text:
Jensenni so tun kela min tÉgÉ LakodÉnnen ye Matubuu-aatu naja-ahi ye, kaahira duku kÉnÉ – a tun ye dÉkÉtÉrÉ Haamidu Hafini daawuda yamarÉya, O min ye larabukan kara-nmÉgÉ ye kalayÉrÉ la min tÉgÉ ye ko (Kuliyatu Alisini, kaahira jamana kÉnÉ) -Misira jamana-k’a ka pebila seben kitaabu in kan a bÉko filana na, I k’a dÉn DÉkÉtÉrÉ y’i bisimila o wati la ni kumakan puma ye, anw seginna a cerini kan ni bÉko in na k’a sabu ke danfara ye a kerenkerennen do ni min ye kene kan ani lasili la.
Ceribaa.
Maa caama be fili kosÉbe min b’a fÉ k’a be se ka pepini ke shii-a ka dusukunnasiri fenw na an’a dÉnniw n’a ladabuw la ka bÉ lakaleli kÉnÉ u kelepÉgÉnw ye min seben u kan, ali n’o kelepÉnw ka dÉnnibopa na cogo o cogo la, wa ali n’u ka dÉnni danaya bopana kumakanw lakalili la a n’a walan-walanni na ni kecogo ye min saniyalen do, min yÉrÉ ka jan ka bÉ wolomani fiyelen ma.
Ne be ni fÉla k’a sÉrÉ n sinsinnen do n ka fÉta tipe kan, un kelen kÉfe ka waati jan ke, un be ka pemÉgÉ tan ni fila ka dusukunnasiri fenw kalan ker-enkerennenyala ani Shii-a yere bee ka dusukunnasiri fenw, ne ma se ka bÉ ni fen panama si ye ni kalan waati jan in kÉnÉ min nafa ka bÉn n’a be lakalita bÉ, waati jan min kela Taariku gafe papiyew yalamani na, ani suna mÉgÉw ka lagosili kumaw gafew lajeli la, wa ne ka negeminekojugu n’in ka lapini farima ni kalan in na ani pepinini miseman in na,o ma fÉyi fara n suruyali kan tipe ni lakika la fÉ n’a kela yÉrÉ janpa ye ka bÉ tipe na, ani bÉli n ka lapini sinsan kÉnÉ, un ye min ke sira ye ka se lakika ma …o sabu kera n ka kalan dafabali kÉtikelen ye min ye n ninkun sama ka taa Shii-a kelepÉgÉnw ka gafew ma, ale de ye silaamaya taabolo ye min be silaamaw yira jipe krnÉnyanfan an’a tilebiyanfan.
K’a damine yen sa, un y’a jaakuya n yere kun kan ni n ka lapini farima ye ka taa lakiika ni tipe pinini ma, a mana sÉrÉ yÉrÉ o yÉrÉ, ani kodÉn a mana sÉrÉ yÉrÉ o yÉrÉ, kodÉn ye muminu ka pinifen ye a b’a ta a mana sÉrÉ yÉrÉ o yÉrÉ, un y’a ye n ka n ka kalan taabolo yalama Alimaami tan ni fila ka taasira pinini na ka taa pinini bolo weree kan, n’o ye k’a pepini taabolo in yere tikiw ka gafew kÉnÉ, walasa n k’u ka dusukunnasiri fenw dÉn ka bÉ u ka cekÉrÉbaw n’u ka pininikelaw ni sekes-ekelikelaw ni dÉnnibaa cesirilenw ka gafew kÉnÉ, a be kene kan k’a fÉ taabolo cew de b’u ka taabolo dÉn kosebe ka teme u kelepegÉnw kan, ali n’u kelepÉgÉnw da jala kosebe kumadÉn na walima ali n’u sÉnna nekun ja la ani walanwalanni ka teme tile kan.
Min ka fusa ni ni bee ye, I k’a dÉn (dÉnni dana ya) min ye ungolonmaw fÉlÉ ye, (dÉnni taabolo kuraw ka sinsan) ale de ye taabolo ye min ni ne yere y’o suganti ka ke n ka pepinini nin ka gafe gilan sariya ye, tuma min na n ye n ka pepini lapini farikoloma-fenw ni farikolotanfenw kun kan, ni dÉnni danapa ye min file ni ye, o be sabati dafalen yira sariya kuma-kanw lakaleli la ani kalantaw segesegeli, o tuma na pepininikela be cogodi, min ka pinini sera a dan bee la, an’a ka dÉnni keguya fereli sela a hake dan bee la, o ka se ka tipe ni lakiika segesege Shii-a mÉgÉw ka sariya kumakanw tipe n’a keneyali dÉnni na, k’a sÉrÉ n’a ma ke n’u yere ka gafe lasiliw ye, o te se ka ke wa n’a kera, o ye kabako ye!!! o tuma na o pininikela na sika a ka dÉnni pepinini in na!!, w’o ka pepinini kera sira kan ani ngoloma kan min barikalen te.
O de ye ne bila ka fere ni pepinini ye Shii-a ni Shii-a mÉgÉya kan u yere ka gafew kÉnÉ, ani n k’u ka dusu-kunna sirifenw dÉn ka b’u yere ka sebenenw kÉnÉ n’u bolow ye an’u nenkunw ye min fÉ, dÉ ma fara min kan wa dÉ yere ma b’a la, walasa n kana jigin fili digen kÉnÉ, un pÉgÉnnaw jigina min kÉnÉ taariku dÉnnaw ni lagosili-kelaw la, tuma min na, u ye kitijuguw bÉ Shhi-a mÉgÉw kan ani Shii-aya kan, wa ne b’a fÉ, pepininikela min b’a fe ka walanda kulu dÉ sÉrÉ tipe ni lakiika la, k’a sÉrÉ n’a ma ke ni Shhi-a mÉgÉw yere ka gafe lasiliw ye I k’a dÉn o tiki be faran faranni sira pini na, w’o tigi be baara lankolon na, w’o baara te dÉnni ye, w’o te foyi ye fana dÉnni kÉnÉ.
DÉkÉtÉrÉ Ahamadu Aminu jigina ni fili pÉgÉnna digen kÉnÉ, tuma min na a y’a fÉ Shii-a ma a ka gafe kÉnÉ a ketÉ k’a lapini k’a be bangeli ke kalanbagaw ye, Shii-a taabolo fan dÉw la, a y’a yere kari k’a yere cogoba ni k’a yere fereke Shii-a pepinini kÉnÉ,I n’a fÉ a ko: I k’a dÉn yahuudiya bangela Shii-aya la, an’a ko: I k’a dÉn tasuma haramuyalen do Shii-a mÉgÉ kan fÉ n’a kera Shii-a damadÉ ye, a n’a ko: k’a sabu ke u tukuli ye Abudulayi Bunu Saba-i la ….. o n’a pÉgÉnna caama pepininiw na minu unglontigiya sabatila ni Shii-a yÉrÉ ka jan ka b’o ma, wa Shii-a dÉnnibaaw y’u jÉ a galontigiya lasegini ma ani k’a pefÉli walanwalan k’a jeya kosebe o dÉnnibaaw dÉ ye Alaama Muhamadu Huseyini Aali Kaashifu GitÉÉ-i ye a ka gafe kÉnÉ min tÉgÉ ye (Asilu Shii-a wa u suuluha).
A ye ne nisÉnja tuma min na n tun be Shii-a Imaamiya gafe lasili fÉlÉw pinini na, un ka n teri kÉrÉ dÉ kunbe min ye Irakika gafe cerinabaa ye, n’o ye SeyiduMuritada Radawi Kashimiri ye, o y’a sÉrÉ gafe dÉw b’a bolo Shii-a mÉgÉw ka gafe lasiliw la, a y’u wÉlÉfÉli damine Kaahira – keeri- Misira jamana kÉnÉ – gafe gilanyÉrÉ la, kitaabu ceribaga in ye gafe min yira n na, o kera (Asilu Shii-a wa u suuluha ye) ani (Abudulayi Bunu Saba-i ka gafe) ani wasaa-ilu Shii-a gafe, o n’a pÉgÉnna werew, w’a laban min fÉlen file ni ye,o ye Shii-a ka gafe lasili ye, u ka dusukunna siri gafe ni fiku gafe lasili do (diine pefÉli sira gafe).
Bidon in na Seyidu Muritada kashimiri ye gafe kura di an ma n’o ye Usitaadi Muhamadu Rida Muzafari ka gafe ye, min ye kalanyÉrÉba guloma ye Najafu Ashiirafu la Iraki jamana kÉnÉ, kitaabu min gilannen k’a tÉgÉ da ko: Akaa-idu imaamiya A y’a pini n fe ka pebila seben ni pepinini taamaba in na, wa ko n ka n hakilina yira a la, a kelen kÉfe k’a wÉlÉfuli n’a cerini sangaya ta a ye, ne tora n be gafe in sebedenw yalama fÉ n ka kabakuya bopana fen na a ye min seben k’a fara pÉgÉn kan a ka gafe wÉlÉfulen in na, n’a pefÉli miseyali ye Akaa-idu imaamiya kun kan, n’a walanwalani kecogo puma ye a sebennikela yere ka lapini hukumu kÉnÉ, sebennikela in be kalankela daamu ni fen ye a ye min fiye ka bÉ Shii-a ka dusukunna sirifenw na ni k’a dada pÉgÉn kan cogo la min dalakepenen do, ni k’a walandaw ke bonda bonda ye min bÉbÉlen do pÉgÉn na, fÉ a kuma taabolo cepa walankata la, a n’a masiri jenseli fan bee fe.
Gafe in kuma taasen be ni ani yenta sanfe (gafe werew) sabu a be farali ke pÉgÉn kan bakurumaya la ni gafe werew kÉnÉtaw ye ni nafa dafalenw ye min ni pininikelaw mako b’o la Shii-a mÉgÉw ka gafew kÉnÉ, k’a sÉrÉ a kelen do ka surupali ke a kumakanw na ni k’a sinsin gafe in sebenbaa ka lapini kan, walasa a kalanbaaw k’a kalan ni faamuya jeelen ye.
O tumana kitaabu in sebenna ni cogoya in na, cogoya min ni gafe sebenbaa lapini y’o ye, tuma min na n’a be Akaa-idu imaamiya bila I bolo kÉrÉ, a kelen kÉ k’a bÉ gafe lasiliw kÉnÉ minu be farali ke pÉgÉn kan ni ka balitaw fana bali, k’a sÉrÉ a sinsinnen do dakun beelajelen kan haali n’a y’a sÉrÉ a y’a sinsin lasurupali kan kÉsÉbe.
Unka ne te tanunikela ye ni jÉyÉrÉ in na ka gafe sebenbaa mankutu ani k’a pasada dee, k’a sabu ke tipe nunu fÉli ye danaya hukumu kÉnÉ, an’a walanwa-lanni gafe in kalanbaa bolo, I k’a dÉn ni pÉgÉnna fen o fen o be jate ne ka yeli la dÉnni damine fen fÉlÉw ye min ni pininikelaw ka lapini be pesin o ma tuma min na n’u be tipe ja ta u hakili la, k’a bila a bila yÉrÉ la a ni min ka kan.
O de la sa, ne be dali ke kalankela lahÉrÉma pefe hakilina ja cepuma na, wayasi in ye min kafÉ pÉgÉn kan (gafe kumakanw o de ye wayasi ye), wayasi min n’a bopa ka dÉgÉ (gafe) unka a hakilina n’a kÉrÉw jÉyÉrÉ ka bon, wayasi min n’a gilanbaga y’a laben k’a cepa ni dalilu barikamaw ni seereyaw ye ka bÉ kurana kÉnÉ tuma dÉw la, ni ka bÉ hadisa kÉnÉ tuma dÉw were la, ani ka bÉ imaamu tan ni fila ka kumakanw na(Ala ka jipe b’u ma) tuma were la tun.
Ni hakilina ja cepuna in, un be na min da I pekÉrÉ sisan sika taa la pew k’a fÉ ko kalankela min ni tipe yeli kadi a ye, a be na jÉ fen kan ne yere jÉla min kan, w’a be na nege mine ke I n’a fÉ ne y’a nege mine cogo min na, ali n’a ma ne ka pebila in kalan, ne ye min seben, wa tuma caama na pininikelaw ni kalankelaw ka lapini be ben kelen ma kiti tigeli la hakilinaw ni kÉrÉw faamuya la sabu tipe ye kelen ye a te ci ka caya, maadaama a fÉbaaw n’a kiti tigebaw b’a kitiw bÉ u hakili wow kÉnÉ (dÉgÉdÉgÉni) sani u k’a bÉ u dusukunw kÉnÉ, an’u b’a bÉ u dusukunw kÉnÉ sani u k’a bÉ u nin digÉw kÉnÉ, maadaama n’u be kilen o baara keli la k’a sÉrÉ n’a ma ke ni siya wÉlÉma ye taaboloko fan fe o n’a pÉgÉnnaw.
Ni hakilina ja dÉ ye – min ni kalankela be na j’o kan – masala min be kuma (dÉnni cesiri kan) n’a be f’o ma larabu kan na (Ijitihaadu) Shii-a imaamiya mÉgÉw fe.
I k’a dÉn hakilina ja min cipe tala suna mÉgÉw fe ka bÉ u ka dÉnnibaaw la, o ye ko dÉnni cesiri bonda datukulen do n’u ka Alimaami naani ye: n’o ye Abu Hunayifa ni Maaliki ni Shaafi-u ani Ibinu Hanibali ye.
Ni y’a ye n’a kan be dÉnni cesiri kunkelen ma unka fiku dÉnnaw ye lajeli min ke – Silaamaya sariya dÉnnaw – Alimaami naani kÉfe cesiri la o te teme cesiri la abada taaboloko hukumu kÉnÉ, walima cesiri kunkurunni diine bolo faraw la.
Wa ni n’a pÉgÉnnaw ke waati te teme suna mÉgÉw bolo seekili naani kan a mana ke cogo o cogo (san keme o keme) unka min minena ka bÉ Gazaali la seekili dunruna na, ni Abuu TÉÉhiru Salafi seekili wÉÉrÉna na, ni Izu Diinu Bunu Abudu Salamu ani Ibinu Dakiiku Iidu seekili wolowulanna (seekili kelen ye san keme ye) ani Takiyu Diini Sabaki ani cesiri daminebaa(1) ibinu Tayimiya seekili seekina, ani Alaama jalaali Diini Abudu Rahamani Bunu Abii bakari suyuuti seekili kÉnÉtÉnna na … Ni n’a pÉgÉnna te teme Fatuwa bonda kan dÉnni taabolo kura sikilen na, w’a si te don dÉnni cesiri hukumu kÉnÉ -Fatuwa kÉrÉ ye dÉnnibaa be hakilina min sÉrÉ sariya kumakan kÉnÉ n’a b’o fÉ a ladegebaaw pena - wa ni de ye hakeya ye an ye min walanwalan an ka gafe kÉnÉ (Taariku Tasiri isilaami fi Misira).
Unka Shii-a Imaamiya dÉnnibaaw be pinni ke u yere ye ni cesiri ye cogoya bee la an ye min fÉ sisan u b’u banba a kan pe bee la, w’u t’a bonda datugu dÉnnibaa nataw pe seekili si la seekiliw la, fÉ ka taa se an ka bi don in ma, wa ka teme ni bee kan an b’u ye u b’a faridaya k’a saratiya waati dÉnnibaa cesiribaa ka sÉrÉ u ce la, w’u b’a waajibiya Shii-a mÉgÉw kan k’u labato u ka panamaya waati la, cesiribaa kÉrÉw faatulen kÉfe, maadaama cesiribaa kura in y’a ka cesiri sama k’a barika ka bÉ cesiribaa kÉrÉw taw kÉnÉ min cipe tala ka bÉ Imaamuw la kÉrÉbalen kunda – Diine lasiliw n’a bolofaraw la -.
Wa ni dama ma kÉlÉsili di ne miiri ma dee, walima ka ne dusukun lamin ni dÉnni cesiri kuma ye (ijitihaadu)unka dÉnni min ye kura ye n’a cekapi ni masala in na,o ye k’a fÉ ko dÉnni cesiri ni kecogo in na, an be min kalan ka bÉ Shii-a mÉgÉw la, o de be taa ni panamaya taabolo ye an’a taape, w’a be sariya kumakanw ke panama ye min be lamaga, n’a be mÉn k’a yiriwa k’a ni waati ni yÉrÉ taama pÉgÉn fe, w’a te simi o simi cogo la min be diine yÉrÉ japa ka bÉ jipe la, walima ka diine yÉrÉ japa ka bÉ dÉnni petaa la, w’o de ye ko ye an be min ye diine taabolo caama mÉgÉw fe minu n’u fÉlen do pÉgÉn kÉ diine faamuya pefÉli la.
W’a dÉ la an be kÉlÉsili ke imaamiya mÉgÉw ka gafe wÉlÉfulenw na, a n’u ka gafe hake caya Shii-a gafe marayÉrÉw la, o be segin kana - an hakilina na – ka taa dÉnni cesiri bonda dayeleli ma n’a pÉrÉtu fila ye (kon).
Hakilina ja filana, min ye dÉnni miirikelaw ka miiriw tipe, n’a b’u lasu ka tuku taabolo in hakilinaw kÉ n’a b’u mine ka taa miiri jan ma a masalaw la, o ye Shii-a taabolo dÉnnibaaw ka sÉsÉli ye masala kan min ye puma ni jukuma ye fenw na, ko yala fen puma ye puma ye a yerekun n’a tabiya dancogo la wa?, walima puma de do k’a sabu ke Ala ka fÉli n’a ka yamarÉya ye wa?, an’a sinsinni a ka jÉnw ka wa? a b’o cogo la, u b’o kelen fÉ fen juguma na yala o ye juguma ye a yerekun n’a tabiya la wa? min bilalen do a yerekun na, walima ko juguma ye fen ye Ala ka haramuya nana min kan, k’a ke haramu ye jÉnw kan wa? sanupa be Ala ye a ka sekÉrÉtalen do.
Tuma min na E be ni kalan ka tuku gafe gilanbaa ka fÉtaw kÉ Shii-a imaamiya ka dusukun siri fenw kun kan, E b’a y’I yerekun na k’a f’u ka kuma be hakilina fÉlÉ in yira puma ni juguma kan, Shii-a beelajelen ka hakilina na ani imaamiya ka hakilina kerenkerennen na, sun fila do u yerekun na fenw beelajelen na, w’u fila nanen te ka bÉ Ala yÉrÉ n’a ka yamaruya ye, wali a ka balili, wa ni sira min ye ni ye pininikela caama ka miiri be jÉ a la, a b’u weele ka taa kunnasiri ni miiri janpa ni taashi janpa ma.
Unka anw te ali kunasiri fitiini sÉrÉ, walima fereke fitiini sÉrÉ ni ko in na, k’a sabu ke Shii-a imaamiya mÉgÉw tun be diine kiti fan caama famuya ni hakili sira ye, I n’a f’u be hake min ta lakaleli sira fana na, I k’a dÉn u ka hakilina puma ni juguma kan, min fila jÉlen do n’u yerekun ye, o ye Muutazila dÉnnibaa farinw ka hakilinaw ye.
A tÉ be to pinigali kelen ye min jaabi be geleya an kan – a be ke waajibi ye an kan–o ye: yala Shii-a de ye nÉbila muutazila la wa? walima muutazila de ye nÉbila Shii-a la? unka pininikela fan caama b’a ye k’a fÉ ko Shii-a de ye nÉbila muutazila la ni hakili sira tali ye, unka ne b’a bisikiya I ye k’a fÉ muuta-zilaw de ye nÉbila Shii-a la, sabu Shii-aya ye dusukun siri ye, (Akiida) min kÉnnen do muutazila pe, wa muutaziluya bangela ka jigin Shii-a ka lamÉn kÉnÉ, wa Shii-a kunkolow(pemÉgÉw) ka sÉrÉli ka kÉrÉ ni muutazila dÉnnibaa farinw ka sÉrÉli ye, ne b’o bisikiya d’I ma maadaama n’an be na o hakiikaw mine taariku kÉnÉ, maadaama an te sika k’a fÉ jamakulu fÉlÉ Shii-a la, olu ye bangeli damine kandalikelaw ka waati la, u taara pefe imaamu Ali ka waati la (kalifaya waati) Ala y’a peda bonpa w’a b’a pefÉ cogo la min te sÉn sÉsÉli ma, wa imaamu Ali ma ke shahidu su ye tÉnpÉli ni juguya fe abada, ka taa so laban na, fÉ Shii-a mÉgÉw ye tÉnbolo sÉrÉ min be diine tÉnbolo bee lakunu silaamaya kÉnÉ.
Yan sa ne be se ka bangeli ke kalankela ye min be miiri ka taasi k’a fÉ Shii-a te fen ye unkalontigelaw ni sufiyaniyaw kÉ (unkalontigelaw) pininikelaw be min bisikiya n’u ye ka bÉ taabolo sariya kumakanw dama lakalili la, ani diine nÉw minu balolen do unkalon ni miiri lankolon ni isira-iliya la, walima u sinsinbere ye lakalili minenenw ye ka bÉ Abudulayi Bunu Saba-i la, o n’a pÉgÉnnaw minu ye mÉgÉ ja talen ye hakili la k’a sÉrÉ mÉgÉ te kene kan Taariku kÉnÉ, sanko Shii-aya yere ka dÉnni pepinini kura taabolo ka lajeli la, o ye Shii-a kelepÉgÉnw ka lajeli kÉkankali ye jaati, Shii-a min ye silaamaya taabolo fÉlÉ ye min ye mako don ke sariya kumakanw n’a hakili miiri fenw tangali la, a sera ka sira bÉ silaamaya taabolow ni pÉgÉn ce min bawoyolen do n’a b’u bee labÉ, n’a fanw ferelen do, n’a tun ma ke Shii-a sugantilikela ka benpÉgÉnyali ke (hakili) ni sariya kumakan ni pÉgÉn ce, an tun te na sÉmi nin kura ni na dÉnni cesiri hukumu kÉnÉ ani fiku masalaw petaa, waati ni yÉrÉ kÉnÉ min ni silaamaya sariya duuminenw te pÉgÉn bali.
Sira di ne ma ka hakilina ja sabanna pefÉ k’a fense I pekÉrÉ, sabu a be se ka ke ja lankolo be na hakili la k’a fÉ ko nata in ni temenen in be fÉ pÉgÉn kÉ, n’a hakika taabolo sira ye, tipe do, o te dÉwere ye fÉ n’a kera Shii-a ka makodon ye kaburu juurali la ani Ala ka walijuw ni Imaamu kaburu juurali, an’u ka batow u lahÉrÉma kere fe I n’a fÉ seli faridaw jÉli ni dÉnni sikiliw cerili ani u ka Imaamu (kalifa pemÉgÉ) tan ni filaw ka hakili lajigiw, u ka bangeliw ni faatuliw, I k’a dÉn o n’a pÉgÉnnaw bi mÉgÉw ka hakilinaw la silaamaw ce la ani ko kÉrÉbÉlaw, minu kelen be k’u banba hakili ni miiri dama kan, o be jate mine fili ni unkalon ye, o toyi silaamaya yere bolo fara dÉw beyi o- lu b’o jate kaafiriya ni filankafoya ye, ani dansako diine na, sanko Ahamadu Bunu adu haliimu Bun Tayimiya nÉfe mÉgÉw an’a ka kalanden taariku kÉnÉ n’o ye Muhamadu Bunu Abudu Wahabu Najidi ka mÉgÉw ye, min ye wahabiyaya taabolo sikibaa ye a n’o pÉgÉnna jamakuluw an ka bi don in na, an be na an ka kalemu kÉrÉta ka se u tÉgÉ fÉli ma.
Unka suna mÉgÉw ka maa kÉnÉna jelen beela-jelen be sÉn u balima Shii-a imaamiya ka dusukun sirifenw ma (Akiida) sabu u bee b’asiri u dusukukun na k’a fÉ Ala ka walijuw Imaamuw ani maa fen o fen be dukukolo kÉ kan, u te se k’e nafa ni foyi ye fÉ min manaja Ala ye, w’u te se k’e tÉrÉ ni foyi ye fÉ n’a kera Ala japeta ye, wa nÉ ni nafa ani tÉÉrÉ t’u bolo fÉ n’a kera Ala sako ye, o tuma na ni jÉsen nunu kosÉn nunu maa kerenkerennenw sÉnna kaburu jurali ma o te dÉwere ye fÉ n’a kera u joguw ladegeli ye an’u nÉ barikamaw ladegeli, ani ka miiriw ni waajuliw ta u kÉ fe n’u ka hakili jiginw panamayali ye, w’o ye wale ye min tanunen do fan fila bee fe (Shii-a ni suna).
Hakili ja naani na, o be tali ke jatemine hakeya la o yere toyi, ne kabakoyala tuma min na n be ka n balimace ka gafe kalan, ne kan be a ka fanga hakeya ma imaamiya ka dusukunna sirifenw bangeli la ni cogo ye min dadalen do pÉgÉn kÉ, a b’a yira k’a fÉ ko hakili sira ye nÉ bila Shii-a la, ne delila k’a fÉ k’o sababuya ye petaa ye hakili dÉnni na ni hakeya ye min be I n’a fÉ sariya kumakanw lakalili ka b’u ka imaamuw la, wa ni min file ni ye, o be tigenkan dalilu yira an na Shii-a ni muutazila ka pÉgÉn sÉrÉla, ani Shii-a ka sinsinbere ni muutazila ka sinsinbere pÉgÉn sÉrÉ la, k’a f’u bee ye kelen ye.
I k’a dÉn ni maa min b’an ka kitaabu kalan min tÉgÉ ye (SÉÉhibu Bunu Ubaadi) o b’a ye k’a fÉ Shii-a ka pelayeli sinsinbere sera hake la muutazila yere fana ka pelayeli sinsinbere sera yen, wa muutazila ka pelayeli ye Shii-a ka pelayeli ye, fÉ n’a kera yÉrÉkelen kelen ye, I k’a dÉn ni pÉgÉn sÉrÉ in bopana ka se hake la fÉ ka jekulu fila in fereke pÉgÉn na ka se hijira seekili naanina cemaancew ma, fÉ ka taa se a laban ma mÉgÉ bolo min ye Shii-aya ni muutazilaya pemÉgÉya ta seekili in kilan filana kÉnÉ n’o ye (SÉÉhibu Bunu Ubaadi) wa seekili temenen in de ye waati ye silaamaya kodÉn sera a dan bee la n’a be f’o ma ko (sivilizasiyÉn).
Tuma min na gafe gilanbaa lahÉrÉma ye baro damine(mankutuw kelenbanciya kan) Ala yere kun kan, a ka se kÉrÉtalen do, I k’a dÉn a b’an hakili lajigin muutazilaw ka kuma na mankutu kelenbanciya la, o de kosÉn u y’a f’u yere ma ko kelenbanciya mÉgÉw, Shii-a imaamiya ni muutazila fila be je k’a fÉ ko Ala mankutu y’a yere jaati ye, o kÉrÉ ye ko Ala, a b’a yere kalama, a b’a yerekun ma, a ye sebaa ye a yerekun na, w’a b’o cogo la, u te mankutu ni yerekun faran ka bÉ pÉgÉn na, ni taabolo fila in mÉgÉw, u ka dalilu b’u bolo o la, sabo ka Ala yerekun n’a mankutu faran ka bÉ pÉgÉn na, kuma caama na o be hakiliw weele ka taa fereke ma, w’a be hakili bila filankafoya kÉrÉ la, ni min fili ni ye- fen do sika te min na pew - ka b’u ka hakili miri janw na minu cekapi kosÉbe.
W’a b’o cogo la an be ni pÉgÉnsÉrÉ in kÉlÉsi imaamiya ni muutazila ni pÉgÉce, n’u ka kuma ye dusukuna siri kan min be tali ke Ala ka danapa kan I n’a fÉ (baara puma keli waajibi Ala kan) Ala ka se kÉrÉtalen do, o n’a pÉgÉnnaw I n’a fÉ (juguman toli waajibiya) ka Ala mankutu n’o ye a ka se kÉrÉtalen do, I k’a dÉn u ma ni fÉ fÉyi kama fÉ n’a kera kÉlÉsili ye tÉnpÉli danbenyali la ka taa Ala ma Ala ka se kÉrÉtalen do:
K’a damine yan imaamiya be suna mÉgÉw ka dalilu yalama kurana Aaya in kÉrÉ fÉli la, Ala ka kumakan a ka se kÉrÉtalen do:
قَولُه تَعَالَى: ]لَا يُسأَلُ عَمَا يَفعَلُ وَهُم يُسألُونَ[.
Ala te piniga a ka keta la, unka Adamadenw be piniga u ka keta la.
O de hukumu kÉnÉ suna mÉgÉw te sÉn Imaamu Ahamadu Daridiiru ka kumakan ma – o min ye suna mÉgÉw ka dÉnnibaaba ye-, wa suufi dÉnnibaaba do seekili tan ni filana na, tuma min na a b’a fÉ a ka jarida kÉnÉ:
وَمَن يَقل بفعل الجميلِ وجبَا عَلى الِإلهِ فَقَد أَسَاءَ الَأدبَا
Ni maa min b’a fÉ ko baara puman keli ye waajibi ye Ala kan, o tigi ye ladabubaliya ke Ala la.
O n’a ta o ta ne yere fana be haketo pini haketo bee la fen na min n’u dusukun be kuru k’a sabu ke lapini cepuma ye min ye kÉlÉsili ye tonpÉli danbeyali la ka taa Ala ma a ka se kÉrÉtalen do, ali n’o kela tÉnpÉli miiri lankolon ye.
Tipe ye, k’a fÉ jamakulu in fila n’o ye muutazila ni Shii-a imaamiya ye fan kelen fe, ani suna mÉgÉ suufiya mÉgÉw fana ye fan kelen fe, u ka pena yeli ye Ala tannuni ye a ka dafalenya la, Muutazila ani imaamiya b’u sinsin Ala ka kilenneya sabatili kan unka suna mÉgÉ suufiya mÉgÉw ni salafu sÉÉlihu jamaw b’u sinsin Ala ka hÉÉrÉnpa tankali kan (u kan be hÉÉrÉpa kunkelen ma) a ka se kÉrÉtalen do, o de ye hÉÉrÉpa ye fereke te min fereke wa fanga were te yele min sanfe min n’u b’o ka seereya ke ni Aaya in ye.
]لا يُسألُ عَمَا يَفعلُ وهُم يُسأَلُونَ[.
Wa ni be n’a ka yeta do dÉnni sira kura mÉgÉw ka faamuya la, w’u bee be tuku u ta nÉfe.
Kitaabu gilanna kumakan were be tuku ni na n’o ye (kadÉÉ-u ni kadaru ye) o kÉrÉ ye (latige ni hake) yala adamadenw bilalen do u ka siraw kan wa? walima u sugantilen do? walima imaamiya mÉgÉw b’a fÉ cogo min na: yala adamaden jaakuyalen do wa? walima u bilalen do u ka ketaw la?.
Ni pinini min file ni ye ali n’a y’a sÉrÉ u nÉrÉlen do Ala ka kilenneya falisafa la kosÉbe min ni muutazila mÉgÉw y’u fila bÉ pÉgÉn fe kosÉbe, unka an b’a ye imaamiya mÉgÉw be sira were ta ni jÉyÉrÉ in na, o be jate cemance sira ye, u t’a fÉ ko adamadenw jaakuyalen do jaakuya kunkelen na I n’a fÉ taabolo dÉw b’a fÉ cogo min na, n’a be f’olu ma ko (jabiriya mÉgÉw) jaakuya mÉgÉw, u b’olu weele ko (jahamiya mÉgÉw) a b’I n’a fÉ olu te bilali kunkelen fÉ in’a fÉ taabolo mÉgÉ dÉw were y’o fÉ, n’a be fÉ olu ma ko (Mufawiduuna) u be weele ko kadiriya mÉgÉw muutazila mÉgÉw cela. kadariya ye latige ni hake fÉbaaw ye.
Unka imaamiya mÉgÉw ka jaakuya fÉbaliya sabu jaakuya fÉli be lapini ni sako bali ka bÉ adamaden na lasili kunda, a be adamaden ke kulonke fen ye hake bolo, walima k’a ke yolo ye fipe ci yÉrÉ la, n’a kera o cogo la Ala ka kiti be boli u kan u ka kewaliw la, a kera tÉnpÉli ye o walima a kera jogo juu ye, sabu se t’a bolo o tuma na a ka sugantili la, wa lapini yere t’a bolo min b’a bali karili la fili digen kÉnÉ,o lu be jaaguya in bali, sabu a be kilenneya mankutu bali ka bÉ Ala la, ni de hukumu kÉnÉ poyidala – donkilidala - be ni da a b’a fÉ:
أَلقَاهُ فِي اليَمِ مَكتُوفًا وقَالَ لَهُ إِيَاكَ إِيَاكَ أَن تَبتلَ بِالمَاءِ
A y’a fili ji kÉnÉ a bolow sirilen a k’a ma, I jija I jija I kana pigin.
Unka u ka toli la fÉbagaw ka fÉli la n’o ye bilali kunkelen ni sugantili kunkelen taabolo mÉgÉw ye – minu b’a fÉ ko Ala ye mÉgÉw bila u ka kewalew la, ani k’u suganti bawÉyÉ kunda k’a sÉrÉ n’a ma ke ni sarati si ye, o sabu ye, o be adamadenw ke, u ka kewalew la an’u ka kumaw la, mÉgÉ tigelenw ye ka bÉ Ala ka lapini na pew, o ye fen ye u ka yeli la, k’a fÉ mufawiduunaw ani kadariyuunaw bilali wÉyÉlen fÉbaaw ani hake wÉyÉlen fÉbaaw ye minu b’a fÉ ko adamaden yere de b’a ka walew gilan k’a sÉrÉ n’a ma ke ni Ala ka se n’a ka fangan don yÉrÉ ye o baara walima kewale la, I k’a don dusukunnasiri dÉnnibaga dÉ y’o kuma ni gen k’u lagosi ni hadiisa dÉ ye min b’a fÉ ko kira ko:(ki-so).
(القَدَرِيَةُ مَجوسُ هَذِهِ الأُمَةِ).
KadariyamÉgÉw - hake mÉgÉw- ye ni mantow la majusiw ye (tasuma batolaw).
K’a damine yan an b’a dÉn k’a fÉ jaaguya taabolo mÉgÉw b’u sinsin an danbaga ka kilenneya balili la, a ka se kÉrÉtalen do, sabu a be mÉgÉw pangata kewalew la a yere ye min dan ka bila danfenw cela.
Unka kadariya mÉgÉw b’u sinsin Ala ka se balili n’a ka fanga balili la, a ka danfenw la, wa nunu fila bee ye kerefe mÉgÉw ye u yÉrÉ ka jan tipe na japa dan bee la.
N’a y’a sÉrÉ imaamiya mÉgÉw b’a fÉ I n’a fÉ Imaamu jaafari sÉÉdiku y’a fÉ min ni Ala ka jipe b’a ma:
(لا جَبرَ ولَا تَفويضَ ولكن أمرٌ بَين أَمرَينِ).
Ko jaaguya te wa bilali fana te ko b’o fila ni pÉgÉn ce.
I k’a dÉn u n’u balima sunamÉgÉ dÉnnibaabaw be ben kelen kan ni yÉrÉ in na, o ye sabu suna mÉgÉw fana be ni pÉgÉnna fÉ, u b’a da kene kan ko adamaden ye kunkurun ye sugantili la, a jaaguyalen te pelenw w’a yere m’a ka walew dan a yerekun na, u ka dÉnnibaa lakodÉnnen min ye ni fÉbaga ye, o ye Imaamu Abuu Hasani Ashi-ari ye, imaamu Fakiru Diini Raazi y’a lapini ka benpÉgÉnpa pini jaaguya taabolo ni bilali taabolo ni pÉgÉn ce fÉ talon kera a nÉw kan a tun b’a fÉ ko:
(الإِنسَانُ مُجبرٌ بَاطِناً ومُخَيَرٌ ظَاهِراً).
Adamaden jaaguyalen do kÉnÉ na, a sugantilen do kene kan ni ye kumakan miseman ye, a te dogo dÉnibaa simi-nenw na, dÉnni hukumu kÉnÉ, ani minu be dusukunnasiri fenw (Akaa-idu) dÉn silaamaya kÉnÉ.
Hakilina ja duuruna, an be n’an ka kuma laban n’o ye ni gafe pebila in na, o de ye imaamiya ka kuma ye badaa-a kan o min kÉrÉ ye, ko keli ye ka sÉrÉ k’a baare, I k’a dÉn imaamiya mÉgÉw y’a fÉ k’a be ben Ala hake la, f’a minena ka b’u ka kumaw la u b’a fÉ ko:
(ما عُبِد اللهُ بشيءٍ مثلَ القولِ بالبداءِِ).
Ala ma bato ni foyi ye min ka fusa ka temebadaa-a fÉli kan – (fen keli k’a baare).
Tuma min na badaa-a kela adamadenw mankutu ye sabu fen keli k’a baare o be miiri cunnen yira, ani sawaba sÉrÉli fili kÉfe, ani dÉnni sabatili fendÉnba-liya kÉfe miirikela caama ye Shii-a mÉgÉw hakilina in jaasi badaa-a danbiyali la ka taa Ala ma, a ka se kÉrÉtalen do,k’a sÉrÉ Shii-a imaamiya fosilen do ka bÉ mÉgÉw ka faamuya la badaa-a danbeyali la ka taa Ala ma, sabu benkelen be min kan Shii-a dÉnnibaaw ni suna dÉnnibaaw fe, o ye k’a fÉ Ala dÉnni ye kÉrÉlen ye a saniyalen do ka bÉ yalamani ni falenni ma, ani miiri min ye danfenw mankutu ye, unka fen min ni yalamani ni baareli be bin o kan, a sabatili kÉfe, o ye fen ye min be walan kÉlÉsilen kÉnÉ – n’a be f’o ma ko (lawuhu Mahafuuzu) k’a sabu ke Ala ka kumakan ye a ka se kÉrÉtalen do:
]يَمحُو اللهُ مَا يَشاءُ ويَثبتُ[.
Min ye Ala ja a b’o baare k’a ce ka boyi w’a be fen sabati min fana y’a ja.
An ka misaaliya kelen gÉsi min be badaa-a kÉrÉ walanwalan imaamiya mÉgÉw fe:
Karisa mÉgÉw la, Ala ye kunnaguya seben a kan a ka panamaya damine na, a san binaani na a tuubila ka taa Ala ma, Ala y’a seben walan tangalen na –lawuhu mahafuuzu – k’a ke kunadinw dÉ ye. yan badaa-a ye a tÉgÉ yalamani ye ka bÉ kunagow cela walan kan, ni k’a tÉgÉ seben kunadinw cela.
Unka min be Ala ka dÉnni na o be tali ke masala in taariku bee kÉnÉ sabatili ni baareli la tuubi kÉfe.
O kÉrÉ ye k’a kÉnna Ala ka dÉnni na k’a fÉ o tigi be na ke kunnago ye, o kÉfe ka ke kunnadin ye ni waati in na tuma min na a be tuubi jigin a dusukun na.
I k’a dÉn badaa-a min ni Shii-a b’o fÉ o ye Ala ka kiti tige wale kenekanta kan a ka danfenw cela min n’a ka kodÉn be ben, I k’a dÉn o ye kuma ye min n’an ka yeta kenekanta be ben, o tuma na fereke kun ye mÉgÉw fe mun ye fili danbeyali la ka taa Shii-a ka kuma ni badaa-a fÉli ye, u y’a bisikiya k’a fÉ Shii-a be badaa-a danbeya ka taa Ala ka dÉnni kÉrÉlen ma, k’u t’a danbeya ka taa walan tangalen ma –lawuhu mahafuuzu-.
A dÉ la min dila E ma ne fe sisan walanwalanni caama na E ye faamuya sÉrÉ ne fe fen kun kan Shii-a be min fÉ badaa-a kan u ka dusukunna siriw la, ani E ye fen faamuya u ka hakili miiri jan na, u be kiti ke ni min ye, sabu a kÉrÉ ye u ka lajeli la, ko Ala – a sanuyalen do – b’a ka danfenw yiriwa ka ben ni yÉrÉw ni waatiw cogo ye o fila min n’a y’o dan, a ye jipe ketaw gindo bila o kÉnÉ - ali kene kan – I k’a dÉn badaa-a kuma de ye kuma kelen pe ye, n’an be se k’an sinsin o kan ka -Naasiku(2) Manisuku(3)- gindo kÉrÉ fÉ n’o ye kurana kÉnÉ, I n’a fÉ kodÉn min nana gulÉn haramuli Aaya kan, mun na u haramuyali kela daraja daraja kÉfe, cogoya la cogoya were kÉfe wala masa sanuma in ka se ka nin jigennenw furake n’o ye, a ka se k’u kila ka bÉ laada juguw la min b’u mara kiti boli in kan dÉÉni dÉÉni, fÉ ninkun nunu ka se k’u ka pa n’u ka gilanni ye, n’a y’a sÉrÉ Ala tun y’a haramuya sipa kelen pe la, o tun na ke sabu ye ka geleya se ninkunw ma! o min file ni ye, o de ye imaamiya ka dusukun siri ye badaa-a kan.
A be ne nusundiya ka taamasipe di ni jÉyÉrÉ in na, min ye gafe gilanni minnÉgÉ bila n na silamaya taabolow surupali la pÉgÉn na, min be ke a dama gafe ye, ne b’a pini Ala fe, un ka fen walanwalan a kÉnÉ min ni taabolo nunu sun be ben an’u lapini,ali n’u yepenaw n’u ka siraw fÉla pÉgÉn kÉ.
O kÉfe ne be usutazi gafe gilanbaa fo k’a barikada, a ka sawaba sÉrÉ la sariya kumakan lakalitaw ni hakili faamuya farali la pÉgÉn kan imaamiya mÉgÉw ka dusukun siriw la ani larabukan kalanbaaw ye min fara pÉgÉn kan, a ye farali ke pÉgÉn kan daliluw dili la ni ni hakilinaw ye, ani k’a dicogo pa, ni hakeya in la, wasali be mÉgÉ ye min ye gerejige sÉrÉ tilenneya ni miiri jan na.
DÉkÉtÉrÉ Haamidu Hafini Daawuda
Usutaadu Adabu Arabi kuliyatu Alisunu
Ani kÉlÉsilibaa don iniwerisite
Alikarita kÉnÉ kalan taabolow
hukumu kÉnÉ
indi jamana kÉnÉ kaahira
17/6/1381 H / 25 / 11 / 1961
Misira jamana
(1) Suna mÉgÉw ka dÉnnibaaw caama y’a fÉ ko Ibinu Tayimiya de ye cesiri damin, unka suufiya – n’o ye dusukunnasiri taabolo dÉ ye – fana benna a kan k’ale de y’a daminebaa ye I k’a dÉn seben ci tun be Imaamu Takiyu Diini Sabaki ni Ibinu Tayimiya ni pÉgÉn ce dÉnni fan caama fe fiku ni akiida kÉnÉ, E k’an ka gafe laje Taariku Tashiri-I isilami fi Misira kÉn.
(2) Nasiku kÉrÉ ye sariya kuma kÉÉnnen, kuma were min be n’a kÉ n’a be kÉÉnnen bali ka baara ke n’a ye
(3) Manisuku kÉ rÉ ye, sariya kuma kÉÉnnen balilen.


c: text/html

text:
Bamakɔ kàlasow > 2014 12 31
Ecole Publique de Kalaban Coura ACI. CAP de Kalaban Coura AE-RD
A bɛ Kalabankura ACI 'kɔnɔ. N’i ye pankurun-kԑnԑ sira Minԑ ka Bɔ dugu ‘kɔnɔ (ba numanbolo fԑ) ka Nà Se Jalobugu la, numukԑ ka plaque (bɔlɔn) yɔrɔw la, gudɔrɔn dɔ faralen bԑ ka Dòn ‘kɔnɔ i kinin fԑ. A bԑ Fɔ a ma ko ACI gudɔrɔnnin. I bԑ Dòn o fԑ. I bԑ bɔlɔn fɔlɔ Tԑmԑ i kinin fԑ ka Se flanan ma. I bԑ Dòn o fԑ k’i Tlen ka Taa ni paara ɲԑ damadɔ ye. I bԑ Sɔrɔ ka Se a ma i numan fԑ yen. A ni Collège Umar BA bɛ ɲɔgɔn 'kɔrɔ.
Dɔw b'a Fɔ a ma ko ATT ka kàlanso jɔlen k'a Dànfara ka Bɔ Kalabankura duguma-kalanso dɔ in ma, o min y'a ɲɔgɔn kàlanso dɔ ye.
Blàdon : 2016-05-23 Yɛlɛmako laban : 2016-05-23

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kr Dukure : PMT tɔnden
Mamadu Dukure ye fàsojɔ-tɔnko cɛsiri Kɛ sàn 20 ɲɔgɔn ‘kɔnɔ Mali la. Kabini a Bɔra Fàransi ka Nà malisigi la 1965 sàn na, a y'i Sèndon politiki la. Hakilila min tùn b'a la k'o bɛ Se ka jamana Mara, o tùn ye jyɛnyɛlɛma hakililaw ye. O hakilila min Flɛ o ye, ni dɔw ko o ma ko dabolo-yɛlɛma, o tùn ɲɔ ɲɛnen dòn kosɛbɛ Mali kàlanbaaw 'yɔrɔ o waati la. Dabolo-yɛlɛma miiriya bɛ maa kàlannen minnu na o waati, o dɔw ye fangaɲini-tɔn dɔ Sìgi ko PMT (Parti Malien de Travail) an bɛ min Bayɛlɛma ka Kɛ "Baara Fangaɲini-tɔn Mali 'tɔgɔ la". O tɔn in tùn bɛ ko caman Kɛ dogo la Modibo Keyta ka fanga waati. Komin Modibo ka tɔn yɛrɛ tùn bɛ jyɛnyɛlɛma sira kan k'o Kɛ Mali taabolo ye, o ka fanga tùn bɛ PMT mɔgɔw ka dìbi-dibilakow kàla ma nka o ma dànnatɛmɛ-wale Tà ka PMT tɔndenw Sɛgɛrɛ don kelen ʃi. PMT tùn bɛ ŋaara Da fanga ka taabolo la yɔrɔ caman. U tùn bɛ Jigin Modibo la kosɛbɛ ko 'tɔba b'a Jὲ jyɛnyɛlɛma miiriyaw bòlili la jamana ‘kɔnɔ a ɲɛ ma. PMT ka wulikajɔ tùn y'o la ka sugubali Kɛ, ka jamanaden lakununni fὲɛrɛw sira Taama.
Kr Dukure Dònn'o tɔn na 1966 sàn. Ale y'i Лɛsin baarakɛlaw ni kàlanden-kulu lafaamuyali ma a miirina taabolo kan. A y'a ka siginikalanw Dabɔ o waatiw la bari a Kɔ̀nna k'a Ye ko tɔn ka kὲlɛ in tɛ na ɲɛ Sɔrɔ ni fàsojama ma Mɔ kelen ye. O dun mɔni kelen ye tùn tɛ ɲɛ Sɔ̀rɔ fyew ni kàlan forobayali tɛ. U ye waati Kɛ ka kàlanw Kɛ faransɛkan na. U y'a Ye k'o tɛ ka woyo Yɛlɛn minkɛ, u Sɔrɔla k'u Kɔdon o kansure in ma k'u Лɛsin kàlan kɛli ma an ka kanw na kɛrɛnkɛrɛnnenya la bamanankan.
Kr Dukure tùn bɛ Badalabugu kulu sanfɛbaaralaw Лini ka Kɛ ɲɔgɔn kan ka siginikalan k'u 'kùn. Mɔgɔw Bìnna k'a ka fàsojɔ-dusu Dɔn o la dɔɔnin-dɔɔnin.
1968 sàn Nowanburukalo la, Sorasiw ye Janfa Kɛ Modibo Keyta la k'a ka fanga Dafiri. O sorasiw, Musa Tarawele bɛ minnu 'kùn na, ye jamana fangaɲini-tɔnw lanagasili fὲɛrɛw Blà 'sèn kan. Fangaɲini-tɔn fɛn o fɛn tùn bɛ kὲlɛ la dugu ma olu kὲlɛli Dabɔra sa. PMT, ale min tà tùn ka jugu jyɛnyɛlɛma hakililakow la, o tɔndenw Kɛra bolokɔnin taamaseere ye sorasifanga bòlibaaw 'bolo. Maa kàlannen minnu bɛ jamana ‘kɔnɔ fana n'u b'u ka kàlan hakililaw Dòn fàsojama 'kɔrɔ olu bɛɛ tùn ye fanga ma jugu ye. Sorasifanga ye kùnnafoniko lablali bɛɛ Kɔn. Tɔn bɛɛ ye yɛrɛɲini Dabɔ.
1970 sàn Nàna Se. PMT tɔndenw bɛ To kà dìbi-dibilabaaraw Kɛ fàsojama lakununni kamà. O dɔ 'sen fɛ, u ye fanga tnɛmahakilila dɔ Jɛnsɛn 'dogo la. O 'kùnnafoni sugu tùn ɲɔ ɲɛlen bɛ a waati la ko "tract" an bɛ min Weele bamanankan na ko bɔlɔnnasɛbɛn. A ka c'a la, a kùnnafoniw 'dibaa tɛ Dɔn bari a tìgiw bɛ Siran fanga 'ɲɛ a ko la. Sorasiw ka sɛgɛsɛgɛli Bɔra PMT tɔndenw kan.
U ye 'tɛgɛ Kɛ Kr Dukure ni tɔnden wɛrɛw la 1969 awirilikalo la. Лininkali ni matɔɔrɔ kɛlen 'kɔ, u Taara ale Blà Zandarameri la. A n'a jὲɲɔgɔn ye kalo 5 duuru Kɛ kasɔrɔ u ma Kiiri. Kiiri kɛlen, u ye kalo 18 kaso Da u 'kun na. O sàn kelen, a sorasitɔn keln in, CMLN, y'i tɛgɛ Da sorasi farin dɔw kan minnu tùn bɛ halisa Modibo Keyta kanu na. Dìbi Sila Jara tùn b'o la. Kr Dukure b'a Lakali cogo min na: "Dìbi Sila ninnu minɛnen y'u ka ŋanaya Jira ni International dɔnkili dali ye. Anw y'u nàkan Mɛn k'an To kasobon na. O ye n dusu Лaga ka n Blà ka poyi dɔ Sɛbɛn k'u Jansa ko Mɔnɛbɔ cɛbalenw".
Sorasiw ye Kr Dukure n'a tɔw Jɛnsɛn jamana kasobon ni ɲɔgɔn 'cɛ. Ale Taar'i yɛrɛ Sɔrɔ Yòroso kasobon na. A ye kalo 18 ɲɔgɔn Kɛ Yòroso kaso la. Kr Dukure y'a ka poyi caman Sɛbɛn k'a To yen kaso la. A ka kaso Banna 1971 sàn kalo 10nan na.
Sàn flà kasoladon Kɛra Kr Dukure ka ɲɛni da dònnen ye Musa n'a ka mɔgɔw fɛ. Tɔn ka jama-blasira Tora 'sèn na. Fὲɛrɛ min tùn bɛ tɔn 'bolo, i n'a Fɔ jyɛnyɛlɛma tìgilamɔgɔw b'a Kɛ cogo min na jyɛn yɔrɔ tɔw la, o tùn ye tɔnden kelen-kelen bɛɛ ni jὲɲɔgɔn flà sìrilen bɛ ɲɔgɔn na. O ye sàbaninjɛ sugu dɔ ye cɛmancɛlamɔgɔ flà tɛ ɲɔgɔn Dɔn min na. O b'a To ni mɔgɔ kelen Minɛna jὲ la, hali ni o jὲɲɔgɔn kelen Dɔnna k'o fana Minɛ, jὲ mɔgɔ tɔ bɛ To kelen ye o bɛɛ 'kɔ o min fana ni jὲɲɔgɔn wɛrɛ bɛ K'a ye. O la tɔn ka fὲɛrɛw waleyabaa bɛ Sɔrɔ tùma bɛɛ mɔgɔ minɛnenw kɔ fɛ. 'Mɔgɔ fana bɛ Sɔrɔ min bɛ Bɔ kasolamɔgɔ ka ko kàla ma kà Dòn a ka denbaya jìgiya 'kɔrɔ sɔn.
Kr Dukure minɛni dɔ 'sèn fɛ, o y'a Sɔrɔ Alfa Umar Konarɛ tùn y'a ka sàbaninjɛ mɔgɔ dɔ ye. U y'ale Minɛ minkὲ, u ye ɲɛni sugu bɛɛ Da ale kan ko fo a k'a jὲɲɔgɔn tɔw Fɔ. Ale ma gindo Bɔrɔtɔ fyew. 'Se ma Kɛ Alfa ma o ʃyɛn na k'o sababu Kɛ Kr Dukure ka yɛrɛsɔsɔbaliya ye.
PMT tɔn na, Kr Dukure ka cɛsiriw la belebele dɔ tùn ye kanko ye. Bamanankan bɛ Se ka Kɛ tɔn ka kùnnafoni-carinnan ye cogo min na. Mɔgɔkalan bɔlen 'kɔ a la, a tùn bɛ jyɛnyɛlɛma gafew bayɛlɛmani Kɛ bamanankan na. A ye kubakaw ka jamanatigi, Fidɛl Kastro, ka gafe dɔ bayɛlɛma ko "Jyɛnsira na n cyɛntigiya". O n'a ɲɔgɔnna caman bayɛlɛmani Kɛr'a fɛ.
Musa ka mɔgɔw ka lajaba cogoya tùn ka jugu u ka mɔgɔ minɛnenw kan. U ka lajaba kɛcogo tùn ka ca. O lajabaw la, bugɔli ni donita tùn b'a la. U ka bugɔli kɛcogo tùn ye k'a tìgi Da a kɔnɔ kan k'a sèn flà Yankan 'cogo la, a sèntabaraw kɔnɔ bɛ Jan san fɛ. O la sisan, olu bɛ Fɛrɛ u ka ko ma. U bɛ Sɔrɔ k'a tìgi Bugɔ ni busa ye a sèntɛgɛ ‘kɔnɔ ka waati jan K'o la. O tùma, i sènkɔnɔna bɛ Minɛ k'o Gàn ŋamaŋama.
Tɔn ka dabolo-yɛlɛma kὲlɛ Nàna Se 'hakɛ la fo Mali ka kàlanden minnu bɛ jamana kɔ kan, olu caman tùn jìgi dayɔrɔ tùn ye Kr Dukure ka sugubaliw ye jamana ‘kɔnɔ u kɔ fɛ yan. A ka c'a la, o kàlanden ninnu caman tùn bɛ dabolo-yɛlɛma tɔnninw na u ka kàlanyɔrɔw la yen sani u ka Nà a waleyali Kɛ jamana ‘kɔnɔ u nàlen. O kàlandenw na, lapasalikɛla Hamidu Jabaatɛ tùn bɛ Faransi a ka kàlanw na. Kr Dukure ka waleyaw tùn lakodɔnnen tùn dòn ale ka jὲ mɔgɔw fɛ Faransi yen.
Kr Dukure ka baara fànba tùn bɛ kàlandenw kan nka a furadama ma a ka tɔnko kὲlɛ ni kàlansokɔnɔ-kalan Dòn ɲɔgɔn na. N'a bɛ kàlan na kàlandenw 'kùn waati min na, a da tɛ Se jamana kùnkankow ma. A b'a ka ɲɛfɔli Kɛ k'a Ban a da tɛ Tù fanga ka filibaanciya ʃi ma. A ni kàlandenw tùn bɛ ɲɔgɔn Sɔrɔ kɛnɛ sugu minnu kan, olu ye jὲkafɔw kɛnɛ ye. O jὲkafɔ Làbɛnna ale yɛrɛ fɛ sa o, walima o Làbɛnna mɔgɔ wɛrɛw fɛ sa o, ale kɔni ka kɛnɛ sɔrɔlen tùn ye o ye fanga mafɔli ni mɔgɔw lakununni la.
Kr Dukure ni faamaw karili dɔ tùn bɛ na Kɛ ɲɔgɔn na 1978 sàn na. O y'a Sɔrɔ a ka ɲɔgɔlɔn sɛbɛnnen dɔ tùn Bɔra Cɛblen Daramɛ kàlandennama n'a ka jàma fɛ ENSUP la. Лɔgɔlɔn in tɔgɔ tùn ye "Ni sàn Cyɛnna jate tɛ kalo la". A tùn bɛ fanga ka mara kɛkojuguya n'a ka tlenbaliya kan jamanadenw kɔ kan. Kàlandenw y'a Dyagoya Bɔ ENSUP la jama la don min, o y'a Sɔrɔ fanga tɔgɔlamɔgɔw bɛ kɛnɛ kan. A ma Bɛn olu ma fyew. A don tɛmɛnen ma Mɛn ni ɲànkeliw ma Dabɔ. Fanga ye a bɔli ɲɔgɔlɔnden dɔw Cὲ fɔlɔ. A Tlara ka ENSUP ɲɛmaa, ko Kari Dànbɛlɛ, Bɔ a jɔyɔrɔ la, ENSUP ɲɛmaaya la kɔni. Kr Dukure min tùn ye ɲɔgɔlɔn in sɛbɛnbaa ye, u ma Se ale ma bàri Cɛblen Daramɛ ni ɲɔgɔlɔnbɔla ʃi ma To u k'a Dɔn ko ale de y'a sɛbɛnbaa ye.
Kr Dukure minɛni laban min Kɛra, o Kɛra 1980 sàn na Abdul Karim Kamara, n'a bɛ Weele ko Kabral, o minɛni 'sèn fɛ. U karamɔgɔ sàba ɲɔgɔn de Kɛra mɔgɔ minɛnen ye o ʃyɛn: Nfiktɔr Si, Cɛblen Daramɛ ani kr Dukure yɛrɛ. Mali kàlandenw tɔgɔlatɔn, ko UNEEM, ye mànkan Wuli yɛlɛma dònni na ko kàlandenw ka ko caman na ani jamana taabolow. Komin mɔgɔ fɔlen ninnu tùn ye bolokɔnin taamaseerew ye dabolo-yɛlɛma siraw kan kà kɔrɔ, sorasifanga ye kàlanden-ɲɛmaaw n'u ka karamɔgɔ ninnu bɛɛ Cὲ. A ko Kɛra gintanba ye Bamakɔ ‘kɔnɔ a waati la. Musa ka fanga dafirili tùn bɛ kàlandenw ‘kɔnɔ a ʃyɛn fɛ. U Taara ni Kr Dukure ninnu ye fo Buresa, Mali ni Alzeri dàncɛ la. U ye dɔgɔkun kelen Kɛ kaso bonkuru kelen ‘kɔnɔ yen sani kàlandenw ka gintan fanga ka Se fanga bɔli a ‘kan kan Bamakɔ.
Mɔgɔ minnu tùn bɛ PMT sun na, olu ye Abdramann Bàba Ture ye, cὲ min tɔgɔ laban Nàna Da ENI kàlanso la, Ali Nuhun Jalo, o min ye Wasablon ɲɛmaaya Kɛ alfatle la, Kàdari Bànba, sirabakasaara ye min Sɔrɔ tumanitle la k'a To wasadenya la, Ogo Лangali, o min Fatura 2011 sàn na. Kàdari Bànba ɲininkalen Kr Dukure ka koɲɛ na Лangaran tàko 27nan 'sèn fɛ, o ye ninnu Fɔ a kan "n'a ye baara min da Minɛ, komin n y'a Fɔ, a t'a da Blà. A bɛ Se f'a dàn, a b'a Kɛ f'a dàn. A b'a Kɛ ka Лɛ fana" (00:18:10 - 00:18:16).
Blàdon : 2016-06-27 Yɛlɛmako laban : 2017-03-21


text:
Umu Sangare
Umu Sangare (bangera Februye tle 25, san 1968, Bamako - Mali). Wasolo dɔnkilidala don min be wele wasolo kɔnɔ. Wasolo ye Tariku jamana ye min be Ba Joliba worodugu fɛ. Wasolo lakodɔnnen ni dɔnkili ye min ju bɛ talikɛ donso-fɔli la. A bamuso Aminata Jakite fana tun ye dɔnkilidala ye.
Ɲɛnamaya kunfɔlɔ[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Demisenya la, Umu Sangare tun bɛ dɔnkilida mukɔsɔn k’a bamuso dɛmɛ k'uka du balo, sabu a fa ban’u la. Kab'a san duru, Umu lakodɔnna n’aka dɔnkili ɲadɔn ye a kɛlen ko jɔyɔrɔ fɔlɔ ta ɲwandan na kalanden misenw cela Bamako. O senfɛ, a ye dɔnkilida mɔgɔ 6000 ɲafe Omispor ntolantankɛnɛ la. A shi san 16, ani Joliba jenbenfɔ kulu ye yala kɛ ɲwan fɛ.
Amadu Baba Gindo sabula, aka albomu fɔlɔ Musolu kaseti 220000 nɔbɔ sanna.
Ali Farka sabula, Umu Sangare ye bolonobila ani Engliz ka cakeda (Wɔl Sekwit) World Circuit. A san 21, a kera dolo ye.
Kasetilabɔta[yɛlɛma | modifier le wikicode]
- 1991: Musolu
- 1993: Ko sira
- 1996: Woro tan
- 2004: Umu


text:
Fden Musa Danbɛlɛ ka yɛrɛkofɔ
Musa S Danbele Bangera 1989 sàn kalo 05 tle 09, ‘dugu la, a be Fɔ min mà ko Лìdugukulu (Sungulaso), Kucala lamini na. A ba tɔgɔ ye ko Sigiɲime Mariyam Dandele nink’a fà tɔgɔ Ke Fungʃa Sanba Danbele ye. Musa Danbele y’a ka kàlanw da Mine Sungulaso, ka teme Molobala fe ka Nà Se Kùcala ceman-kàlanso la (L.K.D.K). Bac sɔrɔlen kɔ fe, a Nàna kankalan bolofara (FLSL) la Bamakɔ sannakalanso la ka anglekan Kàlan. A Tor’o la a ni Karamɔgɔ Baalo Dònna ɲɔgɔn na 2013 sàn k’a To a ka kàlan sàn sabanan na. K'a Tà o dònw na ka Nà Se bì ma, a ni Kr Baalo ye jὲɲɔgɔnya Sìri fàso kanw baarali kan.
Blàdon : 2016-07-07 Yɛlɛmako laban : 2017-01-07


text:
Dɔnkili >
Ali Farka Ture
Ali Farka Ture Bangera 1939 sàn kalo 10nan tle 31 Kano. O ye dugu ye min ni ba joliba ce ka surun ɲɔgɔn na. A be Tumutu fe, a n’o ce ye bam 65 ɲɔgɔn ye. A bangera du kɔnɔ min ye Arma n’o ye kɔrɔbɔrɔw ye. A fat un ye finitigi ye. Ale de Sàra jyen keleba 2nan waati la. O kelen a somɔgɔw Nan’u Sìgi Лafunke min ni Tumutu ce ye bam 250 ye. A ma Dòn kàlan na a tun be tle bee Ban fòro kɔnɔ baara la. O la sa, a Nan’a Лesin fɔliko ma kerenkerennenya la fɔlikeminenw ninnu : gurkel, njarka, fle ani nkɔnin juru naani.
1956 sàn a tun be Fodebe Keyta ka ɲenaje kene kan n’o min ye dɔnkilidala ye Lagine. Nka o bee la mɔbilibolila tun don. A ni Amadu Anpate Ba ye ɲɔgɔn Sɔrɔ. A ye laadalafɔliw Лeɲini ale de fe.
1960 sàn Ali Farka y’a ka fɔlijekulu fɔlɔ Sìgi sen kan min tɔgɔ ye « Troupe 117 » a ni min fana tun bee ta ɲenajew la Mali fan bee.
1968 sàn a Bɔra farafinna kɔ kan nin sen in k’a Taa yere Sɔrɔ Sofia Bulgari jamana kan jen seko ni dɔnko ɲenajeba dɔ kene kan.
1970 sàn a Dònna Rajo Mali ka fɔlikekejekulu la. A tun ye fɔliko dɔnbaa ye o rajoso in na.
1973 sàn o fɔlijekulu in Nana Cì kunnasigifanga fe. O kelen Ali Farka ye solo dɔnkilida Damine. A be Taa ɲenajew la farafinna tlenbinyafan jamanaw la.
A ka dɔnkili fɔlɔ n’o ye Farka ye, o Bɔra 1976 sàn.
1980 sànw kɔnɔ na na, a bɔli caman Ke jamana kɔ kan ka Taa Erɔpjamanaw, Zapɔn, Etazini jamana na. O kɔ fe a ni Taj Mahal Jera ka The Source Bɔ 1991 sàn. A ka dɔnkili min be Wele ko Talking Timbuktu n’a ni Ry Kuder (Ameriki gitarifɔla dɔ) y’o Bɔ ɲɔgɔn fe, o de y’a To a ye sanga Sɔrɔ jyen kɔnɔ kosebe.
1996 sàn Rajo Mali dɔnkili Bɔr’a fe sɔnŋay, fulfulde ani tamashek la.
1997 sàn Ali Farka y’a Jira k’a Fɔ k’a b’a Fe k’a Лesin sene ma a ka dugu la. A ka miiriya fɔlɔ tun ye ka jipɔnpew Sìgi ji samani ka ma ka Bɔ ba joliba ji walankata ka ma forow la.
O kɔ fe a ye dɔnkili dɔ Bɔ min tɔgɔ ye Лanfunke. O dɔnkili in kɔnɔ na na dɔ,kili caman be yen minnu Sinsinnen be sene, kàlan ani sariya kan.
2005 sàn Ali Farka Ture ni Tumani Jabaate ye In the Heart of the Moon dɔnkili Bɔ. A ye jala sɔrɔ o dɔnkili in na 2006 sàn.
Ali Farka Ture Sàra 2006 sàn kalo 3nan tle 7 don sɔgɔma Bamakɔ. Bon de tun b’a kabi waati jan.
A ka dɔnkili bɔlenw
· 1976 : Farka, Special « Biennale du Mali »
· 1978 : Biennale
· 1979 : Ali Touré Farka
· 1980 : Ali Toure dit Farka
· 1984 : Ali Farka Toure (Red)
· 1988 : Ali Farka Toure (Green)
· 1989 : Ali Farka nToure
· 1990 : African Blues
· 1991 : The River
· 1994 : Talking Timbuktu
· 1999 : Nianfunke
· 2006 : Savane
A ni mɔgɔ werew ka dɔnkili bɔlenw
· 1993 : The Source, a ni Taj Mahal
· 2002 : Mississipi to Mali, a ni Corey Haris
· 2005 : In the Heart of the Moon, a ni Tumani Jabaate ni Ry Cooder
· 2010 : Ali and Toumani, a ni Tuamani Jabaate
kùnnafoni bɔyɔrɔ
- Tout du Mali
Blàdon : 2017-04-09 Yɛlɛmako laban : 2017-04-10


text:
Sìnsinba
Dugu yɔrɔfɔli
Sìnsinba ye 'dugu ye min bɛ Kɔ̀lɔnjɛba kolomi fɛ. Kebila y'a ka galoda n'a ka kafoda ye. Sìnsinba ni Kebila cɛ ye bam 10 ye, a ni Kɔ̀lɔnjɛba ta ye 40 ye. Nka nìn bɛɛ bɛ marabolo min ‘kɔnɔ o ye Sikaso ye. Boyi, Kɔ̀nin, Fàlaba ani Jalaninkɔrɔ ye ‘duguw ye minnu ni Sìnsinba ka sùrun ɲɔgɔn na.
Dugu tɔgɔko
Tɔgɔ wɛrɛ tɛ Sìnsinba la tun. Wa o fana Sɔrɔla a sìgibaa fɔlɔ fɛ.
Dugu dugutigiya
Sìnsinba Màrala Zàncɛbugu fɛ ka Tὲmɛ. Zàncɛbugu min tùn ye jàmanatigi-dugu ye a lamini na o waati. Sìnsinba dugutigiya ye làadala ta ye, wa a tɛ Yaala 'kìn ni 'kìn 'cɛ fyew. Ni Sàya Bɔr'a la foyi tɛ Sìnsinba dugutigi Bɔ dugutigiya la. Nka ni sàya Sera dugutigi ma yanni kura wɛrɛ ka Sìgi dugu bɛ sàn kelen de Kɛ ka Sɔrɔ màa t'a kùn na. N'o sàn kelen Dafara cɛ min ka Kɔ̀rɔ ni bɛɛ ye u ka dugutigi-bonda la o bɛ Sɔrɔ ka Sìgi. Nùmucɛ kɔnɛ, Màmuru kɔnɛ, Sùmayɛ kɔnɛ, Jòtigi kɔnɛ, Wòjuma kɔnɛ, Bà kɔnɛ, Sànasi kɔnɛ ani Bàbɔ kɔnɛ ye Sìnsinba dugutigi kɔrɔw ye. Nka an bɛ bì min na (2016), Bajanmori kɔkɛ de bɛ Sìnsinba dugutigiya la. Sìnsinba yὲrɛ tu Tìgɛra Jòseri kɔnɛ de fɛ. Sὲnɛkɛla tùn dòn wa o sὲnɛ kelen in de sababuya la a Bɔra Gɔrgoroba ka N'i Sìgi yen na.
Dugu bònya
Sìnsinba bɛɛ bɛ Bὲn kìn kelen ma. U b'a Weele ko Sìnsinba walima Maayina. A dugu in bònya ye bam 2 ye kɛnɛ naani kɔnɔ. Wa a dugu mɔ̀gɔw man ca ten. Sìnsinba sìgilen b'a sìyɔrɔ flanan na. U bɛ fɔlɔ Weele ko sokɔrɔ.
Dugu siyako
Sìnsinbakaw ye bamananw ye. Yen jàmuw ye kɔnɛ, Togola, Tarawele ani Sàmakɛ ye. Tarawelelakaw de ye Sìnsinbakaw ka sìnankunw ye. Kan wɛrɛ tɛ Fɔ Sìnsinba bamanankan 'kɔ. Tnɛ foyi tɛ Furuɲɔgɔnya la sìnsinbakaw ni ɲɔgɔn cɛ. Boyi, Fàlaba, Sìrakɔrɔ, Tofa, Jalakɔrɔ, Bafaga ani Jɔ̀nkelen ye lamini-duguw ye furuɲɔgɔnya bɛ Tὲmɛ minnu ni Sìnsinba 'cɛ.
Dugu baarako
Sὲnɛ de ye sìnsinbakaw ka baaraw la belebele ye. U ka sὲnɛfɛn fànba ye ɲɔ̀, kàba, kɔɔri, tìga, saɲɔ, ku, woso, tìganinkuru, bananku, bὲnɛ, je, bàra, galama, ʃɔ̀, zɛrɛ ani kùrubaa ye.
Nakɔbaaraw fana 'sèn bɛ yen baaraw la. U ka jiriforow la, mangorow, manjew, lenburuw, sɔ̀mɔw ani bùyagiw y'u ka jiriba sὲnɛtaw ye.
Nakɔlafɛn-kunda, u bɛ nkɔyɔ, ʃù, fòronto, tamati, tùbabunkɔyɔ, jaba ɲùgu, salati, pɔmitɛri, gan, kɔ̀nkɔn, melɔn ani sira Sὲnɛ.
Baganmara fana yiriwalen dòn Sìnsinba kosɛbɛ. Mìsi, bà, saga, fàli, wùlu, jakuma ani lὲ ye yen bagan marataw ye.
Sìnsinbakaw ka kamanmafɛn màrata dàn ye ʃὲ, kami ani jὲnɛntubannin ye.
Mɔni bɛ Kɛ Sìnsinba, kɛrɛnkɛrɛnneya la làadala ta. U bɛ mɔni Kɛ yɔrɔ minnu na ye Numaman, fàla ani warakɔ ye.
Sìnsinbakaw bɛ Jago mìsɛnnin dɔw Kɛ i n'i fɔ Bùtigifeere, sὲnɛfɛn-feere, ani baganw.
Sìnsinba dònsobaw bɛ bolodon Kɛ.
Dugu yiriwaliko
Dugu yiriwali fɛn minnu bɛ Sɔrɔ Sìnsinba o dɔw ye ɲɔ̀ʃimansin, kɔ̀lɔn ŋana, jabaranin, kɔɔrisugu, kalalimansin, moto, kɛnɛyaso, jibanbe, ani sèfɛjuru ye.
Dugu kàlanko
Lakɔlikalan Dabɔra 1995 sàn na Sìnsinba. Jàmana ka kàlanso dòn. U ka kàlanso ye dugumadakun fàn fɔlɔ ta ye. O min b'a tà sàn 1lɔ la ka Taa sàn 6 la. N'a Bɔra lakɔli la kàlan sugu wɛrɛ tɛ Sìnsinba.
Dugu bàtoko
Sìlamɛya ye sìnsinbakaw ka batofànba ye. Alisilamɛya mìsiri kelen b'u fɛ yen nɔ. Sìlamɛya nàli Sana kɔnɛ fɛ o ni bì cɛ bɛ sàn kὲmɛ (100) ɲɔgɔn Bɔ. O bɔlen 'kɔ a la jinɛsɔnda kelen fana bɛ yen n'a bɛ Weele ko Kɔ̀lɔba. Sìnsinba tnɛ ye danfin ye. U ka dugu dasiri ye bàma ye.
Dugu ɲɛnajɛko
Dùnun sugu minnu bɛ Sìnsinba ye dìdadi, kamalennkɔnin, ya, gìta, yabara, jènbe, fle ani kekenin. Ninnu bɛɛ bɛ Fɔ denkundiw ni kɔɲɔnw na. Wa a ka c'a la a ɲɛnajɛw bɛ Kɛ fὲrɛ min na o bɛ Weele ko bondala. Ntòlantan ni nὲgɛsoboli ye yen ɲɛnajɛko dɔw ye fana.
Dugu kungoko
Kɔ fla dàla kelen ani fàla kelen bɛ Sìnsinba kungo 'kɔnɔ. A yɔrɔ ninnu na jɛgɛ sugu minnu bɛ Sɔrɔ yen ye kɔ̀nkɔn, zeku, zara, wùlujɛgɛ, sajɛgɛ nàna ani wòni ye. Bamaw, kaanaw, koorow, kòorokaara ani ntòriw fana bɛ Sɔrɔ a jisigiyɔrɔw la. Sìnsinba jiribaw la fànba ye jala, banan, sanan, genun, nkaba, npeku, dingɛ, gele nsira, bumu, ʃì, nὲrɛ, sebe, tòro ani ntama ye. Kungosogo minnu Ye ka Di yen olu ye lὲ, bàla, mìnɛn, nkolonin, warablen, miniɲan, dànkalan, ntomisa, nkorongo, dùga, kungo kami, wɔlɔ, digon, tentannin ani tonkanjɔ ye. 'Tɔgɔ kɛrɛnkɛrɛnnen dɔw bɛ Sìnsinba kungobolo dɔw la i n'a fɔ fòrojan, tùmu, gaka, falakungo, kɛlɛlatubo ani farakɔ.
Dugu kaburudoko
Yen kaburudo tlalen dòn fla ye, denmisɛnninw ta ani màakɔrɔbaw ta, wa a fla bɛɛ bɛ Sɔrɔ dugu ni tlebin 'cɛ.
Dugu waatiko
Sàn waatiyɛlɛma minnu bɛ Kɛ sìnsinbakaw fɛ yen, olu ye samiɲɛ, kawulɛ, tlema, ani fonɛnɛ ye. Yen, sanji nàtaw ka Ca samiɲɛ fɛ. 'Tùma caman fùnteni hakɛ sannadan bɛ T'i Jɔ̀ 39 na. Nka yen nɛnɛ hakɛ dugumadan tɛ Tὲmɛ 15 kan 'tùma caman na.
Dugu kabakoma-yɔrɔko
Kabakomayɔrɔ minnu bɛ Sìnsinba ye kɔ̀lɔba, kɔ̀tu ani falakɔnɔna ye. Nka kɔ̀lɔba y'u la tɔgɔbɔlenba ye.
Blàdon : 2016-07-12 Yɛlɛmako laban : 2017-03-19


text:
Bakrunba Sokɔnɔ Karajago
Bakrunba Sokɔnɔ Karajago (BSK) walima Bakrunba Sokɔnɔ Sɔrɔ (BSS) [Ingliz: GDP (Gross Domestic Products) or GDI (Gross Domestic Income), Franse: PIB (Produits Intérieurs Brutes) ye sumanfen ye min be faso sɔrɔ ani dlanfenw jate ka kɛɲɛ jamana do ka sɔrɔko ma. BSK donnen inafo sugu kima ka ben karajago labannen bɛɛ ma ani ca kɛlenw jamana kɔnɔ wati furance dɔ kɔnɔ ( akacala san kɔnɔ).
Foroba famuyacogo labonba walasa ka (BSK) suman ani k’a famuya ye musakabo sira.
BSK = makoɲe + bakrunba nafololabugun + fanga ka musakabo + (laboliw – ladonniw) walima
BSK = M+ N + F + (B-D).
Sɔrokɔdonna Keynes ka jatela danfara ka sigi makoɲe kuma la min be tila ka ke fan fla ye: kɛɲɛreye makoɲe ani foroba ca (walima fanga ) ka musakabo. Nafa fla min be makoɲe tila la ye bonbasɔrɔkodon ta sira fe ye:
Kɛɲɛreye makoɲe : o ye haminko lakoloma ye lafiya sɔrɔkodon na.


text:
Kaba
Kaba ye sɛnɛ fɛin ye min be sɛnɛ ina fɔ suma tɔw. A be sɛnɛ samiye de fɛ, a be kalo saaba saaba kɛ fɔ ka taa se kalo naani ka sôrô a man se, ni kaba baara bana a kisɛ be se ka kɛ fin cama ye, to ye a dô ye, to ye dumuni ye min kadi malienw ye kosɛbɛ: kaba kisɛ nde b kɛ to ye, a tobi cogo filè: kaba kisɛ be taa folo ka fara bô a la a folelen kô ka ko ka sôrô ka taa bila mansin na, a silen kô, mansina a mugu be tin tin tèmè na ka to a mugu nugu, o mugu nugug de be kè to ye, o be daga sigi ta la ni daga wuli la u'ba sôrô muggu ni nôni na u'be sôrô ka kè daga wuli ji la ka to tasuma na fô ka se watijan man, ni to seri wulila dô ba jè ka bô to seri la u' be a sôrô mugu jalan dô sigilen bɛ kɛrɛfɛ. Ni to seri soli la u'be mugu jalan dô kè daga la ka sôrô ka fasa ni songalama ye fô ka ja dôni, u'be sôrô ka to seri jɛlen fara a kan ka fasa tuguni ni a môna u'be a bô tasaw la, u'be sôrô ka nan duman dô tobi a la, ani nan be se ka dun dôw yèrè b'a nôni ka min.


text:
Лinan bamanankalow jɔdonw: Sunkalo jɔli bɛ Bɛn dɔnniyakalo (tubabukalo) tle jòlinan ma 2016 sàn in na
N'an Ko bamanankalo walima fàrafinkalo, an 'kan bɛ kaloyeta walima kalo jɔta ma. Bamananjate la, kalo 12 bɛ sàn kelen 'kɔnɔ. Bamanankalow la fɔlɔ ye jɔnminɛ ye. U la laban ye selibakalo ye. Kalo dɔw b'a la minnu ka ko ka bòn mɔgɔw ma Mali 'kɔnɔ diinɛko siratigɛ la. O dɔ ye sunkalo ye o min ye a sàn kalo kɔnɔntɔnnan ye. O kalo tan ni fla ninnu jɔdonko bɛ cogo di ɲinan? U bɛ na Jɔ dɔnniyakalo jumɛnw 'kɔnɔ ani u jɔli bɛ na Bɛn ni dɔnniyakalo tle jòliw ye. Nin fasiri in bɛ Kuma o kùnnafoni ninnu kan.
Komin sànw bɛ Dòn ɲɔgɔn 'kɔnɔ, dɔnniyakalo 2016 sàn da Minɛna k'a sɔrɔ kalo jɔta sàn bɛ 'sen na kaban. Kabini 2015 kalo 10nan tle 14, sàn min bɛ minɛ Kɛ kalo jɔta ma o kalo fɔlɔ, n'o ye jɔnminɛkalo ye, o Jɔra arabadonya dɔ fɛ. Dɔnbamakɔnɔ Jɔra nowanburukalo la, ka Bɛn n'o tle 13 ye, jumadonya dɔ fɛ. Dɔnbakalo Bɛnna ni desanburukalo tle 11 ye, sibiri dɔ.
An bɛ dɔnniyasan sàn kura min na nin ye, 2016 sàn, kalojɔsan kalo min Jɔra o 'kɔnɔ o ye lasiri fɔlɔ ye n'o bɛ na Bɛn ntɛnɛn ma, zanwuyekalo tle 11. Lasiri flanan bɛ Jɔ feburuyekalo la ka Bɛn ni tarata ye, o kalo tle 9nan. Lasiri sabanan bɛ na Bɛn marisikalo ma, o tle 10nan ka Bɛn ni alamisadonya dɔ ye. Arajaba ye Awirilikalo tle 8 ye ka Bɛn juma ma. Sunkalo-makɔnɔ jɔdon ye kari ye, mɛkalo tle 8.
Fɛn min ye sunkalo yɛrɛ ye sa, hinɛ ni yafa kalo silamɛdiinɛ 'ɲuman na, ale bɛ na Bɛn zuwɛnkalo ma ɲinan. A bɛ na Jɔ ntɛnɛndonya dɔ fɛ ka Bɛn ni kalo tle 6 ye. Selincinin-kalo bɛ Jɔ zuluyekalo la ka Bɛn ni o tle 6 ye, araba. Furancɛ-kalo jɔli ye Utikalo ye, juma min bɛ Bɛn o tle 5 ma. Kalojɔsan kalo laban, selibakalo, o jɔdon ye sibiri ye, sɛtanburukalo tle 3.
Kalojɔsan min bɛ Dabɔ dɔnniyasan 2016 sàn 'kɔnɔ o jɔnminɛkalo bɛ Jɔ ɔtɔburukalo 'kɔnɔ ka Bɛn n'o tle 3 ye, ntɛnɛndonya. Dɔnbamakɔnɔ bɛ Bɛn nowanburukalo ma. O bɛ Jɔ tarata, dɔnniyakalo kalo 11nan tle 1lɔ. Dɔnbakalo yɛrɛ sa, o bɛ na Jɔ desanburukalo la ka Bɛn o tle 1lɔ ma, jumadonya dɔ.
An 'ka Dɔn k'a fɔ ko kalo jɔdon t'a don danni dabɔdon ye. Misali la, an Ko sunkalo bɛ Jɔ zuwɛnkalo tle 6. O kɔrɔ tɛ ko sunkalo bɛ da Minɛ o don kelen in na blen. Sunkalo daminɛ bɛ Bɛn o dugujɛ de ma sisan, n'o ye zuwɛnkalo tle 7nan ye.
An kan'a Miiri ko nin ye jate fu ye. Nin donjate kùnnafoni ninnu ni laturudalaw ka fɔtaw tɛ kelen ye. Nin kalojɔ minnu Lakamuna nin ye, an y'a kùnnafoni Sɔrɔ jatebla min 'kɔnɔ o ye Tduk ye. Ale ye jatebla ye min bɛ fɛn caman Fɔ donjateko kan Mali kanw na. A jatebla in ɲɛtigɛbaa, Mamadu DUKURE, b'i Sinsin dalilu ɲɛnamaw kan i n'a fɔ nasuruw ni kɛɲɛkunw ani lamagadɔn fɛɛrɛw kan ka donko jate kɛnɛmaw Di mɔgɔw ma.
Ale ye dalilu min Ta a ɲɛnabɔli la, o b'a To tuma dɔw la kalo jɔli bɛ Se ka Kɛ ka Kɔn a ka don fɔlen 'ɲɛ. Kumalasurunya la, ni kalo min bɛ Jɔ siga la, o b'ale ka jate Kɔn ni don kelen ye. A y'a Dabɔ a kama k'a To o bolo kan.
Ncidɔri Sabaatɛ bolonɔ dòn
Blàdon : 2016-06-16 Yɛlɛmako laban : 2016-12-07


text:
VIDEO
M, Toumani Diabate, Sidiki Diabaté, Fatoumata Diawara - Manitoumani [Clip officiel]
Duration: 00:03:33
Uploaded: 2017 Mar 31
Description:
Déouvez Lamomali : http://lamomali.lnk.to/Album
L'album Malien de -M-, Toumani et Sidiki Diabaté avec Fatoumata Diawara
Réalisé par Christian Beuchet
Produit par 3ème Bureau/Wagram Music et Labo
Tags:
M, Toumani Diabate, Sidiki Diabaté, Fatoumata Diawara - Manitoumani [Clip officiel] mp4 HD video download, M, Toumani Diabate, Sidiki Diabaté, Fatoumata Diawara - Manitoumani [Clip officiel] English video download, M, Toumani Diabate, Sidiki Diabaté, Fatoumata Diawara - Manitoumani [Clip officiel] bengali video download,
M, Toumani Diabate, Sidiki Diabaté, Fatoumata Diawara - Manitoumani [Clip officiel] tamil video download, M, Toumani Diabate, Sidiki Diabaté, Fatoumata Diawara - Manitoumani [Clip officiel] telugu video download, M, Toumani Diabate, Sidiki Diabaté, Fatoumata Diawara - Manitoumani [Clip officiel] kannada video download,
M, Toumani Diabate, Sidiki Diabaté, Fatoumata Diawara - Manitoumani [Clip officiel] Bollywood video song download


text:
Mankutusɛbɛn > Lakɔlikaramɔgɔ > Dramann Keyta
Bugunnatigɛ
Tɔgɔ : Dramann
Jamu : Keyta
Jamanadenya : maliden
Sɔrɔyɔrɔ : Bamakɔ
Senfɛjuru : (+223) 75 19 24 74 // 66 11 30 08
Seereyasɛbɛn sɔrɔlenw
2014-2015: kandɔn sàn sabanan kɛli FLSL sannakalanso la Bamakɔ
2013-2014 : kàramɔgɔkalan seerayasɛbɛn sɔrɔli bamanankan na
2013-2014: kandɔn sàn flanan kɛli FLSL sannakalanso la Bamakɔ
2008-2013: kàramɔgɔya kɛli Lafiyabugu kàlanko mara cakɛda ‘tɔgɔ la Bamakɔ
2008-2009: cɛmakalan fòorisɛbɛn (baki)
2007-2008: dùgumakalan dakun fɔlɔ kàramɔgɔyasɛbɛn sɔrɔli Kangaba
1999: dùgumakalan dakun flanan seereyasɛbɛn (D.E.F) Zan Riʃar la
1996: dùgumakalan dakun fɔlɔ seereyasɛbɛn (C.E.P) Kuluba
Dɔnniya wɛrɛw Sɔrɔli
2014-2016: fàkan.ml fogo lafali baaraw bamanankan na
2013-2014: masalaboso, maanasɛbɛn, lasesɛbɛn Kan ni Yiriwa tɔn ‘tɔgɔ la
Kan dɔntaw
Bamanankan : mɛnni ni fɔli dɔnbaajɛ - kàlanni ni sɛbɛnni dɔnbaajɛ
Fransɛkan : mɛnni ni fɔli dɔnbaajɛ - kàlanni ni sɛbɛnni dɔnbaajɛ
Anglɛkan : mɛnni ni fɔli latɛmɛbaa - kàlanni ni sɛbɛnni latɛmɛbaa
Nidungɔkow
Лinini
Fàrikolo-ɲɛnajɛ
Gafekalan
Màli fɔli
Blàdon : 2016-02-23 Yɛlɛmako laban : 2017-01-25


text:
Tanu bє Ala ye min ye jiЛє bєe tigi ye o kÉfє kisi ni nєєma bє cibaa kan(ki-so) min cira hinє kosÉn kana jiЛє bєєlajєlen ye, an ka ciden muhamadu musitafa, kisi ni nєєma b’a n’ a somogÉw kan, ani maa minu y’ u kÉnÉ jєya u ye k’a daminє sahabaw la ani minu tukula u nÉfє ni Лumaya ye fÉ ka t’a se Alkiyama don ma. O kÉfє.
I k’a dÉn a kєra kєnєkan ko ye yÉrÉ bєє la ani fєn ye min tє dÉgÉla k’a minє kuntigiw la minu kÉnÉjєєlen do a ka maradenw ye hakili te son a k’a ka ma radenw ni a nÉfєmÉgÉw bila gansan k’a kÉ don u la k’a sÉrÉ a ma ЛєmÉgÉ bila U kunna o de la an b’o ЛєmÉgÉw ye u bє miiri kuma o kuma mÉgÉ sugantili la min bє se k’u mara u kÉfє, hali n’a kєra waati kunkuruni ye waasa a ka wili k’u ka baaraw kє ani k’u makogєlenw ЛєnabÉ.


text:
Kr Bakari Kamiɲa banni
Mali dɔnnibaaw la belebele dɔ tùn ye Kr Bakari Kamiɲa ye. Kr Bakari kamiɲa Bangera 1928 sàn na Sàn, o min ye Segu marabolo dugu dɔ ye. Kr Bakari ye kàlanbolo minnu Kàlan ni ka Bɔ n'u dɔnniya mɔnnenw y'a 'bolo olu Kɛra: tarikudɔn ni dɔw b'a Weele fana ko jyɛnsiradɔn ani sìgidɔn (Géographie) ye. A ye jàlaba minnu Sɔrɔ a kàlan ninnu na o dɔ ye cape ye. O ye 'jàla ye min Sɔrɔ la a fɛ kàlanbolo fla ninnu bɛɛ la. O cape in tɛmɛnen 'kɔ a ye jàla wɛrɛ Sɔrɔ sìgidɔn dakun na a bɛ Fɔ min ma ko "agregation". Kr Bakari Kamiɲa ye lakɔlikaramɔgɔya Kɛ, k'a Ta 1949 sàn na fo ka Taa Blà 1952 sàn na. A ye cɛmankalan-so ɲɛmaayaw Kɛ Mali la. O 'kɔ fɛ, a Tàra ka Kɛ Mali karamɔgɔkalan-so ɲɛmaaba fana ye. A karamɔgɔkalan-so in ye Mali sannakalanso ye min ɲɛsinnen dòn cɛmakalanw lakɔlikaramɔgɔ lakalanni ma. Bɛɛ b'a yɔrɔ in Dɔn ni min ye tubabukan na o ye l’Ecole normale supérieure ye. A lasurunyalen ye ENSUP ye. O bɛɛ bɔlen 'kɔ yen dannaya Dar'a kan tun ni k'a Ta ka Kɛ "secrétaire général du Conseil national de la recherche scientifique et technique" ye jamana ɲɛmaayaso la. Kr Bakari kamiɲa tùn bɛ sɛbɛnni fana Kɛ nin baaraw sèn fɛ. O siratigɛ la, a ye gafe caman Bɔ k'u Cari. Kr Bakari ka hakili-jurucaaninenya Kɛra 'sababu ye ni ka jamanajɔ danbejalaw Lase a ma Mali 'kɔnɔ ani Mali kɔ kan i n'a fɔ Laginɛ, Senegali ani Fransi. Mali y'a ka cɛsiriw Lakodɔn n'a jansali ye ni jamana danbejala nsirajala wasolen ye, o min ye dugukɔnɔ-mɔgɔw ka daanbejala bɛɛ la belebele ye n'i ma Kɛ 'jamanaɲɛmaa ye. Ɔ, nka Ala y'a minniji Dɔgɔya ka Bɛn ni karidonya dɔ ye 2016 sàn kalo 12 tle 11, Cunizikaw fɛ yen nɔ, kɛrɛnkɛrɛnnenya la olu ka jamana faaba la n'o ye Cunis ye. Kr Bakari Fatura k'a ʃì To sàn 88 na wolosɛbɛn na. Nka a yɛrɛ 'ɲuman na, ale wolosan yɛrɛ-yɛrɛ t'o ye. A ka ɲininkali dɔ 'sèn fɛ ORTM mɔgɔw fɛ, Ko ale wolosan lakika tùn ye 1926 sàn kalo 03 ye. N'i mɔgɔ min ye minɛ Kɛ o ma, i b'a Fɔ k'o a Sàra k'a ʃì To sàn 90 ni kalo damadɔ la. A ʃù Dònna Лaarela kaburudo la arabadon jamanatigi n'a ka jama ɲɛ na.
Blàdon : 2016-12-13 Yɛlɛmako laban : 2016-12-15


text:
Samori Ture
Samori Ture walima Samori Ibn Lafiya Ture san (1830 - 1900) ye Wasolo Mansamara sintinba ye san 1882. Silameya fanga don min ye tuloblen ka mara kunben Farafina tilebi fɛ fokase a minɛni ma san 1898.
ɲanamaya kunfɔlɔ[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Samori bangera Maniɲanbalandugu Gine kɔrɔn-worodugu fɛ. A bɔra Jula du kɔnɔ min tun ni Eropakaw donnen ɲɔgɔnna. Eropa ka julaya ye Afrika jula jamana dɔw nafolotigiya. Tasuma-marifa donni ye kɛlɛw taabolo yɛlɛma Farafina.
San 1848 kɔnɔ, Samori bamuso minera kɛlɛ sinfɛ Sɛrɛ Brulaye fɛ kabɔ Sisew ka kabila la. Samori ye a-yɛrɛ tunɔmada mukɔson a bamuso be kanhɔnrɔya ni baara kɛli ye Sisew ka mara kɔnɔ. O senfɛ, A sera ka marifaci kalan. Fɔ kan na, a ye san wolonfla, kalo wolofla ani tile wolonfla kɛ Sisew bolo baara kasɔrɔ ka boli n'a bamuso ye.
O kɔfɛ, a donna Beretew ka kɛlɛbolo la, minu tun ye Sisew jugu ye, san fla kɔnɔ, jani a ka sengin Kamaraw aka mɔgɔw ma. A sugantilen ka kɛ "Kɛlɛtigi" ye Diyala san 1861, Samori y'i kali ka b'aka mɔgɔw latanga kabɔ Beretew ani Sisew fila bɛɛ ka bikanni ma.


text:
Ntomisun
Ntomi fana bɛ Jate Mali jiribaw dɔ ye. Jiri nafamanba dòn bari a den bɛ Kɛ ka mago caman Dla. O mago tɛ dɔ wɛrɛ ye, a ji de bɛ Bɔ ka Kɛ ka kumuko jɔyɔrɔw Fa dumunifɛnw na minnu ni kumu bɛ Taa i n'a fɔ: sèri, mɔni, zaamɛ o n'a ɲɔgɔnna wɛrɛw. Dɔw fana bɛ ntomibulu ni kurubaa Tobi ɲɔgɔn fɛ. O dalu ye, ko n'i ye kurubaa Tobi cogo o cogo k'a bɛ se k'i ngɔɔnɔ Ŋɛɲɛ. Nka n'i y'a ni ntomibulu Лagami ka Tobi a bɛ timiya w'a tɛ 'ngɔɔnɔ Ŋɛɲɛ. Mɔgɔ min bɛ ntomi fàra Wɔrɔ k'a ni cɛ kurulen (jɛgɛ) Лagami k'o Tobi ka kɔgɔ dɔrɔn k'a la ni k'o naji Mi, o tigilamɔgɔ cɛya tɛ kɔn ka dɛsɛ.
Ntomi bulu n'a den Ntomisun
Blàdon : 2016-10-17 Yɛlɛmako laban : 2016-10-17


text:
Phoenix
Nin fasari in bɛ Marsi jigilan kan.
Phoenix (Finiks, Sanakulun) ye robo sanakulun ye ka ɲɛshin bana ɲaɲinin taamaw ma Marsi kan. Nin waabɔ in bɛ Marsi Scout Program kɔnɔ. Baara dilen dɔnnikɛlaw minu ma walasa ka nin ci in latimɛ bena talikɛ minanw la minu bɛ Phoenix jigilan kɔnɔ lamunu ani ɲanamaya tamashiyew ɲaɲinin kama marsi kan ka fara ji nɔ tariku kan. Fan-caman taabolo in kuntigiya bɛ Kalo ni Dugukolo ɲaɲiniyɔrɔ Arizona ka Sanfɛkalanso, NASA ka Jet Propulsion Laboratory ɲɛmɔgɔya kɔnɔ.


text:
by Biggvl » Tue Jul 31, 2018 7:51 pm
EeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeEeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeEeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeee
According to chemistry, alcohol is a solution...


text:
Babenba Trawere
Babenba Trawere tun ye Kenedugu mansamara faama ye. A kɔrɔkɛ Cɛba fatulen kɔ san 1893, Babenba ye fanga ta. O tuma, daga tun sigilen Sikaso mansamara faaba dala Samori Ture fɛ n’aka kelebolo, ka fara, Franse marabajuguw ka kɛlɛbolo surunyali Sikaso dugu la. Ka kon san kelen ye, Segu, Tukrur ka mansamara faaba binna France bolo. O kɛra sabu ye Franse y’u fanga digi Kenedugu minani walew kan.
April Kalo, san 1898, France ye kɛlɛ ɲasin Sikaso ma ni gwɛlɛ ye. Dugu binna Mɛkalo tile 1, 1988. Ka fusaya k’a-yere di Fransew ma, Babenba y’aka sofaw yamaru k’a faa. Nin kɛra cɛfarinya waleya ye min bɛ fo watibɛ Mali la fo bii. Samori Ture minena Setanburu o san kelen in na. Nin kera Tilebi Afrika ka Franse kele dan ye.
Sikaso ntolatankene tɔgɔ dara Babenba la.


text:
jeudi 28 septembre 2017
SÔKBÔK NI NYÉIHA
SÔKBÔK NI NYÉIHA
Hikii jam to yom ba mbot i nlôô ni jel nyéiha. Base i sôkbôk i bi lo ingéda bôt ba kôba ba bi yémbél i gwét bi bi juba i Ngog Lituba ni i bôt ba bé gwés le ba jôp i base i baôm mbom isi.Panapô i mpamna we i nyéiha i nlel balal ba ndamba mut a nla bé yi gwel. Jon Hilôlômbi nyen a ntep mbombog. Mbombog a yé lôs mut a bak ki ñane ntôñ i gwét. Bon ba bé kat minkoñ ingéda bôt ba kôba ba bi nyodi i Ngog Lituba . Bôt ba kôba ba yi le nyéiha i nla lôl i mbégdé ni i bôt ba ngwés yilis we nkol kikii bôt ba base i baôm mbom isi. Nyéiha i nla ki lôl i niñ bôt ba niñ bo ni bo. Base i baôm mbom isi i yé kikii bini bibase bi nkal le bi nyibil bilap. Hala wee Hilôlômbi a bi pôdôs mut wada. Jon mut nyen a yé nwet i nyéiha.Bibase bi nkal le Hilôlômbi a bi pôdôs mut wada bi nla bé héya nyéiha i sesema. I ngand mbog nuga i sesema i yé ntômba. Inyuule Hilôlômbi a nti bé oda le mut a nol mut numpe i sesema. Inyuu hala nyen bibase bi, bi ngwé ni nyéiha.Bi yé i gwét hikii ngéda. Bi nyilis bôt bape minkol.Bi nyilis biloñ bi pe minkol nwap.Bi njôs bibase bi pe gwét. Jon u nok le gwét bi bibase bi nyan i bôt ba ta bé bi base gwap, bi ntehe bé le Hilôlômbi nyen a bi hek mut binam to ibale bo a gwé bé kôgôô kikii i yéé , bi nyan hémle i bôt ba pe ni mayi map ma mbog, libogog jap li makot masangô jon bi ngwés le li tjama ni nkoñ isi wosôna hala wee ane i lingwañ li wim. I bôt ba yé i base Nyambe a bi pôdôs mut wada i kal wap ba ngwés le hémle yap i kiha ni magwelek map (haba, hop i ke bisu) inyuu yap bomede ni inyuu bôt bape. Hala a yé ngim ntén woñi inyuule ba nyi bé le nkôgô i nañak, i nheñlag maboñ.
Yaônde, 26 libui li ñyéé 2016
Nkam Pondi Pondi
http : //antoinepondipondi.blogspot.com
Publié par antoinepondipondi à 22:16
Aucun commentaire:
Inscription à : Publier les commentaires (Atom)


text:
Unun unuunu nu nununun nunu unununun nun nuununu
Unun unuunu nu nununun nunu unununun nun nuununu unuunu nu nununun nunu unununun nun nuununu unuunu nu nununun nunu unununun nun nuununu unuunu nu nununun nunu unununun nun nuununu unuunu nu nununun nunu unununun nun nuununu.
Ninin nini nininin niin nininini niniin nini ninininin ni nininin nini nininin niin nininini niniin nini ninininin ni nininin nini nininin niin nininini niniin nini ninininin ni nininin nini nininin niin nininini niniin nini ninininin ni nininin.
Unun unuunu nu nununun nunu unununun nun nuununu unuunu nu nununun nunu unununun nun nuununu unuunu nu nununun nunu unununun nun nuununu unuunu nu nununun nunu unununun nun nuununu unuunu nu nununun nunu unununun nun nuununu unuunu nu nununun nunu unununun nun nuununu unuunu nu nununun nunu unununun nun nuununu unuunu nu nununun nunu unununun nun nuununu unuunu nu nununun nunu unununun nun nuununu unuunu nu nununun nunu unununun nun nuununu.
Ninin nini nininin niin nininini niniin nini ninininin ni nininin nini nininin niin nininini niniin nini ninininin ni nininin nini nininin niin nininini niniin nini ninininin ni nininin nini nininin niin nininini niniin nini ninininin ni nininin nini nininin niin nininini niniin nini ninininin ni nininin nini nininin niin nininini niniin nini ninininin ni nininin nini nininin niin nininini niniin nini ninininin ni nininin nini nininin niin nininini niniin nini ninininin ni nininin.


text:
Ziirinda 2016 06 21
Jinɛw ka sɛnsɛn sɔnniko
Nin Kɛra jinɛjamana dɔ ye, forobaboli dɔ tùn bɛ yen n'a bɛ Weele ko Sɛnsɛn. 'Sàn o 'sàn u tùn b'a Sɔn ni nimafɛn dɔ ye min bɛ ɲɛnawolomali Kɛ. U b'a Лini kungokɔnɔfɛnw de la kɔrɔlen. Nkà sàn dɔ Kɛra u ye kungokɔnɔna bɛɛ Dòn ɲɔgɔn na u ma kungokɔnɔfɛn ɲɛnawolomalikɛla Sɔrɔ. O kɛlen, jinɛmasakɛ fana ye jinɛcɛkɔrɔba ni jinɛkamalen bɛɛ Weele màsablon na, ka n'a F'u ye k'ale fà Ko k'a y'a Mɛn ale mɔkɛ 'da k'a Fɔ ko olu jinɛw ka djɛnwuli sababu bɛ na Bɔ sɛnsɛn sɔnbaliya la sàn dɔ la. A K'u ma k'o tuma na bɛɛ k'i Labɛn ka saya Kɔnɔ yanni dwaakun fla cɛ, bari sɛnsɛn sɔnni waati tɔ Tor'o ye.
Jinɛmasakɛ tlalen o fɔli la a y'i 'Лɛsin jinɛkamalenninw ma k'i kanto:
- Kɛrɛnkɛrɛnnenya la aw jinɛkamalenw, aw ye jinɛya Kɛ hadamadenya ye, wa aw y'a Dòn ngalama na. K'a Tà anw mɔkɛw ka na Tɛmɛ an fàw la fo ka na Se anw ma, 'màsakɛ ma deli ka mɔgɔw Weele sɛnsɛn sɔnfɛn sɔrɔbaliyako-kuma na. Ɔ, aw de tle la nin bɛ Kɛ. Ayiwa, kumalasurunnya la, an ka ɲɛnamaya n'an ka djɛnban bɛ aw 'bolo dwaakun fla 'cɛ. Aa! a y'o Fɔ yɔrɔ min a Wulila k'i kɔ Dòn.
O y'a Sɔrɔ jinɛkamalennin dɔ tùn bɛ yen, o tɔgɔ tùn ye Seeni ye. Donsoya de tùn ka Di seeni ye. Ɔ, nkà Seeni tùn mà man di fiyew, o Kɛra sababu ye k'a Kɛ jɛɲɔgɔnntan ye jinɛjamana in na yen. O màngoya min tùn bɛ Seeni kan o y'a To jinɛkamalenw bɔlen màsablon na, u Fàrala ɲɔgɔn kan ka kungokɔnɔna Minɛ k'u bɛ Taa sɛnsɛn sɔnfɛnɲini na nkà u ma ma fɛn Fɔ Seeni ye. O kɛlen Seeni fana Nàn'a kuma Лɛfɔ a ba ye. Ba k'a ma k'a ka Tugu u 'kɔ ten, ko n'o tɛ ko n'u taamakun Лɛbɔra ko màngoya min b'olu kan ko dɔ fana bɛ na Fàra o kan. O kɛlen Seeni m'a ba kumakan Sɔsɔ. A Wulila k'u nɔfɛtugu, a Ser'u ma tuma min na, jinɛmalenkuntigi y'i kant'a ma k'a ka B'u 'kɔ, ko n'o tɛ k'olu bɛɛ bɛ Segin ko wa olu tɛ dàn o ma k'u bɛ Tla ka Taa Fɔ màsakɛ ye. Seeni dùn y'a Dɔ ko n'u Seginkokuma Sera màsakɛ ma k'a sababu K'ale ye k'o kɔni ye fagali kun kelen ye. Seeni kasibaatɔ Seginna ka n'o Лɛfɔ ba ye. O fana yi Kɛ kasi kan. A Kasibaatɔ b'a Fɔ:
- Ee! Ala mun na i b'an Dan ka tla ka màngoyamugu Tà k'a ʃuuru an Kan?
Seeni Nàna a ba ma, k'a bɛ Taa kungoyaala la. Ba fana kasibaatɔ ye dugawu K'a ye. A Bɔra, a Taara ka Taa, ka Taa... fo ka Taa Se kungo jan dɔ la, nkà a ma sògo Sɔrɔ. ʃu Nàna Kò k'a To yen minkɛ a y'i Da yen ntabanɔgɔsunba dɔ 'kɔrɔ. Seeni sunnɔgɔla fo ka dugujɛ Kɛ k'a Minɛ sɛgɛ y'o sababu ye. A bɛ Wuli tuma min na a y'a Sɔrɔ tle Bìnna ka Bɔ. A Sinna k'i Yɛlɛma ka Kɛ miniya belebele dɔ ye, o y'a Sɔrɔ nɛrɛsun jalan dɔ bìnnen bɛ tabanɔgɔsun in da fɛ fana jaa o kɔnɔna tùn ye 'wòba ye a y'i sɛɛnɛn ka Dòn o 'kɔnɔ.
Ɔ, nkà jinɛkamalen-kulu min ye Seeni Gɛn ka B'u 'kɔ, olu Taara kungo fàn bɛɛ Dòn ɲɔgɔ na u ma 'fɛn Sɔrɔ u Seginna ka Nà 'so jinɛcɛkɔrɔba Fàra jinɛkamalen kan bɛɛ y'i Sìgi sa ka saya Makɔnɔ.
Ɔ, nkà ka Seeni T'a ka nɛrɛjalanwo la yen, Dɔɔni a tlo b'a la jelemankan bɛ ka Bɔ nɛrɛsun in na. A Siranna, a hamina, ni k'i kanto a yɛrɛ 'kɔnɔ ko nin ye hadamaden ka baara ye. Jaa Seeni Nàn'i yɛrɛ Sɔrɔ hadamadenjamana dɔ da fɛ, o dugu npogotiginin dɔw de tùn Nàna dɔgɔjalanɲini na yen. O nɛrɛsun jalan yelen olu fana nisɔn Dyara u y'u k'o bolow tigɛli kan. Npogotigininw mana ɲɔgɔn Sɔrɔ u tɛ Fa u ka cɛko baro la. Dɔ Nàna u bɛɛla kɔrɔbalen Лininka n'o ye Sajo ye ko mun na a flanw bɛɛ bɛ furu la ale dùn ma furu fɔlɔ. Sajo Yɛlɛla k'i kant'a ma ko bɛɛ ni janɲɛko. Ko cɛw Bɔra ale Sajo 'kɔ fo ka caya ko nk'ale m'a ɲɛna Ye olu ʃi la. A k'a y'a Fɔ a 'fà ye ko jolifɔn bɛ 'cɛ o 'cɛ la k'ale tɛ Furu o cɛsugu ma, ko cɛ fɛn o fɛn dun Nàna ale Лini a fà fɛ ko jolifɔn Yer'a Bɛɛ la, k'o de la ale fana ma Sɔn u ʃi la. Ko wa n'ale ma 'cɛ jolifɔnntan Sɔrɔ k'a tɛ Furu cɛ wɛrɛ ma. Seeni kɛlen k'o Mɛn k'a To nɛrɛwo kɔnɔ yen. A nisɔn Dyara. Npogotigininw y'u ka dɔgɔ Tigɛ k'a Siri ka Nà 'so minkɛ Seeni fana Bɔra k'i Yɛlɛma ka Kɛ hadamaden ye, kamalen ɲumannin wa jolifɔnntan dɔ ye. K'i Лɛsin dugukɔnɔna ma. A selen yen a y'i Лɛsin sojow ka so ma. A selen du 'kɔnɔ a y'i Madon sajo fà la k'a F'a ye k'a Nàna a denmuso Sojo Лini 'furu la. O kɛlen, fà fana ye weele Blà ka Sajo yɛrɛ ma k'a Лɛf'a ye. Sajo Sɔrɔla ka jinɛ Seeni Lajɛ koɲuman a ma jolifɔn Y'a la. O kɛlen a y'i kant'a fà ma k'a bɛ Furu o ma. U ye Sajo ka kow bɛɛ ɲanabɔ k'a Ban pew. A bɛ Blà ka Taa don min na, a dɔgɔmuso dɔ tùn bɛ yen n'o ye Sìtu ye, o y'i kanto Sajo ma k'ale ma Da Seeni ka hadamadenya la, ko bari k'a Tà Seeni Nàdon na ka na Se bì ma ko màa ʃi tɛ Seeni bɔdugu Dɔn. Nkà Sajo ma hali kàlan Dòn a ɲi na ka Bɛn n'o kuma ye. Tuma min na labɛnw Sabatira, u ye fɔlifɛnw Tà ka Sajo n'a cɛ Sɛnsɛn ka Bɔ soforokun na. U selen yen, bɛɛ Seginna fo k'a tɔ To Sajo n'a cɛ n'a dɔgɔmuso Sìtu ye. U ye sira Minɛ u bɛ Taa u bɛ Taa... Fo u Taara Se 'yɔrɔ la Sajo ni Sìtu fla ʃi tɛ yɔrɔ min Dɔn. Sìtu bɛ Bali min na, a ye Seeni ni Sajo fla bɛɛ Лini ka Dɛsɛ. O y'a Sɔrɔ Seeni ye Sajo Yɛlɛma ka Kɛ kabakurunin dɔ ye, k'a yɛrɛ yɛlɛmana ka Kɛ tenntannin dɔ ye k'i Sìgi jiribolo dɔ la k'i kanto Sìtu ma k'a ka Segin ka Taa 'so ko ka Taa Fɔ Sajo 'ba n'a 'fà ye k'u burankɛ tɛ mɔgɔ ye ko jinɛ jugu dòn, k'u denmuso na Kɛ ka jinɛjamana kunmabɔ. A y'o Fɔ minkɛ ka Wuli ka Taa ni Sajo ye sɔgɔsɔgɔ. Ɔ, o kɛlen sa, sira Yɛlɛna Sìtu ye O kasibaatɔ Nàna Dòn 'so, k'ale kɔrɔmuso totɔ bɛ jolifɔnntan furu la. Seeni Jiginna jinɛjamana na ka sɛnsɛn sɔnni sarati tɔ To tle sàba ye. A Taara ni Sajo ye masakɛ fɛ yen. K'ale ye nin sògo in Sɔrɔ bì ko nin bɛ Se ka Kɛ ka sɛnsɛn Sɔn ko bari nin ye ɲɛnawoloma Kɛ cɛ ni ɲɔgɔn 'cɛ f'a flanw bɛɛ Taara 'furu la k'a To. O y'a Sɔrɔ jà ni kɔnkɔn tùn y'a da Minɛ ka jinɛjamana Nakasi ka Ban. Ɔ, nkà Seeni nàlen ni Sajo ye o Dyara jinɛ cɛ, muso denmisɛnnin ni màakɔrɔba bɛɛ ye. U ye Sajo Minɛ k'a Kɛ ka sɛnsɛn Sɔn. Aa! o kɛlen hɛrɛ Nàna jinɛjamana kan ji Sɔrɔla nɛma Sɔrɔ dannifɛnw Лɛna. Aa! jinɛmàsakɛ nisɔndyalen y'a ka jamana npogotigi bɛɛ Fàra ɲɔgɔn kan ko Seeni k'a Лɛnakala ko hali n'a ɲɛna Bɛnna ni waleta ye k'o bɛ Di a ma. O don kamà, npogotigi min tùn cɛ ka Лi ni jinɛnpogotigi bɛɛ ye o kɔɲɔ Bɔra ka Di Seeni ma. ka Tla ka sanu Caman D'a kan. Nkà o ʃi ma màsakɛ Bɔ, a Tlala ka jinɛkamalennin dɔw Sugandi k'u Blà jamana 'kɔnɔ ko ni Seeni n'a ba ka tɔgɔ jugu Sɔrɔ la min 'da k'o bɛ Minɛ k'a Fàga. Sajo ka ɲɛnawoloma Labann'a ma Bɔnɛ ye, Seeni ka màngoya Labann'a ma mandya ye.
N y'o Tà yɔrɔ min, n y'o Blà yen.
Blàdon : 2016-06-22 Yɛlɛmako laban : 2016-06-22


text:
Zanradugu / Kuya Zangi
Dugu yɔrɔfɔli
Zanradugu Ye Sikaso marabolo n’a kolomi dugu dɔ ye min Bɛ Gɔ̀nkaso galoda ni Kilela kafoda fɛ. A ni Kilela cɛ Ye bam 45 ye ni k’a ni Gɔ̀nkaso cɛ jànya Kɛ bam 5 ye. A ni duguba min ka surun o Ye Sikaso ye. A n’o cɛ jànya Ye bam 26 ye.
Zanradugu ni dugu minnu bɛ dàncɛ Bɔ olu Flɛ : Gɔ̀nkaso B’a kɔrɔn fɛ, Nòyaaradugu B’a tlebin fɛ, Fama B’a ni kɛɲɛka ‘cɛ ni kà Tɔla K’a ni worodugu ‘cɛ.
Dugu tɔgɔko
Zanradugu bɛ Weele fana ko Kuya Zangi. Tɔgɔ ninnu Sɔrɔla cogo min na an ma ‘fɛn Dɔn o kan fɔlɔ.
Dugu dugutigiya
Laadala-dugutigiko ni faamadugu-tigiko fla bɛɛ Bɛ zanradugukaw fɛ yen. Dugutigiya bɛ Nà ‘kɔrɔyakunda wa jamu ni kìn bɛɛ dama ka kan a la. Dugutigi ntanyali de bɛ Se kà Nà ni dugutigi yɛlɛmani ye.
Zanradugu tu tigɛbaa Ye Kuya Jara de ye. Amidu Sanɔgɔ de Bɛ dugutigiya la bì. Nocɛgɛ Sanɔgɔ ni Buguziye Sanɔgɔ Ye dugutigi kɔrɔ dɔw ye.
Dugu bònya
Kìn fla de Bɛ Zanradugu. Fɔlɔ bɛ Weele ko Sokɔrɔ ni kà flanan Weele ko Sokura.
Dugu siyako
Sɛnɛfɔw ni Miyankaw de sìgilen bɛ Zanradugu. Jamu minnu Bɛ yen olu Flɛ : Jwite, Jara, Sanɔgɔ ani Tarawele. Sinankunya Bɛ jamu fɔlen ninnu ni Bugudɔgɔw de ‘cɛ. Tarawelew ni Sanɔgɔw cɛ Bɔlen kɔ a la, furusira Bɛ Zanradugu jamu tɔw an’a kìnw bɛɛ ni ɲɔgɔn ‘cɛ.
Sɛnɛfɔkan ni bamanankan fla bɛɛ bɛ Fɔ Zanradugu ‘kɔnɔ nka mɔgɔ fanba bɛ Sɛnɛfɔkan de Fɔ.
Dugu baarako
Baarako siratigɛ la, sὲnɛ bɛ Kɛ Zanradugu ka sago baara bɛɛ kan. Zanradugu sὲnɛfɛn dɔw Ye kàba, malo, keninke, saɲɔ, tiga, dà, tiganinkuru, woso, je, galama, bàra, ʃɔ̀, ani kɔɔri ye. Sὲnɛ tɛmɛnen kɔ, nakɔbaara fana bɛ Kɛ. Nakɔjiri dɔw Ye mangoro, lenburu, manje, namasa ani sɔmɔ ye. Nakɔlafɛn dɔw Ye fòronto, tamati, nkɔyɔ, salati, nanaye, melɔn, ʃù ani gan.
Ka Fàra sὲnɛ ni nakɔbaara kan, Zanradugukaw cɛsirilen dòn baganmara fana na. Bagan marata dɔw Ye misi, bà, lɛ, saga, fàli, wùlu ani jakuma ye. Kami, tonkɔnɔ, jὲnɛntubannin ani ʃɛ Ye kamanmafɛn marata dɔw ye.
Mɔni fana bɛ Kɛ dugudenw fɛ. O mɔni Ye laadalamɔni ye. A bɛ Kɛ jibanbe walima kɔ̀ la ni jɔ ni doolen ye. Kà Fàra mɔni kan, jɛgɛmara fana bɛ Kɛ.
Sugu tɛ Zanradugu nka jago bɛ Kɛ yen. Dugudenw bɛ Butigifeere, sὲnɛfɛn-feere, jiriden-feere, baganjago ani ʃɛfeere Kɛ.
Nin Bɛɛ kɔ fɛ, zanradugukaw bɛ bololabaara ni donsoya fana Kɛ. Bolalabaara kɛta dɔw Ye kalakadla, sìgilandla ani sansaradla ye. Donsoya bolodon bɛ Kɛ dugu yɛrɛ ‘kɔnɔ.
Dugu fὲɛrɛko
Kungosogow fàgali la, fὲɛrɛ minnu Bɛ zanradugukaw ‘bolo olu Ye marifa ni bese ye. Fὲɛrɛ minnu Bɛ yen kungokɔnɔw fàgali la olu Ye: manabɛlɛ, wɔ̀lɔjuru, dingɛ tigɛli kà wɔ̀lɔfan blà o la. Fɛn minnu bɛ Kɛ sokɔnɔfɛnw minɛli la olu Flɛ: Jonbori (ka juru ncoma Fìli misi ‘ɲɛ, kà bagan masina Nɛgɛn kà Dòn a koronyɔrɔ la walima k’a Gɛn k’a Minɛ.
Dugu yiriwaliko
Yiriwaliko siratigɛ la, nin ko kura kofɔta ninnu Dònna Zanradugu ‘kɔnɔ: pɔnpekɔlɔn, jabaranin, kɔɔrisugu, moto, jibanbew, kalalikɛ-mansin ani sὲnɛkɛ-mansin.
« Save the children, USAID, Dubaï Care » Ye ‘baɲuman-kɛtɔnw ye minnu ni dugu bolo Bɛ ɲɔgɔn ‘bolo. U ka yiriwalisiraw Ye kàlan ni sὲnɛ ye.
Dugu kàlanko
Kàlanko siratigɛ la, lakɔli-kàlanso fla (forobata kelen ani dugu ta kelen) Bɛ Zanradugu. Kàlanso fɔlen fla ninnu bɛɛ Ye sanwɔrɔ-kàlanw ye. Balikukàlan kɛyɔrɔ kelen fana Bɛ yen ka Fàra lakɔlikàlan kan. Kàlan suguya fla ninnu na, lakɔlikàlan de fɔlɔ Dònna dugu ‘kɔnɔ w’ale fana de fanga ka bòn kosɛbɛ. Lakɔlikàlan ‘sababu la, Saliya Jara n’a sigiyɔrɔ Ye Sikaso ye, Kɛra galotigi-dankan ye Gɔ̀ngaso.
Dugu batoko
Batoko hukumu na, silamɛya ni laadalabatow de Bɛ Zanradugu. Dugu dasiri Ye bà ye.
Dugu ɲɛnajɛko
Nin ɲɛnajɛlako ninnu bɛ Kɛ Zanradugukaw fɛ an Bɛ dòn min na i ko bì: kɔɲɔ, denkundi, seliw, sànyɛlɛmaw, sànkunbɛn ani tɔnɲɛnajɛw. Лɛnajɛ fɔlen ninnu fɔliminɛnw Ye nkɔnin ni cicaara ye.
Farikolo-ɲɛnajɛ minnu bɛ Kɛ yen olu Ye ntolatan ni nɛgɛso-boli ye. Dugu tlonkɛcogo kɔrɔ dɔw Ye bɛlɛta ni nparibɔ ye.
Dugu kungoko
Fàla fla, kɔ̀ fla ani jɛ kelen Bɛ Zanradugu. Jɛgɛ minnu bɛ Se kà Sɔrɔ nin jiboli-yɔrɔ ninnu na olu dɔw Ye manɔgɔ, nàna, baman, ntigin, dodò, talaka, kɔnkɔn ani zeku ye. Kaana, kooro, ani koorokaara fana bɛ Sɔrɔ jisigi-yɔrɔ ninnu na.
Dugu kungojiri dɔw Ye jala, banan, sanan, genun, nkaba, npeku, zaban, nsira, bumu, ʃi, nɛrɛ, balazan, sunsun, nten, zaajɛ, woo ani zɛkɛnɛ.
Nin kungofɛn kofɔta ninnu bɛ Sɔrɔ Zanradugu kungo ‘kɔnɔ: warablen, miniɲan, dànkalan, duga, kungo kami, wɔ̀lɔ, bunun, baninkɔnɔ, tònkanjɔ ani bàla.
Dugu kungodaw Ye Zanga Sige ni Nusige ye.
Dugu kaburudoko
Zanradugu kaburudo Ye fla ye minnu tlalen bɛ denmisɛnw ni maakɔrɔbaw ‘cɛ. U fla bɛɛ Bɛ dugu ni tlebin ‘cɛ.
Dugu waatiko
Waati minnu bɛ Fɔ ɲɔgɔn ‘kɔ Zanradugu olu Ye samiɲɛ ni kawulɛ ani tlema ye.
Dugu kabakoma-yɔrɔko
An ma fen Sɔrɔ kà Fɔ dugu kabakoma-yɔrɔko kan.
Blàdon : 2017-06-06 Yɛlɛmako laban : 2017-06-06


text:
Hɔrɔnya
Ni a fora i ma ko i hɔrɔn, fing ba fora i ma i kɛra mogɔ ba ye. Wa i bɛ nisodiya ka dakan i ni ɔ kankan. Mali la kɛrɛkɛrɛniala Bamananw fɛye hɔrɔnya ye ko bɛ folɔ ye wa ko bɛ labando. Hɔrɔnya tɛ ta halalaya kɔ, a tɛ ta dambɛ tigiya kɔ, kangelɛ tigiya kɛrɛbɛtɛ. Hɔrɔn Cɛ walama Hɔrɔn Muso, bɛ sa a dalakan nɔfɛ, a tɛ galɔ tigɛ abada, a tɛ sɔn ya kɛ, wa saya ka fusa a ma ni malo ye. Kuma la suru yala hɔrɔnya ye mɔgaya ye. Fɔlɔ fɔlɔla a tun bɛ fɔ ko i hɔrɔn ô ya sɔrɔ i ma tana tinyɛ n'ga bi mi ninnu bɛ wɛlɛ hɔrɔn funɛ ka juru tɛ o lula ka da ka hɔrɔn ka kan ka fin fin o bɛ ye u tana ye. Hɔrɔn tun ye fin ba ye n'gan bimɔgɔ ye hɔrɔn ye da de la n'ga jokotɛ. Wa ni an ma kolosi hɔrɔnya bɛ na kɛ an bolo kuma korɔye. U du ye an danbé taagale ye. Fin o fin bilali bɛ sɛ nka danbɛ, an kan ka k'o minɛ ni an bɔlɔ fila ye ani kan jatola kosɛba. Ka bini kunu fɔ bi mɔgɔ tɛ taa.


text:
Dɔnniya >
Miiriya-tɔgɔda
Dorokoli fὲɛrɛ tali ka miiriya kura tɔgɔ Da
An bɛ n'an Sinsin tɔgɔdon-minɛn dalilu kan an ka masala in na ka tɔgɔ Лini sukaro la min kulu kɔnɔ sukaro suguya 8 bɛ yen. O suguya 8 ye miiriya kura ye bamanankan na n'u fana tɔgɔ ma Sɔrɔ fɔlɔ. U tɔgɔ Flɛ nin ye fransɛkan na: sucre = maltose, saccharose, cellulose, lactose; hexose, glucose/dextrose, fructose/levulose; pentose/ribose. Sukaro ninnu tla-tlalen don kulu ni kulu ye ni u kɔnɔ basimafɛn hakɛ dalilu ye. Kunnafoni minnu bɛ ka Di nin yɔrɔ miiriyaw kan olu Bɔra Microsoft Encarta Encyclopedia (bakuurugafe) 2008 kɔnɔ.
Sani an ka Se yɔrɔ jan, an b'a Fɔ ko tɔgɔdon-minɛn bɛ tali Kɛ tɔgɔda-sababu min kan k'o bɛ Se ka Caya miiriya kelen bolo. O la, tɔgɔda-sababu minnu bɛ Sɔrɔ miiriya la an bɛ olu Sɛrɛda fɔlɔ kasɔrɔ ka an Лɛnawoloma u cɛ la ka sugandilen tɔgɔdon-minɛn Jira ninka miiriya tɔgɔ Bɔ o kɔnɔ.
misali: bolifɛn sen flama Nana farafinna kɔnɔ waati min na, bɛɛ y'a tɔgɔda-sababu Kɛ fɛn ye min n'a bɛ sira la i ka tabiya kɔnɔ.
Mali kɔnɔ (bamanankan):
A tɔgɔda-sababu Kɛra: fɛn kura min ɲɛci bɛ tali Kɛ so ɲɛci kan
O tɔgɔdon-minɛn: A bɛ B ka kɛta Kɛ
O Bangera tɔgɔ min na o Kɛra: nɛgɛso (so nɛgɛlama). A bɔlen tɛ so fɛ nk'a bɛ so jɔyɔrɔ Fa yɛlɛnkan siratigɛ la.
Cinwa Aʃebe ka gafe Things fall apart (1958) b'a Jir'an na ko bamanankan ka nɛgɛso tɔgɔda-sababu kelen in ye Igbow Bla k'a tɔgɔ Da ni A bɛ B ka kɛta Kɛ (the iron horse = byke) tɔgɔdon-minɛn kelen in ye.
Santrafriki kɔnɔ (sango):
Tɔgɔda-sababu: minɛn kura senw Dlara bɔgɔ min na n'o ye mana ye.
tɔgɔdon-minɛn: A ye B dlabɔgɔ ye ka C bakuuruba tɔgɔ Da, B ye min fan dɔ ye la.
tɔgɔ dalen: manasenma
boliikow fɛ yen:
A tɔgɔda-sababu Kɛra: sen hakɛ min b'a la (2) o faralen mɔgɔ sen hakɛ (2) kan o bɛ sen naani Di min bɛ na Teliya ni senflalataama ye.
O tɔgɔdon-minɛn: A hakɛ bɛ B ka teliya Jira
tɔgɔ dalen: sennaani (olu ka tɔgɔda-sababu ni tubabukan ta bɛ tali Kɛ ɲɔgɔn na i komin "sen teliman: minɛn ka baara nɔ/kɔla".
Lilikow fɛ yen: train
tɔgɔ dalen: mambele-ma-suka
tɔgɔda-sababu: minɛn in bɔcogo a nɔ na n'a bɛ Taa a kun fla bɛɛ fɛ
kumajago-sen talen: bisigili kɛli train ni saninkunfla cɛ o min bɛ taa i kun fla bɛɛ kan
Bamananw fɛ yen: train
tɔgɔ dalen: sisikurun
Tɔgɔda-sababu: kurun min bɛ sisi Bɔ a taatɔ
Tɔgɔdon-minɛn: A ye B ka fɛn bɔlen ye
Nimadɔn ni basidɔn jɛ ye sukaroko miiriya kalan ye. Komin an bɛ na Don sukaro n'a bɔnnaw na k'u tɔgɔ dacogo Лini bamanankan na, an b'a dɔnniya Weele fɔlɔ ko nimabasidɔn.
Sucre = sukaro, o tɔgɔ b'an bolo ka kɔrɔ, hali n'a y'a sɔrɔ ko a tɔgɔ ye daɲɛ singalen ye
Finnan den 12 bɛ sukaro minnu kɔnɔ
disaccharide / polysaccharide
- Finnan den 12 sukarow ka kulu tɔgɔ = maflasukaro / tanniflalasukaro
maltose (C12H22O11):
tɔgɔda-sabanu n'o bɔnnatɔgɔ
- A bɛ Sɔrɔ mugu la ka caya = mugusukaro
- A bɛ Dla denw ka dumuni sukaroko kama, bari a yeele ka di = densukaro / dendumuni-sukaro
- A bɛ Sɔrɔ kabamugu la ka caya = kabasukaro
saccharose/sucrose:
Tɔgɔda-sababuw n'o bɔnnatɔgɔ
- A dunni forobayalen don ni sukaro tɔ bɛɛ ta ye = forobasukaro
- A bɛ Bɔ sukarokala la ka caya = kalasukaro / ɲiminkala-sukaro
- A ka c'a la a ka jɛ pasi = Sukarojɛ
- A timiya ka bon ni sukaro tɔ bɛɛ ta ye = legelegesukaro / timitimi-sukaro
celulose:
Tɔgɔda-sababu n'o bɔnnatɔgɔ
- A bɛ Sɔrɔ jiriw ji la ka caya, a tɛ bagan caman fari la = jiriji-sukaro
- A tɛ Yeele jimafɛnw na = yeelebalisukaro
- A bɛ sɛbɛnfura Labɛn ka Kɛ kartɔn wali golo-ladegefɛnw ye = sɛbɛndla-sukaro
- A ɲɛci bɛ fini dɔw dlali la = finidla-sukaro
- A bɛ Kɛ ka wɛɛrɛ minnen Dla = minnisukaro
- A bɛ safunɛ dlafɛnw na, (i b'a ye an ka musow bɛ sɛgɛmajiriw jeni ka Kɛ safunɛlafɛnw ye togodaw la) = safunɛsukaro / sɛgɛsukaro
- A bɛ nɔrɔlanw kɛfɛnw na = nɔrɔlansukaro
- Mɛnɛnfɛn ni poronfɛn duman caman lakɛfɛn don (kɔɔrimugu min bɛ Mɛnɛn ka marifa mugu Mɛnɛn cili kama) = mɛnɛnfɛn-sukaro / poronfɛn-sukaro
lactose:
Tɔgɔda-sababu n'o bɔnnatɔgɔ
- A bɛ Sɔrɔ nɔnɔ na = nɔnɔsukaro
- A ɲɛci ka bon sinminfɛnw denw baloli la = sinjisukaro
- A ɲɛci ka bon nɔɔnɔdla la = nɔɔnɔlabɛn-sukaro
- A bɛ Kɛ furakisɛlaka caman na = furakisɛ-sukaro
Finnan den 6 bɛ sukaro minnu kɔnɔ (kunwɔɔrɔsukaro)
Monosaccharide
- Sukaro min tɛ se ka ci ka kɛ fla ye = kolokelen-sukaro
hexose:
- finnan den wɔɔrɔ bɛ sukaro min na = wɔɔrɔlasukaro (mun wɔɔrɔla b'a kɔnɔ? finnan)
glucose/dextrose (C6H12O6):
Tɔgɔda-sababu n'o bɔnnatɔgɔ
- A bɛ Sɔrɔ di nɔɔnɔ na = dinɔɔnɔ-sukaro
- A ka ca npekuden nɔɔnɔ na = npekusukaro
- A bɛ Sɔrɔ jiridennɔɔnɔ bɛɛ la = nɔɔnɔsukaro
- A bɛ Kɛ ka golo Dogi = dogolisukaro
- A bɛ Kɛ galamugu la = galasukaro
- A bɛ Kɛ farijidɛsɛ furakɛji la = fariji-sukaro
- A bɛ Kɛ sɔrɔmu ye = sɔrɔmusukaro
fructose/levulose:
Tɔgɔda-sababu n'o bɔnnatɔgɔ
- A bɛ Sɔrɔ jiriden timiman bɛɛ la = jiriden-sukaro / jirinɔɔnɔ-sukaro
- A bɛ Kɛ ka dlɔ Labɛn = dlɔdonsukaro
Finnan den 5 bɛ sukaro minnu kɔnɔ
pentose/ribose:
Tɔggɔda-sababu n'o bɔnnatɔgɔ
- finnan den duuru bɛ sukaro min na = duurulasukaro
xylose (C5H10O5):
Tɔggɔda-sababu n'o bɔnnatɔgɔ
- A tɛ Yeele mɔgɔ joli la = jolikɔn-sukaro
- Sukarodun-banatɔw ka sukaro dunta don = banabaatɔsukaro
- Bonyali bɛrɛkɛɲɛ sukaro don = bɛrɛbɛn-sukaro
- A bɛ Sɔrɔ jiri bu, kolo, fara la = jiribu-sukaro
Blàdon : 2016-07-07 Yɛlɛmako laban : 2017-02-26


text:
Ndo woudzima waho wa Gnadomboeni waliyo farantsa!
Chinou chama cha mwendéléyo woussoni.
Chi trounguiha rangou ndo moiha chiwi na madjana chenda na mengo minané (1980), wo woudzima waho wa Gnadomboeni waliyo farantsa (UGF) wowou saidiya wo mwendeléyo woussoni waho mdji wa Gnadomboeni. Yé chama chinou chi tsangagna madhoimana waho mdji wa Gnadomboeni holiho ma notable, wa woumé, waché, machababi na na wanaziyoni.
Harimoi wo mko pvadzima no mbadili fikira, yé UGF yi chindi yé hantsi fikira wa fagna na djitahidi zindji hahwé hantsi michindzi ya mwendéléyo woussoni waho mdji. Rangou dé tarehi ya trounguiha, yé UGF yi fagna hazi zindji il wa saidiyé wo mwendéléyo woussoni wa ho mdji : mwendjé, msomo, paré, wou tamadoun… yé UGF wé hantsi ma koungoumagno ya hazi yikayawo wowou fagna yézi sabou zahé zéhazi za pvira né ziliyo né zidjo ka houdja.
Yé UGF yi fagniwa pvadzima no woudjouzi wahé yé préfecture ya Val de marne yiroudi yi trangaziwa harimoi lé journal kirasmi lahé yé makoungoumagno (http://www.journal-officiel.gouv.fr).
Ndé za houssou yé site :
Yi bouloi yé site hé amri yahé sirkali ya gnouméni ya UGF. Hayina mdjo woupvéha harimoi wowou nkadé wa « contact » zo wouroudi zi pvechéwa yé sirkali ya UGF. Yapvo wawo ndawo mwandzichiyawo cha tsidé dhoimana wahé site. Yé hazi yahahé tsido woukaza machindano déna yé site ya gnadomboeni.com. Cha kignoumé ndo hou yitriya mvouyou. Gnadomboeni.com yendjéza diricha lahé yé site yahé machababi ya gnadomboeni (ugfsi) cha yé madhoimana wahayo wa haraya woukoubali yé sirkali ya gnouméni ya kirasmi.
Yé site yinou kayitsou para wandrou wado triya ndrongowo zitso mouhimou hama haloloi nindo hawou, yé ndi, yé zabari, yéya zaya ndo... Cha kignoumé ndo woudjouliza yapvo wandrou waliyo hawou trangaza zéhabari zahé yé mendéléyo woussoni yaho mdji, na do wou fikiri harimoi yé avenir yaho mdji, na woudjouliza yé ma boundjiliyo yahé UGF.


text:
Nienfoli suruman
Mokosi te ik`o don ibrahima ka dine la – silameya – fo nakera djahili ni kodonmbali ye, ibrahima ni yakuba ye U denw ye Uka sabati silameya kan, yahudiyaw aw kumbe yakuba ka fatuli ke yoro la, Muminiw ayafo yahudiyaw ni nasoraw ye ko awbe allah kelen bato, aye allah ka dine matarafa, t`chi den afo kitqbu donkenw ye: aw be sosoli allah kelenmbakatiya la ? kasoro finmbe la djelen tiki do, awbe sosoli ko ibrahima ni ismaila ni ishaka ni yakuba ye yahudiya ni nasora ye? Oye galonye, findonmbaliw ka kuma koron yelemali ko la.


text:
Bamakɔ
Bamakɔ yɛ Mali faaba ye, a bɛ mali worodugu-yanfan fɛ
San 2009 mɔgɔ 1 809 106 dɛ tun sigin len bɛ Mali faba kɔnɔ. An bɛ yoro mi nan farafina be kono Bamakɔ fanga wili tɔgɔ ka bɔ ni bɛɛ ta ye. wa dumia kɔnɔ a bɛ la wɔrɔ dugu la dɛ la singɛ munu la
bamakɔ dɛ yɛ ka famgadɔda yɛ.wa nafa ka bɔ a lamini mara bɛ ma
Bamako faaba kila nɛ dɔ ni ki woro dɛ yɛ. ni o niɛmogo tɔgɔ IBRAHIMA N’DIAYE ni ɔ ba fɔ ɔ ma maire Kinw minu bɛ Bamakɔ kɔnɔ:
- Hippɔdrɔme (tɔgɔkɔrɔ milliɔnki)
- Korofina
- Badalabugu
- Bamakɔ Kura
- Jikoroni
- Bakɔ jikɔrɔni (= derrière le fleuve)
- Misira
- Medina Kura
- Bankɔni
- Maɲambugu
- Dravela
- Jɛlibugu
- Bolibana
- Wɔlɔfɔbugu
- Bajalan I,II,III
- ɲarela
- Bagadaji
- Bozola
- Falaje
- ɲamakoro
- Sɛbenikɔrɔ
- Quinzanbugu
- Kinsanbugu
- Amdalayɛ
- Sabalibugu
- Titibugu
- Lafiabugu
- Badalabugu
- Torokɔrɔbugu
- Quartier du fleuve
Sommaire
ko kɔrɔw[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Faradiɛ ɲinini nana yira ka fɔ ko Bamakɔ dugu sigi ka bi ni lawalɛ. bamakɔ tɔgɔ nana bɔ bamba sa dɛ ni maraka nana o da la a ki fɔlɔ nana kɛ niarela.Niare u ka ki a lɛ dɛ yɛ ki bew là kɔrɔbalɛ dɛ yɛ. XIXe siècle banɛ,Bamakɔ ku dugu dɛw bɛ ta ma kɛmɛ saba là (600 habitants),kuma mi na février kalo kilɛ fɔlɔ san mille huit cent quatre vingt trois,Français nu u ka kɛlɛkɛdew dona Bamakɔ kɔnɔ.
San mille huit cent quatre vingt cinq ,a bɛ kɛ Haut Sénégal-Niger o lu ka faaba octobre kalo kilɛ tan ni saba san mille huit cent quatre vingt neuf (17 octobre 1899)a bɛ kila kana kɛ soudan français san mille neuf cent vingt. san mille neuf cent deux ni san mille neuf cent sept tiɛ Koulouba palais diɔra, o kuma la gouverneur dɛ ku bɛ o fɛ yɛrɛta nanɛ, an ka dimana miɛmɔgɔ nana yɛlema a kɔnɔ. San mille neuf cent quatre, nɛgɛ sira nana bɔ Dakar-Niger tiɛ.San mille neuf cent cinq u nana point G dɔkɔtɔrɔso diɔ.
Décembre kalo kilɛ mugan san mille neuf cent dis huit Bamakɔ bɛ na niagami ni administrateur-maire. Henri Terrasson de Fougères Soudan français na tɔgɔ yɛ Mali bi. San millɛ neuf cent vingt neuf chretien ka cathédrale diɔra.Bolola bara kɛra ka yɔrɔ diɔra.San millɛ neuf cent quarantɛ sept Bamakɔ pont fɔlɔ diɔra niger baw kan.San mille neuf cent quarantɛ huit Bamakɔ misiri ba diɔra.
Novembre kalo kilɛ tan ni sɛki san millɛ neuf cent cinquantɛ cinq, Bamakɔ kɛra commune ka bara bɛ là maire bɛ na kɛ Modibo Keïta,o ka a sinɛfɔlɔ yɛ ka ta, san kɛlɛ o kɔfɛ Bamakɔ yɛ a ka yɛrɛta sɔrɔ,Bamokɔ nana kɛ Mali faaba.
Bamakɔ dugu kolo kɛ togo na kilatogo[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Bamakɔ sigi lɛ bɛ Niger ba kan,ni u bo wolɛ Djoliba (« le fleuve du sang »). Bamakɔ dugu lamini lɛw do ni kulu dɛ yɛ.a boɲa kilibiyanfan fɛ ni kɔronyanfan fɛ yɛ 34km2.An bew yɔrɔ mi Bamakɔ dugu dew tiaya boyana codiuku barsa san 1884 Bamakɔ u ku yɛ ma kɛmɛ duru (2500prs),san 1908[2] a tara ma kɛmɛ seki, san 1945 ma wabiwɔrɔ ni wolofila, san 1960 ma ba kɛmɛ dew ku bɛ Bamakɔ, yɛrɛta kuma la ducodo dɔ dɛ ku fara Bamakɔ ka u kan diɛtɛminɛ nana yira ka fɔ kɔ Bamakɔ dugu dɛw bɛ ma 1 690 471,nga o diama tiaya nana ni fin kuta badɛw dɛ yɛ (ni nɔgɔ bo, la sira ko bola,a ni ji ko fɛnɛ). Bamakɔ ni Dakar ni Abidjan tiɛ kilo ba kɛlɛ (1 000)dɛ bɛ u tiɛ , an ni guinnee danfara tiɛ kilo kɛmɛ ni mugan, Bamakɔ yɛ farafina tilɛbiyanfan sikubɛyɔrɔ.
Koniɛnɛbɔyɔrɔ[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Bamakɔ dugu kila lɛ do ni sigida wɔrɔ dɛ yɛ,wa u kɛlɛ-kɛlɛ là bɛ na ka maire ni o lu tɔgɔ
- ki fɔlɔ : Fatoumata Doumbia Konté
- ki filana : Gaoussou Ly
- ki sabana : Abdel Kader Sidibé
- ki nanina : Issa A. Guindo
- ki duruna : Demba Fané
- ki wɔrɔna : Souleymane Dagnon.
Bamakɔ dictrict dɔrɔn mara bɛ maire baw dɔ dɛ bolo ni conseillers ka niɔgɔfaraniɔga sɛ fɛ u diɛra ka sigi ni o tɔgɔ, Adama Sangaré Bamakɔ dictrict maire a sigira juillet kalo kɔnɔtɔ san deus mille sept, yɛ Moussa Badoulaye Traoré dɛ diɔyɔrɔta o fatu lɛ juin kalo kila wɔrɔna san deus mille sept.
tatogo a ni fasɔrɔsira[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Nɛgɛ sira mi bɛ bɔ bamkɔ ka tah Dakar a tɛmɛ sira yɛ Kati, Négala, Kita et Kayes.
Sira dɔ bɛw ka bɔ koulikɔrɔ ka Kati, Kolokani, Ségou, Sikasso.A ni pankuru yɔrɔ dɔ bɛ Bamako-Sénou kilo tan ni duru dɛ bɛ Bamakɔ ni dugu ba tiɛ,samuya mɔgɔ bɛ bɔ Koulikoro fo Mopti et Gao. Wa tatogo famba bɛ kɛ baw walima siraba fɛ mini Bamakɔ tugu mali dugu baw tɔ u là.Wa taxi-brousse nafa ka bo o yɔrɔ nunu dɛ là. Bamakɔ sigi lɛ bɛ baw bɛ niger ba dɛ kan (fleuve Niger).Pont fila dɛ bɛw Bamakɔ dugu tugu niɔgɔna ni o pont tɔgɔ pont dɛs Martyrs a ni pont roi Fahd d'Arabie séoudite.pony dɛs martyrs tɔgɔ da lɛw do mɔgɔ munu sara san millɛ neuf cɛnt quatrɛ vingt douz là. pont roi Fahd d'Arabie séoudite ka u roi dɔw dɛ law. Nga pont dɔ gilan labin sigilɛw do ni o bi na kɛ sotuba. Sɛnɛ dan lɛ dɔ,ji là sɛnɛ dɔrɔ dɛ ma, jegeminɛ ni bagan mara taniɛ lɛ do kodiuku [[Fichier:033-artisanat.jpg|left|thumb|bololaw bara kɛla u ka yɔrɔ Bama
barakɛniɔkɔ[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Bamakɔ dugu ni dugu ba tiama dɛ bɛ barakɛ niɔgɔfɛ [1] :
- Maubeuge (France)
- Angers (France) ka bi ni 1974
- Rochester (New York) (Etats Unis) ka bi ni 1975
- Dakar ( Senegal) depuis 1974/1975
- Bobo Dioulasso (Burkina Faso)ka bi ni 1994
- Leipzig ( Allemagne) ka bi ni 1966
- Achkhabad ( Turkménistan) ka bi ni 1974
- São Paulo ( Brésil)
- Banjul ( Gambie) o bɛ sira kan
Youssouf Bav=== Monumentsa ni yɔrɔ ===
Bamakɛ yɛ Mali capitale politique a ni ko niɛbɔyɔrɔ, o ko niɛnɛbɔyɔrɔ kila bɛwɛ bɛ quartier du fleuve de là, nga an ga fangatigi yɛrɛ ka fanga ko niɛnɛbɔyɔrɔ bɛ kɛ kuluba. yɛ fangaboda diɔra san mille neuf cent huit o kuma là. Malidɛw u ba wɛlɛ fanga kulu. Mali musɛɛ national diɔra san mille neuf cent soixante neuf, diɔlikɛla munu yɛ a diɔ o lu tɔgɔ yɛ Jean-Loup Pivin et Pascal Martin Saint-Léon,u yɛ diɔ ni bɔgɔ dɛ yɛ a kuma là ina fɔ ladala ko an ka mɔgɔ ku bɛ so diɔ togo muna. Bamakɔ sugu bɛ dugu tiamansɛ dɛ la, a diɔra kan to nansara u ka mara kɔnɔ nga san mille neuf cent quatre vingt trais a diɛnina ,nga kilala ka diɔ. Medine sugu fɛnɛ bɛ. Bololabarakɛlà u ka yɔro, diɔra san mille neuf san tante trois a tugulɛw bɛ Bamakɔ misiriba là fin nafama badɛw dɛ bɛ yɛlɛma yɔrɔ y-na i na fɔ jiri(bois), sanu (or), mɛgɛ (fer), zira (cuivre...etc)
Lada là niɛnadiɛ[yɛlɛma | modifier le wikicode]
Bamakɔ yɛ niɛnajɛ yɔrɔ ba bɛ dugu kɔnɔ i na fɔ a kɔ kan togo mina. I na fɔ san o san farafina diata là bɛ niɔgɔyɛ ba munu kɛ a ni Festival international de percussion de Bamakɔ a ni Le Festival des réalitéso bɛ décembre. Adama Traoré dɛ yɛ o festival nunu niɛsigi sɛw kan metteur en scène do, karamɔgɔ do art dramatique là Institut national des Arts de Bamako.Wa a ko niɛnɛbɔlɛ do allani Acte Sept sababu là.
kilokɛyɔrɔ a ni musées[yɛlɛma | modifier le wikicode]
- [1] Centre Culturel Français.
- Maison africaine de la photographiebɛ Bibliothèque nationale du Mali kɔnɔ .
- Muso ka musɛɛ.
- Musée national du Mali (fini u).
- dugukolo fin ko kɔrɔ ɲiɲila .
- Le Conservatoire des Arts et Métiers multimédias Balla Fasseke Kouyaté yɛ kalan yɔrɔ ba dɛ yɛ munu ka bara bɛw nɛ do artistiques : don, donkilida, art plastique et multimédia. a niɛmɔgɔ tɔgɔ Abdoulaye Konaté[2].
- Palais de la Culture Amadou Hampaté Ba
Youssouf Bava Diallo=== Farikolo bɔniɔgɔna ===
Farikolo bɔniɔgɔna yɔrɔ tiama dɛ bɛ diɔra Mali kɔnɔ i na fɔ stade Mamadou Konaté, stade omnisports Modibo Keïta, stade Ouenzzin Coulibaly, stade du 26 mars. O Farikolo bɔniɔgɔnayɔrɔ bɛ sɛ ka kɛ farafina dolatan yɔrɔ. A club ba munu bɛ bamakɔ kɔnɔ o lu tɔgɔ Stade Malien, Djoliba AC a ni Centre Salif Keita.
Dinɛ[yɛlɛma | modifier le wikicode]
- Bamakɔ Archidiocèse
- Bamakɔ Cathédrale
Bamakɔ 90 % yɛ silamɛ yɛ. Wa Bamakɔ madɛrsa ni a ka misiri ka caa kojugu.
Mɔgɔ munu dɔnɛ do kodiuku[yɛlɛma | modifier le wikicode]
- Mahamadou Diarra Djila, dolatanla , Real Madrid terrain tiamantiɛ do
- Salif Keïta, footballeur, a lɛ Ballon d'or africain san 1970
- Seydou Keita, footballeur, a bɛ barca là
sababou[yɛlɛma | modifier le wikicode]
- ↑ ni site ni dɔ lɛ do
- ↑ Joëlle Busca, « o yɛ dɛgɛyɔrɔba dɛ yɛ : Balla Fasseke Kouyaté ka bolola barakɛyɔrɔ ba », Africultures, juillet kalo kilɛ wolovila san 2007.
kɔfɛ sira[yɛlɛma | modifier le wikicode]
- Site officiel de la ville
- Cité du monde Bamako
- Croissance urbaine et modification de l'environnement - Cadre de vie des citadins en Afrique subsaharienne - L'exemple de Bamako - Nicolas Rémy-Thomas, mémoire de maîtrise présenté à l'université de Provence, 1994/1995
- Bamako, cité du monde avec TV5
- : www.footmali.com : Les Aigles du Mali


text:
Ziirinda >
Fifì ni Antà
Nin Kɛra npogotiginin fla ye, terimaw tùn dòn. Filì ni Antà ka teriya tùn ka di w'a tùn Sinsinnen dòn kosɛbɛ, ʃu tùn t'u Fara tle kɛrɛbɛtɛ. U tùn bɛ fɛn bɛɛ Kɛ ɲɔgɔn fɛ. Don dɔ, u Taara kungo 'kɔnɔ lɔgɔɲini na. U ye lɔgɔ Tigɛ fo ka Sɛgɛ. O kɛlen, u Taar'u Sìgi jiriba dɔ suma 'kɔrɔ. U Tora baro la ka To baro la, Antà Sinna ka n'i Makun sɔn. Filì y'a Лininka k'a dun y'a da Bɔ baro la munna? A Sɔrɔla k'a Fɔ o la k'ale bɛ ka Jɔrɔ fɛn fla de la. Ɔ, Filì K'a ma k'a k'u F'ale ye tan. A Sɔrɔla k'i kant'o la k'ale bɛ ka Hami, w'a bɛ ka Jɔrɔ 'don na ani 'fɛn na min bɛ na olu ka nin teriya duman in Fara. Ɔ, Antà kɛlen k'o Fɔ, Filì fana y'i kanto ko cyɛn dòn, k'ale fana bɛ to ka Hami o la tuma caman na. Ko nkà fɛɛrɛ min b'ale 'bolo k'o de ye n'u kɔɲɔdon Sera k'u ka na Sɔn ka Taa u cɛla la. Ɔ, Anta fana Sɔnn'o ma. 'Bɛn kɛlen o kan, U y'u ka lɔgɔsiriw Tà ka Taa 'so. Ɔ, o Kɛ, a ma Tɛmɛ kalo kelen kan Anta cɛlɛkaw Nàna a Лini a fàw fɛ k'u bɛ fɛ k'a kɔɲɔbɔ. Antà fàw ye Antà ka kɔɲɔ Dɔgɔda. U Tora ten fo don kofɔlen tɔ Nàna To tle kelen ye minkɛ, teriya gasi kamà, Antà Siranna lahidu tyɛn ɲɛ, a Bòlila ka T'i Dogo kungo 'kɔnɔ tu fin dɔ la. U y'a Лini ka Dɛsɛ. Antà dalen Tora o tu in 'kɔnɔ fo ka na Sunɔgɔ. Ɔ, safɔfɔnin dɔ fana dumuni-ɲinibaatɔ Nàna B'a dalen kan yen, k'i fòofo ka Yɛlɛn a kan. Anta kɛlen k'a tɛgɛ Kɛ k'a Pàro jaa fɔnfɔnin tɛ Sɔn o ma. A Fununna ka Da Antà dalen kan k'a Kin. Anta Girinna ka Wuli a ma Taayɔrɔ Ye Ala ni dibikuru sababu la. Sa jugu in y'a Kin fo k'a Dɛsɛ a Лɛnaminina ka Bìn. Aa, sakinda in ma se ka kun a fɛ. Antà Sara tu kɔnɔ ye. O y'a Sɔrɔ Antà somɔgɔw y'a Лini fàn bɛɛ, u m'a Ye fo ka kɔɲɔdon Tɛmɛ, ka na o kunɲɔgɔn Tɛmɛ Antà ma Ye. Aa! a Kɛra kɔnɔnafliko ye. Ɔ, misigɛnna-denmisɛnninw de Tor'o la ka Taa Bɔ Antà ʃu kan tu 'kɔnɔ ye. Olu Bòlila ka n'a Fɔ 'so. Aa! a ko Yɛlɛmana ka Kɛ ɲɛji ye. U Taara Antà Sutura a ka dayɔrɔlaban na. Ɔ, o tɛmɛnen ma kalo sàba Bɔ, Filì fana cɛlakaw Nàna k'u bɛ n'a kɔɲɔbɔ. U ye kɔɲɔdon Dɔgɔda. A don Nàna ka Nà ka Nà... fo ka na Se. U Nàna Filì Lasigi k'a Labɛn kɔɲɔmuso masiriw la. Aa! a Kɛra muso ɲumanko dàn ye. Ɔ, ʃu kolen cɛlakaw Nàna. Filì fàw n'a baw ye dugaw K'a ye. U ye Sira Minɛ u bɛ Taa, muso misɛnninw bɛ ka gita Fɔ, dɔnkili dumanninw bɛ ka Da dɔn bɛ ka Kɛ. U Taara Se yɔrɔ dɔ la, dubannin dɔ Sinna ka T'i Sìgi jalasunba dɔ kan u ɲɛ fɛ ka dɔnkilida da Minɛ. Dɔnkili in na, a tùn bɛ min Fɔ a' y'o Lamɛn. A ko:
Un unn teri un unn
Un unn teri un unn
E yɛrɛ tùn m'a Fɔ wa? un unn
Un unn teri un unn
K'an ka na Taa cɛla la wa? un unn
Un unn teri un unn
Ne ka cɛlakaw nàlen un unn
Ne de Dogola o la o un unn
Fɔnfɔnnin Nàna n Kin yen un unn
Un unn teri un unn
O Kɛra n sata n teri un unn
Un unn teri un unn
Nkà e ka cɛlakaw nàlen un unn
I ye n janfa n teri un unn
Ala ka furu ni ʃi Bɛn n teri un unn
Un unn teri un unn
Ala ka denkɛw D'i ma un unn
Un unn teri un unn
Ala ka demusow D'i ma un unn
Un unn teri un unn
Ne ta Kɛra bɔnɛ ye n teri un unn
Un unn teri un unn
Un unn teri un unn.
Jaa an bɛ ni bɛɛ la, màa wɛrɛ tùn tɛ dɔnkili in Mɛn n'a Bɔra Filì la. A kɛlen ka dubannin ka dɔnkili in Mɛn a Hakili Jiginna a terimuso Antà la. A y'a Dɔn ko nin y'ale terimuso de kɛlen ye dubannin ye ka N'ale ma. Aa, o kɛlen filì ma laafya blen. U mana Taa yɔrɔ o 'yɔrɔ dubannin b'a 'kɔ. kɔɲɔ nana Tɛmɛ, O bɛɛ la dubanni ma Bɔ a 'kɔ. ka n'a tɔ Kɛ Antà yɛrɛ bɛ N'i Jɔ Filì ɲɛ 'kɔrɔ ka dɔnkili kelen in Da, nkà mɔgɔ t'a Ye n'a Bɔra Filì yɛrɛ la. Aa! Filì Nàna Minɛ k'a fasa i n'a fɔ a deli ka dumuni Kɛ. Nkà o bɛɛ la Antà ma Far'a la. Ɔ, an bɛ Sɔnmi ko la tuma min, fà Dònna Filì la, a ye fìni Blà pew don dɔ tlegan deredère fɛ.
An y'o Tà yɔrɔ min, an y'o Blà ye.
Blàdon : 2016-06-19 Yɛlɛmako laban : 2017-07-10