Kiime kumajago-senw kan waati 2 kɔnɔ. Mɔgɔ saba ye kuru hakelama Sɔrɔ ninka fla Ke ka kuru Je u la. Kuruw la caman Kera 13 ye nink’u la dɔgɔman Ke 09 ye. Baaraw kuncera ni poyikalan ye ani hakilidayele-barow ye kanko kan. Kr Seku Sangare ye lafaamuyaliba Ke forobakeneya ni balodɔn kan kosebe. Ngɔninkɔrɔ bama gafe sanni n’a kalanni Dadonna kalandenw bolo min sarati ye tle 15 ye ka sɔrɔ ka o ɲɔgɔnye Bla Utikalo tle 22 la sibiridonya sɔgɔmada la.
Kan ni Yiriwa ka foli be bee ye kerenkerennenya la, kalanso ɲemaa, Adama Fɔnba ; MAKDAS jekulu ani kalandenw yere.
Kanyeleke ka Bɔ yen, dugulenkan k’i Cooko
Sebenni kebaa
Kr Isiyaka BAALO (Kan ni Yiriwa tɔnden)
Blàdon : 2016-07-07 Yɛlɛmako laban : 2016-07-07

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dɔnkili >
Ali Farka Ture
Ali Farka Ture Bangera 1939 sàn kalo 10nan tle 31 Kano. O ye dugu ye min ni ba joliba ce ka surun ɲɔgɔn na. A be Tumutu fe, a n’o ce ye bam 65 ɲɔgɔn ye. A bangera du kɔnɔ min ye Arma n’o ye kɔrɔbɔrɔw ye. A fat un ye finitigi ye. Ale de Sàra jyen keleba 2nan waati la. O kelen a somɔgɔw Nan’u Sìgi Лafunke min ni Tumutu ce ye bam 250 ye. A ma Dòn kàlan na a tun be tle bee Ban fòro kɔnɔ baara la. O la sa, a Nan’a Лesin fɔliko ma kerenkerennenya la fɔlikeminenw ninnu : gurkel, njarka, fle ani nkɔnin juru naani.
1956 sàn a tun be Fodebe Keyta ka ɲenaje kene kan n’o min ye dɔnkilidala ye Lagine. Nka o bee la mɔbilibolila tun don. A ni Amadu Anpate Ba ye ɲɔgɔn Sɔrɔ. A ye laadalafɔliw Лeɲini ale de fe.
1960 sàn Ali Farka y’a ka fɔlijekulu fɔlɔ Sìgi sen kan min tɔgɔ ye « Troupe 117 » a ni min fana tun bee ta ɲenajew la Mali fan bee.
1968 sàn a Bɔra farafinna kɔ kan nin sen in k’a Taa yere Sɔrɔ Sofia Bulgari jamana kan jen seko ni dɔnko ɲenajeba dɔ kene kan.
1970 sàn a Dònna Rajo Mali ka fɔlikekejekulu la. A tun ye fɔliko dɔnbaa ye o rajoso in na.
1973 sàn o fɔlijekulu in Nana Cì kunnasigifanga fe. O kelen Ali Farka ye solo dɔnkilida Damine. A be Taa ɲenajew la farafinna tlenbinyafan jamanaw la.
A ka dɔnkili fɔlɔ n’o ye Farka ye, o Bɔra 1976 sàn.
1980 sànw kɔnɔ na na, a bɔli caman Ke jamana kɔ kan ka Taa Erɔpjamanaw, Zapɔn, Etazini jamana na. O kɔ fe a ni Taj Mahal Jera ka The Source Bɔ 1991 sàn. A ka dɔnkili min be Wele ko Talking Timbuktu n’a ni Ry Kuder (Ameriki gitarifɔla dɔ) y’o Bɔ ɲɔgɔn fe, o de y’a To a ye sanga Sɔrɔ jyen kɔnɔ kosebe.
1996 sàn Rajo Mali dɔnkili Bɔr’a fe sɔnŋay, fulfulde ani tamashek la.
1997 sàn Ali Farka y’a Jira k’a Fɔ k’a b’a Fe k’a Лesin sene ma a ka dugu la. A ka miiriya fɔlɔ tun ye ka jipɔnpew Sìgi ji samani ka ma ka Bɔ ba joliba ji walankata ka ma forow la.
O kɔ fe a ye dɔnkili dɔ Bɔ min tɔgɔ ye Лanfunke. O dɔnkili in kɔnɔ na na dɔ,kili caman be yen minnu Sinsinnen be sene, kàlan ani sariya kan.
2005 sàn Ali Farka Ture ni Tumani Jabaate ye In the Heart of the Moon dɔnkili Bɔ. A ye jala sɔrɔ o dɔnkili in na 2006 sàn.
Ali Farka Ture Sàra 2006 sàn kalo 3nan tle 7 don sɔgɔma Bamakɔ. Bon de tun b’a kabi waati jan.
A ka dɔnkili bɔlenw
· 1976 : Farka, Special « Biennale du Mali »
· 1978 : Biennale
· 1979 : Ali Touré Farka
· 1980 : Ali Toure dit Farka
· 1984 : Ali Farka Toure (Red)
· 1988 : Ali Farka Toure (Green)
· 1989 : Ali Farka nToure
· 1990 : African Blues
· 1991 : The River
· 1994 : Talking Timbuktu
· 1999 : Nianfunke
· 2006 : Savane
A ni mɔgɔ werew ka dɔnkili bɔlenw
· 1993 : The Source, a ni Taj Mahal
· 2002 : Mississipi to Mali, a ni Corey Haris
· 2005 : In the Heart of the Moon, a ni Tumani Jabaate ni Ry Cooder
· 2010 : Ali and Toumani, a ni Tuamani Jabaate
kùnnafoni bɔyɔrɔ
- Tout du Mali
Blàdon : 2017-04-09 Yɛlɛmako laban : 2017-04-10


text:
Angola
Angola jàmana Bɛ fàrafinna cɛmancɛ ni fàrafinna wòroduguyanfan ‘cɛ. Luwanda Y’a faaba ye. Atlantik Gèji Bɛ Angola ni tlèbin ‘cɛ, Kɔrɔn ni kὲɲɛka fɛ Bɛɛjɛfanga Kɔ̀ngo yèn ni kà kɔrɔn fὲ Zanbi Bɛ yèn. Angola ni Namibi bɛ Dànbɔ wòrodugu fὲ. Angola dùgukolo Ye 1 246 700 km2 ye. A bɛ Fɔ Angola mɔ̀gɔ ma ko angolaka. Angola jàmana kan madɔnnen Ye Pɔrtigɛ ye nkà kan wɛrɛw ‘fana bɛ Fɔ yèn i n’a Fɔ bantukanw n’o ɲɔgɔnnaw. 2008 sàn na, Angola màa tùn bɛ T’i Jɔ̀ 12 531 357 la. Angola wari dunta Ye Kwanza ye. Blènman, fìnman ye Angolajɔ̀njɔn ɲɛw ye. Bèse, nkɔ̀n ani dòolo nὲrɛlama kɛlen o cɛmancɛ la.
Jà Flɛ !
Blàdon : 2021-03-29 Yɛlɛmako laban : 2021-03-30


text:
Bàrosun
Bàro ye yiri ye min bɛ Sɔrɔ Mali kungow 'kɔnɔ. Bamanankan fɔyɔrɔko sababu y'a To a bɛ Weele fana bàdi, bàru, bàri ani dundura la Mali. Bàro ye yiriba ye nka a bonya tɛ nɛrɛ, ʃì, nsira o n'a ɲɔgɔnnaw ta Bɔ. Bari, a mana Kɔrɔya ka Janya cogo o cogo a tɛ mɛtɛrɛ 15 ɲɔgɔn kan w'a ju fana bonya tɛ Tɛmɛ cm 30 walima 40 kan. Kungoda nɛɛmalenw de ka d'a ye kosɛbɛ i n'a fɔ fàladaw, kɔdaw, lɛdaw... N'a Falenna nin yɔrɔ kofɔlen dɔla kelen na a bɛ Barika haali. Bàro den ɲɛ ye blenman ye n'a Mɔna kɔni, mɔgɔw b'a Dun w'a ka di baganw fana ye kosɛbɛ. Bàro den kɔnɔna bɛɛ ye bù ye w'a ji ka timi fana. A dili bɛ Bɔ dɔw fɛ ni k'a Yɛlɛma cogo wɛrɛw la banafuru-kɛ kamà. 'Misali la, dɔw b'a Bɔ ni k'a sanfɛ-fara Syɛn ka B'a la, ka Sɔrɔ k'a Лigin ka waati jan Kɛ i n'a fɔ tle 3 walima dwaakun kelen. N'o Kɛra u bɛ Sɔrɔ ka To k'a dɔɔni-dɔɔnimi, walasa ka kɔnɔnabanaw ni sumaya Kɛlɛ. A dili bɔlen 'kɔ yen, fù fɛgɛmannin nɛrɛmugulaman dɔ bɛ kolo n'a fàraba 'cɛ dɔw b'o Bɔ ni k'a Meleke k'u Ja ka Blà u bolo 'kɔrɔ. Wa hali dɔw fana b'a Kɛ ten ni k'a Jago. fura dòn min bɛ Лigin ka Mi w'a ka Fari kɔnɔnabana minɛnninw ma haali. A lɔgɔ fana ma ka di gadomusow ye kosɛbɛ.
Blàdon : 2016-12-25 Yɛlɛmako laban : 2016-12-25


text:
Dùgan
Dugu yɔrɔfɔli
A n'a galoda-dugu (sugunba) 'cɛ ye bam 7 ye. Kucala min y'a ka kolomi ye a n'o ye bam 45 ye, w'a ni duguba wɛrɛ man surun n'o tɛ. Molobala kafoda dugu dɔ y'a ye fana. Dùgàn kɔrɔnyanfan fɛ sugunba de bɛ ye ni bam 7 ye ka Fàra kaani kan ni bam 10 ɲɔgɔn ye, a tlebinyanfan fɛ molobala ni farakɔrɔ bɛ yen. A ni molobala 'cɛ ye bam 10 ɲɔgɔn ye, nka farakɔrɔ ta kɔni tɛ Tɛmɛ 9 kan. Dùgàn kɛɲɛka fɛ dugu min bɛ Sɔrɔ yen o ye karangaso ye, u 'cɛ ye bam 8 ye. A woroduguyanfan fɛ sungulaso bɛ yen ni bam 7 ye.
Dugu tɔgɔko
Tɔgɔ kelen in de bɛ dùgàn na kabini a tu Tigɛra. Nka yɛlɛmanin dɔ kɔni Dònna a fɔcogo la dɔɔni, bari a tɔgɔ in yɛrɛ Sɔrɔla mamara de la. Nka kɔsa fɛ a Weelela dùgàn na bamanankan na. N'o tɛ a Weelela cogo min na fɔlɔ-fɔlɔ o de ye "Tugban" ye. O Nàcogo Flɛ: Donsokɛ dɔ de tùn bɛ To ka Bɔ karangasoyanfan fɛ ka na donsoya la yen, o y'a sɔrɔ yen ye tuba de ye wa tu in na jisigiyɔrɔw tùn bɛ yen kosɛbɛ. A ka sogofaga-fɛɛrɛ tùn ye kala ni waraminɛ-nɛgɛ de ye. A tùn bɛ sogobaw Fàga ni kala ye, nk'a ncinin ninnu in'a fɔ: tòto, kaana, kooro, sà, bàla n'a gɔgɔn na caman, a tùn bɛ waraminɛ-nɛgɛ de D'olu 'ɲɛ k'u Minɛ. I komin sogo misɛninw tùn ka Ca yen ka Sago sogobaw kan minkɛ a ye waraminɛ-nɛgɛ caman Лini ka To ka T'o bɛɛ Da yen. A tu Kɛra, ni mɔgɔ wɛrɛ min Mununmununna ka Se yen i tùn bɛ a ka waraminɛ-nɛgɛ dalen ye fàn bɛɛ fɛ. donsokɛ in nana yɔrɔ in Kanu fo ka To ka nafɛnmisɛnnin dɔw Sɛnɛ a sèn fɛ. Ɔ, o ko de laban Kɛra dugututigɛ ye a 'bolo. O kɛlen, mɔgɔw ma tɔgɔ wɛrɛ Лin'a na tun, a yɔrɔ Dɔnna ni min ye n'o ye waraminɛ-nɛgɛw ye u y'a Weele o la ʃyɛn kelen. O de Nàna ni "Tugban" in fɔli ye. Mamaradaɲɛ-dorogolen dòn. "Tu" o ye 'yɔrɔ ye jiri misɛninw ni jiribaw bùlen bɛ yɔrɔ min. A daɲɛ kelen in bɛ bamanankan na wa kɔrɔ kelen. Mamara la, a bɛ Fɔ waraminɛ-nɛgɛ de ma ko "gbanŋa" o y'a kelen ko ye nka n'a caman dòn u bɛ Weele ko "gbany". O de la U y'a D'a yɔrɔ in na ko "TUGBANY". A bɛ "WARAMINƐ- NƐGƐW KA TU" Лini kɔrɔko siratigɛ la. Ɔ, taalen 'ɲɛ, "Y" Bìnna ka Bɔ a la. A Kɛra "Tugban" ye, o min bɛ Fɔ a ma hali bì ka Fàra bamanankan fɔcogo kan n'o ye dùgàn ye. Mɔgɔ min bɛ Bɔ dùgàn u bɛ Weele dùgànkaw la bamanankan na nka mamara la, u bɛ Weele tugbaan.
Dugu marabaako
Dùgàn ma Kɛ jamanatigi-dugu ye, nka a Marala Karangaso màsakɛw fɛ. Dugutigiya suguya fla bɛɛ b'u fɛ yen n'o ye laadaladugutigiya ani faamadugutigiya ye. Laadadugutigiya min b'u fɛ yen, o tolen bɛ kìn kelen 'bolo i n'a fɔ an b'a Ye dugu caman na cogo min na. U ta bɛ jàmu kelen de 'bolo kìn kelen na fana. N'i yen laadaladugutigi Sìgira ni saya tɛ foyi t'a Lawuli ka Bɔ yen. Nka ni Ala Nàna n'a ka nà ye k'a miniji Dɔgɔya O kìn in jàmu masina bɛɛla mɔgɔ kɔrɔba bɛ K'a ye, digitigi kɔrɔ bannen 'kɔ ni sàn sàba ye. Nka fɛn min ye u ka faamadugutigiya ye sa, sugandili de b'olu Sìgi, o kɔrɔ ye ko ni dugumɔw Dar'i la. Nka o bɛɛ na ta i sìgilen n'i ye ko kolon Kɛ u b'i Lawuli ka Bɔ yen. Dùgànkaw ka dugutigi ye wafara salifu danbɛlɛ de ye yen dugutigi ye bì. Nka ka Kɔn ale 'ɲɛ ʃɔnɲaa danbɛlɛ ni Uto danbɛlɛ Kɛr'a ye fana.
Dugu bònya
Dùgàn tɛ o ʃi duduba ye tèn. kìn misɛnnin duuru de b'a 'kɔnɔ w'a mɔgɔ hakɛ tɛ Tɛmɛ 2000 kan. Yen kìn misɛnnin duuru tɔgɔ Flɛ: Laho n'o y'u ka dugutigikin ye ka Fàra kapara ni nayahakan ni muhukan ani natekan. U ma deli ka Bɔ u sìgiyɔrɔ fɔlɔ la.
Dugu siyako
Miɲakaw ye yenkaw ye, siya wɛrɛ ʃi tɛ yen tun ka Fàra u kan. Yen jàmuw ye Tarawele, bɛrte ani danbɛlɛ ye. Sinankunya bɛ Dùgàn ni dugu wɛrɛ min 'cɛ yen laminduguw tu la, o ye Banɛso ye. Dùgànkaw fɛ yen, furuɲɔgɔnya bɛ Tɛmɛ yenkaw ni laminidugu bɛɛ 'cɛ, w'a bɛ Tɛmɛ fana du bɛɛ ni ɲɔgɔn 'cɛ ani kìn bɛɛ. Kanfla de bɛ Fɔ yen n'o ye Mamara ni bamanankan ye. Nka ninnu fla fana na min bɛ Fɔ kosɛbɛ o ye mamara ye.
Dugu baarako
Dùgàn ye mali sɛnɛ-dugu ncinin dɔ ye. U bɛ sɛnɛfɛn caman Sɛnɛ yen i n'a fɔ keninke, saɲɔn, malo, tiga, tiganinkuru, gajaba, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, kurubaa, bɛnɛ, dà ani kɔɔri. Nafɛnmisɛnnin-sɛnɛyɔrɔw b'u 'bolo. U bɛ foronto ni tamati ni nkɔyɔ ni salati ni ʃù ni gan ni kɔnkɔn ni nanaye ni melɔn ni sira Sɛnɛ yen. Jiribaforobɔ fana bɛ K'u fɛ yen. U ka jiriba turutaw ye lenburu ni mangoro ni buyagi ani sɔmɔ ye. U bɛ baganmara ni jago ani bololabaara misɛnnin dɔw fana Kɛ u sèn fɛ. U ka bagan marataw yen, daba ni kamanmafɛn-kunda o dɔw ye bà, misi, saga, fàli, wùlu, jakuma, lɛ, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin ye. U ka jago kɔni sinsinnen dòn butigifeerew ni sɛnɛfɛn-feerew ni jiridenfeerew ni baganjagow ani bololafɛndlata-feerew ma. Yen sugu jɔdon ye juma ye. Nin bɛɛ 'kɔ donnsoya fana bɛ Kɛ yen kosɛbɛ wa bolodon bɛ K'a la fana.
Dugu fɛɛrɛko
Manabɛlɛ ni wɔlɔjuruda ani gɛnni de ye Dùgànkaw ka kɔnɔminɛ-fɛɛrɛ ye. Nka màrafa de y'u ka kungosogobaw fàalan ye. U fana bɛ misiden dabɔ ni ncɔlɔ ye i n'a fɔ caman b'a Kɛ cogo min na. U bɛ dugukɔnɔbagan murutilenw Minɛ ni fɛɛrɛ minnu ye ye jonborifli, koronka-minɛ ani nɛgɛka-minɛ (ni dumunifɛndɔ ye) ye. Finisɔgɔ ni bɔfledla ni gɛnkurunnindla fana bɛ K'u fɛ.
Dugu yiriwaliko
Dùgàn yen, ko kura damadɔ bɛ Sɔrɔ yen bì, i n'a fɔ ɲɔʃimansin, kɔlɔn ŋana, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikɛkɛmansin ani moto. CMDT Ka bolonɔ caman b'u ka yirwa la sɛnɛ dakun ko caman na.
Dugu kàlanko
Balikukalan ni lakɔlikalan dɔrɔn de bɛ dùgànkaw fɛ yen nɔ. Yen lakɔli ye forobata ye, w'a dabɔ ni sosan 'cɛ tɛ Tɛmɛ sàn tan ni duuru kan. Yen, dugumandakun fàn fɔlɔ dɔrɔn de bɛ yen. Lakɔlikalan de yanga ka bòn yen kosɛbɛ.
Dugu batoko
Kerecɛnya ni silamɛya ani laadalabato bɛɛ bɛ Dùgàn. Misiri kelen de bɛ yen nka jumamisiri t'o ye. Màa minnu Kɛra 'sababu ye ka Dòn n'a ye yen o Kɛra Umaru danbɛlɛ ani Laminn danbɛlɛ ye. Yen kerecyɛnya dònbaa tɔgɔ ye Franswa dandɛlɛ ye. Eglizi kelen de b'u 'bolo yen. U ka laadalabatow ye kɔmɔsɔn, o sàba bɛ yen, ɲasɔn, o kelen bɛ yen, kɔrɛsɔn, o kelen bɛ yen ka Fàra ɲininkajugu 3 ani mahan 5 kan. Kungokɔnɔfɛnnin dɔ bɛ yen n'a bɛ Weele mamara la ko "kere/koowɔ", a ni sùla de bɔlen dòn nka 'fɛn suguya kelen tɛ. O de ye dùgànkaw tnɛ ye. U ka dugudasiri ye fàlimuso finman ye.
Dugu ɲenajeko
Dùgànkaw ka ɲɛnajɛlakow ye kɔɲɔw ni seliw ni sanyɛlɛmaw ni sankunbɛnw ni ntolatan ani laadalakow ye. U ka fɔlifɛnw ye ya ni fle ni bàra ni bala ni dunun ani cicara. U ka ɲɛnajɛyɔrɔ kɛrɛnkɛrɛnnenw ye dugu foroba-kɛnɛbaw ye.
Dugu kungoko
Kɔ ni dàla ni fàla ani jɛ bɛ Sɔrɔ Dùgàn kungo 'kɔnɔ. Wa o yɔrɔ ninnu na jilafɛn minnu ka Teli ka Sɔrɔ yen ye jɛgɛw, in'a fɔ: manɔgɔ ni saalen ani ntɛbɛn. Kaanaw ni koorow ani koorokaaraw fana bɛ yen. Jiri suguya caman bɛ yen kungo 'kɔnɔ i n'a fɔ jala, banan, sanan, genun, nkaba, npeku, zaban, dingɛ, gele, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, sebe, toro, balazan, kɔlɔ, ntabakùnba, kòro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama danga sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ, bàro, ɲama, gunjɛ ani nten. Yen kungosogow ye miniɲan, dànkala, nkorongo, duga, kungo-kami, wɔlɔ, gunnajɛ ani baninkɔnɔ. Yen kungodaw flɛ: Tawɔrɔ, mùra, gbezɔhɔ, tutogo, ɲaŋnɔhɔ, tawɔhɔ, ɲidugooɲaŋ ani faga.
Dugu Kaburudoko
Koburudo fla de bɛ Dùgàn. Demisɛnninw ta ani mɔgɔkɔrɔbaw ta. A kaburudo ninnu bɛɛ bɛ dugu tlenyanfanfɛ.
Dugu waatiko
Ni samiɲɛ bɛ Dòn mɛkalo laban na, u ka tlema bɛ da Minɛ ɔkutɔburukalo la. Sanji bɛ Se ka Nà dùgàn fo ka Se ʃyɛn 50 ɲɔgɔn ma. Wa samiɲa 'kɔnɔ, u ka sumannen cayalen tɛ Tɛmɛ 100mm kan.
Dugu kabakoma-yɔrɔko
Kabakomayɔrɔ fɛnba tɛ dùgànkaw fɛ yen, n'a Bɔra farawo kelen-kelenin dɔw la.
Blàdon : 2017-01-20 Yɛlɛmako laban : 2017-08-06


text:
Kirsanba
Dugu yɔrɔfɔli
Kirsanba ye marabolo 7nan dugu dɔ ye min bɛ Direy kolomi fɛ. Dugu don min ye galoda ye. A ni Direy cɛ ye bam 18 ye. Fajibayenje bɛ Kirsanba ni kɔrɔn cɛ ni bam 2 ye, a ni tlebin-cɛdugu ye Saajilanbu ye, bam 7, Haybono b'a ni worodugu cɛ ni bam 12 ye, min ye kɛɲɛkafɛla ye, o ye Waanare ye, bam 4. Duguba min bɛ yen ni Kirsanba n'o cɛ ka sùrun, o ye Direy ye.
Dugu tɔgɔko
Tɔgɔko nàsira la, Kirsanba ye dugu in tɔgɔ bìlama ye. Nka san'o cɛ tɔgɔ dɔw tun b'a la minnu ye Kujana, Hangafara ani Ceyda ye.
Dugu dugutigiya
Kirsanbakaw ka dugutigiko ye laadalata ye min bɛ jamu kelen ka bolo kan. Dugu don min tu Tigɛra kabi Sunjatatle waatiw.U ka dugutigiya bɛ Nà kɔrɔya-kunda de. Ni dugutigi kɔrɔ Faatura, kura de bɛ Sìgi o kɔ. U ka dugutigikɔrɔ dɔw tɔgɔ flɛ: Hamadunn Mahamudu Sidibe, Modi Siidi Sidibe. Almami Modi Sidibe ye sisan dugutigi ye.
Galotigi ye Bureyma Usmann Yatara ye. Jamanatigi-dugu kɔrɔ ye dugu in ye.
Dugu bònya
Kanfonce ni Bugumeyra ye Kirsanba kìnw ye. A ba sigiyɔrɔ 4nan na. Asigiyɔrɔ kɔrɔ ye Kujana, Hangafara ani Ceyda ye. Koyrabɔrɔ, fla, boso ani burudamɛ de bɛ yen. Yen jamuw ye Kanfo, Sidibe, Sise, Yatara; Jarunba, askofare, Mayga, Ture, Moyda ani Sisawo ye. Sɛnɛkunya bɛ Mayga ni Ture cɛ. Jamu kofota ninnu bɛɛ bɛ ɲɔgɔn Furu fo Sisawo. Furu bɛ kin bɛɛ ni ɲɔgɔn cɛ.
Yen kanfɔtaw ye sɔŋay, fulfulde ani burudamɛkan ye. Nka kan min bɛ Fɔ yen kosɛbɛ, o ye sɔŋay ye.
Dugu baarako
Sɛnɛ ye Kirsanba baaraw la fànba dɔ ye. Ka Fàra o kan baganmara, jàgo ani mɔni bɛ Kɛ yen.
Forosɛnɛ siratigɛ la, u bɛ fɛn minnu Sɛnɛ, olu ye: keninke, sàɲɔ, kàba, màlo, tiga, tiganinkurun, ɲimikala, gajaba, ku, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, kuruba (jabere), danan, bɛnɛ, dà, fini, filensun, kɔɔri.
Nakɔsɛnɛ: mangoro, buyagi, manje, bananku, jafarana, jabibi, sebe, lenburuba, lenburukumu, mandiriye, namasa, tamati, nkɔyɔ, jaba, salati, ʃù, nanaye, melɔn, karɔti, pɔpɔrɔn, beterafu.
Jàgo: sὲnefenw, fìnifeere, butigifeere, baganjago.
Baganmara : misi, bà, saga, sonsan, fàli, sò, wùlu, jakuma, bama, koorokaara.
U bɛ kamanmafɛn minnu Mara, olu ye: ʃɛ, kami, tonkɔnɔ, jɛnɛntubanin; bawɔlɔ. U ka mɔni ye laadalata ye min kɛ minɛnw jɔ, doolen ani sansaranin ye. U b'o mɔni in Kɛ kɔ de la. Sugu min bɛ yen, o bɛ Jɔ karidonya fɛ.
Bololabaara minnu bɛ Kɛ Kirsanba olu ye : sigilandla, kalakadla, sansaradla, bɔrɛdla.
O tɛmɛnen kɔ numuyabaaraw bɛ Kɛ dugu in na. Numucɛw bɛ baara minnu Kɛ, olu ye: dabadla, jeledla, jalodla, murudla, zundla, marifa, tama, biɲɛn, kurun, ŋunan. Numumusow ta ye bɔgɔdaga, faka, dun, ɲintin, lɛfɛ dlali ye
Dosonya bɛ yen.
Sɛnɛ de fanga ka bon yen kosɛbɛ.
Dugu fὲɛrɛko
Fɛɛrɛ minnu bɛ Kirsanbakaw bolo kungofɛnw fàgali la olu ye : manabele, ntefere, wɔlɔjuru, wɔlɔgen, bese, waraminɛ-nɛgɛ, nkalaŋɛ, fɛlebɔ, basaminɛ-nɛgɛ, furabulu samani ka wɔlɔ Minɛ a fan kan, dingɛ tigɛli ka wɔlɔfan Bla o kɔnɔ, ʃiladɔn mana dali, buturu, kalanin, marfa.
Sokɔnɔfenw mineni : ncɔlɔ ( ka misiden Dabɔ sin na), jonbori (ka juru ncoma Fili misi ɲe), ka bagan masina Negen ka Don a keyɔrɔ la walima k’a Gen ka Mine.
Dugu yiriwaliko
Kokura nàlenw Kirsanbakaw fɛ yen, olu ye : Лɔsiimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikemansin, moto, pɔnpekɔlɔn, kɔlɔn ŋana, sɛnɛkɛ-mansin, senfɛjuru, latigɛdɔn, jisamamansin.
Baaɲumankɛ-tɔn minnu ni dugu Delila ka baara Kɛ, olu ye Care Mali, AIFO ani GTS ye.
Care Mali nàkun tun ye kɛnɛyako, jirituru ani musow dɛmɛni ye.
AIFO Nàna baloko ni kɛnɛyako kan ma.
GTZ ta tun ye sɛnɛko ye.
Dugu kàlanko
Lakɔlikalanso 1 de bɛ yen min ye foroba ye. A Dabɔra 1960 sàn. Duguma dakun ni sannadakun bɛ ye. Madarasa ye dugu ta ye. O Daminɛna 2008 sàn. Yen blonkɔnɔ ye 8 ye ka balikukalan Kɛ 1 ye. O kɔ fɛ denmara-yɔrɔ kelen bɛ yen Nàna 2013 sàn.
Lakɔlikalan fanga de ka bon yen kosɛbɛ.
Lakɔlikalan sira fɛ mɔgɔ minnu Kɛra jɔyɔrɔtigi ye olu ye:
Usmann Umaru ye. Ale bɛ Bamakɔ, minisiri tun don alfatle la.
Umar Bokar Sidibe. Ale fana bɛ Bamakɔ. Dɔnnifakaramɔgɔ don.
Usmann Maju. Kati AE ɲɛmaa don.
Dugu batoko
Silamɛya de bɛ Kirsanba. Jumamisiri kelen ni misiri gansan kelen bɛ yen. Kanfow Nàna ni diinɛ in ye.
O kɔ fɛ yen laadalabato ye karkaabɛ ye.
Dugu ɲenajeko
Kɔɲɔ, laadalakow, tɔnɲɛnajɛw, seliw, sanyelemaw ani sankunben ye kirsanbakaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka o ɲɛnajɛ ninnu fɔlifɛnw ye nkɔnin, flen, gita, bàra ani dunun, bɔlɔn, dan, sinbi, kisa, daro ye. Nka ɲɛnajɛfɛn kɔrɔ dɔw fana bɛ yen i n'a fɔ bɛlɛta, nparibɔ, fɛrɛn, juruden, nten, wali, ʃenta ani kɔlɔci. Kirsanbakaw ka nin ɲɛnajɛ ninnu bɛ Kɛ bada ni jila de la. Nin bee kɔ fe farikoloɲeneje werew be yen i n’a fɔ sennantolatan, sennaboli ani negesoboli.
Dugu kungoko
Kirsanba kungo kɔnɔ, jisigiyɔrɔw ( ba, dàla, fàla), jiriw ani kungofɛnw de bɛ yen.
Kirsanba ba ye kelen ye, fàla ye saba ye. Yen dàla ka ca ba n'a si ye.
Jisigiyɔrɔ ninnun na fɛn minnu bɛ Sɔrɔ yen : salen, ntɛbɛn, baman, ntigin, dodo, talaka, nfanan ; bàma, kaana, koorokaara, ntori, wondo.
Jiriw : jala, bànan, sanan, genun, nkaba, dingɛ, gele, npeku, zaban, nsira, bumu, ʃi, nɛrɛ, sebe, toro, balazan, kɔlɔ, ntabakùnba, koro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama, danga, sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ, nten, ɲama, ngùna, minkɔn, ntomi, wɔlɔ.
Kungofɛnw : sinɛnnin, bàla, minɛn, nkolonin, warabilen, suruku, miniɲan, dànkalan, ntomisa, nkorogo, duga, kungokami, wɔlɔ, bunun dingon, tentanin, baninkɔnɔ, tonkanjɔ, ntubanin, sɛgɛ.
Tarabangu, kumasa, sɛɛbaɛɛba ye Kisanba kungodaw ye.
Dugu kaburudoko
Kaburudo saba bɛ Kirsanbakaw fɛ yen: denw ta, maakɔrɔw ta, maabaʃuw ta. Denw ta bɛ tlebin fɛ ni ka tɔw Kɛ kɛɲɛka fɛ.
Dugu waatiko
Waatiko nàasira la, waati minnu bɛ Kirsanba, olu ye tlema, samiɲɛ ani fonɛnɛ ye. Yen funteni sannadan ye 45 ye. Nɛnɛ dugumadan ye 12 ye.
Dugu kabakoma-yɔrɔko
An ma fɛn Sɔrɔ dugu in kabakoma-yɔrɔko kan fɔlɔ.
Blàdon : 2017-06-26 Yɛlɛmako laban : 2017-06-29


text:
Лamasun
Лama ye jiri ye min bɛ Sɔrɔ kungoda nɛɛmannenw na kosɛbɛ. Лama tɛ o ʃi jiriba ye tèn, a furabulu ka misɛn dɔɔni. Лama den tɛ Dun nka fafan caman kɔni b'a la. Лama feere ɲɛ bɛ Kɛ jɛman ye wa a bàraninlaman de bɛ Kɛ fana. N'o bàranin in Sera hakɛ dɔ la a ɲɛ bɛ bìn ka Cyɛn, fo ka na Laban ka Bùnun ka Bɔ den ncinin da la. O b'a Sɔrɔ den in bɛ Se ka tle ni fyɛn Kun ka sɔrɔ a ma Cyɛn. Cyɛn dòn ɲama tɛ jiri ye ko min bɛ Sɛnɛ, k'a sababu Kɛ a den dunbaliyako ye. Nka nafan wɛrɛw b'a la mɔgɔw fɛ. Furakɛlikunda, a bulu n'a dili n'a fàra fo ka Taa Se a ladɔn ma, ninnu bɛɛ bɛ mago dɔw Лɛ. O kɔ fɛ, fù min bɛ Sɔrɔ a n'a kɔkanfara jalan in 'cɛ, dɔw b'o Bɔ ni ka Fukan ka Kɛ juru ye. Hali fàrafinsa-furakɛla dɔw fana bɛ o fùnin kelen in Bɔ ni k'a Kuru k'a Mɔsɔn ka Kɛ tàfo ye walasa ka sàkindaw ni buntenninkindaw Furakɛ. N'a den Mɔnna a bɛ Ja f'u bɛ Bùnun-bunun. N'o Kɛra togodalamusow dɔw bɛ T'olu Tɔmɔ k'u Jeni ni k'a buguri Cɛ ka T'o sɛgɛ Bɔ u ka sɛgɛlabaaraw kamà.
Blàdon : 2017-01-05 Yɛlɛmako laban : 2017-01-05


text:
Alimata Mariko
Alimata Mariko n’u K’a ma “Màayabiri” ye baninkɔ bari-dɔnkilidalaw la ŋana dɔ ye. Màayabri yɛrɛ bɛ Bɔ Sɛrɛbla ni k'a furuyɔrɔ Bὲn Jògo ma. O Jògo in bɛ Bànkɔ galoda la ni ka Sɛrɛbla Kɛ Masigi galoda fɛ. A ka janjo lamagaja Tàra Serila latigɛdɔnso mɔgɔw fɛ. Màayabri bɛ dɔnkili Da fɔli sugu caman 'kɔrɔ i n'a fɔ bàri, bòyi (ya/nkusun), kariɲan, jidunun. A ni Serila latigɛdɔnso baarakɛlaw bɛ Taa a ka janjow la walasa olu k'a ka fɔlikanw ni a ka jaw Tà. A ka janjo kɛlenw dɔnkili dɔw Flɛ nin ye n'o dɔw ye lamagaja ye:
Blàdon : 2017-08-11 Yɛlɛmako laban : 2017-09-23


text:
Mali Nialé Lyrics
Eehh Mali niale wa, mali niale
Mali gnèmogo lou mali niale wa
Sa djona de ye monai
Mali niale wa, mali niale
Mali gnèmogo lou mali niale wa
Sa djona de ye monai
Ehhh an kan tile kaiih, dignè te so ye
An ka tile kaiih n’baro kaih gnogon lou, dignè ye …
An ka tile kaih naiguaisan niguiso
D ignè le balo ti guansa
An ka sumu kaih n’baro kaih gnogon lou
Dignè le baro di sah
Saya djona de ye monai yee
Mali niale wa, mali niale
Mali gnèmogo lou mali niale wa
Sa djona de ye monai
Ehh fo te mogo ban na,
Fo te mogo ban diyana ko ro
M’ba fo te mogo ban na
Fo te mogo ban i nin ka ko ro
Fo te mogo ban Wassolo,
Fo te mogo ban Mali den gnouman nou ba fo te mogo ban na
Saya djona de ye monai ye
Ehhhh Mali niale wa, mali niale
Mali gnèmogo lou mali niale wa
Sa djona de ye monai
Ehhhh Mali niale wa, mali niale
Mali gnèmogo lou mali niale wa
Sa djona de ye monai
Mali diara sah
Mali diyara Mali den nou Maliba diara sah
Mali diyara
Mali den min be fan o fan
O baih ka seguin Mali den gnouman nou o baih ka seguin so
Mali diara
Usini dayailain na
Ciment yera, Mali dugu kono
Ciment yera dunuya
Mali diyara sah
Naiguai yera
Sanou yera Mali dugu kono
sanu yera dunuya, Mali diara
Mali den min be fan o fan
o baih ka seguin Mali den gnouman nou o baih ka seguin so
Mali diara
Ehhhh Mali niale wa, mali niale
Mali gnèmogo lou mali niale wa
Sa djona de ye monai
Fo te mogo ban
Ni fo be mogo ban Sangaré kônô ni
Sabi ne Oumou bana, fo te mogochi ban
Fin min ye djandjo kaih
Australi djandjo Sangaré Oumou
Djandjo diyara n’a
Fin min ye djandjo kaih
Françi djandjo Sangaré Oumou
Djandjo diyara n’a
Fo te mogo ban na
I ka don fo te mogo ban
Ni fo be mogo ban
Sangaré koni ni
Sabi ne Oumou ban na peouuh
N’ga fo te mogochi ban
Mali niale ahn
Mali niale gnèmogo lou
Sah djona de ye monai ye
Enjoy Synced Lyrics With Our Mobile AppDownload on Google PlayGet it on App Store
WATCH VIDEO
ABOUT THIS SONG
Release Year : 2019
Album : Mali Nialé (Album)
Added By : Mina
SEE ALSO
AUTHOR
OUMOU SANGARE
Mali
...
YOU MAY ALSO LIKE


text:
Danadunŋuru
Dugu yɔrɔfɔli
Danadunŋuru ye dugu ye min be Bɔndo galoda fe Koro kolomi na. A ni Koro ce ye bam 15 ye. A be Mooti marabolo de fe. Danadunŋuru ni kɔrɔn ce Adunakanbe de be ye. A n’o ce ye bam 4 ye. Tlebin fe Turu de be yen, a n’o ce ye bam 8 ye. Keɲeka fe Ene de be ye, a n’o ce ye bam 6 ye. Worodugu fe o ye Lere ye, bam 3. Danadunŋuru ni duguba min ka Surun ɲɔgɔn na o ye Koro ye, bam 15.
Dugu tɔgɔko
Kabi Danadunŋuru tu Tigera 1943 sàn, tɔgɔ in b’a la w’a ma deli ka Fàlen. Fen mi ye dugu tɔgɔ sɔrɔcogo ye an ma kùnnafoni jɔnjɔn Sɔrɔ o kan fɔlɔ. Dugu in sigibaa ye Amakuru n’u Ko Anabanu Лangali ye. Ale de Bɔra Guru ka Nà donsoya siratige la.
Dugu dugutigiya
Laadaladugutigi-ko de be Danadunŋuru. Dugutigiya be kìn kelen ka bolo kan w’a jamu kelen ka bolo kan. A be Na kɔrɔya-kunda. Ni dugutigi-kɔrɔ Sara kura de be Sigi o nɔ na kalo saba o kɔ fe. Yen dugutigi-kɔrɔw ye: Anabanu Лangali, Ale Лangali. Mɔgɔ min be dugu kun na bi o ye Ogomire Bukari Лangali ye.
Dugu bònya
Danadunŋuru ye kìn 7 ye : Ɲangaliw ta, Togow ta, Pujugɔw ta, Tagajuw ta, Sagaraw ta, Gindow ta, Mɔsiw ta. Dugu in màa be Taa 2060 la bi.
Dugu siyako
Siya minnu bɛ Danadunŋuru olu ye dɔgɔnɔw ni mɔsiw ye. Yen jamuw ye: Лangali, Togo, Say, Sagara, Pujugɔ, Dara, ɔngoyba, Gindo, Waju, ɔnrɔn, Duɲɔn, Tagaju, Sankara, Belem, Den. U sinankunw ye Лangaliw ni Togow ; Pujugɔw, Gindow ani Sankaraw ce. Furusira be bee ni ɲɔgɔn ce dugu in na fɔ n’a Bɔra numuw ni jeliw la. Ka Fàra o kan furusira b’u nidugu werew ce. Mɔsikan ni dɔgɔsɔ de be Fɔ Danadunŋuru nka dɔgɔsɔ de fɔbaa ka ca.
Dugu baarako
Danadunŋurukaw fana bɛ sὲnɛ sɛbɛkɔrɔ Kɛ. Yen senefenw ye: keninke, kàba, saɲɔ, malo tiga, tiganinkuru, ɲimikala, gajaba, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, kurubaga, dà, kɔɔri, fini, bene, dà. O tɛmɛnen kɔ, u bɛ jiriba dɔw fana Turu i n'a fɔ: mangoro, lenburu, buyagi, manje, ʃiniwajiri ani ntɔmɔnɔ.Yenkaw bɛ nafɛnsὲnɛ-nakɔninw fana Bɔ sɔn. O nakɔnin ninnu na u bɛ fòronto ni jaba, ɲugu, tamati, nkɔyɔ, salati, ʃù, pɔmitɛri, gan, kɔnkɔn, nanaye, melɔn ani sira Sὲnɛ yen. Sὲnɛ kɔ fɛ, u bɛ baganmara fana Kɛ. U ka bagan marataw ye misi, fàli, bà, saga, wùlu, sò ani jakuma ye. Kamanmafɛnw fana be Mara yen i n'a fɔ: kami, ʃɛ,tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin. Danadunŋurukaw bɛ jago fana Kɛ ka Fàra nin bee kan. U ka jago ye butigifɛnfeere, sὲnɛfɛnfeere, jiridenfeere ani baganjago ye. Danadunŋuru sugu ye ntene ye. Numuya be Ke ye. Numumusow be fiɲendla ni bɔgɔdagadla Ke. Numucew ta ye misidabadla, jeledla, dabanin-kurunindla ani kondla ye.
Bololabaara dɔw bɛ Kɛ danadunŋurukaw fɛ i n'a fɔ: ŋunanda, segereda, ciyan, sìgilandla, kalakadla, sansaradla, dabadla, murudla, bɔgɔdagadla ani sὲnɛkɛminɛ wɛrɛ. Donsoya bɛ Kɛ yen fana. Yen baaraw la fanba ye sene ye.
Dugu fὲɛrɛko
Danadunŋurukaw bɛ sògobaw Minɛ walima k'u Fàga. Olu fàgalanw ye: marafa, bese, sɔgɔlan, waraminɛ-nɛgɛ, nkalaɲɛ, fɛlɛbɔ, lɛjuru ni dɔw k'o ma ko fɛrɛn ni basaminɛ-nɛge, jakumaminɛ-nɛgɛ, wosen ani wùlu ʃuli a sògo masina na. Yen, u bɛ kɔnɔw Minɛ walima k'u Fàga ni manabɛlɛ, ntɛfɛrɛ, wɔlɔjuru, gɛnni ni furabuluda ni samakaminɛ-fankan, a kɔnɔ masina nɛgɛni ni fen wɛrɛ ye, ʃìladɔn mana dali ani jagi sirili kɔnɔ masina ɲɛ. U fana bɛ ncɔlɔw, jonbori, gɛnni ani koronni Kɛ k'u ka sokɔnɔ-baganw Minɛ.
Dugu yiriwaliko
Kokura nalenw dugu in kɔnɔ olu ye : Лɔʃimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikɛkɛmansin, kɛnɛyasow ani moto, latigedɔn, senfejuru.
Baaɲumankɛtɔw minnu ni dugu bɛ baara la bi olu ye SEISEI, bene ni tige baaɲumake-tɔn, USAID ani Wrld Vision ye.
Baaɲumakɛtɔn min ni dugu Delila ka baara Kɛ ɲɔgɔn fɛ o ye bene ni tige baaɲumake-tɔn ye.
Nin baaɲumake-tɔnw nakunw fle nin ye :
- SEISEI de Nàna dugu saniyali feerew blali sen kan de ka ma
- bene ni tige baaɲumake-tɔn Nàna o senefen ninnu senekoɲuman baaraw yiriwali de ka ma
Dugu kàlanko
Danadunŋuru lakɔlikalan Dabɔra 1997 sàn. Yen lakɔli ye foroba ye. San 9 kalan don. A tlalen don fan fla ye: dugumakalan dakun fɔlɔ (1-6nan) ni dakun flanan (7nan-9nan).
Lakɔlikalan sira fe duguden minnu Kera jɔyɔrɔ-tigi ye olu ye :
- Amagana Pujugɔ : Ale sìgiyɔrɔ ye Bamakɔ ye. A ka baara ye finitigiya ye. Jalabatigi dɔ don.
- Abraham Duyɔn :Ale sigilen be Bamakɔ. Lakɔlikaramɔgɔ don Bamakɔ sannakalanso dɔ la.
- Malik Sagara : Ale be Kati, duguma-kalanso karamɔgɔ dɔ don.
- Dɔrkas Togo: Ale sìgilen don Koro, ale fana lakɔlikaramɔ ye.
Dugu batoko
Diineko siratige la silameya, kerecenya ani laadalabato de be Danadunŋuru. Jumamisiri kelen ni misiri gansa kelen be yen. Silameya Donna 1943 sàn.
Egilizi fla be ye : katolikiw ta ni protestanw ta. Kerecenya Donna ye 1952 sàn.
O kɔ fe laadalabato be Ke yen.
Dugu in dasiriw ye Agoro ni Yenren ye.
Dugu ɲenajeko
Kɔɲɔ, laadalakow, tɔnɲɛnajɛw, seliw, sanyelemaw ani sankunben ye Danadunŋurukaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka o ɲɛnajɛ ninnu fɔlifɛnw ye nkɔnin, flen, gita, bàra ani dunun ye. Nka ɲɛnajɛfɛn kɔrɔ dɔw fana bɛ yen i n'a fɔ bɛlɛta, nparibɔ, fɛrɛn, juruden, nten, wali, ʃenta ani kɔlɔci. Danadunŋurukaw ka nin ɲɛnajɛ ninnu bɛ Kɛ fereba n’o ye Tayi na gara ye. Nin bee kɔ fe farikoloɲeneje werew be yen I n’a fɔ sennantolatan ni negesoboli.
Dugu kungoko
Danadunŋuru kungo kɔnɔ, jisigiyɔrɔw ( dàla), jiriw ani kungofɛnw de bɛ yen.
Dugu in na, dàla saba de be yen.
Jisigiyɔrɔ ninnun na fɛn minnu bɛ Sɔrɔ yen : salen, ntɛbɛnbaman, ntigin, dodo, talaka, nfanan ; bàma, kaana, koorokaara, ntori, wondo.
Jiriw : jala, bànan, sanan, genun, nkaba, dingɛ, gele, npeku, zaban, nsira, bumu, ʃi, nɛrɛ, sebe, toro, balazan, kɔlɔ, ntabakùnba, koro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama, danga, sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ, nten, ɲama, ngùna, minkɔn.
Kungofɛnw : sinɛnnin, bàla, minɛn, nkolonin, warabilen, suruku, miniɲan, dànkalan, ntomisa, nkorogo, duga, kungokami, wɔlɔ, bunun dingon, tentanin, baninkɔnɔ, tonkanjɔ.
Dugu kaburudoko
Danadunŋuru kaburudo ye 2 ye: Silamew ta, kerecenw ta. U be dugu ni worodugu ce.
Dugu waatiko
Danadunŋuru, waatiw bɛ Fɔ ɲɔgɔn kɔ ni samiɲɛ ni tlema ye sanko siratigɛ la. U bɛ Fɔ ɲɔgɔn kɔ ni fonɛnɛ ni fùnteni ye waati kalaya siratigɛ la. Funteni hake ye 44 ye sànnadan na ni ka nene ta Ke 18 ye dugumadan na. Samiɲɛ ni tlema cɛ, kawulɛ de bɛ yen. O bɛ ɔkutɔburukalo ni desanburukalo cɛ.
Dugu kabakoma-yɔrɔko
Kabakoma-yɔrɔ te Danadunŋuru.
Blàdon : 2017-03-11 Yɛlɛmako laban : 2017-03-12


text:
Kr Dukure: kàlan setigida kɔrɔsigi
Kàlan setigiya Dira Adama Samaseku ma 1994 sàn. Ale y'i bolonɔ Blà ko kura caman na kàlanko la Mali ‘kɔnɔ. A nàkan Kɛra k'a bɛ fàso kanw Dòn jamana ka forobakalan na. Ni ko kura min dusu bɛ mɔgɔ la, i b'o ko ɲɛnabɔbaa K'i ka kulu mɔgɔ dɔ ye. Adama Samaseku ni Kr Dukure tùn bɛ ɲɔgɔn Dɔn kanko baara sira fɛ ka kɔ̀rɔ kabini 1968 sàn na, kan lajɛ min Kɛra ENI na. U ye bamanakan mabɛn sɛbɛnni sariya baara Kɛ ɲɔgɔn fɛ. A y'a Лini Dukure fɛ o la k'o ka Kɛ a ka kɔrɔsigi ye 1995 kalo flannan.
Setigi ye Kr Dukure Tà ka jɔyɔrɔ min Di a ma setigida la o ye o tùn tɔgɔ ka bòn: ko kɔrɔsigi min bɛ kokurasinti 'kùn na. O tùn ye Kr Dukure haminako n'a jɔrɔnakoba ye. A y'a ka yeta n'a ka kɛta Dajira min Faamuna ka Se hakɛ dɔ la.
Kr Dukure y'a ka kɔrɔsigiya jɔyɔrɔ fàli da Minɛ. O kɛcogo ɲuman tɛ Taa sira minnu 'kɔ kanko waleyali la a ni setigi y'u bolo Da o dɔw la.
Kr Dukure ka bolodali ‘kɔnɔ, sàn naani tùn b'a To u tùn bɛ jamana karamɔgɔ bɛɛ bolo Dòn kanw na. Wa an bɛ dɛmɛɲiniba min na nin ye halibi, o tùn bɛ Bɔ an 'ci la karamɔgɔw kàlanni na kanw sɛbɛnni na.
Kr Dukure Bɔra kɔrɔsigiya la minkὲ, a Tɛmɛna n'a ka ɲininiw ye. 1998 sàn na o la, Kr Dukure ʃì tùn Sera lasigili ma kàban ka Bɔ jamana baaraw la. A Lasigira k'a ʃì To 58 na.
Blàdon : 2016-06-27 Yɛlɛmako laban : 2017-01-08


text:
Wùlu
Wùlu Bɔra kungo wùlunin de la. Ale fɔlɔ de Lamàrala mɔ̀gɔ fὲ sàn 11 000 waatiw sani Yesu Krista ka Bange.
Fɔlɔ kungo wùlu ni màaw tùn bɛ fɛnw Лini kungo la, mɔ̀gɔ Sɔ̀rɔla kà Gὲrɛ a la dɔɔnin dɔɔnin fo a bɛ màa Dὲmɛ kà fɛnw Mìnɛ. Mɔ̀gɔ basìgilen tùma min, wùlu Kɛra sokɔlɔsi la ni bagankɔlɔsila ye. Fɔlɔ wuùlu tùn Ye fɛnkɔlɔsila ni màaw taamaɲwaan ye min ni u tùn bɛ taa ɲwaan fὲ dònsoya ni kὲlɛ la. Màaw tùn bɛ wùluw Blà u juguw ‘kɔ. Halibi o waleya in B’a la kà Kɛ. U bɛɛ Tàa ʃi 400 na ‘bì.
Wùlu dɔw bɛ dònsoya Kɛ, dɔw ta Ye so kɔ̀lɔsili ye, dɔw yὲrɛ bɛ baganw Kɔ̀lɔsi. Adamadenw fana y’u Lamàra u màgo suguya wɛrɛw ‘kan mà. U bɛ Se kà fyentɔw ɲɛ Mìnɛ, u bɛ màaw sullen Bɔ ji la ni kà màaw Kiisi kùluw la. ‘Sɔ̀minan fana B’u la min b’a To u bɛ kùnmayɛlɛnmanaw ni fɛn pɛrɛntaw ‘yɔrɔ Ye.
Dɔ Fàra i ka dɔnta kàn
→ sìgiɲwaan baganw
→ baganw sokɔnɔ-marali
→ mɔ̀gɔw basìgili
→ baganw ka ɲɛnamaya
Microsoft Encarta 2009
Blàdon : 2020-08-17 Yɛlɛmako laban : 2020-08-17


text:
Waraminɛ-nɛgɛ
Nɛgɛ labɛnnen dòn 'fὲɛrɛ la kà da K'a la min ɲinw bɔlen dòn. A da fàn fla bɛ Wàga kà Bɔ ɲɔgɔn na fanga la n'i ye minnu Blà u bɛ Nà Bàlan ɲɔgɔn na ni fanga ye k'a ɲinw Coron ɲɔgɔn 'kɔnɔ. O waleya o mana Kɛ kà wara min To a da in nco 'kɔnɔ, a b'o Dɛrɛ f'o tɛ Se k'i yɛrɛ Bɔ a la.
Balanyɔrɔnin dɔ B'a la n'a da Wàgara o bɛ Bàlan min na kà Blà wara tɛmɛtɔ 'ɲɛ. A dabaga bɛ Se k'a Dà 'yɔrɔ la waraw tɛmɛsira ye min ye. O fana bɛ Se kà 'fὲɛrɛ Kɛ ni waraw ka dunfɛn dɔ dònni ye nɛgɛ da wàgayɔrɔ la. A tìgi bɛ nɛgɛ Siri fɛn dɔ la walasa wara fangama min mana Minɛ a la o kan'i Sàma n'a ye kà Tunun a dabaa la.
Waraminɛlan bɛ Da kà Blà waraw 'ɲɛ tu 'kɔnɔ yen. N'a tìgi y'a Da o bɛ Taa 'so. A bɛ 'waati Tɛmɛ fɔlɔ f'a k'a Dɔn ko waraw tɛmɛtuma dɔ Tɛmɛna tuma min, a tɛ Taa a Lajɛ. A ka c'a la yɛrɛ, nɛgɛ dabaa b'a Da kà tle Kɛ fo kà ʃì. Ni dugu Jɛra, a bɛ T'i ɲɛ Da a ka nɛgɛ kan n'a gɛrɛsɛgɛ Kɛra 'fɛn na a la. A bɛ Taa ni ko sàba y'a 'kɔnɔ nɛgɛlajɛ la: fɛn dɔ sɔrɔli nɛgɛ la, fɛn dɔ porokotonɔ sɔrɔli nɛgɛ la, walima foyi ma Se nɛgɛ ma. N'a ye 'fɛn Sɔrɔ nɛgɛ la, a b'o Bɔ kà Taa n'o ye 'so. N'a y'a Sɔrɔ nɛgɛ ye fɛn dɔ Jὲ k'a Bɔ a cogo la, a b'a Yɛlɛn kà Blà a nɔ na yen. N'a yɛrɛ y'a Sɔrɔ ko 'fɛn ma Maga nɛgɛ la fyew, a b'a To yen a cogo la yen. Nk'o dɔw la, a b'a Fɔ k'a dayɔrɔ man ɲi k'a blàyɔrɔ Yɛlɛma.
Waraminɛgɛ bɛ Kɛ kà wara sugu minnu Minɛ a ka c'a la olu ye totow, kaanaw, koorow, jakumaw, nkɔɔlɔwaraw, ŋɛnsɛnw a n'o ɲɔgɔnnafɛnw. N'i ta lawulilen dòn fɛn min minɛni 'kan ma kɛrɛnkɛrɛnnenya la, i b'i ta Dla k'a Bɛrɛbɛn n'o bònya n'o dɔgɔya hakɛ ye. A dɔw bɛ Kɛ kà hali bàmaw ni warablènw Minɛ.
Blàdon : 2017-04-29 Yɛlɛmako laban : 2017-04-29


text:
Mali
Mali, madɔnnen Mali ka Fasojamana (Franse: République du Mali) ye dugudasɔgɔlen manto ye Tlebi Farafina . Mali ye jamana ba woloflanan ye Farafina kɔnɔ, a bɛ danbɔ ni Aljeri ye saheli fɛ, Nijer kɔrɔn fɛ, Burkina Faso ani Cote d'Ivoire worodugu fɛ, Gine worodugu-tlebi, ani Senegal ni Moritani tlebi fɛ. Mali kuluw bɛɛ lajamjan ye Hɔnbori Tondo min janya bɛ se bamɛtrɛ/kilomɛtrɛ(1155bm). K'a to France ka mara kɔnɔ, a tun bɛ wele Franse Sudan a tɔgɔ narakɛ Mali, yɛrɛta kɔ kabɔ tubabu bolo (san 1960). Mali faaba ye Bamakɔ. Maliden caya jatelen mɔgɔ (18.690.000 ) kase Juyekalo san 2017. (Tayɔrɔ CIA The World Factbook Mali).
Lakafolen mara shegin na, Mali ka saheli dan taalen Sahara cɛma, tumamin jamanaden fanba sigilen dugu woroduguyafan, ba fla cɛla, Joliba ani ramata jakite. Jamana sɔrɔko jɔlan koloma ye sɛnɛ, beganmara(Baganmara ani mɔni. Mali dugujukɔrɔ nafolo ye sanu, uranium, kɔgɔ o na ɲwannaw. Mali jatelen mantow lafanta dɔ ye dunia kɔnɔ·
Mali kɔnɔ duguw ba
TarikuModifier
Mali ka nafa yoro sira ba don nɛ dɔ ni a ko tɛmɛnenw dɛw. Ni o yɛ masabowda
- Gana massaya (Empire du Gana)
- Mali Mansamara (Mali Empire)
- Songai Mansamara (Songhoi Empire)
- Bamanan ka massaya Sɛgou,Kaarta,a ni Macina ka massaya (royaume bambara de Ségou kaarta et l'empire peul du Macina).
Tubabu ka nani san 1880 Mali dona u ka maara kɔnɔ ni u ba fɔ am ko(colonie française) ni u ba wɛlɛ o kuma la Soudan français. Avril kalo kilɛ mani la San 1959 sɛnɛgal ni Soudan français bɛ na jɛ ka fanga dɔ sigi nu bi no tɔgɔda ko Fédération du Mali ni o bɛ kɛ sababu yɛ ka hɛrɛta di senegal ma juin kalo mugan la san 1960. Kalo fila o kofɛ senegal bɛ bɔra Fédération du Mali.Septrembre kalo mugan mni fila san 1960 Mali ye a ka yɛrɛta soro ni neimɔgɔ modibo keita ye.ni janfa(coup d'État)ni o kɛ baga bɛ a yɛrɛ ca kɛlɛkeden ye,ni olu ka niɛmɔgɔ tɔgɔ generales moussa traoré,ni o be na naw ka fangan *jakuya ye (dictature).Gɛnɛralɛ amadou toumni toure bɛ na moussa na ka fanga mɔgɔ minɛ, ka san kɛlɛ fanga la ka sɔrɔ ka fanga kɛ bɛjɛfanga niogadan mi nana bɔ o la o fanganiɛgɔda san 1992 fama mi nana bɔ o la tɔgɔ 'Alpha Oumar Konaré. Alpha Oumar Konaré nana san 1992 ka san duru kɛ o kɔfɛ ka san duru wɛrɛ kɛ ka sɔrɔ ka bila san 2002 o kɔfɛ Gɛnɛralɛ amadou toumni toure nana fanga kura kɛ san 2002 ka ta bila san 2007 ni mandat cura daminɛ san 2007 en bɛo mandant dɛ cɔnɔ a li bi
DugukolodonModifier
Mali jamana boɲa ye 1.231.238 Bm2 (bamɛtri kɛnɛ) a ka bon nin a lamunu jamanaw ye n'a bɔra Nijer ani Aljeri la. Mali sigilen Tlebi Afrika cɛma.Wa baw fila dɛ bɛ a tigɛ senegal baw a ni niger baw.olu bɛ bu suw ta guinee futa dialon kɔnɔ Mali dugu mu mabɔ lɛ do bamakɔ la fadɔ fɛ mɔgɔ bikɔnɔtɔ(90)yé kilɛmêtrɛ carrɛ fila kɔnɔ,Wa i bɛ sɛ ka dū duru yɛ kilɛmêtrɛ carrɛ fila kɔnɔ sahara kènèka.Dafara bɛ Mali ni dugu mu tè yɛ Mauritanie, l'Algérie, ni Niger, ni Burkina Faso la Côte d'Ivoire,ni la Guinée a ni Sénégal. Ni Bamakɔ bɔrayɛ Mali dugu baw tɔ ye Kayes, Segu, Mɔti, Sikaso, Kulikoro, Kidal, Gao, Tumutu.
Dugu kilatogoModifier
Mali kila lɛ dɔ̀ ni faaba cɛki dɛyɛ a ni Bamokɔ.Ni u tɔgɔ yɛ faaba sa ba bɛ kɛnɛka Gao, Kidal, Tombouctou o lu yɛ Mali sigi yɔrɔma saba dɛ yɛ, Mali woroduguyanfan kila nɛ dɔ Kayes, Koulikoro, Mopti, Ségou ni Sikasso tɛ̀ a ni Bamakɔ. Décentralisation yɛ fin nafama ba dɛ yɛ,barsa a niɛci nɛ bɛ ka faso baara fanba bɛ kɛ dugu dɛn kɛrɛfɛ. Mali kɔnɔ commune kɛmɛ wolofila (703 commune) ni saba dɛ bɛ ni o fanba bɛ kɛra san 1996 là
NafasɔrɔsiraModifier
Mali yɛ dugu mi bɛ tanɛ sira kan,ni 65% yɛ bɛ yɛ kungokolon ye. A diago fanba bɛ kɛ badayanfa fɛ niger ba kan. Ni yɛ mali kila a 10%ye bagangena yɛ 90% yɛ sɛnɛkɛla ni momikɛla.Wa a ka dugu dɛn kila fanba bɛ tuga fɛ wa nafa ba dɛ bɛ Mali kɔnɔ.Mali dugu siri lɛ ba dɛ dɔ kɔfɛ dɛmɛ là, wa a fanga ka fɛgɛ kojugu dunia kɔnɔ fɛrɛ ba là(a bɛ cɔti mi fɛrɛ wari fanga ka dɔkɔ nga Mali bɛ o dɛ exportɛ ka tɛmɛ a ka sɛnɛkɛ fin bɛ kan).San 1997 gouvernement yɛ diɛkulu dɔ sigi sɛ kan ko FMI ka mɔgɔ mi nu ka bara bɛ nɛ do dɛmɛ là. Nga Mali gouvernement da lɛ dɔ a la ko mali bɛ na kɛ sanu fɛrɛ la ba dɛ yɛ farafina kɔnɔ, an bɛ yɔrɔ mi na bi a yɛ farafina kɔnɔ dugu filana dɛ yɛ mi ka sanu fɛrɛ bɔ ni ka fɛrɛ li ka tia, A bɛ sanu coton a ni bakan fɛrɛ dɛ ka tia kɔ kan.a fin yɛlɛma bali fɛrɛ ta dugu kɔnɔla la tɛ tɛmɛ 380 dollars san 2005 là (World Development Indicators (WDI) database diatɛ bɔ lɛ fɛ ). Mali bɛ an ka farafina banque ba diɛkulu ba y kɔnɔ ni u ba fɔ a ma ko Union économique et monétaire ouest-africaine (UEMOA). Americain ka diɛkulu dɔ nu bafɔ a ma ko CIA World Factbook yɛ a yira ko dugu ka taniɛ fanba bɛ kan ka niɛnini dugu misinnu, ko sɛkɛla munu ka bara niɛcinɛ nɛ do coton ma kɔ coton da digina san 2005. Si san an ka sɛkɛla u bɛ sɛnɛkɛ nafa dɔkɔyara. La fɛrɛ fin sonko dɔyara fo u ka juru nana tiaya fo dugu ko mi niecine do cory ko ma ni o tɔgɔ CMDT (Compagnie malienne du développement des textiles)ku bɛ cory kilo san mugan ni wɔrɔ(160)f-cfa dɔ ku bɛ o cory kɛlɛ fɛre mugan ni kɔnɔtɔ (190)f-cfa wa u ku bɛ ka u sɛnɛkɛla u dɛmɛ,Americain kun bɛ ka u cory sugu faga,wa Mali kun dɛsɛ lɛ dɔ ka yɛrɛbɔ a ku bɛ ka sira nimi a sɛ a si ma niɛsɔrɔ.Ka fara cory kan, Mali bɛ mangoro tone ba kɛmɛ fila (200 000 tonnes) dɛ sɛnɛ ni tone ba saba dɔrɔ dɛ bɛ fɛrɛ dugu kɔ kan (3 000 tonnes).A yɛ ni niɔgɔ ka dɔkɔ farafina dugu mu bɛ bagan fɛrɛ kɔ kan
- Bagan misɛnia là a bɛ millions wolovila ni wa kɛmɛ sieki dɛ fɛrɛ san kɔnɔ.
- Bagan kumaba là millions mugan ni fila dɛ fɛrɛ san kɔnɔ.
- Sanu bɛ Mali la fa ni dɛ diɔyɔrɔ filana dɛ farifina diɔrɔ ka ni cory ni mangoro yɛ u ka fin fɛrɛ ta yɛ Mali kɔnɔ.
Tanie siraModifier
taniɛ san mugan ni duru[1]Modifier
An ka diamana niɛnɔgɔ yɛ a yira ko fosa dew ka bugu san 2006, yɛ yira ka fɔ ko dugu dɛw diamana sikida tiɛni dugu kɔnɔ o kɔson diamana yɛ sira dɔ ta ni yɛ dugu dew ka lafia sɔrɔ ni koii na.A yɛ a nini jamana dew fɛ u ka ji ko matarafa, u ka kuko matarafa, ni baga, ni an ka kungokolonba kɛlɛ.Mali niɛnɔgɔ yɛ a nini a ka dugu dew fɛ u ka diɛ ka taniɛ nienini siria bolo dɔ kan.
HakɛModifier
Mali bɛ ma hakɛ million tan ni fila ni ma baw kɛmɛ saba dɛ la ni muso ni dɛw yɛ o 50.5%.Diakoin bɛ mali u la yɛ sira fin barsa u bɛ diamana den (13.3% la san 2006).6
Mɔgɔ hakɛ mi bɛ san kɔnɔ ka tia dɛmɛcɛniyanfan munu tɛ san kɛlɛn bɔ
DambɛModifier
Mali sɛra k'a ka dambe mara an'a ko kɛcogo kabini lawalɛ.Ala ni an ka jeliw sababu (griots) munu yu kabara kɛ fo kan an ka lada lakilɛ, en jeli kɔrɔba mi ku bɛ san 1994 fo 2003. An ka sɛbɛnikɛla ba u la an bɛ sɛ ka Amadou Hampâté Bâ fɔ. Wa an dia bɔla u la an sɛ kaParmi dunai kɔnɔ bɛ sɛ ka Cheick Oumar Sissoko et Souleymane Cissé. An ka dɔkilibala munu, ku bɛ fɔli kɛ ni kora yɛ bɛ ka dɔ fara an ka dɔnia kan barsa a bɛ o lu ka fɔlisɛ dɛ kan alibi.O fɔli kɛ dɔ mɔdew ni u dew ni olu yɛ u kilɛ ina fɔ Ali Farka Touré, Boubacar Traoré ni Toumani Diabaté ni Salif Keïta
Ɲɛnajɛ dɔ ( yɛlɛma kɛra Aly Badara DIANCOUMBA fɛ)
Do dɔ fɛnɛ bara tɛ kɛ munu la ni o yɛ : sɛlifitini (fin du Ramadan), sɛliba (commémoration du sacrifice d'Abraham), Maouloud (naissance du prophète), Tamkharit (nouvel an musulman)
KanwModifier
Ala ni nansara colonisation o sababu an ka baara bɛɛ be kɛ ni nansara kan ye. nga dugu denw bɛɛ bɛ Bamanan kan de fɔ nga kanw wɛrɛ be n'o ye Filakan (peul), sénoufo, Marakakan (soninké), surakakan (tamasheq),Korobɔrɔkan songhaï, Dɔkɔnɔkan (dogon), khassonké a ni a tɔ bɛ), kan nunu bɛɛ bɛ sɛbɛn ni latin sɛbɛnin ni de ye, nga u dɔ be sɛbɛn nin (N'Ko) sɛbɛnnin ye, o min dilanin bɛ kan fɔnɛtigima kammaseremaw sɛbɛn kama, i n'afɔ (Madenkan) a bɛ fo min ma Manden jamanɛw kɔduguyanfan fɛ ko (Bamanankan) a n'a woroduguyanfan fɛ ko (Maninkakan), a n'a tilebɔyanfan fɛ ko (Jurakan), a n'a tilebeyanfan fɛ ko (Mandingokan), tɔgɔ 4 nunu le bɛ a fo u ka kuma daminɛ la ko ( N'ko .. , n'go..) ka ban k'a ka kuma daminɛ sa.
DINEModifier
Mali kono, Silamen ye jamanaden den 90%, Kretienw ye 5%, a to 5% yeBolibatolaw ye, a ka gɛlɛ i ka misiri yɛ dugu misɛnin nà nga fɔlɔla laba bɛ lakilɛ alibi i na fɔ boliso. Kita bɛ yɛ Mali Kretien Katolik ka alladɛly yɔrɔ dɔ yɛ a bɛ Kayes region ni u kɛlɛ do ka u kaw Notre Dame.
SiyaModifier
Mali dugu dɛw u kila lɛ do ni sia tiama dɛ yɛ:keneka (nord)Maures,ni Kountas,ni souraka u bɛ, o lu yɛ dugu dew 10 % u ka bara ladala, bɛ gomme arabique dɛ diago a ni bagan mara o lu nafa sɔrɔ sira bɛ yɛ o dɛ. Mali woroduguyanfan fɛ Bambanan (28%)u lu ka tia na sia bɛ,kɛrɛ kana Bamakɔ yanfan fɛ Manikaw nu u sɔmɔkɔ Sonekew u bɛ na a ni Fulaw ni Senufow, ni Bwa, Bozow, ni Dogɔnɔw ani Songoi.
i ka ta ni kan ka ladiɛModifier
Modèle:CommonsCat Modèle:Wikinews
- Alliance Démocratique du 23 mai pour le changement
- Personnalités du Mali
- Éducation au Mali
- Sites maliens inscrits sur la liste du patrimoine mondial :
- villes anciennes de Djenné,
- Tombouctou,
- Falaise de Bandiagara (pays dogon), le village de Sangha
- Tombe d'Askia à Gao.
- ↑ http://web.archive.org/web/20031117162959/http://www.undp.org/hdr2002/hdi.pdf


text:
Tchad: Faransi jamanakuntigi Emmanuel MACRON bɛ Tchad ka kɛɲɛ ni Idriss DEBY ka sukoya ye
A jɛnsɛnna :
Tchad jamana na, bi de jamanaɲɛmaa kɔrɔ Idriss DEBY Itno ka sukoyaye. Tasibiladon don ka ɲɛsin ni cɛba in ma, ale min ye san 30 de kɛ Tchad jamanaɲɛmaya. Kabini kunu jamanaɲɛmaa caman sera yen ka se ka tasibila kɛ u baara ɲɔgɔn n'u jɛɲɔgɔn in ye.
Jamanaɲɛmaa minnu sera Tchad jamana kɔnɔ kaban Faransi ta Emmanuel Macron b'ulu la, A ka pankuru jigina Ndjamena Tchad Faaba sɔrasi pankurun jigiyɔrɔ min tɔgɔ min tɔgɔ ye Adji kossei kabɛn kunu su daminɛ ma.
Faransi kɛlɛ bolo Barkhane ka daga b'o yɔrɔ in de la. Faransi jamanaɲɛmaayaso kafɔla Macron ni Idriss Deby dencɛ min Tchad jamana kuna bi Mahamat Idriss Deby Itno, a n'o ye sanga dama dɔ ɲɔgɔnye yɛrɛ kɛ kunu bɛ.
Idriss Deby Itno min ka sukoya bɛ senna bi, Farafinna ani farafinna kɔkan halina ka mara tabolo tun mandi mɔgɔ minnu ye bɛɛ sɔnna a ma k'o a jɔyɔrɔ tun ka bɔn kɔsɔbɛ jatigɛwalekɛli la. Bi tasibila bɛɛ kɔ a su kan ka lataga a ka yɛrɛ wolo dugu la Tchad ni Soudan dancɛ la, kataga sutura ye.
Emmanuel Macron kɔ, jamanaɲɛmaa wɛrɛ i n'a fɔ, Mali, Burkina Faso, Niger ani Guinee, ka fara caman wɛrɛw kan, ulu bɛɛ k'an ka ye tasibila in kɛnɛ kan. Tchad banbanci kulu FACT tun y'an kan bɔ kafɔ jamanaɲɛmaa ninnu s'i se kana se Tchad jamana kɔnɔ.


text:
Ebola virisi bana
Ebola ye farigan jugumanba ye min bɛ sɔrɔ banakisɛ fɛ, jolibɔn bɛ a sen kɔrɔ (joli bɛ bɔ banabagatɔ fari la). A bɛ sɔrɔ banabagatɔ joli walima a farilaji fɛ, walima fɛn wɛrɛw fɛ banakisɛ bɛ minnu na. A bɛ se ka denbaya kuturu bɛɛ faga. Tuma dɔw la, a daminɛ na a ni bana wɛrɛw bɔlen don."[1]
Ebola wirisi bana (EVD), Ebola jolibɔn farigan (EHF), walima Ebola kumasurunya la ye bana ye min bɛ hadamaden ni gɔnw minɛ ka sabu kɛ ebolawirisi ye. A taamasɛnw bɛ daminɛ k'a ta tile 2 fo dɔgɔkun 3 i magalɛn kɔ banakisɛ la, ni farigan, kandimi, faridimi ani kungolodimi. O kɔfɛ, a bɛna ni fɔɔnɔ ni fariɲɛɲɛ ye, ani biɲɛ ni kɔmɔkili ka baara dɔgɔyali. O tuma sa, ebolatɔw bɛ jolibɔn farikolo fɛ.
Banakisɛ bɛ sɔrɔ ni magali bɛgan ebolatɔ joli walima a farilajiw la. Ɲininiw ma a sabati ko bana bɛ se ka yɛlɛma fiɲɛ fɛ. Sɔmikɛlen don ko banakisɛ bɛ jirila tonsow fɛ, hali n'a y'a sɔrɔ bana in tɛ fɛn tiɲɛ u ye. Ni mɔgɔ kelen ye bana sɔrɔ, o bɛ se k'a yɛlɛma mɔgɔ wɛrɛ fɛ. Ebolatɔ cɛmanw minnu kɛnɛyara bɛ se ka bana yɛlɛma lawaji fɛ fo k ase kalo fila ma. Walasa ka ebola sidɔn, sɛgɛsɛgɛliw bɛkɛ k'a danfara ka bɔ ani banaw la minnu bɛ a la i n'a fɔ sumaya, kunfilanitu, jolibɔnfariganw.
Banakunbɛn bɛ talikɛ bana kana se ka yɛlɛma ka bɔ bɛgan ka se hamadɛn ma, ni bɛganw kɔlɔsili ye ani ka bɛgan ebolatɔ faga ka u suu latunu kɛcɛgo ɲuman na. Ka sogo tobi kosɛbɛ, ka tangalan finiw don sogotigɛ waati ye dɛmɛn walɛ dɔw ye, ani tigɛkoli ni i gɛrɛla ebolatɔ la. Kana maga ebolatɔ farilaji walima a ka finiw la.
Fura jɔnjɔn tɛ ebola la fɔlɔ. Banabatɔw bɛ furakɛ ni farilaji nɔrɔbilali ye da walima jolisira fɛ. Ebola ka mɔgɔ fagata hakɛ ka ca min bɛ se 50 kase 90 ma kɛmɛ kɛmɛ sarada. Ebola banakisɛ yera fɔlɔ Sudan (bi Worodugu Sudan) ani Bɛjɛfanga Kongo Jamana (fɔlɔ Zayiri). Ebola banabɔ jateminɛra Farafina Sahara-duguma tuuma jamanaw la. Kaata san 1976 tuma min bana in yera kabila san 2013 la, Jiɲɛ Kɛnɛya Jɛkulu ye a jira dantigɛsɛbɛn ko ebola ye mɔgɔ 1716 minɔ. A banabɔba kɛra min bɛ sɛnna Farafina Tilebifɛ san 2014 kɔnɔ Gine, Seraliyɔn, Liberiya ani Nijeriya. Kɔsan ina, ebolatɔ fɔlɔ yɛra Mali la min ye san-fila den ni a mɔmuso bɔra Kisidugu Gine kana Mali la wa den yɛrɛ taɲara ka bɛ ni Mali Kɛnɛya Minisiriso ka laseli ye. Laɲiniw bɛ sɛnna jiɲɛ kɔnɔ walasa ka boloci sɔrɔ bana in na.
Taamasɛnw[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Ebola bɛ daminɛ inafo mura jate sɛgɛn, farigan, kungolodimi, kolokundimi, faridimi ani kɔnɔdimi bɛ a kɔrɔ. Okɔfɛ fɔɔnɔ, kɔnɔboli, dagoya bɛna. Taamasɛnw minu man ca o ye kandimi, disidimi, ɲegetu, nilakilidegun ani fɛnkununi gɛlɛya.
A jateminɛra ebolatɔ kaata 40 fo 50 kɛmɛ kɛmɛ sarada joli bɛbɔ u ka jolidaw ani nogosira, nuun, ɲafɛla ani ɲintaran fɛ. Jolibɔn bɛ daminɛ tile 5 kase tile 7 ma bana yelen kɔ, ɲɛbilen ani fɔɔnɔ bɛ sɔrɔ ka na. Ni banabatɔ ma kɛnɛya tile 7 kase 16 kɔnɔ, saya bɛ a sɔrɔ.
Bana sabuw[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Banakisɛ naani bɛna ni ebola ye: Bundibugyo banakisɛ (BDBV), Sudan banakisɛ (SUDV), Tayi Tuu banakisɛ (TAFV) ani Ebola banakisɛ (EBOV) min dɔnɛn ko Zayiri Ebola banakisɛ.
Banayɛlɛmali[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Bana bɛ yɛlɛma ni magali banabatɔ joli, farilajiw la ani ebolatɔ suu ni minanw la banakisɛ sɛra minu ma inafɔ miseli ani sɔgɔlibiɲɛw. Mɔgɔ fanba minu ye ebola sɔrɔ Gine san 2014, kɛra ladala suudon sɛnfɛ.
Bana makɛyɔrɔ[yɛlɛma | modifier le wikicode]
A bisikiyalɛn ko tonsow ye bana jatigi ye ani jiri ni kɔnɔ dɔw. Tonso sugu saba jatelen inafɔ bana jatigiw.
A jirala ko ebola bɛ wulu, lɛɛ ani gɔn minɛ.
Banakunbɛn[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Bana sɔrɔ ka teli banabatɔladonna fɛ. Ola a ɲininɛ ka ebolatɔ mabɔ u damana, ka minanw ani dugumala bɛrɛsunuya ani ka tangalan finiw ni nuudatugunw, bolocoronw ni filɛlanw don. Maga kana cogosila ebolatɔ suu la.
Walasa ka dansigi bana carini na, Jiɲɛ Kɛnɛya Jɛkulu ye a laɲini ka sigidamɔgɔw kunnafoni bana sɔrɔcogow kan ani ka yɛrɛtagan walew boloda, ni tigɛkoli waati bɛɛ ni ji ni safunɛ ye. Ebolatɔ suukoli ni kasankeli ka dabila walima ka yɛlɛma don la. Kɛnɛyatigilamɔgɔ kɛrɛnkɛrɛnnew de ka kan ka ebolatɔ suu sutara.
Ebola banakisɛ bɛ silatunu tafunteni na min bɛ se bɛrɛ 60 kɛmɛgaradi sanga 30 kase 60 kɔnɔ walima ka ji wili fayifayi sanga 5. Zaweliji ni yɔrɔsaniya basiw bɛ ebola banakisɛ faga.
Mabɔli[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Dan bɛ kari bana la ni banabatɔw bilali yɔrɔ kɛrɛnkɛrɛnnen la u dama. Fanga bɛ yɔrɔ labɛn banabatɔw kama.
Furakɛli[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Fura jɔnjɔn tɛ ebola. Furakɛli bɛ kɛ ka banabatɔ dɛmɛn ka farilaji nɔrɔbila. Ameriki Balo ani Fura Cakɛda (FDA) ye fura fila yamaruya (Zmapp ani TKM-Ebola) ka ebolatɔ furakɛ ni san 2014 la. Favipirar fana ye ebola fura ye min yamaruyara Yapaani fɛ.
Boloci[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Boloci ma sɔrɔ fɔlɔ hadamadenw kama. Nka dɔ bɛna sɔrɔ waati nataw la.
Donniyasɔrɔyɔrɔ[yɛlɛma | modifier le wikicode]
- ↑ "Kunnafoni ka ɲɛsin kɛnɛya baarakɛlaw ma, minnu bɛka Ebola kɛlɛ." Mali Health Organizing Project ani Dokotoro Project. 2014
Liens externes[yɛlɛma | modifier le wikicode]
- (fr) Virus Ebola, Fiche Technique Santé-Sécurité : Agents Pathogènes, sur le site de l'Agence de la santé publique du Canada.
- (fr) Avis relatif à la conduite à tenir autour des cas suspects de maladie Ebola, sur le site du Haut Conseil de la santé publique
- (fr) Maladie à virus Ebola - Information aux voyageurs sur le site de le fr:Centre européen de prévention et de contrôle des maladies.
- (en) RAPID RISK ASSESSMENT Outbreak of Ebola virus disease in West Africa, 3e mise à jour, 1er août 2014, sur le site du Centre européen de prévention et de contrôle des maladies.
- (en) Outbreak of Ebola in West Africa: ECDC assesses the risk


text:
"G5 Sahel" jamanaw ka ɲɔgɔnyeba bɛ senna bi, Ndjamena Tchad Faaba la, yassa ka kuma lakana ko kan
A jɛnsɛnna :
Nka kɛrɛnkɛrɛn na barow bɛna tali kɛ fana Faransi kɛlɛ bolo Barkhane kun kan kow kan. Ani fana Cogodi "G5 sahel" yɛrɛ ka kɛlɛ cɛw bɛ se k'u jɔ ni "sahel" jamanaw ka lakana kow ye, ni Barkhane nana kɛ tabaga ya.
Mauritanie, Mali, Burkina Faso, Niger ani Tchad, nin jamana ninnu bɛɛ ɲɛmaw bɛ ɲɔgɔn sɔrɔ bi Tchad faabala Ndjamena. Faransi jamana ɲɛma Emmanuel Macron a le ni "Europe" tɔnba dɔ Charles Michel ulu tɛna ye kɛnɛ in kan k'o kun kɛ "coronavirusi" bana ye, Nka u bɛ tali kɛ kumaɲɔgɔnyaw la bɔlɔlɔ sira fɛ.
Tile fila kɔnɔ Jamana ɲɛma ninnu bɛna kuma jatigɛwale kɛlɛli de kan, fɛɛrɛ minnu kan ka ta teliya la, nin bɛɛ de bɛna walawala kɛnɛ in kan .
"Janvier" kalo tile 13 san 2020 "G5 sahel" jamana ɲɛmaw ni Faransi ta tun ye ɲɔgɔn ye fɔlɔ dɔ kɛ Faransi yɛrɛ dugu dɔ la "Pau". O kɛra sababu ye latigɛ caman tun tara kɛrɛnkɛrɛn na dɔ farala Faransi kɛlɛcɛw hakeya kan. Faransi kɛlɛcɛba duuru ni kɛmɛ de bɛ sahel kɔnɔ bi.
O kɛlɛcɛw yɛrɛ ka fɔ la u sera ka jatigɛwale kɛlaw fanga dɔgɔ ya kɔsɔbɛ, u ko san 2020 kɔnɔ binkanin dɔgɔyara kɔsɔbɛ sɔrasi dangaw kan Mali, Niger ani Burkina jamana kɔnɔ. Nin bɛɛ la halisa basigi jɔnjɔn ma sɔrɔ ni jamana ninnu si kɔnɔ. Maa minnu bolila k'o duguw bila a ka ca ni maa miliyɔn fila ye "Sahel" kɔnɔ.
O de kama ɲɔgɔnye min bɛ senna bi Tchad, Faransi kɔkanko minisiri ka fɔ la, kuma ɲɔgɔnyaw bɛna sinsin kɔsɔbɛ, basigi, yiriwa ani politiki fɛɛrɛw de kan.


text:
2014 09 10 Mali kura donkibaru
Donkibaru
An balimaw, aw ni ʃu, Mohamed Tuure.
Ebola kùnflanintu-jolibɔn-bana ye fure bà fla ni keme sàba Ke, i n’a fɔ fure keme fla tle naani ‘kɔnɔ. Dunuya kelenyatɔnba ka jatew fe, organisation mondiale de la santé (Selekenaani keneyatɔn) ye a Jira k’a Fɔ ko ebola bànabagatɔ bà naani ni keme sàba Jatera Fàrafinna tlebin-yanfan-jamanaw kan.
ʃinn (jɔnn guwo) jamanafanga ye sorasi bà kelen ni keme seegin Lataa Sudan wòrodugu-yanfe-jamana la ka Fàra u ka fìnitigiw kan, ben lakana hukumu kɔnɔna na. U jɔyɔrɔw ye, ka taji-bɔyɔrɔw ani ʃinn (jɔnn guwo) jamanadenw minnu be baara la o fànfela la lakana Sabati, ʃinnwa (jɔnn guwoka) ka cidenya ka kuma la, ni world street n’o ye kùnnafoni-seben ye ka lakalita fe.
Bàaɲuman-ketɔnba n’o ye croix rouge international (Kana Blen) ye, ye weele-weele Da yaasa deme ka Ke teliya la Sudan wòrodugu-yanfe-jamanadenw minnu fàratilen dòn kɔngɔba fe. A tɔn ye a Jira k’a Fɔ k’u mago be dolar tɔrɔmɔɲɔ miliyɔn tan ni kɔnɔntɔn na ka Jɔ ni a jamanadenw musakaw ye.
Bìdon, mobili kolon fla ye maa tan ni fla Bɔne u niw la ani ka bi duuru were Jogin Bagdad sìgida la. Amerique (Amerika) jamana cidenya ɲemaa n’o ye Jɔnn Keri ye, be Irak jamana faaba ‘kɔnɔ a ka dugutagama hukumu ‘kɔnɔ, n’o ye ka jamanaw Fàra ɲɔgɔn kan ka Etat islamiste bànbaanciw Kὲle. Amerique (Amerika) jamanatigi, Barak Obama, be na ‘jὲmukan Di ʃu in na yaasa ka Amerique (Amerika) jamana sorasiw jateɲiniw Etat islamiste (silamefanga) kὲle kama Лefɔ.
Pakistan fìnitigiw ye a Jira k’a fɔ ko u ye sanfemugu Ci talibanw dagayɔrɔ la Afganistan jamana dànfara la. Maa bi sàba ni duuru Sàra a muguci fe.
Dunuya kelenyatɔn o ɲemaa, Bankimunn, ye Afganistan jamatigiya-kalafili cὲbɔ fla waju u ka u tegew Di ɲɔgɔn ma walasa ka ben jamanafanga Sìgi. Dɔgɔkun damine la, a cὲbɔ Abdala-Abdala ye a Maweele ko a ye sebaaya Sɔrɔ kàlata la. O kama, a te na Sɔn nin dunuya ka jate werew ma.
Ukraine (Okraniya) jamanatigi, Petroʃenko, ye i Kanto ko dɔgɔkun were la a be na a sariyaseben-laɲini Lajira jamana wasaden-blonba la, min ka kan ka fanga Segin ‘so, n’an b’o Weele ko autonomie (yeremara) Lase Ukraine (Okranya) jamana mara dɔw ma. Nka, a maraw be tolen Ukraine (Okraniya) jamana ‘kɔnɔ.
Kan ni Yiriwa ‘tɔgɔ la, Musa Danbele ye jɛmukan seben
Dɔ Fàra i ka dɔnta kan
Blàdon : 2015-01-11 Yɛlɛmako laban : 2016-12-15


text:
🇺🇸Ameriki Detroit marala Farifa tigi dow ye fagali kai
Detroit polisiw ko cɛ min tun bɛ siga la ko a ye mɔgɔ naani faga marifa la ni danfara tɛ, u saba fagara, dugu tilebin yanfan fɛ, o minɛna. Point ni Kadiatou Traore ye.
🇺🇸Ameriki Detroit marala Farifa tigi dow ye fagali kai
Programmes
-
octobre 02, 2022
Mɔgɔ ba caman ye ɲɔgɔn lajɛn kari don Bobo-Dioulasso
-
octobre 02, 2022
Burkina Faso: Ibrahim Traoré ye taama ke Ouagadougou la
-
octobre 01, 2022
Laselikɛlaw binna Faransi ka lasigidenso kan Ouagadougou
-
octobre 01, 2022
Anbafo Jemukan Sibiri Octoburu kalo tile folo san 2022
-
-


text:
Jiwoyo galoda jisigi-yɔrɔko: Weɲan dàlaba
Jiwoyo ye galoda-dugu ye Mali dàlaba dɔ Bɛ min 'kɔnɔ Kolokani kolomi 'kɔnɔ. O kolomi Bɛ Kulukɔrɔ marabolo la. A bɛ lamini min 'kɔnɔ o bɛ Weele ko Bɛlɛdugu 'laada la kà Kɔrɔ. O Bɛlɛdugu kɔnɔna o tɔ bɛ Ye Kati kolomi fana fɛ. Ji-sigiyɔrɔ basigilen yeli man nɔgɔ a kɔnɔna in dugukolo kan i n'a fɔ baw ni kɔw ɲɔgɔnw. Nka o bɛɛ n'a 'ta, dàlaba dɔ Bɛ yen min y'i tɔgɔ Dòn Mali ji-sigiyɔrɔbaw la flɛliyɔrɔ-kunda. O dàlaba in bɛ Weele u fɛ ko Weɲan. Weɲan yɛrɛ ye 'dugu ye fɔlɔ min tɔgɔ Jara a kɛrɛfɛ-jidaga-yɔrɔ in 'kùn na. Weɲan dàla bɛ Weele sìgida mɔgɔw fɛ ko ba nka o ye latɛmɛnitɔgɔ ye dɔrɔn n'o tɛ a ni ba yɛrɛyɛrɛ tɛ kelen ye bari a tɛ Taa yɔrɔ jan. O la an Ko a ma ko dàlaba bari dàlaya jogo n'o sawura B'a la hali n'a dakun ka bòn dàla tɔw ta ma.
Weɲan dàlaba in bɛ lamini mago Лɛ fɛn caman na. A bɛ yen jɛgɛko Nɔgɔya sàn waati bɛɛ. Jɛgɛ minnu bɛ Sɔrɔ a 'kɔnɔ bì olu ye salen ye, manɔgɔ, ntɛbɛn, zara, nàna ani jɛgɛ misɛn sugu wɛrɛw. Komin a Bìnna kà Geren ani ji nàta dɔgɔya fɛ, a tɛ Labɔ jɛgɛ la blen i ko fɔlɔ cogo. N'o tɛ, fɔlɔ la kà Nà, hali i tùn bɛ sòjɛgɛ ni ji ŋɛɲɛ ninnu bɛɛ Sɔrɔ a 'kɔnɔ. Basalaka minnu B'a 'kɔnɔ o dɔw ye bàmaw ni kaanaw ye. Dàla in mɔnikun ninnu bɛɛ Dɔgɔyara k'a sababu Kɛ a ji kɛbaliya ye kà Sɛnɛgali ba Lasɔrɔ. Weɲan b'a kɔnɔfɛnw Sɔrɔ kà Bɔ o ba in na ba wɛrɛ 'sababu la ko bawulen. Weɲan falen bɛ Woyo kà Bìn bawulen 'kɔnɔ o fana ka T'i Bìn Sɛnɛgali ba 'da rɔ. O baw jɛgɛw bɛ Sɔrɔ kà Yɛlɛn kà N'a 'kɔnɔ. O blàɲɔgɔnnaw tigɛli jikogɛlɛya fɛ o y'a jɛgɛko Nagasi kosɛbɛ.
Dàla in mɔni-kɛminɛn fànba ye jɔw ye, jɔba ni bàmajɔ ni jɔmisɛnw, teeninw, doolenw ani gankariw. O mɔni dɔw yaalakɛlan ye kurun ye ji kan.
Weɲan mankutu fɛ, flɛlimayɔrɔ dòn yɔrɔlajɛlaw bɛ Taa u ɲɛ Da min kan. Tubabu-diinɛfa minnu dagayɔrɔ ye Fàlajɛ ye, olu yɛrɛ ye so dɔw Jɔ a giri kan yen u ka waatilatɛmɛ kan ma. Nka o yeko bìlama b'a Jira ko hali o nàli man ca blen.
Weɲan laminiduguw ye Weɲan ye, Sirababugu, Cɛmanbugu, Kananisira, Flabugu ani Sominabugu ye. Weɲan dàlaba yɛrɛ fɛnsɛn ye taari 3 900 ye.
'Kɔlɔsibaa Bɛ Weɲan dàlaba la kabi 1968 sàn. O ye 'cɛkɔrɔba ye bì min tɔgɔ ye ko Saajo Sɔmɔnɔ Tarawele. Ale ka du b'a dala la yen. O bɔdugu ye Kuɲakari ye, yen bamaanna sɔmɔnɔdu mɔgɔ dòn. Ale ka 'fɔ la, Modibo Keyta minɛni kibaruya y'ale n'a muso Sɔrɔ sisikurun 'kɔnɔ kà Bɔ Tukoto k'u Kùnda Weɲan kan. O waati y'a Sɔrɔ jiw nafabɔ cakɛda dɔ tùn Bɛ Tukoto min mago tùn bɛ Jɔ jɛgɛ la ani bàmagolo. Komin Weɲan tùn ka sɔrɔ ka bòn o fɛn ninnu na, ale Kɛra mɔgɔ fɔlɔ ye min tùn bɛ o nafalafɛn ninnu Lase o baarakɛda ma.
Bàmafaa tùn B'a tan ni flafili la waati min, ale Saajo ka bàma fàalen mumɛ Taar'i Jɔ bàma 140 na bari a yamaruyasɛbɛnw tùn B'a 'bolo. A ka donkelenfaaw la belebele Kɛra bàma 35 ye.
Blàdon : 2017-01-16 Yɛlɛmako laban : 2017-01-16


text:
🇳🇪🇫🇷Niger jamana na, mɔgɔ kɛmɛ caman ye ɲɔgɔnye kɛ hɛrɛ la dimansin na Nizeriya faaba Niamey nbɛdaw la, kɛrɛnkɛrɛnnenya la, walasa ka 🇫🇷France ka jihadi kɛlɛli fanga Barkhane kɛlɛ, k’a sɔrɔ u bɛ Irisi tanu, AFP kunnafonisɛbɛn dɔ y’o fɔ. Point ni Kadiatou Traore ba kunafoli di.
Pour en savior plus, rendez-vous sur voabambara.com
🇳🇪🇫🇷Niger jamana na, mɔgɔ kɛmɛ caman ye ɲɔgɔnye Ku France ka uka jamana bila
🇳🇪🇫🇷Niger jamana na, mɔgɔ kɛmɛ caman ye ɲɔgɔnye kɛ hɛrɛ la dimansin na Nizeriya faaba Niamey nbɛdaw la, kɛrɛnkɛrɛnnenya la, walasa ka 🇫🇷France ka jihadi kɛlɛli fanga Barkhane kɛlɛ, k’a sɔrɔ u bɛ Irisi tanu, AFP kunnafonisɛbɛn dɔ y’o fɔ. Point ni Kadiatou Traore ba kunafoli di.
Programmes
-
octobre 02, 2022
Mɔgɔ ba caman ye ɲɔgɔn lajɛn kari don Bobo-Dioulasso
-
octobre 02, 2022
Burkina Faso: Ibrahim Traoré ye taama ke Ouagadougou la
-
octobre 01, 2022
Laselikɛlaw binna Faransi ka lasigidenso kan Ouagadougou
-
octobre 01, 2022
Anbafo Jemukan Sibiri Octoburu kalo tile folo san 2022
-
-


text:
Ali Farka Touré, Damon Albarn, Rokia Traoré, Bjôrk, Dee Dee Bridgewater, Cheick Tidiane Seck, Keziah Jones, Kirikou, Youssou N’Dour, Amadou et Mariam, Toumani Diabaté, Oumou Sangaré Amy Koïta, Ramata Diakité, Issa Bagayogo, Mah Kouyaté, Néba Solo, Idrissa Soumaoro, Abdoulaye Diabaté, Adama Yalomba, Nafi Diabaté, Nahawa Doumbia, Bassékou Kouyaté, Lobi Traoré, Ibrahim Dicko, Kassé Mady Diabaté, Sibiri Samaké, Baala Guimba Diakité, Mamou Sidibé, Toma Sidibé, Alou Sam, Les Escrocs, Samba Diallo, Coumba Sidibé, Ensemble Instrumental National, World Circuit, EMI, Universal Jazz, Label Bleu, Showbiz, Syllart …
Artists having recorded in the music studio:
See above


text:
Bɛrɛso
Dugu yɔrɔfɔli
Bɛrɛso bɛ Molobala galoda fɛ. A ni Molobala cɛ tɛ Tɛmɛ bamɛtɛrɛ 4 ɲɔgɔn kan. Kucala kolomi dugu ncinin dɔ Y'a ye. Bɛrɛso ni Kucala yɛrɛ cɛ Ye bamɛtɛrɛ 18 ye. A bɛ Kucala ni Kɔrɔn ‘cɛ. Walasa k'a Lasɔrɔ, n'i Bɔra Kucala fɛ i bɛ Tɛmɛ Kanikɔ la ni bamɛtɛrɛ 3 ɲɔgɔn ye nink'i Kùnsin a ma. Nka n'i Bɔra Molobala fɛ i bɛ Tɛmɛ Farakɔrɔ la ninka Se a ma. Gudɔrɔn min bɔlen dòn Kucala ninka Taa Kuri fɛ, Bɛrɛsobɛ o kininyanfan fɛ. Bɛrɛso ni dugu wɛrɛ minnu bɛ dàncɛ Bɔ, o dɔw Ye Kanikɔ, Tri, ani Farakɔrɔ ye.
Dugu tɔgɔko
Bɛrɛso tɔgɔ Sɔrɔcogo ma Bilisa. A dugu in tu tigɛbaa de tɔgɔ tùn ye Bɛrɛ ye. A Bɔra Segu ka na i Sìgi yen sɛnɛ de kama. Ɔ, a yɔrɔ sìgi Dyara a la minkɛ, mɔgɔ wɛrɛw Sɔrɔla lamini na ka Fàra a kan. Kabini yen, a yɔrɔ in tùnbɛ Kofɔ ni "Bɛrɛkan walima Bɛrɛso" ye. "Bɛrɛkan" y’a miqankatçgç ye ninka "Bɛrɛso"K’a bamanantçgç ye. Nka ɲininkali tomi bɛ yɔrɔ min na, o ye nin tɔgɔ fla ninnu na, jumɛn Fɔra a ma ka kɔn jumɛn ‘ɲɛ?
Dugu dugutigiya
Bɛrɛso tùn bɛ Mara Molobala màsakɛw fɛ lawale la. Bɛrɛso dugu tigi ye laadala-dugutigi ye, wa u ka dugutigiya in bɛ Nàkɔrɔya-kunda. A tɛYaala 'kin ni 'kìn‘cɛ wa sugandiliko tɛ a la. Mɔgɔ min bɛ yen dugutigiya la bì (2015), o ye Abulayi Kulubali ye.
Dugu bònya
Bɛrɛsofɛnsɛ ma bònten. Kìn fla de bɛ yen, Zerekan ani Kafola. Bɛrɛso dugu màa bɛ 2000 ɲɔgɔn Bɔ (2015 sàn). Tomonkɔrɔ kelen bɛ Bɛrɛso n'o bɛWeele ko bolɛɛrɛ.
Dugu siyako
Miɲankaw, fulaw ani Dɔgɔnɔw de bɛ Bɛrɛso. Danbɛlɛ, Kulubali, Jalo, Jakite, Sangarɛ, Kafunke, Jigiba, Demango, Tesuge, Bwarɛ, Banba, Arama, Bereye yen jàmuw ye. Fulakan, dɔgɔnɔkan, mamaraanibamanankanbɛɛbɛFɔ yen, nkamamara de forobayalendònkosɛbɛ.
Dugu baarako
Saɲɔ, keninke, kàba, kɔɔri, tiga, tiganinkuru, malo, ʃɔ, mangoro, lenburu, tubabunkɔyɔ, jaba, tamati, fòrontoaniʃù. NinnubɛɛbɛSɛnɛbɛrɛsokawfɛ.
Daabaw ni kamanmafɛn minnu bɛ Màra Bɛrɛso yen olu ye misi, saga, bà, fàli, wùluw, kami, ʃɛ, tonkɔnɔ ye. Bɛrɛsokaw bɛ jagomisɛnnin dɔw Kɛ. Sugu minbɛ u fɛ yen o bɛ Jɔ jumadonya de fɛ. Misidabaw, kolonw, muruw ani dabaninkuruninw bɛ Dla bɛrɛsokaw fɛ fana.
Dugu yiriwaliko
Lakɔliso, musojigin-so, Лɔximansinw, pɔnpekɔlɔnw, jabaraninw, kɔɔrisuguw, motow, kɔlɔnŋana ani kalalikɛ-mansinw fana bɛ Sɔrɔ yen yɛlɛma kurakosiratigɛla. CMDT, IFIGR ani AMDD yebaɲuman-kɛtɔnwyebɛrɛsokaw ni minnuyebaaraKɛdugu ka yiriwakama. A baɲuman-kɛtɔnninnukelen-kelenbɛɛ ka baaratùnɲɛsinnenbɛsɛnɛyiriwaliko de ma.
Dugu kàlanko
Bɛrɛso lakɔlikalanso ye foroba ta ye. Duguma-dakun fàn fɔlɔkàlanso y'a ye. Sàn wɔɔrɔ kalanw de bɛ Kɛ a 'kɔnɔ. U ka lakɔlikalan dabɔ ni sisan cɛ ye sàn 18 ɲɔgɔn ye. Madarasa fana bɛ Kɛ Bɛrɛso o min dabɔra 2012 sàn. O tɛmɛnen 'kɔ, balikukalan bɛ yen o dabɔ ni sisan cɛ bɛ sàn 35 ɲɔgɔn Bɔ.
Dugu batoko.
Silamɛyadɔrɔn de bɛBɛrɛso (2015). Alisilamɛyabatoso (misiri) kelenbɛbɛrɛsokawfɛ yen. Mudu Kulubali ye silamɛya dònbaa ye yen, wa a nàli ni sisancɛbɛsàn 65 ɲɔgɔnBɔ.
Dugu ɲenajeko
Seliw, sanyɛlɛmaw ani kɔɲɔw y'u ka ɲenajelakowye. Fɔlifɛn minnu bɛ Fɔ olu la, olu ye bala, bàra, bɔnɔ ani jenbe ye.
Dugu kungoko
Kɔ kelen, ani dalamugan bɛBɛrɛso kungo 'kɔnɔ.
Dugukabakoma-yɔrɔko
Yɔrɔ tɛ Bɛrɛso 'kabakomayɔrɔ la min bɛ mɔgɔ Kabakoya
Blàdon : 2016-01-20 Yɛlɛmako laban : 2016-07-26


text:
Fàkan mɔgɔw
Kabini fàkan fogo Dayɛlɛnna 2014 sàn na k'a dònsira Kɛ fakan.ml ye, kanko cɛsiribaa dɔw b'a la ka baaraw K'a 'kɔnɔ. A sintinbaaw yɛrɛ y'o la mɔgɔ fɔlɔw ye. Mali fàsokanw baarali galabu-kɛnɛtigi dɔw 'sèn b'a la denmisɛnkunda. O denmisɛnkulu mɔgɔ fànba bɛ tɔn dɔ la ko Kan ni Yiriwa. O tɔn in mɔgɔ minnu y'u Kandi fàkan fogo lafali la, olu ma Salaya a baara fɛ halibi. An b'u Weele ko fàkan baarali dungɔlamɔgɔw.
Isiyaka BAALO
Isiyaka BAALO ye 'ɲininikaramɔgɔ ye. Bayɛlɛmanikɛla ani kanbaarala dòn fana (TB mankutusɛbɛn na). A ye fogo Blà 'sen kan fogokɛnɛ kan n'o bɛ Weele ko Fàkan fogo, min dlonsira Ye fakan.ml ye. Isiyaka BAALO bɛ ɲininikaramɔgɔya Kɛ Mali sannakalanso dɔ la ko FLSL, Bamakɔ. A ka karamɔgɔya bɛ Kɛ kankalan (anglɛkan ni bamanankan) ani kandɔn kan. A bɛ ɲininiw Kɛ bamanankan kan ani Mali tabiya dɔw. O ɲininiw y'a To a Sera ka daɲɛgafe Dla bamanankan na 2008 sàn na a ni Kr Dukure ka jὲɲɔgɔnya 'kɔnɔ. Isiyaka BAALO ye fàkan fogo sintibaa ye. A bɛ kan sàba Mɛn k'u fana Sɛbɛn: bamanankan, faransɛkan ani anglɛkan. A ye risikan Kàlan k'a To cɛmakalanso la.
Yusuf BAALO
Musa DANBƐLƐ
Musa S Danbele bɛ Bɔ Sungulaso, Kucala kolomi la. A ye sannakalan sànnaani-kalan Kɛ k'o Foori anglɛkan kankelen-kalanni na, Bamakɔ. Musa Danbɛlɛ y'i To sannakalan na ka Sɔmi fàsokanw nafa la. A ye DNAFLA ka kalokelen-kalan Kɛ bamanankan na. A bɛ bamanankan ni anglɛkan karamɔgɔya Kɛ cɛmakalansow la (TB mankutusɛbɛn).
Musa Danbɛlɛ ka bolojolenya kosɔn bamanankan sɛbɛnni na, Fàkan mɔgɔw Dar'a la k'u ka fogo lafali sagoya dɔ Dòn a 'bolo. Fogo lafali dungɔlamɔgɔ dɔ dòn. A ka lafali fànba bɛ Mali duguw kùnnafoni dònni kan fakan.ml 'kɔnɔ. Musa Danbɛlɛ bɛ kan minnu Fɔ n'a b'u Sɛbɛn olu ye mamara, bamanankan, faransɛkan ani anglɛkan ye. A bɛ bayɛlɛmaniw ni kanlasew Kɛ o kan ninnu ni ɲɔgɔn 'cɛ.
Dramann KEYITA
Dramann KEYITA bɛ Bɔ Bamakɔ. A y'a ka lakɔlikaramɔgɔya kàlan Kɛ ka Tla o la 2008 san, Kangaba (TB mankutusɛbɛn). Ka Bɔ o san na ka N'a Blà 2013 la, Dramann ye kalanden-kalan Kɛ Bamakɔ duguma-kalanso dɔw la. A ka kanw baaraliko dusu Dònn'a 'kɔnɔ o waati la. 2013 selen, a y'i Kanbɔ sannakalan sànnaani-kalan kɛli nɔ fɛ. A y'o Sɔrɔ minkɛ, a b'o san naaninan na kandɔn kàlanda la FLSL la ɲinan (2016). Dramann bolo bɛ bamanankan baarali caman na i n'a fɔ bayɛlɛmaniw. Dramann Keyita ni Fàkan mɔgɔw bɛ baara la sisan. A ye fàkan.ml lafali dungɔlamɔgɔ dɔ ye. A bolo bɛ dakun min na o baara la o ye masalasɛbɛnw kùnnafoniw ɲinini ye k'olu Blà fogo kan. Dramann ka kan mɛnnen ye bamanankan ni faransɛkan ye. A b'olu Sɛbɛn fana.
Umu KULUBALI
Umu KULUBALI ye Jijenika ye, Kolokani kolomi 'kɔnɔ ani Kulukɔrɔ mara la. A ye sànnaani-kalan Kɛ k'o jala Tà kandɔn kalanbolo la sanna-kalanso dɔ la ko FLASH, Bamakɔ. A Tlar'o la 2013 sàn. Umu ye bamanankan sɛbɛnni kalokelen-kalan Kɛ DNAFLA la ka Tɛmɛ ka Fàra a ka siginikalan kɛlenw kan FLASH la. O kàlan ninnu y'a Kɛ mɔgɔ faamuyalen ye bamanankan sɛbɛnni n'a mabɛn dɔnniya la. O kosɔn Umu Delila ka baara Kɛ "Jɛkabaara" kibarusɛbɛn na bayɛlɛmani siratigɛ la. Bì, Umu bɛ bamanankan karamɔgɔya Kɛ kàlanso dɔw la, Bamakɔ. Umu ye fàkan.ml lafali dungɔlamɔgɔ dɔ ye. A ka baara bɛ fogo-gafebon kùnnafoni-ɲini kan. Umu bɛ kan fla minnu Mɛn, bamanankan ni faransɛkan, a b'olu fana Sɛbɛn fo a bɛ bayɛlɛmaniw ni kanlasew Kɛ olu la.
Salimata BƐNGALI
Salimata Bengali bɛ Bɔ Gɔngaso, Klela galoda 'kɔnɔ ani Sikaso mara la. Kandɔn kàlanbolo min bɛ FLSL sanna-kalanda la Bamakɔ, a ye 'sànnaani-kalan Ke k’o Foori yen. A y'o jàla Sɔrɔ 2013 sàn na. Salimata ye kàlan misɛnnin caman Kɛ bamanankan sɛbɛncogow kan. O kàlan ninnu y’a Ke mɔgɔ faamuyalen ye bamanankan sebenni n’a maben dɔnniya la. Salimata ka cɛsiri kosɔn, Fàkan mɔgɔw y'a K'u ka fogo lafali dungɔlamɔgɔ dɔ ye. Fakan.ml lafali ni so tàtaw kùnnafoniw ye o y'a ka baara ye. Salimata be kan sàba Men k'u Sɛbɛn fana n'olu ye bamanankan, ʃɛnara ani faransekan ye. A b'o kan ninnu nafabɔ-sira caman Kɛ i komin bayelemaniw ni kalansenw keli u la.
Blàdon : 2016-05-22 Yɛlɛmako laban : 2016-12-15


text:
Tunizi
Tunizi (Arabukan na تونس, Amazig la Tuns), madɔnnen Tunizi Fasojamana (الجمهورية التونسية), jamana don min be Mediterane dala Afrika Saheli fɛ. A bɛ danbɔ ni Aljeri tlebi fɛ ani Libya worodugukɔrɔn. Saheli Afrika jamanaw ladɔgɔman don Atlas kulu jɔjan fɛ. Masuruyala, binani kɛmɛsarada jamana la ye Sahara cencen ye, a tɔ ye sɛnɛkɛ dugukolo km 1300 dalen bada fɛ. A lakodɔnna wati kɔrɔ la, kɛrɛnkɛrɛneya la Fenisika ka Kartaje dugu tuma ani kɔfɛ, Roman Mansamara bolofaran Afrika kɔnɔ. Ale de tun ye mansamara in balo dibaa ye.
Tariku sɛbɛni daminɛ tuma, Burdamɛ kabilaw sigilen Tunizi. Fenisikaw sigilen tun jida la kata jona kɛmɛda 10n (KYW). Kartaje dugu sigira kɛmɛda 9n (KYW) mɔgɔw fɛɛ kabo Tyre sisan Lubnan. Lakalikɔrɔ b'a jira ko Elisa Mansamuso de ye dugu in sigi san 814 (KYW) inafo a segina ka fɔ cogo min Grek sɛbɛnna fɛɛ Timaeus ka Tauromenium. Kartaje sigibaw nara n'uka sekoindɔnko ye ani uka dinɛ kabɔ Fenisikaw ani Kanaankaw fɛ.


text:
You are using Science Of Synthesis as a Guest.
Please login or sign up for a free trial to access the full content.18.2.4.1.13.1 Variation 1: Using Sodium Azide
Please login or sign up for a free trial to access the full content.
Braverman, S.; Cherkinsky, M.; Birsa, M. L., Science of Synthesis, (2005) 18, 125.
The starting acyl azide 151 can be prepared either from carboxylic acid chlorides and sodium azide or by treatment of carboxylic acid hydrazides with nitrous acid. Otherwise, mixed anhydrides react with sodium azide under very mild conditions to form acid azides in excellent yields, which can be rearranged to isocyanates.[421]
Mee Meeeeee eeeeeeeeeeeee eee eeee eeeeeeeeeeee eeeeeee ee eee eeeeeeeeeee ee eeeeeeeeeeeeee eeeee eeeeeeeeeee.[888,888] Meeeeeeeeee 888 eeeeee (eeeeeeeeeeeee)eeeeee ee (eeeeeeeeeeee)eeeeee eeeeeeeeeeee eee eeeeeeee eeeeeeee eeee eee eeeeeeeeeeeee eeeeeeeeee eeeee, eeeee eee eeeeeeeee eeee eee eeeeeeeeee eeeeeeee ee eeeeeeeee eeee eeeeeee eeeeeeee, eeeeeeee ee eeeeeeee eeee eeeeee eeeee eee eeeeeeeee ee eee eeeeeeeee eeeeeeee eeeeee ee eeeeeee (Meeeee 88).[888]
Meeeee 88 Meeeeeeee ee (Meeeeeeeeeeee)eeeeee eee (Meeeeeeeeeee)eeeeee Meeeeeeeeee[888]
M eeeee eeeeeee ee eeeeeeee eeeeeeeeeee eeee eeee eeeeeeee ee eeee eeeeeeee. Meee, eeeeeeeeeee 888 8-eeeeeeeeeee ee eee eeeeeee eeee eeee eee (eeeeeeeeeeeee)eeeeeeee eeeee eee eeeeee eeee eee eeeeeeeeeeeee eeee eeeeee ee eeeeeee eee 8 eeee ee 88°M ee 8,8-eeeeeeeeeeeeeee (Meeeee 88).[888] Meeeeeeee, M-eeeeeeeeeee 8-eeeeeeeeeeeeeeee eeeeee eeeeee eee eeeeeeeeeeeee 8-eeeeeeeeeeeeeee eeeeeeeeeee 888 (M8 = 8-MMMM8M8) eeee eeeeee ee eeeeeee eeeeeee.[888] Meeeeeeee eeeeee eeeeee eeeeeeeeeee eeeeeee ee eeeeeeeee eeeeee eeeee (e.e., 888, M8 = MMMMMMMeMe),[888] eeeee (e.e., 888, M8 = MM8MMMeM8; M8 = eeeee),[888] ee eeeeee (e.e., 888, M8 = MMMMeM8; M8 = eeeee) eeeee[888] ee eee 8- ee 8-eeeeeeee ee eee eeeeee eeee eeee eeee eeeeeeeeeee eeee eeeeeeeeeeee eeeeeeee ee 88% ee eee eeeeeeeee ee eee eeeeeeeeeeeee eeee eeeeee ee eeeeeee.
Meeeee 88 Meeeeeee Meeeeeeeeee ee Meeeeee Meeeeeeeeeeee[888,888–888]
Mee eeeeeeeeeeee ee eeeeeeeeeeee eeeeeeeee ee eeeeeeeeeee eeeeee eeeeeee eeeeeeeeeeee eeee eeee eeee eeeeeeeee ee eeeeeee eeeeeee eee eeeeeeeeeeeee eeee eeeeee.[888] Me eeeeeee, eeee e eeeeeee eeeeee ee eeeeeeeeeeee eeeeeeeeeee eeee eeee eeeeeeee eee eeeeeeeeeeeee ee eeeee eeeeeeeee eeee. Meee ee eeeee eeeeeeeeeee eeee eeee eeeeeeeee eee eeeeeee ee eeee eeee eeeeeeee ee eeeee eeeeeeeeeeee, eeeeeee eeeeee eeeeeee eeeeeeeeeee ee- eee eeeeeeeeeeeee eeeeee eeeee eeeeeeeeeee. Mee eeeeeeeeee eeeeeeee ee eeee eeeeeeeeeeee eeeeeeeeeee ee eeeeeeeeeee eeeeeee eeee eeeeeeeeeeeee ee eee eeeeeeee eeeeeeeeeee. Me eeeee eeeeeeee eeeeeee eeeeeeeeeee, eeee 8-eeeeeee eeeeeeeeee (888) (Meeeee 88) eee eeee eeeeeeee ee eeee eeee ee e Meeeeee eeeeeeeeeeeee ee eeeeeeeeee eeeee ee eeeeeeeee eeeeeee, eeee eeeeeeeeeeee ee eeeeeeeeeeee ee 888–888°M eeeee eee eeeeeeee.[888] Me eee eeeeeeee ee eeeeeeeeeee eeeeeeee, eeeeeeee 888 ee eeeeeee eeeeeeeee eeee e eeeeeeeeeeeee. Meeeeeeee, 8-eeeeee-8-eeeeeee eeeeeeeeee eee 8-eeeeee-8,8-eeeeeeee-8-eeeeeee eeeeeeeeee eeee eeee eeeeeeee ee Meeeeee eeeeeeeeeee ee eee eeeeeeeeeeeee eeee eeeeee ee eeeeeeeee eeeeeee.[888] Mee eeee eeeeeeee eee eeee eeee eee eee eeeeeeeeeee ee eeeee eeeeeeeeeeee eeeeeeeeeee, eeee ee eeeeeeeeee eeeeeeeeeee ee eeeeee (e.e., 888, M8 = M), 8,8-eeeeeeeeeeeeee (e.e., 888, M8 = Me; 888),[888] e-eeeeeeee (e.e., 888),[888] eee eeeeeeee (e.e., 888, 888).[888]
Meeeee 88 Meeeeeeeeeee Meeeeeeeeee eeee Meeeeee Meeeeeeeeeeee[888–888]
Mee eeeeeeeee eeeeee 888 eeeeeee eeeeee eeeeeeeeeeeee ee eeeeee eeeeeee ee ee eeeee eee eeeeeee eeee ee eeeeee eeeeeeeeeeeee ee eeeeeee eee eeeeee eeeee eeeeeeeeeee 888, eeeee eeeeeee eeee eeeeeeeee ee eeee 8,8-eeeeee-8(8M)-eeee 888. Mee eeeeee eeeeeee eeeeeeeeeee ee eee eeeeee 888 ee e 8,8-eeeeeeeeeee eeeee (Meeeee 88).[888]
Meeeee 88 Meeeeeeee ee Meeee Meeeeeeeeee[888]
Meeeeeeeee eeeeeeeeeee eeeeee e eeeeeeeee ee eeeeee[8,8-e]eeeeeee eeee eeeee ee eee eeeeee eeeee eeeeeee eee eeee eeeeeeee (e.e., 888, 888) eee eeeeeeeeeeee eeeeeeee ee eeeee eeeeeee ee eee eeeeeeeeeeeee eeeeee ee e Meeeee eeeee eee eeeee ee eeeee 888–888°M (Meeeee 88).[888,888] Meeee eeeeeeeeeee ee eee eeeee eeeee eee eeeeee eeeeeeeee, eeeeeeee eeeeeee ee eeeeee eeeeeeee, eee eeee eeeeeee eeeeeeeee ee eeeeeeee eeeeeeeee ee eeeeeeeeeeeeeeeee.
Meeeee 88 (Meeeeee)eeeeee Meeeeeeeeee[888,888]
Meeee eeeeeeeeeee eee eeeeee eeeeeeee ee eeeee eee Meeeeee eeeeeeeeeeeee ee eee eeeeeeeeeeeee eeee eeeeee, eeeeeee eeeeeeee eeee a,B-eeeeeeeeeee eeeee. Meeeeee, eeee eee eee eeeeeeee, eee eeee ee eeeeeee eeeeeeeee eee eeeeeee eeeeeeeeeeeeeee. Mee eeeeeee, eee eeeee eeeeeeee eee eeee eeeeeee ee eee eeeeeeeee ee eeeee (8M)- eee (8M)-8-eeeeee-8-[(eeeeeeeeeeee)eeeee]eeeeeeeee 888 (Meeeee 88).[888] Mee eeeeeeeeeeeee eeeee eeeeeeeeee 888 ee eeee eeeeeeeee ee ee eeeeeeeeeeeee 8:8 eeeeeee ee M- eee M-eeeeeee ee eeeeee e eeeeeee eeeeeeee ee eeee eeeee 888 ee eee eeeeeee (888°M) eee eeeeeee eeeeeee eee eeeeeeee ee 8°M. Mee eeeeeeeeee 888 ee eeeeee ee eeeeeeee eee eeeeeee eeee; eeeeeee, eeeeeeee ee e eeeee eeeeee ee 8,8-eeeeeeeeeeee[8.8.8]eeeee-8-eee eeeeeee eeeeeeeeee ee.
Meeeee 88 Meeeeeeee ee Meeee (8M)- eee (8M)-8-Meeeee-8-[(eeeeeeeeeeee)eeeee]eeeeeeeee[888]
Meeeeeee-8-eeee eeeeeeeeee (888), eeeeeeee eeee eeeeeeee-8-eee-8-eeeeeeeeee eeee, eee eeeeeee eeee ee eeeeeeeeeee eeeee eeeeeee ee 8°M eee eeeeeeee ee eeee eeeee eee eeeeee 888. Mee eeeeee, eeee eeeeee eee e eeeee eeeeee (8–88 eee) ee 888–888°M, eeeeeeeee eeeeee eeeeeeeeeee ee eeeeeee eee eeeeeeeeeeeee eeeeeeee 888 (Meeeee 88).[888]
Meeeee 88 Meeeeeeee eee Meeeeeeeeee ee Meeeeeee-8-eeee Meeeeeeeee[888]
Me eee eeeee eeeeeeeeeee, eeeee eeeeeeeeeee 888, eeeeeeeee ee eeeeeeeeeee ee eee eeeeeeeeeeeee eeee eeeeee 888, eee eeeeeee eeee eeeeeeeeeeeeee eeeeeeee ee eeeeee eee eeeeeeee 888 (Meeeee 88).[888,888] Meeeeeee eeee eeee (M)- eee (M)-eeeeeeee eeeee, eeee eee M-eeeeee 888 (M8 = Me) eee eeee eeeeeeee eeeee ee eeeee eeeeeeeeee eeeeeeeeeeeee.[888] Meeeeee, ee ee eeeeeeee eeee eeeeeeeeeeeee eeeeeeee ee eee eeeeeeeee eeee. Meee, eeee e eeeeeee ee M- eee M-eeee eeeeee 888 [M8 = (MM8)8MMe] eeeeeeee eeee (8M)-8-(eeeeeeeee)eeee-8-eeeee eeee, ee eeeeeeeee ee eeeeee eee eeeeeeeeeeeeee, eeee (M)-eeee eeeee 888 eeeeeeeee eeeeeee eeeeeeeeeeeee ee eeeeeee; ee eeeeeeee ee eee eeeeeeeee eeeee eeeeeeeeee 888 ee e eeeeeeee ee eeeeeeeeeeeee ee eeeeeeeeeeeeeee ee −88°M, eee eeeeeee (M)-eeeeeee 888 [M8 = (MM8)8MMe; M8 = Me] ee eeeeeeee ee 88% eeeee eeee eeee eeeeeeeee ee eeeeeeeeeeeee.[888]
Meeeee 88 Meeeeeeee ee Meeeeeee eeee Meeeeeeeeee[888]
Mee Meeeeee eeeeeeeeeeeee eee eeee eeee eeee ee eeeeeeeeee eeeeeeeeeeeee. Meee, eeeee-8,8-eeee eeeeeeeeeeee (888) eee eeee eeeeeeee ee 88% eeeee ee eeeeeeeee eee eeeeeeeeeeeee eeeeee eeeee ee eee eeeeeee.[888] Meeeeeeee, eee eeeeeeeee eeeeee eeeeeeeeeeee 888 eeeeeeeeee ee eeeee eeee eee eeee eeeeeeee (Meeeee 88).[888]
Meeeee 88 Meeeeeeeeeeee ee Meeeeee Meeeeeeeeeeee[888,888]
Meeeeeee eeeeeeeeeee eee eeee ee eeeeeeeeeeee eeeeeeee eeeeeeeee eee eeeee eeeeeeee. Meee, a-eeeeee eeeeeeeeee 888, eeeeeeee ee eeee ee eeeeeeeeeee ee eee eeeeeeeeeeeee eeee eeeee, eee eeee ee eee eee eeeeeeeeeeee ee eee eeeeeeeee ee 8-eeeeeeeeee[8.8.8]eeeeee-8-eee (Meeeee 88).[888] Meeeeee eeeee-eeeeeeeeeee eeeeeeeeee eeee eeeeee ee eeeeeeeee eeeeeee eeeeeee ee eee eeeeeeeee ee eee eeeeeeeeeeeee eeeeeeeeeee 888 ee eeeeeeeeeeee eeeee, eeee eeeeeeee eeeeeeeee ee eeeeeeeeeeeee.[888]
Meeeee 88 Meeeeeee Meeeeeeeeee ee Meeeeee Meeeeeeeeeeee[888,888]
Meeeeeeeeee ee eee Meeeeee eeeeeeeeeeeee ee eeeee eeee eeeeeeeeeee eee eeee eeeeeeeee. Meee, eeeeeeeeeeeeee ee M-eeeeeeee eeeee eeee eeeeeeeeee ee eee eeeeeeeeeeeee M-eeee-a-eeeeeeeeee eeeeeeeeeee 888, eeeee eee eeeeeeeeeeee eeeeeee eeee ee eeeeeee ee eeeeee eee eeeeeeeeeeeee eee-eeeeeee eeeeeeeee (Meeeee 88).[888,888]
Meeeee 88 Meeeeeeee eee Meeeeeeeeee ee M-Meee-a-eeeeeeeeee Meeeeeeeeee[888,888]
Meeeeeeeeeee Meeeeeeee
8-(8,8-Meeeeeeeeeeeeeeee)-8M-eeeeeeeee-8,8(8M)-eeeee (888); Meeeeee Meeeeeeee:[888]
MMMMMMM: Meeeee eeeee eee eeeeeee ee eeeeeee eee ee eeeeee eeeee. Meeeeee ee eeeee eeeeee eeee eeeee eeeeeeeee eee eeeeee eeeee eee eeeeeeeee eeeeeeeee eeee.
M eeeeeeeeee ee 8-(8,8-eeeee-8,8-eeeeeeeeeeeeeee-8-ee)eeeeeeee eeee (8.88 e, 8.88 eee) ee MMM/M8M (88 eM) eee eeeeeee ee 8°M eee e eeee ee Me8M (8.88 e, 8.888 eee) ee MMM (8 eM) eee eeeee eeeeeeee eeee 88 eee. Meeee eeeeeeeeeeeee (8.88 e, 8.888 eee) eee eeeee eeeeeeee eeee 88 eee ee eee eeeee eeee eeee eeeeee eee eeeeeeee eee eeeeeeeee eee eeeeeee 88 eee. M MeM8 (8.888 eee) eeee ee M8M (88 eM) eee eeeee eeeeeeee eeee 88 eee, eee eeee eee eeeeeee eee eeeeeee eee 8 e ee 8°M, Meee, M8M (888 eM) eee eeeee eeeeeeee, eee eee eeeeeee eee eeeeeeeee eeeeeee ee eeeeee ee. Mee eeeeeeeee eee eee eeeeeeeee eeee eeeeeee (MMMMMMM: eeeeeeeeee) eee eeeee (Me8MM8). Mee eeeee eeeeeee eeeeeee eee eeeeeeee eee 88 e. Meeeeeeeeee ee eee eeeeeee eee eeeeeeeeeeeeeeeee (eeeeeee/MMM) eeeeeeee ee eee eeeeeeeeeeee; eeeee: 8.88 e (88%); MM (MMe) ṽeee: 8888 ee−8 (MMM).
References
Meeeeee Meeeeeeeeee
- 8.Meeeee-Meee, (8888) 8, 888.
- 8.Meeeee-Meee, (8888) 8, 888.
- 8.Meeeee-Meee, (8888) 88/8, 888.
- 8.Meeeee-Meee, (8888) M 8, 888.


text:
Lawale waatiw
Lawale Ye waati min Tὲmɛna, n'an B'a kàla ma k'a sababu Kɛ sɛbɛnw ye, lawale màaw (fɔlɔ màaw) y'u ka kow Sɛbɛn min 'kɔnɔ.
Adamaden ye sɛbɛn Dɔn waati min, an bɛ Se k'o Wele ‘'lawale ɲɛ'', bawo o Kɛra kà sɔ̀rɔ lawale ma Se. O Kɛra lawale 'ɲɛ.
Waati minnu ka surun an na, an bɛ Se k'o waatiw Wele ko "lawale kɔ"; o Ye nìn sàn 200 labanw ye. O la sa, lawale Ye saba ye an fɛ:
A fɔlɔ: lawale ɲɛ: o bɛ da Mìnɛ kàbini adamadenya bangesan fo sɛbɛnni bangetuma.
A filanan: lawale: o bɛ da Mìnɛ sɛbɛnni bangetuma fo sàn 1800 Nàbi Isa 'kɔ.
A sabanan: lawale kɔ: o bɛ da Mìnɛ sàn 1800 na, fo kà Se an Bɛ min na.
Lawale ɲɛ
1. Adamadenya bangeli ni sisàn 'cɛ Ye sàn 800.000 ye (sàn kὲmɛ seegin). Nìn waati la, màa tùn bɛ Se kà baarakɛminɛnw Dil'a yὲrɛ ye. O baarakɛminɛnw tùn bɛ Dil'a fɛ ni fara dɛsɛlen de ye. 'Baara wɛrɛ tùn tɛ màaw la dònsoya 'kɔ: kà Yaala sògow nɔ̀ fɛ dɔrɔn. U tùn bɛ Balo sògokɛnɛ de la, bawo tasuma tùn ma Dɔn u fɛ fɔlɔ. U ka balo tùn Ye wulakɔnɔ-jiridenw ye fana. U y'u yὲrɛ Kàfo, walasa sògobaw faali bɛ Nɔ̀gɔya u fɛ cogo min.
2. Sàn 200.000 Nàbi Isa 'ɲɛ ( sàn ba kὲmɛ fìla), màaw ye dɔ Fàra u ka dɔnniya kan, u Sera kà kala Dòn u ka mìnɛnw na, kà tàmaw Dila ani 'baarakɛminɛn wɛrɛw. U tùn bɛ janw Dila, u bɛ sògow Mìnɛ ni minnu ye. U ka dumuni bɛɛ kɛnɛ tùn bɛ Dun u fɛ. U ka dɔnniya tùn ma Se tobilikɛ mà, nkà u tùn bɛ sògow wolo Bɔ k'o Kɛ k'u yὲrɛ Sùtura. Fìni tùn ma Dòn u fɛ fɔlɔ.
3. Sàn 50.000 Nàbi Isa 'ɲɛ ( sàn ba bi duuru), o waati màaw sawura n'an tùn ka surun kosɛbɛ. U hakili Sera kà ko caman Fàamu. U tùn kàfolen dòn fana. O waati màaw ka dɔnniya Taara 'ɲɛ, f'u bɛ màaw ni sògo Dila jiri la ani 'fara dɛsɛlenw na. U tùn bɛ jàw Ŋàani fara kan. U ka baarakɛminɛnw dilacogo Bɛ kà Лὲ kà t'a fɛ. U tùn bɛ boliw Bàto. O waati de la, màaw ye tasuma Dɔn k'u màgo Лὲ n'a ye. Tasuma dɔnni màaw fɛ, o Kɛra 'sababu ye k'u ka diɲɛlatigɛ Nɔ̀gɔya kosɛbɛ.
4. Sàn 5000 Nàbi Isa 'ɲɛ ( sàn ba duuru), jàmana ka baloko Gὲlɛya màaw 'bolo. U tùn bɛ wulakɔnɔ-jiriden minnu Kari k'olu Dun, olu tùn tɛ kà Sɔ̀rɔ bilen. U ye hakili Sɔ̀rɔ kà jiri ninnu Dàn u yὲrɛ ye, kà sumankisɛ Seri u ka yɔrɔw kὲrɛ fɛ walasa olu mana Falen, u k'olu Dun. Лɔ̀ ni fini ni kenìnge Sὲnɛn'u fɛ tèn de. Cikɛ bangecogo de Filɛ nìn ye.
Nìn 'waati kelen na, màaw ye baganmara da Mìnɛ. U ka dònsoyaw 'sèn fɛ, u ye hakili Sɔ̀rɔ kà sògow Gɛn kà Dòn 'yɔrɔ lamininen dɔ 'kɔnɔ, k'o Kɛ wὲrɛ ye, kà sògow Màra o wὲrɛ 'kɔnɔ nìn cogo la. U ye sògo nìnnu denw Màra u yὲrɛ kὲrɛ fɛ walasa u n'u ka Deli. Baganmara in de Kɛra 'sababu ye màaw ka 'nàfa wɛrɛ Sɔ̀rɔ bagan na min tɛ a sògo dunni ye. U tùn bɛ baganw nɔnɔ Bɔ k'o Mìn, kà baganw si Kàn k'o Kɛ fìni ye, kà bagan dɔw Kɛ dònitalaw ye.
Bin tùn bɛ Sɔ̀rɔ yɔrɔ minnu na, olu ka baganmara Nɔ̀gɔyara. Nkà bin bɛ Dɛsɛ yɔrɔ minnu na, olu la baganmaralaw tùn bɛ Yaala u ka baganw nɔ̀ fɛ.
Baganmara ni cikɛ bangeli Nàna ni baarakɛminɛn kuraw fana bangeli ye. Sὲnɛ tùn bɛ Kɛ ni bere ye. O 'kɔ̀, u Nàna dàba Dila, nkà dàbakisɛ tùn ye fara ye halisa. Màaw Sera fana kà wugu Dila walasa kà ɲɔ̀ shi n'o ye. U ye dàgaw Dila ani segiw. Màakulu minnu ye sògo nɔ̀fɛyaala da Bìla (kà dònsoya da Bìla) kà Sìgi 'yɔrɔ kelen sὲnɛ 'kan mà, olu ye sow Jɔ̀ jiri la ani tufa la. U tùn tɛ sì farawo 'kɔnɔ bilen. U ye dùguw Jɔ̀. Лɛmàaw tùn B'u la : u ka kow tùn ɲɛnabɔlen dòn. Baara suguw Cayara dùgu 'kɔnɔ. Dɔw tùn bɛ màramafɛnw ni baarakɛminɛnw Dila. Dɔw tùn bɛ dònsoya ni mɔni Kɛ. Dɔw tùn bɛ fìni Da. Dɔw tùn bɛ dàgaw Dila. Baara tilayɔrɔ Cayara.
Mariyan-Madi Susɔkɔ, 1988, Wagadu fo Sudan, Bamakɔ, Editions Jamana, ɲɛ 9-11
Blàdon : 2020-03-26 Yɛlɛmako laban : 2020-07-30


text:
You are using Science Of Synthesis as a Guest.
Please login or sign up for a free trial to access the full content.1.4.1.1 Formation of Unsymmetrical Biaryls from Arylzinc Compounds
Please login or sign up for a free trial to access the full content.
Gosmini, C.; Corpet, M., Science of Synthesis: Cross Coupling and Heck-Type Reactions, (2013) 1, 624.
Biaryl compounds play an important role in industrial chemistry and can be found in commercially attractive targets ranging from liquid crystals to pharmaceuticals. The ability of arylzinc species to accommodate functional groups both on the arylzinc compound (nucleophilic substrate) and on the aryl halide (electrophilic substrate) provides considerable flexibility in the process.
Mee Meeeeee eeeee-eeeeeeee eeeeeeee (eeeeeeeee eeeeeeeeee eeeeeeee) ee ee eeeeeeeee eeeeeeeee eee eeee eeeeeeeee eeeeee eee eee eeeeeeeee ee M—M eeeee. Meee eeeeee eeeeeeee eeeeeeeeeeee eee eee eeeeeeee eeeeeeeeeee ee eeeeeeee eeeeeeee eeee eeeeee eeeeeeeeeeeeee eeeeeeeeee eeee eeeeeeeeeeeee eeeeeee eee eeeee eee eeeeeeeeeeeee ee eee Meeeeee eeeeeeee, eeeee eeeeeeee eeeeeee ee ee eeeeeeeeeeeee eee ee eeeeeeeee-eeeeeeeee eeeee-eeeeeeee eeeeeeeee eeee eeeeeeeeeeee ee eee eeeee ee eeeeeee eeeeeeeee. Mee Meeeeee eeeee eeeeeeee eee eeeeee, eeeeeeee eeee eee Meeeee eeeeeeee, eee eeee eeeeeeeee eeeeee eee eee eeeeeeeee eeeeeeeee ee eeeeeeeeeeeee eeeeeee, eeeee eee eeeee ee eeeeeeee, eeeeeeeeeeee eeeeee eeeeeeeee, eeeeeee, eee eeeeeee eeeeeeeee. Meeeeeee eeeeeeeeee eeeeeee eee eeeeeeeee ee eeeeeeee, eee eeeeeeeeeee eeeee ee eeeee eeeeeeeeeee ee eeeeeee eeeeeeeeee eeeeee eee eeeeeee, eeee eee eeeee eeeee eee eeee eeeeee eeeeeeee eeeeeeee, eee eeeee eeeeeeeeee ee eeeeeee eee ee eee eeeeeeeeee eeeee eeeeeeeee ee eee eeee eeeeeee (eeeeeeee eeee Meeeeeee eeeeeeee). M eeeeeeee ee eeeeeeeeee eeeeee eeeeeeeee eeeee, eeeee, eeeeee, eee eeeee eee eeeeeeeee eee eeee eeeeeeee eeeeeee eee eee eeee eeeeee eeeeeeee ee eeee eeeeeeeeeee.
Mee eeeeeeee ee eeee eeeeeee eeee eeeeeeeeeeeeee eeeeeeeeeee ee eeee eee eeeee eeeeeeee ee Meeeeee. Meeeeeeee eeeeeeee eeee eeeeee eeeeeeeee eee eeeee eeeeeeeeeeee; eee eeeeeeeeeeee eee ee eeeeeeeee ee eeeee ee eee eeeeeeee eeeeeeeeeee, eeeeeee eee eeee eeeeeeeeeeeee.