text:
Sùsula
Dugu yɔrɔfɔli
Sùsula bɛ Kucala kolomi fɛ. Molobala min bɛ Sikaso marabolo la, o galoda-dugu dɔ dòn. Sùsula ni Kucala cɛ ye bamɛtɛrɛ 35 ye. Nka a ni Molobala fana cɛ tɛTɛmɛ bam 2 kan. Sùsula lasɔrɔli ma nɔgɔ bari a tɛ gudɔrɔnda la. Nka lasɔrɔ cogo min b'a la sɔnnɔgɔya bolo ma, o ye, i Bɔra Kucala fɛ o, i Bɔra Kuri fɛ o, f'i ka Tɛmɛ Molobala fɛ ninka sɔrɔ k'i kùnda a kan. A ni Sokurunin, Farawula, Ntɔso ani Molobala de bɛ dàncɛ Bɔ.
Dugu tɔgɔko
Mɔgɔ min ye Sùsula tu Tigɛ a ka baara tùn ye sὲnɛ ye. Wa o sababu kelen in de Taara n'a ye yen. Misi caman de tùn b'a 'bolo. Bàna nana Dòn a ka misiw la nink'u Fàga. O misiʃuw tolilen k'u kasa Bɔ, dimɔgɔw fana Nàna ka caya a yɔrɔ la. O kɛlen i tɛmɛtɔ a yɔrɔ da fɛ, i tùn bɛ misiʃuw Ye fàn bɛɛ dimɔgɔw tolen b'u kan. O kɛlen mɔgɔw fana Tora k'a yɔrɔ Weele ko "Susɔmɔɔkan". Susɔmɔɔkan ye mamaradaɲɛ ye, a kɔrɔ ye ko " Dimɔgɔw ka dugu". Nka a ka Fɔ a ma ko "Sùsula", o Sɔrɔla bamanankanfɔlaw ka fɔcogo fɛ. Sùsula nacogo ye nin ye.
Dugu dugutigiya
Sùsula Marala Molobala màsakɛw fɛ ka Tɛmɛ. Nka màsakɛ-fanga Bannen, Sùsula mara mùmɛ Seginna a dugutiw ma. Sugandili Tɛ sùsulakaw ka dugutiya la. Du kelen bɛ Sùsula u ka dugutigiw bɛ Bɔ min 'kɔnɔ. O du in na, cɛ min ka kɔrɔ ni tɔw ye o de bɛ Kɛ dugutigi ye. Bì (2015), Lozeni Sangare ( sènfɛ juru: 60879438) de ye yen Dugutigi ye.
Dugu bònya
kìn fla de bɛ Sùsula olu ye Wazerela ani Kagookan ye. Sùsula sìgikɛnɛ tɛ o ʃi kɛnɛba ye. A tu tigɛli ni sisan (2015) 'cɛ a ma sìgiyɔyɔ-yɛlɛma Kɛ.
Dugu siyako
Miɲankaw, fulaw, dɔgɔnɔw ani bamananw de bɛ Sùsula. O de y'a To bamanankan, fulakan, ani dɔgɔnɔkan bɛɛ bɛ Fɔ yen Mamara kɔ fɛ. Jàmu Sangare, Danbɛlɛ, Jara, Tarawele, Kulubali, Ginndo, Jalo, Sise, Sidibe, Munkoro ani Sanɔgɔ bɛɛ bɛ Sùsula.
Dugu baarako
Susulakaw bɛ Saɲɔ, keninke, kàba, kɔɔri, tiga, tiganinkuru, ʃɔ, tiga, saza, malo, mangoro, lenburuba, lenburukumunin, manje, sɔmɔ, tubabunkɔyɔ, tamati, fòronto ani ʃù Sὲnɛ.
Daaba ni kamanmafɛn kùnda, u bɛ misi, saga, bà, fàli, wùlu, sò, kami, ʃɛ, ani tonkɔnɔ Mara.
Laadala mɔnikɛyɔrɔ kelen bɛ Sùsula n'o bɛ Weele ko Nuwege. U b'u ka mɔni Kɛ ni jɔw, byɛnw ani npolow ye.
Susulakaw bɛ jago misɛnninw fana Kɛ ka fàra geseda ni donsoya, jiriʃi, jurufugan fìnisɔgɔ kan.
Dugu yiriwaliko
Lakɔliso, musojigin-so, ɲɔsimansinw, pɔnpekɔlɔnw, jabaraninw, kɔɔrisuguw, motow ani kalalikɛ-mansinw bɛ sùsulakaw fɛ yen ko kurako siratigɛ la.
CMDT ani USAID ye baɲumankɛ-tɔnw ye minnu ye dɛmɛ Dὸn Sùsula ye yiriwaliko hukumu 'kɔnɔ. Wa u ka yiriwako fànba fana tùn bɛ sὲnɛ ni baganmara de 'kùn kan kosɛbɛ.
Dugu kàlanko
Balikukalan bɛ Kɛ Sùsula a bɛ sàn 50 ɲɔgɔn Bɔ bì (2015). Lakɔlikalanso kelen kelen bɛ u fɛ yen duguma-dakun fàn fɔlɔ kàlanw bɛ Kɛ o 'kɔnɔ. Madaraso kelen fana bɛ u fɛ yen duguma-dakun fàn fɔlɔ ani duguma-dakun fàn flanan kàlanw bɛ Kɛ olu 'kɔnɔ.
Dugu batoko.
Silamɛya dɔrɔn de bɛ Sùsula. O misiri fla b'u fɛ yen.
Dugu ɲenajeko
Seliw, kɔɲɔw, burannɛnɛ ye Susulakaw ka ɲenajelakow ye. U ka fɔlifɛnfɔtaw ye bala, bàra, bɔnɔ, nburu ye.
Dugu kungoko
Kɔ Saba, dàla naani ani jɛ kelen bɛ Sùsula kungo 'kɔnɔ yen.
Dugu kabakoma-yɔrɔko
‘Kabakomayɔrɔ tɛ ntɔsokaw fɛ ko mɔgɔ bɛ Se ka Taa i ɲɛ Da min kan.
Blàdon : 2016-06-19 Yɛlɛmako laban : 2016-07-29


c: text/html

text:
Kuba
Kuba ka fasojamana (Ispaniyakan na: República de Cuba) ye jigun jamana ye Karayibu kono. A lakafolen Kuba jigun, Isla de la Juventud, ani jigunfitiniw caman. Kuba duguw labonba ye Habana ye jamana faaba don. Jamana dugu ba filanan ye Santiago de Kuba ye.
Kuba jamanaden be yelen mogo miliyon 11 sanfe. A jatelen jigun manto lajamatigi ye Karayibu kono. A jamanadenw ka sedonko an' uka ladaw boora tayoro caman na, Taino mogow b' ola, ani Cibone, Ispaniya ka mara wati, farafin jonw doni, an' a suruyali Amerika ka Kelenyalen Jamanaw la.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gwànalen
Dugu yɔrɔfɔli
Gwànalen ye bùgunin kolomi dugu dɔ ye Sikaso marabolo 'kɔnɔ. Keleya de ye Gwànalen kafoda n'a galoda ye. A n'o cɛ jànya ye bam 18 ye. Bùgunin ni Sikaso ani Welesebugu de ye yen lamini dugubaw ye. Nka Gwànalen ni Welesebugu de ka surun kà sago Bùgunin ni sikaso kan, bari a ni Bùgunin cɛ ye bam 78, a ni Sikaso ta ye 278, Welesebugu ta dun tɛ nin fla ʃi Bɔ. Nin duguba kofɔlen ninnu kɔ fɛ, dugu misɛnnin wɛrɛw Gunnen bɛ Gwànalen na i n'a fɔ Sotigila Bùgunin, Wurɛ, Dani ani Bikɔ. Sotigila Bùgunin sìgilen bɛ a ni kɔrɔn 'cɛ ni bam 9 ye, Wurɛ bɛ tlebinyanfan fɛ ni bam 6 ye, kɛɲɛka fɛ, Dani bɛ yen ni bam 4 ye, a worodugu-yanfan sa, Bikɔ bɛ yen ni bam 3 ye.
Dugu tɔgɔko
Gwànalen ye 'dugu ye min tu Tigɛra sonsokɛ dɔ fɛ min tɔgɔ tùn ye Mari musa ye. Tumutu mara la, dugu dɔ bɛ yen ko Kooro a tùn bɛ Bɔ yen de ka Nà sògoɲini na gwanalen. O waati y'a Sɔrɔ a yɔrɔ ye kungo tulenba ye wa sògow tùn bɛ Sɔrɔ yen kosɛbɛ. Mari musa Tor'o la don dɔ sìgifɛn dɔ Bɔr'a ma k'a F'a ye ko nin màa min Sìgira yan ko 'kɛlɛ tɛ Se i la. Donsonkɛ fana y'i Sìgi yen. A yɔrɔ tùn bɛ Weele "Galala" la Mari musa fɛ. O de Yɛlɛmana ka Kɛ Gwànalen ye bì.
Dugu dugutigiya
Dugutigiya min bɛ Gwànalen, o ye laadalata ye. U ka dugutigiya bɛ bagayɔgɔlakaw de 'bolo a tigiya in bɛ Mununmunun olu de ni ɲɔgɔn 'cɛ. Kìnko t'u ta la. Bagayɔgɔ bɛ dugu 'kìn o 'kìn na ni kɔrɔya Ser'i ma i bɛ K'a ye bari i u ka dugutigiya bɛ Nà kɔrɔya-kunda fana. Keleya tùn ye jamanatigi-dugu ye masatle la. Gwànalen tùn maralen dòn o de fɛ. An bɛ bì min na, Boriba fɔgɔ Bagayɔgɔ de ye Gwànalen dugutigi ye. Nk'a Fɔra caman fana 'kɔ i n'a fɔ Nama , Maɲan, Dɔwele, Ntogojan, Fotigi, Dennin kurun bɔkɔri, Mama, cɛnin, Fajala, Bɔkɔri, Bɛnbɛjɛ, Fadebi, Boni, Dusuba Bonikɔrɔ, Korika Wojuma, Zejɛ Ntogo, Mɔntinɛ Wojuma, Sirajɛ Maɲan, Famusa Bangali, Naɲumannama ani Fɔgɔ.
Dugu bònya
Gwànalen dugu man bòn. Kìn naani 4 de b'a 'kɔnɔ, olu ye Senijɛla ni Sigala ni Sabula ani ɲamakɔkɔla ye. Gwànalen sìgikɛnɛ bònya tɛ Tɛmɛ bam 5 kan kɛnɛ naani 'kɔnɔ. Yen màa hakɛ ye 900 ye bì-bi in na (2016).
Dugu siyako
Gwànalen sìgibaaw ye bamananw ni fulaw ani numuw ye. Bagayɔgɔ ni dumiya ni samakɛ ni sise ni sumaworo ani kɔnɛ ye yen jàmuw ye. 'Ntɛ tɛ Gwànalen n'a laminidugu ʃi 'cɛ furuko siratigɛ la. Fo n'a Bɔra numuw ni bagayɔgɔlakaw ta la, bari hali Gwànalen dugu yɛrɛ 'kɔnɔ furu kɔnnen dòn olu ni ɲɔgɔn 'cɛ. Bamanankan ni fulakan bɛ Fɔ yen, nka bamanankan de sɛbɛkɔrɔ bɛ Fɔ yen haali.
Dugu baarako
Sὲnɛ bɛ Kɛ kosɛbɛ Gwànalen. Fini, kɔɔri, dà, zɛrɛ, ʃɔ, galama, bàra, je, woso, bananku, ɲimikala, tiganinkuru, tiga, malo, kàba, saɲɔ ani keninke bɛ Sὲnɛ yen nɔ. Gwànalenkaw bɛ jɔnforoninw Bɔ nafɛnsɛnɛ kamà fana. U ka nafɛn sὲnɛtaw ye ʃù ni salati ni jaba ni tamati ni nkɔyɔ ni pɔmitɛri ni jabibi ni gan ni kɔnkɔn ni nanaye ani melɔn ye. Jiriba-forow fana b'u fɛ yen. U ka jiriturutaw ye buyagi, mangoro, namasa, lenburu ani sɔmɔ ye. Sὲnɛ tɛ Taa baganmara 'kɔ, o siratigɛ la, gwànalenkaw bɛ fàliw, misiw, bàw, wùluw, sagaw, jakumaw, ʃɛw, kamiw ani jɛnɛntubanninw Mara. Mɔni fànʃi tɛ Kɛ gwànalenkaw fɛ yen. Nka u bɛ jago misɛnnin dɔw Kɛ sɔn i n'a fɔ butigifeere ni sὲnɛfɛnfeere ni jiridenfeere ni dabaw ni kamanmafɛn-feere ani bololafɛndlata-feere (Ŋunun, segere, cidɛfɛ, sigilan, sansara, daba, muru, fìni sɔgɔlen, geseda). Gwànalen bɛ donsobolodon Kɛ.
Dugu fὲɛrɛko
Gwànalenkaw bɛ manabɛlɛ ni ntɛnfɛrɛ ni wɔ̀lɔjuru ni buturu ani gɛnni de Kɛ ka kɔnɔw Minɛ. Nka marafa de y'u ka kungosogobaw fàalan ye. Yenkaw fana bɛ misiden dabɔ ni ncɔlɔ ye. U bɛ dugukɔnɔbagan murutilenw Minɛ ni fὲɛrɛ minnu ye ye jonborifli, koronka-minɛ ani nɛgɛka-minɛ (ni dumunifɛndɔ ye) ye. Finisɔgɔ ni bɔfledla ni gɛnkurunnindla fana bɛ K'u fɛ sɔn.
Dugu yiriwaliko
Bì bi in an (2016), ɲɔʃimansin, pɔnpekɔlɔ, jabaranin, kɔɔrisugu, mɔbili, moto, kalalikɛmansin ani sɛnɛkɛmansin bɛ Gwànalen. N'a Bɔra CMDT la gwànalenkaw ka baɲumankɛtɔnko tɛ tèn.
Dugu kàlanko
Forobalakɔli-so kelen bɛ Gwànalen. Yen lakɔli Dabɔra 2005 sàn. dugumadakun fɔlɔ kàlanso dòn sàn wɔɔrɔ kalanw de Kɛ yen. Balikukalan fana kelen kelen bɛ Kɛ yen.
Dugu batoko
Misiri kelen bɛ gwànalenkaw fɛ yen. Fasɔgɔ Dumiya de Nàna ni yen silamɛya ye. An bɛ bì (2016) min na kerecɛnya ma Dòn Gwànalen fɔlɔ. Silamɛya kɔ fɛ, laadalabato dɔw fana bɛ yen i n'a fɔ: Kɔmɔ, dàndugu (o ye sɔrɔ ye) ani gere. U bɛ "Tu" Fàra u ka laadalabatow tɔgɔ kan sɔnyɔrɔtɔgɔ-ko kamà. Gwànalen dugu dasiri ye bà kɔrɔn ani fàli ye. Dugu ntɛ ye bàga ni nkɛɛrɛn ye.
Dugu ɲenajeko
Kɔɲɔw ni seliw ni sanyɛlɛmaw ni tɔnɲɛnajɛ ni ntolatan ni soboli ani laadalakow ye yen ɲɛnajɛlakow ye. U bɛ jenbew ni nkɔninw ni ntamanninw ni wasanbaw ani dununw Fɔ nin ɲɛajɛw sèn fɛ. Yen ɲɛnajɛw bɛɛ bɛ Kɛ dugu fɛrɛw de la.
Dugu kungoko
Kɔbolofara sàba ni fàla kelen bɛ Gwànalen. O yɔrɔ ninnu na Manɔgɔw ni ntɛbɛnw ni wùlujɛgɛw ni bàmaw ni kaanaw ni koorow ni koorokaaraw ka teli ka Ye yen. Yen kungo kɔnɔ, nin jiriba kofɔlen ninnu bɛɛ bɛ Sɔrɔ yen: jala, banan, sanan, ganun, nkaba, npeku, zaban nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, toro, balazan, ntabakùnba, kòro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama, danga, sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ ani nten. Yen kungosogowla fànba ye Gɔnw ni lɛw ni bàlaw ni minɛw ni nkoloninw ni warabilenw ni miniɲanw ni tonkajɔw ni jokala ni gìngin ani baninkɔnɔw ye. Yen kungodaw tlalen dòn ka Kɛ wɔɔrɔ ye Kɔsɔn, ciɲɛba, kolɔninkan, tintininkunjan, bɛlɛnin ani sirasumala.
Dugu Kaburudoko
Kaburudo?
Kaburudon fla de bɛ Gwànalen. Kìnw janya-ɲɔgɔn na de Nàna n'o ye n'o tɛ sababu wɛrɛ t'a la. O kaburudon fla ninnu fana na, kelen tolen dòn kìn kelen 'bolo, nka tɔ kelen ye kìn tɔ bɛɛ jɛ ye. Yen kaburudon kelen bɛ tlebin fɛ tɔ kelen bɛ kɔrɔn fɛ.
Dugu waatiko
Ni samiɲɛ Bɔra yen kawulɛ bɛ Nà n'o Bɔra yen Tlema bɛ Nà, Gwànalen waatiw yɛlɛmacogo y'o ye. Yen funteni sannadan yɛlɛlenba tɛ Tɛmɛ 40 kan w'a nɛnɛ hakɛ dugumadan fana tɛ Tɛmɛ 16 kan. Gwànalen samiɲan kelen sanji nàlen bɛ Taa 30 ɲɔgɔn na.
Dugu kabakoma-yɔrɔko
Kabakomayɔrɔ fla bɛ gwànalenkaw fɛ yen ko: kuluba ani dàndugu.
Blàdon : 2016-07-20 Yɛlɛmako laban : 2016-08-05


text:
Chɛmpaŋ Lana Suurili
Chɛmpaŋ Lana Suurili (Ghafir غَافِر)[1]
Suurili ŋɔ maa wuhirila di ni niŋ talahi ni Muslimi yihi yelimaŋli polo ni shem, ka lahi wuhiri di ni bi tu kamaata ni Muslimi tuhi yelimaŋli zuɣu shem.
Aaya nima[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]
Aaya nima:[2]
- 1. Ha-Miim (H. M.). [Bachi gaŋ gaŋ ŋɔ maa wuhirimi ni Alkur’aani nyɛla Muɣujizah (lahiʒibsi din ka ŋmali), dama so ʒi di gbinni naɣila Naawuni].
- 2. Kundili ŋɔ (Alkur’aani) siɣisibu nyɛla din yi Naawuni So Ŋun nyɛ Nyeŋda, Baŋda sani na.
- 3. Ŋuna n-nyɛŊun cheri taali paŋda, ni Tuubadeera. Azaabakpeeni lana, Yolsigulana, duuma jemdigu n-kani ni yelimaŋli naɣila Ŋuna, O sani n-nyɛ labbu shee.
- 4. So bi ŋmeri namgbankpeeni Naawuni aayanim’ puuni naɣila ninvuɣu sheba ban niŋ chɛfuritali, dinzuɣu (yaa nyini Annabi)! Di chɛ ka bɛ (chɛfurinima) zo n-gili tiŋsi ni yɔhimma (domin bɛ bahigu yɛn ti nyɛla buɣum ni).
- 5. Poi ni bana (Maka chɛfurinim’ maa), Annabi Nuhu niriba, ni laɣinsi ban kana bɛ nyaaŋa daa labsi bɛ tuumba ʒirinima, ka ali’umma kam na bɛ tumo nabɛri domin bɛ gbaagi o, ka niŋ namgbankpeeni ka di nyɛla ni ʒiri, domin bɛ zaŋ li n-kari yelimaŋli, ka N (Mani Naawuni) gbaai ba, ka wula ndaa leei nyɛ N daazaaba?
- 6. Yaha! Lala ka a Duuma (Naawuni) daazaaba niŋ talahi n-ti ninvuɣu shɛba ban niŋ chefuritali maa kadama bɛ shiri nyɛla buɣum bihi.
- 7. (Malaaika shɛba) ban ʒiri Ali’arshi, n-ti pahi ban gili li nyɛla ban niŋdi kasi nibɛ Duuma (Naawuni) paɣibu, ka tiri O yelimaŋli, kabɛ lahi bɔri gaafara n-tiri ban ti Naawuni yelimaŋli (ka yera): “Yaa ti Duuma (Naawuni)! A zaŋla a nambɔzɔbo mini a baŋsim mpili binshɛɣu kam, dinzuɣu cheli paŋ ninvuɣu sheba ban niŋ tuuba ka doli a soli. Yaha! Gum ba ka chɛʒehiimi buɣum daazaaba.”
- 8. “Yaa ti Duuma (Naawuni)! Zaŋmi ba kpehi ʒinahigu Daalizanda sheli a ni gbaai ba di daalikauli la puuni, ni ŋun vɛlgi o tuma bɛ banim’ mini bɛ paɣaba, n-ti pahi bɛ zuliyanim’ puuni. Achiika! A nyɛla Nyɛŋda, Yɛmgoliŋgalana.”
- 9. “Yaha! Gum ba ka chɛ tuumbieri tumbu, dama a ni gu ninvuɣu so ka chɛ tuumbieri tumbu, tɔ! Dindali maa (Zaadali), Achiika! A shiri zo o nambɔɣu. Yaha! Dina n-nyɛ tarli din galsi.”
- 10. Achiika! Ninvuɣu sheba ban niŋ chefuritali maa, bɛ (Malaaikanim’) yɛn ti boondi ba mi (ka yeri ba): “Achiika! Naawuni sujee ni yinima n-galsi gari yi maŋsi jelinsi saha sheli bɛ ni daa boondi ya ni yi ti ti Naawuni yelimaŋli kayiniŋdi chɛfuritali la.”
- 11. Ka bɛ (chefurinim’) yeli: “Yaa ti Duuma (Naawuni)! A ku ti yim yim buyi, ka neei ti yim yim buyi, ka ti saɣi ti ti taya ni nyɛ sheli. Di ni bɔŋɔ, soli beni ka ti ni tooi yi (buɣum ŋɔ ni)?
- 12. (Ka bɛ yeli ba): “Di daliri nyɛla, bɛ daa yi boli Naawuni ko yuli, yi niŋdi la chefuritali, amaa! Bɛ yi ti laɣim O mini shɛli jɛm, ka yi ti li yɛlimaŋli, dinzuɣu fukumsi bela Naawuni so Ŋun nam du ka galsi maa sani.
- 13. Ŋuna (Naawuni) n-nyɛŊun wuhiri ya O nam yɛlikpahinda, ka siɣisiri ya arzichi sheli (sakom) zuɣusaa na. Amaa! So bɛ zaŋdi li n-kpahinda naɣila ninvuɣu so ŋun niŋdi tuuba n-labri Naawuni sani.
- 14. Dinzuɣu jemmi ya Naawuni ka nyɛla ban simsiri O ni jɛma, hali di yi niŋ ka chefurinim’ je.
- 15. Ŋuna (Naawuni) n-nyɛ Ŋun kpiɣiri darzanima, Al-Arshilana, O siɣisirila wahayi n-tiri O ni bɔri so O daba puuni, domin O valsi (ninsalinima) n-zaŋ chaŋ laɣimbu dali (Zaadali).
- 16. Dabsi’ sheli bɛ ni yɛn ti yi na polo ni, ka bɛ yeltɔɣa sheli ku tooi sɔɣi ka chɛ Naawuni, (ka Naawuni bɔhi bɔhigu): “Ka Ŋuni n-leei su nam zuŋɔ?” (Ka Naawuni maŋmaŋ’ saɣi): “Di nyɛla Naawuni dini, Ŋuna n-nyɛ Nagaŋ, Nyɛŋda.”
- 17. Zuŋɔ ka bɛ yɔri nyevuli kam samli ni di ni tum shɛli n-zali di maŋa. Zuŋɔ! Zualinsi kani. Achiika! Naawuni nyɛla Ŋun kariti saliya ni valiŋ.
- 18.Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Valsim ba (chefurinim’ maa) n-zaŋ chaŋ dabsi’ sheli din miri, saha sheli (ninsalnim’) suhiri ni yɛn ti be kukojila ni, ka nyɛla din pali ni suhusaɣiŋgu, zualindiriba ti ka zosima, bee suhudeelana so bɛ ni yɛn doli.
- 19. O (Naawuni) mi nimbihi bilkɔŋsil, ni suhiri ni sɔɣiri shɛli.
- 20. Yaha! Naawuni niŋdila fukumsi ni yelimaŋli. Amaa! Bɛ (chefurinim’) ni jemdi binyer’ sheŋa ka pa ni Ŋuna maa ku tooi niŋ shɛli fukumsi. Achiika! Naawuni nyɛla Wumda, Nyara.
- 21. Di ni bɔŋɔ,bɛ (Maka chefurinim’ maa) bi gola tiŋgbani yaaŋa zuɣu ka nya ninvuɣu sheba ban daa kana pɔi ni bana maa bahigu ni daa nyɛ shem? Bɛ daa nyɛla ban mali yaa ni bɔba tiŋgbani yaaŋa zuɣu n-gari ba, ka Naawuni gbaai ba domin bɛ tuumbieri zuɣu. Bɛ mi daa ka ŋun yɛn taɣi ba ka chɛ Naawuni (daazaaba).
- 22. Di daliri nyɛla bɛ tuumba daa kani ba na ni yelimaŋli, ka bɛ niŋ gutulunsi, ka Naawuni gbaai ba. Achiika! O nyɛla Yaalana, Azaabakpeeni lana.
- 23. Yaha! Achiika! Ti (Tinim’Naawuni) daa tim Annabi Musa na ni Ti aayanima, n-ti pahi daliri sheli din kuli be polo ni.
- 24. N-zaŋ chaŋ Fir’auna mini Haamaana, ni Kaaruuna sani, ka bɛ yeli: “O (Musa) nyɛla sihiralan, ʒirilana.”
- 25. Saha sheli o (Annabi Musa) ni daa kaba na ni yelimaŋli din yi Ti (Tinim’Naawuni) sani na, ka bɛ yeli: “Kum ya ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli m-pahi o zuɣu maa bidibsi, ka chɛ bɛ bipuɣinsi,” Amaa! Chefurinim’ nabieri pa shɛli m-pahila birginsim puuni ka di be.
- 26. Ka F ir’auna yeli: “Cheli ya ma ka n-ku Musa, bee ka o boli o Duuma na. Achiika! Mani (Fir’auna) zɔrimi ni o ti taɣi yi daadiini, bee ka o ti chɛ ka saɣiŋgu yem tiŋgbani yaaŋa zuɣu.”
- 27. Ka Annabi Musa yeli: “Achiika! Mbɔri taɣibu ni n Duuma ni yi gba Duuma sani ka chɛŋun kam tibgi o maŋ’ ka bi ti yelimaŋli ni Saliya karibu dali.
- 28. Ka ninvuɣu so ŋun ti Naawuni yelimaŋli kasɔɣiri o yelimaŋtibo Fir’auna niriba puuni yeli: “Dinibɔŋɔ, yi yɛn kula ninvuɣu so ŋun yeli ni o Duuma n-nyɛ Naawuni? Ka di nyɛlao shiri kan ya mi na ni dalirinim’ din yi yi Duuma (Naawuni) sani na. Di yi niŋ ka o nyɛla ʒirilana, tɔ!O ʒiri maa taali bela o zuɣu. Amaa! O yi shiri nyɛla yelimaŋli lana, o ni gbaari ya alikauli sheŋa maa (azaaba) pirgili ni paai ya. Achiika! Naawuni bi dolsiri ninvuɣu so ŋun niŋdi barina, ŋun nyɛʒirilana.”
- 29. (Ka doo maa yeli): “Yaa yinim’ n niriba! Zuŋɔ yinima n-su (Misira) nam, ka nyɛla ban nyeŋ (Israaila bihi) tiŋgbani ŋɔ ni, ka diyi ti niŋ ka Naawuni daazaaba ka ti na, ŋuni n-leei yɛn tooi sɔŋ ti? Ka Fir’auna yeli: “Mani bi wuhiri ya naɣila n-ni nya shɛli (ka di nyɛ vɛnyɛla n-tin ya), mani mi bi wuhiri ya sheli naɣila dolsigu soli.”
- 30. Ka ninvuɣu so ŋun ti Naawuni yelimaŋli (Fir’auna niriba puuni) maa yeli: “Yaa yinim’ n niriba! Achiika! Mani zɔrila dabiɛm ni din din daa ti paai laɣinsi (ban pun gari) la tatabo ti paai ya.”
- 31. Kamani Annabi Nuhu niriba biɛhigu ni daa nyɛ shɛm, ni Aadu mini Samudunima, n-ti pahi ninvuɣu sheba ban daa kana bɛ nyaaŋa. Yaha! Naawuni bi bɔri O daba zualinsi.
- 32. “Yaha! Yaa yinim’ n niriba! Achiika! Mani zɔrila dabiɛm n-tiri ya ni taba boligu dabsili la (dabsi’ sheli buɣumbihini yɛn ti kuhiri bɔri sɔŋsim Alizanda bihi sani la).”
- 33. Dabsi’ sheli yi (chefurinim’) ni yɛn ti lԑbi biri, ka nyɛla ban guura, yi mi ti ka ŋun yɛn taɣi ya ka chɛ Naawuni daazaaba. Dinzuɣu Naawuni ni birgi so, tɔ!O ka ŋun yɛn dolsi o.
- 34. Yaha! Achiika! Annabi Yisifu daa pun kan ya na ni dalirinim’ polo, ka yi kuli bi milgi ka be zilsigu puuni ni o ni daa kan ya na ni shɛli maa, hali ni saha shɛli o ni daa ti kpi ka yi yeli: “Naawuni ku lahi tim tuun’ so na o nyaaŋa.” Lala ka Naawuni birgiri ninvuɣu so ŋun saɣinda tiŋgbani yaaŋa zuɣu, ŋun nyɛ zilsigulana.
- 35. Ninvuɣu sheba ban ŋmeri namgbankpeeni Naawuni aayanim’ puuni, ka di pa ni daliri sheli n-kaba na. Di sujee nyɛla din galsi Naawuni mini ninvuɣu shɛba ban ti Naawuni yelimaŋli sani. Lala ka Naawuni ŋariti ninvuɣu so ŋun kam tibgi o maŋa, tipawumlilana suhi ni.
- 36. Ka Fir’auna yeli: “Yaa nyini Haamaana! Miem yilitamdili n-zali ma, achiika! N-nyɛla ŋun yɛn du m-paai sagbana dindoya ni.”
- 37. “Sagbana dindoya ni domin n-ti nya Musa Duuma maa! Yaha! Achiika! Mani tehi ya ni o nyɛla ʒirilana.” Tɔ! Lala ka bɛ daa dihi Fir’auna tuumbieri nachinsi ti o. ka taɣi o ka chɛ sochibga. Yaha! Fir’auna nabieri daa bi bahindi shɛli ni m- pahila ashaara puuni.
- 38. Ka ninvuɣu so ŋun ti Naawuni yelimaŋli (Fir’auna niriba puuni) maa yeli: “Yaa yinim’ n niriba! Doli ya ma, ka n-wuhi ya dolsigu soli.”
- 39. “Yaa yinim’ n niriba! Achiika! Dunia ŋɔ maa biehigu nyɛla nyeɣisim biɛla, amaa! Chiyaama n-nyɛ kpaliŋkpaa yili.”
- 40. Ŋun tum tuumbieɣu zaɣiyini, bɛ ku yo o samli naɣila di ŋmali, ŋun mi tum tuunvelli doo bee paɣa, ka lahi nyɛŋun ti Naawuni yelimaŋli, tɔ! Bannim’ maa ni kpe Alizanda, ka bɛ yɛn ti yolsi ba di puuni ka di pala ni saliya karibu m-beni.
- 41. “Yaha! Yaa yinim’ n niriba! Bo nleei chɛ ka m-boondi ya n-zaŋ chaŋ tilginsim shee (Alizanda), ka yi mi boondi ma n-zaŋ chaŋ buɣum ni?”
- 42. “Yi boondi ma mi ni n-ti niŋ chefuritali ni Naawuni, ka laɣim O mini shɛli jem, ka di nyɛla binshɛɣu n-ni ka di baŋsim, ka m-mi boondi ya n-zaŋ chaŋ Nyɛŋda, Chempaŋlana sani.”
- 43. “Di ka biehim kadama achiika! Yi ni boondi ma ni n-ti jem shɛli maa ku tooi saɣi ti m boligu Dunia ŋɔ,bɛ di ti yɛli ni Chiyaama. Yaha! Achiika! Ti labbu shee nyɛla Naawuni sani. Achiika! Ban saɣindi n-yɛn ti nyɛ buɣum bihi.”
- 44. “Dinzuɣu ni baalim, yi ni ti teei n-ni yeri yashɛli ŋɔ maa, amaa! Mani zaŋ nyellikam labsi Naawuni sani. Achiika! Naawuni nyɛla Ŋun nyari O daba.”
- 45. Ka Naawuni gu o ka chɛ zaɣibe’ shɛli bɛ ni na di nabieri, ka azaaba bieɣu niŋ talahi n-ti Fir’auna niriba.
- 46. Dina n-nyɛ buɣum, ka bɛ yɛn ti zaŋdi li n-wuhiri ba (bɛ gbala ni) Asiba ni Zaawuni (ka Chiyaama na bi yiɣisi). Yaha! Dabsi’ shɛli Chiyaama ni yɛn ti yiɣisi, (bɛ ni tiyeli Malaaika nima): “Zaŋmi ya Fir’auna niriba kpɛhi azaaba kpeeni puuni.”
- 47. Yaha! Teemi saha sheli bɛ ni yɛn ti ŋmeri namgbankpeeni buɣum puuni, ka bɛ tarimba yeli bɛ ninvuɣu asanzanima: “Achiika! Tinim’ daa nyɛla ninvuɣu sheba ban doli ya. Di ni bɔŋɔ, yi nyɛla ban yɛn tooi taɣi ti ka chɛ buɣum ŋɔ maa yeɣ’ shɛli?
- 48. Ka asanzanim’ maa yeli: “Achiika! Ti zaasa bela di (buɣum maa) puuni. Achiika! Naawuni shiri ŋmaai fukumsi daba sunsuuni.”
- 49. Ka ninvuɣu shɛba ban be buɣum puuni yeli (Malaaika sheba) ban guli ʒahannama buɣum maa: “Suhimi ya yi Duuma (Naawuni), ka O balgi ti azaaba maa dabsili zaɣiyini.”
- 50. Ka bɛ (Malaaika nim’ maa) yeli: “Di ni bɔŋɔ, yi tuumba daa bi kan ya na ni dalirinim’ din be polo ni? Ka bɛ yeli: “Di paliya,” ka bɛ (Malaaikanim’ maa) yeli: “Tɔ! Yi gba suhimi ya.” Amaa! Chefurinim’ suhigu ku tooi niŋ anfaani sheli naɣila ashaara puuni.
- 51. Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) ni ti Ti tuumba mini ninvuɣu shɛba ban ti Naawuni yɛlimaŋli Dunia bɛhigu ŋɔ maa puuni nasara (chefurnim’ zuɣu), ni dabsi’ sheli shɛhiradiriba ni yɛn ti zani (Naawuni tooni).
- 52. Dabsi’ sheli zualindiriba fabla ni ti ku niŋ ba anfaani, ka (Naawuni) narimbu lahi be bɛ zuɣu. Yaha! Bɛ mali yili shɛli din be.
- 53. Yaha! Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) daa ti Annabi Musa dolsigu. Yaha! Ka Ti dihi Israaila bihi litaafi (Attaura) fali.
- 54. Ka di nyɛ dolsigu mini teebu n-zaŋ ti haŋkayanima.
- 55. Dinzuɣu (Yaa nyini Annabi)! Niŋmi suɣulo, achiika! Naawuni daalikauli nyɛla yelimaŋli. Yaha! Bom gaafara ni a taali, ka niŋ kasi ni a Duuma (Naawuni) paɣibu Zaawuni ni Asiba
- 56. Achiika! Ninvuɣu sheba ban ŋmeri namgbankpeeni Naawuni aayanim’ puuni ka di pa ni daliri sheli n-kaba na, tɔ! Shɛlika bɛ suhiri ni m-pahila maŋ’ tibgibu, bɛ mi ku tooi nya li (bɛ ku tooi nya suhi ni bɔri shɛli maa). Dinzuɣu (Yaa nyini Annabi): “Bom taɣibu ni Naawuni, achiika! O nyɛla Wumda, Nyara.
- 57. Achiika! Sagbana mini tiŋgbani nambu n-nyɛ din bara n-gari ninsalinim’ nambu. Amaa! Ninsalinim’ pam bi mi.
- 58. Yaha! Zom mini ninnee ku tooi niŋ yim. Lala n-nyɛ ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli ka tum tuunvela mini tuumbieri lana, biɛla ka yi (ninsalinim’) teeri Naawuni yɛla.
- 59. Achiika! Saha (Chiyaama yiɣisibu) nyɛla din yɛn kana ka behim ka di ni, amaa! Ninsalinim’ pam bi tiri Naawuni yelimaŋli.
- 60. Ka yi Duuma (Naawuni) yeli: “Suhimi ya Ma, N-ni deei yi suhigu. Achiika! Ninvuɣu sheba ban tibgiri bɛ maŋ’ ka chɛ N (Mani Naawuni) jɛma, ni baalim! Bɛ ni ti kpe ʒahannama buɣumni, ka nyɛla ninvuɣu shɛba ban filiŋ.”
- 61. Naawuni n-nyɛ Ŋun zaliya yuŋ domin yi nyɛ suhudoo di puuni, (ka zali ya) wuntaŋni ka di nyɛla din ne. Achiika! Naawuni nyɛla Pintira ninsalnim’ zuɣu, amaa! Ninsalinim’ pam bi paɣira.
- 62. Ŋuna n-nyɛ Naawuni yi Duuma, Ŋun nam binshɛɣu kam, duuma jemdigu n-kani ni yelimaŋli naɣila Ŋuna, ka bo n-leei chɛ ka bɛ ŋmalgiri ya (ka cheri yɛlimaŋli)?
- 63. Lala ka bɛŋmalgiri ninvuɣu sheba ban ŋmeri Naawuni aayanim’ namgbankpeeni maa.
- 64. Naawuni n-nyɛŊun zali ya tiŋgbani ka di nyɛ biɛhigu shee n-zaŋ tin ya, ka sagbana nyɛ mee n-zaŋ tin ya, ka tin ya ŋmahimgbana, ka vielgi yi ŋmahimgbana maa, ka largi ya bindirsuma. Lala n-nyɛ yi Duuma maa. Dinzuɣu, binnamda Duuma nam shiri tibgi ya.
- 65. Ŋuna (Naawuni) n-nyɛ Nyɛvulilana Ŋun bi kpira, duuma jemdigu n-kani ni yelimaŋli naɣila Ŋuna. Dinzuɣu, suhimi ya O, ka nyɛla ban simsiri O ni jema. Paɣibu balibu kam dihitabli ti Naawuni, binnamda Duuma.
- 66. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Achiika! Bɛ mɔŋ ma ni n-di jem binyeri sheŋa yinijemdi ka pa ni Naawuni maa saha sheli dalirinim’ ni yi n Duuma (Naawuni) sani kama na. Yaha! Bɛ puhi ma ni n-zaŋ m maŋ’ zaasa ti binnamda Duuma.
- 67. Ŋuna (Naawuni) n-nyɛŊun nam ya (Annabi Adam) ni taŋkpaɣu, ka naan nam ya ni maniyyi (dablim kom), din nyaaŋa, (ka O labgi yi nama) ka di nyɛʒitalli, din nyaaŋa ka O yihi ya na ka yi nyɛ bileri, din nyaaŋa (ka O tin ya nyɛvuya) domin yi ti saɣi ninsalinima, din nyaaŋa (ka O lahi tin ya nyɛvuya) domin yi ti leei niŋkura. Yi puuni so mi beni ka bɛ deeri o nyɛvuli pɔi(kaona bisaɣi daadama). Yaha! (Ka O lahi tin ya nyɛvuya) domin yi ti paai saha shɛli O ni zali li (yi nyɛvuya naabu tariga), di yi pa shɛli, yi nyɛla ban yɛn niŋ haŋkali.
- 68. Ŋuna n-nyɛŊun neera ka kura, dinzuɣuO yi ti yɛn zali O nam zaligu, achiika! O yeri li mi: “Leema,” ka di shiri leei.
- 69. (Yaa nyini ŋun wumda): “Di nibɔŋɔ, a bi lihi n-zaŋ chaŋ ninvuɣu sheba ban ŋmeri Naawuni aayanim’ namgbankpeeni maa polo. Bozuɣu ka bɛ lebri ba (ka cheri yɛlimaŋli)?
- 70. Ninvuɣu sheba ban labsi litaafi (Alkur’aani) ʒiri, n-ti pahi Ti (Tinim’ Naawuni) ni tim tuumba na shɛli zuɣu, tɔ! Ni baalim, bɛ ni ti baŋ.
- 71. Saha sheli Bandi ni yɛn ti be niŋgoya ni, n-ti pahi zɔlsi (ankufunima), ka bɛ vɔri ba.
- 72. Kotulum puuni, din nyaaŋa, ka bɛ vundi ba buɣum ni.
- 73. Din nyaaŋa, kabiyeli ba: “Yapolo ka binyeri sheŋa yi ni daa jemdi m-pahi Naawuni zuɣu la be?”
- 74. Ka di pa ni Naawuni la, ka bɛ yeli: “Di bɔrgi ya ka chɛ ti. Chɛli gba! Tinim’ daa bi jemdi shɛli.” Lala ka Naawuni birgiri chefurinima.
- 75. Di daliri nyɛla yi ni daa niŋdi suhupelli (ni tuumbɛri tumbu) tiŋgbani yaaŋa zuɣuka pa ni yelimaŋli la, ni yi ni daa chani gamdila zuɣu.
- 76. Kpem ya ʒahannama dindoya ni, ka nyɛla ban yɛn kpalim di puun, dinzuɣu, ninvuɣu sheba ban tibgi bɛ maŋ’ labbu shee shiri nyɛla din be.
- 77. Dinzuɣu (Yaa nyini Annabi)! Niŋmi suɣulo, Achiika! Naawuni daalikauli nyɛla yelimaŋli. Dinzuɣu, Ti (Tinim’ Naawuni) yi di yɛn chɛ ka a nya Ti ni gbaari ba shɛli (azaaba) daalikauli maa (a nyɛvuli puuni), bee ka Ti deei a nyɛvuli deebu (ka a bi nya li), Ti sani ka bɛ ti kuli yɛn labsi ba na.
- 78. Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) daa tim tuumba na pɔi ni nyini, bɛ puuni sheba beni ka Ti ti a bɛ lahibali, ka bɛ puuni sheba mibenikaTibitiabɛ lahibali. Yaha! Di bi tu kamaata ni tuun so kana ni alaama sheli, naɣila ni Naawuni yeda. Dinzuɣu, Naawuni zaligu yi ti kana, ka bɛ niŋ fukumsi ni yelimaŋli, nimaa ni ka barinanim’ yɛn ti niŋ ashaara.
- 79. Naawuni n-nyɛ Ŋun zali ya biŋkobri domin yi bari bɛ puuni shɛŋa, ka ŋubri bɛ sheŋa.
- 80. Yi (ninsalinim’) lahi mali anfaani binyɛra di (biŋkobri maa) ni, domin yi mali ba n-kuri bukaata sheŋa yi suhiri ni bɔra, ka bɛ lahi kpiɣiri ya bɛ mini ŋarim zuɣu.
- 81. Yaha! O (Naawuni) wuhiri yala O nam yɛlikpahinda, ka Naawuni nam yɛlikpahinda maa puuni dini ka yi leei zaɣisira?
- 82. Di ni bɔŋɔ,bɛ (Maka chefurinim’ maa) bi gola tiŋgbani yaaŋa zuɣu ka nya ban daa kana poi ni bana maa bahigu ni daa nyɛ shem, bɛ daa nyɛla ninvuɣu sheba ban zooi gari ba (Maka chefurnima), ka daa lahi mali yaa ni boba tiŋgbani yaaŋa zuɣu n-gari ba, ka bɛ ni daa tum tuun’ shɛŋa daa ti bi niŋ ba anfaani.
- 83. Saha sheli bɛ tuumba ni daa kaba na ni dalirinima, ka bɛ niŋ suhupielli (ka bɛ nini tiɣi) baŋsim shɛli din be bɛ sani, ka bɛ ni daa maandi shɛli ansarsi maa daa niŋ talahi n-ti ba.
- 84. Saha sheli bɛ (chefurinim’) ni daa ti nya Ti (Tinim’ Naawuni) daazaaba, ka bɛ yeli: “Ti ti Naawuni yelimaŋli, O nyɛla O ko. Dinzuɣu, ti zaɣisi binyer’ sheŋa ti ni daa laɣim O mini li n-jemdi maa.
- 85. Dinzuɣu, bɛ yɛlimaŋtibo daa bi niŋ ba anfaani saha sheli bɛ ni daa ti nya Ti (Tinim’ Naawuni) daazaaba, dina n-nyɛ so’ shɛli Naawuni ni zaŋ gbaai O daba ban pun gari maa. Yaha! Nimaa ni, ka chefurnim’ daa kɔhilu (ka be niŋ ashaara).
Kundivihira[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]
- ↑ Bachigahinda Din Be Dagbanli Kur'aani Puuni. The Noble Qur'an: Translation of the Meanings (Dagbani language).
- ↑ Translation of the Meanings of the Noble Qur'an - Dagbani translation, by Muhammad Baba Gutubu.


text:
-
Mamadou Diakité, Abdoulaye Kanté, Bréhima Coulibaly, Mamadou Almamy Keita, Drissa Traoré, Bréhima Bengaly, Siaka Diallo, Mariam Daou, Babou Bah, MoustaphIssa Magané, Tata Touré, Bakary Keita, Birama Togola, Drissa Ouattara, Souleymane Sanogo, Timbely Guidèrè, Nouhoum Ongoïba
-
S. Diallo, O. Sacko, L. Soumaré, M. Coulibaly, A. Kanté, B. Coulibaly, B. Togola, B. Bengaly, D. Ouattara, S. Sanogo, J. Saye, C. A. S. Touré, S. Koumaré, M. Camara, S. Keita, M. Sissoko, D. Traoré, N. Ongoiba
-
Samba Sidibé, Coumba Adiaratou Thiam, Abdoul Karim Sacko, Mamadou Diakite, Mariam Dagnoko, Souleymane Coulibaly, Nouhoum Diallo, Hamidou Omar Bâ, Ibrahima Sangaré, Somnoma Jean-Baptiste Tougouma, Massama Konaté, Oumar Daouda Koné, Mamadou Touré, Mariam Sako, Ichaka Menta, Illo Bela Diall, Boubakar Diallo
-
O. Sacko, S. Diallo, L. Soumaré, M. Camara, S. Koumaré, M. Sissoko, S. Keita, I. Diarra, M. Konaté, M. Traoré, G. Soumaré, D. Dakouo, M. Coulibaly, H. Dicko, Y. Dianessi, A. Koita, Z. Sanogo
-
Honoré Jean Gabriel Berthé, Dramane Cissé, Moussa Salifou Diallo, Amadou Kassogué, Alkadri Diarra, Mamadou Tidiani Coulibaly, Mamadou Lamine Diakité, Modibo Coulibaly, Mory Koné


text:
Iba one Ma force
Ben aflow
Djon de ko sanga tena, nou yo fiyé o tai tigné yé
Djon de ko talent tena, nou yo fiyé o tai tigné yé
Beat sanfai fa de bena, nou yo fiyé o yé tigné yé
Be bado ko fanga dena, Team Gladia o bai n’kofai
Djon de ko sanga tena, nou yo fiyé o tai tigné yé
Djon de ko talent tena, nou yo fiyé o tai tigné yé
Beat sanfai fa de bena, nou yo fiyé o yé tigné yé
Be bado ko fanga dena, Team Gladia o bai n’kofai
TChap tchap n’bena kalash ta, gangsta aw bemiiiiii?
Mounou toun beka né critiquer cissa oubé bemiiiii ?
Ni sona n’gné ko né bai rap de do, wouli kana n’ féliciter
Mali rap tounbai coma dela, né de nana ka la ressuscité
Ben Aflow beka n’ka prise kai, bi koni djougouw bai crise kai
Tellement n’ka flow bai virus kai, né kelen de bessé ka lyrics kai
Niyé n’gné n’beka trophées ta, san o san n’beka feu de tchi
Né ya fouyé kou tai kou né la, crac crac n’beka boom de tchi
Nou dessera kou kata kowéré kai, ko rap tai seka forcé
Né dalama de beka beat la gri, inafo migos offset
Ne you da ou masso halibi,N’benou gossi fo fo Namibie
Neka paire o yé zanotti, bang bang a tous mes ennemis
Ibado kounou ni bi tai kelen yé, niveau beka monter
Hali a bedo né vis tiogola, ko n’ka millions tessé ka compter
Mounou ta fai ka né yé, dondola aw be né gninissa
Finfin woulila ka né kelé, aw bai bai kila ka nimissa
Djon de ko sanga tena, nou yo fiyé o tai tigné yé
Djon de ko talent tena, nou yo fiyé o tai tigné yé
Beat sanfai fa de bena, nou yo fiyé o yé tigné yé
Be bado ko fanga bena, Team Gladia o bai n’kofai
Djon de ko sanga tena, nou yo fiyé o tai tigné yé
Djon de ko talent tena, nou yo fiyé o tai tigné yé
Beat sanfai fa de bena, nou yo fiyé o yé tigné yé
Be bado ko fanga dena, Team Gladia o bai n’kofai
Djigné bai beka n’togo de fo, all Time n’beka bosser
Ou ma seka né togo la tounou, n’gnou ka plan be fausser
Ni ba fai anka clash kai, ni ma prêt kana oser
Né de nana kana yèré fo kai, ka système imposé
Rappeur kathia n’ta do mouna né de bekou dérangé
N’youn to fans bluff la, ka micro ta kou dégagé
Kabini Iba yé guichet bai fermé, bai de bafai kana stade ta
Benou to Bercy kouma de la, ka soro ka stade France fa
Trophée djoumai de bai Mali?, Team Gladia yé a bai ta
Ni Mali rap bai représenter ni né ma ta, mogossi te ta
Neka manou beyé OG, an tai jeans slim do
Pour que i ni anw ka flinguer fika bling bling do
Iba ka flow balle tai ban de, iko Ak47
Né bena n’koulengué rap la kata fo 2057
Djigné rappeur bai bai né de suit, iko journal télévisé
Ni yamé mali rap beka kiffer, né de beka téléguidé
Djon de ko sanga tena, nou yo fiyé o tai tigné yé
Djon de ko talent tena, nou yo fiyé o tai tigné yé
Beat sanfai fa de bena, nou yo fiyé o yé tigné yé
Be bado ko fanga bena, Team Gladia o bai n’kofai
Djon de ko sanga tena, nou yo fiyé o tai tigné yé
Djon de ko talent tena, nou yo fiyé o tai tigné yé
Beat sanfai fa de bena, nou yo fiyé o yé tigné yé
Be bado ko fanga dena, Team Gladia o bai n’kofai
By Cheick ( cheintis one )
Paroles2Chansons dispose d’un accord de licence de paroles de chansons avec la Société des Editeurs et Auteurs de Musique (SEAM)


text:
Bamakɔ
Bamakɔ yɛ Mali faaba ye, a bɛ mali worodugu-yanfan fɛ
San 2009 mɔgɔ 1 809 106 dɛ tun sigin len bɛ Mali faba kɔnɔ. An bɛ yoro mi nan farafina be kono Bamakɔ fanga wili tɔgɔ ka bɔ ni bɛɛ ta ye. wa dumia kɔnɔ a bɛ la wɔrɔ dugu la dɛ la singɛ munu la
bamakɔ dɛ yɛ ka famgadɔda yɛ.wa nafa ka bɔ a lamini mara bɛ ma
Bamako faaba kila nɛ dɔ ni ki woro dɛ yɛ. ni o niɛmogo tɔgɔ IBRAHIMA N’DIAYE ni ɔ ba fɔ ɔ ma maire Kinw minu bɛ Bamakɔ kɔnɔ:
- Hippɔdrɔme (tɔgɔkɔrɔ milliɔnki)
- Korofina
- Badalabugu
- Bamakɔ Kura
- Jikoroni
- Bakɔ jikɔrɔni (= derrière le fleuve)
- Misira
- Medina Kura
- Bankɔni
- Maɲambugu
- Dravela
- Jɛlibugu
- Bolibana
- Wɔlɔfɔbugu
- Bajalan I,II,III
- ɲarela
- Bagadaji
- Bozola
- Falaje
- ɲamakoro
- Sɛbenikɔrɔ
- Quinzanbugu
- Kinsanbugu
- Amdalayɛ
- Sabalibugu
- Titibugu
- Lafiabugu
- Badalabugu
- Torokɔrɔbugu
- Quartier du fleuve
ko kɔrɔw[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Faradiɛ ɲinini nana yira ka fɔ ko Bamakɔ dugu sigi ka bi ni lawalɛ. bamakɔ tɔgɔ nana bɔ bamba sa dɛ ni maraka nana o da la a ki fɔlɔ nana kɛ niarela.Niare u ka ki a lɛ dɛ yɛ ki bew là kɔrɔbalɛ dɛ yɛ. XIXe siècle banɛ, Bamakɔ ku dugu dɛw bɛ ta ma kɛmɛ saba là (600 habitants), kuma mi na février kalo kilɛ fɔlɔ san mille huit cent quatre vingt trois, Français nu u ka kɛlɛkɛdew dona Bamakɔ kɔnɔ.
San mille huit cent quatre vingt cinq, a bɛ kɛ Haut Sénégal-Niger o lu ka faaba octobre kalo kilɛ tan ni saba san mille huit cent quatre vingt neuf (17 octobre 1899) a bɛ kila kana kɛ soudan français san mille neuf cent vingt. san mille neuf cent deux ni san mille neuf cent sept tiɛ Koulouba palais diɔra, o kuma la gouverneur dɛ ku bɛ o fɛ yɛrɛta nanɛ, an ka dimana miɛmɔgɔ nana yɛlema a kɔnɔ. San mille neuf cent quatre, nɛgɛ sira nana bɔ Dakar-Niger tiɛ.San mille neuf cent cinq u nana point G dɔkɔtɔrɔso diɔ.
Décembre kalo kilɛ mugan san mille neuf cent dis huit Bamakɔ bɛ na niagami ni administrateur-maire. Henri Terrasson de Fougères Soudan français na tɔgɔ yɛ Mali bi. San millɛ neuf cent vingt neuf chretien ka cathédrale diɔra.Bolola bara kɛra ka yɔrɔ diɔra.San millɛ neuf cent quarantɛ sept Bamakɔ pont fɔlɔ diɔra niger baw kan.San mille neuf cent quarantɛ huit Bamakɔ misiri ba diɔra.
Novembre kalo kilɛ tan ni sɛki san millɛ neuf cent cinquantɛ cinq, Bamakɔ kɛra commune ka bara bɛ là maire bɛ na kɛ Modibo Keïta,o ka a sinɛfɔlɔ yɛ ka ta, san kɛlɛ o kɔfɛ Bamakɔ yɛ a ka yɛrɛta sɔrɔ, Bamokɔ nana kɛ Mali faaba.
Bamakɔ dugu kolo kɛ togo na kilatogo[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Bamakɔ sigi lɛ bɛ Niger ba kan,ni u bo wolɛ Joliba (« le fleuve du sang »). Bamakɔ dugu lamini lɛw do ni kulu dɛ yɛ.a boɲa kilibiyanfan fɛ ni kɔronyanfan fɛ yɛ 34km2.An bew yɔrɔ mi Bamakɔ dugu dew tiaya boyana codiuku barsa san 1884 Bamakɔ u ku yɛ ma kɛmɛ duru (2500prs),san 1908[2] a tara ma kɛmɛ seki, san 1945 ma wabiwɔrɔ ni wolofila, san 1960 ma ba kɛmɛ dew ku bɛ Bamakɔ, yɛrɛta kuma la ducodo dɔ dɛ ku fara Bamakɔ ka u kan diɛtɛminɛ nana yira ka fɔ kɔ Bamakɔ dugu dɛw bɛ ma 1 690 471,nga o diama tiaya nana ni fin kuta badɛw dɛ yɛ (ni nɔgɔ bo, la sira ko bola,a ni ji ko fɛnɛ). Bamakɔ ni Dakar ni Abidjan tiɛ kilo ba kɛlɛ (1 000)dɛ bɛ u tiɛ , an ni guinnee danfara tiɛ kilo kɛmɛ ni mugan, Bamakɔ yɛ farafina tilɛbiyanfan sikubɛyɔrɔ.
Koniɛnɛbɔyɔrɔ[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Bamakɔ dugu kila lɛ do ni sigida wɔrɔ dɛ yɛ,wa u kɛlɛ-kɛlɛ là bɛ na ka maire ni o lu tɔgɔ
- ki fɔlɔ : Fatoumata Doumbia Konté
- ki filana : Gaoussou Ly
- ki sabana : Abdel Kader Sidibé
- ki nanina : Issa A. Guindo
- ki duruna : Demba Fané
- ki wɔrɔna : Souleymane Dagnon.
Bamakɔ dictrict dɔrɔn mara bɛ maire baw dɔ dɛ bolo ni conseillers ka niɔgɔfaraniɔga sɛ fɛ u diɛra ka sigi ni o tɔgɔ, Adama Sangaré Bamakɔ dictrict maire a sigira juillet kalo kɔnɔtɔ san deus mille sept, yɛ Moussa Badoulaye Traoré dɛ diɔyɔrɔta o fatu lɛ juin kalo kila wɔrɔna san deus mille sept.
tatogo a ni fasɔrɔsira[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Nɛgɛ sira mi bɛ bɔ bamkɔ ka tah Dakar a tɛmɛ sira yɛ Kati, Négala, Kita et Kayes.
Sira dɔ bɛw ka bɔ koulikɔrɔ ka Kati, Kolokani, Ségou, Sikasso.A ni pankuru yɔrɔ dɔ bɛ Bamako-Sénou kilo tan ni duru dɛ bɛ Bamakɔ ni dugu ba tiɛ,samuya mɔgɔ bɛ bɔ Koulikoro fo Mopti et Gao. Wa tatogo famba bɛ kɛ baw walima siraba fɛ mini Bamakɔ tugu mali dugu baw tɔ u là.Wa taxi-brousse nafa ka bo o yɔrɔ nunu dɛ là. Bamakɔ sigi lɛ bɛ baw bɛ niger ba dɛ kan (fleuve Niger).Pont fila dɛ bɛw Bamakɔ dugu tugu niɔgɔna ni o pont tɔgɔ pont dɛs Martyrs a ni pont roi Fahd d'Arabie séoudite.pony dɛs martyrs tɔgɔ da lɛw do mɔgɔ munu sara san millɛ neuf cɛnt quatrɛ vingt douz là. pont roi Fahd d'Arabie séoudite ka u roi dɔw dɛ law. Nga pont dɔ gilan labin sigilɛw do ni o bi na kɛ sotuba. Sɛnɛ dan lɛ dɔ,ji là sɛnɛ dɔrɔ dɛ ma, jegeminɛ ni bagan mara taniɛ lɛ do kodiuku
Bamakɔ kɔnɔna fan kila bɛ yɛ fin gila yɔrɔ a ni Mali ko niɛnɛbɔyɔrɔ dɛ yɛ Bamakɔ bara fanba bɛ niɛsilɛ bɛ bololabarakɛ a ni diago wa dugu barakɛyɔrɔ bɛ niɛmɔgɔso bɛ alew dɛ kɔnɔ Cukan ko fɛnɛ niɛnɛbɔyɔrɔ lɛ do Énergie du Mali alani u baraji mi bɛ Sélingué, manantali, balɛmɛ, sotuba a ni centrale electric mi dar-salam.Ji kila li bamakɔ ni kati kɛlɛ do ni pompɛ dɛ yɛ niger baw kan.Kilɛ kɔnɔ là na metre cube 135 000 m³ bara nga o ka dɔkɔ barsa bamakɔ ka bɛ tɛ ji sɔrɔ. O là mɔgɔ mago bɛ ji 152 000 m³ kilɛma fɛ. Mɔgɔ munu bɛ kulu sanfɛ ji tigɛ ka tian o lu yɔrɔ kumabɛ, nga station de pompage dɔ kaga kɛ diɔ san 2009. Bamakɔ dɔkɔtɔrɔso baw mi bɛ kati nu ba wɛlɛ point G diɔra san 1906 ni 1913 bonai yɛ hectare mugan ni duru yɛ. Sordaci u ka dɔkɔtɔrɔso dɛ ku do ya ni yɛrɛta kuma.
barakɛniɔkɔ[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Bamakɔ dugu ni dugu ba tiama dɛ bɛ barakɛ niɔgɔfɛ [1] :
- Maubeuge (France)
- Angers (France) ka bi ni 1974
- Rochester (New York) (Etats Unis) ka bi ni 1975
- Dakar ( Senegal) depuis 1974/1975
- Bobo Dioulasso (Burkina Faso)ka bi ni 1994
- Leipzig ( Allemagne) ka bi ni 1966
- Achkhabad ( Turkménistan) ka bi ni 1974
- São Paulo ( Brésil)
- Banjul ( Gambie) o bɛ sira kan
Monumentsa ni yɔrɔ[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Bamakɛ yɛ Mali capitale politique a ni ko niɛbɔyɔrɔ, o ko niɛnɛbɔyɔrɔ kila bɛwɛ bɛ quartier du fleuve de là, nga an ga fangatigi yɛrɛ ka fanga ko niɛnɛbɔyɔrɔ bɛ kɛ kuluba. yɛ fangaboda diɔra san mille neuf cent huit o kuma là. Malidɛw u ba wɛlɛ fanga kulu. Mali musɛɛ national diɔra san mille neuf cent soixante neuf, diɔlikɛla munu yɛ a diɔ o lu tɔgɔ yɛ Jean-Loup Pivin et Pascal Martin Saint-Léon,u yɛ diɔ ni bɔgɔ dɛ yɛ a kuma là ina fɔ ladala ko an ka mɔgɔ ku bɛ so diɔ togo muna. Bamakɔ sugu bɛ dugu tiamansɛ dɛ la, a diɔra kan to nansara u ka mara kɔnɔ nga san mille neuf cent quatre vingt trais a diɛnina ,nga kilala ka diɔ. Medine sugu fɛnɛ bɛ. Bololabarakɛlà u ka yɔro, diɔra san mille neuf san tante trois a tugulɛw bɛ Bamakɔ misiriba là fin nafama badɛw dɛ bɛ yɛlɛma yɔrɔ y-na i na fɔ jiri(bois), sanu (or), mɛgɛ (fer), zira (cuivre...etc)
Lada là niɛnadiɛ[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Bamakɔ yɛ niɛnajɛ yɔrɔ ba bɛ dugu kɔnɔ i na fɔ a kɔ kan togo mina. I na fɔ san o san farafina diata là bɛ niɔgɔyɛ ba munu kɛ a ni Festival international de percussion de Bamakɔ a ni Le Festival des réalitéso bɛ décembre. Adama Traoré dɛ yɛ o festival nunu niɛsigi sɛw kan metteur en scène do, karamɔgɔ do art dramatique là Institut national des Arts de Bamako.Wa a ko niɛnɛbɔlɛ do allani Acte Sept sababu là.
kilokɛyɔrɔ a ni musées[yɛlɛma | modifier le wikicode]
- [1] Centre Culturel Français.
- Maison africaine de la photographiebɛ Bibliothèque nationale du Mali kɔnɔ .
- Muso ka musɛɛ.
- Musée national du Mali (fini u).
- dugukolo fin ko kɔrɔ ɲiɲila .
- Le Conservatoire des Arts et Métiers multimédias Balla Fasseke Kouyaté yɛ kalan yɔrɔ ba dɛ yɛ munu ka bara bɛw nɛ do artistiques : don, donkilida, art plastique et multimédia. a niɛmɔgɔ tɔgɔ Abdoulaye Konaté[2].
- Palais de la Culture Amadou Hampaté Ba
Farikolo bɔniɔgɔna[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Farikolo bɔniɔgɔna yɔrɔ tiama dɛ bɛ diɔra Mali kɔnɔ i na fɔ stade Mamadou Konaté, stade omnisports Modibo Keïta, stade Ouenzzin Coulibaly, stade du 26 mars. O Farikolo bɔniɔgɔnayɔrɔ bɛ sɛ ka kɛ farafina dolatan yɔrɔ. A club ba munu bɛ bamakɔ kɔnɔ o lu tɔgɔ Stade Malien, Djoliba AC a ni Centre Salif Keita.
Dinɛ[yɛlɛma | modifier le wikicode]
- Bamakɔ Archidiocèse
- Bamakɔ Cathédrale
Bamakɔ 90 % yɛ silamɛ yɛ. Wa Bamakɔ madɛrsa ni a ka misiri ka caa kojugu.
Mɔgɔ munu dɔnɛ do kodiuku[yɛlɛma | modifier le wikicode]
- Mahamadou Diarra Djila, dolatanla , Real Madrid terrain tiamantiɛ do
- Salif Keïta, footballeur, a lɛ Ballon d'or africain san 1970
- Seydou Keita, footballeur, a bɛ barca là
Sababou[yɛlɛma | modifier le wikicode]
- ↑ ni site ni dɔ lɛ do
- ↑ Joëlle Busca, « o yɛ dɛgɛyɔrɔba dɛ yɛ : Balla Fasseke Kouyaté ka bolola barakɛyɔrɔ ba », Africultures, juillet kalo kilɛ wolovila san 2007.
Kɔfɛ sira[yɛlɛma | modifier le wikicode]
- Site officiel de la ville
- Cité du monde Bamako
- Croissance urbaine et modification de l'environnement - Cadre de vie des citadins en Afrique subsaharienne - L'exemple de Bamako - Nicolas Rémy-Thomas, mémoire de maîtrise présenté à l'université de Provence, 1994/1995
- Bamako, cité du monde avec TV5
- : www.footmali.com : Les Aigles du Mali


text:
1I rayabu, n nafan ɲaxanla, i rayabu. I yɛɛne rayabu alo ganbane hali dugin soxi i yɛtagin xun na. I xun sɛxɛn saxi a ma alo sii kurun nɛma godɛ Galadi geyaan ma.
2I ɲinne fixa alo yɛxɛɛ kurun naxan xabe baxi maxabadeni naxanye kelima e maxadeni. E lanxi e boden ma firin firin yɛɛn ma alo gulunne, e keden pe mi baxi.
3I dɛ kidine luxi alo luti gbeela, i dɛɛn tofan han! I xaden nayabu alo girenada wudi bogini xabaxina a tagi hali dugin bata so i yɛtagin xun na.
4I kɔɛɛn maxidixi alo Dawudaa sangansona, sofane yɛngɛ so wure lefa wuli kedenna singanxi naxan na alo ɲɛrɛna i kɔɛ ra.
5I xiɲɛ firinne rayabu alo bolen dii gulun firinne, naxanye e dɛgema sansi fugaxine tagi.
6N sigama nɛn na mirihi latikɔnɔnna nun wusulanna yireni han kuye yiba, dimin yi siga.
7N xanuntenna, i rayabu, fɛ yo mi i ra.
8N ma ɲaxalandi masuxina, fa n fɔxɔ ra keli Liban yamanani Amana geyaan xuntagi, Xerimon geyaan nun Seniri geyaan xuntagi, yatane xiin dɛnaxan yi, burunna ɲarine geyane.
9I n bɔɲɛn nadinma, i tan sungutunna, n ma ɲaxalan masuxina, i na i yɛɛn ti n na keden pe i n bɔɲɛn nadinma nɛn. Hali i ya ɲɛrɛn xɔri keden pe, a na ligɛ n na.
10I ya xanuntenyaan ɲaxun, i tan sungutunna, n ma ɲaxalan masuxina, i ya xanuntenyaan ɲaxun dangu manpa faɲin na, i ya latikɔnɔnna xirin ɲaxun dangu se xiri ɲaxumɛne birin na.
11N ma ɲaxalan masuxina, i dɛɛn ɲaxun alo kumina, nɔnɔn nun kumin nan i lɛnna bun, i ya dugine xirin luxi nɛn alo Liban wudi xiri ɲaxumɛne.
12I tan sungutunna, n ma ɲaxalan masuxina, i luxi nɛn alo n ma nakɔ masansanxina, n ma tigina, n ma ige miniden naxan namaraxi n keden peen xa.
13I fan alo sansi faɲin sixi nakɔɔn naxan yi, alo girenada binla naxanye bogi faɲine raminima, e nun henna binle nun naradi sansi xiri faɲina,
14naradin nun sansi fuge nɛri fuɲiramaan nun gbala xiri ɲaxumɛne nun sinamon wudi xiri ɲaxumɛne, e nun wusulanna kelixi wudin naxanye birin ma e nun mirihi latikɔnɔnna nun wudi ige xiri ɲaxumɛne nun sansi xiri ɲaxumɛ faɲine birin.
15I luxi nɛn alo nakɔ yi tigina, alo xude xunna naxan godoma keli Liban geyane ma.
16Foye faɲin xa fa sa keli kɔmɛnna nun yiifanna ma, e yi n ma nakɔɔn xiri faɲin nasiga ayi alogo n nafan muxun xa fa so a nakɔni, a yi a bogise faɲine don!


text:
Sigida 19 Denbaw ni matɔrɔniw ka kunnafoniw
Ladoncogo kɛrɛnkɛrɛnnen ka ɲɛsin den dɔgɔmanniw ni den sebaliw ma
Nka bi den sebaliw (minnu tɛ kilogaramu 2,5 bɔ), ladoncogo kɛrɛnkɛrɛnnen wɛrɛ bɛ yen aw bɛ se ka min kɛ. Ni aw bɛ se, aw bɛ taa ni a ye dɔgɔtɔrɔso la. O denw suguya bɛ bila funteni na wɛri kɔnɔ dɔgɔtɔrɔso la.
A fɔra ko ladoncogo wɛrɛ bɛ yen min bɛ wele ko kanguru ka den ladoncogo. O bɛ kɛ denw na bana tɛ den minnu na. Olu baw bɛ se ka u ladon nin cogo la:
- Aw bɛ den lankolon to ka a da aw disi kan. (A ka fisa ka duloki don min labilalen don).
- Aw bɛ sin di a ma ni a nege ye a minɛ nka a ka fisa aw ka a di a ma lɛri 2 o lɛri 2.
- Ni aw bɛ aw da, aw bɛ a kɛ cogo bɛɛ la den tilennen ka to.
- Aw bɛ den ɲɛ ni a kɔ ko don o don.
- Aw bɛ aw jija den ka to funteni na.
Ni nɛnɛ bɛ, aw bɛ fini wɛrɛw fara den ka fini kan, ka a kungolo datugu.
- Ni aw bɛ taa aw ko walima ni aw bɛ aw lafiɲɛ, aw bɛ a ɲini den fa walima duden wɛrɛ fɛ a ka kanguru ka den ladoncogo kɛ den na.
- Aw bɛ to ka taa ni den ye dɔgɔtɔrɔso la. Aw bɛ aw jija ka den ka boloci bɛɛ dafa. (Aw ye gafe ɲɛ Boloci lajɛ).
- Aw bɛ joliseginfuraw ni witamini di den ma kɛrɛnkɛrɛnnenya la witamini D. (Aw ye gafe ɲɛ Nɛgɛ ni a dugumafɛ).
📖 Gafe kɔnɔkow
← Segin kɔfɛ | Taa ɲɛfɛ →


text:
1N fe xɔrɔxɔɛ gbɛtɛ nan to yi duniɲa ma:
2Ala bannaya nun binyɛ ragirixi mixi nde ma han a wasa na birin na, kɔnɔ Ala fa a niya a mu xan a yi, a fa a lu mixi gbɛtɛ yi ra. Fe fufafu nan na ki naxan xɔrɔxɔ a gbe ra.
3Hali mixi di kɛmɛ sɔtɔ, a naxa simaya xɔn kuye sɔtɔ, xa a mu nɔma sɛɛwade a harige ra, ɲama mu fa a ragata gaburi kui a ragata ki ma, diyɔrɛ naxan baxi a nga furi, na fisa na kanyi bɛ.
4Na diyɔrɛ mu findima a ra, a kelima dimi nan kui, a xili yati mu falama.
5A mu soge xa naiyalanyi toxi, a mu sese kolonxi, kɔnɔ a xa fe fisa na naafuli kanyi bɛ,
6hali naafuli kanyi fa lu duniɲa ma ɲɛ wulu firin sɛɛwɛtareɲa kui. E birin mu sigama aligiyama xɛ?
7Mixi xa katɛ birin nabama furi fe nan ma fe ra, kɔnɔ a mu wasama feo.
8Munse luma xaxilima yi ra naxan mu na xaxilitare yi ra? Munse luma misikiinɛ bɛ xa a ɲɛrɛ ki fan a boore ya xɔri?
9Se toxi fisa maɲɔxunyi bɛ? Fe fufafu nan na ki naxan luxi alɔ mixi naxan birafe foye fɔxɔ ra.
10Daalise birin ɲan bara xili sɔtɔ, adama naxan nu na, a ɲan bara kolon. Adama mu nɔma mixi ra naxan sɛnbɛ gbo a bɛ.
11Wɔyɛnyi na gbo, fe fufafu fan gboma nɛ. A mu mixi yo malima.
12Nde a kolon fe naxan fan adamadi bɛ a xa duniɲɛigiri kui, naxan dangima mafuren mafuren alɔ niini? Nde nɔma a falade a bɛ fe naxan nabama a faxa xanbi?


text:
"Sénégal" marabagaw k’a fɔ la, "Coronavirus" siyɛlɛma kura in lakodɔnna mɔgɔ fɔlɔ min na o kɛnɛyara
30 janvier 2021 à 09h02
O "Coronavirus" siyɛlɛma in cari ka teli kɔsɛbɛ. O yɛrɛ de bɛ ka siranyaw boyan. Elhadj Mamadou Ndiaye ye "Sénégal" foroba baarada cakɛda kuna min bɛ banaw kunbɛli jateminɛ. Ale k’a fɔ la ɲiniliw bɛ sena wasa K'a dɔn n’o y a sɔrɔ bana in ma cari kɔsɛbɛ.
Kabini kalo in daminɛ "Sénégal" marabagaw ye fɛɛrɛ tigɛ wasa ka kɛnɛma bɔli kɔn k’a ta nɛgɛ kaɲɛ 21 k'a na bila a fajiri, a nɛgɛ kaɲɛ 5 la.
"Sénégal" maravagaw bɛ jamanadenw lajija u ka yɛrɛtanga fɛɛrɛw matarafa. Kabini "coronavirus" yɛrɛ sera "Sénégal" a ye mɔgɔ 617 de faga.
Commentaires(0)
Vous devez être connecté pour commenter
Se connecter Inscription
Se connecter Inscription


text:
2014 10 04 mali kura
Donkibaru
An balimaw, aw ni ʃu : Mohamed Tuure.
Dunuya kelenyatɔn fìnitigi kɔnɔntɔn, ni olu ye Nizer fàsodenw ye, Fàgara Mali kɔrɔnfela la. Maramafen-tigiw, minnu tùn Bɛ u ka motow kan, ye u ka bolimafenw convoi (jamakulu) Dànkari, MINUSMA ka lakalita fe. Kabini sàn da Minena, dunuya kelenyatɔn fìnitigi bi sàba de Fàgara, Mali jamana na.
Mali jamana sorasiw cakeda ɲemaa kɔrɔ, n’o ye Usmann Bubey Mayiga ye, nɔ Minena jumadon Nanter Pari kerefela la. A tùn Weelela kumalasigi la alamisadon, Miʃel Tomi, n’ale ye jagokela ye, ka segesegeliw hukumu kɔnɔna na. Agence France Press, n’o ye kùnnafonidila-seben ye, ka lakalita fe, Cad jamanaden dɔ, min ka refugié sebenko (kùndogo-yɔrɔsebenko) ma Лenabɔ, ye a Laɲini jumadon ka ta Wuli a yere la Mɔntrey sìgida la. A kasaara Kera maaya hake tribunal (kiiriblon) keneda la, Fransi dunanseben-ɲininaw jigiseme-kene laban.
Yannin nɔ, Amerik (Amerika) jamana na, bànabagatɔ dɔ, ni kùnflanintu jòlibɔn-bana Yera a farikolo la, Minena Amerik (Amerika) faaba hopital (labitani) dɔ la, n’o ye Harvard kàlansoba hopital (labitani) ye. Nka Dalas, Tekzas mara la, keneya cakeda ɲemaa Ko olu fànfela la, ebola bànabagatɔ fɔlɔ min Dònna Amerik (Amerika) jamana na (???) k’a masɔrɔ u ye maa naani Blà quarantaine (latɔnyɔrɔ) na, n’o ye k’u Koron tle bi naani bàna mafleli la.
Bìdon, nin y’a ʃyen fɔlɔ ye sàn bi sàba ani sàba ‘kɔnɔ, yahujaw ka seli, n’o ye yɔmkipur sun ani seliw ka Ben silame seliba ni ye, n’o ye Id Al Ahada, sibiri sɔgɔmada ka Taa tarataʃu ma. Yan n’o ‘ce, silame miliyɔn caman ye ɲɔgɔn Dalaje Makan, Arabisawud jamana kan, hiji la.
Grande Bretagne (Britaniya) ɲemaa Bɛ `taama la Afganistan jamana la. Dawid Kamerɔn, ni ale de ko dòn, ani Afganistan jamanafanga kura ye kumaɲɔgɔnya Ke. O fana na ani Afganistan jamanatigi, Aʃaraf Gani ka ɲɔgɔnyew la, Kabul fangakunda, Dawid Kamerɔn ye a Lasabatiya ko a ka jamana fìnitigiw bɛ na Afganistan sorasiw Jukɔrɔ-matintin hali ni jamana were fìnitigiw tɔw ka kan ka jamana Blà yan ni sàn sàba ‘ce.
An balimaw nin de tùn ye bìdon kibaruyaw ye k’a Lase aw ma aw balimake Mohamed Ture fe.
Muso ŋana kene: Kasim Tarawele
Лininkalikela : Kasim Tarawele
Bì muso ŋana kene bɛ maa min kan o ye kùnnafonidila belebeleba ye an ka jamana ‘kɔnɔ ani a kɔ kan.
Jaabilikela : Saajo Kante
Ne tɔgɔ ye Saajo Kante. Kɔngo guerre (kὲle) kelen na de, ne tùn bɛ baara la Sud FM la Senluwi, Senegali. N y’a Men k’a Fɔ ko n somɔgɔw musomanw Nana Mali la tuma min na, n Nana ka baara da Mine yan Kledu la. Donc (o la) mɔgɔw ye n kɔrɔbayalen de Dɔn yan. Lingalakan de bɛ Fɔ anw ka du ‘kɔnɔ hali Mali la ka Teme Bamanankan yere kan. Donc (o la) n’a Fɔra k’a Fɔ ko bì de ko Saajo Kante te Congolaise (kɔngoka) ye alors que (k’a sɔrɔ) n ye jardin d’enfant (den-kalanso) Ke yen de. N ka jyennatige fen bee bɛ Kɔngo de.
Лininkalikela: Kasim Tarawele
Gὲleya Dònna k’a sababuya Ke a fà ka lamɔden ye. O de la, min ye Kɔngo Braza maaw ye, olu y’a Gen ka Na.
Jaabilikela: Saajo Kante
Kalifadenw dɔw de bɛ n ‘fà ‘bolo. U ka cyenni barika Bonyana. Bon (Ɔ), bee b’a Dɔn k’a Fɔ ko n ‘fà, ko Ala ye nafolo Nɔgɔya a ye. Denmisenninw b’a ka commerce papier (jagoke-seben) de Tà ka Taa cyenni Ke n’a ye. Maintenant (Sisan) n ko, bon (sisan) n bɛ Taa a Fɔ polisi la. Nfà ye n Kɔn. A ko polisi la ko ne Wolola Kayi de. Kayi woloseben ma Di fo Kɔngo woloseben de ? …
Лininkalikela: Kasim Tarawele
Saajo Kante, u y’a Jira fana k’a Fɔ ko min ye sirajugu ye ni bee lajelen b’a Weele ko drogue (kùnmayelemanan) ko a b’o fana Mìn.
Jaabilikela: Saajo Kante
Ne kɔni, Rasta-kunkolo bɛ n kùn na, mais (nka) ni n tùn bɛ drogue (kùnmayelemanan) Tà, malien (maliden) minnu bɛ n Dɔn yan u tùn bɛ Bɔ a kàla ma. U tùn bɛ Bɔ n ka dlɔmin kàla ma. U tùn bɛ Bɔ n ka cyenni kàla ma. N kɔni b’a Dɔn k’a Fɔ ko n ka tempérament ka Farin (Funteni ka di).
Лininkalikela: Kasim Tarawele
Ni i ye ko in Tà k’a Laje, Saajo Kante ka genni, kùn were b’a la. Sabula, ɲemaaw, olu y’a Ye k’a Fɔ a bɛ baara min Ke, a segesegeli barika ka bòn.
Jaabilikela: Saajo Kante
IBK Bɔra yan a ka campagne (jamaɲini) la. A y’a Ye. Mara ni Keyita Bɔra yen. Kurantige ni jisɔrɔbaliya min bɛ yen, u y’a Ye. Ni i Dònna hopital (labitani) la makaritɔko min bɛ yen, o ka jugu n’a bee ye. Parce que (Bari) hali ascenseur (yelen-yelennan) te yen. I bɛ mɔgɔ Sàra de par escalier (yelen-yelennan bee la). O b’i ka bànabagatɔ Bamu a kɔ la ka Yelen san fe, keme fla par escalier (yelen-yelennan bee la). Ne ni président (ɲemaa) ka Surun, parce que (bari) fà min ye ne Lamɔ, n’o ye Seedu Bajan ye, o ka mɔgɔ Dòn. Président (ɲemaa) bɛ ne Dɔn très bien (fo ka teme), polisi fen o fen bɛ yen, u bee Dèlila ka Na zaame Dun anw fe yen.
Лininkalikela: Kasim Tarawele
Min ye Saajo Kante ye, ale kelen ma Gen ka Bɔ Kɔngo jamana kan. Journaliste (kùnnafonidila) were bɛ yen, n’o ye kamerunnka ye. U ye o fana Gen Saajo Kante ale Gennen kɔ fe.
Jaabilikela: Saajo Kante
Ne Genna ka Bɔ n ka dugu la mardi (tarata). Juma min Dara a kan, u ye camerounnais (kamerunnka) dɔ Gen. Bon (Ɔ), o yere ka surun ka jugu ne ka surun ye. Parce que (bari) o bɛ baara la président (ɲemaa) kɔrɔke ka chaine de télévision (teleso) de la. O ye o directeur (ca-kuntigi) ye. O Genna o. Ne Genna mardi (tarata), o Genna jumadon. O dun tùn bɛ baara la président (ɲemaa) yere de ye. I b’a Dɔn k’a Fɔ ko administrationko (mara nɔfeko) te, ko were te, c’est politique (politikiko dòn). Parce que (Bari) ne ni o fla de, an ka micro (kumagalamanin) taayɔrɔ ka jàn. Anw de y’an engager (ce Siri) ka Kuma population (jamanaden) ka kungo kan.
Лininkalikela: Kasim Tarawele
N’i ye Saajo Kante yere Лininka, a y’a yere Sɔrɔ Bamakɔ cogo min, o kamanagan bɛ a la.
Jaabilikela: Saajo Kante
N selen na aéroport (pankurun-so) la, n ka papier d’expulsion (genniseben) Dira n ma. Commissaire (polisi-kuntigi) kelen de ye keme naani Di ne ma; ka Tla ka n Jigin Tour d’afrique la. N ye keme fla Dòn taksi la, ka keme fla Dòn carte ni puce (ciseben ni hakilifara) la. Parce que (Bari) n’i ye carte ni puce (ciseben ni hakilifara) Sàn keme fla, keme sàba bɛ Ye a ‘kɔnɔ. Ayiwa n commencera (y’a da Mine) ka jyen mɔgɔw Fenke ten de. Journaliste (kùnnafonidila) si ma ne Labla. Jyen journaliste jὲkulu (kùnnafonidi-jὲkulu) bee, conféderationbaw (bolodi-ɲɔgɔnma-kuluw), reporteurs sans frontière (dancesagon-laselikelaw), amerikenw (amerikakaw), e yere sìgilen Fle, aw bee y’a mankan Ke yan ka Teme. Bon (Ɔ) n gosili fɔlɔ te nin ye de. A sàn kelen de ye nin ye kalo sàba o kalo sàba, ko dɔ bɛ Ke n na yen.
Лininkalikela: Kasim Tarawele
Bì-bi in na, nin waleya in kelen kɔ fe, min ye Saajo Kante ye ale kɔni nisɔndiyalen Dòn. Sabula kùnnafonidila bee lajelen ye deme Tà k’a Лesin a ma. O ka Bɔ yen, a ka soronalidonna, n’o ye a ka avocatw (lapasalikelaw) ye, olu ka wulikajɔ min bɛ ‘sen na a ka woloseben segesegeliko la, laala a na sɔn ka Segin ka Taa a nɔ na Kɔngo Brazakaw, olu fe yen.
Лininkalikela: Mohamed Bokum
Cour d’assise (kojugu-kiiriblon) min Sìgira Mooti mara la, sariya jumenw de Tara?
Jaabilikela : Paskal Bagayɔgɔ
An tùn ye dossier (kiiri-seben) bi sàba ni kɔnɔntɔn de Blà rôle la (kiirisere-seben ‘kɔnɔ) minnu bɛ juger (kiiri bɛ Tige). Jugement (kiiri) Sera ka Ke dossier (kiiriseben) mugan ni naani na. Bon (Ɔ), dossier (kiiriseben) tan ni sàba bɛ yen olu renvoyer (Kɔseginna) la.
Mais (Nka) minnu jugera (kiiri minnu Tigera) a bɛ Fɔ min ma ko contumace (yerekɔ-kiiri), mɔgɔ minnu ni u ma Лini ka Ye fyew, nka seben Cira a cicogo la, olu Kera cas duuru ye (olu ɲɔgɔn duuru Kera). Ɔ, acquittement (cyentigiyali) ye minnu ni sariya ye u Lapasa k’u Lajeya, o Kera cas wɔɔrɔ ye (o wɔɔrɔ ɲɔgɔn Kera).
Maintenant (Sisan), minnu condamnela (Лaginna) fana olu Kera cas (olu ɲɔgɔn tan ni sàba Kera) tan ni sàba ye. Ne kɔni fe baara ma Cyen, parce que (bari) an ye a pourcentage (kemenanhake), an b’a Fɔ min ma 61%, o de Sera ka Ke baara la, sur 100 (keme la), ni 61 Sera ka Ke, donc (o la) an Sera ka Teme moitié (tlance) kan.
Nin dun y’an ʃyen fɔlɔ ye k’a organiser (Laben) 2014 sàn mume bee, assise (kojugu-kiiri) ma Ke, assise (kojugu-kiiri) keyɔrɔ Fle fo yan. Donc (o la), an ye baara da Mine don min na bee, o duguseje an ye assise (kojugu-kiiri) programmer (Boloda). Dieu merci (Ala barika la) an Sera ka nin ɲɔgɔn `baara K’a la.
Kabini ne ka discours d’ouverture (dayelenni-kɔrɔfɔ) min Kera le 15 septembre (Setanburukalo 15), n y’o de Fɔ. A bɛ Fɔ min ma ko pédagogie (karamɔgɔ-feere), an bɛ pédagogie (karamɔgɔ-feere) Dòn baara la. Pour que (walasa) minnu bɛ jugela (kiirila) olu yere ka Sɔn k’a Fɔ vraiment (cyen na) baara in Kera a kecogo la.
Donc (o la), mɔgɔw ka kan k’u jìgi Sìgi sariyablon na parce que (bari) hali sisan n kelen k’a Fɔ ko n’Ala ma baasi were Ke, nowanburukalo tle tan ani wolonfla an bɛ assise (kojugu-kiiri) were Boloda, parce que (bari) dossierw (kiirisebenw) bɛ yan. Donc (O la), mɔgɔ bee k’i tà n’i blà Dɔn yànn’i ka Blà kaso la ten i te juger (kiiri), o kuma te Bɔ a la tugun.
Désormais il faut que (Waati nataw la, fo) mɔgɔw ka juger temps ‘kɔnɔ (kiiri a ‘tuma la), temps (tuma) min ‘kɔnɔ ni mɔgɔw b’a la k’a Fɔ, aa, sariya bɛ baara Kela.
Bee k’i kewale Suma i yere ma dɔrɔn. K’a Fɔ ko n bɛ nin ko Ke ko ‘fen te Bɔ a la, o ‘kuma t’a la tugun. Désormais (waati nataw la), bee ka sariya Bato a batocogo la. Sariya baarakela ka dɔgɔ o, a ka bòn o, n’a Ko ka sariya Baara cogo min na, e ka a Лini k’a Faamu bani.
I k’a Ke a kecogo la. I k’i kecogo Yelema. Parce que (bari) nin bee y’an ka éducation (kàlan) ye o. O ye kelen ye. Flanan ye jumen ye? Fen dɔ bɛ yen, ne bɛ ka fen dɔ jate Mine. Impunité (Лaginnikebaliya) barika Bonyana an ka jamana ‘kɔnɔ kojùgu fen caman na.
Ni baara min da Minena tuma min ko min sababuya la, u k’a To a ko ka Sèn fo ka Taa Se ‘kùn ni ‘kùn. O tuma k’a Fɔ ko wari bɛ n 'bolo o, walima wari te n 'bolo o, i ye faama ye o, i te faantan ye o, ni jugement (kiiri) dɔw Kera ka Bɔ fo ‘kùn ni ‘kùn, a tìgi k’a Dɔn k’a Fɔ ale tùn man kan ka ni ko Ke. Sariya k’a Mine ka a Лagin. O tuma na bee k’i kecogo Yelema o la. Jamana bɛ Dya.
Kan ni Yiriwa ‘tɔgɔ la, Musa Danbele ye lase Seben.
Dɔ Fàra i ka dɔnta kan
Blàdon : 2015-01-11 Yɛlɛmako laban : 2015-01-11


text:
Mali
Mali, madɔnnen Mali ka Fasojamana (Franse: République du Mali) ye dugudasɔgɔlen manto ye Tlebi Afrika. Mali ye jamana ba woloflanan ye Afrika kɔnɔ, a bɛ danbɔ ni Aljeri ye saheli fɛ, Nijer kɔrɔn fɛ, Burkina Faso ani Cote d'Ivoire worodugu fɛ, Gine worodugu-tlebi, ani Senegal ni Moritani tlebi fɛ. Mali kuluw bɛɛ lajamjan ye Hɔnbori Tondo min janya bɛ se bamɛtrɛ/kilomɛtrɛ(1155bm). K'a to France ka mara kɔnɔ, a tun bɛ wele Franse Sudan a tɔgɔ narakɛ Mali, yɛrɛta kɔ kabɔ tubabu bolo (san 1960). Mali faaba ye Bamakɔ. Maliden caya jatelen mɔgɔ (18.690.000 ) kase Juyekalo san 2017. (Tayɔrɔ CIA The World Factbook Mali).
Lakafolen mara shegin na, Mali ka saheli dan taalen Sahara cɛma, tumamin jamanaden fanba sigilen dugu woroduguyafan, ba fla cɛla, Joliba ani ramata jakite. Jamana sɔrɔko jɔlan koloma ye sɛnɛ, beganmara ani mɔni. Mali dugujukɔrɔ nafolo ye sanu, uranium, kɔgɔ o na ɲwannaw. Mali jatelen mantow lafanta dɔ ye dunia kɔnɔ·
Mali kɔnɔ duguw ba
Tariku[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Mali ka nafa yoro sira ba don nɛ dɔ ni a ko tɛmɛnenw dɛw. Ni o yɛ masabowda
- Gana massaya (Empire du Gana)
- Mali Mansamara (Mali Empire)
- Songai Mansamara (Songhoi Empire)
- Bamanan ka massaya Sɛgou,Kaarta,a ni Macina ka massaya (royaume bambara de Ségou kaarta et l'empire peul du Macina).
Tubabu ka nani san 1880 Mali dona u ka maara kɔnɔ ni u ba fɔ am ko(colonie française) ni u ba hɛlɛ o kuma la Soudan français. Avril kalo kilɛ mani la San 1959 sɛnɛgal ni Soudan français bɛ na jɛ ka fanga dɔ sigi nu bi no tɔgɔda ko Fédération du Mali ni o bɛ kɛ sababu yɛ ka hɛrɛta di senegal ma juin kalo mugan la san 1960. Kalo fila o kofɛ senegal bɛ bɔra Fédération du Mali.Septrembre kalo mugan mni fila san 1960 Mali ye a ka yɛrɛta soro ni neimɔgɔ modibo keita ye.ni janfa(coup d'État)ni o kɛ baga bɛ a yɛrɛ ca kɛlɛkeden ye,ni olu ka niɛmɔgɔ tɔgɔ generales moussa traoré,ni o be na naw ka fangan *jakuya ye (dictature).Gɛnɛralɛ amadou toumni toure bɛ na moussa na ka fanga mɔgɔ minɛ, ka san kɛlɛ fanga la ka sɔrɔ ka fanga kɛ bɛjɛfanga niogadan mi nana bɔ o la o fanganiɛgɔda san 1992 fama mi nana bɔ o la tɔgɔ 'Alpha Oumar Konaré. Alpha Oumar Konaré nana san 1992 ka san duru kɛ o kɔfɛ ka san duru wɛrɛ kɛ ka sɔrɔ ka bila san 2002 o kɔfɛ Gɛnɛralɛ amadou toumni toure nana fanga kura kɛ san 2002 ka ta bila san 2007 ni mandat cura daminɛ san 2007 en bɛo mandant dɛ cɔnɔ a li bi
Dugukolodon[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Mali jamana boɲa ye 1.231.238 Bm2 (bamɛtri kɛnɛ) a ka bon nin a lamunu jamanaw ye n'a bɔra Nijer ani Aljeri la. Mali sigilen Tlebi Afrika cɛma.Wa baw fila dɛ bɛ a tigɛ senegal baw a ni niger baw.olu bɛ bu suw ta guinee futa dialon kɔnɔ Mali dugu mu mabɔ lɛ do bamakɔ la fadɔ fɛ mɔgɔ bikɔnɔtɔ(90)yé kilɛmêtrɛ carrɛ fila kɔnɔ,Wa i bɛ sɛ ka dū duru yɛ kilɛmêtrɛ carrɛ fila kɔnɔ sahara kènèka.Dafara bɛ Mali ni dugu mu tè yɛ Mauritanie, l'Algérie, ni Niger, ni Burkina Faso la Côte d'Ivoire,ni la Guinée a ni Sénégal. Ni Bamakɔ bɔrayɛ Mali dugu baw tɔ ye Kayes, Segu, Mɔti, Sikaso, Kulikoro, Kidal, Gao, Tumutu.
Dugu kilatogo[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Mali kila lɛ dɔ̀ ni faaba cɛki dɛyɛ a ni Bamokɔ.Ni u tɔgɔ yɛ faaba sa ba bɛ kɛnɛka Gao, Kidal, Tombouctou o lu yɛ Mali sigi yɔrɔma saba dɛ yɛ, Mali woroduguyanfan kila nɛ dɔ Kayes, Koulikoro, Mopti, Ségou ni Sikasso tɛ̀ a ni Bamakɔ. Décentralisation yɛ fin nafama ba dɛ yɛ,barsa a niɛci nɛ bɛ ka faso baara fanba bɛ kɛ dugu dɛn kɛrɛfɛ. Mali kɔnɔ commune kɛmɛ wolofila (703 commune) ni saba dɛ bɛ ni o fanba bɛ kɛra san 1996 là
Nafasɔrɔsira[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Mali yɛ dugu mi bɛ tanɛ sira kan,ni 65% yɛ bɛ yɛ kungokolon ye. A diago fanba bɛ kɛ badayanfa fɛ niger ba kan. Ni yɛ mali kila a 10%ye bagangena yɛ 90% yɛ sɛnɛkɛla ni momikɛla.Wa a ka dugu dɛn kila fanba bɛ tuga fɛ wa nafa ba dɛ bɛ Mali kɔnɔ.Mali dugu siri lɛ ba dɛ dɔ kɔfɛ dɛmɛ là, wa a fanga ka fɛgɛ kojugu dunia kɔnɔ fɛrɛ ba là(a bɛ cɔti mi fɛrɛ wari fanga ka dɔkɔ nga Mali bɛ o dɛ exportɛ ka tɛmɛ a ka sɛnɛkɛ fin bɛ kan).San 1997 gouvernement yɛ diɛkulu dɔ sigi sɛ kan ko FMI ka mɔgɔ mi nu ka bara bɛ nɛ do dɛmɛ là. Nga Mali gouvernement da lɛ dɔ a la ko mali bɛ na kɛ sanu fɛrɛ la ba dɛ yɛ farafina kɔnɔ, an bɛ yɔrɔ mi na bi a yɛ farafina kɔnɔ dugu filana dɛ yɛ mi ka sanu fɛrɛ bɔ ni ka fɛrɛ li ka tia, A bɛ sanu coton a ni bakan fɛrɛ dɛ ka tia kɔ kan.a fin yɛlɛma bali fɛrɛ ta dugu kɔnɔla la tɛ tɛmɛ 380 dollars san 2005 là (World Development Indicators (WDI) database diatɛ bɔ lɛ fɛ ). Mali bɛ an ka farafina banque ba diɛkulu ba y kɔnɔ ni u ba fɔ a ma ko Union économique et monétaire ouest-africaine (UEMOA). Americain ka diɛkulu dɔ nu bafɔ a ma ko CIA World Factbook yɛ a yira ko dugu ka taniɛ fanba bɛ kan ka niɛnini dugu misinnu, ko sɛkɛla munu ka bara niɛcinɛ nɛ do coton ma kɔ coton da digina san 2005. Si san an ka sɛkɛla u bɛ sɛnɛkɛ nafa dɔkɔyara. La fɛrɛ fin sonko dɔyara fo u ka juru nana tiaya fo dugu ko mi niecine do cory ko ma ni o tɔgɔ CMDT (Compagnie malienne du développement des textiles)ku bɛ cory kilo san mugan ni wɔrɔ(160)f-cfa dɔ ku bɛ o cory kɛlɛ fɛre mugan ni kɔnɔtɔ (190)f-cfa wa u ku bɛ ka u sɛnɛkɛla u dɛmɛ,Americain kun bɛ ka u cory sugu faga,wa Mali kun dɛsɛ lɛ dɔ ka yɛrɛbɔ a ku bɛ ka sira nimi a sɛ a si ma niɛsɔrɔ.Ka fara cory kan, Mali bɛ mangoro tone ba kɛmɛ fila (200 000 tonnes) dɛ sɛnɛ ni tone ba saba dɔrɔ dɛ bɛ fɛrɛ dugu kɔ kan (3 000 tonnes).A yɛ ni niɔgɔ ka dɔkɔ farafina dugu mu bɛ bagan fɛrɛ kɔ kan
- Bagan misɛnia là a bɛ millions wolovila ni wa kɛmɛ sieki dɛ fɛrɛ san kɔnɔ.
- Bagan kumaba là millions mugan ni fila dɛ fɛrɛ san kɔnɔ.
- Sanu bɛ Mali la fa ni dɛ diɔyɔrɔ filana dɛ farifina diɔrɔ ka ni cory ni mangoro yɛ u ka fin fɛrɛ ta yɛ Mali kɔnɔ.
Tanie sira[yɛlɛma | modifier le wikicode]
taniɛ san mugan ni duru[1][yɛlɛma | modifier le wikicode]
An ka diamana niɛnɔgɔ yɛ a yira ko fosa dew ka bugu san 2006, yɛ yira ka fɔ ko dugu dɛw diamana sikida tiɛni dugu kɔnɔ o kɔson diamana yɛ sira dɔ ta ni yɛ dugu dew ka lafia sɔrɔ ni koii na.A yɛ a nini jamana dew fɛ u ka ji ko matarafa, u ka kuko matarafa, ni baga, ni an ka kungokolonba kɛlɛ.Mali niɛnɔgɔ yɛ a nini a ka dugu dew fɛ u ka diɛ ka taniɛ nienini siria bolo dɔ kan.
Hakɛ[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Mali bɛ ma hakɛ million tan ni fila ni ma baw kɛmɛ saba dɛ la ni muso ni dɛw yɛ o 50.5%.Diakoin bɛ mali u la yɛ sira fin barsa u bɛ diamana den (13.3% la san 2006).6
Mɔgɔ hakɛ mi bɛ san kɔnɔ ka tia dɛmɛcɛniyanfan munu tɛ san kɛlɛn bɔ
Dambɛ[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Mali sɛra k'a ka dambe mara an'a ko kɛcogo kabini lawalɛ.Ala ni an ka jeli sababu (griots) munu yu kabara kɛ fo kan an ka lada lakilɛ, en jeli kɔrɔba mi ku bɛ san 1994 fo 2003. An ka sɛbɛnikɛla ba u la an bɛ sɛ ka Amadou Hampâté Bâ fɔ. Wa an dia bɔla u la an sɛ kaParmi dunai kɔnɔ bɛ sɛ ka Cheick Oumar Sissoko et Souleymane Cissé. An ka dɔkilibala munu, ku bɛ fɔli kɛ ni kora yɛ bɛ ka dɔ fara an ka dɔnia kan barsa a bɛ o lu ka fɔlisɛ dɛ kan alibi.O fɔli kɛ dɔ mɔdew ni u dew ni olu yɛ u kilɛ ina fɔ Ali Farka Touré, Boubacar Traoré ni Toumani Diabaté ni Salif Keïta
Ɲɛnajɛ dɔ ( yɛlɛma kɛra Aly Badara DIANCOUMBA fɛ)
Do dɔ fɛnɛ bara tɛ kɛ munu la ni o yɛ : sɛlifitini (fin du Ramadan), sɛliba (commémoration du sacrifice d'Abraham), Maouloud (naissance du prophète), Tamkharit (nouvel an musulman)
Kanw[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Ala ni nansara colonisation o sababu an ka baara bɛɛ be kɛ ni nansara kan ye. nga dugu denw bɛɛ bɛ Bamanan kan de fɔ nga kanw wɛrɛ be n'o ye Filakan (peul), sénoufo, Marakakan (soninké), surakakan (tamasheq),Korobɔrɔkan songhaï, Dɔkɔnɔkan (dogon), khassonké a tɔ bɛ), kan nunu bɛɛ bɛ sɛbɛn ni latin sɛbɛnin ni de ye, nga u dɔ be sɛbɛn nin (N'Ko) sɛbɛnnin ye, o min dilanin bɛ kan fɔnɛtigima kammaseremaw sɛbɛn kama, i n'afɔ (Madenkan) a bɛ fo min ma Manden jamanɛw kɔduguyanfan fɛ ko (Bamanankan) a n'a woroduguyanfan fɛ ko (Maninkakan), a n'a tilebɔyanfan fɛ ko (Jurakan), a n'a tilebeyanfan fɛ ko (Mandingokan), tɔgɔ 4 nunu le bɛ a fo u ka kuma daminɛ la ko ( N'ko .. , n'go..) ka ban k'a ka kuma daminɛ sa.
DINƐ[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Mali kɔnɔ yan silamen u ka tia ni chretien u ye, silamen u bɛ dugu dew %90, chretien u bɛ %1, a to %9 bɛ soma u ye, a ka gɛlɛ i ka misiri yɛ dugu misɛnin nà nga fɔlɔla laba bɛ lakilɛ alibi i na fɔ bolisɔ. Kita bɛ yɛ Mali chretien ka alladɛly yɔrɔ dɔ yɛ a bɛ Kayes region ni u kɛlɛ do ka u kaw Notre Dame.
Siya[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Mali dugu dɛw u kila lɛ do ni sia tiama dɛ yɛ:keneka (nord)Maures,ni Kountas,ni souraka u bɛ, o lu yɛ dugu dew 10 % u ka bara ladala, bɛ gomme arabique dɛ diago a ni bagan mara o lu nafa sɔrɔ sira bɛ yɛ o dɛ. Mali woroduguyanfan fɛ Bambanan (28%)u lu ka tia na sia bɛ,kɛrɛ kana Bamakɔ yanfan fɛ Manika nu u sɔmɔkɔ Soninkés u bɛ na a ni fila ni Sénoufos, ni Bwa, Bozos, ni Dogonɔ ni Songhai.
i ka ta ni kan ka ladiɛ[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Modèle:CommonsCat Modèle:Wikinews
- Alliance Démocratique du 23 mai pour le changement
- Personnalités du Mali
- Éducation au Mali
- Sites maliens inscrits sur la liste du patrimoine mondial :
- villes anciennes de Djenné,
- Tombouctou,
- Falaise de Bandiagara (pays dogon), le village de Sangha
- Tombe d'Askia à Gao.
Kɔfɛsira ka ta site wɛrɛ kan[yɛlɛma | modifier le wikicode]
- ↑ http://web.archive.org/web/20031117162959/http://www.undp.org/hdr2002/hdi.pdf


text:
Dɔkɔtɔrɔya
Dɔkɔtɔrɔya (tubabukan: medecine) ye baara ye munkɔsɔn ka hadamaden ka kɛnɛya sabati ani ka banban ni kalan sira, banaɲaɲini ani banabagatow furakɛli. A lajɛlen inafɔ ɲɛdɔn-baara ani dɔnni. Tubabukan medecine jumera Latin na ars medicina min kɔrɔ furakɛli ɲɛdɔn-baara. Taabolokura dɔgɔtɔrɔya sinsinen kɛnɛya dɔnni kan ani ɲanama-dɔgɔtɔrɔya, klinik dɔgɔtɔrɔya, farali ani ɲinini. Nin bɛɛ kun ye walasa ka hadamadenw ka banaw ani jogidaw furakɛ hakili-sigi kɔnɔ. {NIYE AW BALAMAKE YOUSSOUF BAVA DIALLO YE }


text:
Sigida 13 Bana minnu bɛ mɔgɔ minɛ ka caya
Koko ka jugu kosɛbɛ, nka farati fosi tɛ a la. Banakɔtaayɔrɔ fasasirafunu don. A ka ca a la u bɛ mɔgɔ minɛ kɔnɔmaya waatiw la, nka u bɛ tila ka tunu.
Furakisɛ tata tɛ a la, pikiri fana tɛ yen min bɛ se ka koko furakɛ. An bɛ se ka fɛn dɔ sɔrɔ faramansiw la minnu bɛ se ka dimi mada walima ka jolisira misɛnya (aw ye sɛbɛn ɲɛ Kokofura minnu bɛ don banakɔtaayɔrɔ la lajɛ).
Ni koko dɔ dabɔra ko a joli tɛ ka jɔ, aw bɛ se ka a lajɛ ka a joli jɔ ni fini mugu jɛlen dɔ ye min bɛ da a da la. Ni a joli ma jɔ, aw bɛ dɔgɔtɔrɔ dɔ ka dɛmɛ ɲini. Walima aw bɛ a lajɛ ka a lajɔ ni kokokisɛ bɔli ye.
Aw bɛ fɔlɔ ka banakɔtaayɔrɔ ko ni ji ni safinɛ ye. Aw bɛ lamu kura kɛ ka da fitini bɔ a la. Aw bɛ pɛnsi jɛlen dɔ kɛ ka a kuru bɔ. Aw bɛ fini kɛ ka joli in digi fo ka basi jɔ.
Aw ye aw janto: Aw kana a ɲini ka koko tigɛ. A jolibɔn bɛ se ka a tigi faga.
📖 Gafe kɔnɔkow
← Segin kɔfɛ | Taa ɲɛfɛ →


text:
Diamanatiguiya Dialatali Kalika Shinye!
President Ibrahim Boubacar Keita ye kalika shinye Mali Djaman sharia soumba ka sow filanan, tonw denw gniana, bi Tarata, Septembru tile Nani,2018, Bamako. A koumakanw na, a ye a yira kafo ko a be san dourou koura nataw bila ben ani bassigui ladilan ni na. Kassim Traore be a walawala an ye!!!
Programmes
-
octobre 27, 2021
Issa Kaou Djim, ni CNT Mɔkɔw do Ka Weleli Fagan la
-
-
octobre 27, 2021
Sport: Faricolo Gnanadje kouna foniw. VOA -Siaka Traore
-
octobre 27, 2021
Mali Wari M'Bow Ka Bara Bila
-
octobre 27, 2021
Mali Senan N'Tolan Tan
-
octobre 27, 2021
Issa Kaou Djim Ka Mineli


text:
Aw ka bi jɛmukan bɛ kuma "Don d’organe" de kan, n'ale ye k'i fari fan dɔ di mɔgɔ wɛrɛ ma
23 février 2021 à 09h42
Banadɔw juguya fɛ, adamadenw bɛ se ka bɔnɛ u fandɔ la k'u ka baloko gɛlɛya. Nka, o dɔw bɛ lakisi u mɔgɔ ɲɔgon ka fari yɔrɔ dɔ dili sababu la.
Kɛrɛnkɛrɛnnenya la, Rein, Fogofogo, biyɛn, kunakuna, nuguden, o fanw bɛ se ka di sanko ka banabatɔw ta falen, Faransi kan na « Don d’organe ».
Manden jamanaw kɔnɔ, sariyaw bɛ yen min bɛ kuma o waleya kan. Nka,k'u fari fan di, wala o bɛ ka waleya wa ?
kɛnɛya jɛmukan in bɛna ɲɛfɔli kɛ o de kan. Ka se ka babu in walawala aw ye, an bɛna masala ni dɔgɔtɔrɔ saaba ye.
A folo, Dr Arthur KANGANGA, rein dɔgɔtɔrɔ ka bɔ "Cocody" dɔgɔtɔrɔsoba la, "Abidjan, Côte-d'Ivoire" jamana kɔnɔ, a fila nan, Dr Paulain SOMDA, ale bɛ baarakɛ "Burkina" ka kɛnɛyako cɛgɛda "CNSP" la, Ouagadougou, saaba na, o ye Dr Boubacar TOGO ye, bɔnbana dɔgɔtɔrɔ don, Hopital Gabriel Touré la Bamako Mali la.
Commentaires(0)
Vous devez être connecté pour commenter
Se connecter Inscription
Se connecter Inscription


text:
Alimaɲi
Alimaɲi, walima Jermani, madɔnnen Alimaɲi ka Kurufa Fasojamana (Alimaɲikan: Bundesrepublik Deutschland, fɔcɔgo: Bundesrepablik Dɔcland) ye jamana min bɛ Cɛma Eropa. A bɛ danbɔ saheli ni Saheli Ji, Danmark ani Baltik Ji; kɔrɔn fɛ ni Poland ani Cɛk Fasojamana; worodugu ni Ostria ani Swisi; ani tlebi ni France, Luksanburg, Beljik ani Nederland. Alimaɲi dugukolo boɲa bɛ se 357021 Bm2 ma (bametri kɛnɛ) a sigiyɔrɔ bene watila nɛnɛ fiɲɛ ma. Alimaɲi jamanadew jatelen mɔgɔ milion 82 min b'a kɛ Eropa Kelenya duguw bɛɛ la jamatigi ye, kafara a bena jɔrɔ sabanan na selekenani tungarankew ka ca yɔrɔ min dunia kɔnɔ.
Alimaɲi kabilaw caman sigira dugukolo kan min tɔgɔdara Jermania o gafeyara kakɔn Yesu Krisa ni san 100. Kabii 10nan kɛmɛda, Alimaɲi dugukolo tun ye Lɔhɔrɔma Roman Mansamara cɛma fan dɔ ye fokase san 1806 ma. Kɛmɛda 16nan kɔnɔ, Alimaɲi saheli labanna ka kɛ Protestan Yɛlɛmali cɛmancɛ ye. N'a tara inafɔ watikura manto-dugu, jamana in farala ɲwankan Franko-Prusi kɛlɛ senfɛ san 1871. San 1949, Dunia Kɛlɛ II (Dunia Kɛlɛ Flanan) kɔ, a nara tla jamana fla ye - Kɔrɔn Alimaɲi ani Tlebi Alimaɲi ka kɛɲɛ ni sebaaw ka dan cilen ye. Dugu fla in nara fara ɲwankan san 1990. Tlebi Alimaɲi ye sintili tɔnden ye Eropa Jɛkulu la san 1957 min nara wolo Eropa Kelenya (EU) la san 1993. A sen bɛ dancɛtan Shengen yɔrɔ la an'a ye talikɛ Eropa wari la min ye ero ye san 1999. Alimaɲi ye tɔnden ye Kelenyalen Mantow (UN) na ani Saheli Atlantik Benkan Tɔn (SABT) NATO, G8, G4 mantow a y'a bolono bla Kyoto Benkan na. Sɔrɔko fangama ba don sabu a bena jɔyɔrɔ sabanan na dunia sɔrɔko jamana baw cɛla san 2007 karajago labɔli jatemine la.


text:
1Wo xa Alatala maxandi ɲɛmɛ tɛmui. Alatala fama nɛ tunɛ belebele ra wo bɛ, alako wo xa xɛe xa fan.
2Kuyee wule falama, sematoee mu nɔndi toma, e xiyee fasarima wule ra, e xa madundui fufafu na a ra. Na birin bara a niya ɲama xa lɔɛ alɔ xurusee. E na tɔɔrɛ kui barima xuruse dɛmadonyi mu na e bɛ.
3N bara xɔnɔ na xuruse dɛmadonyie ma. N e xa yareratie ɲaxankatama nɛ. Yudaya luma nɛ alɔ Mangɛ Alatala xa xurusee, a mɛɛnima nɛ e ma. E fama nɛ binyɛ sɔtɔde, alɔ sɔɔri mangɛ xa soe.
4Mixi nde kelima nɛ Yudaya naxan misaalima gɛmɛ ra banxi tixi naxan fari, naxan misaalima wuri ra kiri banxi xirixi naxan na, naxan misaalima xali geresose ra. Mangɛ birin fatanxi Yudaya bɔnsɔɛ nan na.
5Yudayakae findima nɛ sɛnbɛmae ra, naxee e yaxuie maboronma gere kui, barima Alatala na e fɛ ma. E yaxuie xa soe ragimae luma nɛ yaagi kui.
6«N Yudaya bɔnsɔɛ xun nakelima nɛ, n Yusufu bɔnsɔɛ rakisi, n e xa taae yailan, barima n bara kinikini e ma. E fama nɛ lude alɔ n mu e rabɛɲin. E Marigi Alatala nan n na, n e xa duba suxuma nɛ.
7Efirami bɔnsɔɛ fan findima nɛ sɛnbɛmae ra. E sɛɛwama nɛ dangife siisilae ra. E xa die na birin toma nɛ, e fan ɲɛlɛxin. E birin bɔɲɛ sɛɛwama nɛ Alatala xa fe ra.
8N nan n ma ɲama maxilima nɛ, n xa e xun sara, e xa wuya dangife singe ra.
9Hali n to e rayensenxi sie ya ma, e e ratuma nɛ n ma fe ma yire makuye. E tan nun e xa die kisima nɛ, e man fa gbilen e xɔnyi.
10N e rafama nɛ kelife Misira bɔxi ma, n e malan kelife Asiriya bɔxi ma. N man Galadi nun Liban bɔxi fima nɛ e ma, kɔnɔ e kɔnti dangima nɛ na birin na.
11E xa tɔɔrɛ bara lu alɔ baa mɔrɔnyie, kɔnɔ Ala na mɔrɔnyie ragoroma nɛ. Nili xure bara a niya e xa lu konyiya kui, kɔnɔ na xure bara xɔri. Asiriya xa yɛtɛ igboɲa goroma nɛ, Misira xa mangɛya ɲɔn.
12N tan nan e sɛnbɛ soma, e fama nɛ ɲɛrɛde n xili ra.» Alatala xa masenyi nan na ki.


text:
Sigida 10 Furakɛli kunfɔlɔ
Ni mɔgɔ bɛ se ka sɔgɔsɔgɔ walima ka kuma, o bɛ a jira ko a bɛ se ka ninakili.
Mɔgɔ bananen min tɛ se ka sɔgɔsɔgɔ walima ka kuma, o tigi tɛ se ka ninakili fana. Aw bɛ aw teliya ka o tigi dɛmɛ walasa ka a ni kisi.
Aw bɛ a kɔ kuru ka tɛgɛ ɲɛ duuru ɲuman bɔ a cɛmancɛ la, a jɛgi fila ni ɲɔgɔn cɛ ni tɛgɛfura ye.
Ni o ma mako ɲɛ:
Aw bɛ a kɔnɔ bisi
Aw bɛ aw jɔ a kɔfɛ ka aw bolow meleke a cɛkisɛ la.
Aw bɛ aw bolokan da a furu la barakun sanfɛ, galakakolow duguma.
Aw bɛ aw bolokan minɛ ni aw bolo dɔ in ye. Aw bɛ bala ka a kɔrɔta ni fanga ye. Aw bɛ a ta ni aw fanga bɛɛ ye ka a sen fila bɔ duguma. (Ni denmisɛnni don, aw kana a kɛ aw fanga bɛɛ la). Aw bɛ o kɛ fo siɲɛ duuru ka tugu ɲɔgɔn na.
Ni fɛn dɔ bɛka fiɲɛ bali ka se fogonfogonw walima kankɔnɔna na, kɔnɔnafiɲɛ bɔtɔ bɛ o ɲɔni ka bɔ.
Ni musokɔnɔma walima mɔgɔ belebeleba don, aw bɛ aw bolo da a disi cɛmancɛ la (aw bɛ aw bolokan da sin fila ni ɲɔgɔn cɛ). O kɔ aw bɛ a bisi.
Aw bɛ a nɛmɛnɛmɛ ka a da a kɔ kan ka tila ka a dakɔnɔna lajɛ. Ni aw ye dumuni walima fɛn wɛrɛ ye a ngɔɔnɔ kɔnɔ, aw bɛ o labɔ ni aw bolokɔni ye. Nka aw kana aw bolokɔni digi kan kɔnɔ ka o fɛn in lataa ɲɛfɛ. O bɛɛ kɔfɛ, aw bɛ aw teliya ka aw digi a disi kan fo a ka ninakili daminɛ (aw ye sɛbɛn ɲɛ Ninakili lajɛ).
Ni den kirinna ko a tɛ se ka kasi walima ka sɔgɔsɔgɔ, aw bɛ a lajɛ ka a kɔ gosigosi ani ka a disi bisi ka fɛnw labɔ kan kɔnɔ.
Den dacogo
Aw bɛ den biri a kɔnɔ kan ka a kun suli.
Aw bɛ a kɔ gosigosi
Aw bɛ aw tɛgɛfura kɛ ka a kɔ gosigosi siɲɛ 5 ɲɔgɔn a tɛmɛn na.
Ni den ma ninakili sɔrɔ, aw bɛ a yɛlɛma.
Ka a disi digidigi
Aw bɛ aw bolokɔni fila walima saba da a disi cɛmancɛ la, sin kɔrɔ.
Aw bɛ aw teliya ka a digi fo santimɛtiri Aw bɛ o kɛ siɲɛ duuru walima fo den ka ninakili sɔrɔ.
Ni aw ma se ka denyɛrɛni, den walima baliku ka fiɲɛtɛmɛsira dayɛlɛ, aw bɛ ninakili ko makaran.
Aw bɛ aw teliya ka a mɔgɔ labɔ ji la ka a dɛmɛ a ka ninakili sɔrɔ (Aw ye sɛbɛn ɲɛ Mɔgɔ dɛmɛcogo ka ninakili sɔrɔ lajɛ) ni disili ye (Aw ye sɛbɛn ɲɛ Dusukun tantanbaliya lajɛ). Aw bɛ ninakili makaran waleyaw kɛwalasa a tigilamɔgɔ ka fiɲɛ sɔrɔ.
Ni a tigi fɔɔnɔna, aw bɛ a yɛlɛma a kɛrɛ kan dɔɔni dɔɔni, aw bɛ aw bolokɔni walima fini dɔ kɛ ka fɔɔnɔ in jɔsi walasa a kana kirin o la.
Mɔgɔ bɛ se ka miniti 4 dɔrɔn de kɛ ninakilibaliya la ka sɔrɔ a ma sa. Aw ka kan ka se ka mɔgɔ dɛmɛ a ka se ka a ninakili walasa ka a ni kisi, barisa a kirinnen don, fɛn dɔ ye a sɔrɔ a kungolo la, a bɛ ɲini ka to ji la, kuran ye a ci, a sulen don dɔrɔgu fɛ kojugu, walima nɛnɛ ye a degun kojugu (nɛnɛ jugumanba).
Ni mɔgɔ ninakili jɔra, aw bɛ se ka a ni kisi ni a dɛmɛni ye a ka ninakili sɔrɔ teliya la.
Aw bɛ a kungolo da ka ɲɛ
Aw bɛ a tigi da ka a kun jan. Aw bɛ aw digi a ten kan ka a bɔnbɔnkun yɛlɛ sanfɛ walasa a nu ka kɔrɔta.
Mɔgɔ dɛmɛni ka ninakili sɔrɔ
Aw bɛ a nu minɛ ka a bisi walasa fiɲɛ kana bɔ a fɛ. Aw bɛ aw da biri a da la ka ɲɛ.
Aw bɛ fiɲɛ kɛ a kɔnɔ ni fanga ye siɲɛ 2.
A disi ka kan ka kɔrɔta ninakili o ninakili. Ni o ma kɛ, o bɛ a jira ko fiɲɛ tɛka se fogonfogon kɔnɔ. Aw bɛ kungolo dacogo yɛlɛma dɔɔni ka tila ka segin fiɲɛ fiyɛli kan tugun. Aw bɛ a to a yɛrɛ ka ninakili fiɲɛ donnen kɔfɛ.
Dusukun tantanni jateminɛ
Fiɲɛ kɛ kofila kɔfɛ, aw bɛ a lajɛ ni a bɛka ninakili.
Aw bɛ dusukun tantanni jateminɛ a kan fan fila bɛɛ fɛ, walima aw bɛ aw tulo da a disi la dusukun sanfɛ.
Ni dusukun tɛka tantan, Aw ye “dusukun tantanbaliya” yɔrɔ lajɛ (sɛbɛn ɲɛ Dusukun tantanbaliya).
Ni aw ye a jateminɛ ko dusukun bɛka tantan, aw bɛ tɛmɛ ni fiɲɛ dili ye a ma fo a yɛrɛ ka se ka ninakili. O bɛ se ka to sen na fo miniti 30 ni kɔ.
📖 Gafe kɔnɔkow
← Segin kɔfɛ | Taa ɲɛfɛ →


text:
Yesu Lakika Egilisi
"Yesu Lakika Egilisi" (Véritable Jésus Eglise / Yésu ka Églizi yèrè yèrè) ye eglisi ye min sigira senkan Beijing Chinuwa jamana la san 1917. chinekaw ka Protɛsitant jɛkulu bolo fara dɔ don min jusigira san 1900. Nin Eglisi y'a jira ko u ka jɛ be ta mɔgɔ milion kelen ni tilan la (milion 1,5). Eglisi bɛ da Pentecotisitiw (NiSenutigiw) ka miriya la Ni Senu ka nilifenw ko la. Danaya fɔlen kuma sen tan :
- Ni Senu
- Batiseli
- Sen koli
- Jɛɲongɔya sɛnuma
- Lafinyen don
- Yesu Krisita
- Bibulu
- Kisili
- Eglisi
- Matigi nali ko kura


text:
Ku
Ku ye balo ye min bé sɛnɛ. Ku bé sɛnɛ samiya fɛ, ni san kun fɔlɔw na na, sɛnɛ kɛlaw bé taa forow la ka ku tuguni biri ni dababaw ye. Ku té sɛnɛ ka sɔrɔ ku si té i bolo. Tuguni birililen kɔ u ku si tigɛ, ku si tigɛlen kɔ, u be digɛn bɔ tuguniw la k a sɔrɔ ka ku si kelen kelen turuyi. Ku dolen kɔ a bé kɔlɔsi fɔ ka taa sé a falen kun bɔli ma, ni a falen na u bé yiri dɔw tigɛ ka turu ku si kɛrɛfɛ walasa ku si ka na woyo duguma, ku sun ka sé ka mɛlɛkɛ a la. Ni bin falen na a foro kɔnɔ u b'a sièn, dɔw yɛrɛ bé nɔgɔ kɛ a kɔrɔ.
Kalo saba kalo naani ku kun fɔlɔ bé kari ni a bé fɔ o ma ko (bɛdɛ-bɛdɛ), kalo filana wɛrɛ kalo naani kɔ ku kun filana bé kari, ni o ba fɔ o ma ko «ku jɛma».
Ku kari don foro tigiw gansan té kɛ ye mɔgɔ wɛrɛw bé fara u kan. Ku bé kari ni nɛgɛ jan dɔ ye walima daba minsen. Ku den bé kɛ tuguni dé kɔnɔ, ni u b'a fɛ k'a kari, u bé tuguni waraka ka sɔrɔ ka ku sun duguma na tigɛ ka sun yɛrɛ toyi, ni u tila la u ye yɔrɔmin sé, u bé a datugu walisa ku filana ka sɔrɔ. Ku kun filana tigɛlen kô, u bé sorɔ ka san wɛrɛ ku bɔ, san wèrè ku si bɔlen kɔ, u bé dɔw féré ka dow kè dun taa ye. Ku bé ka kè fɛn wɛrɛ caama ye: i na fɔ towalima ka beleke, walima ka yiran, walima ka jɛni. Ku ka di ko sɛbɛ a fana jɔyɔrɔ ka bon farikolo la.


text:
Fulaw buruju
Nìn Ye Delafɔsi de ka fàamuya ye fulaw burujuko la. Delafɔsi Sìgira kà Mɛn fàrafinna; a ye ɲinini caman Kɛ an ka ko kɔrɔw la. Delafɔsi tùn Ye dɔnnikɛlaba ye. an b'a Waleɲumandɔn; a ye baara min Kɛ Fàrafinna kow ɲɛ ɲinini na.
A bɛ 'màa caman ɲɛ na ko Fulakan Ye kan yeleke ye Fàrafinna. Fulakan dun Ye Fàrafinna dùgulenkan dɔ de ye. Fàrajɛ dɔw de ni Fulaw Sìgira, kà Kolonso u la, fo kà Fulaw Bɔ fìnya na k'u Kɛ 'màa jɛw ye. O Fàrajɛw ni fulaw sìgilen, u y'u ka Yàhodiyakan Blà kà Fulakan Tà. O sìgiɲɔgɔnnya n'o furuɲɔgɔnya Labanna kà dunan nìnnu ni fulaw Kɛ màasugu kelen ye, nìn cogo la: Yàhodiyaw ni Siri jàmanamaa dɔw Nàna ɲɔgɔn Sɔ̀rɔ Sirenayiki, kà Kɛ sìgiɲɔgɔnma ye. Sirenayiki tùn Bɛ Libi jàmana Kὲɲɛka fɛ. Màa nìnnu Labanna kà Bɔ Sirenayiki kà Taa Wòrodugu fàn fɛ, kà Sìgi Ayir kùluw kὲrɛ fɛ. U Tlala kà Bɔ yèn kà T'u Sìgi Jòliba da la, an b'a Fɔ yɔrɔ min ma bì ko Maasina. U n'u ka baganw Sìgira yèn, Sòninkew ni Bòzow 'cɛ la. U n'u jàtigiw Bὲnna sìgi la bawo dunan nàlen nìnnu tùn b'u ka baganw Fàlen ɲɔ̀ ni jɛgɛ la. 'Bagan tùn tɛ jàtigiw 'bolo. U Mɛnna o sìgi la fo Yàhodiya nìnnu Kɛra fɛntigiw ye kà Tɛmɛn u jàtigiw kan. U Kafara k'u bɛ fànga Bɔsi dùgulenw na, olu 'fana y'u Gɛn. U Wulila kà Taa tlèbin, Bagana jàmana Keɲɛka fɛ. A tùn bɛ Fɔ Yàhodiya nìnnu ma ko Fuduw. U balima dɔw Nàn'u Sɛgɛrɛ Bagana yèn. 117 san na, Fudu dɔwɛrɛw Bɔra Sirenayiki kà Nà Sìgi Màrɔku jàmana ni wòrodugu 'cɛ, dɔwɛrɛw Sìgira Bagana Kὲɲɛka fɛ. Yèn Kɛɛra Fudujamana ye sa; yèn tɔgɔ Dara ko Gana. O Kɛra sankɛmɛ 2nan laban na.
Sànkɛmɛ 8nan laban na, Maasina Sòninkew wulila kà Nà sigi Fudu nìnnu fɛ Gana. Soninkew cayalen jàmana kan, u ye fànga Mìnɛ Fuduw la, Gana jàmana Kɛra Sòninkew ta ye.
Fuduw Wulila tun u ka taama fɛ; nkà dɔw Tora Gana (minnu n'u Kɛra furuɲɔgɔnma ye kɔ̀ni) Dɔw Taar'u Sìgi Mɔritani fàn fɛ, dɔw Sìgira 'Sɛnɛgali ba ni Kὲɲɛka 'cɛ; yèn tùn bɛ Tekurur Fulaw de ka màra 'kɔnɔ.
Fudu wɛrɛw nan'u sɔrɔ Tekurur Fulaw ka jàmana kan ye. Tekurur jàmana màsakɛ jàmu tùn Ye Sal. Fuduw ni Fulaw Bὲnna sìgi la; Fuduw ka kabila kùntigi ni màsakɛ 'fana Dyara, k'u Kɛ teri sɛbɛw ye. Màsakɛ ya terikɛ Weele a ka Bɔ ba 'kɔ kà na Sìgi ale kὲrɛ fɛ. Fuduw ye 'Sɛnɛgali ba Tìgɛ, u n'u ka baganw; u Nàna Sìgi Fulaw 'cɛ la. O Kɛra sànkɛmɛ 8nan ni 9nan 'cɛ. Ismayɛli de tùn Ye Fudu kùntigi ye; o ye Fulaw ka màsakɛ denmuso Furu, Juma Sal kɔ̀ni. Tekurur màsakɛ sàlen, a burankɛ Ismayɛl Sìgira fànga na. Fulaw yὲrɛ Jɛnna n'o ye. Kàbin'o Kra, Fudu caman Nàn'u Sìgi Tekurur; u y'u ka Yàhodiyakan Blà a Mɛnna. U tɛ kan wɛrɛ Fɔ Fulankan 'kɔ. U ni Fulaw Kra furuɲɔgɔn ye. Fuduw ye sàn 200 kɛ Tekurur màsakɛya la. Sànkɛmɛ 11nan na, Fulaw ye fànga Bɔsi Fuduw la kà Fudu 'caman Fàa. War Njay Sìgira fànga na.
Fula fɔlɔw tùn ye fàrafinw de ye. U ka jàmana tɔgɔ tùn Ye Tekurur, o tùn Bɛ 'Sɛnɛgali fàn fɛ. Fuduw tùn ye yàhodiyabɔnsɔnw de ye; olu de ni Fulaw Sìgira, kà Лaami u la fo kà Fulaw Kɛ màa jɛw ye. Fula kan 'fana tɛ kan yeleke ye; Fula fàrafinw de ka kan dòn. Fuduw nàlen, olu y'u ka Yàhodiyakan Blà kà Fulakan Fɔ.
Fuduw ka fànga tiɲɛnen Tekurur, u ye jàmana Blà kà taama da Mìnɛ tun. U Bɔra Tekurur k'u Kunsin kɔrɔn ma, fo Misira jàmana kan. U Sìgira yɔrɔ o 'yɔrɔ o taama 'sen fɛ dɔw Tora yèn. O de 'kan ma, Fulaw Bɛ yɔrɔ o 'yɔrɔ Fàrafinna, u bɛ ɲɔgɔn ka kan Mɛn.
Maasina jàmana kɔrɔ
Maasina Fulaw bɛnbakɛ tɔgɔ ko Maga Jalo. O Bɔra Kaɲaga, kà Nà Sìgi dàla dɔ kɔrɔ Jòliba màsurunya na. O dàla de tùn tɔgɔ ko Maasina. Maga Jalo ka jàmana yὲrɛ tɔgɔ Nàna Kɛ Maasina ye.
Maga Jalo den minnu Sìgira fànga na a 'kɔ olu Ye Ibrahima ni Ali ye. O 'kɔ Ibrahima den fila ye Maasina fàamaya Kɛ: Kanta ni Aliyu.
Mɔ̀siw ye Maasina Kὲlɛ Aliyu tlè de la, u ye tiɲɛni Kɛ kosɛbɛ Maasina 'kɔnɔ o kὲlɛw 'sen fɛ. Лa Jalo tlè la, Maasina Fàrala Kɔrɔbɔrɔjamana kan, kà Asikiya Muhamɛdi To fànga na Gawo. Лa Jalo den Ye Sudi Jalo ye. O sàlen, fàdenkɛlɛ Wulila Fulaw ni ɲɔgɔn 'cɛ. O kὲlɛw Kɛra sababu ye Kɔrɔbɔrɔfanga ka barika Sɔ̀rɔ Maasina. Fulaw Labanna kà Muruti Kɔrɔbɔrɔw ma, kà Asikiya Dawuda To fànga na, nka o ma Taa 'ɲɛ. Bubu Mariyama (Fula fàama) ye Fulaw Lamuruti kokura. Nkà Gawo màsakɛ ye bɔ̀nɛ Jìgin Maasina kan kà 'màa 'caman Fàa.
Màrɔku Làrabu minnu tùn Ye Tumutu Tìgiw ye, olu Labanna kà Maasina Mìnɛ, kà Amadu Amina Gɛn kà Bɔ fulaw ka fàamaya la. Nkà Amadu Amina Tlara k'a ka fànga Mìnɛ tugun.
Tumutu ni Maasina ka kὲlɛw Mɛnna 'sen na. Tùma bɛɛ, Tumutu fàama b'a Лini kà Maasina Màra, wà tùma bɛɛ 'fana, Maasinakaw bɛ Muruti k'u yὲrɛ Tà. 1725 sàn na, Segu Bamananw ye Maasina Mìnɛ. Nìn bɛɛ Kra kà Jalo de To fànga na Maasina. U ye sàn 400 de Kɛ fànga na; u tun ma Tuubi sìlamɛya la.
Barilakaw de tùn Ye Fulaw la sìlamɛw ye. Bariw Labanna kà fànga Bɔsi Jalo la. Seku Amadu Bari min ye fànga Tà, o tùn Ye mori de ye. 'Maa dawulama tùn dòn, a nofɛmaaw tùn ka ca 'fana. Jalow sirannen a kàna fànga Mìnɛ u la, u ye dὲmɛ Лini Segu Daa fɛ, ka Seku Amadu Kὲlɛ.
O kὲlɛ Kɛra 1810 sàn na. Seku Amadu Bari Ser'u la; ale Kɛra Fulaw ka fàama ye, k'a tɔgɔ Da ko Amiru. Seku Amadu ɲɔgɔn fàama ma Sɔ̀rɔ Maasina. A tùn ka fànga b'a Tà Jὲnɛ fo Tumutu. Ale de ye Hamdalayi dùgu Sìgi, kà sìlamɛya Kɛ wajibi ye Maasinakaw ma.
Seku Amadu bannen de, Tumutu y'a yὲrɛ Tà. Barilakaw ka fànga Banna ka Amadu-Amadu de To Maasina fàamaya la. Laji Umaru de ye Amadu-Amadu Fàa kà Maasina Fàra a ka jàmana màralenw kan: o Kɛra 1862 sàn na.
Laji Umaru Tal
Laji Umaru Tal; dɔw ko Seku Umaru. A Taara Makan 1825 sàn, a Sèginna kà Kɛ maaba ya, kà Kɛ fɛntigi ye. Seku Umaru selen Segu, yèn fàama y'a Mìnɛ jɔnya na. a Tlara k'a Gɛn kà Bɔ Segu.
Seku Umaru Taara Futa Jalo k'i Sìgi Dingirayi, k'i Labɛn kὲlɛ 'kan ma. A ye màrifa ni kìsɛ caman sàn Seraleyɔn (Saralɔn) k'o Màra. A ye kὲlɛ da Mìnɛ 1853 sàn na, Banbuku. Kὲlɛ de 'sen fɛ, màaw Ko sanpɛrɛn Bɛ Seku Umaru 'bolo; sanpɛrɛn t'a 'bolo, mugu ni kìsɛ kan dòn. Laji Umaru ye Kàrata Màra kà tàta dɔ Jɔ̀ Лɔrɔn. Tùbabu minnu tùn Bɛ Màdina, Kayi ni Wòrodugu 'cɛ, a ye olu ka fɛn bɛɛ Mìnɛ u la k'u bolola kolon To. O kɔ Fàtaraba Nàna kà kὲlɛdenw Sìgi Màdina, ka tàta Kɛ k'u ka yɔrɔ Kòori. Fàtaraba de tùn Ye Tùbabuw ka ɲɛmaa ye. Seku Umaru ɲɛsiraɲɛ de ye Fàtaraba Blà tàtajɔ la. Fàtaraba tɔgɔ yὲrɛ ko Fɛdɛrɛbu, Tùbabukan na. Seku Umaru nɔ̀fɛmaaw ka cɛfarinya Dɔnna Màdina kὲlɛ la. Tùbabumarifa ka ta-ta-ta m'u Sègin 'kɔ, a Gidun m'u Sègin 'kɔ. Màdina kὲlɛ da Mìnɛna awirilikalo tlè 20, 1857 sàn na. Seku Umaru ye Màdina Lamini n'a ka kὲlɛdenw ye. Kalo bɛ Sà tùma o 'tùma, balo Dɛsɛra Màdinakaw la.
Sɔɔnin u ka mugu 'fana bɛna Dɛsɛ. 'Maa 'caman Sàrara kɔngɔ fɛ Màdina 'kɔnɔ. Tùbabuw y'u Bàn k'u tɛ dùgu da Yὲlɛn morikɛ ye.
Mariyan-Madi Susɔkɔ, 1988, Wagadu fo Sudan, Bamakɔ, Editions Jamana, ɲɛ 49-54
Blàdon : 2020-07-30 Yɛlɛmako laban : 2020-07-30


text:
Faritanabanaw ni fɔɔnɔ: fariŋɛɲɛfuraw
Fariŋɛɲɛfuraw ye fura ye minnu bɛ baarakɛ farikolo la cogoya caman na:
- U bɛ farikolo dɛmɛ ka faritanabanaw mada walima ka u kunbɛn, ŋɛɲɛ walima kurukuru wolo la, fɛnɲɛnamani kinda, jirifeere ni binjalan gɔngɔn mura ani faritanabana jugumanba
- U bɛ faritanabana walima fɔɔnɔ kunbɛn ani ka u nɔgɔya.
- U bɛ sunɔgɔ bila mɔgɔ la. Ni aw bɛ fura ninnu ta, aw kana faratila baara kɛ i n’a fɔ: masinina baaraw walima dɔlɔmin.
Porometazini (prométhazine) ni difenidaramini, diphénhydramine (Benadirili), olu ye fariŋɛɲɛfuraw farinmanw ye minnu bɛ sunɔgɔ bila mɔgɔ la kojugu. Dimɛnidaranati diménhydrinate (Dramamine) ni difenidaramini bɔlen don, u bɛ kɛ ka faritanabanaw furakɛ. O la fɔɔnɔ min sababu kɛra fɛn wɛrɛw ye, porometazini bɛ o lajɔ.
Kulɔrifeniramini, chlorphéniramine da ka nɔgɔ ni fariŋɛɲɛfura tɔw ye wa a tɛ sunɔgɔ bila mɔgɔ la kosɛbɛ. O de kama a ka fisa tuma dɔw la ka kulɔrifeniramini ta fariŋɛɲɛ na tilefɛ. Porometazini tali ka ɲi sufɛ barisa a bɛ sunɔgɔ bila mɔgɔ ani ka ŋɛɲɛ tigɛ.
Foyi tɛ a jira ko fariŋɛɲɛfuraw bɛ mura nɔgɔya. Aw bɛ u kɛ ka mura furakɛ tuma dɔw la ka a sɔrɔ u ɲɛci tɛ o la. U man kan ka ta ka caya.
Fariŋɛɲɛfuraw man kan ka ta sisan na, barisa u bɛ kari fasaya ka ninakili tɔ gɛlɛya.
Fariŋɛɲɛfuraw pake kelen ka kan ka bila furaminɛn kɔnɔ. Porometazini de ka ɲi aw bolokɔrɔ.
Ka da a kan ale tɛ sɔrɔ tuma bɛɛ, o la fariŋɛɲɛfuraw wɛrɛw bɛ se ka di.
Fura tali sariya la, fariŋɛɲɛfuraw dunta de ka fisa. A pikiri ka ɲi fɔɔnɔ jugumanba de lajɔli la walima sani aw ka bagakɛlɛfuraw di (sa ka kinni) ani tɔɔrɔ wɛrɛw minnu bɛ aw kɔnɔnafili. Ni denmisɛnni don, a ka fisa aw ka a kɛ a banakɔtaayɔrɔ fɛ.
Porometazini, Prométhazine
Izinitigiw ka tɔgɔ dalen: Fenɛrigan, Phenergan.
a tuma dɔw la
- A furakisɛlama miligaramu 12.5 bɛ sɔrɔ
- Pikiri anpululama miligaramu 25, mililitiri 1 na
- A miligaramu 12.5, miligaramu 25, ani miligaramu 50 min bɛ don banakɔtaayɔrɔ fɛ
Aw ye aw janto nin na: aw kana porometazini di denmisɛnniw ma minnu ma san 2 sɔrɔ. Musolasiritɔw ni denbatigiw olu bɛ se ka a ta dɔrɔn, waati min ni a tali bɛ kɛ u ma waajibi ye.
Porometazini tata hakɛ (miligaramu 1/kilogaramu/tile)
Ni aw bɛ a furakisɛ miligaramu 12.5 ta siɲɛ 2 tile kɔnɔ
A diko kelen o kelen:
- Baliku: miligaramu 25 ka se 50 ma (furakisɛ 2 ka se 4 ma)
- Denmisɛnni san 7 ka se 12 ma: miligaramu 12.5 ka se 25 ma (furakisɛ 1 ka se 2 ma)
- Denmisɛnni san 2 ka se 6 ma: miligaramu 6 ka se 12 ma (furakisɛ ½ ka se 1 ma)
- Den san 1: miligaramu 4 (furakisɛ ⅓)
- Den min ma san 1 sɔrɔ: miligaramu 3 (furakisɛ ¼)
Ni aw bɛ pikiri kɛ fasasira fɛ, miligaramu 25 mililitiri la
Aw bɛ pikiri kɛ siɲɛ kelen, ani ka segin a kan lɛri 2 ka se lɛri 4 ma, ni a ɲɛci bɛ yen.
Aw bɛ pikiri kɛ siɲɛ 1:
- Baliku: miligaramu 25 ka se 50 ma (mililitiri ½ ka se 2 ma)
- Denmisɛnni san 7 ka se 12 ma: miligaramu 12.5 ka se 25 ma (mililitiri ½ ka se 1 ma)
- Denmisɛnni min ma san 7 sɔrɔ: miligaramu 6 ka se 12 ma (mililitiri ¼ ka se ½ ma)
- Den min ma san 1 sɔrɔ: miligaramu 2.5 (mililitiri 0.1)
Ni aw bɛ fura miligaramu 25 don banakɔtaayɔrɔ fɛ
Aw bɛ fura don banakɔtaayɔrɔ la ka ɲɛ ani ka segin a kan lɛri 4 ka se 6 ma ni a ɲɛci bɛ yen.
A don o don:
- Baliku ni denmisɛnni min ka ca ni san 12 ye: miligaramu 25 (fura den 1)
- Denmisɛnni san 7 ka se 12 ma: miligaramu 12.5 (fura ½)
- Denmisɛnni san 2 ka se 6 ma: miligaramu 6 (fura ¼)
Difenidaramini, Diphénhydramine
Izinitigiw ka tɔgɔ Benadirili, Benadryl
Tuma dɔw la:
- A forokonilama miligaramu 25 ni 50 bɛ sɔrɔ
- Pikiriw: anpulu miligaramu 10 walima 50 mililitiri kelen kelen bɛɛ la
Aw ye aw janto nin na: aw kana difenidaramini di denyɛrɛni ma walima den bɛ muso minnu sin na. A ka fisa fana aw kana difenidaramini di musokɔnɔmaw ma, fo ni a kɛra waajibi ye.
Difenidaramini tacogo (miligaramu 5/kiligaramu/tile kɔnɔ)
Aw bɛ a forokoni miligaramu 25 ta
Aw bɛ a di siɲɛ 3 walima siɲɛ 4 tile kɔnɔ:
- Baliku: miligaramu 25 ka se 50 ma (forokoni 1 walima 2)
- Denmisɛnni san 8 ka se san 12 ma: miligaramu 25 (forokoni 1)
- Denmisɛnni san 2 ka se san 7 ma: miligaramu 12.5 (forokoni ½)
- Denyɛrɛni: miligaramu 6 (forokoni ¼)
Aw bɛ a pikiri kɛ sogobu la (mi), miligaramu 50 mililitiri kelen kelen bɛɛ la
Difenidaramini pikiri ka kan ka kɛ faritanabana jugumanba dɔrɔn de la. A pikiri bɛɛ ka kan ka kɛ siɲɛ kelen, ani ka segin a kan lɛri 2 ka se lɛri 4 ma ni a ɲɛci bɛ yen
- Balikuw: miligaramu 25 ka se 50 ma (mililitiri 0.5 ka se 1 ma)
- Denmisɛnni: miligaramu 10 ka se 25 ma, a bɛ bɔ fura bonya hakɛ la (mililitiri 0.2 ka se 0.5 ma)
- Denw: miligaramu 5 (mililitiri 0.1)
Kulɔrifenamini walima kulɔrifeniramini (Chlorphénamine ou Chlorphéniramine)
Kulɔrifenamini ye fura ye min bɛ ŋɛɲɛ, tiso ani kurukuru nɔgɔya, ani ka fura ka kɔlɔlɔ bangelen wɛrɛw nɔgɔya. A bɛ se ka kɛ ka fɛnɲɛnamani kindaw furakɛ. Ni dumuni walima ni fura dɔ bɛ faritanabana bila mɔgɔ la walima binjalanmura (tisoli ni ɲɛŋɛɲɛ min bɛ sɔrɔ jirifeere gɔngɔn fɛ), fura in bɛ se ka ta olu fana kama.
Fura kɔlɔlɔw
Jigɔli (nka ale kɔlɔlɔw tɛ faritanabana fura tɔw ta bɔ).
A tata hakɛ
- San 1 ka se san 2 ma: aw bɛ miligaramu 1 di siɲɛ 2 don o don fɔ k’a tigi ka nɔgɔya
- San 3 ka se san 5 ma: aw bɛ miligaramu 1 di lɛri 4 o lɛri 4 ka se lɛri 6 ma fo a tigi ka nɔgɔya
- San 6 ka se san 12 ma: aw bɛ miligaramu 2 di lɛri 4 o lɛri 4 ka se lɛri 6 ma fo a tigi ka nɔgɔya
- San 12 ka yɛlɛn: aw bɛ miligaramu 4 di lɛri 4 o lɛri 4 ka se lɛri 6 ma fo a tigi ka nɔgɔya
Ni faritanabana jugumanw don: aw bɛ fɔlɔ ka epinefirini (épinéphrine) pikiri kɛ a tigi la (sɛbɛn ɲɛ Epinefirini, épinéphrine). Ni aw ye kulɔrifeniramini pikiri kɛ, o bɛ faritanabana in bali ka segin epinefirini fanga bannen kɔ. (Ni kulɔrifeniramini pikiri t’aw bolo, aw b’a furakisɛ d’a ma i n’a fɔ a ɲɛfɔlen don cogo min sanfɛ).
- San 1 ka se san 5 ma: aw bɛ a miligaramu 2.5 pikiri kɛ a tigi la ka se miligaramu 5 lɛri 4 o lɛri 4 ka se lɛri 6 ma fo faritana taamasiɲɛ bɛɛ ka tunu.
- San 6 ka se 12 ma: aw b’a miligaramu 5 pikiri kɛ tigi la ka se miligaramu 10 lɛri 4 o lɛri 4 ka se lɛri 6 o lɛri 6 ma fɔ k’a fɔ ko faritana taamasiɲɛ bɛɛ ka tunu.
- San 12 san fɛ: aw b’a miligaramu 10 pikiri kɛ a tigi la ka se miligaramu 20 ma (nka aw kana tɛmɛ miligaramu 40 kan fiyewu lɛri 24 kɔnɔ) lɛri 4 o lɛri 4 ka se lɛri 6 ma fo faritana taamasiɲɛ bɛɛ ka tunu
Dimɛnidaranati, Diménhydrinate
Izinitigiw ka tɔgɔ dalen daramamini, Dramamine.
Tuma dɔw la,
- a furakisɛlama miligaramu 50 bɛ sɔrɔ;
- ani fana a sirolama miligaramu 12.5 min bɛ min ni kafeminkutu ye;
- ka fara a furakisɛlama wɛrɛ kan min bɛ don banakɔtaayɔrɔ la
Nin bɛ feere faritanabanaw kama, nka u bɛ se ka ta i n’a fɔ fariŋɛɲɛfura tɔw ka faritanabanaw mada ani ka mɔgɔ lasunɔgɔ.
Dimɛnidaramini tacogo:
Aw bɛ a ta siɲɛ 4 tile kɔnɔ. A di o di:
- Den sen 13 Sanfɛ ni baliku: miligaramu 50 ka se 100 ma (furakisɛ 1 walima 2)
- Den san 7 ka se 12 ma: miligaramu 25 ka se 50 ma (furakisɛ ½ ka se 1 ma)
- Den san 2 ka se 6 ma:miligaramu 12 ka 25 ma (furakisɛ ¼ ka se ½ ma)
- Den minnu ma san 2 sɔrɔ: miligaramu 6 ka se 12 ma (furakisɛ ⅛ ka se ¼ ma)
📖 Gafe kɔnɔkow
← Segin kɔfɛ |
Taa ɲɛfɛ →


text:
1Axasiya nga Atalaya to a to a xa di bara faxa, a naxa natɛ tongo a xa mangɛ bɔnsɔɛ birin faxa.
2Kɔnɔ Yehoseeba, mangɛ Yorami xa di ginɛ, Axasiya fan maaginɛ, naxa Axasiya xa di Yowasi tongo mangɛ xa die ya ma, alako Atalaya naxa a tan faxa alɔ booree. Yehoseeba naxa sa a nɔxun konkoe nde kui, a nun dingɛ naxan ɲɔxɔ nu saxi a xɔn.
3E naxa lu naa Alatala xa hɔrɔmɔbanxi kui ɲɛ senni, Atalaya xa mangɛya bun ma.
4A ɲɛ solofere nde ra, Yehoyada naxa xɛɛra ti Karikae xa sɔɔri mangɛ nun mangɛ makantɛe ma. A naxa e raso Alatala xa hɔrɔmɔbanxi kui, e fa saatɛ gundo daaxi xiri e bore tagi naa. Na dangi xanbi, a naxa mangɛ xa di masen e bɛ.
5A naxa yi yaamari so e yi ra, a naxɛ, «Wo yi nan nabama. Wo tan naxee walima malabui lɔxɔɛ, wo xa wo itaxun dɔxɔ saxan na. Dɔxɔ keren xa mangɛ xa banxi makanta,
6dɔxɔ firin nde xa sa Suru naadɛ makanta, dɔxɔ saxan nde xa naadɛ makanta mangɛ makantɛe xanbi ra. Wo xa mangɛ xa banxi makantafe masara wo boore tagi.
7Sɛɛti boore firinyi, naxee mu walima malabui lɔxɔɛ, nee tan xa Alatala xa hɔrɔmɔbanxi makanta a fanyi ra mangɛ nɔxunxi dɛnnaxɛ.
8Wo mangɛ rabilinma nɛ, geresosee ra wo yi. Mixi yo a maso wo ra, wo a faxa. Wo xa lu mangɛ fɛ ma, a na siga dɛdɛ.»
9Sɔɔri xunyi naxee tixi sɔɔri kɛmɛ xun na, e naxa sɛrɛxɛdubɛ Yehoyada xa yaamarie rabatu, alɔ a a falaxi ki naxɛ. Kankan naxa a xa sɔɔri mixi kɛmɛ dɛntɛgɛ Yehoyada bɛ, naxee nu walima malabui lɔxɔɛ, nun naxee mu nu walima na lɔxɔɛ.
10Sɛrɛxɛdubɛ naxa mangɛ Dawuda xa tanbɛe nun kanke makantasee so sɔɔri xunyie yi ra, naxee nu ragataxi Alatala xa hɔrɔmɔbanxi kui.
11Mangɛ makantɛe naxa geresosee tongo, e naxa ti kelife Alatala xa hɔrɔmɔbanxi yirefanyi ma han a kɔɔla ma, sɛrɛxɛbade nun banxi fɛ ma, alako e xa mangɛ makanta.
12E to ti naa, Yehoyada naxa mangɛ xa di ramini, a mangɛ tɔnxuma dusu a xun na, a munyaati so a yi ra. A naxa ture sɛniyɛnxi surusuru a xunyi, a a ti mangɛ ra. Ɲama naxa e bɛlɛxɛe bɔnbɔ, e nu a fala e xui itexi ra, «Kisi na mangɛ bɛ!»
13Atalaya to mangɛ makantɛe nun ɲama xui mɛ, a naxa siga e yire Alatala xa hɔrɔmɔbanxi.
14A naxa a to, mangɛ tixi hɔrɔmɔbanxi kinki fɛ ma, alɔ mangɛe darixi a ra ki naxɛ. Mangɛ makantɛe tixi mangɛ fɛ ma, e sarae fema. Ɲama birin nu sɛɛwaxi, e sarae xui raminima. Atalaya naxa a xa sosee ibɔɔ a yɛtɛ ma sunnunyi kui, a gbelegbele, «Yanfanteya! Yanfanteya!»
15Na kui sɛrɛxɛdubɛ Yehoyada naxa sɔɔri kɛmɛ xunyie yamari, «Wo a ramini hɔrɔmɔbanxi fari ma sɔɔrie yire. Mixi yo na wa a malife, wo na kanyi faxa santidɛgɛma ra.» Sɛrɛxɛdubɛ mu nu wama a xa faxa Alatala xa hɔrɔmɔbanxi kui.
16Sɔɔrie naxa a suxu, e a xanin mangɛ xa banxi kui kira ra soee soma dɛnnaxɛ ra, e a faxa mɛnni nɛ.
17Yehoyada naxa saatɛ xiri Alatala, mangɛ, nun ɲama tagi, a falafe ra e birin xa bira Alatala fɔxɔ ra.
18Bɔxi ɲama birin naxa so Bali kuye xa banxi kui, e sɛrɛxɛbadee nun kuyee kana. E naxa Bali kuye xa sɛrɛxɛdubɛ Matan faxa sɛrɛxɛbade fɛ ma. Yehoyada sɛrɛxɛdubɛ naxa sɔɔrie ti, naxee Alatala xa hɔrɔmɔbanxi makantama.
19A naxa sɔɔri kɛmɛ xunyie tongo, Kari sɔɔrie, mangɛ makantɛe, nun bɔxi ɲama birin, e fa mangɛ mati kelife Alatala xa hɔrɔmɔbanxi han mangɛ banxi. E naxa so mangɛ banxi kui mangɛ makantɛe xa naadɛ ra. Mangɛ Yowasi naxa a magoro mangɛ kibanyi kui.
20Bɔxi ɲama birin nu na sɛɛwɛ nun sabari nan kui, barima Atalaya nu bara faxa santidɛgɛma ra mangɛ banxi kui.


text:
Sigida 22 Mɔgɔkɔrɔba banaw
A ka ca a la, mɔgɔkɔrɔbaw labɛnnen don ka saya makɔnɔ ka tɛmɛ u fɛmɔgɔw yɛrɛ kan. Mɔgɔ minnu ye u ka diɲɛlatigɛ diya bɔ a ka ca a la olu tɛ siran saya ɲɛ ka da a kan ɲɛnɛmaya laban ye saya ye.
Tuma caman, an bɛ a lajɛ ka mɔgɔ satɔ dɛmɛ cogo bɛɛ la walasa a kana sa. Waati dɔw la o bɛ dɔ fara banabagatɔ ni a kɛrɛfɛ mɔgɔ bɛɛ ka sɛgɛn kan. A dɛmɛcogo tɛ fura ɲuman walima dɔgɔtɔrɔ ɲuman sɔrɔli ye nka a ka fisa ka gɛrɛ a tigi la ka bɛrɛbɛrɛ. Aw ye a jira a tigi la ko aw ni a ye nisɔndiyako ni gɛlɛya minnuw sɔrɔ ɲɔgɔn fɛ ko aw tɛna ɲinɛ olu kɔ, ani ka jira a la ko aw yɛrɛ limaniyara ni a ka saya ye. A ka waati labanw kɔnɔ bɛrɛbɛrɛli ka fisa a ma ka tɛmɛ fura kan.
A ka di mɔgɔkɔrɔba bananenw ye ka to u ka so u ka denbaya kɛrɛfɛ ka tɛmɛ dɔgɔtɔrɔso kan. Hali ni o bɛ a jira ko a tigi bɛna sa joona, nka o tɛ ko jugu ye. An ka kan ka an janto a tigi haminankow ni a makow la ani an yɛrɛ taw. Waati dɔw la, mɔgɔ min bɛna sa, o bɛ sɛgɛn kojugu ka a sababu kɛ a bɛ a dɔn ko ale furakɛli musakaw bɛna gɛlɛya lase a ka denbaya ma. O waati la, a bɛ saya fisaya ni ɲɛnɛmaya ye.
Nka mɔgɔ dɔw bɛ siran saya ɲɛ. Hali ni u degunnen don, a bɛ se ka gɛlɛya u ma ka taa ka diɲɛ in to. Laada bɛɛ ni a ka faamuyalicogo don saya kan ani ɲɛnɛmaya saya kɔfɛ. O hakilina, danaya ani o laadaw bɛ se ka saya nɔgɔya dɔw bolo.
Saya bɛ se kɛ yɔrɔninkelen ko ye walima donjan ko. An bɛ se ka fɛn min kɛ walasa ka an fɛmɔgɔ labɛn ka saya makɔnɔ hali ni o ye a sɔrɔ ko nɔgɔn tɛ. A ka ca a la, an bɛ se ka fɛn minnu kɛ o de ye ka a tigi dɛmɛ, ka muɲu a kɔrɔ ani ka a faamu.
Denmisɛnni saya fansi man nɔgɔn. Ɲumanya ni hɔrɔnya bɛɛ nafa ka bɔn. Waati dɔw la ni den walima mɔgɔ wɛrɛ bɛna sa, a tigi bɛ a dɔn, a yɛrɛ farikolo la walima a kɛrɛfɛ mɔgɔw kɛcogo fɛ. Ni saya bɛna se mɔgɔkɔrɔba walima denmisɛnni ma, ni a ye aw ɲininka a ka saya la, aw ye tiɲɛ fɔ a ye nka aw ye a ɲɛfɔ a ye nɔgɔya la ni wajulikanw ye, walasa ka a hakilisigi. Ni aw bɛ a fɛ ka kasi aw bɛ se ka kasi, nka aw bɛ a jira a tigi la ko aw bɛ a fɛ, ani ko aw bɛ a ka saya kun. O bɛna fanga di ale yɛrɛ ma ka limaniya ni saya ye. Walasa a ka nin fɛn ninnu dɔn aw kana u fɔ aw da la, aw ka u jira aw kɛwale la.
An bɛɛ bɛ sa. Lala an ka kan ka baara ɲuman min kɛ, o de ye ka an mɔgɔɲɔgɔn dɛmɛ ka jɛn ni saya ye waati min a tɛ se ka bali, ani minnu bɛna to a kɔ, ka olu dɛmɛ ka a faamu.
📖 Gafe kɔnɔkow
← Segin kɔfɛ | Taa ɲɛfɛ →