text:
Pɔrtigal Kɛra erɔp ntola ŋana ye 2016 sàn
Farikoloɲɛnajɛ-ko siratigɛ la, laadala-jɔnjɔn min bɛ Deli ka Da Erɔp jamanaw ni ɲɔgɔn 'cɛ n'a bɛ Weele tubabukan na ko: coupe d'euro, ɲina 2016 sàn ta Labɛnna ka Bɛn ni zuwɛnkalo ye. A ntola in sèn fɛ Erɔp jamana mugan ni tɔnɔntɔn (29) de ye ɲɔgɔn Sɔrɔ a kɛnɛ in kan. Fransijamana de Kɛra a koɲaw labɛnbaa ye, o siratigɛ y'a To a ntolatanw bɛɛ Kɛra olu fɛ yen. 2016 sàn Ero ntolatan fɔlɔ Kɛra Fransi ni Rumani fɛ. O ntolatan kùn Cɛra 02 ni 01 na Fransikaw kanu na.O Tɛmɛnen 'kɔ, a ntolatan kɔni Tora 'sèn na, fo ka na jamana 29 in bɛɛ Bìn k'a tɔ Purtugol/Pɔrtigal ni Fransi ye. O ŋanaɲini ntonlantan, n'an b'a Weele tubabukan na ko: Finale, o Bɛnna Zuluyekalo le 10 ma, 2016 sàn. A ntola Dara jamana fla ninnu ni ɲɔgɔn 'cɛ ka kɛɲɛ ni waati 19nan ye jɔyi. A ntolatan in daminɛ tùn Gɛlɛyara Pɔtigalkaw fàn fɛ kosɛkɛ k'a sababu Kɛ. Màa min tùn ye olu ka ntolatankulu ɲɛjɔyɔrɔ n'u jìgi ye, n'o ye Kristiyano ranaldo ye, ntolatan da minɛnen ni sanga muga ni duuru (25) ye ale ni fansikaw ka kalamanin seegin n'o ye Jimi payɛt ye, olu Nàna Tù ɲɔgɔn na. O Kɛra sababu ye ka Ronaldo Jogin ni k'a 'sèn Bɔ a don ntolatan tɔ la. O min Kɛra, pɔrtigalkaw jigi Misɛnyara nka u ma Sɔn k'u bolo Jigin fiyew. A ntolatan in Nàna Gɛlɛya k'a sababu Kɛ u ye sanga bi kɔnɔntɔn (90) bɛɛ Tan 00 ni 00 la. O kɔ fɛ sanga bi sàba (30) wɛrɛ Dir'u ma. U ye o sanga tan ni duuru (15) fɔlɔ fana Tan 00 ni 00 la. Nka sanga tan ni duuru laban tɔ tolen sanga Duuru (05) ye, pɔrtigalkaw ka kalamanin kɔnɔntɔn n'o ye Edɛr ye, ale Nàna ntola Sɔrɔ fransikaw ka jɔda la k'i 'sèn F'a la ni ka jɔn Yaara. O kɛlen, a ntolatan tɔ kùn Cɛra 01 ni 00 la pɔrtigalkaw kanu na. Pɔrtigal jamana Kɛra 2016 sàn Ero jɔnjɔn ŋana ye. An b'aw hakili Jigin k'a Fɔ nin ɲɛnajɛ in da minɛni Erɔpkaw fɛ fo ka na Blà bì la jamana kɔnɔntɔn de y'a ŋanaya Sɔrɔ. Nka ɲina 2016 sàn in ta tali pɔrtigal fɛ o b'a Dafa jamana tan na, bari nin ye pɔrtigal ʃyɛn fɔlɔ ye k'a Tà.
Blàdon : 2016-07-13 Yɛlɛmako laban : 2017-01-07


c: text/html

text:
Ziirinda 2016 06 18
Miɲankakɛ ka alijinɛko
Nin Kɛra miɲankamalennin dɔ ye n'a tɔgɔ tùn ye Laɲɔ ye. Laɲɔ Bangera k'a fà Sɔrɔ bolibato la. O kɛlen, Laɲɔ fana Lamɔna n'o taabolo kelen ye. Nkà a tùn bɛ kolon bɛɛ dɔ Kɛ. Laɲɔ tùn bɛ tali Kɛ, a bɛ Bìn musow kan w'a tùn bɛ dlɔ Mi fo ka sugunɛw ni banakɔtaaw K'a ka kulusi 'kɔnɔ tuma bɛɛ. Laɲɔ Tor'o de la fo silamɛya Nàna Dòn a kùn na. O kɛlen a fana y'i Sàra a 'fà n'a 'ba la k'a bɛ fɛ ka Tuubi ka Dòn silamɛya la. Ɔ, nkà Laɲɔ 'fà n'a 'ba tùn ye konɔgɔntigiw ye. Olu fana ye sira D'a ma ka Tla ka dugawu K'a ye. Ɔ, o kɛlen sa, Laɲɔ Taar'u ka alimami fɛ, k'a F'a ye k'a bɛ fɛ ka Tuubi. Aa! o hakilina dyakojugu o fana ye, a y'i kanto Laɲɔ ma ko:
-Aa! n 'den, Ala y'i Kanu koyi! Ale Ala b'a Fɔ a ka kuranɛ sanuman in 'kɔnɔ k'ale bɛ màa Dòn a ka alijɛnɛ na min ka d'a ye. N 'den n'i y'a Ye n Ko k'Ala y'i Kanu, e Laɲɔ Bangera k'i 'ba n'i 'fà To sira dɔ kan, wa i Lamɔna u 'bolo o sira kelen in kan. Ɔ, e ka Tla ka nin hakilina ɲuman in Sɔrɔ, o sababu de y'a To n Ko n k'Ala y'i Kanu, bari bɛɛ tɛ nin kùnnadya Sɔrɔ n 'den.
Alimami ka o kuma ninnu ye Laɲɔ Sewa ni k'a dya Dòn a yɛrɛ la kosɛbɛ. Ɔ, nkà yanni u ka Taa ni tuubi yɛrɛ ye sa, Alimami ye silamɛya ʃariya dɔw F'a ye. A ko Laɲɔ ko ni i Kɛra silamɛ ye ko ko damadɔw bɛ ye i n'a fɔ: Dlɔmi, jɛnɛya, sonyanni, nkalontigɛ ani màafaa, ko n'i Sera k'olu da Blà ko n'i Sàra k'Ala bɛ Hinɛ i la k'i Dòn a ka alijɛnɛ 'kɔnɔ. Ko n'i Dònna o alijɛnɛ in na sa, ko fɛn bɛɛ dɔ bɛ yen, ko mɛlɛkɛw bɛ to k'u Munun-munun a' ni ɲɔgɔn cɛla n'i ko fɛn min , u bɛ N'o D'i ma. Ko wa yen musow ka bon, u ka jan wa u cɛ ka ɲi o ye cɛɲɛ dàn ye, i dàn ye i k'a Fɔ mɛlɛkɛ dɔ ye i mago bɛ min na. Aa! Jaa Alimami ka kuma bɛɛ la min Dyar'a ye o Kɛra alijɛnɛmusoko in de ye. Ɔ, o kɛlen Laɲɔ ye tuubi Minɛ ka Kɛ silamɛ ye. Laɲɔ kɛlen sillamɛ ye a tùn bɛ ko kolon fɛn o fɛn Kɛ a y'olu bɛɛ Ye k'u To ye. Bɛɛ Kabakoyara Laɲɔ na k'a sababu Kɛ a ka jogo ɲuman ye. Ɔ, don dɔ, Laɲɔ n'a muso n'a dɔgɔninw Taara nɛrɛbɔ la. Laɲɔ tùn bɛ Se jirilayɛlɛn na ka Sago bɛɛ kan minkɛ, ale Yɛlɛnna, bɔbere b'a 'bolo, a dlonen bɛ nɛrɛbolow cɛla yen a bɛ nɛrɛ Tigɛ sɔn. Laɲɔ Tor'o la ka na Keleku ka Bɔ nɛrɛsun na ka Nà Fara dugu ma tayi! dɔgɔninw Bòlila k'u Madon a la yɔrɔ min u y'a Sɔrɔ hali a tɛ Se ka Lamaga. Aa! Bɔ 'ko 'ɲɛ dɛ! olu Girinna ka fàn bɛɛ Dòn ɲɔgɔn na k'u kɔrɔkɛ Sàra. Ɔ, u Nàna Laɲɔ ta ka Dòn wotoro 'kɔnɔ ka Taa n'a ye dɔgɔtɔrɔso dɔ la. U selen yen, dɔgɔtɔrɔw y'a Minɛ k'a Lada. Dɔɔni Kɛra minkɛ u Nàn'a Fɔ dɔgɔninw ye k'u k'u hakili Sìgi k'a ma Sa ko nk'a kirinnen dòn. Waatinin Sera dɔrɔn, Laɲɔ Bìnna ka ɲɛmatigɛ dɔɔni. A ɲɛmatigɛlen dɔɔni a ye dɔgɔtɔrɔkɛ dɔ tɛmɛtɔ Ye n'a ka dɔgɔtɔrɔfini jɛman y'a kanna, o y'a Sɔrɔ muso belebeleba janmanjan jɛman dɔ b'o 'kɔ, jaa o tùn ye banabaatɔ lajɛla dɔ ye. Aa! Laɲɔ Kɛ k'o Ye! a ko:
-Mɛlɛkɛ! mɛlɛkɛ!, n fana bɛ Se dɔ ma han! i b'i hakili To n yɛrɛ la.
Nkà dɔgɔrɔkɛ m'a Cì ka Kɛ Laɲɔ na. Laɲɔ y'i Yɛlɛma ka banabaatɔ wɛrɛ dalen Sɔrɔ a kɛrɛ fɛ, a Ko o ma.
- N terikɛ, o tuma na e fana Sàra a ma Mɛn wa?
O Sinna ka surunba dɔ Cì a la ni k'i ɲɛ Cɛ ka B'a 'kɔrɔ. Laɲɔ y'i kant'a ma ko
-N terikɛ o tumana e tuubitɔ djɛn na a ma Fɔ e ye ko nisɔndya dɔrɔn de bɛ yan alijɛnɛ na wa? ka n'i nisɔngoya. Aa, nkà n terikɛ ne ma min Fàamu, ne tuubitɔ djɛn na alimami ko ne ma ko n'i Sera alijɛnɛ 'kɔnɔ yan ko n'i mago Jɔra fɛn o fɛn na k'i b'o Kofɔ mɛlɛkɛ dɔ ye, ne dun ye alijinɛmuso ɲumanba dɔ Kofɔ mɛlɛkɛ dɔ ye nkà hali o ma sɛgɛ Walon ka Kɛ ne na, o tuma na yɛlɛma Dònna kow la almami ɲinɛ ma wa?.
Jaa! cɛ min tùn dalen bɛ Laɲɔ 'kɔrɔ o tùn ye sɛnɛfɔ de ye. O Nàn'i kanto Laɲɔ ma ko:
- E ye jɔn ye?
-Ka ne To djɛn na ne tɔgɔ tùn ye Laɲɔ, n jàmu tùn ye kɔnɛ ye, nkà u ma 'tɔgɔ Da n na yan fɔlɔ.
-E ye ʃiya jumɛn ye? sɛnɛfɔkɛ kan bɛ ten.
-Ne wa? ne tùn ye miɲanka de ye, nkà yan mɛlɛkɛw ma 'fɛn Fɔ n ye o ko kan fɔlɔ.
O kɛlen Sɛnɛfɔkɛ Yɛlɛla kwa! kwa! kwa....k'i kanto ko.
-Miɲankakɛnin, i bɛ dɔgɔtɔrɔso de 'kɔnɔ, musoko t'i la o! i Sìgi yan ko alijɛnɛmuso. N'i y'a Lase walimuso min ma yan i na Taa lahara yɛrɛ-yɛrɛ la o sèn fɛ. O kɛlen sa, Laɲɔ ɲɛmatigɛra pew, a fàamu k'ale tɛ lahara, sɛnɛfɔkɛ fana ye yɛlɛ min Kɛ o Kɛra o fana ka bana banni sababu ye. U fla bɛɛ Wulila k'u kɔ Bugɔ.
N y'o Tà yɔrɔ min, n y'o Blà yen.
Blàdon : 2016-06-19 Yɛlɛmako laban : 2016-06-19

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dumuni
a. Лɛfɔli:
Dumuni ye balolan ye min sɔrɔli farikolo fe be Nà ni farila nikɔrɔʃyenni ye, farila bònyali an’a lakurayali ye, ni ka tla k’a barikali magow Fa. Dumuni bee ye ɲagami ye, nka u be Dànfara n’u lafen 6 ye minnu be weele ko balolanw.
b. Balolan
Balolan ye dunfɛn kɔnɔfɛn misɛnninw ye minnu be farikolo bonyali, janyali n'a lakanani Sabati. Ni balolan ɲɛnama tɛ dunfɛn min na, o ɲaga ka ca n'a nafa ye. Balolan ye suguya 6 ye n’olu Fle:ji, semenanw, sukaroma, tulumaw, damankɔgɔw, nafalanw.
Nin fen fɔlen ninnu de be ni Lakana. U beɛ n’u jɔyɔrɔ dòn fari baloli la.
c. Bɑlokulu saba n’u ɲeciw.
Dunfenw tlalen don kulu kunba saba ye. An be fen o fen Dun o be sɔrɔ kulu saba in dɔ la.
Kulu 1lɔ: barikadumuniw:
Dumuniw don minnu baju be bɔ barikalan na. Sukaromaw ni tulumaw ka ca dumuni minnu na olu de ka ca a kulu kɔnɔ.
Misali : malo, saɲɔ ; keninge, kaa, woso, ku, bananku, ʃitulu.
A dumuniw be funteni Don fari la.
Kulu 2nan: farijɔ-dumuniw
Dumuniw don minnu semedonnanw sababu be bɔ baganw ni jiriw la. Kulu in dumuniw be seme Don nink’a kolo Geleya k’a Sinsin ka tla ka nafalan suguya dɔw Lase farikolo ma. Dumuni dɔw Fle : sogo, jegew, fanw, ʃɔ, tiga, nɔnɔ, naare.
Kulu 3nan: lakanadumuniw : Olu ye dumuniw ye minnu be farkolo Tanga banaw ma, fɔcogo wee la u b’a Lakana. Dumuni ninnu katakɔgɔw ni nafalanw baju be bɔ nakɔlafenw ni jiridenw na. Fen dɔw Fle : dakumu, gan, nkɔyɔ, yiran, lenburuba ani lenburukumu. Dumunifenn ninnu semenan n’u barikalan man ca. Kalan in kɔ fe, an kan’a Jate ko nin fenw dunni ye masɔrɔ wali tubabuya ye. Farikolo lakanafenw don.
______________________________________________________________________________________
Dɔ Fàra i ka dɔnta kan:
Nafalan
Sinji
Fa nafalata
Baloko-juguya
Mali dundɛnw balofa katimu
Blàdon : 2017-01-17 Yɛlɛmako laban : 2017-01-17


text:
Ncìninna
Dugu yɔrɔfɔli
Ncìninna ye Faana kafodadugu dɔ ye, wa o de ye yen lamini duguba ye a ka surun min na kosɛbɛ. A bɛ galoda min na o ye Geɲeka ye. Ncìninna ni faana ani geɲeka fla bɛɛ cɛ janya ye bam duuru duuru ye. Kulukɔrɔ min y'a ka marabolo ye a n'o cɛ bɛ Taa bam 85 ɲɔgɔn na. Jòyila kolomi dugu dɔ ye ncìninna ye, a n'o cɛ bam bɛ 50 ɲɔgɔn Bɔ. Faana tɛmɛnen 'kɔ ncìninna ni dugu wɛrɛ minnu bɛ dàncɛ Bɔ ye: Mizanso, o bɛ Sɔrɔ a ni tlebin 'cɛ ni bam 7 ye, yola, o bɛ Sɔrɔ a ni kɛɲɛka 'cɛ ni bam 3 ye ani warasala, o b'a ni woroduguyanfan 'cɛ ni bam 3 ye fana.
Dugu tɔgɔko
Tɔgɔ flanan tɛ ncìninna na. Kabini a tu Tigɛra tɔgɔ min Dar'a la o de ye ncìninna ye. Nkà fɛn min ye ncìninna yɛrɛ sɔrɔcogo ye kùnnafoni kɛrɛnkɛrɛnnen ma Sɔrɔ o kan.
Dugu marabaako
Dugutigiya min bɛ ncìninna o ye laadalata ye. U ka o dugutiya min flɛ o ye, o bɛ Nà kɔrɔya-kunda de. Du kelen de bɛ yen kìn kelen na a ko bɛɛ Tolen bɛ o de 'bolo, kulubaliw dòn. N'i Sìgira ncìninna dugutigiya la foyi t'i Bɔ a la ni saya tɛ. Mɔgɔ min bɛ ncìninna kùn na bì (2016)sàn na o ye Fayiri Kulubali ye. Nkà ale fana Fɔra Ba Kulubali ni Doce Kulubali 'kɔ.
Dugu bònya
Ncìninna t'o ʃi duguba ye, bari a sìgikɛnɛ bònya tɛ Tɛmɛ bam 4 kan kɛrɛ naani 'kɔnɔ. Ncìninna mɔgɔw tɛ Tɛmɛ 1000 ɲɔgɔn kan, an bɛ bì min na (2016). Ncìninna sìgilen bɛ yɔrɔ min na bì o t'a sìgiyɔrɔ fɔlɔ ye. U Sìgira yɔrɔ fɔlɔ min na u b'o Weele bì ko "Tobo". Nkà sababu min Nàna n'u ka sìyɔrɔyɛlɛma ye jaabi kɛrɛnkɛrɛnnen ma Sɔrɔ o la.
Dugu siyako
Ncìninnakaw ye bamananw ni fulaw ye. U jàmuw ye Kulubali, Tuure, Jara, Tarawele ani Jalo ye. Furusira bɛ ncìninna n'a laminidugu bɛɛ 'cɛ kɛrɛnkɛrɛnnenya la yola, balan, werekela, misago ani faana. Ncìninna dugu yɛrɛ 'kɔnɔ tɛnɛ t'u ni ɲɔgɔn 'cɛ furuko la. Furu bɛ Tɛmɛ du bɛɛ ni ɲɔgɔn 'cɛ yen. Bamanankan kɔ fɛ, fulukan fana bɛ Fɔ yen Dɔɔni.
Dugu baarako
Ncìninnakaw bɛ sɛnɛ sɛbɛkɔrɔ Kɛ. Sɛnɛfɛnkunda, Saɲɔ, keninke, kàba, kɔɔri, tiga, tiganinkuru, ʃɔ, soza, malo, bananku, woso, je, zɛrɛ, kurubaa, bɛnɛ ani dà bɛ Sɛnɛ yen. U bɛ jiriforow fana Bɔ. U ka o jiriforo ninnu na u bɛ mangoro, lenburu, buyagi, manje, namasa ani sɔmɔ de Turu ka caya. Nin bɛɛ tɛmɛnen 'kɔ ncìninnakaw bɛ nafɛnsɛnɛnakɔninw fana Bɔ. O nakɔnin ninnu 'kɔnɔ, u bɛ ɲugu, tamati, nkɔyɔ, salati, ʃù, gan, kɔnkɔn, nanaye, karɔti ani melɔn Sɛnɛ. Wa u ma To 'kɔ baganmara fana na. Bagan sugu caman bɛ Mara u fɛ yen i n'a fɔ jakuma, wùlu, fàli, saga, bà, misi ani sonsan. Wa kamanmafɛnw fana b'a la i n'a fɔ ʃɛ, kami, tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin.
Sugu tɛ ncìninna, nkà o m'u ka jago misɛnninw Bàli. Bari U b'u ka sɛnɛfɛnw ni baganw Feere u ka musagaw kamà sɔn. Kɛrɛfɛdugu minnu bɛ yen ni sugu bɛ Sɔrɔ yen, u ka sannifeere fànba ɲɛsinnen bɛ o dugu ninnu de ma. Jago kɔ fɛ numuyabaara kelen kelennin dɔw fana bɛ Kɛ yen i n'a fɔ: dagadla, jeledla, dabadla, maratodla an'o ɲɔgɔ na fɛn misɛnnin wɛrɛw. Donso kelen kelen bɛ yen nkà bolodon kɔni t'u ka donsoya la.
Dugu Fɛɛrɛko
Fɛɛrɛ minnu bɛ ncìninnakaw 'bolo kungokɔnɔfɛn fàgali la o dɔw ye marifa, bese, sɔgɔlan, waraminɛ-nɛgɛ fɛlɛbɔ, wosen ani ntenjuru ye. U bɛ kɔnɔw Sɔrɔ cogo minnu na ye manabɛlɛ, ntɛnfɛrɛ, wɔlɔjuru, ani wɔlɔ ɲɔɔri ye. Nkà n'u b'u ka sokɔnɔbaganw nɛgɛ, fɛɛrɛ minnu b'u 'bolo o la, olu ye dumuni dili ,bagan Gɛnni ka Dòn dogodogonin na, jonbori flili a bagan masina 'sèn 'kɔrɔ ani u fana bɛ misiden da Bɔ ni ncɔlɔ ye yen.
Dugu yiriwaliko
An bɛ bì min na ɲɔsimansinw, pɔnpekɔlɔnw, jabaraninw, kɔɔrisuguw, motow, kɔlɔn ŋana, kalalikɛ-mansinw, jisamamansin ani Lakɔliso ye. Bɔrn fɔntɛnn ni Gardɛm ye baɲumankɛtɔnw ye minnu ni ncìninnakaw bolo bɛ ɲɔgɔ 'bolo yiriwa siratigɛ la. Wa u bɛɛ ka yiriwa baara ɲɛsinnen bɛ dugu ka bɔnɔgɔla ma ni dugumɔw lafaamuyali ye ko caman na ka Fàra kalansojɔw kan.
Dugu kàlanko
Balikukalan de fɔlɔla ncininnna, o kɔ fɛ lakɔlikalan ni madarasa Sɔrɔla ka Nà. Nkà an bɛ bì min na lakɔlikalan de yanga ka bòn ka Sago a tɔ bɛɛ kan. Yen lakɔli yɛrɛ Dabɔra 2000 sàn na. Forobata y'u ta ye wa Duguma-dakun fàn fɔlɔ dɔrɔn dòn, a dàn ye sàn wɔɔrɔ kàlan ye. Ncìninna madarasa Dabɔra 2004 sàn, duguta dòn sàn wɔɔrɔkalan de bɛ K'o fana 'kɔnɔ.
Dugu batoko
Diinɛ wɛrɛ tɛ ncìninna silamɛya 'kɔ. Wa o fana batoyɔrɔ kelen de bɛ yen, o kelen in de y'u ka juma misiri fana ye. Solomann bɛrte de Nàna ni silamɛya ye yen, o ni bì cɛ bɛ Taa 'sàn yirika la. Dugudasiriko tɛ ncìninna tun, nkà tɛnɛ min b'u fɛ yen hali sini o ye ka "kɔ tigɛ ni den ye ka sɔrɔ a ma kalo saba Dafa" ye.
Dugu ɲenajeko
Seli, sanyɛlɛma,tɔnɲɛnajɛw, denkudiw ani kɔɲɔw ye ncìninnakaw ka ɲenajelakow ye. U ka Fɔlifɛnw ye bala, bàra, ntamanin, gita, dunun flen ani buru ye. Лɛnajɛcogo kɔrɔ minnu bɛ yen halisa olu dɔw ye: bɛlɛda, nparibɔ, fɛrɛn ani juruden ye. ncìninna ɲɛnajɛw bɛ Kɛ fɛɛrɛ dɛ kan.
Dugu kungoko
Jiboliyɔrɔko siratigɛ la kɔ saba dàla saba, fàla fla ani jɛ kelen bɛ ncìninna. Jilafɛn minnu bɛ Sɔrɔ yen ye jɛgɛw, olu fana na manɔgɔ, saalen, ntɛbɛn ani sajɛgɛ de ka Teli ka Ye yen ka Fàra Kaana, koorow ni koorokaaraw kan. ncìninna kungokɔnɔjiribawla fànba ye jala, banan, sanan, genun, nkaba, npeku, zaban, dingɛ, kele, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, sebe, toro, balazan, ntabakunba, kòroninfin, ntɔngɛ, zɛrɛninjɛsunsun, dukura, baro, tutu, fuganjɛ, gɛn, warabilenzaban, zɛkɛnɛ ani zaajɛ ye. Kungosogo minnu ka Teli ka Sɔrɔ yen ye: kungokɔnɔlɛ, mangalanin, dajɛ, bàla, minɛn, nkolonin warabilen, suruku, miniɲan, dànkalan, ntomisa, nkorongo, kungo akmi, wɔlɔ ani baninkɔnɔ ye. Ncìninna kungodaw ye wɔɔrɔ ye: Fuganin, katiriblan, ɛspaɲ, dubay, bɛlɛkɔ ani bukabugu fuga.
Dugu Kaburudoko
Kaburudo?
Kaburudo fla de ncìninna. Fànko tɛ yen kaburudoko la.
Dugu waatiko
Ncìninna waatiw bɛ Yɛlɛma nin cogo in de la: Ni samiɲɛ Bɔra yen kawulɛ bɛ Nà n'o Bɔra yen Tlema bɛ Nà. Sanji hakɛ min bɛ Se ka Nà yen miɲan kelen 'kɔnɔ bɛ Taa bi duuru (50) ɲɔgɔn na.
Dugu kabakoma-yɔrɔko
Kɔmɔtu kɔrɔ dɔ bɛ ncìninna o de y'u ka kabakomayɔrɔ ye.
Blàdon : 2016-07-13 Yɛlɛmako laban : 2016-08-05


text:
Dɔnkili >
Amadu & Mariyam : Amadu Bagayɔgɔ - Mariyam Dunbiya
Amadu Bagayɔgɔ ni Mariyam Dunbiya ye Mali sorofekɔnɔw dɔ ye. U fla bɛɛ ka yeli minɛnen dòn u la. Nka u Sera kà jyɛn daamu Da kà Sago hali ɲɛtigi caman kan. U ka jyɛn ɲɛ sɔrɔli sababu Bɔra dɔnkilida la. Mali yɛrɛ ‘kɔnɔ fɔlɔ, u tɔgɔ bɛ Fɔ seko ni dɔnko tigilamaaw la ŋanaw fɛ fɔli ni dɔnkili siratigɛ fɛ. U ka ŋaaraya kɛlen ‘kɔ kà u fàjamana Ban, u tɔgɔ ye gun bɛɛ Lasɔrɔ k’olu Labɔ fana o cogo kelen na : k'a Tà Fàrafinna na kà Taa Se Erɔp, Amerika ani Azi gunw ma, Amadu ni Mariyam ka dɔnkiliko dogolen tɛ nin fàn ʃi la.
Mariyam Bangera Awirilikalo tle 15, 1958 sàn na, Bamakɔ. Kabini a ncinin a yeko tan, i tùn b’a 'fà ka rajo Sɔr'a 'bolo kà dɔnkiliw Lamɛn. Mariyam tùn bɛ dɔnkili fɛn o fɛn Lamɛn a tùn b'olu Durusi, wa n'a tùn Seginna o dɔlakelen kan i tùn tɛ 'fyɛn foyi Y'o la. Mɔgɔw tùn bɛ Kabakoya o la kà D’a kundama dɔgɔya kan. A tùn ye dɔnkilidala minnu kà dɔnkiliw Kanu kɛrɛnkɛrɛnnenya la o dɔ tùn ye Siramori Jabaatɛ, Mokɔntaafe Sàakɔ ani Fanta Dànba ye kà Bɔ Mali la. Ninnu 'kɔ, a tùn ye Dalida, ʃeyila ani Nàna Muskuri fana Kanu kosɛbɛ. Olu fana tùn ye dɔnkilidala lakodɔnnenw ye fransijamana kan. Mariyam ye dɔnkilida da Minɛ kɔɲɔyɔrɔw ni denkundi-yɔrɔw la kabini k'a ʃì To sàntan-yanfanw na. 'Kumalasurunya na, Mariyam Wulila ni dɔnkilida kanu ye, wa a ka o tàabolo o fana tùn y'a fà ka sira ye kosɛbɛ. A ɲɛ Fyenna k'a To sàn duuru la. Ɔ, 1973 sàn, kàlanyɔrɔ dɔ da Yɛlɛnna jamana fɛ denmisɛnnin yelikotɔw ladonni n'u kàlanni kamà Bamakɔ ni k'a tɔgɔ Da ko "Bamakɔ funanke fyentɔw kàlanda” (Institut des jeunes aŋeugles de Bamako). Mariyam fana Kɛra o kàlanso in kàlanden fɔlɔw la. A ye sɛbɛnni Kàlan yen.Wa fana a tùn bɛ To k'a kàladen-ɲɔgɔnw Dege dɔnkili ni dɔn na yen.
Amadu Bagayɔkɔ Bangera Ɔkutɔburukalo tle 24, 1954 sàn na Bamakɔ. Amadu ye fɔli Kanu Kabini a ncinin. Fle de tùn ka d'a ye kosɛbɛ. Nk’a Tor'o la fo kà Nà fɔlifɛn sugu wɛrɛ Ye a fànin ncinin dɔ 'bolo a tùn tɛ min Dɔn kà kɔrɔ: gitari. O ‘ko Dyar’a ye kà Tɛmɛ fɔlifɛn tɔw kan. Amadu tùn ye kubakaw ka fɔli Kanu kosɛbɛ bari a nidungɔlamɔgɔ dɔw tùn ye olu ka fɔlikɛla dɔw ye i n'a fɔ Jìmi Handriks, Led Zepelɛn, Jɔnn Li Hokɛr ani Erik Klaptɔn. Amadu sèndonni fɔli yɛrɛ ni fɔlikulu dɔw nɔfɛtaama na i n'a fɔ Mali jamana tɔgɔla-fɔlikulu (l'orchestre national du Mali), Лaarela taw, Kucala ta a n'o ɲɔgɔnna wɛrɛw, o da Minɛna 1968 sàn na. K'a Tà 1974 sàn na kà Nà Blà 1980 sàn na, a tùn bɛ fɔlikulu dɔ fana na n'o tùn bɛ Weele ko "les Ambassadeurs du Motel" n'o mɔgɔ dɔ tùn ye Salifu Keyta ye fana. K'a To o kulu in 'kɔnɔ u ye fɔli Kɛ yɔrɔ caman na i n'a fɔ: Fransi, Kɔnɔwari, Laginɛ konakri, ani Burukina Fàso. Amadu ɲɛ Bàlala kà Fyen minkὲ, a Taara denmisɛnnin-fyentɔw ka kàlanso la. A ni Mariyam kanu Dònna ɲɔgɔnna yen k'o sababu Kɛ dɔnkiliko ye. A kàlanso in tùn sinsinnen bɛ fɔliko kan kosɛbɛ. Kàlandenw Nàna fɔlikulu dɔ Dla yen 1976 sàn na ni k'o ɲɛmaa Kɛ Amadu ye. 1977 sàn, Mariyam Kɛr'o fɔlikulu in dɔnkilikun ye. Amadu ni Mariyam Labanna kà Furu ɲɔgɔn ma 1980 sàn na, wa u ka màafla-fɔli da Minɛna o sàn kelen in de la. Amadu ni Mariyam ka fɔli fɔlɔ Kɛra bɔbɔ julasokaw de fɛ yen. 1981 sàn, fɔlikulu dɔ fana Dlara ni fɔlikɛla yelikotɔw dàma ye k'o tɔgɔ Da ko "Miiriya". Amadu Tàra kà Kɛ o fɛɛrɛɲɛmaa ye kokùra walasa a k’i Janto a ka kàlanyɔrɔ fɔlikulu n'a ɲɔgɔlɔnkulu la. O sàn kelen na, a Sugandira k'a Kɛ fyentɔw ka jὲkulu ɲɛmaaba ye ko "AMPSA" (Mali tɔgɔlatɔn min bɛ yelikotɔw ka maaya sankɔrɔtali cɛsiri la - Association malienne pour la promotion sociale des aŋeugles). 1982 sàn, a Kɛra ŋana ye RFI ka ɲɔgɔndan dɔ la olu b'a Fɔ min ma ko "Priʃ Découŋertes RFI". O tɛmɛnen 'kɔ, a Tlara kà ACCT (agence de coopération culturelle et techniɲue) jɔnjɔn fana Tà.
Amadu ni Mariyam Taara u Sìgi kɔdiwarijamana kan 1986 sàn na k'a sababu Kɛ kurufebɔko ye. Bari o ko tùn ɲɛ Sɔrɔ ka di yen kà Tɛmɛ Mali kan. Yen, u Sìgira dugu min na o ye Abijan ye, o min ye yen faaba ye. U Tor'o de la, u ni kurufebɔla dɔ ye jɛɲɔgɔnyaw Kala. O kurufebɔla tùn ye Nizeriyaka ye ko Maykano. O kɛlen, u Dònna kurufebon 'kɔnɔ kà Bɛn ni 1988 sàn Desanburukalo ye. U ye kurufe fla Lafa o sèn fɛ k'olu fana jagoli da Minɛ 1989 sàn marsikalo la. O kurufe ninnu ye kùnnawolo Sɔrɔ u 'bolo kosɛbɛ wa o Kɛra sababu ye fana k'u kà jamalafɔliw Caya. O 1989 sàn kelen in desanburukalo la, u ni fɔlikɛlaba wɛrɛw i n'a fɔ Stewi Wɔndɛr, Kool and The Gang Jὲra kà fàamakunbɛn-fɔliba dɔ Kɛ Abijan yen. Sàn min Dar'o kan, u Weelela kɔdiwarikaw ka jaso jὲmukantigi lakodɔnnenba dɔ ka taasibla-kɛnɛ kan ko Fulgans Kasi.
Nin bɛɛ 'kɔ, Amadu ni Mariyam Tlara kà Dòn kurufebon na tùn 1990 sàn feburuyekalo la kà kurufe fla wɛrɛ Lafa. Nka o kow bɛɛ Banni n'u jagoli da Minɛna 1991 sàn na. O sàn na, u Seginna kà Nà u fàso Mali la. Amadu ni Mariyam ka kurufebɔ Mali la o Dabɔra 1993 sàn de la, nka hali o fana Kɛra u ni Maykano ka jὲɲɔgɔnya ‘kɔnɔ. Amadu ni Mariyam ka fɔliko mankutu wàrali kà Se fo erɔp gun kan, o Kɛra 1994 sàn.
U bɔlen Fransi 1997 sàn, u ye kurufe dɔ Bɔ k'o tɔgɔ Da ko ʃu ni tle. U ka Mon amour, ma chérie Dara o kurufe kelen in de 'kɔnɔ, o min yɛrɛ Kɛra sababu ye k'u ka ko tɔ sankɔrɔ Tà. O kɔ fɛ, u ye kurufe wɛrɛ Bɔ ko" 'sèn tɛ jɔn ye". 1999 sàn, dɔ wɛrɛ Bɔr'u fɛ ko: "Cɛ ni muso" O sàn kelen in na, u Weelela alemaɲijamana kan ɲàga dɔ la, u bɛ min Weele fransikan na ko:"Festival international de Louisiane". 2001 sàn, u ye Fransi fɔlikɛnɛba dɔ fana Lasɔrɔ n'o ye "scène des Eurockéennes " ye. 2002 sàn na sa, u ye kurufe kura Bɔ tun k'o tɔgɔ Da ko"waati". Nka u ye fɔlikɛlaba wɛrɛw Sèndon o baaraw la i n'a fɔ: ʃɛk Tijaani Sɛk , Zan Filip Rikyɛl ani Sɛrzan Garsi. 2005 sàn marisikalo tle 5, u Kɛra jyɛn sanukurufe-tigi ye.
U Ka dɔnkili lakodɔnnen dɔw ye Les Dimanches à Bamako, o Bɔra 2004 sàn. O kurufe in baaraw da Minɛna fransijamana na 2003 sàn ni kà Sɔrɔ kà N’a tɔ Kùncɛ Mali la 2004 sàn ɔktɔburukalo la. O fana ye belebeleba wɛrɛ Fàra u yankan kan tun.
O tɛmɛnen 'kɔ, u Nàna dɔ wɛrɛ Bɔ K'o tɔgɔ Da ko Welcome to Mali. O kurufe Bɔra 2008 Nowanburukalo la. "Fɔlila" fana ye u ka kurufe dɔ ye min Bɔra 2012 sàn. Amadu ni Mariyam ye fɔlikɛla cɛsirilenbaw ye. O sababu y'a To u ka dɔnkiliko Lakodɔnna jyɛn fàn caman fɛ bì. Wa ‘fɔlikɛlaw dòn minnu b'u ka dɔnkiliw Лini u yɛrɛ 'kɔrɔ. W'a dɔnkiliw bɛ mɔgɔw Ladi ni k'u nikunw Laafya.
Amadu ni Mariyam ka dɔnkiliw bɛ Da bamanankan, fransɛkan, anglɛkan ani kan wɛrɛw la.
Dɔ Fàra i ka dɔnta kan
Blàdon : 2016-06-11 Yɛlɛmako laban : 2016-12-02


text:
Kr Dukure: Jansalijala sɔrɔlenw
Jamana ye Kr Dukure ka magwan Lakodɔn ka Se hakɛ dɔ la. Kà Fàr'a ka gafe dɔw jansali kan GPLM la, Dugu cɛ ye jàla damadɔ Sɔrɔ ka Bɔ fanga 'yɔrɔ. Kr Dukure ye sotigijala Sɔrɔ 1996 sàn na. O Kɛra Alfatle la. O bɔlen 'kɔ yen, A jansara ni kὲlɛtigijala ye 2007 sàn. O Kɛra ATT ka fanga tàko flànan ‘kɔnɔ.
Jamanajɔ jansalijala ninnu bɔlen 'kɔ yen, jàla caman wɛrɛ bɛ Kr Dukure 'bolo. A Jansara ni "Nfà Sise tɔgɔlawaalan kɛrɛnkɛrɛnnen" ye 1996 sàn na. A ye "Ŋanaya Ciwara" Sɔrɔ 1997 sàn. A Kɛra teleso lase "Лàngaran 27nan" ye 1999 sàn.
Лwaandan min bɛ Labɛn Mali Latigɛdɔn hakililatigiw ni ɲɔgɔn 'cɛ, a y'o waalan kɛrɛnkɛrɛnnen Tà 2005 kalo 8nan na. O sàn kelen na tugun, a ye SNIIT waalan kɛrɛnkɛrɛnnen Sɔrɔ, o min ye 'damajirakɛnɛ ye, ɲininikɛlaw ni fὲɛrɛtigiw ani kobayɛlɛmanaw bɛ ɲɔgɔn Sɔrɔ min kan k'u ka fɛn dlalenw Bɔ 'kɛnɛ na.
Kr Dukure ka fὲɛrɛkura-dla jansalanw bɛɛ la, jàla kelen bɛ yen min ye mɔgɔw ɲɛ Fa kosɛbɛ. Mali ni OMPI y'a Jansa ni jàla dɔ ye 2009 sàn SNIIT dàmajira kɛnɛ kan ni dankelen-jàla ye fὲɛrɛminɛn-dla siratigɛ la. A Jansara ni tɔgɔ min ye o ye ko " Mali jamanaɲɛmaa ni OMPI tɔgɔlawaalan". A ye fὲɛrɛ kura min da Jira o sàn na o y'a ka jateblaw ye Mali kanw kan latigɛlan na.
Blàdon : 2016-06-27 Yɛlɛmako laban : 2017-01-08


text:
Tri II / Npɛkan / Zìgbereso
Dugu yɔrɔfɔli
Tri II ye Mali dugu ncinin dɔ ye. A bɛ Sikaso marabolo ani Kucala kolomi fɛ. A bɛ Galoda min na o ye Sinsinna ye nink'a kafoda Kɛ Kucala ye fana. A ni Kucala cɛ bɛ Bɛn bam 15 ma ka Taa kɔrɔn fɛ. A bɛ Sɔrɔ dugu minnu ni ɲɔgɔn 'cɛ o dɔw ye Kanikɔ, Molobala ani Pɛrɛso ye. Tri I ni Tri II cɛ tɛ Tɛmɛ mɛtrɛ duuru (5) kan bari sira dɔrɔn de bɛ u ni ɲɔgɔn 'cɛ.
Dugu tɔgɔko
Dugu tɔgɔ Dara a tutigɛbaa de la, a tɔgɔ de tùn ye Npɛ ye. O de sababu kosɔn "Kan" ; o min kɔrɔ ye "So" ye bamanankan na, Tara ka Nɔrɔ "Npɛ" la nink'o Kɛ "Npɛkan" ye n'o fana kɔrɔ ye ko Npɛ ka 'so. Nka tɔgɔ flanan min b'a la, n'o ye Tri II ye, o Sɔrɔla farali de fɛ, bari a dugu in Bɔra Tri I de la, o de Nàna ni fɔlɔko ni flananko ye. Fɛn min ye Zigbereso sɔrɔcogo ye, Tri I sìgilen kɔ fɛ, mɔgɔ dɔ tùn bɛ To ka Taa kungoyaala la Tri soforokun na. A yaalatɔ don dɔ, a ye sogoba Sɔrɔ yɔrɔ dɔ la. Walasa o yɔrɔ in kana Tunun a la don wɛrɛ, a y'i Лɛnakala ninka nsirasunba surunman dɔ Ye. A ye yɔrɔ in taamasiɲɛ Kɛ ni o ye. An bɛ 'bì min na, Tri II sìgilen bɛ o yɔrɔ in de la. O de y'a To tɔgɔ sàba ninnu bɛɛ fɔli damaka ka kan dugu weeleli la: Tri II, Npɛkan walima Zigbereso. Nka “Zìgbereso” in fɔli ka ca dugumɔgɔw yɛrɛ de fɛ. N'o tɛ, dafɛdugu dɔw yɛrɛ t'a Dɔn ni o tɔgɔ in ye.
Dugu dugutigiya
Tri II tùn tɛ masakɛ-dugu ye masakɛ-duguko tle la. Masakɛ-dugu min tùn bɛ yen Mara o ye Molobala ye. Fɛn min ye dugu dugutigiya ye, laadala-dugutigi bɛ yen 'kùn na. U ka dugutigiya tɛ Bɔ ka Yaala 'kìn ni 'kìn 'cɛ. A bɛɛ tolen bɛ 'kìn kelen 'bolo nink'a nàcogo Kɛ 'kɔrɔyakunda ye. Tri II Sìgira Npɛ Kulibali de fɛ, i n'a fɔ an y'a fɔ cogo min na ‘fɔlɔ. Ale ka baara tùn ye donsoya de ye, nka a Bɔra Npɛso. O kɔrɔ ye ko a dugu in sìgibaaw ye "Kulubaliw" ye wa a bɛ Mara olu de fɛ fana.
Dugu bònya
Tri II bɛɛ bɛ Bɛn kìn sàba de ma olu minnu ye Zigbereso, Kafɛrɛso ani Bonŋɔso ye. A dugu mɔgɔw bɛ Taa 931 ɲɔgɔn na. A sìgikɛnɛ ma bòn ten fana. Kabini a tu Tigɛra, a ma sìgiyɔrɔ-falen Kɛ.
Dugu siyako
Miɲankaw ye Trikaw ye. Siya wɛrɛ minnu bɛ Se ka Sɔrɔ yen ka Fàra olu kan olu ye dɔgɔnɔw ni fulaw ye. Kulubaliw tɛmɛnen 'kɔ, jamu wɛrɛ minnu bɛ yen olu ye Tarawelew, Kɔnatɛw, Jabaatɛw, Jolow ani Gindow ye. Tri II la, mamara ni bamanankan bɛ Fɔ yen, nka min bɛ Fɔ u fla la kosɛbɛ o ye mamara ye.
Dugu baarako
Tri II ka baaraw la fànba ye sὲnɛ ye. O sὲnɛfɛnw na, u bɛ saɲɔ, keninke, kàba, kɔɔri, tiga, tiganinkuru, fini ani ʃɔ de Sὲnɛ kosɛbɛ. Nakɔlabaaraw bɛ Kɛ yen. U ka nakɔw 'kɔnɔ, u bɛ nakɔjiriw dɔw Sɛnɛ i n'a fɔ mangoro, lenburu ani buyagi. Nafɛn kɛnɛw bɛ Sɛnɛ yen nakɔw 'kɔnɔ i n'a fɔ tubabunkɔyɔ, tamati, fòronto, ʃù, pɔnpɔrɔn. Sɛnɛ tɛmɛnen 'kɔ, numuya bɛ Kɛ yen fana. Yen numu bɛ dabadla Kɛ, jeledla, murudla ani kolonbɔ. Bɔgɔdagaw, ɲintinw, ani segere fana sèn bɛ yen baarakɛ-minɛn dlalenw na.
Baganmara bɛ Kɛ Tri II la kosɛbɛ. U ka bagan marataw fànba ye misiw, fàliw, sagaw, bàw, wùluw ani lɛw ye. U ka kamamanfɛn marataw ye ʃɛw, Kamiw, jɛnɛkɔnɔw ani tonkɔnɔw ye. Jago bɛ Kɛ yen, bari u bɛ sɛnɛfɛnw ni baganw Jago u musakakow kama. Ninnu bɛ tɛmɛnen 'kɔ, bololabaara bɛ Kɛ Tri II la i n'a fɔ geseda, jiribaaraw ani motodlaw. Donsoya bɛ Kɛ yen wa donso-bolodon bɛ Kɛ. Sugu bɛ Tri II la wa a jɔdon ye ntɛnɛn ye.
Dugu yiriwaliko
Tri II ka yiriwa siratigɛ la, musojigin-so kelen ni kɛnɛyaso kelen bɛ yen. Olu tɛmɛnen 'kɔ, fɛn damadɔ fana bɛ yen i n'a Fɔ ɲɔsimansinw, pɔnpekɔlɔnw, jabaraninw, kɔɔrisuguw, motow, kalalikɛ-mansinw, nɛgɛsow ani fàliwotorow. Tri II ni baɲuman-ketɔn minnu ye baara Kɛ ka Tɛmɛ ani bì olu ye CMDT ni Sewatɔn ye. O CMDT ka yiriwa ɲɛsinnen bɛ fɛn minnu ma olu ye kɔɔrisɛnɛ, nɔgɔkow, sanni ni feere ani jurudon ni jurusara ye. Waati ni waati u bɛ bolodaliw Kɛ ni ka dugudenw kàlan dakun kofɔlen ninnu kan u ka Se k'u Yɛrɛɲanabɔ.
Dugu kàlanko
Balikukalan bɛ Kɛ Tri II la. O Dabɔra 1978 sàn. Lakɔlikalan Dabɔra yen 1990 sàn, foroba- kalanso dòn. Kàlanso kelen min bɛ yen o ye duguma-kalan fàn fɔlɔ ye, sànwɔɔrɔ-kalan bɛ Kɛ yen.
Dugu batoko.
Tri II la, laadalabatow ni bìtaw bɛɛ bɛ yen. Laadalataw la, kɔrɛ kelen bɛ yenmin bɛ Bato kɔrɛto la. Bi diinɛw la, silamɛya bɛ yen, kerecɛnya fana bɛ yen. Silamɛya batoso, misiri, fla bɛ yen . Mɔgɔ min Nàna n'a ye o ye Umaru Kulubali ye. A dònni ni sisan 'cɛ bɛ sàn 165 ɲɔgɔn na.
Dugu ɲenajeko
Лɛnajɛlako minnu bɛ Tri II 'kɔnɔ olu ye seliw, sɔnniw, kɔɲɔw ani tɔnsigiw ye. A ɲɛnajɛw la, fɔlifɛn minnu bɛ Fɔ o dɔw ye bala, dunun, bàra, jenbe, cacaara ani dununba.
Nin fɔlifɛn ninnu bɛɛ bɛ Fɔ u ka bamanan-sanganw na fana.
Dugu kungoko
Tri kungo 'kɔnɔ, kɔ kelen ani dàla tan ɲɔgɔn b'u 'bolo jitɛmɛ-yɔrɔko la. Nka 'ba walima 'fala tɛ yen.
Dugu kabakoma-yɔrɔko
Kabakomayɔrɔ kelen de bɛ yen. O bɛ Weele ko "Tita". O ye 'tu ye u 'bolo yen.
Blàdon : 2016-01-20 Yɛlɛmako laban : 2016-07-29


text:
Kr Dukure: bayɛlɛmanikɛla
Kr Dukure ka hakililaw nɔblaliw la, a ma Dàn a yɛrɛ ka miiriyaw sɛbɛnni dɔrɔn ma. A ka sɛbɛnni wɛrɛw bɛ yen minnu ye bayɛlɛmani ye. A ka sɛbɛn bayɛlɛmanen fɔlɔw bɛ 'tàli Kɛ a ka fangaɲini-tɔn miiriyaw gafew kan. Komin a ka cɛsiri tùn bɛ jyɛnyɛlɛma sira kan ka Nà, a y'i wasa Dòn Karl Maks, Leninn, Mawo ani Fidɛl Kastro ninnu ka gafe sɛbɛnnenw bayɛlɛmani na bamanankan na. A tùn b'o gafe ninnu faransɛkannama Kàlan k'u hakilina Blà bamanankan na. O gafe ninnu ye: Maks ni Ɛngɛl ka ŋaniɲɛjira (le manifeste du parti communiste), fanga ni jyɛnyɛlɛma (l'Etat et la revolution), Mawo Zedɔn ka gafe yɔrɔ dɔ, sɔ̀sɔli waleya (la contradiction). Gafe ninnu Kɛra biribara de kan. O baaraw tùn bɛ K'a fɛ a ka fangaɲini-tɔn jìgiya kosɔn ko PMT. PMT ma 'kàla turu nin gafe bayɛlɛmanen ʃi la, o jìgimisɛnya kosɔn 1978 a y'i sènbɔ PMT tɔndenya la n'a ma Kɛ ni bɔlisɛbɛn dili ye. A Tɛmɛna n'a ka cɛsiri ye a haminako n'a kùntlenna fɛ. Hali ni tɔn ma kanko Tà 'ba la a cogo yɛrɛ la, Kr Dukure tùn b'a Dɔn ko tɔn bɛ sira min kan k'o sesɔrɔ sìrilen bɛ hakililaw Walakili la fàsojama ka kan na. Ko jɛgɛ tɛ Balo ji 'kɔ cogo min na, Kr Dukure bɛ kan ni yiriwa Bisigi ka Blà o minɛn kelen ‘kɔnɔ. O la, ale fɛ ni sìgida yiriwali 'ko bɛ maa min ‘kɔnɔ, i ka kὲlɛbere fɔlɔ ka kan ka Kɛ miiriya ɲumanw laseli ye i ka jama ma jama ka kan na. Nin daliluw kosɔn, Kr Dukure ma gafesɛbɛn ni gafe-bayɛlɛma flà ʃi Blà 'kɔ bamanankan na. A ni Abdulay BARI ye dabolo-yɛlɛma gafe dɔw Bayɛlɛma i n'a fɔ "jyɛnsira na n Cyɛntigiya", o min ye Fidɛl Kastro ka gafe sɛbɛnnen ye n'a faransɛkannama ye ko "l'histoire m'acɲuitera". O n'a ɲɔgɔnna gafe wɛrɛw baara Kɛr'a fɛ minnu bɛ bololasɛbɛnni sawura la a 'bolo halibi, bari ale tùn b'u Kɛ tɔn min ye o ma kanko K'a 'kùnkɛrɛ-fɛko ye.
Kr ka gafe-bayɛlɛma ma Dàn dabolo-yɛlɛma gafew dɔrɔn ma. A ka dɔnniya forobayali cɛsiriw ‘kɔnɔ, a ye nimadɔn gafe dɔw Bayɛlɛma bànaw 'kùn kan. A ka o baara bɛ 'tàli Kɛ forobakɛnɛya sabatili kan sìgida la. O 'sèn fɛ, a ye bayɛlɛmani minnu Kɛ ka Bɔ faransɛkan na ka Nà bamanankan na o dɔw ye ɲɔninsa, boloci, ji ni kɛnɛya, dlɔmin. A ye o baara ninnu Kɛ EDIM mɔgɔw ka sɔrɔ k'u Bɔ ka Kɛ 'gafe ye. Ka Fàra olu kan, Kr Dukure ye lamagaja dɔw sènkɔrɔ-kuma sɛbɛnni Kɛ bamanankan na. Drabo ka ja bɔlen min tɔgɔ ye ko "taafe fanga" o 'sèn b'olu la. 2009 sàn na, Malitel mɔgɔw y'u Kanbɔ a ma u ka sènfɛjuruw blàsiralikanw bayɛlɛmani na. Kumakan minnu bɛ Nà weelelikɛla ma lamɛnni ta sira fɛ a y'olu bayɛlɛmabaa ye bamanankan na.
Kr Dukure ka bayɛlɛmaniw bɛɛ la dànkelen Kɛra bangudɔn gafe ɲɛnama dɔ bayɛlɛmani ye bamanankan na. Albɛr Anʃtaynn ka gafe min Bɔra lamagadɔn kan ko kunkan-dɔn ("relativité"), bamanankanmɛnnaw gɛrɛsɛgɛ Dònna o faamuya la 2007 sàn, Kr Dukure ka bayɛlɛmani fɛ. A dajirako fɔlɔ Kɛra FLASH la o sàn in kalo 03nan tle 12, ACALAN ka kanko kɛnɛ dɔ kan. O gafe in dɔnniya dungew la dɔnni selen ye bari bì bangudɔn koɲɛ fànba bɛ Bòli a gafe kɔnɔdaliluw kan. An ka 'dɔn na, a Bayɛlɛmana wɔlɔfɔkan ni bamanankan na dɔrɔn na Fàrafinna kanw fɔlɔ, wɔlɔfɔkan ta min Kɛra senegalikaw ka dànkelen dɔ fɛ ko ʃɛk Anta Jɔp.
Kr Dukure ka bayɛlɛmani kɛlen ka ca. Da tɛ S'a bɛɛ ma ka Ban. A bɛ tnɔ wɛrɛw Bɔ a ka bayɛlɛmani ninnu na ka bamanankan Lafa n'a miiriya kuraw n'u daɲɛ sɔrɔlenw ye.
Blàdon : 2016-06-27 Yɛlɛmako laban : 2017-01-08


text:
Zanasɛrɛ
An ka kùntigi Kɔnɔ, kotigi ko dòn n’o te kùnkolo be bee la
Bee tigelen dòn i tòdunɲɔgɔn na
Cukan fla be wulu min tlo la o te mineli ke
Debendlanna den te da deben ɲuman kan
Faantanworo be ɲimi ɲegen kɔnɔ
Garijegetigi be ji feere bada la
Hakili be jege ja
I te na se ka boli ka mɔgɔ min to, i kana bolimugu dun k’a to
Jegebaw be balo jegedenninw na
Kele bee n’a ce ŋana dòn
Manamana te kooro bɔ wo la
Nege gosituma y’a blennen ye
Лɔ mana ɲe, a be fereke
Ŋunun tɛ 'san Sɔrɔ ni juru tɛ
Safaala be juturu, a te daturu
ʃe be hakili sɔrɔ ka bɔ wɔlɔ jeniyɔrɔ la
Tanu be donitigi se a ka doni kɔrɔ
Warablen te kabawulu kɔdimitɔ dɔn
Yeekeyɔɔkɔ cyenna kabini a jɔdon
Blàdon : 2016-07-07 Yɛlɛmako laban : 2016-07-07


text:
Jankola
Dugu yɔrɔfɔli
Jankola ye Kayi marabolo dugu dɔ ye. A ka galotigidugu ye "Fuɲa" ye. Jankola bɛ kita kolomi fɛ. A n'o cɛ jànya ye bam 25 ye, a ni fuɲa ta ye 7 ye, a ni kayi ta 430. Kita de ye duguba ye Jankola ni min ka surun. Dugu misɛnnin minnu b'a Lamini olu ye Kodokonin, Jankola, Kita, Fuɲa biriko ani Bada. Nka ninnu ʃi n'a 'cɛ tɛ Tɛmɛ bam 6 kàn.
Dugu tɔgɔko
Kùnnafoni kɛrɛnkɛnnen ma Sɔrɔ Jankola tɔgɔ sɔrɔ cogoko la.
Dugu marabaako
Laadala-dugutigiya de bɛ yenkaw fɛ yen. U ka o dugutigiya in na, dugutisigi bɛ Nà sugandilikunda. A ko bɛɛ fana tolen Bɛ kìn kelen ni jàmu kelen ka bolo de kàn. Fɛn wɛrɛ tԑ yen dugutigi Bɔ a ka dugutigiya la n'a Bɔra saya, ko kolon-kɛ, ani kùnkolocyɛn la. Nkà ni dugutigi miniji dɔgɔyara u bɛ kalo kelen Kɛ ka sɔrɔ ka kura Sìgi a nɔ na. Yen tu tigɛbaa tùn ye donso ye. Màa min bɛ Jankola kùn na bì, o ye Madu Jalo ye. Nk'a Fɔra minnu 'kɔ olu ye: Koli Jalo, Kajabala Jalo, Male Jalo, Seku Jalo ani Dibi Jalo.
Dugu bònya
jankola dugu mɔgɔw tɛ Tɛmɛ 662. A sìgikɛnɛ bònya bɛ bam 10 Bɔ kɛnɛ naani 'kɔnɔ.
Dugu siyako
Fulaw ni Miɲankaw de bɛ jankola yen. Yen jàmuw ye: Jalo, Tarawele, Kantɛ, Jakite, Kayita, Kamate ani Bɛrte ye. Sinankunya bɛ yen jàmu dɔw ni ɲɔgɔn 'cɛ. 'gɛlɛya ba tɛ yenkaw 'cɛ furuko siratigɛ la. Bamanankan ni Miɲankakan de bɛ Fɔ yen. Nka min bɛ Fɔ 'fòrobaya la o ye bamanankan ye.
Dugu baarako
Jankolakaw ka baarawla fànba ye sɛnɛ ye. O siratigɛ la, u bɛ keninke, saɲɔn, sàba, tiga, tiganinkuru, ɲimikala, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, bɛnɛ, dà, kɔɔri, mangoro, lenburu, buyakgi, sɔmɔ, ntɔmɔnɔ, fòronto, jaba, tamati, nkɔyɔ, gan, nanaye ani melɔn Sɛnɛ. Sɛnɛ tɛmɛnɛn 'kɔ u bɛ baganmara fana Kɛ. Yen bagan màrata dɔw ye: Bà, misi, saga, fàli, wùlu, jakuma, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin ye. Jɛgɛmara fana bɛ Kɛ yen. Yen laadala mɔnikɛyɔrɔw ye: kɔninfara ni surundunin ye. U ka mɔnikɛminɛw ye jɔ, masaka ani doolen ye. Laadalata kɔ fɛ jɛgɛmarayɔrɔ kelen fana b'u fɛ yen, o bònya ye mɛtɛrɛ 12/4 ye. Jago siratigɛ la yenkaw bɛ sɛnɛfɛn-feerew ni baganfeere ani bololafɛndlata-feere (daba, mifyɛn, daga ani faɲan). O bɛɛ tɛmɛnen 'kɔ donsoya fana bɛ sɛbɛkɔrɔ Kɛ yen.
Dugu fɛɛrɛko
Jankolakaw ka kungosogo fàalifɛɛrɛ ye: Marifa, waraminɛ-nɛgɛ, nkalaɲɛ, fɛlɛbɔ, basaminɛ-nɛgɛ ani wosen. Nkà U bɛ manabɛlɛ, ntɛnfɛrɛ, wɔlɔjuru, dingɛ tigɛli ka wɔlɔfan Blà o la buturu ani bafe. U bɛ misiden Dabɔ ncɔlɔ ye. U b'u ka misi murutilenw Minɛ ni jonbori walima a Nɛgɛni ni dumunifɛn ye walima k'a bagan masina Koron ka Dòn yɔrɔnin dɔ la.
Dugu yiriwaliko
Лɔʃimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikɛkɛmansin, kɔlɔn ŋana, moto, sɛnɛkɛ-mansin, sènfɛjuru, arajo ani moto ye yenkaw ka ko kura nàlenw ye. Baɲumankɛtɔn dɔ ye kɔlɔnba dɔw Sen yen o kɔ fɛ CMDT fana bɛ yen. U ka ɲɛtaa ɲɛsinnen bɛ ji ɲuman sɔrɔko ni sannifeereko ma.
Dugu kàlanko
Kàlanko yiriwalen tɛ jankolakaw fɛ yen an bɛ bì min na.
Dugu batoko
Silamɛya de bɛ jankolakaw fɛ yen. Misiri kelen b'u fɛ yen. Yen silamɛya dònbaa ye Jango Jalo ye. O ni bì 'cɛ bɛ sàn 140 ɲɔgɔn Bɔ. Jankola tnɛ ye soɲani ye. Yen dugu dasiri ye siraju dɔ ye.
Dugu ɲenajeko
Kɔɲɔw ni seliw ni sanyɛlɛmaw ni denkundiw ni tɔnɲɛnajɛw ni sankunbɛnw ani laadalakow ye yenkaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka fɔlifɛnw ye bari ni gita ni buru ni dunun ani fle.
Dugu kungoko
Dàla, kɔ, ba ni jɛ bɛɛ bɛ yen. O Jisigiyɔrɔ yɔrɔ ninnu na, manɔgɔ ni ntɛbɛn ni kaana ni kooro ani jugunin bɛɛ bɛ Sɔrɔ yen. Jiri suguya caman bɛ Sɔrɔ yen kungo 'kɔnɔ i n'a fɔ jala, sanan, genun, nkaba, npeku, zaban, gele, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, sebe, toro, ntɔngɛ, ntege/gege, zɛrɛninjɛ, nkalama, sunsun. Kungosogo minnu ka Teli ka Sɔrɔ yen olu ye: Dànkala, nkorongo, kungo-kami, minɛn, nkolonin, warabilen, miniɲan, digon, tentannin, wɔlɔ, baninkɔnɔ ani tonkajɔ ye.Yen kungodaw Flɛ: Dɔgɔfili, sebeninkelen, kaɲakuru, ngoninfara ani bawelenin.
Dugu Kaburudoko
Kaburudon kelen de bɛ Jankolakaw fɛ yen. Wa o fana bɛ dugu ni tlebin 'cɛ. Nkà 'kɔrɔ foyi t'a la u fɛ.
Dugu waatiko
Yen waatiw fàlen-fàlen cogo Flɛ: ni samiɲɛ Bɔra yen kawulɛ bɛ Nà, n'o Bɔra yen, tlema bɛ sɔrɔ ka Nà.
Dugu kabakoma-yɔrɔko
'Kabakomayɔrɔ tɛ jankolakaw fɛ yen.
Blàdon : 2017-08-07 Yɛlɛmako laban : 2017-08-10


text:
Ngègeso II
Dugu yɔrɔfɔli
Ngègeso II fana ye Mali marabolo sàbanan, dugu dɔ ye. A ka galoda ye "koniŋɛ", a galotigi-dugu sugunba ye. A ka kolomi, (kucala) de ye duguba ye a ni min ka surun ɲɔgɔn na. A n'o 'cɛ ye bam 56 ye. Sikaso min y'a marabolo ye a n'o cɛ ye bam 174 ye. Nka a ni molobala cɛ ye 38 ye, o y'a ka kafoda ye. o bɔlen 'kɔ yen a ni dugu misɛnnin minnu bɛ dàncɛ Bɔ olu dɔw ye: Karangana, o b'a ni kɔrɔn 'cɛ ni bam 5 ye, ngègeso I bɛ tlebinyanfan fɛ ni bam 3 ye, kɛɲɛka fɛ, zebaala bɛ yen ni bam 15 ye,woroduguyanfanfɛla la, wurekela bɛ Sɔrɔ yen ni bam 15 ye.
Dugu tɔgɔko
Dugu in tɔgɔ fɔlɔ ye Ngègeso ye. Nka yɛlɛma ncinin dɔ de Dònn'a na kɔsa fɛ i n'a fɔ Ngègeso ta Kɛra cogo min na. O tɛ dɔ wɛrɛ ye, a tùn bɛ Weele fɔlɔ fana ko "gbɛɛŋɛkan", mamara dòn wa o fɔcogo kelen in de fana Yɛlɛmana ka na Kɛ Ngègeso ye n'o bɛ Jate a bamanantɔgɔ ye. Nka "gbɛɛŋɛkan" Sɔrɔla cogo min na o flɛ: Ngègeso ye dugu kɔrɔba ye, a tùn bɛ yen kabini lawalewaatiw janw na. Kɛlɛ de Nàna Bìn u kan k'a sɔrɔ Ci, k'a Kɛ tomon ye. O sèn fɛ minnu Sera ka Bòli ka Tla olu Taar'u Sìgi sugunba dònda la kɛrɛnkɛrɛnnenya la "sugunba kafona". Ɔ, u Tora yen sigi-n-fɛ la sɔn fo gɛlɛya Nàna Dòn u ni yenkaw 'cɛ. Yenkaw Tora u t'o Jate ko foyi la, 'bìn tùn bɛ K'u kan k'u bololafɛnw Minɛ u la. ka na Bɔ o la k'a Kɛ hali sɛnɛkɛyɔrɔ minnu tùn b'u 'bolo o bɛɛ Minɛna. O kɛlen, ngègesoka bòlilen ninnu na, cɛkɔrɔba dɔ tùn b'u la, o y'u Fàra ɲɔgɔn kan ka kum'u fɛ ko kɛlɛ de Nàna n'olu ye ko nka n'u ni jatigiw tɛ ka Лɛ a ko tɔ da la kɛlɛ dun Nɔgɔyala k'u ka Segin ka T'u ka tomon kɔrɔ la. Ɔ, o kuma fɔlen dɔw ma Sɔn minkɛ a Ko k'a bɛ Segin ka To ka Taa "gbɛɛŋɛ-gbɛɛŋɛ". A nin kumasen in ye mamara ye, a kɔrɔ de ye k' a bɛ Segin ka To Taa "Dɛmɛrɛdɛ". Ɔ, a Seginna ka Taa, minnu tùn Bànna taali ma yen bɛnbaliya Nàna juguya kosɛbɛ, o kɛlen dɔw fana Taara Fàra a kan. Yɔrɔ Nàna bònya tun. O kuma na, u fana Sinna k'a D'a la ko "gbɛɛŋɛkan", i n'a fɔ aw b'a kàlama cogo min na "kan" bɛ dorogo miɲakaduguw caman na ka "so" Лini. Ola, "gbɛɛŋɛkan" kɔrɔ flɛ: "Dɛmɛrɛdɛ so". Nka gɛlɛya nana Dòn yenkaw ni ɲɔgɔn 'cɛ o Kɛra sababu ye ka dugu Tla fla ye. tla kelen Wulila ka Taa togoda kura Bɔ k'u Sìgi yen, bɛnbaliya in bònyakojugu, a ma Лɛ min 'kɔ jàmana fana ye yamaruyasɛbɛn D'u ma a Kɛra dugu ye a 'dàn na. O kɛlen, yɔrɔ kɔrɔ Kɛra ngègeso I ye ni ka flanan Kɛ ngègeso II.
Dugu marabaako
Ngègeso II ma Kɛ jamanatigi-dugu ye, nka a Marala karangaso ta fɛ. Dugutigiya min b'u fɛ yen, o ye: Fàamadugutigiya ye. Nka yen ta bɛ Nà kɔrɔya-kunda de. Yen dugutigiya tolen bɛ jàmu kelen 'bolo kìn kelen na. Ngègeso II dugutigi fɔlɔ ye: Burama dawu ye. Ni ngègeso II dugutigi Sìgira wuliliko kuma t'a la fyew. Nka n' Ala y'a Kɛ ko dugutigi miniji Dɔgɔyara, Kɔrɔya Sera min ma o bɛ Sìgi. Màa min bɛ yen dugutigiya la bì o ye Sidiki dawu ye.
Dugu bònya
Ngègeso II tɛ duguba ye. Kìn kelen de y'a ye. Hali jatew laban y'a Jira k'a Fɔ ko ngègesokaw tɛ màa 1000 ɲɔgɔn kan. An tɛ Se k'a Fɔ ko tomon kɔrɔ t'u 'bolo bari Bɔra yɔrɔ dɔ de la n'o ye ngègeso I ye ni ka T'u damanadugu Sìgi. O kuma na o bɛ Kɛ u ka tomon kɔrɔ ye.
Dugu siyako
Siya wɛrɛ tɛ Sɔrɔ yen ka Fàra miɲakaw kan an bɛ bì min na. Yen jàmuw ye: dawu ni danbɛlɛ ni konatɛ ni kɔnɛ ni sisuma ani goyita ye. Sinankunya bɛ Tɛmɛ Ngègeso II dawulakaw ni mali Tarawele bɛɛ 'cɛ, a bɛ Tɛmɛ yen dandɛlɛw ni kɔnɛw 'cɛ fana. Laminidugu tɛ yen ko ngègeso II ni min bɛ sinanguyatlon Kɛ nka yen dawulakaw ni zebaala b'a Kɛ. Furuɲɔgɔnya bɛ Tɛmɛ yenkaw ni laminidugu bɛɛ 'cɛ, w'a bɛ Tɛmɛ fana du bɛɛ ni ɲɔgɔn 'cɛ ani kìn bɛɛ. Ngègesokaw bɛ mamara de Fɔ kɔsɛbɛ nka bamanankan fana bɛ Fɔ.
Dugu baarako
Ngègeso II ye sɛnɛ-dugu ye. Yenkaw bɛ keninke, saɲɔn, sàba, malo, tiga, tiganinkuru, ɲimikala, gajaba, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, kurubaa, danan, bɛnɛ, dà ani kɔɔri Sɛnɛ. Nafɛnmisɛnnin-sɛnɛyɔrɔw b'u 'bolo. O yɔrɔ ninnu na u bɛ foronto ni tamati ni nkɔyɔ ni salati ni ʃù ni gan ni kɔnkɔn ni nanaye ni melɔn ni sira Sɛnɛ yen. Ngègesokaw bɛ jirituru fana Kɛ. U ka jiriba turutaw ye lenburu ni mangoro ni buyagi ni namasa ani sɔmɔ ye. Sɛnɛ tɛmɛnnen 'kɔ yen, u bɛ baganmara ni jago ani bololabaara misɛnnin dɔw fana Kɛ fana. U bɛ daba ni kamanmafɛnw minnu Mara o dɔw ye bà, misi, saga, fàli, wùlu, jakuma, lɛ, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin ye. U ka jago sinsinnen dòn butigifeerew ni sɛnɛfɛn-feerew ni jiridenfeerew ni baganjagow ani bololafɛndlata-feerew i n'a fɔ kolondla, daba o n'a ɲɔgɔnnaw. Nka an bɛ bì min na sugu kɔni t'u fɛ yen fɔlɔ.
Dugu fɛɛrɛko
Manabɛlɛ ni wɔlɔjuruda ni gɛnni ani samani kɔnɔ nɔ fɛ ni saba ye, olu de ye Ngègesokaw ka kɔnɔminɛ-fɛɛrɛ ye. Nka marafa de y'u ka kungosogobaw fàalan ye. Yenkaw fana bɛ misiden dabɔ ni ncɔlɔ de ye. Nka u b'o Weele u ka kan na ko"gbaara". U bɛ dugukɔnɔbagan murutilenw Minɛ ni jonborifli, koronka-minɛ ani nɛgɛka-minɛ (ni dumunifɛndɔ ye) ye. Finisɔgɔ ni bɔfledla ni gɛnkurunnindla fana bɛ K'u fɛ.
Dugu yiriwaliko
Baɲumankɛtɔn minnu 'sèn Yera u ka ɲɛtaa la olu dɔw ye AMEDD, CMDT ye. U ka yiriwa Bòlila dugumɔgɔw dɛmɛni kan waleya damadɔ la i n'a fɔ sɛnɛ, dugukolo lakanani, kɔɔri labaaracogo ɲuman, sininɲɛsigi baaraw ani sannifeerew. O tɛmɛnen 'kɔ yen kokura nàlen dɔw ye ɲɔʃimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, kalalimansin, kɛnɛyaso ani moto ye.
Dugu kàlanko
Ngègeso lakɔlikalan daMinɛna 1998 sàn. Dugumandakun fàn fɔlɔ y'u ta ye wa forobata dòn. Dugu ka madarasaso kelen bɛ yen o min da Bɔra 2007 sàn, o ye Dugumandakun fàn fɔlɔ ye fana. Yen blonkɔnɔkalan bɛ Taa sàn 35 ɲɔgɔn na bì. Nka balikukalan fana Nàna nàli ni bì 'cɛ bɛ sàn 40 ɲɔgɔn Bɔ bari o de dabɔra yen ka Kɔn a tɔ bɛɛ 'ɲɛ. Nka min bɛ ten kan yen bì o ye lakɔlikalan ye.
Dugu batoko
Silamɛya dɔrɔn de bɛ Ngègeso II la. Màa minnu Nàna ni yen silamɛya olu ye Madu Dawu ni Seedu Dawu ye. 'Misiri t'u fɛ yen fɔlɔ. Yenkaw bɛɛ tnɛ ye warablensogo ye ni dɔw b'a Weele fana ko sula. Nka damana-tnɛ bɛ yen konatɛw la, o ye kungosogo dɔ ye n'a bɛ Weele ko "saŋa".
Dugu ɲenajeko
Ngègesokaw ka ɲɛnajɛlakow ye kɔɲɔw ni seliw ni sanyɛlɛmaw ni tɔnɲɛnajɛ ni ntolatan ani laadalakow ye. U ka fɔlifɛnw ye fle, bàra, bala ni dunun ani ntola, gita, ntamanin, buru, jenbe ye. U ka ɲɛnajɛyɔrɔ kɛrɛnkɛrɛnnen ye dugu foroba-lakɔlikɛnɛba ye.
Dugu kungoko
Dàla tan ɲɔgɔn ani fàla kelen bɛ Sɔrɔ Ngègeso II kungo 'kɔnɔ. Wa a yɔrɔ kofɔlen ninnu na jilafɛn dɔw bɛ Sɔrɔ yen kosɛbɛ olu ye kaanaw ni koorow ani koorokaaraw. Jiri suguya caman bɛ Sɔrɔ yen fana i n'a fɔ jala, banan, sanan, nkaba, npeku, zaban, dingɛ, gele, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, sebe, toro, balazan, kɔlɔ, ntabakùnba, kòro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama danga sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ, bàro, ngunjɛ ani nten. Miniɲan, dànkala, ntomisa, nkorongo, duga, kungo-kami, wɔlɔ baninkɔnɔ ani kɔnɔsogonin bɛ Sɔrɔ yen. U ka kungodaw tɔgɔ ye: ʃiritihinɛ, kacɛrɛ, gbologo ani ngègeso II kafawaga.
Dugu Kaburudoko
Koburudo kelen de bɛ Ngègeso II la Bari bɛɛ ye kìn kelen de ye. U ka o kaburudo bɛ dugu ni tlebinyanfan de fɛ. Nka 'kùn t'u ta la.
Dugu waatiko
Yen samiɲɛ bɛ Dòn mɛkalo laban na dɔɔni, u ka tlema bɛ da Minɛ ɔkutɔburukalo la. Sanji bɛ Se ka Nà dùgàn fo ka Se ʃyɛn 58 ɲɔgɔn ma. Wa samiɲa 'kɔnɔ, u ka sumannen cayalen tɛ Tɛmɛ 100mm kan.
Dugu kabakoma-yɔrɔko
Kabakomayɔrɔ foyi tɛ Ngègeso II na.
Blàdon : 2017-01-20 Yɛlɛmako laban : 2017-02-25


text:
Distance
distance calculator for the cities begins with dia in gn.
Diabadou, Diabakania, Diabamoridougou, Diabaseridou, Diabema, Diaberezou, Diabrino, Diadaya, Diadia, Diadougou, Diafouma, Diafounabe, Diafoundbe, Diagana, Diagara, Diaguissa, Diakakouta, Diakale, Diakama, Diakissaya, Diakolidougou, Diakoro, Diakorodou Tinikan, Diala, Diala, Dialadieba, Dialadougou, Dialadougou, Dialafanadougou, Dialagouela, Dialakala, Dialake, Dialakoro, Dialakoro, Dialakoro, Dialakoro, Dialakoro, Dialaman Madiha, Dialankan, Dialankoro, Dialawassa, Dialikourou, Dialloni, Dialonkoro, Diamanankoura, Diambaya, Diambesse Lalia, Diambouria, Diamel, Diamodougou, Diamona, Dian, Dian, Diana, Dianboukoue, Diandian, Diandian, Diangolo, Diani, Diankabaladou, Diankana, Diankoya, Diansantindi, Diansoumana, Dianvelia, Diaoia, Diaouloko, Diaoya, Diapele, Diara, Diara-Guerela, Diarabadou, Diaradou Mankan, Diaradougou, Diaradougou, Diaragueleba, Diarakoro, Diarakorodougou, Diarakourou, Diarando, Diaratoo, Diare Kouda, Diareguela, Diarendi, Diareya, Diari, Diari, Diarinde, Diarinde, Diarinde, Diarindi, Diarradou, Diassa, Diassa, Diassa, Diassakouna, Diassedougou, Diassodou, Diassodou, Diata, Diata, Diata Torobe, Diataidou, Diataouledou, Diatea, Diateba, Diatela, Diatia, Diatifere, Diatifere Foula, Diatifere Malinke, Diatiya, Diavadou, Diavassama, Diavele, Diavia, Diaweli,
ADS


text:
Masalasɛbɛn > Zana >
Zana (proverb anglekan na), ni dɔw K'a ma ko ntalen, ye kuma jagocogo ɲuman dɔ ye. A b’a dabaa ka kumadɔn n'a ka ɲɛmajɔlenya Jira. A bɛ kuma Koron k'a Surunya n'a ma Se kuma caman fɔli ma. Nin fasiri in ‘kɔnɔ, an be na Kuma zana kan ‘bakuurubaya la. Zana bɛ Se kà Baara cogo caman na sɛbɛnni na k'a kàlanni n'a faamuyali Nɔ̀gɔya mɔgɔw ‘bolo. O siratigɛ la, an be zana baaracogo duuru da Jira yan minnu Flɛ: zanasere, kɔrɔmaɲɔgɔn-zanaw, sinamazanaw, zanakabila, zanasanga.
Zanasɛrɛ
Zanasɛrɛ Ye zanaw sɛbɛnnen ye k'u Ton ɲɔgɔn ‘kɔ tèn walima k'u Ton ɲɔgɔn ‘kɔ kà ‘tali Kɛ siginiden bɔcogo kan ɲɔgɔn ‘kɔ a da fɛ. An bɛ zanasɛrɛ dɔ Di yan zana den mugan (20) ɲɔgɔn bɛ min ‘kɔnɔ. A kɔnɔzana kelen-kelen bɛɛ bɛ da Minɛ ni bamanankan siginiden kanntan (dafata) dɔ ye fo n'a Bɔra "r" dɔrɔn na. ‘Zana tɛ da Minɛ ni "r" siginiden ye walima kanmaw (dafalen) ye fo n'a Bɔra "i" la.
- An ka kuntigi Kɔnɔ, kotigi ko dòn n’o te kùnkolo be bee la
- Bakɔfela lakali be warablen kɔrɔ To ji la
- Cukan fla be wùlu min tlo kɔrɔ o te ‘mineni Ke
- Duntulu mana Ban ‘gere be Ke muntulu la
- Fàli ka ceɲa te fosi ɲe a ka doni Tà dɔrɔn
- Gɔn kɔrɔ de be nere wɔrɔcogo Dɔn
- Hakilima ka ɲi fòolotɔ ka dlokiba kantige-yɔrɔ la
- I se t’i den min ka dugutaala, i b’a Fɔ ko Ala kà Se n’a ‘ɲuman ye
- Janni ka di ɲɔgɔme ye a kɔlakuru de te Sɔn
- Kami mana fan Da don min na, a te Лὲgen o don
- Laɲini ka Kɔrɔ ni latige ye.
- Minentama ye kɔnɔdimi Bɔ cyen fe.
- Naminena kun mana gabuguda Dìbi, o be na ‘sɔrɔ Dya
- Лɔ mana Ja, a be To sòce ntaga gelenw de ye
- Ŋɔmi koronnen t’a dunnen ye
- Sagajigi be Malo ni fen dɔ ye, bakɔrɔnnin be lɔgɔ Jɔ n’o ye
- ʃe be hakili Sɔrɔ kà bɔ wɔ̀lɔ jeniyɔrɔ la
- Taali be kabakurunin min ma, ni furalan Dònna o ‘kɔrɔ, o b’o Sennateliya
- Waranin mana magan min Ke, a b’o boʃima Ke
- ‘Yeekeyɔɔkɔ Cyenna kabini a jɔdon
Kɔrɔmaɲɔgɔn-zanaw
Olu ye zanakulu ye minnu bɛɛ bɛ hakilina kelen Fɔ wa u fana bɛ Se kà Blà ɲɔgɔn nɔ na kumasen ‘kɔnɔ. A kulu kelen kɔnɔzana bɛ da Minɛ fla la fo kà Se caman ma. A misali dɔw Flɛ:
- N’i ye wɔ̀lɔnin sɔn bee Bɔ a la, a tɔ te ‘nalaketa Bɔ
- N’i ko i be datu finman bee Bɔ a la, a tɔ te To
Nin zana den fla ninnu bɛ Fɔ kà hakilina min Lase o ye "fɛn kelen jugumanfan bɛɛ te Se kà Bɔ a la n'i ma Dànkari a ɲumanfan na".
- N’i b’a fe kà Se i ka foro ‘kɔrɔ, a da Mine binjugu-mayɔrɔ ma
- N’i ma ʃùw Bugɔ ɲenamaw te Siran i ye
- N’i be forojiri Tige, i b’a da Mine ʃiw ma
Hakilina min laseli bɛ mɔgɔ Blà kà nin zana den sàba ninnu dɔ la kelen Fɔ o ye "se tɛ Kɛ fɛn min ma n'i ye se kɛlen ye o ma o b'a Jira ko se bɛ Kɛ minnu ma kà kɔrɔ k'olu tɛ Kisi se kɛli la u ma blen". I b'a Ye ko zana sàba ninnu bɛɛ bɛ Se kà Blà kumasen dɔ ‘kɔnɔ kà nin hakilina in Di.
- ‘Mɔgɔ te sununkun ɲininka ‘Лagasa la
- ‘Mɔgɔ tɛ cɛkɔrɔba Лininka ‘bonbonsiko la
- Yeko ye ‘fɔko Ban
- Mɔgɔ te npogo Лininka kasa la
Nin zana den naani ninnu bɛ Kɛ kà hakilina min Lase o ye "fɛn dɔw yeli wali dɔnni n'u jogo wali sawura faamuyali man jan ɲɔgɔn na f'a tɛ Se ɲininkali kɛli ma".
Sinamazanaw
Olu ye zanakulu ye minnu bɛ Taa fla-fla kà caya. U fla bɛ ɲɔgɔn kɔ Kari hakilina dili la. Ni kelen bɛ hakilina min Fɔ k'o Лὲ, tɔ kelentɔ bɛ Fɔ k'o hakilina kelen in Lagosi. U ye ɲɔgɔn tnɛ ye hakilina kelen Laseli la. An ka misali sigidama fla in Maflɛ:
- Ni kara bɛ ɲɛbɛrɛ ‘kɔ, a jɔyɔrɔ bɛ Bɛn kulukulu da ma
- Jɔn kùnnandi cɛlajuru tigɛyɔrɔ bɛ Bɛn ɲamasun kɔrɔla ma
Hakilina min ye nin zana fla jὲ ye nka n'u bɛ Sinaya a laseli la o ye " kùnnandya ni kùnnangoya" ye. Zana fɔlɔ la, sababu sɔrɔlen bɛ Kɛ bɔnɛ ye wale tìgi ma (ɲɛbɛrɛ jɔyɔrɔ Kɛra sababu ye ʃɛw y'a Dun). Zana flanan ‘kɔnɔ, sababu sɔrɔlen bɛ Kɛ hɛɛrɛ ye wale tìgi ma (kulusijala tigɛyɔrɔ Kɛra sababu ye a tigi ka jàla wɛrɛ Sɔrɔ o yɔrɔ bɛɛ). Kùnnangoya Bɛ wale tìgi ye zana fɔlɔ ‘kɔnɔ ninka kùnnandya Kɛ wale tìgi ye zana flanan ‘kɔnɔ.
- Màa ɲin jɛdon y’a nkasakidon ye
- Màa ɲin jɛdon y’a jiradon
Hakilina kelen min bɛ yen ni nin zana den fla bɛ ɲɔgɔn Sɔsɔ o kan o ye "ko masina selen a ɲὲ dàn na". Zana fɔlɔ bɛ ladili Kɛ kà mɔgɔw Lasɔmi ko ni fɛn masina Sera a ɲɛli sawura la k'a tɛ Mɛn blen n'a ma Cyɛn. O ye zana ye min b'a Fɔ ko mɔgɔ k'i Farati waso wali i jìgi dali kan fɛn ɲumannin kan bari a ni cyɛnni cɛ man jan. Zana flanan bɛ sugunini Kɛ ko ni fɛn masina Sera a ɲὲli sawura la ko a tìgi bɛ Se k'i Waso n'a ye. Fɛn cyɛnni tɛ jɔrɔnnako ye o zana in ‘bolo. O Ye ‘zana ye min bɛ mɔgɔ Ladi kà Kɛ waso kan ni fɛn ɲumannin ye. A zana fla bɛ ɲɔgɔn Kɔbɔ hakilina kelen dili kan.
Zanakabila
O Ye ‘zanakulu ye min kɔnɔzana kelen-kelen fɔli bɛ Bòli hakilina kelen dɔ miiriya kan. An bɛ sàba ɲɔgɔn Di a la nin yɔrɔ la yan.
Zanakabila fɔlɔ
- Dà ka kumuya be Dɔn kabini a bulu flanin
- Den ɲuman be Dɔn a ba bàra la
- Nkelendennin be Mɔ ni bàga y’a ‘da
Nin zana den sàba ninnu bɛ Fɔ kà Da hakilina min kan o ye "jogo min be fen kɔrɔbayalen na, o Dabɔra kabi a dɔgɔmannin". An b'a Fɔ k'u bɛ o hakilina zanakabila ‘kɔnɔ bari u bɛɛ kɔrɔ bɛ Munun-munun o hakilina in fɔli da fɛ.
Zanakabila flanan
- Denmisen-wulu ‘sèn ka di nk’a te ‘wula Dɔn
- Cὲkɔrɔba sìgilen be fen min Ye denmisennin jɔlen t’o Ye
- Denmisennin sen ye sanu ye nk’a kùn ye nsira ye
- Cὲkɔrɔba sìgilen be mɔrɔn Dɔn
Nin zana den naani ninnu bɛ Fɔ kà Da hakilina min kan o ye "Denmisen ni maakɔrɔba desennakow n’u sennakow sangali ye ɲɔgɔn ma". Zanakabila kelen kɔnɔzana bɛ Se kà Caya. U kelen-kelen tɛ Se kà Blà ɲɔgɔn nɔ na kà ɲɔgɔn jɔyɔrɔ Fa nka u bɛɛ kɔrɔ kɔni bɛ Bòli hakilina kelen laseli kan. A ni kɔrɔmaɲɔgɔn-zana bɛ Dànfara kà Bɔ ɲɔgɔn ma o yɔrɔ la o min kɔnɔzanaw bɛ Se kà ɲɔgɔn jɔyɔrɔ Fa kelen-kelen.
Zanakabila sabanan
- Geresegetigi be ji Fèere bada la
- Jɔnnin kùnnandi kὲlebaa ni ‘Ala man di
- Jɔn kùnnandi celajuru tigeyɔrɔ be Ben ɲamasun kɔrɔla ma
- Nɔnsin geresegelantɔn te ‘jolo Bɔ
- Hali n’i ye jyen Ke ʃefan ye, jɔnnin kùnnandi be sanke-siriyɔrɔ Sɔrɔ a ‘kɔnɔ
Nin zana den duuru ninnu bɛ Fɔ kà Da hakilina min dili kan o ye "Sababu minnu be Tà kùnnandiya kan". U b'o zanakabila de ‘kɔnɔ.
Zanakabila naaninan
- N’i ye taɲenkɔn Dòn tacyentɔ bolo la, a be bolokantaama Ke fo k’o Bìn
- Hali ni dangatɔ Dònna miniɲantɔnɔ na, a ni ‘fen te Bɔ
- Hali n’i ye dangaden Blà tulubara ‘kɔnɔ, a koyokoyolen be Bɔ
- Ni danga be sò ‘kɔ, fàli b’a Dàn
- Ni kara be ɲebere ‘kɔ, a jɔyɔrɔ be Ben kulukulu da ma
- Basa jukɔrɔmadondon ka di ni ntori ye
- Hali ni Bamakɔ Cira kùnnango ɲe na, a ni ‘fen te Bɔ buteliferen ‘kɔ
- Hali n’i ye kurane Siri fàli sèn na, a te sò Gen kà Sɔrɔ
Nin zana den seegin ninnu bɛ Fɔ kà hakilila min Lase o ye "Kùnnandya wali mankutubaya te mɔne Bɔ ko dɔw la". Zanakabila ye zana dɔw fàralen ye ɲɔgɔn kan minnu fɔkun dɔw bɛ ‘tàli Kɛ ɲɔgɔn na. O la, i b'a Ye ko zana kelen bɛ Se k'i yɛrɛ Sɔrɔ zanakabila caman ‘kɔnɔ k'a sababu Kɛ ale fɔkun caya ye. A fɔkun kelen-kelenna bɛɛ bɛ Bɛn zanakabila dɔ hakilina ma. Zanakabila hakilina tɔgɔ dili ka gɛlɛn tuma dɔw la bari a kɔnɔzanaw dɔw hakilila bɛ Se kà Mabɔ tɔw ta la.
Zanasanga
O ye zana dɔ ‘tàli ye kan dɔ la k'o ɲɔgɔnsi Лini kan wɛrɛ la. A tɛ i n'a fɔ i bɛ zana Tà k'a Bayɛlɛma kan wɛrɛ la. A kɔrɔ ye ko zana min b'i ‘bolo kan fɔlɔ la i b'o sangaɲɔgɔn de Лini kan flanan na. Zana o zana bɛ kan fɔlɔ la o sangaɲɔggɔn ka kan kà Sɔrɔ kan flanan na bari kan fɔlɔ fɔbaaw ye zana Labɛn hakilina minnu laseli kan ma o hakilina kelenw bɛ Se kà Sɔrɔ kan flanan fɔbaaw ka adamadenya ‘kɔnɔ. Hakilina bɛɛ kɔni ‘zana tɛ Sɔrɔ kan bɛɛ la. O Ye zanasanga gὲlɛyayɔrɔ ye. An bɛ na zanasanga Kɛ bamanankan ni kan fla ni ɲɔgɔn ‘cɛ yan: bamanankan-fransɛkan, bamanankan-anglɛkan.
Bamanankan ni fransɛkan
- Лuman sàra ye ɲuman ye // A bon chat bon rat
- Yeko ye ‘fɔko Ban // A bon vin point d’enseigne
- Ji kalan fla te Se kà ɲɔgɔn Sogin // Deux iniquités ne font pas une équité
- Misi ɲemɔgɔ te jibuuru Min // Le monde appartient à celui qui se lève tôt
Bamanankan ni anglɛkan
- Tafaaji te Woloma // A drowning man will clutch at a straw
- Fugari ka ‘dàba ‘da man di // A bad workman blames his tools
- Tɔ̀ntigela te Bɔ tentigela kɔ fe // Birds of a feather flock together
- Mɔgɔ te den Dɔn k’a Kɔsin i yere ma // Charity begins at home
Blàdon : 2018-01-18 Yɛlɛmako laban : 2018-01-18


text:
Лɛnawoloma
Nin kera muso dɔ ye, den duru de tùn b'a 'bolo. Naani tùn ye muso ye ni ka tɔ kelen Kɛ 'cɛ ye. Nka muso in furadama ma Kɛ cɛmaninwolo fɛ. O la, n'a tùn be Na sin Di u ma, a tùn be dɔnkilinin dɔ Da o min 'kɔnɔ a tùn bɛ denmusonin ninnu bɛɛ tɔgɔ Fɔ, nk'a da tɛ Maga cɛmanin tɔgɔ la fyew. Ɔ, n'o Kɛra, musomanin naani ninnu tùn bɛ Bɔ ka na sin Mi. Ɔ, muso Tor'o de la fo don dɔ surukuba tlo Nana Dòn o dɔnkilinin in na, o fana y'o Ladege fo ka Se a la. Wa a ma Dàn o ma koyi, a ye 'fɛrɛ Kɛ ni k'a Kan Lalaga ka Bɛn muso yɛrɛ kumakan ye ten cɔy. Ɔ o Kɛlen sa, tuma min surukuba y'a Dɔn k'u ba Bɔra, a y'i Лɔɔri ka n'i Jɔ da la. A y'a dɔnkilinin da Minɛ sɔn, n'a Sera min tɔgɔ ma o bɛ sin ka Boli ka Bɔ surukuba fana b'o Minɛ k'o kan Kari k'o Blà. A ye muso den musomanin bɛɛ fàa nin cogonin in na ni ka Sɔrɔ k'i Sìgi k'u Kɛ hɛ! U duntɔ, cɛmanin y'i Dɛn k'a kùn Da fɔlɔwo la, a y'a Sɔrɔ fo surukuba ɲɛ Tugulen don a ko da la.
Ba nalen, a ye dɔnkilinin Da màa ma Bɔ, A Seginna k'a Da màa ma Bɔ. O kɛlen a ye cɛmanin Weele o Bolila ka Bɔ. A y'i kanto o ma
-I kɔrɔmusow Taara min?
- Surukuba Nan'i ka dɔnkilinin ɲɔgɔn Da u Bɔlen, a y'u Minɛ k'u Dun. Cɛnin kan bɛ ten.
Aa! o Fɔ ani muso k'i Woronto a ʃi ma kɔrɔya ni ʃi ye. A kulekan bɛ ko,
-Ala n ye mun Kɛ i la?
O y'a Sɔrɔ dubanin dɔ tùn bɛ jiri la u 'kɔrɔ, o Sinna k'i kanto
-Ala ma 'fɛn Kɛ, i yɛrɛ bolo de Kɛr'i kala ye. Mun na i bɛ denw Wolo ka Kɛ dɔ fɛ ni dɔ ye? Nin y'i ka 'ko ye i 'bolo yen.
O kɛlen a y'a den cɛmanin in Tà k'o Ko k'a jɛ. A bɛ fɛn bɛɛ Kɛ a ye.
N Tà yɔrɔ min, n y'a Blà yen.
Blàdon : 2017-03-29 Yɛlɛmako laban : 2017-03-29


text:
Sɛn Izidɔr
Dugu yɔrɔfɔli
Sɛn Izidɔr ye dugu ye min bɛ Fuɲa-Moribugu galoda fɛ marabolo fɔlɔ la. Dugu don min fana bɛ Kita kolomi fɛ. A ni Kita cɛ ye bam 12 ye. Kɔlesina bɛ Sɛn Izidɔr ni kɔrɔn cɛ ni bam 2 ye, a ni tlebin cɛ dugu ye Duɲa ye, bam 3, Dùnba b'a ni worodugu cɛ ni bam 7 ye, min ye kɛɲɛka fɛ la ye, o ye Fuɲa ye, bam 2. Duguba min bɛ yen ni Sɛn Izidɔr n'o cɛ ka sùrun, o ye Kita ye.
Dugu tɔgɔko
Tɔgɔ wɛrɛ tɛ dugu in na Sɛn Izidɔr kɔ. A Sigìra Ɛrnɛs Mara fɛ min Nàna siratigɛ la.
Dugu dugutigiya
Sɛn Izidɔrkaw ka dugutigiko ye laadalata ye min bɛ jamu caman ka bolo kan.U ka dugutigiya bɛ Nà sugantili-kunda de. Ni dugutigikɔrɔ Faatura, kura de bɛ Sìgi o kɔ. U ka dugutigikɔrɔ dɔw tɔgɔ flɛ: Danasin Keyta, Kamil Sangarɛ, Zawiye Mara. Sisan dugutigi ye Moris Keyta ye. Jamanatigi-dugu min ka mara tun b'a kan, o ye Kita ye.
Dugu bònya
Sɛn Izidɔr ye kìn kelen pe de ye. Mɔgɔ 500 ɲɔgɔn b'a kɔnɔ bì. A ba sigiyɔrɔ fɔlɔ la halibi. Dugu in sìgikɛnɛ ye bam 400 kɛrɛ naani na. Maninka, bamanan ani fla de ye yen siyaw ye. Yen jamuw ye Keyta, Jakite, Tarawele, Jara, Sangarɛ ani Mara. Jamu kofota ninnu bɛɛ bɛ ɲɔgɔn Furu. Furu bɛ kin bɛɛ ni ɲɔgɔn cɛ.
Yen kanfɔtaw ye maninkakan, bamanankan ye. Nka kan min bɛ Fɔ yen kosɛbɛ, o ye bamanankan ye.
Dugu baarako
Sɛnɛ ye Sɛn Izidɔr baaraw la fànba dɔ ye. Ka Fàra o kan baganmara, jàgo ani mɔni bɛ Kɛ yen.
Forosɛnɛ siratigɛ la, u bɛ fɛn minnu Sɛnɛ, olu ye: keninke, sàɲɔ, kàba, màlo, tiga, tiganinkurun, ɲimikala, gajaba, ku, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, kuruba (jabere), danan, bɛnɛ, dà, fini, filensun, kɔɔri.
Nakɔsɛnɛ: mangoro, buyagi, manje, bananku, jafarana, jabibi, sebe, lenburuba, lenburukumu, mandiriye, namasa, tamati, nkɔyɔ, jaba, salati, ʃù, nanaye, melɔn, karɔti, pɔpɔrɔn, beterafu.
Jàgo: sὲnefenw, fìnifeere, butigifeere, baganjago.
Baganmara : misi, bà, saga, sonsan, fàli, sò, wùlu, jakuma, bama, koorokaara.
U bɛ kamanmafɛn minnu Mara, olu ye: ʃɛ, kami, tonkɔnɔ, jɛnɛntubanin; bawɔlɔ. U ka mɔni ye laadalata ye min kɛ minɛnw jɔ, doolen ani sansaranin ye. U b'o mɔni in Kɛ jisigiyɔrɔw de la.
Bololabaara minnu bɛ Kɛ Sɛn Izidɔr olu ye : sigilandla, kalakadla, sansaradla, bɔrɛdla.
Dosonya bɛ yen. Ninnu bɛ la, sɛnɛ de fanga ka bon yen kosɛbɛ.
Dugu fὲɛrɛko
Fɛɛrɛ minnu bɛ Sɛn Izidɔrkaw bolo kungofɛnw fàgali la olu ye : manabele, ntefere, wɔlɔjuru, wɔlɔgen, bese, waraminɛ-nɛgɛ, nkalaŋɛ, fɛlebɔ, basaminɛ-nɛgɛ, dingɛ tigɛli ka wɔlɔfan Bla o kɔnɔ, ʃiladɔn mana dali, buturu, kalanin, marfa.
Sokɔnɔfenw mineni : ncɔlɔ ( ka misiden Dabɔ sin na), jonbori (ka juru ncoma Fili misi ɲe), ka bagan masina Negen ka Don a keyɔrɔ la walima k’a Gen ka Mine.
Dugu yiriwaliko
Kokura nàlenw Sɛn Izidɔrkaw fɛ yen, olu ye : Лɔsimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikemansin, moto, pɔnpekɔlɔn, kɔlɔn ŋana, sɛnɛkɛ-mansin, senfɛjuru, latigɛdɔn, jisamamansin.
Baaɲumankɛ-tɔn min ni dugu Delila ka baara Kɛ, o ye CARTAZI ye.
Min n'a bɛ baara la ɲɔgɔn fɛ bi, o y'o CARTAZI kelen in ye. Ale de Nàna dugu musow dɛmɛni kan ma nakɔbaara fɛɛrɛ ɲumanw na.
Dugu kàlanko
Lakɔlikalanso 1 de bɛ yen min ye foroba ye.
Dugu batoko
Krecɛnya de bɛ Sɛn Izidɔr. Eglizi kelen de bɛ yen.
Dugu ɲenajeko
Kɔɲɔ, laadalakow, tɔnɲɛnajɛw, seliw, sanyelemaw ani sankunben ye Sɛn Izidɔrkaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka o ɲɛnajɛ ninnu fɔlifɛnw ye nkɔnin, flen, gita, bàra ani dunun, bɔlɔn, dan, sinbi, kisa, daro ye. Nka ɲɛnajɛfɛn kɔrɔ dɔw fana bɛ yen i n'a fɔ bɛlɛta, nparibɔ, fɛrɛn, juruden, nten, wali, ʃenta ani kɔlɔci. Sɛn Izidɔrkaw ka nin ɲɛnajɛ ninnu bɛ Kɛ fɛrɛ de la, n'o ye Bàra ye a ni ntolatan kɛnɛw. Nin bee kɔ fe farikoloɲeneje werew be yen i n’a fɔ sennantolatan, sennaboli ani negesoboli.
Dugu kungoko
Sɛn Izidɔr kungo kɔnɔ, jisigiyɔrɔw ( kɔ, fàla), jiriw ani kungofɛnw de bɛ yen.
Sɛn Izidɔr kɔ ye kelen ye, fàla ye keln fana ye.
Jisigiyɔrɔ ninnun na fɛn minnu bɛ Sɔrɔ yen : salen, ntɛbɛnbaman, ntigin, dodo, talaka, nfanan ; bàma, kaana, koorokaara, ntori, wondo.
Jiriw : jala, bànan, sanan, genun, nkaba, dingɛ, gele, npeku, zaban, nsira, bumu, ʃi, nɛrɛ, sebe, toro, balazan, kɔlɔ, ntabakùnba, koro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama, danga, sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ, nten, ɲama, ngùna, minkɔn, ntomi, wɔlɔ.
Kungofɛnw : sinɛnnin, bàla, minɛn, nkolonin, warabilen, suruku, miniɲan, dànkalan, ntomisa, nkorogo, duga, kungokami, wɔlɔ, bunun dingon, tentanin, baninkɔnɔ, tonkanjɔ, ntubanin, sɛgɛ.
Kungoda minnu bɛ Sɛn Izidɔr, olu ye Bɛrɛla, Duɲakɔrɔba ani Mawilena ye. Kùlu min bɛ yen, o ye Dayna kùrunin ye.
Dugu kaburudoko
Kaburudo saba bɛ dugu in na. O flako Sɔrɔla yɔrɔw janya ɲɔgɔn na fɛ. U bɛ kɛɲɛka ni Worodugu fɛ.
Dugu waatiko
Waatiko nàasira la, waati minnu bɛ Sɛn Izidɔr, olu ye tlema, samiɲɛ ani kawulɛ ye. Yen funteni sannadan ye 45 ye. Nɛnɛ dugumadan ye 10 ye. Sanji hakɛ nànen, samiɲɛ kelen kɔnɔ, ye ml 950 ye.
Dugu kabakoma-yɔrɔko
An ma fɛn Sɔrɔ dugu in kabakoma-yɔrɔko kan fɔlɔ.
Blàdon : 2017-07-25 Yɛlɛmako laban : 2017-08-10


text:
Kr Dukure: farikolo-ɲɛnajɛ
Farikolo-ɲɛnajɛ tùn bɛ Kr Dukure ma kosɛbɛ. A taabolo tùn ye ka kàlan ni farikolo-ɲɛnajɛ Bɔ ɲɔgɔn 'kɔrɔ hal'a kelen na. A tùn bɛ farikolo-ɲɛnajɛ suguya caman Kɛ i n'a fɔ: bolininjɛ, nɛgɛsoboli ka Taa dafɛduguw la, yɔrɔjan-taama. A ye zido da Minɛ Ɛksanpronfɛnz kà Nà segin o kan Bɔrdo fo ka Se jàla dakun 6nan ma n'o ye kɔlɔji ye.
Farikolo-ɲɛnajɛ tùn bɛ Kr Dukure ma kosɛbɛ. A taabolo tùn ye ka kàlan ni farikolo-ɲɛnajɛ Bɔ ɲɔgɔn 'kɔrɔ hal'a kelen na. A tùn bɛ farikolo-ɲɛnajɛ suguya caman Kɛ i n'a fɔ: bolininjɛ, nɛgɛsoboli ka Taa dafɛduguw la, yɔrɔjan-taama. A ye zido da Minɛ Ɛksanpronfɛnz kà Nà segin o kan Bɔrdo fo ka Se jàla dakun 6nan ma n'o ye kɔlɔji ye.
Kà Fàr'a ka farikolo-ɲɛnajɛ mankutuw kan, Kr Dukure ye mɔgɔ farilajɛ ye, a bɛ Fɔ mɔgɔ minnu ma ko ʃìkɔlɔla-mɔgɔw. Mɔgɔ sènna telin dòn, ka galabu K'a la. Mɔgɔ kolo misɛn tɛ, farikolo-tigiba fana tɛ. A jànya tɛ Tɛmɛ m 1,71 kan. Kr Dukure jòli taamaʃyɛn ye 0+ ye, a bɛ Fɔ jòlikulu min tìgiw ma ko "bɛɛsɔnnaw". Mɔgɔ nunkala jɔlen dòn.
Blàdon : 2016-06-27 Yɛlɛmako laban : 2017-01-08


text:
Mabɛn kàlansen
Kalanbolo 2nan : maben (wale n’a kulu)
I. Daɲe siya
Daɲe siya 14 be bamanankan na: tɔgɔ, wale, mankutulan, sementiyalan, sinsinnan, ɲagalan, tugulan, danfaralan, hakelan, jiralan, tigiyalan, nɔnabla, blankɔ, ɲininkalilan
Misali:
Kutubu, Nci de ka sabara kura fla ani a ka kulusi kelen binna ji in na tali
II. Daɲe ɲeci
Tɔgɔ ni wale ye siyaw bee la kolomayɔrɔ ye. Kumasen fɔli kolomayɔrɔ ye olu fla ye. Ɲeci fla be tɔgɔ la kumasen kɔnɔ: wale tigi ɲeci ani wale dafali ɲeci.
1. Wale tigi
Wale tigi ye tɔgɔ ye walima tɔgɔjuru ye min be kumasen wale ka waleyata bɔ a sira fe walima wale ka waleyata be boli min kan. A be se ka ke nɔnabla ye. A be fɔ ka kɔn wale ɲe tuma bee. A ka c’a la kumasen yere be dabɔ n’ale ye.
Misali:
Den tununna (tigi: den)
A ka den tununna (tigi: a ka den tigijuru min be dan tɔgɔ 2 ma)
A kɔrɔke ka den tununna (tigi: a kɔrɔke ka den tigijuru min be dan tɔgɔ 3 ma)
Jelike be kuma fɔ (tigi: jelike)
2. Wale dafa
Wale dafali be ke tɔgɔ fe walima nɔnabla fe. Tɔgɔ min be dafali ke a be fɔ o ma ko dafa. Dafa ye tɔgɔ ye wale ka waleyali be boli min kan. A be se ka na wale ɲe fe walima wale kɔ fe. O sababu b’a to a sugu be ke 2 ye: ɲedafa ani kɔdafa. Dafa te wale bee la. A be wale minnu na olu be weele ko wale dafataw. A te minnu na olu be weele ko wale dafalen.
a. Wale dafata n’a dafaw
i. Лedafa:
Лedafa ye dafa ye min be na kuma kɔnɔ ka kɔn wale ɲe. A be don wale n’a demenan ce. Лedafa be wale min na o gananama be fɔ ni walelan « ka” ye ka dafa nɔnabla (a) tugu o la ka sɔrɔ ka wale fɔ : ka + a + wale (ka a bugɔ/siri/mine…)
Misali: k’a dɔn, k’a dun, k’a ke, k’a fɔ
Nci be Mali dɔn
Zan be sogo dun
Лele ye sebenni ke
Awa ye kuma fɔ
Лedafa be caya ni kelen ye tuma dɔw la. U caman tuguli ɲɔgɔn kɔ a be fɔ o ma ko ɲedafajuru.
Misali : Nci be Mali kɔnɔko dɔn (ɲedafa : Mali kɔnɔko ɲedafajuru min be dan 2 ma)
Nci be Mali marabolow kɔnɔko dɔn (ɲedafa : Mali marabolow kɔnɔko ɲedafajuru min be dan 3 ma)
Nci be Mali ka yeremahɔrɔnya tali geleya kow dɔn (ɲedafa : Mali ka yeremahɔrɔnya tali geleya kow ɲedafajuru min be dan 5 ma)
ii. Kɔdafa :
Kɔdafa ye dafa ye min be fɔ ka da wale kan kuma kɔnɔ. A be don wale n’a blankɔ ce. Kɔdafa be wale min na o gananama be fɔ ni walelan “ka” ye ka wale fɔ ka dafa nɔnabla (a) da o kan ka sɔrɔ ka blankɔ na u bee kɔ fe : ka + wale + a + blankɔ (ka maga/tla/bala a la…)
Misali: ka tugu a la, ka ke a ye, ka to a fe
Лele tugura kamalen na
Zan be ke ɲemɔgɔ ye
Nci ma to kɔ fe
Kɔdafa be caya ni kelen ye tuma dɔw la. U caman tuguli ɲɔgɔn kɔ a be fɔ o ma ko kɔdafajuru.
Misali :
Лele tugura kamalen dɔgɔke la (kɔdafa : kamalen dɔgɔke kɔdafajuru min be dan 2 ma)
Лele tugura kamalen dɔgɔke terike la (kɔdafa : kamalen dɔgɔke terike kɔdafa min be dan 3 ma)
Лele tugura kamalen dɔgɔke terike ka so la (kɔdafa : kamalen dɔgɔke terike ka so kɔdafajuru min be dan 4 ma)
iii. Yerekandafa
Yerekandafa ye dafa ye min ye wale tigi nɔnabla ye k’a sɔrɔ wale be boli a kan. A be na ka kɔn wale ɲe cogo min na a fana be se ka na wale kɔ fe. A mana na ka kɔn wale ɲe a be weele ko yerekan-ɲedafa. N’a nana wale kɔ fe a be weele ko yerekan-kɔdafa.
Yerekan-ɲedafa: ale gananama be fɔ tan: walelan + yerekandafa (i) + wale (ka + i + wale)
Misali: k’i sigi, k’i jɔ
Nci y’i sigi golo kan
Ce y’i jɔ sira cemance la
Yerekan-ɲedafa dɔw b’u yere deme ni « yere » ye nɔnabla ni wale ce
Misali : k’i yere fɔ, k’i yere mine, k’i yere bugɔ
Nci b’a yere fɔ kojugu
Лele y’i yere mine cemanninw na
Fatɔke b’a yere bugɔ sɔn ni sɔn
iv. Yerekan-kɔdafa: ale gananama be fɔ tan : walelan + wale + yerekandafa + yere + blankɔ (ka + a + wale + i + yere + blankɔ
Misali :
Nci be maga a yere la
Zan ma da a yere la
Npene be baara ke i yere ye
· Yerekan-kɔdafa wale tigi ye min ye a b’o nɔnabla la tuma bee. N’i ye nɔnabla were bla a kɔdafa jɔyɔrɔ la min ni a wale tigi te kelen ye, a ka yerekanya be ban. Wale tìgi nɔnabla in ye nɔnabla gansan ye tuma bee fana.
Misali :
Ne be baga n yere ma ≠
Ne b e baga a y ere ma / Ne b e baga ne y ere ma
E be baga i yere ma ≠
E b e baga u y ere ma
A be baga a yere ma ≠
A b e baga n y ere ma
An be baga an yere ma ≠
An b e baga a’ y e r e ma
A’ be baga a’ yere ma ≠
A’ be baga an y e r e ma
U be baga u yere ma ≠
U be baga i y e r e ma
Yerekandafa dɔw tigi be caman na tuma bee.
Misali:
U y’u sigi ɲɔgɔn kan
Flake ye misiw fara ɲɔgɔn kan = Misiw y’u fara ɲɔgɔn kan (u yere ma)
v. Fanfladafa
Fanfladafa ye dafa keli ye wale kere fla bee fe. A be wale min na o be weele ko wale fanfladafama. A wale sugu be taa ni ɲedafa ni kɔdafa fla bee ye ɲɔgɔn fe.
Misali: ka a fɔ a ye, ka a tu a kan, ka a don a la
Nci be ci fɔ ce ye
Zan ye daji tu bin kan
Npene be fini don den na
III.Blankɔ/kɔbla
Лefɔli: blankɔ ye daɲe ye min be wale n’a kɔdafa cela Ben. U hake dɔnnen don bamanankan na: la/na (ra, rɔ, lɔ/nɔ), ma, kan, fe, ye/ɲe, kama.
Blankɔ ni wale-kɔdafamaw de be Taa ɲɔgɔn fe
Misali : mɔbili Sera a jɔyɔrɔ la.
Kɔnɔnin y’i Pan san fe.
Walekulu dɔw be Je u ka blankɔ kɔ.
Misali : Wari be karisa kun na.
Wari be karisa kun.
A Nana ne kɔ fe
A Nana ne kɔ.
U Blara an ɲe fe.
U Blara an ɲe.
Jeli blankɔ kɔ o senna ka telin kɔdafa minnu fe o dɔw fle : kɔnɔ, kun, bolo, kɔrɔ, nɔ, ce, kɔ, ɲe, da, so, min, dɔ (waatitɔgɔ dɔ kɔ fe = don dɔ « la ») kungo, yɔrɔtɔgɔ (dugutɔgɔw, jamaanatɔgɔ, laminitɔgɔ :baninkɔ), sisan, bi, kunun, sinin, caman, bee…
Misali :
A y’i sigi so kɔnɔ (na)
N ka wari don n bolo (la)
Doni be dennin kun (na)
Cekɔrɔɔba be jiri kɔrɔ (la)
A taara a nɔ (fe)
Ce segenna so ni kungo ce (la)
E nana ne kɔ (fe)
U blara mɔgɔ tɔw ɲe (fe)
Cenin ye bɔnbɔn bla a da (la)
An be taa so (la)
Kɔdafa minnu be je blankɔ kɔ o caman ye kɔdafajuruw ye
Misali:
Sigi so kɔnɔ (kɔdafa 2)
Don n bolo (kɔdafa 2)
Be dennin kun (kɔdafa 2)
Be jiri kɔrɔ (kɔdafa 2)
Taa so (kɔdafa 1)
Blankɔ minnu binni ka telin olu fle : fe, la/na
Walekulu dɔw blankɔntan fɔli jara fo u blankɔ blali a nɔ na te ɲe blen. Nk’o t’a Jira fana ko daɲe min be o kumasen suguw blankɔntan na k’o be Ke blankɔ ye.
Misali: A Taara so la (o de tun don fɔlɔ)
A Taara so. (la ntanya t’a To ko so be Ke blankɔ ye yan)
Ce Donna kɔlɔn kɔnɔ na. (o de tun don fɔlɔ hali bi i be To k’o kelen-kelen Men)
Ce Donna kɔlɔn kɔnɔ. (na ntanya t’a To ko kɔnɔ be Ke blankɔ ye yan)
Blankɔ caman be Se ka Ye kumasen kelen kɔnɔ
Misali : Ŋolo be sene na a terike ka foro la.
Blàdon : 2015-01-10 Yɛlɛmako laban : 2015-01-10


text:
Mali >
Mali mara sìgidaw
Mali dugukolo tla-tlalen dòn jamanafanga fɛ mara bòlili kan ma jamana yɔrɔw kan. O tlacogow ye 'don-donɲɔgɔn-kɔnɔko ye, minnu na tlayɔrɔ fitininw bɛ Dòn kùnbabaw 'kɔnɔ ka T'a fɛ. Mara ka sìgida dàntigɛlenw na belebele ye marabolo ye Mali la. O tan bɛ Mali 'kɔnɔ bì ka Fàra faaba yɛrɛ kan. Marabolo fana tlalen dòn 'kolomi ni kolomi ye. Kolomiw fana tlalen dòn ka Kɛ 'kafoda ni kafoda ye. Nka, Mali y'i Sèndon mara tlacogo kura dɔ la 1997 waatiw la ko mara cɛmabɔli. O Nàna ni jamana tlacoggo kura min ye o Weelela ko galodaw (komini). O bɛ daminɛ sàn min na, galoda kɛmɛ wolonfla ni sàba (703) tùn Dàntigɛra jamana 'kɔnɔ.
Mali Kolomiw
Mali galodaw
Blàdon : 2016-05-14 Yɛlɛmako laban : 2016-12-04


text:
Woronin
Dugu yɔrɔfɔli
Woronin Bɛ Baninkɔ fɛ. A Bɛ Jὲbɛn galoda la Joyla kolomi 'kɔnɔ. A ni Jὲbɛn kubedugu cɛ janya ye bam 8 ye ni k'a ni Joyla ta Kɛ bam 85 ye. A bɛ marabolo min na, o ye Kulukɔrɔ ye, a n'o cɛ bɛ Taa bam 173 la. A bɛ Mὲɛna kafoda la, a n'o cɛ ye bam 11 ye. Dugu laminidugu naani tɔgɔ Flɛ nin ye: kɔrɔn fɛ Sirimabugu Bɛ yen, bam 4. Tlebin fɛ Duguyana de Bɛ yen, bam 5; kɛɲɛka fɛ o Ye Jegela ye, bam 8, dugu min B'a ni worodugu 'cɛ, o ye Kwàzanna ye min n'a cɛ ye bam 3 ye. Woronin ni duguba min ka Sùrun ɲɔgɔn na o Ye Joyla ye.
Dugu tɔgɔko
Tɔgɔ wɛrɛ tɛ dugu in Woronin kɔ kabi a tu Tigɛra nin y'a sàn 250 ye. A sìgibaa ye Nɔnkoni Male ye min Bɔra Kamɔna ka Nà donsoya ni sὲnɛ kan ma. Min y'a tɔgɔ sɔrocogo ye, o na Kɛ kɔfɛko ye bari an ma kùnnafoni Sɔrɔ o kan fɔlɔ.
Dugu dugutigiya
Dugukolo-tigiko de bɛ Woronin. A bɛ kìn kelen ka bolo kan w'a bɛ jamu kelen ka bolo kan n'o ye Malew ye. Yen, dugutigiya bɛ Nà kɔrɔya-kunda de. Ni dugutigikɔrɔ Faatura, kura de bɛ Sìgi kalo 3 o kɔ fɛ. U ka dugutigikɔrɔ dɔw tɔgɔ flɛ: Nɔnkoni, Ncininncinin, Zan, Dubacɛ, Ncɔ, Ŋolo, Лanamacɛ, Dɔgɛ, Npyɛ, Bazan, Adama Danzɔn, Fàsun, Musa. Nin mɔgɔ tɛmɛnen bɛɛ tùn ye Male ye. Mɔgɔ min bɛ dugu kun na bi, o ye Sidiki Male ye. Dugu in tun bɛ jamanatigi-dugu min ka mara kɔnɔ, o ye Лɔfalenna ye.
Dugu bonya
Woronin mɔgɔ ye 200 ɲɔgɔn ye bi. A sìgikɛnɛ ye bam 0,5 ye kɛrɛ naani na. Kìn 1 dɔrɔn de don. Dugu b'a sìgiyɔrɔ 3nan na nin ye.
Dugu siyako
Siya minnu bɛ Woronin, olu ye bamanan, fla ani dɔgɔnɔ ye. Yen jamuw ye: Male,Tarawele, Togola, Sidibe, Ba, Sangarɛ, Tolo, Yalkoy. Dugu mɔgɔw sinankunw ye Tarawele, Jabaatɛ, Jakite. Furusira bɛ dugu mɔgɔw ni ɲɔgɔn cɛ w'a bɛ dugu ni dugu wɛrɛ cɛ. Kan minnu bɛ Fɔ yen, olu ye bamanankan, flakan ani dɔgɔsɔ ye.
Dugu baarako
Sɛnɛ ye woroninkaw ka baara la kologirin dɔ ye. Ka Fàra o kan baganmara ni jàgo bɛ Kɛ yen.
Forosɛnɛ siratigɛ la, u bɛ fɛn minnu Sɛnɛ, olu ye: keninke, sàɲɔ, kàba, màlo, tiga, tiganinkurun, ɲimikala, gajaba, ku, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, kuruba (jabere), danan, bɛnɛ, dà, kɔɔri.
Nakɔsɛnɛ: mangoro, buyagi, manje, bananku, jafarana, jabibi, sebe, lenburuba, lenburukumu, mandiriye, namasa, tamati, gan, nkɔyɔ, jaba, salati, ʃù, nanaye, ndeku.
Jàgo: sὲnefenw, fìnifeere, butigifeere, baganjago.
Baganmara : misi, bà, saga, sonsan, fàli, sò, wùlu, jakuma.
U bɛ kamanmafɛn minnu Mara, olu ye: ʃɛ, kami, tonkɔnɔ, jɛnɛntubanin.
Bololabaara minnu bɛ Kɛ Woronin olu ye : ŋununda, segereda, ciyan, sigilandla, kalakadla, sansaradla, jurudendla, dɛbɛdla.
Nin bɛɛ la, yen baaraw la fanba ye sɛnɛ de ye.
Dugu fὲɛrɛko
Fɛɛrɛ minnu bɛ woroninkaw bolo kungofɛnw fàgali la olu ye : manabele, ntefere, wɔlɔjuru, wɔlɔgen, bese, waraminɛ-nɛgɛ, nkalaŋɛ, fɛlebɔ, basaminɛ-nɛgɛ, furabulu samani ka wɔlɔ Minɛ a fan kan, dingɛ tigɛli ka wɔlɔfan Bla o kɔnɔ, ʃiladɔn mana dali, buturu.
Sokɔnɔfenw mineni : ncɔlɔ ( ka misiden Dabɔ sin na), jonbori (ka juru ncoma Fili misi ɲe), ka bagan masina Negen ka Don a keyɔrɔ la walima k’a Gen ka Mine.
Лelakegunyakow : ncankoroda, finisɔgɔ, lokaloka, bɔfle.
Dugu yiriwaliko
Kokura nàlenw dugu in kɔnɔ olu ye : Лɔsiimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikemansin, moto, pɔnpekɔlɔn, kɔlɔn ŋana, sɛnɛkɛ-mansin.
Baaɲumaketɔn minnu ni dugu Delila ka baara Ke ɲɔgɔn fe olu ye CMDT (senɛko); Silakari (kàlanko, nakɔko, ɲɔnsimansindili) ye.
Baaɲumaketɔn minnu ni dugu bɛ baara Ke ɲɔgɔn fe bi, olu ye CMDT (senɛko); Silakari (kàlanko, nakɔko, ɲɔnsimansindili) ye.
Dugu kàlanko
Kàlanko siratigɛ la balikukalan Dabɔra 1974 sàn. Kàlanso 1 dòn wa dugu ta y'a y . Ka Fàra o kan, blonkɔnɔ-kalanso 1 bɛ yen min Daminɛna 2003 sàn. Kàlan min Donna Woronin fɔlɔ o ye balikukalan ye wa o de fanga ka bon kosebe.
Lakɔlikalan sira fe duguden min Kera jɔyɔrɔ-tigi ye o ye :Sunkalo Male : Ale sìgiyɔrɔ ye Buguni ye. A bɛ baara Kɛ kafojiginɛ na. A ʃi ye 50 ye.
Dugu batoko
Dugumɔgɔw be diine min na, o ye silameya ye. Diine in Donna Amadu Male fɛ 1987 sàn. Misiri 1 dɔrɔn de bɛ Woronin.
Ka Fàra o kan, laadalabato dɔ bɛ Kɛ yen min ye jinɛsɔn ye. A batoyɔrɔ ye dugugolola ye.
Dugu dasiri ye miniɲan ye nin k'a tɛnɛw Kɛ jàra, waraninkalan, ntekuba
Dugu ɲenajeko
Kɔɲɔ, laadalakow, tɔnɲɛnajɛw, seliw, sanyelemaw ani sankunben ye woroninkaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka o ɲɛnajɛ ninnu fɔlifɛnw ye nkɔnin, flen, gita, bàra ani dunun ye. Nka ɲɛnajɛfɛn kɔrɔ dɔw fana bɛ yen i n'a fɔ bɛlɛta, nparibɔ, fɛrɛn, juruden, nten, wali, ʃenta ani kɔlɔci. Woroninkaw ka nin ɲɛnajɛ ninnu bɛ Kɛ fereba de la. Nin bee kɔ fe farikoloɲeneje werew be yen i n’a fɔ sennantolatan, sennaboli ani negesoboli.
Dugu kungoko
Woronin kungo kɔnɔ, jisigiyɔrɔw ( kɔ,dàla, fàla, jɛ), jiriw ani kungofɛnw de bɛ yen.
Dugu in na, dàla saba, kɔ kelen, fàla 1 ani jɛ 1 de be yen.
Jisigiyɔrɔ ninnun na fɛn minnu bɛ Sɔrɔ yen : salen, ntɛbɛnbaman, ntigin, dodo, talaka, nfanan ; bàma, kaana, koorokaara, ntori, wondo.
Jiriw : jala, bànan, sanan, genun, nkaba, dingɛ, gele, npeku, zaban, nsira, bumu, ʃi, nɛrɛ, sebe, toro, balazan, kɔlɔ, ntabakùnba, koro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama, danga, sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ, nten, ɲama, ngùna, minkɔn, ntomi, wɔlɔ; siri, wɔnflɔ, kunna; ɲama, donbo, goloba, dugura, kùnjɛ.
Kungofɛnw : sinɛnnin, bàla, minɛn, nkolonin, warabilen, suruku, miniɲan, dànkalan, ntomisa, nkorogo, duga, kungokami, wɔlɔ, bunun dingon, tentanin, baninkɔnɔ, tonkanjɔ, ntubanin, sɛgɛ; fɔnfɔnnin, sonsanin, nkɛlɛn, ntolo.
Dugu in kungodaw tɔgɔ ye: gɛbugu, gandorobugu, woroninkungo, dungolola, murama, bɛlɛba, farakana, bɛlɛnin.
Dugu in kungow la kùluw ye: dugugolola kùlu, bɛlɛba kùlu.
Dugu kaburudoko
Kaburudo 1 dɔrɔn de bɛ dugu in na. A bɛ dugu tleninyafan fɛ.
Dugu waatiko
Woroninkaw fɛ yen, tlema mana Bɔ yen, samiɲɛ de bɛ Nà n'o Bɔra yen kawulɛ bɛ Nà.
Dugu kabakoma-yɔrɔko
Kabakoma-yɔrɔ minnu bɛ Woronin olu ye: dugugolola kùlu, kan kolon.
Blàdon : 2017-05-25 Yɛlɛmako laban : 2017-09-22


text:
Sògo
Dugu yɔrɔfɔli
Sògo ye Molobala galoda dugu dɔ ye. Molobala min bɛ Sikaso marabolo ani Kucala kolomi fɛ. Sògo ni Molobala cɛ tɛ Tɛmɛ bamɛtɛrɛ 15 ɲɔgɔn kan. A ni Kucala fana cɛ bɛ bamɛtɛrɛ 50 Bɔ. Dugu wɛrɛw bɛ Sògo da fɛ. O dɔw ye Taraso I, Taraso II hɛrɛmakɔnɔ ani Gandere ye.
Dugu tɔgɔko
Tɔgɔ wɛrɛ tɛ Sògo la. Sògo dugu bɛ sìgiyɔrɔ min na bì, o yɔrɔ tùn ye tu sɔsɔlen ye lὲw tùn ka ca min 'kɔnɔ. O de la fulakɛ dɔ tùn bɛ To ka Taa a ka misiw Ladumuni yen. Don dɔ la, fulakɛ ni donsokɛ dɔ Bὲnna a kungoda in na. O donsokɛ tùn bɛ ka Bɔ kungo kolon tulenba in tlebin-fɛdugu dɔ la kelen na. Fulakɛ Ko donsokɛ ma k'a ka Taa ɲɛ fɛ halisa, ko kungoyɔrɔ min bɛ yen n'ale bɛ To ka T'i ka misiw Ladumuni yen, Ko sogo bɛ Ye yen kosɛbɛ. Donsokɛ Tora n'a Taara yen, a bɛ sogo caman Sɔrɔ. A Tor'o de la ka na bugu dɔ Turu lὲda la yen. A tùn bɛ To k'i Sìgi o bugu in 'kɔnɔ ka sogow nàli Kɔnɔ. A tùn bɛ ʃi kɔnɔni na yen tuma dɔw la. O ko taalen 'ɲɛ, a y'a Bɔ sogow gàlalasigi la k'a Kɛ dugukura-sigi ye. Nin kisa de sababuya la, dugu in tɔgɔ Dara "Sògo" la.
Dugu dugutigiya
Lawale la, Sògo tùn bɛ Mara Molobala masakɛw fɛ. Nka bì, Sògo marali Tora a ka laadala-dugutigiw ni faama-dugutigiw 'bolo, marabolo ni galoda ka mara kɔ fɛ. Sògokaw ka laadala-dugutigi bɛ Sìgi kɔrɔya-kunda wa tìgiya in tɛ Yaala 'kìn ni 'kìn 'cɛ fana. O kɔrɔ ye ko laadala-dugutigi-falen t'u fɛ yen, fo ni sàya Nàna kɔrɔlen ma. Nka faama-dugutigiya min bɛ u fɛ yen o kɔni bɛ Yaala 'kìn ni 'kìn 'cɛ wa o sìgili fana bɛ Kɛ ni sungandili de yen.
Dugu bònya
Sògo bɛɛ ye kìn sàba ye minnu Flɛ: Sapila, Kagwala ani Yeminɛso. Sògo sìgikɛnɛ tɛ o ʃi kɛnɛba yen ten awa tomon kɔrɔ fana t'u fɛ yen.
Dugu siyako
Miɲankaw ni fulaw de bɛ Sògo. Jàmu minnu bɛ yen olu ye Danbɛlɛ, Konatɛ, Sangare, Tarawele, Suntura, Jabaatɛ, Kelema, Keyita, ani Kulubali ye. Bamanankan ani mamara de bɛ Fɔ sògokaw fɛ. Nka u ka forobakan ye mamara ye.
Dugu baarako
Sògokaw bɛ sɛnɛ Kɛ kosɛbɛ ka Sago baara tɔw kan. U bɛ saɲɔ, keninke, kàba, kɔɔri, tiga, ʃɔ ani malo Sɛnɛ. Nakɔw b'u 'bolo. O nakɔw 'kɔnɔ, u bɛ jiri dɔw Sɛnɛ i n'a Fɔ mangoro, sɔmɔ, lenburu ani namasa.
Olu tɛmɛnen 'kɔ, u bɛ bagan dɔw Mara i n'a Fɔ misi, saga, bà, fàli, wùlu ani lὲ. U ka kamanmafɛn marataw ye ʃɛ, kami ani tonkɔnɔ ye.
Laadalamɔni kɛyɔrɔ dɔw bɛ Sògo n'olu tɔgɔ Flɛ: sògokɔ, paahɔ ani koro. N'u bɛ mɔni Kɛ, u b'a Kɛ ni nporo, muru ani bìɲɛ ye. sògokaw bɛ To k'u ka baganw, sɛnɛfɛnw ani butigifɛn dɔw jago. Dàbaw, kòlonw, zuw, segerew, lɛfɛw bɛ Dla yen ka Fàra gesedaw, motodlaw ani jiriʃiw kan.
Dugu yiriwaliko
Kɛnɛyaso ni lakɔliso kelen bɛ Sògo. Лɔʃimansinw, pɔnpekɔlɔnw, jabaraninw, kɔɔrisuguw, motow ani kalalimansinw fana bɛ Sɔrɔ yen. CMDT, GARDEM, UNICEF ani AMDD ye 'baɲuman-kɛtɔnw ye minnu ni sògokaw Jὲra.
CMDT: bɛ dugumɔgɔw Kàlan nink'u Dɛmɛ sɛnɛko ni juruko siratigɛ la.
MDD: y'u Dɛmɛ u ka kàlansow jɔli la.
GARDEM: o ka baara tùn ɲɛsinnen bɛ dɛmɛ dònni ma denmisɛnninw ka kàlanko la.
UNICEF: o fana ɲɛsinfan tùn ye denmisɛnninw ye, a tùn b'u Dɛmɛ u ka kàlanminɛn-ko la ani ka kalalimansinw Sàn ka Di u ma.
Dugu kàlanko
Lakɔlikalan Dabɔra 1996 sàn na sogokaw fɛ yen. U ka kàlanso ye dugumakalan fàn fɔlɔ ye. Balikukalan fana bɛ Kɛ u fɛ yen yɔrɔ kelen na.
Dugu batoko
Silamɛya bɛ Sògo f'a batoso kelen bɛ yen. Kajo Tarawele Nàna ni silamɛya ye yen.
Silamɛya tɛmɛnen 'kɔ, kerecɛnya fana bɛ yen. Piyɛɛ Tarawele de Nàna n'o ye. Nka o batoso foyi t'u 'bolo bì (2015).
Laadalabato minnu bɛ Sɔrɔ Sògo, olu ye kɔmɔ, ɲa, kɔrɛ, ʃito, nahɔ, kulan ani mahan ye.
Dugu ɲenajeko
Лɛnajɛlako minnu bɛ sògokaw fԑ yen, olu ye seliw, sanyɛlɛmaw, tɔnw ani kɔɲɔw ye. Fɔlifɛn minnu bɛ Fɔ a ɲɛnajɛw la, olu ye bala, bàra, jenbe, logan, bɔnɔ ani dunun ye.
Dugu kungoko
Sògo kungo 'kɔnɔ, kɔ fla, dala tan, fàla kelen ani jɛ kelen bԑ yen.
Dugu kabakoma-yɔrɔko
Kabakomayɔrɔ sàba bɛ Sògo, olu ye pahɔ (jimayɔrɔ dòn), Kaʃiyɛn (tu dòn), Cɛbakaʃɔ (tu dòn).
Blàdon : 2016-01-28 Yɛlɛmako laban : 2017-08-10


text:
Misikunkolo-ko
Cekɔrɔba dɔ, mɔgɔw y'a ka misi Sonya k’a Fàga, ka Taa ni sogo bɛɛ ye fo kunkolo. Ɔ, misitigi, n'o ye cɛkɔrɔba sa, a b’o hami na tuma min na, dunankɛ dɔ tùn b’a fɛ yen. O fana ye Cekɔrɔba To o la ka Wuli ni ka mununmun, o ker’a taalen yen misikunkolo fana ye. Denke saba tùn b'o 'bolo. A selen a ka ‘so, y'a fɔ a denw ye k’a be Taa misikunkolo ko kɔ la. Ɔ, cekɔrɔba Taara misikunkolo koli la. Sɔɔnin, misitigi, y'a Лini fo ka na Bɔ a fɛ yen bari o tùn Sigara a la kosebe. U selen a ka 'so, u m'a Sɔrɔ ye. Denmisɛnnin cɛmannin sàba ninnu tùn be 'so yen. A y'olu Лininka, olu k'a ma k'olu fa Taara misikunkoloko la. O kɛlen, a ko payi ko kow bɛ na ɲɛ sɔrɔ sisan. O kɛlen a sinna ka Wuli ka Taa dugutigi fɛ yen, ka Taa a kuma Da o kɔrɔ sɔn. O kɛlen, o fana ye 'mɔgɔ Blà ka Taa cɛmannin sàba ninnu Weele ka na. U Nàlen, dugutigi y'u Blà ka Taa u ‘fa Weele. O kɛlen, fa ye misikunkolo Di u ma k'u ka na dàga Ko k'a Sìgi k'u kan'a To mɔgɔ wɛrɛ ka Bɔ foyi kala ma. O Fɔ a fɛ, denw ye misikunkolo Tà ka Nà 'so, ale yɛrɛ Tlenna ka Taa dugutigi bara. A selen yen, dugutigi ye kuma Bɔ k'a Da. Aa! a ye Ala Kale k'a 'nɔ ʃi t'a la bì w'a 'nɔ ʃi t'a la sinin. Kuma Nàna Gan u ni ɲɔgɔn 'cɛ jaa o y'a Sɔrɔ a denw ye misikunkolo in Sìgi ka ji min K’a kan, o Jara tayi. U Tora sigasiga la dɔ ko a Mɔnna dɔ ko a ma Mɔn, tɔ kelen ko k'u ka Taa u fa Лininka. U ye Лɔgɔn Lajɛ, bɛɛla ncinin ko k'a bɛ Taa a Fɔ. A Bòlila ka Taa dugutigi bara ka T'i kanto fa ma
-Ko baba, baba, ja tarrrr ganni !
Fa y'i kanto a ma
-Bataraden! nin ye mun nalomakan y'i 'da? i ɲɛnin firinen I ‘bolo i ko flenfaji.
O fɔlen, cɛnin bolila ka na flen fa ji la k'a Ke misikunkolo in kan tun.
Ɔ, a mɔnnen, kelen y'i kanto
-An bɛ Taa Fɔ baba ye cogo di sa?
Kelen fana Sinna k'i kanto
-A' y'o To ne ma
O fana Bòlila ka Taa dugutigiblon na ni ka t'i kanto fa ma
-Baba! Baba! Amɔnna denw ko k’u ka kɔrɔ ni ne ye!
Fa K'a ma
-N fa, a Fɔ u ye k'u ma Kɔrɔ n'i ye bari e Bangera takajigin-kasuma san na.
O fana Bòlila ka Na Fɔ tɔw ye, u y'a Jigin k'a Blà kɛrɛ fɛ. A sumanen, u k'u b'a Ta ka Blà gata san fɛ nka u bolo ma Se. U ko an Taa nin Fɔ baba ye cogo di? tɔ kelen y'i kanto
- A' ye n Kɔnɔ n bɛ Taa a F'a ye.
O fana y'i sen Fa ka Taa dugutigi bara, a selen a ko
-Baba! Baba! n bolo-te-se denw ko k’i fo!
Fa y'i kanto a ma
-Nbaa! a Fɔ u ye ko ne Ko ko Ala kan'u ba ka kolon da biri.
Fa kɛlen k'o Fɔ o fana ni bòli Seginna ka n'o ɲɛfɔ u ye kolon da biri ka yɛlɛn o kan ni ka misikunkolo Blà gata san fɛ.
N y’o ta yɔrɔ min, n y'a Blà yen
Blàdon : 2017-03-15 Yɛlɛmako laban : 2017-03-15


text:
Bàrosun
Bàro ye yiri ye min bɛ Sɔrɔ Mali kungow 'kɔnɔ. Bamanankan fɔyɔrɔko sababu y'a To a bɛ Weele fana bàdi, bàru, bàri ani dundura la Mali. Bàro ye yiriba ye nka a bonya tɛ nɛrɛ, ʃì, nsira o n'a ɲɔgɔnnaw ta Bɔ. Bari, a mana Kɔrɔya ka Janya cogo o cogo a tɛ mɛtɛrɛ 15 ɲɔgɔn kan w'a ju fana bonya tɛ Tɛmɛ cm 30 walima 40 kan. Kungoda nɛɛmalenw de ka d'a ye kosɛbɛ i n'a fɔ fàladaw, kɔdaw, lɛdaw... N'a Falenna nin yɔrɔ kofɔlen dɔla kelen na a bɛ Barika haali. Bàro den ɲɛ ye blenman ye n'a Mɔna kɔni, mɔgɔw b'a Dun w'a ka di baganw fana ye kosɛbɛ. Bàro den kɔnɔna bɛɛ ye bù ye w'a ji ka timi fana. A dili bɛ Bɔ dɔw fɛ ni k'a Yɛlɛma cogo wɛrɛw la banafuru-kɛ kamà. 'Misali la, dɔw b'a Bɔ ni k'a sanfɛ-fara Syɛn ka B'a la, ka Sɔrɔ k'a Лigin ka waati jan Kɛ i n'a fɔ tle 3 walima dwaakun kelen. N'o Kɛra u bɛ Sɔrɔ ka To k'a dɔɔni-dɔɔnimi, walasa ka kɔnɔnabanaw ni sumaya Kɛlɛ. A dili bɔlen 'kɔ yen, fù fɛgɛmannin nɛrɛmugulaman dɔ bɛ kolo n'a fàraba 'cɛ dɔw b'o Bɔ ni k'a Meleke k'u Ja ka Blà u bolo 'kɔrɔ. Wa hali dɔw fana b'a Kɛ ten ni k'a Jago. fura dòn min bɛ Лigin ka Mi w'a ka Fari kɔnɔnabana minɛnninw ma haali. A lɔgɔ fana ma ka di gadomusow ye kosɛbɛ.
Blàdon : 2016-12-25 Yɛlɛmako laban : 2016-12-25


text:
Lakalita >
Latigɛdɔn
Fàkan.ml fogo bɔkɛnɛna dajirali don fɔlɔ kunaɲɛ
Ncidɔri 2016 05 04
Fàkan Kanbaaraso mɔgɔw y'u ka fogo fàkan.ml bɔkɛnɛna don fɔlɔ Kɛ sàn kalo 5nan tle...
Fàkan fogo bɔkɛnɛna ɲwaandan sɛgɛsɛgɛliw
Ncidɔri 2016 05 04
Nin daɲɛ ninnu Лini daɲɛsɛbɛn ‘kɔnɔ k’u français Blà u ‘kɔrɔ (kuru 4)
Fàkan fogo bɔkɛnɛna jagomajira
Ncidɔri 2016 05 04
google.com bɛ fɛn o fɛn Kɛ, fakan.ml b’a Kɛ - facebook.org bɛ fɛn o fɛn Kɛ, bataki.org b’a Kɛ.
Weelelisɛbɛn
Ncidɔri 2016 05 04
Fogo min bɛ yen ko fakan.ml, n'a Blàra fogokɛnɛ kan Fàkan Kanbaaraso mɔgɔw fɛ, o bɔkɛnɛna bɛ na Kɛ.
Fàkan fogo bɔkɛnɛna ɲwaandan ŋanaw jansalifɛnw
Ncidɔri 2016 05 03
Jɔyɔrɔtigi fɔlɔ - Jɔyɔrɔtigi flanan - Jɔyɔritigi sabanan
Faka.ml bɔkɛnɛna don fɔlɔ: fogo kùnkan-jɛkafɔ
Ncidɔri 2016 05 03
Fogoko daminɛni jyɛn 'kɔnɔ - Fogo lakodɔnnenbaw - fogo suguyaw
Fakan fogo lahala: ka Bɔ fakan.org la ka Nà fakan.ml la
Ncidɔri - 2016 01 29
Kabini fogo fɔlɔ-fɔlɔnin Blàra fogokɛnɛ kan 1990 sàn na Tim Bɛɛnɛɛ Li fɛ, fogow b'a la ka Poyi ka t'a fɛ f'u hakɛ tùn ka surun miliyari kelen na 2015 sàn . Fogo ninnu bɛ jyɛn kan bɛɛ la fo fogolajɛlaw mumɛ jate sɔrɔlen Tɛmɛna mɔgɔ miliyari sàba kan bì. Nka yala fàrafinna kanw 'sèn bɛ nin ko in na a cogo yɛrɛ la wa? N ma D'a la, bari ....
Blàdon : 2016-06-16 Yɛlɛmako laban : 2017-01-08


text:
Me nlama nduki kal le i yom i nténga i Mbok mee aa i len ini, tôpô tôpô i yé le yom yo kikii yo i téne ha bé i litelbene djé. Yupta i ta bé i Mbok. Mbok yéh i yé kikii bo ngim "gouvernement".
Mu i kété, i si Mbombok ni binikana à nti i njel yi Mbok, hikii wata ngwel nson à ntelbene ndiki i su wé u nson. I ba ni le Mbombok à nyila "Ngéé ngéé" to "Ndinding", "Uuum", "Mbambak" i ke ni bisu kikii di ntehe nano i ngim bahoma, i si njee à mba à nsélél bibôlô gwé ?
To. To. I ta bé hala. Yupta i injôp i Mbok yéh yon i nlona djiibe mu i gwom i ntipa me le me bôtôl yon ngapa i hôla ti ngopol.
A manké nu à nti mbôo ni njel Hidjingô, telbene ha. I bôlô yon salak. Sal ki yo i si Mbombok. U ke ban i kop Mbok, i nyu le ibale bibôlô bi Mbok bipe bi nla kôpa kikii bo libo nganbi...ba nkop bé Mbok.
Mbok ba mboma yo ni njel babôk ; ba ntôtôl yo. Tole ba nkat yo i nya le i ndé Mbombok à ta habé, bot yé i Mbok i ntémb i moo ma mut nu mpe ha i litén djé ; i nyu le i bot Mbok i i yé bot litén ; litén djon li ngwéléh yo ngim ndap bôt i pôla yé. La le i yé.
"NkaaMbok" MbouaMassok


text:
1. Lijubul li mahoñol - ndoñi:
Libihil-Liyi Mam ( 'Philosophie' = 'Philosophy') li mbéna yéñ lè li tihmbè mambadga mana: Kii Mut Binam a nla yi? Kii a nlama boñ? Inyuu kii a nla bot ñèm è? Njèè a yé, kii i yé to “Mut Binam” nyèmèdè? Libihil-Liyi Mam li soñda ki higi jam inyuu i kôsna yi i i nla hôla pom mut tolè kat i bôt, ñgim litén, ñgim loñ, soso pès i ñkoñ isi ( 'continent' = 'continent') tolè ñkoñ isi wosôna ( 'tout le monde entier' = 'the whole world') lè u niñ nsañ ni mahol, Mut Binam a sèmbèk mam mabè ni matjañg, a yéñék ni yôsnak litèlèp sép ( 'droiture' = 'uprightness') ni kona-ñgoo; lè Mut Binam a bôñgôl dikoña, mambay méé, bitison gwéé, biloñ gwéé ni miñkoñ nwéé. Jon di ñgwés sañgal ( 'exposer clairement' = 'to clearly set out') mahoñol més ikolba ni Jop ( 'Dieu' = 'God') nu Basaa ba nsébél 'Hilôlômbi'.
2. Hiñgaana ( 'légende' = 'legend') [hi mbagla i Hilôlômbi ni bôt ba binam] hi basôgôlsôgôl bés ba biyiglè bès ikolba ni mañjom ma ma biboñ lè Hilôlômbi a yék bôt ba binam botama, hi niiga bés lè Hilôlômbi ki nyèn Basaa ba nsébél lè 'Nyambè'. Ibôt ba mpot i hop ba nsébél lè 'lingala', ba nsébél Jop lè 'Nzambé'. Hiñgaana hi makè ma Hilôlômbi, hi niiga ki bés lè Nyambè a bihèk mimbuu ni bôt ibaa. Bana bôt ibaa ba bigwal bôt bapè. Ba béniñ ni Hilôlômbi, ba béhañ bé yom yokiiyo; ba béé masée, ba bé yi mè ndutu, to nyèmb. Ba bééana Niñ i Boga ( 'la Vie éternelle' = 'Eternal Life'); i ñgéda ba béé ba mañap, ba béé ba kè i yén dilo boo isi È i Niñ i Boga i ba bésébél lè 'Singan' ['Simñgañ'] inyuu i yila ki boñgè ba wanda. Kii bôt ba biyila ñgañdak, ba bibôdôl oona bonibo ni boñ mam mabè; ba bé niñ habé nsañ to i kédé adna.
3. Jon Hilôlômbi a bikénéés ( yék) bôt ba binam. Nyambè a binup kii È i Niñ i Boga yéé ('Singan' -- 'Simñgañ'), a bikèna yo. Hilôlômbi ni bôt ba binam ba bibaglana inyuu lè bôt ba binam ba bé bégés habéé Hilôlômbi; bôt ba béyônôs habéé matiñ, mambén ni maéba ('lois et enseignements' = 'commandments and teachings') malaam ma Nyambè; bôt ba bé ti habéé Nyambè nyètama lipém jéé. Bôt ba béhèk habéé mahoñol malaam bonibo; ba béniñ habéé ni ñsañ to ni adna. Hodohodo, adna i kédé ñsañ won wa gati nguy, won wa galona ki mahol i kédé miñkoñ, mambay ni bitison bi loñ basaa-bati-mpôô . Ndi Jean-Marcel Eugène WOGNOU a bibat i mbadga ini: « L´absence totale de son nom [Hilôlômbi - Nyambè] dans la liturgie serait-elle la concrétisation de cette légende […] » ? (Wognou 1985 : 125)
4. Basôgôlsôgôl ('ancêtres' = 'ancestors' ) bés ba béhémlè lè Hilôlômbi-Nyambè a yé Mbuu i Boga u i bi hèk ni bod mimbuu, bôt ba binam, higi yom i i yé. Basôgôlsôgôl bés ba béyi lè Nyambè a gwéé maoñg ma Mut Binam, ndi Hilôlômbi a ta bé Mut Binam; hala wèè Mut Binam a gwéé tolè a yé poona i Nyambè, inyuu lè Nyambè nyèn a bihèk, a biboñ nyè.
5. Ñum (Dr.) NOUCK BASSOMB a bitila i kaat yé -- yak malét (nu) ñkèñi Yosèp MBUY ni malét (nu) ñkèñi Pétrô TITI NWÈL -- inyuu i kôsna Mbôgi i Ñgida i Yônôs 2 i Suglu Ikèñi ( 'Maîtrise' = 'Master´s Degree'): « […] les Bassa admettent l´existence d´un Dieu créateur initial doué d´un nom propre sans pluriel et sans caractère diversificatif, Hilôlômbi, généralement anthropomorphique quoique non-humain, juge et autorité suprême de l´univers en tant que créateur du ciel et de la terre, origine de toutes choses et référence ultime de l´éthique, infiniment lointain et transcendant. Les Bassa se le représentent comme l´Ancêtre primordial, […] ayant délégué la majorité de ses pouvoirs à son fils Koba, autorité dans le monde en tant que démiurge. Il est omniscient, omnipotent et omniprésent. C´est pourquoi on l´appelle Batuu-Pek, Bapak-Nguy, Mbaye-Hihoma. » ( Nouck Bassomb, Kaat i Mbôgi 2, mapèp 6 ni 7) Hilôlômbi a nsébla ki lè 'Bayemi-Kok' inyuu lè a nlèl higii mut, higii mbuu, higii sat, higii yom ; Hilôlômbi-Nyambè a nla bum bo, a nla kok bo, a nla tét bo, a nla yihla bo kii libu.
6. Ñum Eugène WOGNOU nyèk a bitila bikaat ikolba ni Mbok basaa ni liten li basaa. I kédé kaat yéé yada, a ñtila : « Le Basaa croit à une divinité supérieure qui aurait existé de toute éternité. Il la nomme Hilôlômbi (1) ou Mbot […] Créateur = Hilôlômbi = Être Suprême = Dieu ». I yéé pès, Mbombog Théodore Mayi ma Matip ma NDÔMBÔL a bitila : « […] Hilôlômb, l´Ancien des Anciens, le Doyen des Ancêtres, nom propre unique attribué au Dieu Eternel, créateur de toutes choses et en qui les anciens basaà croyaient. » (Mayi-Matip 1983 : 35) Ñum Eugène Wonyu a bitila ki lè Hilôlômbi – Nyambè a gwéé pom ñtôô man : Mbot-Bôt. I nènè lè Mbot-Bôt nyèn Ñum Nouck Bassomb a nsébél lè Koba.
7. Ñgañdak diloga ni diñgoñda di Ngog-Lituba di sima nyè jol, ndi ñgañdak bodaa ni bôlôm ba Ngéé-Nanga ba bégés bé nyè to yônôs matiñ ni maéba méé, inyuu i niñ kii mabodlè, ni bana niñ i boga. Niñ i Boga i yé niñ i nom, niñ i i gwéé bé lisuk, i yé liniñ i pañ ni lôñni Hilôlômbi; to ibalè minsôn ni bihès ( nyuu i) bi Mut Binam bi nwo, mbuu wéé u ñkèè Liyéénè li Hilôlômbi, inyuu niñ maséé ni makénd i pañ ni lôñni Nyambè. Ndi ibalè Mut Binam a nwoo haa ni Hilôlômbi, mbuu wéé wa niñ béé i pañ Hilôlômbi, ndi wa léba i ndôa ( 'enfer' = 'hell'), i homa hyéé, mandutu ni njôhgè i i gwéé bé lisuk. Hala wèè Niñ i Boga i yé liniñ ni liyônôs, ni makénd, matiñ ni maéba malaam ma Hilôlômbi– Nyambè, hana isi kii i ñgi. Ndi nyi lè Hilôlômbi-Nyambè a ñgwés bé lè mut matjang a kôsna Niñ i Boga; jon Hilôlômbi a binup È yéé i Niñ Boga, 'Singan' ['Simñgañ'] yéé tôbôtôbô . Hilôlômbi-Nyambè a ñgwés ñdigi lè i bôt ba ba ñkè matjang ñgwéé, i bôt ba ba niñ ´ñsañ ni bôt bapè, i bôt ba ba gwéé kona-ñgoo ni ba téé sép, ba kôsna niñ i boga.
8. Litèlèp Sép li yé libana ni linoñ mahoñol, bipôdôl, bikélél, bilèm ni mañjèl ma mbalè, ma maliga; mañjèl ma ma yé ki liyômba; bilèm bi bi ta bé nkoda, mañjèl ma ma nkèna bé i waaé to i waalôm; bigwélél bi bi yé mapubi ('pure - propre' = ' pure - clean'), bi yéñ bé lè bi boñ bôt bapè béba; maboñok ni mañjèl ma ma yéñ bé lè ma téénga tolè ma pèl mahol to liké li bisu li bôt bapè; bilèm bi bi tjañgap béé, bilèm bi bi ta bé kwaat, mañjèl ma ma ñkèna bé lièmb tolè ma ma yéñ bé lé ma ñkôp matjél ma bôt bapè ; manjèl ma ma yéñ lè Hilôlômbi-Nyambè nyètama nyèn a kéés higi jam.
9. Kii Hilôlômbi – Nyambè a bikénéés (binwas) bôt ba binam, kii a biyék bo botama, inyuu lè ba bibôdôl boñ mam mabè, bôt ba binam ba biyéñ bé lè ba kèñglè matjañg ni mam mabè, tolè ba kwak mabè map. I pot mbalè, ba bibôdôl bégés, yagal, soohè ni yéñ ñgam i bisat, ñgim mimbuu mi Hilôlômbi – Nyambè a bihèk, ñdi mimbuu mi mi mbida bé matiñ, sômbôl ni maéba ma Hilôlômbi - Nyambè. Matén momasô ni biloñ gwo bisôna bi ñkoñ isi bi gwéé bisat – 'divinités - idoles' = 'deities - idols'. Yag Mbok basaa i gwéé bisat gwéé. Basôgôlsôgôl bés ba béyi hala; ba béyi lè bisat bi ta bé Hilôlômbi – Nyambè; sat i ta bé Jop. Jean-Marcel Eugène Wognou a ntila lè basôgôsôgôl bés ba bitéé, ba bikit ini mbén lè: “ Muda a yi Ngé to linun sat pe ni mis, a gwé hop ni MBOK. Mbok hoom!” ( Wognou 1985: 62)
10. Basaa ba gwéé bisat boo (9): Ngambi, Nge, Um, Koo, Njeg, Ngena, Kul, Lep-Liemb, Hu. Di nyi lè i sat i ba nsébél lè 'Hu' i bilôl i Bum tolè i loñ i Kam ni Mis [Likôl i Ñgéda Kwañ] – Egipto i Ñgéda Kwañ ( 'Égypte antique' = 'Ancient Egypt'). I bikélél bi Ñum DICKA-AKWA nya Bonambela, ini banga lè 'Hu' i yé i hop u basaa, i bé bôñla ki i Egipto i Ñgéda Kwañ. 'Hu' i béé ni i yé ki 'bikélél bi bi nla nyiñgis gwom, bi bi nla hèñèl ñgim gwom'. Di nyi ki lè bôt i homa tolè i tison ini ba bésébél nyoo lè Sent-nefer, i Egipto i Ñgéda Kwañ -Likôl i Ñgéda kwañ, ba bé bégés sat yada i ba bé sébél lé 'Ha'. Higi mut a nla tèhè lè 'Hu' ni 'Ha' ba pôôna. Ñgim bôt i loñ basaa i mbéna ki kal lè: “Boo (l)i lèl bé likañ”. Ñgim Bambombok i yéba i ñkal ni añal ki lè makañ ma yé i kédé gwom bi Mbok.
11. Mbok i yé kat i bon ba basaa bobasôna, miñkoñ nwap, bigwélél gwap ni liniñik jap; higi man basaa ( a yé) tolè ñgond basaa (i yé) man tolè ñgond Mbok i liten jés. I ñgéda basôgôlsôgôl bés bo bôô (9) ba bétéé Mbok basaa – matiñ ni mambén ma litén jés i Ngok-Lituba --, ba bikal lè: « […] sont citoyens Basaa ceux qui traversèrent la Liwa ou naquirent à Ngok-Lituba ou leurs descendants des parents non esclaves ou captifs, ou ceux qui auront acquis après la naturalisation rituelle devant l´assemblée réunie, le titre de Nsaa. Tout cet ensemble constituera le MBOK. » ( Jean –Marcel Eugène Wognou 1985 : 61) Jon basôgôlsôgôl bés ba bitéé ni kit lè : « 1°) NWAA MBOK : la femme appartient à la tribu. Tu n´abandonnera/ 2°) MANYO MA MBOK : les décisions du peuple tu ne les casseras/ MIS MA MBOK : les yeux du peuple, tu en feras attention »… ( Jean –Marcel Eugène Wognou 1985 : 62)
12. Mbok i yé ki ñkoñ isi wosôna, i pès di ntèhè ni i ñgida di ntèhè béé : « Le Mbok symbolise l´Univers et s´organise comme lui, en deux faces. D´ailleurs le mot 'Mbok' signifie, dans son sens restreint : 'Univers' et vient du verbe BOK : ranger, disposer en ordre pour obtenir le contenu le plus dense possible. » ( Mbombog Mayi-Matip 1983 : 35) I kaat yéé Miñañ mi M´bok Basaa Kôba, Ndôn-lolog-Wonyu WONYU a bitila lè: « Banga ini le Mbok i loñ Basaa i nkobol mam ngandak. » ( Wonyu Wonyu 1975 : 14) ; di añ mu lè Mbok i yé ki « […] likoda Li Bambombok » ba ba yé bapôdôl ba Mbok, « Mbok i yé Ngéda ( I mbok kôba ni kwañ) », « Mbok i yé Litén […] », « Mbok i yé Loñ ( mbok Basaa ni Mpôô)» ; Mbok basaa i nla ki ba « 'mbañ' ( 'politique' » = 'politics'), miñañ, « yigil matumba » ( 'géographie' » = 'geography'), libulus ñkus, « yima ( 'religion' » = 'religion') .
13. Ñgim bôt i Mbok yés, Mbok basaa, i mbégés, i nsoohè, i nyagal ñgim mimbuu i ba nyi bé loñgè loñgè : « On rencontre aussi dans la théogonie bassa des dieux, des demi-dieux, des dieux subalternes, des génies, des forces naturelles et les esprits des espèces animales. » ( Nouck Bassomb, i Kaat Mbôgi 2, lipep 7). I yéé pès, Eugène WOGNOU a bitila : « […] le Bassa croit aux autres êtres qui ne sont pas des hommes et qui disposent d´une puissance supérieure à celle des humains en certains domaines. Ce sont des présences invisibles qui se manifestent quant à leur forme, (ombre), mais précises dans le temps et dans l´espace, activité particulière qui suppose en eux une volonté. Cette volonté n´est jamais ni certainement bonne ni certainement mauvaise ; pour la Bassa, ne compte que la manifestation de leur présence et de leur puissance. » ( Jean-Marcel Eugène Wognou 1985 : 126) Ibalè makañ bé mana, kii ni i ?
14. Di nyi lè malét (nu) ñkèñi Imanuel MABÈ a bikal lè Basaa ba nlama nwas gwom kii makañ ni lièmb ; Basaa ba nlama sal ñgañdak ni ñtôñ inyuu mahol (ma) ni liñgwañ li miñkoñ map ni li loñ. Bôt ba makañ ba mbéna toñol lè makañ ma yé likop yi i mam ma sôli ma mbok i bôt ba binam ba mbéna bé tèhè, libôñôl i yi i i sôli, inyuu nyiñgis ni hèñèl mam ma mbok i bôt bobasôna ba ntèhè. Mintôôk mi bôt ( 'initiés' = 'initiates') mi mbéna ki añal lè lièmb li yé liboñ béba lôñni i yi i i sôli ntôôk u kôsna i mbok mut binam a ntèhè béé. Ikolba ni yi i i sôli, ni mam ma ma sôli i Mbok bôt ba ntèhè béé, Mbombog MAYI-MATIP a bitila lè : « Il résulte de cette conception que l´institution MBOK implique l´acquisition permanente de connaissances négatives et positives de l´Univers […] » ( Mayi-Matip 1983 : 35)
15. Hodo, bôt ba makañ ba nhomb ki lè ntôôk u mut binam ('initié' = 'initiate') u nla bôdôl boñ mam mabè, matjañg, lôñni i yi i mbok isôli a gwéé, i ba bé lè a yi lè lièmb jon a yé i boñ. Ñgim bôt i loñ basaa-bati-mpôô i ntèhè lè lièmb li yé 'makañ mabè' Hala a ñgwés kal lè makañ ni lièmb ba béna ba ni kè ñtôñ ; ba yé bèbèè lè yom yada. Di nti hihéga hyada : ñgim mintôôk mi bôt mi mbéna boñ lè mimbuu ñwap mi pam, mi yék manyuu map ; yak ibôt ba ñkè lièmb ba nla boñ hala. Mintôôk mi bôt mi ñkôsna ñgim ñguy i bisat bi pôôs bo, i ñgéda ba nkop adna yap ni bisat bi, inyuu inôgôl gwo ni iyila minlimil map. Di nyi ki lè higi mut nu a nkop makañ a yéé a yila nlimil ( 'esclave' = 'slave') u ñgim mimbuu mi mi ñiñ i mbok bôt ba binam ba ntèhè béé. Jôga li mintôôk mi bôt mi yéé mi sèm ñgim bipès bi niñ yap ; bôt ba makañ ba yéba ba nyônôs ki bikila ( 'interdits - tabous' = 'forbidden things - taboos). Niñ i kundè bé i.
16. Hilôlômbi-Nyambè a ngwés lè bôt ba bégés nyè, nyètama ; lè bôt ba ti nyè lipém jéé ; lè ba yônôs matiñ ni maéba méé ; lè ba yéñ lè ba niñ nsañ ni i adna ni nyè ; lè ba niñ ni nsañ, i kédé adna, ba boñok ndigi mam malaam ; ba bakna maséé, makénd ni Niñ (i) Boga. Ñgim bon ba Mbok Liaa i ñkal lè di nlama bigda Liniñik ('la Culture' = 'the Culture') li basôgôl bés ni 'Liñgèn' li litén jés ; di nyi lè ba nkal hala inyuu lè ba ñgwés ndigi kop makañ ni jo lièmb. Jôga li bon ba Mbok Liaa bapè di ntèhè lè ndi nlama bigda ni hoñol Liniñik li basôgôlsôgôl bés i Ñgéda Kwañ ni Kôba inyuu i boñ lè Mbok yés, miñkoñ mès, mambay més ni bitison gwés bi bôñgla loñgè, bi oña loñgè, bi bana mapubi lôñni malèp ma mpôp, bañga bisuklu, balét ba ba ñkola ni ba ba niiga loñgè, mandap ma miñson, ma bibôlô ni ma libok gwom inyuu iboñ lè bôôlôm ni bôdaa ma Mbok Liaa ba sal ñgañdak, ba bana bibôlô, ba niñ loñgè, ba niñ i kédé nsañ ni adna.
17. Hiñgaana hi mbagla i Hilôlômbi ni bôt ba binam hi niiga bés lè sômbôl i Hilôlômbi – Nyambè i yé ilaam higi ngéda ; sômbôl i Hilôlômbi i yé lè bôt ba binam ba bégés nyè, ba yônôs matiñ ni maéba méé, ba niñ ñsañ ni i adna, ba bana niñ (i) boga. Di hôya bañ lè Hilôlômbi – Nyambè a yé Batuu-Pék ( 'Omniscient' = 'Omniscient'), Bapak-Nguy ( 'Tout-Puissant' = 'Almighty'), Mbaye-Hihoma ('Omniprésent' = 'Omnipresent'). Hilôlômbi – Nyambè a yé kii Bayémi-Kok : a yé Ñanè Mbok yosôna, ni higi mbok i yé ; a yé Ñanè mimbuu ni bôt bobasôna. A nla yilha mimbuu ni bôt bobasôna libu.
18. Lipémél li mahoñol - ndoñi:
Inyuu i boñ lè bôôlôm ni bôdaa ba Ngog-Lituba ba niñ mahol ( 'prospérité' = 'prosperity'), ba kôsna tohi – tohi i yé lipèy nyèmb boga, liniñ i adna, ñsañ ni makénd ni Hilôlômbi-Nyambè ; nyèmb boga i yé liniñ haa ni Hilôlômbi-Nyambè, litjél nôgôl nyè ni boñ sômbôl yéé -- ni niñ (i) boga, ya sômbla lè ba nèèbè lè Hilôlômbi-Nyambè ( ni ntôô-bañga man wéé Mbot-Bôt tolè Koba) à nsèdèl bo, inyuu lè ñgañdak bôôlôm ni bôdaa ba Ngog-Lituba i (ba) nyagal bé Hilôlômbi-Nyambè nyètama. Nyètama nyèn a yé Bayèmi-Kok ; Hilôlômbi-Nyambè nyètama nyèn a nlèl ; nyèn a nla bum, kok, tét higi mut binam, higi mbuu ni higi sat. Higi muñlôm tolè mudaa Mbok Liaa a nlama batma mambadga mana: (1) Baa Hilôlômbi - Nyambè a yé masée loñni mahoñol mèm, bikélél gwèm ni bilèm gwèm è? (2) Baa mè nsal ñgañdak inyuu mahol mèm ni ma litén jèm jolisôna a? (3) Baa litén jèm li nhôla mè lè mè nuk, mè hol, mè wandi, mè num, mè ba mbôô, mè kèè ni bisu u?
Mbihil-Ntila: Mathias Victorien NTEP


text:
Alizeri
Alizeri (Arabukan na الجزائر) Berberkan na Dzayer, madɔnnen Alizeri ka Foroba Bɛjɛfanga Fasojamana, ye jamana ye min be Saheli Afrika. Afrika gun kan jamanaw labeleble flanan don ani jamana ba tankelenan jɛn kɔnɔ fɛnsɛn ta fan fɛ. A bɛ danbɔ ni Tunizi ye sahelikɔrɔn, Libya kɔrɔn fɛ, Nijer worodugukɔrɔn, Mali ni Moritani worodugutlebi, bametri damadɔ ni Tlebi Sahara tlebi fɛ, Maroko sahelitlebi ani Mediterane Baji saheli fɛ.
Alizeri ye tɔnden ye Kelenyalen Mantow (UN) la, Afrika Kelenya (AU), Taji Labɔla Jamanaw ka Tɔn (OPEC). A sen be Magreb Arabu Kelenya sintinni la. Alizeri sariyanbaju b'a jira ko Silamɛ, Arabu ani Amazig (Berber) jamana don.
Berberuw sigira Alizeri kabini san 10000 kakɔn Yesu Krista ka wati (KYW). San 1000 (KYW), Kartajikaw ye sigili damine ba bolo fɛ. Punik kɛlɛ sen fɛ, Berberuw y'u faara Kartaje la, o tuma Berberuw ka Mansamara y'i kun bɔli damine k'a tɔgɔ kɛ Numidia. Nka, san 200 (KYW) Roman Fasojamana y'u don uka mara kɔnɔ tuguni. Tlebi Roman Mansamara yurulen kɔ, Berberuw kɛra hɔrɔn ye fan caman na, tumamin, Binkanninaw ye yɔrɔ caman wɛrɛ don uka kaba kɔrɔ, fokase u genni ma Byzantine Mansakɛ Justinian I (Fɔlɔ) ka kɛlɛtigiw fɛ. O tuma, Byzatine Mansamara y'a bolo faa jamana kɔrɔn na fo kanase Arabuw nali ma tanisheginan kɛmɛda kɔnɔ.


text:
Musulinsi? Dolidoli? Bo n-nye yelmaŋli? Di tu ni abaŋ yelimaŋ sheli dini be a daa diini puuni. Bohi sheŋa zaŋ ti ninsali kam kaman: Wula ka n ni tooi veligi n tuma? Bo zugu ka Naawuni nam ninsali nima bahi na tingbani yaangi zugu? Wula ka nirba bi diri bi maŋa pam behigu ni? Ŋuni n-nye Isa Masiah? Isa Masiah ŋuni be Kuraani puuni mini Isa Masiah ŋuni be Baabuli puuni nyela yim? O daa shiri kuli nyela anabi ko? Kpeŋᴐ ani nya sabiri sheŋa dini doli ŋᴐ na:
Ayi bori soŋsim bee ayi mali bohagu, ani tooi sabti na.


text:
emser tile san antonio tile creative emser tile boise design decor top and emser tile emser tile natural stone san antonio tx zoo.
discount ceramic tile san antonio tx,emser tile san antonio hours,emser tile & natural stone san antonio tx newspaper,inter ceramic tile san antonio,emser tile & natural stone san antonio tx,emser tile & natural stone san antonio tx airport,trevino ceramic tile san antonio,grey ceramic tile san antonio,emser tile san antonio,cheap ceramic tile san antonio tx,emser tile in san antonio.