text:
AW KAMA Lyrics
(Couplet 1)
Ni ko yi toun be maou be bolo
Sisan ya soro a bana
San tan n’positionné m’ma bouger
Wa chaque fois m’bou dabali bana
Ma chi ma tougou ne ko galon Kan
N’ga fanou be kodon ou te naloma
Gansan teh n’a dara na halala
C’est par ce que m’be barala
Bo gnè , n’ga ta gnè
Nté la djo , ma daminè
Django ka bloqué ni kan tida i daminè
Ne ko mou de bé ila tiè ?
Mou de bi bla kana ye djougouya tiè ?
Ou ye a bè fo ne ma
Ko gnègo ne te machi ka hairai fè
Kasoro ou tiama né dou labo
Kou fabriqué Yan fo kou ladon
Gnouma folé magni o dela n’te mot
Mali rapou réalité ye zéro
Allah ka bè sara ni à n’kaniya ya yé
Ni n’ga fanou be Fè tiè o te n’nolé
Ne djigi ye woklo wou ye allah ka to gnogone
[REFRAIN] :
Ni dalé dona ko halala
Ni soma ko m’be bara
A fo halala
Halala fanou te saigain
Halala fanou te saigain
Halala fanou de vrai
Halala fanou de vrai
A fo halala
Halala
Ne Kan fanou de lasse yan
Halala
A wOu de kama m’be bara la
Afo Halala a fo ma halala
Halala
Ne Kan fan de lasse yan
(Couplet 2)
Ka Ko bè dabla ka to rapou ma
Chou ni kele texte be graté la
Ka chi yoro yelema studio la
Pour que ni son dia ka di fanou ma
Mbe miri ka miri ka miri
Mbe miri tiogodi mbe aou sara
Ou mounou darana, tougoura n’ ko kasoro ma sanou daou ma
Aou ye n’keh fain bè ye yan
Aou ye ne san Koro tan
N’tama n’ko fo Fanga la
Ka kachi n’tesse karile la
Aou nina, Aou torola , o bè la
Aou ko aou ye halala de ye fo saya
N’allah sona, an be gnogon Bolo
Fain bè bala fo nimisa
H be n’dissi kan
N’doussou la bara be ye na
Barika be ne la
Maman i ka ko koou kè le gnèna
Pagala ka beati ni flow yi be foli lasse ouma
Halala i be fan o fan
Halala foli bi ye
REFRAIN
Ni dalé dona ko halala
Ni soma ko m’be bara
A fo halala
Halala fanou te saigain
Halala fanou te saigain
Halala fanou de vrai
Halala fanou de vrai
A fo halala
Halala
Ne Kan fanou de lasse yan
Halala
A wOu de kama m’be bara la
Afo Halala a fo ma halala
Halala
Ne Kan fan de lasse yan
Enjoy Synced Lyrics With Our Mobile AppDownload on Google PlayGet it on App Store
WATCH VIDEO
ABOUT THIS SONG
Release Year : 2018
Album : AFAYAL Part.2 : A YERE (EP)
Added By : Tal B Halala
SEE ALSO
AUTHOR
TAL B
Mali
Youssouf Traore, better known as Tal B is a rapper from Mali born in Bamako. ...
YOU MAY ALSO LIKE


c: text/html

text:
🇲🇱Youwarou Mopti marala Sɛnɛfɛnw dilanni Youwarou muso jagɛlɛn dɔ fɛ, Fifi SANGARE bɛ sɛnɛfɛn dɔw sɛmɛntiya i n’a fɔ moringa, jɛgɛ, tiga ani fɛn caman wɛrɛw. Mun de b’a bila k’o kɛ? fɛn minnu ka kan ka baara kɛ ani saniya sariyaw ye mun ye? Seereya min bɔra kiliyanw fɛ Kamama Nientao ani Bammoussa Koétoumbé fɛ.
🇲🇱Youwarou Mopti marala Sɛnɛfɛnw dilanni Youwarou muso jagɛlɛn dɔ fɛ, Fifi SANGARE
🇲🇱Youwarou Mopti marala Sɛnɛfɛnw dilanni Youwarou muso jagɛlɛn dɔ fɛ, Fifi SANGARE bɛ sɛnɛfɛn dɔw sɛmɛntiya i n’a fɔ moringa, jɛgɛ, tiga ani fɛn caman wɛrɛw. Mun de b’a bila k’o kɛ?fɛn minnu ka kan ka baara kɛ ani saniya sariyaw ye mun ye? Seereya min bɔra kiliyanw fɛ Kamama Nientao ani Bammoussa
Programmes
-
-
-
septembre 23, 2022
🇲🇱Mali yerema honronya nienamayala Youwarou Sɛtanburukalo tile 22
-
-
-
septembre 23, 2022
🇳🇪Niger Djamana Kan G5 Sahel Jamanaw Ka nieonye G5 Sahel jamanaw ka lafasali

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ziirinda 2016 06 18
Jara ni Kɔnɛ ani Dawu sɔrɔcogo
Nin Kɛra kamalennin dɔ ye min tùn tɔgɔ ye ko Habahaba. Habahaba tùn Kɛra 'màa ye min tùn tɛ Sɔn baara ma fyew. A bɛ Bòli k'i Dogo a 'fà n'a 'ba ka ciw 'ɲɛ. Kasɔrɔ a ɲɛ tnɛtùn ye dumuni ye, a tùn bɛ Se fɛn o fɛn na o tùn ye dumun in de ye. Ni baara tùn Dir'a n'a kɔrɔw n'a dɔgɔninw ma, a tùn bɛ Bòli k'i Dogo, ni y'a nàtɔ ye fo dumunikɛwaati. Wa n'o dumuni fana tùn Sìgira tɔw tùn tɛ bɛrɛ Sɔrɔ Ala ni Habahaba teliyakojugu fɛ. Wa hali tuma dɔw la a tùn To k'i Bɛlɛn ka Dòn gabugu 'kɔnɔ ni k'u ka nalasogo bɛɛ Sɛɛnɛ k'a Kɛ hɛ!
Aa! don dɔ de Kɛra sa, Habahaba fà Dimin'a 'kɔrɔ kosɛbɛ, a y'a Gɛn ka B'a ka 'so ko yɔrɔ min ka d'a ye k'a ka Taa yen. O kɛlen, Habahaba y'a 'fà ka du Blà, ka Bɔ ka djɛn Minɛ. A Taara Se yɔrɔ dɔ la. A ye cɛ dɔ Ye jiriba dɔ fan fɛ, nkà 'bulu foyi tùn t'a jiri la fo n'a Bɔra bulunin kelen na. Habahaba Kɛ k'o Ye, a y'i kant'o ma ko:
- Heey! E bɛ mun Лinina nin jirifurubulu-ntan in fan fɛ?
O fana y'i kant'a ma:
-Ee! ne balimakɛ n fà de ye n Gɛn ko k'a sababu Kɛ ko n bɛ dumuni Kɛ kojugu. Ɔ, n fana Bɔra ko n bɛ Taa n ta Лini n yɛrɛ ye Ala fana Nàna n gɛrɛsɛgɛ Dòn nin jiri in na, a tùn dennen dòn koɲuman wa dya dàn y'a ta ye. Ɔ, n fana y'o jiriden ninnu Dun k'a Ban, k'a furubuluw fana Dun ni kasɔrɔ nin bulunin kelen in To yen yanni waati yɛrɛ 'cɛ.
O kɛlen, Habahaba y'i kant'a ma ko:
-E tɔgɔ bɛ di?
-Ne tɔgɔ ye Awalon ye: cɛ kan bɛ ten.
Habahaba k'a ma o la, k'a ka jiribulu kelennin in Dun k'a ka Jigin u ka Taa ɲɛ Лini ɲɛ. K'ale fana Gɛnna a fɛ nin cogo kelen in de la. O kɛlen, Awalon ye jiribulu Tigɛ k'a Dun kasɔrɔ ka Jigin. A ni Habahaba ye sira Kɛ kelen ye. U Tora u bɛ Taa, ka Taa... f'u Taara Bɔ cɛ dɔ fana na, o tùn bɛ ka dingɛ Sèn a bolo la. Wa a ka dingɛ tùn Dunnyana fo k'a kùn Tunun. O kɛlen, Awalon y'i kan Fli o ma
-Heey cɛ o! e bɛ ka nin Kɛ munna?
A fana y'i kant'u ma ko
- Ne fà de Banna n na ko n bɛ dumuni Kɛ kojugu ka n Gɛn ka B'a ka 'so. Ɔ, n fana bɔtɔ 'so o y'a Sɔrɔ n tùn bɛ n ba ka tiga blàyɔrɔ Dɔn n Taara caman Tà o la.Ɔ, n selen yan, n ye n Sìgi k'a Dun fo k'a tɔ To den kelen ye. N fana ko n b'o den kelen in Fli n 'da minkɛ, a ye n da jɛn ka Bin dugu ma, a binnen Kòlonkolonna ka Jigin wonin dɔ 'kɔnɔ. n ye kalanin dɔ Tà k'a Wɔgɔbɛ o m'a ɲɛ, ɔ n fana ye n K'a kan ni n bolo fla ye, nkà halisa n m'a Ye fɔlɔ.
Cɛ Kɛ ka nin Fɔ,
Habahaba k'a ma
-N balimakɛ e tɔgɔ bɛ di?
-Ne tɔgɔ ye Abɛɛdun ye: cɛ ko ten.
Ɔ, o kɛlen, Awalon fana k'a ma k'a ka dingɛ tɔ To yen k'a ka Bɔ u ka Taa ɲɔgɔn fɛ. O kɛlen, Habahaba ni Awalon ni Abɛɛdun Kɛra terimaw ye. U sira Minɛ u bɛ Taa fo ka Taa Se dugu dɔ la, p y'a Sɔrɔ kɔngɔn Digira u bɛɛ la. Habahaba y'i kanto k'u ka Jigin dugutigi fɛ yen ko n'o Kɛra k'olu na dɔ Sɔrɔ ka dun. Ɔ, u y'a Kɛ o cogo la. U Jiginna dugutigi yen yen. O fana ye dumuni ni dayɔrɔ ɲuman d'u ma. Aa!nnkà dumuni min Dira u, o tùn bɛ Bɛn u bɛɛ lɔgɔma kelen-kelen de ma. U y'o Kɛ yeko kelen ye. Ka Tla ka Gɛrɛ denmisɛnninw ta k'o bɛɛ Dun ka Bɔ olu 'kɔrɔ fɔ olu tɔw Kasira. O kɛlen, dugutigi fana y'u Gɛn k'u marayɔrɔ t'a 'bolo.
U gɛnnen, u Bɔra ka sira Minɛ tun. U Taara Se buguda dɔ la, u ye fulakɛ dɔ Sɔrɔ yen saga caman tùn b'o 'bolo. A tɔgɔ tùn ye Amadu amadu Si ye. U Gɛrɛla Amadu amadu Si la. U y'u kanto Amadu amadu Si ma k'olu bɛ ka baara de Лini. O kɛlen, Amadu amadu Si fana y'u Tà ka Blà a ka sagaw 'kɔ. Aa! Habahaba ni Awalon ni Abɛɛdun nisɔdyara f'u bɛ muguri. Flakɛ Taalen 'so, u y'a ka saga bɛɛ Minɛ k'u kan Tigɛ fo k'a tɔ To sagamuso kelen dɔ n'a den ye. O dugujɛ, Amadu amadu Si Nàna Sɔrɔ u y'a ka saga bɛɛ Fàa ka Dun. A y'a bolo D'a kùn na ka Kule dew, ka Bòli ka Taa mɔgɔw Weele dugu 'kɔnɔ. Nkà yanni olu bɛ Se tuma min o y'a Sɔrɔ u Bòlila.
Ɔ, u Tɛmɛna n'u ka sira ye tun. Sagasogo Taar'u Blà ka kɛɲɛ ni dugu dɔ ye, jaa o tùn ye màsakɛdugu dɔ ye. U Jiginna o màsakɛ fɛ yen. Màsakɛ fana y'u kùn Bɛn ni dumuni caman ye u y'u kɔnɔkolonw Fa o la. O kɛlen, Abɛɛdun y'i kanto tɔw ma:
- An tɛ fɛɛrɛ Лini an ka To yan? N'an Tora yan an n'an fa don o don.
Awalon y'i kant'o la ko
-Aa, nin kɔni dabɔ ɲɛna.
Ɔ, dugujɛlen màsakɛ Nàn'u Bisila. Habahaba ye kuma tu Tà bɛɛ 'tɔgɔ la. k'i kanto dugutigi ma ko
-Aa! dugutigi, i barika i ka dumuni dumanw na fɔlɔ. Dugutigi, n'i y'anw selen ye yan bì juguma tɛ, anw bɛ baara de Лini. Dugutigi anw de ye an ka dugu sɛnɛkɛla ŋanaw ye, ɔ, an y'i ka ɲumanya ko Mɛn, an k'an bɛ Nà ɲinɛ samiya Kɛ i fɛ k'i Dɛmɛ.
Aa! o kuma Dyara màsakɛ fo k'a dàn Tɛmɛ. Dugu Jɛra a Taara n'u ye a ka ʃɔforo belebele dɔ la k'u k'o ʃɛn. Aa, Bɔ ko ɲɛ yen dɛ! Habahaba ni Awalon ni Abɛɛdun y'u Bri ka sɛnɛ Kɛ k'a Kɛ... fo ka Taa Se selifana ma u ma dumuni Ye. Kɔngɔn Nàn'u Dɛsɛ u y'u Kɛ màsakɛ ka ʃɔforo kan k'a ʃɔ bɛɛ ju Bɔn k'a Лimi k'a Ban pew. Aa! màsakɛ Nàna Sɔrɔ a ka ʃɔforo Dunna k'a Ban tayi. A ye dugumɔgɔ Blà u la. U y'u Gɛn ka Minɛ k'u Cì fo hawuja. Nkà u Sera ka Tla. U Bòlila ka Taa ɲɔgɔn kùn Bɛn tugun. U ka fìniw bɛɛ tùn Fara-farala k'u fàn dɔw fana fara-fara. O kɛlen Habahaba y'i kanto Awalon ni Abɛɛdun ma ko mɔgɔ fɔlɔ min ye ale Gɛn ka Minɛ k'o ye bere K'ale kɔ la ko Nɛ! Awalon y'i kant'o la ko Habahaba ta nɔgɔyara koyi. Ko min y'ale Minɛ ko bere tùn t'a 'bolo k'a ye bolokuru K'ale tlo 'kɔrɔ ko Dayii! ko halisa ale tlo bɛ ka Huuu! Fɔ. Abɛɛdun Sɔrɔla k'i kant'o la ko màa fɔlɔ min Ser'ale ma k'o ye sèn de Kɛ k'ale Tan a kɔnɔ na k'o y'a Sɔrɔ ʃɔbulu Kɛlen bɛ Funun dɔɔni ko o kɛlen ale kɔfɛla fana ye mankan dɔ Bɔ ko Jarrr! ko halisa ale ka kulusi ɲiginnen bɛ. Ɔ, o kɛlen sa, Habahaba ko
-K'a Tà bì la ne jàmu ye "Kɔnɛ" ye, Awalon e jàmu ye "Daou" Abɛɛdun i jàmu Kɛra "Jara" ye. O tuma na anw Kɛra balimamanw ye k'a Ta bì la fo djɛnwulu.
An y'a Tà yɔrɔ min, an y'a Blà yen
Blàdon : 2016-07-06 Yɛlɛmako laban : 2016-07-07


text:
Sìrakɔrɔnin
Dugu yɔrɔfɔli
Sìrakɔrɔnin bɛ Baninkɔ de fɛ. A bɛ Kulukɔrɔ marabolo la. O mara in kɔnɔ, a bɛ Joyila kolomi fɛ. A n’o kubedugu cɛ ye bam 60 ye. A bɛ Bankɔgàloda fɛ, a n’o cɛ ye bam 5 ye. N’i bɛ Bɔ Bamakɔ i bɛ forobasira 6nan Minɛ k’i Kùnda Faana kan. N’i Sera yen, i bɛ Fara i kinin fɛ k’i Kùnda Joyila kan min ni Faana cɛ janya ye bam 45 ye. I bɛ Bɔ Joyila ka Na Ŋolobugu, bam 40. N’i Sera yen, i bɛ Fara i ɲuman fɛ ka bankɔsira Minɛ, bam 25. Sani i ka Se Bankɔ, i ni yen cɛ tɔ bɛ To bam 5 ye i bɛ Fara i kinin fɛ. Bam 1 dɔrɔn, i bɛ Don Siarakɔrɔnin.
Dugu ni kɔrɔn ce Bankɔ de be yen, bam 5, tlebi fe Sàala, bam 3, keɲeka fe Nɔkɔlɔn, bam 3, worodugu fe Jogo, bam 14.
Dugu tɔgɔko
Sìrakɔrɔnin sigili ni sisan ce ka jan. Lawale la dugu in tɔgɔ tun ye Sirakɔrɔ soblenin de ye. O Sɔrɔla min fe, o ye « sirasun kɔrɔ » ye. Dugu in sigibaa ye Npiyeba Tarawele ye. Ale de Bɔra Bendugu Лamana ka Na. Donso tùn don.
Dugu dugutigiya
Sìrakɔrɔninkaw ka dugutigisigi ye làadalako ye. A bɛ Tarawelew ka bolo kan. Olu fɛ ye dugu tigiya bɛ Na kɔrɔya-kunda. Ni min ka Kɔrɔ dugulamɔgɔ bɛe ye, o de bɛ Sigi. Ni dugutigi Fatura, dugutigi kura bɛ Sigi kalo sàba o kɔ fɛ. Sìrakɔrɔnin dugutigi kɔrɔw tɔgɔ ye nin ye : Befankelen, Jùrukɔrɔ, Sori, Ncikura, Cefɔlɔ. Ninnu bee tùn ye Tarawelew ye. Mɔgɔ min bɛ dugu kun na bi, o ye Cemɔgɔ Tarawele. Sìrakɔrɔnin tun bɛ jàmanatigidugu min ka mara kɔnɔ o ye Bankɔ ye.
Dugu bonya
Sìrakɔrɔnin ye kin 1 pe de ye . A sigikɛnɛ bonya ye bam 500 ye kere naani na. Dugu in b’a sigiyɔrɔ 3nan na nin ye. A sigiyɔrɔ kɔrɔw ye : Màna, Soblenin, Sokura.
Dugu siyako
Bamananw ni flaw de be Sìrakɔrɔnin, nka lamini mɔgɔw b’u Wele ko jùraw. Yen jàmuw ye : Tarawele, Jalo, furumusow jàmuw t’o la.
U sinankunw ye : Jaraw, Togolaw, Kɔnew, Malew.
Furusira b’u ni jàmu minnu ce : Jara, Togola, Kɔne, Tarawele, Danbele, Male, Mariko, Kulubali, Baalo. Bamanankan ni flakan de be Fɔ yen nka bamanankan de fanga ka bon kosebe.
Dugu baarako
Baara caman bɛ Kɛ Sìrakɔrɔnin i n’a Fɔ sɛnɛ, baganmara, jàgo, mɔni, donsoya.
Forosɛnɛ : keninke, sàɲɔ, kàba, màlo, tiga, tiganinkurun, ɲimikala, gajaba, ku, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, kuruba (jabere), danan, bɛnɛ, dà, kɔɔri.
Nakɔsɛnɛ : mangoro, buyagi, manje, bananku, jafarana, jabibi, sebe, lenburuba, lenburukumu, mandiriye, namasa, tamati, nkɔyɔ, jaba, salati, ʃù, nanaye.
Jàgo : senefenw, fìnifeere, butigifeere.
Mɔni : o be Ke kɔw, dàlaw ani jew kɔnɔ. O baarain ke minenw ye : zɔklɔ, dalayele, flen, jɔ, sansaranin, papulo, dɔlen.
Donsoya : donsow be yen nka donso-bolodon te Ke yen.
Baganmara : misi, bà, saga, ʃe, kami, tonkɔnɔ, sonsan, fàli, sò, wùlu, jakuma.
Bololabaara minnu bɛ Kɛ Sìrakɔrɔnin olu ye : ŋununda, segereda, ciyan, sigilandla, kalakadla, sansaradla.
Yen baaraw la fanba ye sene ye.
Dugu fɛɛrɛko
Fɛɛrɛ minnu bɛ dugudenw bolo kungokɔnɔw fàgali la olu ye : manabɛlɛ, ntɛfɛrɛ, wɔlɔjuru, wùlu, wɔlɔgɛn, furabulu samani ka wɔlɔ Minɛ a fan kan, dingɛ tigɛli ka wɔlɔfan Bla o la, ʃiladɔn mana dali, buturu.
Sokɔnɔfɛnw minɛni : ncɔlɔ (ka misiden Dabɔ sin na), jonbori (ka juru ncoma Fili misi ɲɛ), ka bagan masina Nɛgɛn ka Don a kɛyɔrɔ la walima k’a Gɛn ka Minɛ.
Лɛlakegunyakow : ncankoroda, finisɔgɔ, lokaloka, bɔfle, gɛnkurunin.
Dugu yiriwaliko
Kokura nàlenw dugu in kɔnɔ olu ye : Лɔʃimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikɛkɛmansin, kɛnɛyasow ani moto.
Baaɲumankɛtɔw min ni dugu bɛ baara la bi o ye Bɔrn Fɔndɛn ye. O min Nana saniya tiimɛni ka ma dugu in na. CMDT fana be yen.
Baaɲumakɛtɔn minnu ni dugu Delila ka baara Kɛ ɲɔgɔn fɛ olu ye Bɔrn Fɔndɛn (keneya, kàlanko, jàgo) ni CMDT (sene) ye. Kàfo jiginew (warimara, jùrù donni mɔgɔw la).
Dugu kàlanko
Kàlanko siratigɛ la lakɔlikalan bɛ Sìrakɔrɔnin. O daminena 1999 sàn. Dugu ta don, kelen don wa san 6kalan don. O kɔ fɛ siginikalanso kelen be yen. O Daminena 1995 sàn, dugu ta don (sàn 4kalan). Balikukalanso 1 fana be yen. O Daminena 1982 sàn.
Balikukalan de Nàna fɔlɔ nka lakɔlikalan de fanga ka Bon.
Dugu bàtoko
Silamɛya de bɛ Sìrakɔrɔnin. Silameya Diine in donnbaa ye Sori Tarawele ye. Misiri kelen dɔrɔn de bɛ Sìrakɔrɔnin.
Dugu ɲɛnajɛko
Fɔli sugu minnu bɛ dugu in kɔnɔ olu ye: bàri, jidunun, ntalen, kolonkolon, bala, boyi, kariɲan.O fɔliminɛn ninnu bɛ Tà ɲɛnajɛ minnu na olu ye seliw, furu gintanw, kamalenw ni sungurunw ka ʃufɛ-ɲɛnajɛw, denkundiw a n'o ɲɔgɔnnaw.
Fɔli ninnu bee keyɔrɔ ye fere de ye.
Farikolo-ɲenaje sugu min fanga ka bòn Sìrakɔrɔnin o ye ntolatan ye. Denmisɛnw ka ɲɛnajɛfɛn wɛrɛ minnu bɛ yen n'u fanga bɛ ka Dɔgɔya ka T'a fɛ olu ye fɛrɛnfunun, berefili, bolominɛ-tlon, bɛlɛta, inɛɛri, nten, tugu.
Dugu kungoko
Sìrakɔrɔnin kungo kɔnɔ, jisigiyɔrɔw ( dàla, kɔ, jɛ), jiriw ani kungofɛnw de bɛ yen.
Dugu in na, kɔ ye 1 ye, dàla ye 5 ye ni ka je Ke 1 ye.
Jisigiyɔrɔ ninnun na fɛn minnu bɛ Sɔrɔ yen : manɔgɔ, npɔliyɔ, ssalen, ntɛbɛn, samu, kɔnkɔn, zeku, zàra, wulujɛga, bilinkitin, sajɛgɛ, nàna, baman, ntigin, dodo, talaka, nfanan ; bàma, kaana, koorokaara, ntori.
Jiriw : jala, bànan, sanan, genun, nkaba, dingɛ, gele, npeku, zaban, nsira, bumu, ʃi, nɛrɛ, sebe, toro, balazan, kɔlɔ, ntabakùnba, koro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama, danga, sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ, nten, ɲama.
Kungofɛnw : sinɛnnin, bàla, minɛn, nkolonin, warabilen, suruku, miniɲan, dànkalan, ntomisa, nkorogo, duga, kungokami, wɔlɔ, bunun dingon, tentanin, baninkɔnɔ, tonkanjɔ.
Dugu in kungodaw tɔgɔ flɛ : màna, kɔda, ngobanfuga, kolokolojonin, ginin, sonibele, woloko.
Kùlu min be dugu in na o ye Beleba ye.
Dugu kaburudoko
Kaburudo fla de bɛ Sìrakɔrɔnin. Muso tintɔw ta ani mɔgɔ tɔw ta. kelen bɛ dugu ni tlebi cɛ, tɔ kelen be worodugu fe.
Dugu waatiko
Sìrakɔrɔnin, waatiwbɛ Fɔ ɲɔgɔn kɔ ni samiɲɛ ni tlema ye sanko siratigɛ la. Sanji hake ye bl 700 ye sàn kelen kɔnɔ.U bɛ Fɔ ɲɔgɔn kɔ ni fonɛnɛ ni fùnteni ye waati kalaya siratigɛ la. Funteni hake ye 42 ye sànnadan na ni ka nene ta Ke 16 ye dugumadan na. Samiɲɛ ni tlema cɛ, kawulɛ de bɛ yen. O bɛ ɔkutɔburukalo ni desanburukalo cɛ.
Dugu kabakoma-yɔrɔko
Kabakomayɔrɔ te Sìrakɔrɔnin.
Blàdon : 2017-02-19 Yɛlɛmako laban : 2017-06-04


text:
Tabarakɔ
Dugu yɔrɔfɔli
Tabarakɔ Bɛ Sikaso marabolo fɛ, Sikaso kolomi la, Gɔ̀nkaso galoda la ani Kilela kafoda la. A n’a ka kubedugu cɛ Ye bam 30 ye ni k’a ni galotigi-dugu cɛ Kɛ bam 6 ye. A ni duguba min ka surun o Ye Sikasso ye. A n’o cɛ jànya Ye bam 36 ye.
Dugu minnu kɛlen dòn ka Tabarakɔ Lamini olu Flɛ : De B’a kɔrɔn fɛ, Jànso B’a tlebin fɛ, Siramana B’a ni kɛɲɛka ‘cɛ ni kà Gɔ̀nkaso K’a ni worodugu ‘cɛ.
Dugu tɔgɔko
Kabi Tabarakɔ tu Tigɛra fo ka Nà Blà bì la, a ma Weele tɔgɔ wɛrɛ la. ‘Kùnnafoni fana ma Sɔrɔ a tɔgɔ sɔrɔcogo kan an Bɛ dòn min na i ko bì.
Dugu dugutigiya
Tabarakɔ sìgibaa Bɔra Yanfolila. Laadala-dugutigiko de Bɛ dugu la. Dugutigiya Bɛ kìn kelen ka bolo kan ani a bɛ Nà kɔrɔyakunda. Dugutigi ntanyali dɔrɔn de bɛ Nà ni dugutigi-yɛlɛma ye. Kamanɔn Bangali de Bɛ dugutigiya la bì. Dugutigi kɔrɔ dɔw Ye Kɔncɛ ni Mɛgɛnuru Bangali ye.
Dugu bònya
Tabarakɔ B’a sìgiyɔrɔ fɔlɔ la halibi. An ma fen Sɔrɔ kà Fɔ a bònya kan.
Dugu siyako
Senɛfɔw, flaw, dɔgɔnɔw ani Miɲankaw de Bɛ Tabarakɔ. Jamu min Bɛ yen o Ye Bangali ye. Sinankunya B’o ni Konate ‘cɛ. Furusira Bɛ Tabarakɔ kìnw ni ɲɔgɔn ‘cɛ a n’a ni dugu wɛrɛw ‘cɛ.
Kanko siratigɛ la, shɛnara, bamanankan ani flakan de bɛ Fɔ Tabarakɔ nka shɛnara de fɔli ka ca.
Dugu baarako
Baarako siratigɛ la, sὲnɛ bɛ Kɛ kosɛbɛ Tabarakɔ ka Tɛmɛ baara bɛɛ kan. Sὲnɛfɛn dɔw Flɛ : kàba, malo, tiga, tiganinkuru, woso, je, bàra, ʃɔ ani kɔɔri. Sὲnɛ kɛrɛ fɛ, nakɔbaara fana bɛ Kɛ. Nakɔjiri dɔw Flɛ : mangoro, lenburu, manje, namasa ani sɔmɔ. Nakɔlafɛn dɔw Ye : tamati, nkɔyɔ, salati, ʃù ani gan.
Ka Fàra sὲnɛ ni nakɔbaara kan, Tabarakɔkaw cɛsirilen dòn baganmara fana na. Bagan marata dɔw Ye misi, bà, saga, fàli, wùlu ani jakuma ye. Kami, tonkɔnɔ, jὲnɛntubanni ani ʃɛ Ye kamanmafɛn marata dɔw ye. Mɔni fana bɛ K’u fɛ kɔ̀ la. O mɔni kɛminɛnw Ye jɔ ni dɔli ye. Baara fɔlen ninnu kɔ fɛ, jago fana bɛ Kɛ Tabarakɔ. A sugu Ye sibiri ye. O Bɛɛ kɔ fɛ, tabarakɔkaw bɛ bololabaara ni donsoya fana Kɛ. Bolalabaara kɛta dɔw ye ŋununda, sìgilandla ani sansaradla ye. Numuyabaaraw la, u bɛ dàba, misidaba ani wotorodla Kɛ.
Dugu fὲɛrɛko
Kungosogow fàgali la, fὲɛrɛ caman Bɛ tabarakɔkaw ‘bolo. Olu dɔw Flɛ : marifa, bese ani waraminɛ-nɛgɛ. Fὲɛrɛ minnu Bɛ yen kungokɔnɔw fàgali la olu Ye: manabɛlɛ, ntɛnfɛrɛ, wɔ̀lɔjuru, furabulu samani ka wɔ̀lɔ Minɛ a fan kan ani buturu. Fɛn minnu bɛ Kɛ sokɔnɔfɛnw minɛni la, olu Flɛ: Jonbori, ka bagan masina nɛgɛn ka Dòn a koronyɔrɔ la walima k’a Gɛn kà Minɛ. Лɛlakegunyako minnu bɛ Kɛ dugu fɛ olu Ye ncankoroda ni fìnisɔgɔ ye.
Dugu yiriwaliko
Yiriwaliko siratigɛ la, nin ko kura kofɔtaw Dònna Tabarakɔ dugu ‘kɔnɔ : pɔnpekɔlɔn, jabaranin, kɔɔrisugu, mɔbili, moto, kuran, jibanbe, kalalikɛ-mansin ani sὲnɛkɛ-mansin. Baɲuman-kɛtɔn min Bɛ yen o Ye « Save the children » ye. Ale ka yiriwalisira Ye kàlanko ye.
Dugu kàlanko
Kàlanko la, Lakɔlikàlanso naani Bɛ Tabarakɔ (forobata fla ani dugu ta fla). Sànkɔnɔtɔn-kàlan de bɛ Kɛ kàlanso fɔlen ninnu bɛɛ la. Lakɔlikàlan kɔ fɛ, balikukàlan fana bɛ Kɛ Tabarakɔ. Ale kɛyɔrɔ kelen de Bɛ yen. Kà fàra nin bɛɛ kan , denmarayɔrɔ kelen fana Bɛ dugu ‘kɔnɔ. Kàlan fɔlen ninnu na, lakɔlikàlan de fɔlɔ Dònna dugu ‘kɔnɔ w’ale fana de fanga ka bòn ka sago tɔw bɛɛ kan.
Lakɔlikàlan ‘sababu la, tabarakɔka dɔw Kɛra jɔyɔrɔ-tigiw ye. Salifu Bangali B’o la. Ale Kɛra galotigiseere « conseiller municipal » ye. O sìgiyɔrɔ Ye Tabarakɔ ye. O kɔ fɛ, Madu Bangali fana Bɛ yen. Ale Kɛra ‘kiiritigɛla ye ni k’a sìgiyɔrɔ Bɛn Tunbutu ma.
Dugu batoko
Silamɛya, Kerecɛnya ani bamananya de Bɛ Tabarakɔ. Silamɛya dònbaa tɔgɔ Ye Isa Tarawele ye. Eglisi kelen ni misiri gansan kelen Bɛ dugu ‘kɔnɔ. ‘Jumamisiri tɛ yen fɔlɔ. Dugu dasiri Ye fàli ye.
Dugu ɲɛnajɛkow
Dugu tlonkɛcogo kɔrɔ dɔ Ye tɛgɛrɛtlon ye. Лɛnajɛlako ninnu bɛ Kɛ tabarakɔkaw fɛ an Bɛ dòn min na i ko bì olu ye: kɔɲɔ, denkundi, seliw, sanyɛlɛmaw, sankunbɛn, laadalkow ani tɔnɲɛnajɛw. Лɛnajɛ fɔlen ninnu fɔliminɛnw Ye : flen , fle, buru, bàra, bala ani dunun.
Farikolo-ɲɛnajɛ minnu bɛ Kɛ yen olu ye ntolatan ni nɛgɛsoboli ye. Dugu ɲɛnajɛw kɛyɔrɔ Ye fὲrɛ de ye,
Dugu kungoko
Kɔ̀ fla Bɛ Tabarakɔ. Jɛgɛ minnu bɛ Minɛ kɔ̀ ninnu na olu dɔw Ye : manɔgɔ, saalen, ntɛbɛn, samu, kɔnkɔn, talaka, dodò ani zeku. Kaana ni koorokaara fana bɛ Sɔrɔ kɔ̀ fla ninnu na.
Tabarakɔ kungojiri dɔw Ye : jala, banan, sanan, genun, nkaba, npeku, zaban, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, balazan, sunsun, woo, ani zɛkɛnɛ.
Nin kungofɛn kofɔta ninnu bɛ Sɔrɔ Tabarakɔ kungo ‘kɔnɔ: sinɛni, warablèn, miniɲan, dànkalan, duga, kungo kami, wɔ̀lɔ, bunun, tònkanjɔ ani bàla. Dugu kungoda Ye fla ye : disinagan ani sanikɔrɔ.
Dugu kaburudoko
Tabarakɔ kaburudo Ye fla ye. Kelen Ye mɔgɔkɔrɔbaw ta ye, kelen Ye denmisɛnw ta ye. U Bɛ dugu ni kɛɲɛka ‘cɛ.
Dugu waatiko
Waati minnu bɛ Fɔ ɲɔgɔn ‘kɔ Tabarakɔ olu Ye: samiɲɛ, kawulɛ ani tlema.
Dugu kabakoma-yɔrɔko
‘Kabakoma-yɔrɔ te Tabarakɔ.
Blàdon : 2017-04-17 Yɛlɛmako laban : 2017-04-29


text:
Bɛɛjɛfanga Kɔ̀ngo
Bɛɛjɛfanga Kɔ̀ngo Ye fàrafinna cɛmancɛ jàmana dɔ ye, a faaba Ye Kinsasa. Kɔ̀ngo ni kὲɲɛka cɛ, Santrafriki ni Sùdan Bɛ yèn, a kɔrɔnyanfan fɛ, Uganda, Ruwanda, Burundi ani Tanganyika dàla Bɛ yèn a ni Tanzani dàncɛ la. Sanbi Bɛ Kɔ̀ngo wòroduguyanfan fɛ, a wòrodugu ni tlèbinseleke la, Angola Bɛ yèn, Repibik Kɔ̀ngo Bɛ a kὲɲɛka ni tlèbinseleke la. A dùgukolo fὲnsɛ bɛ T’i Jɔ̀ 2 344 885 la. Kɔ̀ngo jàmanadenw bɛ Weele ko « Kɔ̀ngokaw » walima Kɔ̀ngo mɔ̀gɔw. A jàmanaden tùn bɛ T’i Jɔ̀ ‘màa miliyɔn bi wɔɔrɔ ni seegin ani mùrumuru kelen (miliyɔn 68,01) na. Wari min bɛ Dun yèn o Ye « Kɔ̀ngo-franc ye ; jàmana baarakɛkan Ye Fransɛkan ye, nkà kan wɛrɛw bɛ Fɔ yèn i n’a Fɔ : Suwahili n’a ɲɔgɔnnaw. Kɔ̀ngo jɔ̀njɔn ɲɛ Ye : Baga kà fìnikɔnɔ pàraa blènman Kɛ k’o Cɛtigɛ a jɔ̀janseleke flà fɛ. O fìnikɔnɔ blènman in kὲrɛda flà kɛlen dòn nὲrɛ ye kà laban kà dòolo nὲrɛlama Kɛ cɛtigɛ sanfɛyanfan fɛ. Jàmana in fana Ye fàrafinna jàmanaba dɔ ye.
Jɔ̀njɔn jà Flɛ !
Blàdon : 2022-01-21 Yɛlɛmako laban : 2022-01-21


text:
1
Ala Xui findife ibunadama ra
1A fɔlɔ fɔlɛ, Ala Xui nu na,
Ala Xui nu na e nun Ala,
Ala Xui nu findixi Ala yɛtɛ kan nan na.
2Kabi a fɔlɛ, Ala nun a Xui nan nu a ra.
3Ala se birin daaxi a tan nan saabui ra,
sese mu na naxan mu daaxi a tan saabui ra.
4Marakisi sɔtɔma a tan nan na,
kisi naxan findixi naiyalanyi ra adamadie bɛ.
5Na naiyalanyi yanbama dimi kui,
dimi fan mu tin a ra.
6Ala naxa xɛmɛ nde xɛɛ, naxan nu xili Yaya.
7Seede nan nu a ra, naxan fa seedeɲɔxɔya bade na naiyalanyi xa fe ra,
alako birin xa danxaniya a saabui ra.
8A tan xa mu findixi na naiyalanyi ra,
kɔnɔ a tan fa nɛ a xa seede ba na naiyalanyi xa fe ra.
9Naxan findixi naiyalanyi ra, naiyalanyi yati na a ra,
naxan fama duniɲa ma, a xa adamadie birin iyalan.
10Ala Xui naxa sabati duniɲa ma.
Duniɲa daa a tan nan saabui ra,
kɔnɔ duniɲa tondi nɛ a kolonde.
11A fa nɛ a xɔnyi,
kɔnɔ a xa mixie mu a rasɛnɛ.
12Kɔnɔ naxan tan birin a rasɛnɛ, e danxaniya a ma,
a naxa nɔɛ fi nee tan ma, e xa findi Ala xa die ra.
13Na mu keli e bɔnsɔɛ xa ma,
xa na mu fate bɛndɛ waxɔnyi ma,
xa na mu mixi nde waxɔnyi ma.
Ala yɛtɛ nan a niya e xa bari a nɛɛnɛ ra, e findi a xa die ra.
14Ala Xui naxa findi ibunadama ra,
a sabati muxu ya ma.
Muxu bara a xa nɔrɛ to,
a Baba nɔrɛ naxan fixi a xa Di kerenyi ma,
hinnɛnteya nun nɔndi kamalixi naxan yi.
15Yaya naxa a xui ite, a seedeɲɔxɔya ba a xa fe ma,
«N yi nan ma fe masen wo bɛ, n to a fala,
‹Naxan fama n xanbi ra, a tide gbo n bɛ,
barima beenun n tan xa daa, a tan nu na.›»
16Won birin bara hinnɛ sɔtɔ a saabui ra.
A xa hinnɛ bara gbo yɛ won yi ra.
17Ala sɛriyɛ Kitaabui fi won ma Annabi Munsa nan saabui ra.
A xa hinnɛ nun nɔndi tan faxi won ma
a xa Mixi Sugandixi Isa nan saabui ra.
18Adama yo mu na naxan bara Ala to,
kɔnɔ Ala xa Di kerenyi, naxan na a Baba Ala fɛ ma,
a tan bara a masen.
Annabi Yaya xa seedeɲɔxɔya
(Matiyu 3:1-12, Maraki 1:1-8, Luki 3:1-18)
19Yaya xa seedeɲɔxɔya nan ya. Darisalamu Yuwifi kuntigie naxa sɛrɛxɛdubɛe nun Lewi di ndee xɛɛ Yaya xɔn ma, e xa a maxɔrin, «Nde i tan na?» 20Yaya mu tondi e yaabide, a naxa a masen e bɛ a fiixɛ ra, «Ala xa Mixi Sugandixi mu n tan xa ra.» 21E man naxa a maxɔrin, «I fa findixi nde ra? Annabi Eliya nan na i ra?» Yaya naxa e yaabi, «Ade, Eliya mu n na.» E naxa a maxɔrin, «Namiɲɔnmɛ nan i ra muxu naxan mamɛfe a xa fa?» Yaya naxa e yaabi, «Ade.» 22Na kui, e naxa gbilen a maxɔrin na, «Nde i ra? I i yɛtɛ maɲɔxunxi nde ra? A yaba muxu bɛ, muxu xa sa dɛntɛgɛ sa muxu xɛɛmae bɛ.»
23Yaya naxa a masen e bɛ alɔ a sɛbɛxi Annabi Esayi xa Kitaabui kui ki naxɛ, «N tan findixi mixi nan na naxan a xui itema gbengberenyi ma, ‹Wo kira matinxin Marigi bɛ!›»
24Farisɛni nde naxee nu bara xɛɛ Yaya xɔn, 25e naxa a maxɔrin, «Xa i mu findixi Ala xa Mixi Sugandixi ra, i mu findixi Eliya ra, i mu findixi namiɲɔnmɛ ra muxu naxan mamɛfe, i fa mixie xunxama ye xɔɔra munfe ra?» 26Yaya naxa e yaabi, «N tan mixie xunxama ye nan xɔɔra, kɔnɔ mixi keren na wo ya ma, wo mu naxan kolon. 27Na nan fama n xanbi ra. Na binyɛ mu na n tan yi ra, n ɲan xa a xa sankiri luuti yati fulun.» 28Na fe birin dangi Betani nɛ, Yurudɛn xure naakiri ma, Yaya nu mixie xunxama ye xɔɔra dɛnnaxɛ.
Isa nan na Ala xa sɛrɛxɛ ra
(Matiyu 3:13-17, Maraki 1:9-11, Luki 3:21-22)
29Na kuye iba, Yaya naxa Isa to fa ra a yire, a naxa a masen, «Ala xa sɛrɛxɛ nan yi ki, duniɲa xa yunubi xafarima naxan na. 30N nu yi nan ma fe masenfe wo bɛ n to a fala, n naxɛ, ‹Xɛmɛ naxan fama n xanbi ra, a tide gbo n bɛ, barima beenun n tan xa daa, a tan nu na.› 31N tan yati mu nu na kanyi kolon, kɔnɔ n fa mixie xunxade ye xɔɔra nɛ alako a tan xa makɛnɛn Isirayilakae bɛ.»
32Yaya naxa seedeɲɔxɔya ba, a a masen, «N bara Ala Xaxili Sɛniyɛnxi to goro ra kelife koore ma alɔ ganbɛ, a dɔxɔ a ma. 33N tan yati mu nu a kolon, kɔnɔ Ala naxan n xɛɛ mixie xunxade ye xɔɔra, a nu bara a masen n bɛ, ‹I n Xaxili Sɛniyɛnxi toma goro ra naxan ma, a lu a ma, na kanyi nan n Xaxili Sɛniyɛnxi ragoroma mixie ma.› 34N tan bara a to. N bara findi seede ra a Ala xa Di nan a ra.»
Isa fɔxirabirɛ singee
35Na kuye iba, Yaya man nu na naa, a nun a fɔxirabirɛ mixi firin. 36Yaya to Isa to dangi ra, a naxa a masen, «Ala xa sɛrɛxɛ nan yi ki!» 37A fɔxirabirɛ firinyie to a xui mɛ, e naxa bira Isa fɔxɔ ra. 38Isa to a kobe rato, a naxa e to a fɔxɔ ra, a naxa e maxɔrin, «Wo munse fenfe?» E fan naxa a yaabi, «Rabuni, i yigiyaxi minden?» E to a xili «Rabuni», na nan falaxi e xa xui «Karamɔxɔ». 39A naxa a fala e bɛ, «Won xɛɛ, wo xa sa na kolon.» Nunmare tɛmui nan nu a ra. E naxa siga na yire kolonde, e fa lu Isa fɛ ma.
40Simɔn Piyɛri xunya Andire nu na na mixi firinyie ya ma, naxee Yaya xa masenyi mɛ, e fa bira Isa fɔxɔ ra. 41A naxa siga a taara yire keren na, a a fala a bɛ, «Muxu bara Al Masiihu to!» Na nan falaxi e xa xui, «Ala xa Mixi Sugandixi». 42Andire naxa Piyɛri xanin Isa yire. Isa to a to, a naxa a fala a bɛ, «Yunusa xa di Simɔn nan i ra, kɔnɔ i xili fama falade Kefasi, na nan na ki ‹Piyɛri,› naxan wama a falafe ‹fanye›.»
43Na kuye iba, Isa naxa natɛ tongo a xa siga Galile. A to Filipu to, a naxa a fala a bɛ, «Bira n fɔxɔ ra.» 44Filipu, Andire, nun Piyɛri birin findi Betesayidakae nan na. 45Filipu naxa siga Natanayɛli yire, a a fala a bɛ, «Mixi naxan ma fe falaxi Munsa nun namiɲɔnmɛe xa Kitaabuie kui, muxu bara a to. Isa Nasarɛtika nan a ra, Yusufu xa di!» 46Natanayɛli naxa a maxɔrin, «Fe fanyi nde nɔma minide Nasarɛti?» Filipu naxa a yaabi, «Fa, i yɛtɛ yati xa a to.» 47Isa to Natanayɛli to fa ra, a naxa a fala a xa fe ra, «Isirayilaka yati nan yi ki, maifuya yo mu na naxan bɔɲɛ ma!» 48Natanayɛli naxa a maxɔrin, «I n kolonxi di?» Isa naxa a yaabi, «Beenun Filipu xa i xili, i to nu xɔrɛ bili bun ma, n tan i to nɛ.» 49Natanayɛli naxa a fala a bɛ, «Karamɔxɔ, i tan findixi Ala xa Di yati nan na! Isirayila Mangɛ nan i ra!» 50Isa naxa a fala a bɛ, «N to a falaxi, a n i to nɛ xɔrɛ bili bun ma, i laxi n na na fe nan ma? I fe gbɛtɛe toma nɛ naxee dangi na ra.» 51A man naxa a masen a bɛ, «N xa a fala wo bɛ a nɔndi ki ma, wo fama nɛ koore tode, a rabixi, Ala xa malekɛe nu te e nu goro Adama xa Di ma.»


text:
Tariku >
Jyɛnkɛlɛ ʃyὲn fɔlɔ
Tariku la, jyɛnkɛlɛ 'ʃyὲn fɔlɔ Kɛra ‘kὲlɛ fɔlɔ ye min ma jyɛn jàmana ‘ʃi To. A da Mìnɛna 1914 sàn utikalo la kà kùncὲ ni ‘bolonɔbla ye bὲnkansɛbɛn na 1918 sàn nowanburukalo 11 Retɔnde ‘kɔnɔ.
I. Mùn tùn Bɛ Erɔp ‘kɔnɔ sàni jyɛnkɛlɛ 'ʃyὲn fɔlɔ kà da Mìnɛ ?
Sànkɛmɛ tan ni kɔ̀nɔntɔnnan banwaati la, Erɔp jàmanaw tùn B’a fɛ kà dɔ Fàra u ka fàngaboliyɔrɔw kan. U ye fàra-farali Dabɔ ɲɔgɔn kan walasa u bɛ Tànga ɲɔgɔn ma kὲlɛ la. O la, nìn fàraɲɔgɔnkan boloba flà nìnnu tùn Bɛ yèn :
- Fransi, Irisila àni Angletɛri òlu tùn Ye jyɛn ‘fànga fɔlɔ ye. U ka jὲkulu tɔgɔ tùn Ye ko sàbaninbɛn ( la Triple-Entente) u fànga tùn ka bòn kosɛbɛ.
- Alemaɲi, Itali àni Otrisi-ongri òlu tùn bɛ Weele ko sàbaninjɛ (la Triple alliance).
II. Mùnna kὲlɛ da Dònna ?
1914 sàn zuwɛnkalo tlè 28, Franswa Fɛrdinan min Ye Otrisi-ɔngri màsafanga cɛntaden ye, o Fàgara Saraewo, Bɔsni Ɛrzegonfinn jàmana kan. A Fɔra o waleya in ma ko Sarazewo « Bìnkanni ». O waleya in ye fùruku-furuku Dòn jàmanaw ni ɲɔgɔncɛkoɲɛw la fo Otrisi-ɔngri ye kὲlɛ Bìn Sɛrbi kan a sàn kelen in zuluyekalo tlè 28. Almaɲi B’a ta ‘fàn kà Angletɛri ni Fransi àni Irisila Kɛ u ta ‘fàn, òlu Sèndònna ‘jyɛnkɛlɛ 'ʃyὲn fɔlɔ la sàn utikalo daminɛw la k’u To ɲɔgɔn ‘bolo.
‘jyɛnkɛlɛ 'ʃyὲn fɔlɔ tùn Ye dàncɛko-kɛlɛ de ye :
Fransi tùn B’a fɛ kà Alzas ni Lorɛnn Fàra a ka dùgukolo kan tugun, òlu minnu tùn Mìnɛna ale la 1871 sàn na Alemaɲi fɛ. O y’a Sɔrɔ fana ko Otrisi-ɔngri jàmana ani Irisila tùn fɔlen dòn ɲɔgɔn ‘kɔ k’o sababu Kɛ ù bɛɛ tùn B’a fɛ kà Mɔngoli Fàra u ka màra-dugukolow kan.
Sɔ̀rɔkokɛlɛ tùn dòn fana :
Izini tùn Bɛ jàmana minnu na, Fransi ni Angletɛri, àni Almaɲi, òlu ka kὲlɛ wulikun tùn ye kà se Sɔ̀rɔ walasa ù na sugu kuraw Sɔ̀rɔ kὲlɛ bannen kɔ fɛ.
II. Jàmana jumɛnw ‘sèn Dònna kὲlɛ la ?
1914 ni 1918 ‘cɛ, jàmana 32 ye kὲlɛ Kɛ minnu na, 28 tùn Bɛ Sabaninbɛn jìgiya la. Mìsali la, Itali Bɔra Sàbaninjɛ fàn fɛ 1915 kà Nà Fàra Sàbaninbɛn kan ani Rumani. Sàbaninbɛn fana ye Etazuni ni ʃin ka dὲmɛ Sɔ̀rɔ 1917 sàn na. Otomann màsafanga ni Bilgari dɔrɔn de Fàrala Almaɲi ni Otrisi-ɔngri kan.
III. Kὲlɛ Kɛra yɔrɔ jumɛn ni jumɛn ?
‘jyɛnkɛlɛ 'ʃyὲn fɔlɔ ɲɔgɔnsɔrɔ fànba Kɛra Erɔp gun kan kὲlɛda flà la :
Tlèbinfɛkɛlɛda : o kὲlɛw Kɛra Fransi ni Bɛlzik.
Kɔrɔnfɛkɛlɛda : o kὲlɛw Kɛra Irisila.
Лɔgɔnsɔrɔ wɛrɛw Kɛra jyɛn fàn tɔ̀w fɛ i n’a Fɔ Itali, Azi, Almaɲi ka yɔrɔ màralenw Fàrafinna ‘kɔnɔ, Balkan gèjiw la, ani Erɔp Kɔrɔnyanfan fɛ.
IV. Mùn de Kɛra Fransi ?
1914 sàn kawulɛda fɛ, Almaɲi ye Fransi kὲɲɛkayanfan Mìnɛ kà Bɛlzik Fàra o kan. A kὲlɛfànga wulilen barika tùn ka bòn fo fransikaw ye kὲlɛkɛ-bolifɛn sugu bɛɛ bɔli yàmaruya Di kà kὲlɛcɛw Dòni kà Taa kὲlɛda la. Farasutakisiw ‘sababu la, alemaw Sera kà Lajɔ yɔrɔ laban na bam 40 sàni Paris dùgukɔnɔna ‘cɛ. O wulikayaala-kɛlɛ in kɔ fɛ, kὲlɛda ba Sìgira. Sira minnu Dlàra sàn laban na, òlu Tora ù nɔ̀ na 1915 sàn. Kὲlɛbolo bɛɛ ye tàrabaw Sèn walasa k’u yὲrɛ Tànga jugu ma. Kὲlɛ Nàna Kɛ yɔrɔninkelen-kɛlɛ ye. 1915 ni 1917 ‘cɛ, kὲlɛbolow b’a Лini k’u juguw ka fὲɛrɛ Cyɛn walasa k’o fànga Ban. Fàgaliw bɛ Kɛ u kàriyɔrɔw la ɲɔgɔn na. Nkà sebaa jɔnjɔn tɛ Dɔn fàn flà ʃi ni ɲɔgɔn ‘cɛ Kariɲɔgɔnnaba minnu Kɛra a ‘sèn fɛ, òlu ye :
- Artwa kariɲɔgɔnna 1915 sàn ;
- Wɛrdum kariɲɔgɔnna 1916 sàn, min na fransi màa 380 000 Bɔ̀nɛna u ni na, dɔw Joginna, dɔw yὲrɛ ‘fana Tununa. 335 000 fana Kɛra tèn alemaw la.
O kariɲɔgɔnna in de ‘sen fɛ fransikaw ka Kὲlɛmasa Petɛn de tɔgɔ Bɔra.
- Sɔm kariɲɔgɔnna 1916 sàn.
1918 sàn, wulikayaala-kɛlɛ da Mìnɛna tugun Itali min Labanna Sabaninbɛn ka sesɔrɔ la.
V. jyɛnkɛlɛ fɔlɔ Nàna ni kὲlɛfɛɛrɛ kura jùmɛnw ye ?
Tàraba : o Ye dìngɛ ye min bɛ Sèn kὲlɛcɛw fɛ kà Jìgin a ‘kɔnɔ walasa k’u yὲrɛ Tanga jugu ma àni k’u ka kὲlɛdaga Lakana. Nὲgɛŋɔnin bɛ Dòn un ɲɔgɔn ‘cɛ fùrancɛw la àni poronfɛnw. Yɔrɔ in bɛ Weele ko tìgintankungo (no man’s land), wà a dɔw ni jugu ka yɔrɔ cɛ tɛ Tὲmɛ mɛtɛrɛ tan ɲɔgɔn kan tùma dɔw.
VI. Kὲlɛminɛn kuraw
Kὲlɛbolo-ɲɛmɔgɔw tùn b’a Лini Izinitigiw fɛ olu ka kὲlɛminɛn fàngamabaw Dla minnu bɛ Se kà ‘mɔ̀gɔ caman Fàga ɲɔgɔn fɛ walasa k’u Dὲmɛ kà Se Sɔ̀rɔ jugu kan. 1914 sàn na, Sabaaninbɛn mɔ̀gɔw ka kὲlɛkɛminɛnw na kolo girinmanba tùn Ye màrifa bajinɛtiw ye. U tùn tɛ màgoba Лɛ almaw ka mugujugu-fililanw n’u ka yὲrɛmakisɛci-marifaw kɔrɔ bàri olu tùn labɛnnen dòn kὲlɛ ‘kan ma. K’a da Mìnɛ 1915 sàn na, almaw ye ɲɔnminɛgaasiw, gerenadiw àni bɔmufililanw ??? Labaara. Rajo, ʃaariw, jijukɔrɔ-kɛlɛkɛlanw, àni kὲlɛkɛ-pankurunw Dlara kὲlɛ in ‘sèn fɛ. ‘jyɛnkɛlɛ 'ʃyὲn fɔlɔ daminɛw Kɛra ni fɔlɔ-fɔlɔ kὲlɛ-kɛcogo kɔrɔ ye, min tùn Ye mɔ̀gɔw kà ɲɔgɔn Mìnɛ kolo ni fàsa nkà a Nàna Laban jyɛn kuraman kὲlɛ-kɛcogo la.
VII jyɛnkɛlɛ 'ʃyὲn fɔlɔ Banna cogo di ?
1917 sàn awirilikalo la, Etazuni jàmanatigi ye kὲlɛ Bìn Almaɲi kan. O sàn kelen in na, Irisila y’a ka Dὲmɛ Tìgɛ Fransi ni Angletɛri la k’a sababu Kɛ màa dɔw ka murutili ye Irisila jàmana kan minnu ɲɛmaa tùn Ye Leninn ye. Ameriki kὲlɛdenw selen Erɔp 1918 zuluyekalo la, Sabaninbɛn Labanna kà almaw Digi kà Sègin ni ʃaari kologɛlɛnw ye. Almaɲi dὲmɛbagajamanaw y’u Sènbɔ kὲlɛ la. O la, a Wajibiyara Almaɲi kan kà kὲlɛ Jɔ̀. Bolonɔ Blàra kὲlɛbansɛbɛn na Retɔnd 1918 sàn nowanburukalo tlè 11. O Kɛra wagɔn dɔ ‘kɔnɔ Kɔnpiyɛɲi kungo ‘kɔnɔ. Nfarsonfi bὲnkansɛbɛn 1919 zuwɛnkalo tlè 28 ye ɲangini bereba Bìn Almaɲi kan. O bὲnkansɛbɛn tùn b’a Wajibiya Almaɲi kan o ka:
Lorɛnn ni Alzas Di Fransi ma ;
Nàfolo dɔ Sàra cyɛnni kɛlenw ‘kùnkɔrɔ ;
Wà jàmana wɛrɛw ka fànga B’a kan.
VIII. Kὲlɛ in ye mùn de Kɛ mɔ̀gɔw la ?
1914 ni 1918 ‘cɛ màa miliyɔn bi wɔɔrɔ ni duuru de Bɔr’u sìgiyɔrɔw la. Màa miliyɔn seegin ni mùrumuru duuru de Sàra u la minnu na dùguden gansan tùn Ye màa miliyɔn flà ye. Fransi màa miliyɔn seegin ni mùrumuru naani y’u sìgiyɔrɔw Blà. Màa miliyɔn kelen ni mùrumuru sàba de ʃù Yera. Miliyɔn flà kɛcogo ma Dɔn. An bɛ Se k’a Fɔ ko Fransi du bɛɛ y’i nìyɔrɔ Sɔ̀rɔ nìn kὲlɛ in na. Fransika min ʃì Bɛ ‘sàn 18 kà T’a Blà ‘sàn 27 na, o tlanaani kelen Tora kὲlɛ in na. O Ye ‘kàsaara ye adamadenya bugunni ma. Jàmana ka kan kà falatɔw dòni Tà, cὲsamusow ani mɔ̀gɔ joginnenw kὲlɛ ‘sèn fɛ.
IX. Mùnna a bɛ Fɔ ko sànkɛmɛ mùgannan da Mìnɛna ‘jyɛnkɛlɛ 'ʃyὲn fɔlɔ la ?
‘jyɛnkɛlɛ 'ʃyὲn fɔlɔ, 1914 ni 1918 ‘cɛ, Kɛra kὲlɛ-kɛcogo kura ye àni jyɛn bɛɛ blàli ye ɲɔgɔn na, wà a ye taasira kura Dòn jyɛn kɔrɔ. Bὲnkan minnu Tàra kὲlɛ in ‘sèn fɛ olu ye Erɔp yecogo Yὲlɛma kà màsafangabaw Kɛ bɛɛjɛfangaw ye.
1920 sàn na, tɔn dɔ Sìgira jyɛn ‘tɔgɔ la min ka baara tùn ye kà fɔkabɛn Kɛ jàmanaw ni ɲɔgɔn ‘cɛ àni kà màramafɛnw blàli Sìnsin jyɛn ‘kɔnɔ. Erɔp wuliko kura Kɛra ni Amerikikaw ka wari àn’u ka sɔ̀rɔ yiriwafɛɛrɛw ye. Kὲlɛ bannen, Etazuni Kɛra jyɛn setigi fɔlɔ ye.
X. Daɲɛ kura minnu Sɔ̀rɔla kὲlɛ ‘sèn fɛ
1. ʃima (un poilu) : Fransi kὲlɛcɛ minnu tùn Bɛ jyɛnkɛlɛ 'ʃyὲn fɔlɔ la òlu tùn bɛ Weele ko ʃimaw sabu k’u To kὲlɛda la tàrabaw ‘kɔnɔ, saniya kὲcogo ‘ʃi tùn tɛ u ‘bolo.
2. « der des der » = laban
‘jyɛnkɛlɛ 'ʃyὲn fɔlɔ bɛ Weele ko laban sabu a tùn bɛ bɛɛ ‘kɔnɔ k’a ɲɔgɔn wɛrɛ tɛna Kɛ. A tùn Fɔ a ma ‘fana ko « kὲlɛba »
Microsoft ® Encarta ® 2009. © 1993-2008 Microsoft Corporation.
Blàdon : 2020-08-10 Yɛlɛmako laban : 2021-05-16


text:
Farafina Ngun Kunafoli Sanga Kelin kono
🇪🇹Ethiopie: Etiyopikaw ye u ka san kura seli kɛ sɛtanburukalo tile 11, ka kɛɲɛ ni Coptic kalandriya ye. Seliw tun bɛ dabila ka tɛmɛ a cogo kɔrɔ kan
🇺🇬Uganda: Sigida kunnafonidilaw tun bolo degunnen don ka masamuso Elizabɛti filanan ka ciyɛn kofɔ, ka waati bolodalenw tigɛ
🇸🇳Senegali: Sanjiba min nana kɔsa in na Pink Lake la, min falen bɛ jɛgɛw la, o ye sanjiba tiɲɛnenw lawuli, jibolisira juguw dɛsɛlen kɔfɛ, k’a sababu kɛ sanjiba ye min bɛ to senna Afiriki tilebinyanfan ni cɛmancɛla fan bɛɛ la.
Farafina Ngun Kunafoli Sanga Kelin kono
Farafina Ngun Kunafoli Sanga Kelin kono
Programmes
-
septembre 30, 2022
Dunia Ngun Kunafoli Sanga kelin kono
-
septembre 30, 2022
🇺🇸Ameriki Ngun kunafoli sanga kelin Kono
-
septembre 30, 2022
🌍Farafina Ngun Kunafoli Sanga Kelin kono
-
septembre 30, 2022
Dunia Ngun Kunafoli sanga kelin kono
-
septembre 30, 2022
Ameriki ngun Kunafoli Sanga kelin kono
-
septembre 30, 2022
🌍Farafina Ngun Kunafoli sanga kelin kono


text:
Jyɛn selekenaani tɔn ɲɛmaa kɔrɔ Kofi Annann Ntanyana.
Kofi Anann Bangera 1938 sàn awirilikalo la. A bangedugu ye Kumasi ye Gana jàmana na. Kofi Anann Kɛra jyɛn selekenaani tɔn ɲɛmaa ye, a bɛ Fɔ min mà ko ONU. O ɲɛmaaya in Kàlifara a la 1997 sàn kà Taa Blà 2006 sàn na. Kà Da a ka baaraw taabolo kan, jàlaba dɔ Dira a mà 2001 sàn na. O min bɛ Weele ko Nobɛl waalan "prix nobel de la paix". O wàalan in bɛ Di 'màa mà, màa min ka wulikajɔ Лɛsinna jyɛn ka lafiya mà. Bì, sibiri Utikalo tle 18nan 2018 sàn, nìn cὲba in minniji Dɔgɔyara k'a sababu Kɛ bàna kùntaala surun dɔ ye. A Fatura Swisi jàmana kàn kɛnɛyasoba dɔ la yen k’a ʃi To sàn 80 na.
Blàdon : 2018-08-19 Yɛlɛmako laban : 2018-08-21


text:
Tri II / Npɛkan / Zìgbereso
Dugu yɔrɔfɔli
Tri II ye Mali dugu ncinin dɔ ye. A bɛ Sikaso marabolo ani Kucala kolomi fɛ. A bɛ Galoda min na o ye Sinsinna ye nink'a kafoda Kɛ Kucala ye fana. A ni Kucala cɛ bɛ Bɛn bam 15 ma ka Taa kɔrɔn fɛ. A bɛ Sɔrɔ dugu minnu ni ɲɔgɔn 'cɛ o dɔw ye Kanikɔ, Molobala ani Pɛrɛso ye. Tri I ni Tri II cɛ tɛ Tɛmɛ mɛtrɛ duuru (5) kan bari sira dɔrɔn de bɛ u ni ɲɔgɔn 'cɛ.
Dugu tɔgɔko
Dugu tɔgɔ Dara a tutigɛbaa de la, a tɔgɔ de tùn ye Npɛ ye. O de sababu kosɔn "Kan" ; o min kɔrɔ ye "So" ye bamanankan na, Tara ka Nɔrɔ "Npɛ" la nink'o Kɛ "Npɛkan" ye n'o fana kɔrɔ ye ko Npɛ ka 'so. Nka tɔgɔ flanan min b'a la, n'o ye Tri II ye, o Sɔrɔla farali de fɛ, bari a dugu in Bɔra Tri I de la, o de Nàna ni fɔlɔko ni flananko ye. Fɛn min ye Zigbereso sɔrɔcogo ye, Tri I sìgilen kɔ fɛ, mɔgɔ dɔ tùn bɛ To ka Taa kungoyaala la Tri soforokun na. A yaalatɔ don dɔ, a ye sogoba Sɔrɔ yɔrɔ dɔ la. Walasa o yɔrɔ in kana Tunun a la don wɛrɛ, a y'i Лɛnakala ninka nsirasunba surunman dɔ Ye. A ye yɔrɔ in taamasiɲɛ Kɛ ni o ye. An bɛ 'bì min na, Tri II sìgilen bɛ o yɔrɔ in de la. O de y'a To tɔgɔ sàba ninnu bɛɛ fɔli damaka ka kan dugu weeleli la: Tri II, Npɛkan walima Zigbereso. Nka “Zìgbereso” in fɔli ka ca dugumɔgɔw yɛrɛ de fɛ. N'o tɛ, dafɛdugu dɔw yɛrɛ t'a Dɔn ni o tɔgɔ in ye.
Dugu dugutigiya
Tri II tùn tɛ masakɛ-dugu ye masakɛ-duguko tle la. Masakɛ-dugu min tùn bɛ yen Mara o ye Molobala ye. Fɛn min ye dugu dugutigiya ye, laadala-dugutigi bɛ yen 'kùn na. U ka dugutigiya tɛ Bɔ ka Yaala 'kìn ni 'kìn 'cɛ. A bɛɛ tolen bɛ 'kìn kelen 'bolo nink'a nàcogo Kɛ 'kɔrɔyakunda ye. Tri II Sìgira Npɛ Kulibali de fɛ, i n'a fɔ an y'a fɔ cogo min na ‘fɔlɔ. Ale ka baara tùn ye donsoya de ye, nka a Bɔra Npɛso. O kɔrɔ ye ko a dugu in sìgibaaw ye "Kulubaliw" ye wa a bɛ Mara olu de fɛ fana.
Dugu bònya
Tri II bɛɛ bɛ Bɛn kìn sàba de ma olu minnu ye Zigbereso, Kafɛrɛso ani Bonŋɔso ye. A dugu mɔgɔw bɛ Taa 931 ɲɔgɔn na. A sìgikɛnɛ ma bòn ten fana. Kabini a tu Tigɛra, a ma sìgiyɔrɔ-falen Kɛ.
Dugu siyako
Miɲankaw ye Trikaw ye. Siya wɛrɛ minnu bɛ Se ka Sɔrɔ yen ka Fàra olu kan olu ye dɔgɔnɔw ni fulaw ye. Kulubaliw tɛmɛnen 'kɔ, jamu wɛrɛ minnu bɛ yen olu ye Tarawelew, Kɔnatɛw, Jabaatɛw, Jolow ani Gindow ye. Tri II la, mamara ni bamanankan bɛ Fɔ yen, nka min bɛ Fɔ u fla la kosɛbɛ o ye mamara ye.
Dugu baarako
Tri II ka baaraw la fànba ye sὲnɛ ye. O sὲnɛfɛnw na, u bɛ saɲɔ, keninke, kàba, kɔɔri, tiga, tiganinkuru, fini ani ʃɔ de Sὲnɛ kosɛbɛ. Nakɔlabaaraw bɛ Kɛ yen. U ka nakɔw 'kɔnɔ, u bɛ nakɔjiriw dɔw Sɛnɛ i n'a fɔ mangoro, lenburu ani buyagi. Nafɛn kɛnɛw bɛ Sɛnɛ yen nakɔw 'kɔnɔ i n'a fɔ tubabunkɔyɔ, tamati, fòronto, ʃù, pɔnpɔrɔn. Sɛnɛ tɛmɛnen 'kɔ, numuya bɛ Kɛ yen fana. Yen numu bɛ dabadla Kɛ, jeledla, murudla ani kolonbɔ. Bɔgɔdagaw, ɲintinw, ani segere fana sèn bɛ yen baarakɛ-minɛn dlalenw na.
Baganmara bɛ Kɛ Tri II la kosɛbɛ. U ka bagan marataw fànba ye misiw, fàliw, sagaw, bàw, wùluw ani lɛw ye. U ka kamamanfɛn marataw ye ʃɛw, Kamiw, jɛnɛkɔnɔw ani tonkɔnɔw ye. Jago bɛ Kɛ yen, bari u bɛ sɛnɛfɛnw ni baganw Jago u musakakow kama. Ninnu bɛ tɛmɛnen 'kɔ, bololabaara bɛ Kɛ Tri II la i n'a fɔ geseda, jiribaaraw ani motodlaw. Donsoya bɛ Kɛ yen wa donso-bolodon bɛ Kɛ. Sugu bɛ Tri II la wa a jɔdon ye ntɛnɛn ye.
Dugu yiriwaliko
Tri II ka yiriwa siratigɛ la, musojigin-so kelen ni kɛnɛyaso kelen bɛ yen. Olu tɛmɛnen 'kɔ, fɛn damadɔ fana bɛ yen i n'a Fɔ ɲɔsimansinw, pɔnpekɔlɔnw, jabaraninw, kɔɔrisuguw, motow, kalalikɛ-mansinw, nɛgɛsow ani fàliwotorow. Tri II ni baɲuman-ketɔn minnu ye baara Kɛ ka Tɛmɛ ani bì olu ye CMDT ni Sewatɔn ye. O CMDT ka yiriwa ɲɛsinnen bɛ fɛn minnu ma olu ye kɔɔrisɛnɛ, nɔgɔkow, sanni ni feere ani jurudon ni jurusara ye. Waati ni waati u bɛ bolodaliw Kɛ ni ka dugudenw kàlan dakun kofɔlen ninnu kan u ka Se k'u Yɛrɛɲanabɔ.
Dugu kàlanko
Balikukalan bɛ Kɛ Tri II la. O Dabɔra 1978 sàn. Lakɔlikalan Dabɔra yen 1990 sàn, foroba- kalanso dòn. Kàlanso kelen min bɛ yen o ye duguma-kalan fàn fɔlɔ ye, sànwɔɔrɔ-kalan bɛ Kɛ yen.
Dugu batoko.
Tri II la, laadalabatow ni bìtaw bɛɛ bɛ yen. Laadalataw la, kɔrɛ kelen bɛ yenmin bɛ Bato kɔrɛto la. Bi diinɛw la, silamɛya bɛ yen, kerecɛnya fana bɛ yen. Silamɛya batoso, misiri, fla bɛ yen . Mɔgɔ min Nàna n'a ye o ye Umaru Kulubali ye. A dònni ni sisan 'cɛ bɛ sàn 165 ɲɔgɔn na.
Dugu ɲenajeko
Лɛnajɛlako minnu bɛ Tri II 'kɔnɔ olu ye seliw, sɔnniw, kɔɲɔw ani tɔnsigiw ye. A ɲɛnajɛw la, fɔlifɛn minnu bɛ Fɔ o dɔw ye bala, dunun, bàra, jenbe, cacaara ani dununba.
Nin fɔlifɛn ninnu bɛɛ bɛ Fɔ u ka bamanan-sanganw na fana.
Dugu kungoko
Tri kungo 'kɔnɔ, kɔ kelen ani dàla tan ɲɔgɔn b'u 'bolo jitɛmɛ-yɔrɔko la. Nka 'ba walima 'fala tɛ yen.
Dugu kabakoma-yɔrɔko
Kabakomayɔrɔ kelen de bɛ yen. O bɛ Weele ko "Tita". O ye 'tu ye u 'bolo yen.
Blàdon : 2016-01-20 Yɛlɛmako laban : 2016-07-29


text:
2014 10 16 Mali kura
Donkibaru
Aw ni ʃu: Modibo Dànbɛlɛ
Fàrafinna cɛmancɛ jàmana, n’o ye république centre Africaine, ka kulu dɔ Blàra ka Taa Kamerunn jàmana kàn yaasa kà Taa Sìgi kà Kuma Pologne (Poloniya) tubabumori ka dyagoya-minɛniko la. Tubabumori Mates Dizis, ale Dyagoya-minɛna mɔgɔ dɔw, minnu bɛ fɛ ka a Fàlen u ka ɲɛmɔgɔ dɔ, n’o tɔgɔ ye ko Abdulay Miskin. A mìnɛnnen dòn nìn waati in na sisàn Kamerunn jàmana kàn. Fàrafinna cɛmancɛ jàmana na, halibì, ‘jὲkulu murutilen dɔ ye ‘dànkarili Kɛ Beni dùgu la, jàmana kɔrɔnyanfan fɛ, kà mɔ̀gɔ mùgan ani wɔɔrɔ Bɔ̀nɛ u niw na. ‘Siga kɛlen dòn nìn walejuguya la Uganda jàmana mɔ̀gɔ murutilen jὲkulu, n’o ye ADEF ye.
Nizɛr jàmana kɛɲɛkayanfan fɛ, Frànsi sàbarabatigiw Ko u ye màramafɛn tɔni sàba Mìnɛ, ni missile sol air SA7 (sanbonbɔlen) olu B’a la, jàadijɛkulu minnu bɔtɔla tùn dòn Libi jàmana kan o sɛgɛsɛgɛli dɔ ‘sèn fɛ, ɔkutɔburukalo tle tan don waati la. Fìnitigiw ka kumalasela Ko, jàadi kὲlɛkɛden mɔ̀gɔ tan ni duuru Fàgara ni fɛlɛ wulili ‘sèn fɛ .
Libi jàmana, ‘kὲlɛ juguba Bɛ ‘sèn na nìn waati in na, Bɛngazi dùgukɔnɔna na. Général (Kὲlɛmasa) Instar ni fìnitigiw kɛlen dòn k’ale Dὲmɛ, ye ta Wuli jàadi kὲlɛkɛdenw na, ni jàmana dùguba flanan Bɛ u ka mara ‘kɔnɔ. A ka ca ni mɔ̀gɔ tan ani wolonflà ye minnu Sàra tle kelen masurunya ‘kɔnɔ, kὲlɛ ‘sèn fɛ .
Mozanbik jàmanatigi-sigi kàlata, k’a Sɔ̀rɔ ‘bàlanna ma K’a la, Felipe Лuzi bɛ ɲɛfɛla la, jaabi kùnfɔlɔ minnu Bɔra. Fànga sɔ̀sɔbagaw ko namara Kɛra. Mànkan dɔw Kɛra ʃufɛla fɛ. Fàrafinna wòrodugu-yanfan jàmanaw ka jὲkulu y’a Лini Madagaskar jàmana fànga mɔ̀gɔw fɛ, ko kà bolonɔ Blà bὲnkan, min b’a To mɔ̀gɔ minnu ye jàmana Blà pòlitikiko-mankan sababu la, ka Se kà Segin kà Nà ani ‘yaafa ka Kɛ u ma. Nin jὲkuluba Ko ‘kuma Tɛ ale ‘da. ‘Jàmanatigi kɔrɔ, Mark Ranfalomanana, min Seginna ka Nà jàmana ‘kɔnɔ k’a sɔ̀rɔ a ma ‘fɛn Fɔ mɔ̀gɔ ʃi ye.
Kùnflanintu jòlibɔn ye mɔ̀gɔ flanan Mìnɛ Etazuni jàmana kan. Nìn ye kɛnɛya furakɛlikɛla dɔ ye ni a tùn bɛ k’i màgo Dòn liberiyaka min, ni bàna tùn B’a la, ani ni a Faatura ɔkutɔburukalo tle seegin Dalas, Tɛksas, ni o Bɛ Etazini yàn. Kùnflanintu jòlibɔn ye mɔ̀gɔ bà naani ani kὲmɛ duuru de Fàga, an bɛ don min i ko sisàn. FAO, n’o ye ‘jὲkulu ye min ka baara ye dunkafa sabatili ye, ka sàn 2014 gafe min Bɔra kɔngɔ kὲlɛliko la dunuya, Ko mɔ̀gɔ miliyɔn kὲmɛ seegin ni duuru de degunnen dòn kɔngɔ sababu la. Fàrafinna sahara sanfɛjamanaw ani Azi, olu de ka degun ka jugu kosɛbɛ ni bɛɛ ta ye.
Seko ni dɔnko kɛnɛ.
Kasim tarawele.
Magistraw (sariyatigiw) ka tɔn jὲkulu min bɛ an ka jàmana ‘kɔnɔ, n’an bɛ a Fɔ a ma ko SILMA, ale ye ‘barosigi Kɛ bì, k’a Jìra k’a Fɔ, minisiri (setigi) min Bɛ sàriyako kùn na an ka jàmana kɔnɔna na, ko olu ni o tɛ kà ɲɔgɔn Fàamuya baara taabolo la . Adama Yɔrɔ Sidibe, ale ye SILMA, o ɲɛmaaba ye:
Adama Yɔrɔ Sidibe.
Syndicat (baaralapasa-tɔn) nìn créela (Sìgira ‘sèn kan). An y’an ka kaye deposer (Di) k’a Jìra k’a Fɔ an fὲlaw bɛ tàn. A ma an Weele tle kelen kà Nà k’a Fɔ mun de b’aw ka kaye ‘kɔnɔ, an k’a kuma Fɔ. Aa, a’ y’aw ka kaye Blà kà Nà n y’a Mɛn. Ni waati Sera, an bɛ Kuma, o ma Fɔ. An Tlara ka lettre (‘cikan) Sɛbɛn tugunni ka Taa a Fɔ a ye ko hey, anw ka kaye Bɛ i fɛ yèn, a bɛ kalo naani Bɔ sisàn mais (nkà) i ma foy Fɔ an ‘ɲɛ na. An B’a fɛ i ka an Weele an ka dɔ Fɔ. Halisa a ma foy fana Fɔ. A ka mutation (baarayɔrɔ-falen) fɛn o fɛn bɛ Kɛ, an b’an fὲla Fɔ k’a Blà, a b’a Kɛ komin I n’a sɔ̀rɔ ‘ko tɛ yèn. An Ko o min fana Flɛ o ye, o ko fana selen Bɛ yɔrɔ min na, an ye lettre (cikan) dɔ fana Sɛbɛn k’o bɛɛ Fàra ɲɔgɔn kan, k’o Ci a mà k’a Fɔ e de ye ministre de la justice (sàriya setigi) ye. Donc (o la), To i nɔ na.
Kasim tarawele.
U y’a Jìra fana k’a Fɔ ko minisiri (setigi) bɛ munu-munusaalo min Kɛ jàmana kɔnɔna na, kà mɔgɔw ka degun Lajɛ, k’a Fɔ k’a bɛ ‘fura Kɛ olu la, ko o tɛ a ka ‘baara ye. Laban min yὲrɛ, n’a y’o Kɛ faanakaw fɛ yèn, o Kɛra dègunba ye magistraw (sàriyatigiw) mà.
Adama Yɔrɔ Sidibe.
N Ko ne kɔni tɛ nà Se kà Taa mais (nkà) n dankan, vice president, ko n b’o Blà kà Taa. Olu Taara. Olu Taara mun Ye yèn? Olu Taara a Ye Bacili ye yèn responsible (kotigi) bɛɛ Weele ka Tla kà presse (kùnnafoni tìgilamɔgɔw) fana Weele, kà Tla tugunni association fɛn o fɛn Bɛ Faana, la societe civile (dùgukɔnɔ-mɔgɔw), k’u bɛɛ Weele. Kà Tla tugunni dùgumisɛnnin fɛn o fɛn, ni min ka procès (kiiri) Kɛra, ni min ma jaabi ɲɛnama Sɔ̀rɔ fɛn na, jàa o papier (sɛbɛn) caman de tùn B’a ‘bolo. O tùn B’a ‘bolo, a y’u Sɔ̀rɔ u bɛ kalo caman Bɔ bì. O B’a ‘bolo yèn. A mà fɛn Fɔ juge (kiiritigɛla) ‘ɲɛ na. Kà nà juge (kiiritigɛla) tà k’o Lasigi jàma cɛ mà, ko juge (kiiritigɛla), Kuma. E ta hakilinata ye min ye, o Fɔ.
Kasim tarawele.
U ka laɲini Ye ‘min ye, bɛɛ lajɛlen k’i Jɔ̀ i jɔ̀yɔrɔ la yaasa baara in, a bɛ Se kà Kɛ kà Лὲ cogo min na. ‘Sabu la, kiiritigɛ, ale ni baara tɔ̀w tɛ kelen ye.
Adama Yɔrɔ Sidibe.
An ma Dèli ka minisiri (setigi) ʃi Ye fɔlɔ, mɔ̀gɔ min bɛ i ka màra ‘kɔnɔ k’a Fɔ k’i b’o de Tà kà Bɔ n’a ye ka Nà, ka Nà a Fɔ jàma na, an ma Dèli k’a Ye fɔlɔ ko i Лɛfɔ. Minisiriya (setigiya), sàriya ‘bolo la, ni min ma Kɛ ka Лὲ, sàriya ye sira dɔw Jìra k’i ka ɲàginni Kɛ. I tɛ Bɔ o sira fɛ wa? Ni e ko k’e bɛ autorité kelen bafouiller (fànga fàn dɔ Lagòsi), i bɛ ka Etat autorité (fànga se mumɛ) bɛɛ de bafouiller (Lagòsi). N’i ye juge (kiiritigɛla) ka autorité bafouiller (fànga Lagòsi) cest l’autoritée de l’Etat que tu a bafouillé (o y’i kɛlen ye ka fànga se Lagòsi). Wa an dànbe fana tɛ i k’a Лini ka mɔ̀gɔ Màlo. O tɛ an ka dànbe ye. An ka valeur societale (sìgi laadaw) tɛ Sɔ̀n o ma. Mɔ̀gɔ, i k’a Лini k’a Màlo, k’a Sìgi a màlokɛnɛ kan, ɛɛ, k’o Kɛ e dyanɲɛko ye!
Kasim tarawele.
Yàni bàrosigi in ka Wuli, SILMA mɔ̀gɔw y’a Jìra k’a Fɔ fana ko min ye minisiri (setigi) Bacili ye, ko fɛn o fɛn tɛ a ka ‘sira ye, ko a k’a Sènbɔ o la. ‘Sabu la, min ye kiiribon kɔnɔna baaraw ye, olu minnu ye magistraw (sàriyatigiw) ye, ko olu de bɛ Se kà o Kɛ kà Лὲ.
Adama Yɔrɔ Sidibe.
A ka Bɔ baciliya la ka Kɛ minisiri (setigi) ye. Anw tɛ Bacili fɛ, mais (nkà) anw Bɛ minisiri (setigi) de fɛ. O ye anw ma waajibi ye. Anw bɛ baara Kɛ n’o ye. Dɔ wɛrɛ tɛ yèn, sàriya ye min fana Fɔ. O ye kuma de ye o. An bɛ Kuma. Ni ‘dɛsɛ Kɛra o la, an fana waajibiyalen bɛ min na o de ye kà institution judiciaire (sàriyablon) in Màtarafa, k’a Màkara. A mana Kɛ mɔ̀gɔ o mɔ̀gɔ ye, ni i Ko k’i bɛ ko Kɛ min bɛ institution judiciaire (sàriyablon) Lagòsi, anw ka devoir (jɔ̀yɔrɔ) Ye min ye, o ye kà i Bàli i k’o Kɛ. An kɔni bɛ o Kɛ. Anw Ye central (kolomayɔrɔ) ye. Donc (o la), weele-weelekan Ye min ye, k’a Fɔ minisiri (setigi) Bacili ‘ɲɛ na, a ka baciliya in da Blà ka Kɛ minisiri (setigi) ye. Kunakuna min B’a la vers telle ou telle personne (ka Kɛ mɔ̀gɔ dɔw kan), a k’o da Blà.
Kasim tarawele.
Min ye SILMA mɔ̀gɔw ye, a Jìrala k’a Fɔ ko degun min Bɛ olu ni minisiri (setigi) ‘cɛ bì, u y’a Kɛ bataki ye k’a Ci bɛɛ lajɛlen ma. Nkà min ye magistraw (sariyatigiw) ka tɔnba min Bɛ yèn, u k’a Lajɛ min ka kan kà Kɛ ni jàmana-kùntigi bɛ o ko kurunbokarili Kɛ, ko u bɛ nà a ko tɔ̀ Лɛfɔ o kɛnɛ kan.
Kan ni Yiriwa ‘tɔgɔ la, Musa Dànbɛlɛ ye jὲmukan Sɛbɛn.
Blàdon : 2019-10-26 Yɛlɛmako laban : 2019-10-28


text:
Ziirinda > 2016 06 18
Bunteni ni ntori ka fàlatigiyako
Don dɔ la funteni de Ganna bunteni na, o fana Bɔra k'a bɛ Taa fiɲɛminɛ na fàlada la. A selen yen a y'a Sɔrɔ ntori màsayadalen bɛ yen. bunteni kɛlen ka ntori Fo, 'ntori fana y'a Jaabi ni ka Tla k'i kant'a ma ko
-E fɛnnin barikantan in Nàna mun Лini yan?
Bunteni y'a jaabi ko
-Funteni de ye n Tɔɔrɔ o de la n fana Nàna n lafyayɔrɔ-ɲini.
O kɛlen, 'ntori y'a Fɔ a ye k'a ka Taa lafyayɔrɔ wɛrɛ Лini ko n'o tɛ ale n'a tɛ kun yan. O kuma ma se ka kun bunteni fana fɛ o fana ye 'ntori Jaabi ko yala dugukolo ye 'ntori ta ye wa? U Tor'o ɲɔgɔn Sama-sama na sonsannin Nàna jimi na ka n'u Sɔrɔ yen. Ale y'u Лininka u Dònna kuma ɲɛ na k'a F'a ye. O kɛlen sonsannin Ko k'o kɔni ma Se ɲɔgɔn Sama-sama ma. A k'u ma ko kɛnɛ Flɛ so Flɛ, k'u k'a Kɛ cɛkɛlɛ ye ko min maa Se min na ko fàalatigiya na T'o tigi 'bolo. Aa! o kuma Fɔ sonsan fɛ o Dyara 'ntori ye haali. A y'i kant'o la k'o y'a kɛcogo ɲuman ye. Ɔ, 'sɔn kɛlen o ma, sonsannin y'i kanto tun ko a ko ma Kan ka Kɛ olu sàba dama ɲɛ na, k'u ka Jɔ k'a bɛ ci Blà kungokɔnɔfɛn tɔw ma. O kɛlen a y'a ka dununba Tà ko
-Goŋ goŋ goŋ, Ayiwa n balima cɛ ni muso, ni Ala ye kaidon Jira an kɛnɛ na bɛɛ ka ɲɔgɔn Sɔrɔ fàlada la. Cɛkɛlɛ bɛ na Kɛ yen 'ntori ni 'bunteni 'cɛ fàlatigiyaɲini-kɛlɛ dòn. O tuma na, bɛɛ lajɛlen Weelelen dòn, maaʃi ka na To 'kɔ. Bɛɛ ka Bɔ an ka Taa a ko seereya jankɔ 'bìn ka na Kɛ dɔ kan a ko la. O karidon kofɔlen in sɔgɔmajoona fɛ kungokɔnɔfɛn bɛɛ ye ɲɔgɔn Sɔrɔ fàlada la yen. Ɔ, bɛɛ dafalen, jara ye kɛlɛ sariya Sìgi. A y'i kant'u ma k'u kelen bɛɛ bɛ tanniko sàba sàba Kɛ ko ni min Bòlila walima ka Kule k'o tuma na o tigi 'sèn tɛ 'fàlatigiya la tun, k'a bɛ Di dɔ in ma. Ntori hakili sìgilen, a dakojugu a yɛrɛ la, a y'i kan kɔrɔ Tà jàma cɛla ni k'i kanto
- Ne balima kungokɔnɔfɛnw ne 'ntori flɛ ka lahidu Tà Ala ye k'a Tà aw ye fana, ni nin kɛlɛ in da Tora ne na, n y'a Лini Ala fɛ a ka fìyɛn Dòn ne ni n bɔnnaw bɛɛ ka ɲanamaya la.
Ɔ, o kɛlen sa, jara y'i kanto ko ntori ka tanni da Minɛ. 'Ntori fana y'i Labɛn k'i Funnun ka Sin bunteni ma, a selen a ma a y'a Tan ka Fli dugu ma o Wulila k'i Jɔ, a Tlala k'i Funun ka n'a Tan ka Fli. Ntori y'a ka tanniko sàba bɛɛ Kɛ bunteni ma Kule , w'a ma Bòli. O kɛlen sa jara y'i kanto ko 'ntori ka tanniko sàba Dafara, u ko ko tanni da Sera bunteni fana ma, ko 'ntori k'i Labɛn. Ntori y'i funnun k'i Jɔ, bunteni fana ye 'ntori fununnen Lajɛ k'a Wuli a kɔ la ko ŋamaw! Aa! o tanniko fɔlɔ ntori funnun Jiginna ni k'a ɲɛw Blen. Jara y'i kanto ntori ma k'a k'a Jija k'a tɔ Tora tanniko fla ye. Bunteni Taara kɔ fɛ tun k'i Fyɛ ka n'a Da ntori kɔ la tugun ko ŋamaw! Aa! Jɔn k'o Dyara! ntori de Flɛ ka Kule dew! k'i Pan ka sugunɛ Seri ni ka T'i Fli fàlakɔnɔji la. Bɛɛ ko ee! ntori Kulela, ntori Bòlila!!!. Jara ko o la ko tigi wɛrɛ tɛ fàlada la ni bunteni tɛ. Ɔ, nkà ntori pantɔ ye sugunɛ min Kɛ Ala fana y'o Kɛ 'fyɛn ye ntori n'a bɔnnaw ka ɲɛnamaya la. K'a Tà o don ka na Blà bì la sugunɛbakɛ Kɛra 'ntori taalan ye.
N y'o Tà yɔrɔ min, n y'o Blà yen.
Blàdon : 2016-06-18 Yɛlɛmako laban : 2016-07-07


text:
🇲🇱Bololo tikeli Gueleyaw Youwarou Mopti marala
Jɛɲɔgɔnya Bololo kan tununna ni Youwarou ye. Kabini san 2021 awirilikalo la, Youwarou ka sɛrɛkili tigɛra ka bɔ ɛntɛrinɛti la, o min tɛ fɛnɲɛnɛma ye tugun nka baarakɛminɛn don. sigidala mogow ye laseli ke VOA Lasikiden ye Gourdou Boucoum ye
🇲🇱Bololo tikeli Gueleyaw Youwarou Mopti marala
🇲🇱Bololo tikeli Gueleyaw Youwarou Mopti marala Jɛɲɔgɔnya Bololo kan tununna ni Youwarou ye. Kabini san 2021 awirilikalo la, Youwarou ka sɛrɛkili tigɛra ka bɔ ɛntɛrinɛti la, o min tɛ fɛnɲɛnɛma ye tugun nka baarakɛminɛn don. sigidala mogow ye laseli ke VOA Lasikiden ye Gourdou Boucoum ye
🇲🇱Bololo tikeli Gueleyaw Youwarou Mopti marala
Programmes
-
octobre 02, 2022
Mɔgɔ ba caman ye ɲɔgɔn lajɛn kari don Bobo-Dioulasso
-
octobre 02, 2022
Burkina Faso: Ibrahim Traoré ye taama ke Ouagadougou la
-
octobre 01, 2022
Laselikɛlaw binna Faransi ka lasigidenso kan Ouagadougou
-
octobre 01, 2022
Anbafo Jemukan Sibiri Octoburu kalo tile folo san 2022
-
-


text:
🇲🇱Mali ye Finitigiw kura sukandi U bɛ san 2021 lafasalitɔnw ni lakanabagaw 3043 cɛ minnu taara ɲinan walasa ka baara kɛ Mali fasokanw ye. Kalo 6 ɲɔgɔn kalan kɔnɔ, o mɔgɔkɔrɔbaw ye kalan kɛ modulu suguya caman na, n’o ye sɔrɔdasi farikoloɲɛnajɛ kalan ye, sɔrɔdasi kalan caman, baarakɛcogo kalan. Laɲini kelen de kalanna a ka sɔrɔdasiw la;ka jamanadenw n’u ka nafolo lakana. Mariam Kouyate.
Programmes
-
-
-
septembre 23, 2022
🇲🇱Mali yerema honronya nienamayala Youwarou Sɛtanburukalo tile 22
-
-
-
septembre 23, 2022
🇳🇪Niger Djamana Kan G5 Sahel Jamanaw Ka nieonye G5 Sahel jamanaw ka lafasali


text:
Mabɛn kàlansen
Kalanbolo 2nan : maben (wale n’a kulu)
I. Daɲe siya
Daɲe siya 14 be bamanankan na: tɔgɔ, wale, mankutulan, sementiyalan, sinsinnan, ɲagalan, tugulan, danfaralan, hakelan, jiralan, tigiyalan, nɔnabla, blankɔ, ɲininkalilan
Misali:
Kutubu, Nci de ka sabara kura fla ani a ka kulusi kelen binna ji in na tali
II. Daɲe ɲeci
Tɔgɔ ni wale ye siyaw bee la kolomayɔrɔ ye. Kumasen fɔli kolomayɔrɔ ye olu fla ye. Ɲeci fla be tɔgɔ la kumasen kɔnɔ: wale tigi ɲeci ani wale dafali ɲeci.
1. Wale tigi
Wale tigi ye tɔgɔ ye walima tɔgɔjuru ye min be kumasen wale ka waleyata bɔ a sira fe walima wale ka waleyata be boli min kan. A be se ka ke nɔnabla ye. A be fɔ ka kɔn wale ɲe tuma bee. A ka c’a la kumasen yere be dabɔ n’ale ye.
Misali:
Den tununna (tigi: den)
A ka den tununna (tigi: a ka den tigijuru min be dan tɔgɔ 2 ma)
A kɔrɔke ka den tununna (tigi: a kɔrɔke ka den tigijuru min be dan tɔgɔ 3 ma)
Jelike be kuma fɔ (tigi: jelike)
2. Wale dafa
Wale dafali be ke tɔgɔ fe walima nɔnabla fe. Tɔgɔ min be dafali ke a be fɔ o ma ko dafa. Dafa ye tɔgɔ ye wale ka waleyali be boli min kan. A be se ka na wale ɲe fe walima wale kɔ fe. O sababu b’a to a sugu be ke 2 ye: ɲedafa ani kɔdafa. Dafa te wale bee la. A be wale minnu na olu be weele ko wale dafataw. A te minnu na olu be weele ko wale dafalen.
a. Wale dafata n’a dafaw
i. Лedafa:
Лedafa ye dafa ye min be na kuma kɔnɔ ka kɔn wale ɲe. A be don wale n’a demenan ce. Лedafa be wale min na o gananama be fɔ ni walelan « ka” ye ka dafa nɔnabla (a) tugu o la ka sɔrɔ ka wale fɔ : ka + a + wale (ka a bugɔ/siri/mine…)
Misali: k’a dɔn, k’a dun, k’a ke, k’a fɔ
Nci be Mali dɔn
Zan be sogo dun
Лele ye sebenni ke
Awa ye kuma fɔ
Лedafa be caya ni kelen ye tuma dɔw la. U caman tuguli ɲɔgɔn kɔ a be fɔ o ma ko ɲedafajuru.
Misali : Nci be Mali kɔnɔko dɔn (ɲedafa : Mali kɔnɔko ɲedafajuru min be dan 2 ma)
Nci be Mali marabolow kɔnɔko dɔn (ɲedafa : Mali marabolow kɔnɔko ɲedafajuru min be dan 3 ma)
Nci be Mali ka yeremahɔrɔnya tali geleya kow dɔn (ɲedafa : Mali ka yeremahɔrɔnya tali geleya kow ɲedafajuru min be dan 5 ma)
ii. Kɔdafa :
Kɔdafa ye dafa ye min be fɔ ka da wale kan kuma kɔnɔ. A be don wale n’a blankɔ ce. Kɔdafa be wale min na o gananama be fɔ ni walelan “ka” ye ka wale fɔ ka dafa nɔnabla (a) da o kan ka sɔrɔ ka blankɔ na u bee kɔ fe : ka + wale + a + blankɔ (ka maga/tla/bala a la…)
Misali: ka tugu a la, ka ke a ye, ka to a fe
Лele tugura kamalen na
Zan be ke ɲemɔgɔ ye
Nci ma to kɔ fe
Kɔdafa be caya ni kelen ye tuma dɔw la. U caman tuguli ɲɔgɔn kɔ a be fɔ o ma ko kɔdafajuru.
Misali :
Лele tugura kamalen dɔgɔke la (kɔdafa : kamalen dɔgɔke kɔdafajuru min be dan 2 ma)
Лele tugura kamalen dɔgɔke terike la (kɔdafa : kamalen dɔgɔke terike kɔdafa min be dan 3 ma)
Лele tugura kamalen dɔgɔke terike ka so la (kɔdafa : kamalen dɔgɔke terike ka so kɔdafajuru min be dan 4 ma)
iii. Yerekandafa
Yerekandafa ye dafa ye min ye wale tigi nɔnabla ye k’a sɔrɔ wale be boli a kan. A be na ka kɔn wale ɲe cogo min na a fana be se ka na wale kɔ fe. A mana na ka kɔn wale ɲe a be weele ko yerekan-ɲedafa. N’a nana wale kɔ fe a be weele ko yerekan-kɔdafa.
Yerekan-ɲedafa: ale gananama be fɔ tan: walelan + yerekandafa (i) + wale (ka + i + wale)
Misali: k’i sigi, k’i jɔ
Nci y’i sigi golo kan
Ce y’i jɔ sira cemance la
Yerekan-ɲedafa dɔw b’u yere deme ni « yere » ye nɔnabla ni wale ce
Misali : k’i yere fɔ, k’i yere mine, k’i yere bugɔ
Nci b’a yere fɔ kojugu
Лele y’i yere mine cemanninw na
Fatɔke b’a yere bugɔ sɔn ni sɔn
iv. Yerekan-kɔdafa: ale gananama be fɔ tan : walelan + wale + yerekandafa + yere + blankɔ (ka + a + wale + i + yere + blankɔ
Misali :
Nci be maga a yere la
Zan ma da a yere la
Npene be baara ke i yere ye
· Yerekan-kɔdafa wale tigi ye min ye a b’o nɔnabla la tuma bee. N’i ye nɔnabla were bla a kɔdafa jɔyɔrɔ la min ni a wale tigi te kelen ye, a ka yerekanya be ban. Wale tìgi nɔnabla in ye nɔnabla gansan ye tuma bee fana.
Misali :
Ne be baga n yere ma ≠
Ne b e baga a y ere ma / Ne b e baga ne y ere ma
E be baga i yere ma ≠
E b e baga u y ere ma
A be baga a yere ma ≠
A b e baga n y ere ma
An be baga an yere ma ≠
An b e baga a’ y e r e ma
A’ be baga a’ yere ma ≠
A’ be baga an y e r e ma
U be baga u yere ma ≠
U be baga i y e r e ma
Yerekandafa dɔw tigi be caman na tuma bee.
Misali:
U y’u sigi ɲɔgɔn kan
Flake ye misiw fara ɲɔgɔn kan = Misiw y’u fara ɲɔgɔn kan (u yere ma)
v. Fanfladafa
Fanfladafa ye dafa keli ye wale kere fla bee fe. A be wale min na o be weele ko wale fanfladafama. A wale sugu be taa ni ɲedafa ni kɔdafa fla bee ye ɲɔgɔn fe.
Misali: ka a fɔ a ye, ka a tu a kan, ka a don a la
Nci be ci fɔ ce ye
Zan ye daji tu bin kan
Npene be fini don den na
III.Blankɔ/kɔbla
Лefɔli: blankɔ ye daɲe ye min be wale n’a kɔdafa cela Ben. U hake dɔnnen don bamanankan na: la/na (ra, rɔ, lɔ/nɔ), ma, kan, fe, ye/ɲe, kama.
Blankɔ ni wale-kɔdafamaw de be Taa ɲɔgɔn fe
Misali : mɔbili Sera a jɔyɔrɔ la.
Kɔnɔnin y’i Pan san fe.
Walekulu dɔw be Je u ka blankɔ kɔ.
Misali : Wari be karisa kun na.
Wari be karisa kun.
A Nana ne kɔ fe
A Nana ne kɔ.
U Blara an ɲe fe.
U Blara an ɲe.
Jeli blankɔ kɔ o senna ka telin kɔdafa minnu fe o dɔw fle : kɔnɔ, kun, bolo, kɔrɔ, nɔ, ce, kɔ, ɲe, da, so, min, dɔ (waatitɔgɔ dɔ kɔ fe = don dɔ « la ») kungo, yɔrɔtɔgɔ (dugutɔgɔw, jamaanatɔgɔ, laminitɔgɔ :baninkɔ), sisan, bi, kunun, sinin, caman, bee…
Misali :
A y’i sigi so kɔnɔ (na)
N ka wari don n bolo (la)
Doni be dennin kun (na)
Cekɔrɔɔba be jiri kɔrɔ (la)
A taara a nɔ (fe)
Ce segenna so ni kungo ce (la)
E nana ne kɔ (fe)
U blara mɔgɔ tɔw ɲe (fe)
Cenin ye bɔnbɔn bla a da (la)
An be taa so (la)
Kɔdafa minnu be je blankɔ kɔ o caman ye kɔdafajuruw ye
Misali:
Sigi so kɔnɔ (kɔdafa 2)
Don n bolo (kɔdafa 2)
Be dennin kun (kɔdafa 2)
Be jiri kɔrɔ (kɔdafa 2)
Taa so (kɔdafa 1)
Blankɔ minnu binni ka telin olu fle : fe, la/na
Walekulu dɔw blankɔntan fɔli jara fo u blankɔ blali a nɔ na te ɲe blen. Nk’o t’a Jira fana ko daɲe min be o kumasen suguw blankɔntan na k’o be Ke blankɔ ye.
Misali: A Taara so la (o de tun don fɔlɔ)
A Taara so. (la ntanya t’a To ko so be Ke blankɔ ye yan)
Ce Donna kɔlɔn kɔnɔ na. (o de tun don fɔlɔ hali bi i be To k’o kelen-kelen Men)
Ce Donna kɔlɔn kɔnɔ. (na ntanya t’a To ko kɔnɔ be Ke blankɔ ye yan)
Blankɔ caman be Se ka Ye kumasen kelen kɔnɔ
Misali : Ŋolo be sene na a terike ka foro la.
Blàdon : 2015-01-10 Yɛlɛmako laban : 2015-01-10


text:
Tariku >
SÀMORI
Sàmori fà tɔgɔ Ye ko Lanfiya Tùre, o Sìgira Maɲanbaladugu, Koɲan jàmana kan. Ni Lanfiya tɛ jàgo la, a b'a baganw Kɔ̀lɔsi. A mùsow bɛ ci Kɛ. Kàmaralaka minnu tùn ye jàmanatigiw ye, olu denmuso kelen tùn Bɛ Lanfiya ‘kùn, ko Masorona.
Sàmori wololen na Kɛ 1830 sàn na. A y'a ka denmisɛnya fànba Kɛ a beenna na. K'a To funankɛ ye, Sàmori tùn mana Dòn ‘jɛ o jɛ la, a bɛ k'o ɲɛmaa ye. A flan bɛɛ sɔ̀nnen B'a ye k'a d'a kan denmisɛn hakilima dòn, w'a bɛ fὲɛrɛ Sɔ̀rɔ ko bɛɛ la. Tɔ̀ɲɔgɔnya la, a ma màasi Fùsaya si ye. A tɛgɛ lablalen : min mana Sɔ̀rɔ o bɛ Tla tɔ̀ɲɔgɔn bɛɛ ‘cɛ. A tùn ka ko ka di a flan bɛɛ ye. Yɔrɔkelensigi ma Se kà Diya Sàmori ye. Ay'a Лini a fà fɛ kà Taa jùlaya la. Jàgo Diyara Sàmori la nk'a tùn t'a yὲrɛ Màjigin màasi ye. Odun ni jàgo tɛ Bὲn. N'i y'a Ye kὲlɛ la, bolokurunnakɛlɛ dòn. Dalakɛlɛ tɛ. Kuma caman lankolon, a tɛ Se o la. Sàmori tùn Ye kamalenkɔrɔ sanfa dugufa de ye. a mana Yɛlɛ, a ɲinw B'i ko waraba taw. A man'a ɲɛ Jɔ̀ i la i b'i kùn Sùuli. Bìlisibɔnsɔn de tùn dòn : a bolo fla jɛlen dòn. A tùn bɛ Fɔ ko màa ka ɲɛɲinini tɛ Se o màasugu la. Sàmori B'a ka jàgo la dɔgɔduguw ni ɲɔgɔn ‘cɛ. Sìselakaw Nàna Bìn Maɲanbaladugu wɛrɛw kan k'u bɛ Taa n'o baganw ye. O ye Sàmori Sɔ̀rɔ dùgu ‘kɔnɔ. A ye dùgu kamalen damadɔw Fàra ɲɔgɔn kan kà bìnkannikɛlaw Gɛn. U ma hali bagan kelen Sɔ̀rɔ kà Taa n'a ye, wa kὲlɛ ma Diya u la fana. Sàmori ka kὲlɛkuntigiya taamaʃyɛn Kɛra o kὲlɛ ye.
‘Sàn danmadɔ o ‘kɔ, u Sèginna kà Nà Bìn dùgu in kan tun. O ye Sàmori Sɔ̀rɔ taama na. Nìn sèn in na, u ma Dàn mìsisonya ma. U ye ‘cὲ caman Fàa kà Taa ni mùsow ni denmisɛnw ye jɔ̀nya la. Sàmori ba Masorona Kàmara tùn Mìnɛn'u fɛ fana.
O ci Taara Fɔ Sàmori ye. A girinbaatɔ Sèginna k'a Sɔ̀rɔ dùgu bɛ kà Jèni halisa. Sàmori Ko k'a yὲrɛ bɛ T'a ba Kùnmabɔ Sìselakaw fɛ. Sàmori Taara o wula bɛɛ. A ma Taa ni màramafɛn y'a ‘bolo. A Taara Màdina, Sisew ka dugu. A y’i Sin Sere Bùrulaye ma, morifaama. Sìselakaw tɛ Se kà juguman Kɛ Tùrelakaw muso la. O Ye diɲɛ kɔ̀rɔlen ye. Sàmori y'i Màjigi faama ye k'a Лìninka a bɛ Se kà min Kɛ yaasa fàama k'a ba Labla.''N'i ye jɔ̀nkɛ kamalen 7 Di n ma, n b'i ba Labla.'' Sàmori k'o la :''o tɛ n’bolo fɔlɔ. Ne Ye ‘denmisɛn ye, n ka jago ma yiriwa fana. N b'a Лini i fɛ i k'i Mùɲun. N bɛ jɔ̀nkɛ 7 Лini ka D'i ma''. Aa…. Ne tɛ Se kà Mùɲun k'o bɛɛ Màkɔnɔ. Ne yὲrɛ ka sira tɛ Se kà jùlaw fɛ''. ''Ne fana t'a Лini kà To jùlaya la. N'i Sɔ̀nna kà n Blà i ka kὲlɛdenw fɛ, a Mɛn o mɛn n b'i ka jɔ̀nkɛ 7 Di kà n ba Kùnmabɔ''.
Kὲlɛdenya
Sere Bùrulay ye Sàmori Lajɛ fefew, a ɲɛ B'a la ‘cὲ dafalen dòn. A y'i Miiri, a Sɔ̀nna. Sàmori Kɛra kà sofa dɔ ye. Fàama bolokɔrɔsofa kɔ̀ni. Mùn na Sere Bùrulay Siga-sigara kà Sàmori Tà ? O tùma a tùn tɛ nìn kamalenkɔrɔ in fɛ sofa ye wa? O tɛ. A tùn Fɔr'a ye de ka Tὲmɛn ko màa min bɛn'a ka fànga Tiɲɛ, o tigi tàamaʃyɛn ni Sàmori bɔlen. Sàmori ka jùlaya Banna Màdina. A Kɛra kὲlɛden ye. O yὲrɛ tùn bὲnnen B'a la ni jùlaya ye.
Sàmori Sera k'a ba Labla ni jɔ̀nkɛ 7 ye. Sere Bùrulaye ma Dèli kà nìn ɲɔgɔn ‘cὲ farin Sɔ̀rɔ a ka màaw la. O de kosɔn, a ma Sɔ̀n Sàmori ka Taa. Taali yὲrɛ tùn nège tɛ Sàmori la blen. A ni fàama Diyara fo k'u Kɛ teri ye.
Nkà fàama dɔgɔkɛ Sere Bìrema kɔ̀ni tùn t'a fɛ. O tùn diminen Bɛ Sàmori ‘kɔrɔ bawo o ma Лìnɛ cyὲndalaw ni domaw ka fɔlen ‘kɔ. Ale kɔ̀ni hakili la, a Fɔra ko cɛ min bɛ n'u ka fànga Tiɲɛ o tɛ ‘màa wɛrɛ ye Sàmori ‘kɔ. A ye kuma sugu bɛɛ Fɔ a kɔ̀rɔkɛ ye. O ma Sɔ̀n kà Sàmori Gɛn. Don o don, dɔ de bɛ Fàra Sàmori ni Sere Bùrulay ka teriya kan, bawo ni Sàmori tɛ, a ka kὲlɛ caman tùn bɛ Tiɲɛ a ‘bolo.Sàmori ye ‘sàn duuru Kɛ fàama ka màndiya la. Sere Bùrulay Sàra 1859 sàn na. Sere Bìrema Sìgira fànga na. Sàmori n'a ba Bòlila bawo Sere Bìrema tùn b'a Лini k'a Fàa. A bolo lakolon Nàna Sìsew bara cogo min, a bolo lakolon Taara ten. Nk'a ye fɛn kelen Sɔ̀rɔ kà Taa n'o y'a ‘bolo, fɛnba yὲrɛ : Sàmori ye sìlamɛya fana Sɔ̀rɔ Sere Bùrulay de bara. A y'a ka tùlu sàba Di kà Tuubi yèn. A y'a Fàamu ko sìlamɛya bɛ Se kà Kɛ sababu ye kà kὲlɛdenw dusu Lamin kὲlɛ la, ‘kafiriw' kὲlɛli kɔ̀ni. Sere Bùrulay tùn bɛ Baga dùgu dɔw ma ka Taa Bì olu kan k'u Ye kafiri ye.
Kὲlɛkuntigiya
Sàmori n'a ba selen Maɲanbaladugu, a ba Sàra yèn. A fa tùn Taar'i Sìgi Sàmori ye sàn sàba kɛ Beretefaama ka kὲlɛkuntigiya la. A Bɔra o fana na. Sàmori tὲmɛnen ‘sàn 30 kan, a K'a tɛ kὲlɛ Kɛ màasi ye blen f'a yὲrɛ. A ye wele Blà ka kὲlɛdenw Лini fàn bɛɛ. A ye cὲ caman Sɔ̀rɔ bawo màaw b'a ka cὲfarinya Dɔn. Màaw b'a Bɔn fana ko Sàmori bolo ka ɲì f'a bɛ Лìn'a yὲrɛ ‘kɔ. Sàmori ka sofaw Cayara. Màa sugu bɛɛ tùn B'u la. A dɔgɔkɛ fla tùn B'a nɔ̀ fɛ : Keme Bìrema ni Manigwɛ Mori. Olu tùn ye kὲlɛtigiw ye. A n'a ka cὲw Taar'u Sìgi Sokurala. U tùn bɛ Balo kὲrɛfɛduguw bìnkanni na.
Berete fàama de Kɛra sababu ye kà Sàmori ka kὲlɛbolo ci, ka Sàmori dɔgɔkɛ fla Mìnɛ. Sàmori Taar'i Sìgi Jàla. O n'a beena tùn man jan. A y'a Лini Jàlakaw fɛ u k'a Kɛ kὲlɛtigi ye. Jàla tùn Ye dugunin ncinin ye. ‘Cὲ 7 dɔrɔn de tùn Ye Sàmori ka kὲlɛdenw ye.
Sàmori Fɔlɔla dùgu lamini ni tàta ye la. O kɔ a y'a fà Lana dùgu ‘kɔnɔ. A ye cὲw Tà k'a ka kὲlɛbolo Bugun. A tùn b'a ka kὲlɛden Ladon koɲuman. A fà ka mìsiw bɛɛ Taara kὲlɛbolo in ladonni na.
Sàmori ni Manakɔrɔ Kàmara Blala ɲɔgɔn na. O y'a ka kὲlɛbolo Blà kà Taa Sàmori Kὲlɛ Jàla. Sofa 50 dɔrɔn de dun Bɛ Sàmori (bolo. Nkà Jàla tùn sìgilen Bɛ kùlu de ‘kùn na, k'a lamini ni tàta ye. Manankɔrɔ ka màaw bɛ kà kùlu Yὲlɛn. U ka ca bà n'a ʃi ye. Fὲɛrɛ fosi dun tɛ kὲlɛ la ni Sàmori tɛ min Dɔn. Yànni su ‘cɛ, kὲlɛ Banna kà Sɔ̀rɔ hali ‘màa kelen ma Jogin Sàmori ka cὲw la.O kὲlɛ diyalen Sàmori la, a Bɔra Jàla kà Nà Sìgi Sanankɔrɔ.O tùn Ye ‘duguba ye, w'a beennakaw de Bɛ yèn fana. A ka kὲlɛbolo Bònyana yèn kosɛbɛ. A ye sofaw Kàlan màrifalakɛlɛ la. Sìlamɛya mana diya min ye, a b'o Tuubi.
1862 sàn na, Sàmori ye Koɲan jàmana bɛɛ Kὲlɛ. ‘Sàn o sàn, dɔ bɛ Fàra a ka fànga kan. A ma ’dugu si Tɔ̀ɲɔn k'a Ser'i la n'i Sɔ̀nn'a ye. A ni Manankɔrɔ yὲrɛ Labanna kà Bὲn. Jàmanaɲɛmaa Ye Manankɔrɔ ye, kὲlɛtigi Ye Sàmori ye. Nkà bɛɛ y'a Dɔn ko fàngatigi Ye Sàmori de ye. Manankɔrɔ ta Ye musalaha ye.Koɲan jàmana bɛɛ B'a ‘bolo sa. A tɔ̀ Ye Sìsew ni Beretew ye. A ma Tù olu la fɔlɔ. Sere Bìrema Sìse ni Sabadugukaw Bɛ ɲɔgɔn na. A hakili tɛ Sàmori la. Beretew fana Bɛ kὲlɛ la Gundo, olu hakili tɛ Sàmori la.
Sàmori y'a yὲrɛ Kɛ Sere Bìrema ‘dὲmɛbaa ye, kà dùgu dɔw Kὲlɛ k'o nàfolo tla Di Sere ìirama ma. A mana ‘kὲlɛ o kὲlɛ Kɛ, nàfolo tla bɛ ci kà Taa Di Màdina Sere Bìrama ma. O Dar'a la. u Jɛra kà Beretew Kὲlɛ k'olu ka fànga Tiɲɛ. O kὲlɛ bannen, siga si tɛ Sàmori ni Sere Bìrema yὲrɛ ka kὲlɛ la blen. Sàmori ma Sɔ̀n kὲlɛ ma fɔlɔ.A ka kὲlɛdenw tùn sɛgɛnnen don. A y'i Kɔdon kà Taa Wòrodugu. Sere Bìrema y'a Лini kà Sàmori ka kὲlɛbolo sɛgɛnnen in tɔ̀ Lase.O ma Diya Sìselakaw la. U Bòlila. Sàmori ye caman Mìnɛ u la ani sow ni marifaw. A Sèginna kà Taa Sìgi Sanankɔrɔ. Yènkaw y'a Kùnbɛn i ko màsakɛ. A Kɛra Sanankɔrɔ fàama ye.
Fàamaya
Sabadugu fana tùn Ye jamana dɔ ye, a fàamadugu Ye Bisandugu ye. Sàmori ye o jàmana Kὲlɛ sìɲɛ 2 kà Se o la (1874 sàn na). Sàmori Taar'i Sìgi Bisandugu. A ni Kankan Fàama ye ɲɔgɔn Dὲmɛ kà Kankan kὲrɛfɛduguw Kὲlɛ. O Kɛra sababu ye kà dɔ Fàr'a ka fànga kan. 1878 sàn y'a Sɔ̀rɔ Sere Bìrema Kɔ̀rɔla. A y'a denkɛ Mɔrlay Kɛ kὲlɛtigi ye. O y'i ta Kɛ Sàmori ka dùgu dɔw kὲlɛli ye. Sàmori ye kὲlɛ Sin Mɔrlay ma k'o ka kὲlɛdenw Mìn'a la. Sìselakaw ka fànga bɔsilen Flɛ u la. A ye daga Sìgi Kankan ‘da la k'o Mìnɛ 1880 sàn.O ‘kɔ a ye Màdina Mìnɛ nk'a ma ‘fɛn Kɛ Sere Bìrema na. A Hinɛn'a la. A ka ɲùmanya de y'a To ‘màa caman Tùgur'a la.Sàmori ka gàloduguba tùn ye Bisandugu ye. ‘Màa 300 000 de tùn Bɛ a ka fànga ‘kɔnɔ 1880 sàn na. Tùbabu tùn sìgilen Bɛ kɔ̀gɔjida la jàgo ‘kan ma. u bɛ ka fὲɛrɛ Tìgɛ kà Dòn Afriki ‘kɔnɔ. U yὲrɛ ka fɔ la, k'a kùn tɛ dɔwɛrɛ ye jàgo ‘kɔ. 1880 sàn na, u Sera Kìta. u bɛ kà dùguw Mìnɛ u tìgiw la. Dakabanan marifaw B'u ‘bolo. Fàrafinw ma Dèli kà min ɲɔgɔn Ye jànko kà kὲlɛ K'a la. Sàmori ni Tùbabuw ka kὲlɛ fɔlɔ Kɛra Keɲeran. Sàmori ye yèn To Tùbabuw ye. A ka sofa caman Tora o kὲlɛ la. Tùbabuw ye Keɲeran Blà kà Taa Kìta, nkà yànn'u ka Se Kìta, Sàmori ka sofaw ye caman Fàa u la.1882 sàn ni 1883 sàn na, Sàmori y'a dɔgɔkɛ Keme Bìrema Blà kà Taa Mànden ni Wasolon Kὲlɛ. O waati kelen na, Tùbabuw ye tàta Jɔ̀ Kìta.U Dònna Bàmakɔ 1883 sàn kalo 2nan kà jin dɔ Jɔ̀ yèn fana, bawo u tùn sirannen Bɛ Sàmori ni Fula Amadu ɲɛ. Kɛmɛ Birama ni Tùbabuw ye ɲɔgɔn Sɔ̀rɔ Wɔnyɔwayankɔ la.O kὲlɛ Digira Tùbabuw la f'u Sèginna ‘kɔ. U ka kὲlɛden caman Bòlila yὲrɛ. O Kɛra 1883 sàn kalo 4nan. Sàmori bɛ k'a ka mara Bònya kà Taa Wòrodugu fàn fɛ ani Jòliba fan fɛ.A ye Sàgajigi ka mara Mìn'a la.
Kɔrɔn kὲlɛ
Kàbini Kɔɲan kὲlɛ Banna, Sàmori Taar'i Sìgi Sanankɔrɔ k'a ka kὲlɛtigiw Blà kὲlɛ la. A tɛ Fɔ a yὲrɛ ma Sàmori blen fo Almami. Kɔrɔn kὲlɛkun Ye sow sànni ye ; Worodugu kὲlɛkun ye marifasansira lablali ye. Sofaw ye kɔrɔn kὲlɛ fo kà Se Kɛnɛdugu. Cὲba tùn sìgilen Bɛ Sikaso. A ni Làji Umaru denkɛ Amadu tùn ka di. Cὲba y'a Fɔ a ka jùlaw ye u kàna sò Feere Sàmori ka cidenw ma. O de Digira Almami na.Sàmori tùn y'a Fɔ a ka kὲlɛtigiw ye u ka màaw Latuubi. Kὲlɛtigi Lagaman Fali min ye Tlèbin kὲlɛ Kɛ, o ye màaw Tuubi kà Sɔ̀rɔ a ma Kɛ ni tɔ̀ɲɔni ye. Nkà Keme Bìrema ye min Blà kà Taa Kɔrɔn kὲlɛ Kɛ, Tari Mori, o ye màaw Tuubi diya-goya la, kà boliw Cì ani kà kɔ̀mɔkow Bàli.
Bamanaw Murutira. Cὲba Fàrar'u kan kà Sàmori Kὲlɛ (1884 sàn na). Cὲba n'a dɔgɔkɛ Bàbenba tùn Bɛ a kɛnɛ kan u n'u ka kὲlɛdenw. Sàmori ka sofaw Blàla jugu fla ni ɲɔgɔn ‘cɛ : Bamananw Bɛ fàn kelen, Kɛnɛdugukaw Bɛ fàn dɔ. U ye dɔgɔkun danmadɔ Kɛ o kὲlɛ la, nk'a ma Diya Sàmori ka sofaw la. O diyalen Cɛba la, a y'i Лɛsin yɔrɔ wɛrɛ kὲlɛ ma.
Almami ye kὲlɛtigi wɛrɛ Blà Tari Mori nɔ̀ na kà ta Tùgu Bamananw na 1885 sàn. O kɛlen, Cὲba Siranna. A ye dὲmɛ Лini Tùbabuw fɛ Bamakɔ. Yànni nin tùn ka Kɛ, Sàmori tùn mana ‘jàmana o jamana Mìnɛ, a n'olu tùn bɛ Bὲn ‘ko la. U fana tùn bɛ Sɔ̀n a ye ka d'a ka màaɲumanya n'a ka fonisireya kan. Nkà sisan, murutiw y'a dùsu farinya. A ka fànga bɛ dakun min na, o ni hinɛ tɛ Bὲn.
Sàmori ni Anglɛw
Bamananw ka muruti bannen ‘kɔ, Sàmori ye Saralɔn sira Yὲlɛn jàgo la. Kὲlɛtigi Bìlali de y'o kὲlɛ Kɛ, k'a Tà Bisandugu (Sàmori ka galodugu) fɔ kɔ̀gɔjida. Anglɛw kɔnɔ gwanna. U tùn ye ci Blà kà Taa Almami ma. O y'u hakili Sìgi k'ale tɛn'u ka jàgo Bàli. Anglɛw de tùn sìgilen Bɛ kɔ̀gɔjida la Fritɔn, jàgo ‘kan ma. Olu de tùn bɛ màrifa Feere Sàmori ma. Anglɛw Labanna k'u Bàn màrifafeere ma.
Kɔnɔgwan tùma
Kɔnɔgwan tùma Ye 1886 sàn ye : Tùbabuw B'a ni Kὲɲɛka cɛ, Cὲba B'a ni Kɔrɔn ‘cɛ. Bamananw B'a ka màra cɛmancɛ la. Wòrodugu fana tɛ yɔrɔ ye Almami ‘bolo bawo kὲlɛkɛsow tɛ yèn sumaya Kun. Worodugu tɛ dɔwɛrɛ ye a ka jàgosira ‘kɔ. O jàgo dun tɛ ka ɲɛ Sɔ̀rɔ k'a Da Wòrodugukaw yὲrɛ ka kὲlɛ labanbali kan. Sàmori wulila u ‘kan ma yaasa kà Mɔrɔbiya sira Labla nkà a ma sìlamɛya Wajibiya u ma. Hali ni Sàmori ka kὲlɛdenw ye wale jugu dɔw Kɛ Wòrodugu, Almami t'o kàla ma. Fàama kankɔrɔsigi ka jugu fàama yὲrɛ ye.
Sàmori ka kan ka Jɔ̀ɔrɔ ni jugu minnu ye, o tɛ Kɛnɛdugukaw ye, o tɛ Segukaw ye. A jugu fɔlɔ Ye Tùbabuw de ye. Olu de bɛ ka màaw Lamuruti Almami ma. Jàmana fàn bɛɛ, màaw tùn b'a Fɔ ko Sàmori Sàra. O fana Ye murutiw kan ye. Almami tùn ye daga Sìgi Sikaso ‚da la. A ma Лὲ f'a ye Sikaso To yèn kà Taa a yὲrɛ jira màaw la, u k'a Dɔn k'a ma Sà. O ye dɔnin Fàr'a ka fànga kan. Sàmori dun ka fànga bɛ ka Nàgasi a ma Taa Bisandugu blen, a y'i Sìgi Ngakɔ (Wasolon).
Bὲn-bɛn-bɛn
1889 sàn, Sàmori ni Cὲba y'u ka kὲlɛ misɛnw Dabila kà Sìgi ka ɲɔgɔn Lajɛ: u y'a Faamu ko Tùbabuw B'a fɛ u k'u barika Ban fɔlɔ. O mana Kɛ u màrali tɛ Gὲlɛya blen. Segu fàama Amadu, o dɔgɔkɛ de y'a Fàamu ko fàama 3 nìnnu ka kan k'u barika Kɛ kelen ye kà Tùbabu kὲlɛ. Agibu y'o ci Sɛbɛn de kà Blà T'a kɔ̀rɔkɛ Amadu ma. Sàmori fana ye ci Blà kà Taa Amadu ma. O ye ci Jaabi. Min ye Sikaso fàama ye, a ni Segukaw bὲnnen kà kɔrɔ.
Tùbabuw Bɔr'a kàla ma ko fàama sàba bɛ kà ko Labɛn u ‘kan ma. U Kɔ̀nn'u ma. Tùbabu Dònna Segu 1890 sàn kalo 4nan tlè 6. U Dònna fàama nìnnu ni ɲɔgɔn ‘cɛ yaasa u ka bɛn-bɛn-bɛn kàna sira Sɔ̀rɔ.
Sàmori hakili Bɛ mun na sisan? Jɔn de bɛ Nà ale cɛn Tà? Jɔn de bɛ Sìgi fànga na ale ‘kɔ ? A denkɛ 3 nìnnu na, Sàmori ye Sarankɛɲi-Mori de Sugandi k'o Kɛ a ka ciɲɛ tàbaa ye. A ma Jawlekaramɔgɔ Sugandi, a ma Managwɛ-Mamadi Sugandi. A y'a ka baramuso denkɛ de Sugandi. Sàmori ka nùmuw bɛ Tere dùgu ‘kɔnɔ. Olu tùn bɛ Se kà marifa ɲùmanw Dila ani màrifakisɛw.A tùn bɛ Tùbabuw ‘kɔnɔ ko muruti minnu Kɛra Sàmori ka màra ‘kɔnɔ, k'o murutiw ye Sàmori ka kὲlɛbolo barika Ban. Nkà Sàmori tùn ye dɔ Fàra a ka sofaw kan, n'a ka kὲlɛkɛminɛnw. Tùbabu ye Kankan dùgu Mìnɛ, kà Bisandugu Cì k'a sow Jèni. U sèginnen kà Taa Kankan, Sàmori Taara daga Sìgi u ‚da la.
1891 sàn cɔ̀cɔkalo tlè 16, Sàmori y'a ka kὲlɛtigiw n'a kankɔrɔsigiw Lajɛ u k'u Kàli a ye. Лɔ̀w Mìnɛna k'u bɛɛ kɛ ɲɔgɔn kan. Sofaw b'o Kɔ̀lɔsi. Suman tɛ Latiɲɛ. A tɛ to tloblen bìnkannikɛlaw ‘bolo. Tùbabuw mana Kɛ na ye, u tɛ suman si Sɔ̀rɔ u ‚ɲɛ. Tùbabu mana dùgu min Mìnɛ o bɛ Jèni. dugudenw bɛ dùguBlà kà kɛnɛ lankolon To u ye. Sàmori n'a ka màaw Bὲnn'o de kan.U y'u Kàli o de la.
Aa, nìn Ye kàlikan gὲlɛn ye koyi!Tùbabukɛlɛ Golobara. Kὲlɛ mana Goya sofaw la, juguw bɛ Taa dùgu jèninen de Sɔ̀rɔ u ‘ɲɛ. u bɛ Taa so lankolonw ni jìginɛ lankolon de Sɔ̀rɔ u ‘ɲɛ. Sàmori ka kὲlɛbolo tɛ Sìgira yɔrɔ kelen. Kὲlɛ mana Goya u la yɔrɔ min u b'oBlà kà Taa yɔrɔ wɛrɛ.Kɛriwanɛ Mìnɛna, Tinɛnkuru Mìnɛna. Ni Tùbabuw dun ka kὲlɛminɛn barika ka bòn ni Sàmori ta ye. Sàmori y'a Fàamu k'a Mɛn o Mɛn Tùbabuw bɛ Se ale la. O de ‘kan ma a k'a bɛ Taa yɔrɔ la, Tùbabuw tɛ Se yɔrɔ min. o yɔrɔ dun tɛ yèn. tloblenw b'a Лini kà Fàrafinna bɛɛ de Màra.Sàmori y'a ka taama Лɛsin kɔrɔn ma. O t'a Bàli kà Bɔ Tùbabu ni ‘sàn cɛ sɔ̀n k'u Лàngi. 1892 sàn, Sàmori Digira Tùbabuw ka kὲlɛbolo la kosɛbɛ. Nkà Sàmori ka kὲlɛden caman y'a Blà k'u ka dùgu Màgɛn. Sàmori nɔ̀fɛmaa caman Bɔr'a ka jàma na. A ka màa caman Sɔ̀mina ko kὲlɛ in laban tɛ Diya u la. Fàso ni wolodugu ɲɛnafin, nin bɛɛ de Kɛra sababu ye kà dɔ Bɔ Sàmori ka jàma na.
1893 sàn y'a Sɔ̀rɔ Tùbabuw ka kὲlɛbolo bɛ Taa ‘màa ba flà ni kὲmɛ flà la (2.200). Nkà n'i y'a Mɛn k'i bɛ i jugu Mìnɛ, i ɲɛ Dar'a kan de. Sofaw dun tɛ Лini kà Ye. Tùma bɛɛ u bɛ Bàla Tùbabuw la kà màsiba Jìgin u kan. U man'u Kɔdon, u bɛ Tunu kungo ‘kɔnɔ. Tùbabuw b'u Лini kà Dɛsɛ. N'i kὲlɛɲɔgɔn barika mana Bònya i ta ye, f'i ka fɛɛrɛ de Sɔ̀rɔ. Bìlali min tùn Blàla Saralɔn sira kɔ̀lɔsili la, o fana tùn tɛ ‘tɔ̀ to Tùbabuw la. A fana ka Sofaw ye tukɔnɔkɛlɛ in Fàamu kosɛbɛ. Tùbabuw ni Degunna. U ma nìn kὲlɛkɛcogo in minɛcogo Dɔn. U ka màra bɛ ka Bònya kà t'a fɛ, nkà kɛnɛba lankolon don: màaw y'u wolodugu Blà kà Còolo.
Jawulen Kàramɔgɔ
Sàmori ka màra Tlèbinyanfan tùn Bɛ a denkɛ Kàramɔgɔ de ‘bolo. O tùn Ye yèn fàama ye.Tùbabuw y'a Лini k'o Kùnnatiɲɛ a fà ma. Kàramɔgɔ Dèlila kà Taa Fransi. A bɛ Tùbabuw Dɔn, a b'u ka sebaaya Dɔn. A nàlen kà Bɔ Fransi, a tùn bɛ Tùbabuw ka mànkutu Fɔ a fà ye. Tùbabuw b'o bɛɛ kala ma. Ode kosɔn u y'a Лini k'a Kùnnatiɲɛ. Sàmori bɔlen o kala ma, a y'a denkɛ wele k'a Лìninka. O ma Se kà jaabi jɔnjɔn F'a ye bawo a y'a Dɔn k'a ‘jo t'a la.Sàmori y'a Fɔ sofaw ye u ka Kàramɔgɔ Datugu so dɔ ‘kɔnɔ k'o so da Nɔrɔ ye. Sàmori Ko sofaw ma k'u kàna Kàramɔgɔ Labɔ f'a ka Sɔ̀n kà Kuma tùma min. Kàramɔgɔ ma Sɔ̀n kà Kuma f'a Sàra kɔngɔ fɛ. U taalen Kàramɔgɔ sàya fo Sàmori ye, o ko: ''a' y'a su Dòn. Dangaden dòn''. Jawulen-Karamɔgɔ Sàra tèn de 1894 sàn sàmiyɛ.
Jàmana Kura
Sàmori ka Kɔrɔnfɛ Taa tùn Sera n'a ye fo Kɛnɛdugu. Nk'a ma Sɔ̀n kà Sikaso Kὲlɛ. Kɛnɛdugu Sɛnɛfɔw kɔ̀ni Sɔ̀nn'a ye. Sɛnɛfɔ minnu Bɛ Wòrodugu fàn fɛ. Sàmori ka kὲlɛ selen Kɔndugu ma, o Bὲnna ni Tùbabuw nàtɔ ye. Tùbabuw minnu sìgilen Bɛ Wòrodugu kɔ̀gɔjida la, Sàmori y'a Fàamu o de la ko Tùbabuw minnu B'a ni Kὲɲɛka cɛ, olu ni Wòrodugu taw bɛɛ Ye kelen ye. O kὲlɛw ma Diya Tùbabuw la hali dɔɔnin. Tùbabuw ye sàn fla Kɛ u ma Sàmori Kὲlɛ. Sàmori fana y'o sàn flà Kɛ kà fànga Sinsi. Sàmori ka màra tùn b'a Tà Kὲɲɛka Sankana dùgu la (Gonja jamana) kà Taa Blà fo Aɲibilekru (Wòrodugu). Kɔndugu fana tùn B'a ka màra ‚kɔnɔ. Abrɔw fana ka jàmana Sɔ̀nna Sàmori ye. Buna jàmana Kɛr'a ta ye. Sàmori ka màra Sera fo Gurunsiw bara, nkà olu ma To a ‘bolo. Sàmori ka màra Kɛra jàmanaba ye tùn, k'o fàamadugu Kɛ Dàbakala ye.
1896 sàn na, Sàmori ni Bàbɛnba y'u ka kὲlɛ Ban, nkà Tùbabuw ɲɛbɔlen dòn Kɔndugu fɛ, o min Ye ‘dɔgɔduguba ye.Sàmori yὲrɛ dalen t'a sìgiɲɔgɔn kuraw la : ‘'Yàn tɛ n ka jàmana ye. U ka kan tɛ n ka kan ye, u ka laadaw ni n ta tɛ kelen ye…..''. Kɔnkaw ni Bɔ̀bɔkaw (Bɔ̀bɔ Jùlaso) Murutira. Sàmori ye kὲlɛbolo kelen Blà kà Taa Kɔnkaw Лàngi. Bɔ̀bɔkaw Sɔ̀nn'a ye. Olu ma Firifiri tùn. 1897 sàn, Sarakɛɲi-Mori ye Tùbabuw Gɛn kà Bɔ Dokita, kà Tugu u ‘kɔ fo Wa, ka Endersɔn Mìnɛ (Angilɛw ka kùntigi) ka T'a Di Sàmori ma. O Tlala kà Enderisɔn Labla.
Bòlibanna
Sàmori y'a Лini a ni Frànsɛw ka kὲlɛ Ban. Nkà kàbini Frànsɛw ka ɲɛmaa dɔ Fàara sofaw fɛ, Sàmori y'a Dɔn kὲlɛ tɛ Ban blen.Tùbabuw Fɔlɔla kà Babɛnba de kὲlɛ. O min ni Sàmori ka di. o bɛ kὲlɛkɛsow D'a ma. Sàmori kɔ sɛmɛnen Bɛ o min na. 1898 sàn kalo 4nan tlè 15, Tùbabuw Sera Sikaso ‘da la. U ye dɔgɔkun flà Kɛ kὲlɛ la yànni Tùbabuw ka Se kà dùgu Mìnɛ. Bàbɛnba y'a yὲrɛ Fàa.Sàmori k'a bɛ jin dɔ Jɔ̀ k'o Lamini ni tàtakogo ye i ko Sikaso. A ye yɔrɔ dɔ Sugandi o la k'o tɔgɔ Da ko Bòribanna. O tàtakogo ma Ban jɔ̀ la, u Nàn'a Fɔ Sàmori ye ko Tùbabuw ye Sikaso Mìnɛ tlè 15 dɔrɔn ‘kɔnɔ. Almami jìgi Tìgɛra : Ale ka tàta ma Ban, gɛlɛw ye Sikaso tàtaba in Cì. A y'a ka jin tɔgɔ Da Bòlibanna. Jaa bòli ma Ban fɔlɔ. A dun bɛ Taa min ? Sàmori n'a kankɔrɔsigiw Mɛnna o sɔ̀sɔli la. U Labanna kà Bὲn Tlèbintaa de ma, Liberiya jàmana kɔ fɛ.Mùn na Sàmori dun y'i Kùnsin tlèbin ma ? Yèn de ka surun a fàso la, o de ‘kan ma a b'a Fùsaya kà Taa Sà yèn. A dalen Bɛ somaw la bawo a n'olu de Ye kelen ye. U ka surun ɲɔgɔn na, sìlamɛw dòn fana. Sàmori ka sofa minnu tɛ màninka ye, a Yàafara olu ma k'u ka T'u fàso la. Ale n'a balimaw bɛ Sègin ɲɔgɔn fɛ.
Sàmori ka jàma tɔ̀ tùn bɛ ‘màa bà kὲmɛ Bɔ (màa 100.000), mùsow ni denmisɛnw fàralen sofaw kan. Jɔ̀n caman B'u nɔ̀ fɛ donita la. Mìsi bà wɔɔrɔ B'u ‘ɲɛ kà Taa. Sàmori kɛlen k'a Kɔdon, Tùbabuw Girinna a ka jàmana màralen kan k'o K'u ta ye.Tùbabuw bɛn'a Лini kà Sàmori Bàli a ka Se a teri Tomaw bara. Sàmori n'a ka jàma y'u Jɔ̀ Duwe k'u b'u lafiɲɛ Bɔ. Tùbabuw Nàna u ‘kan ma yèn. Mugu fɔlɔ cìlen, sofaw y'u yὲrɛ Kɛ jitɔ ye kà Bòli.Tùbabuw Girinna u nɔ̀ kan. Jaa sofaw y'u Nɛgɛn de. U Sinna kà Tùbabuw Lamini k'u Blà cɛmancɛ la. Tùbabuw ka kὲlɛden minnu Sàra o la, o tɛ Dan kà Ban. Tɔ̀w Bòlila. Sarankɛɲi Mori y'u Gɛn kà Dɛsɛ.Nkà sàmiyɛ in na, sumaya bɛ kà kὲlɛkɛsow Fàa, ka sofa caman Bàna. Sàmori ye sira Yὲlɛma kà Dòn tu ‘kɔnɔ. Kɔngɔ Nàna Fàra o kan, ka ɲɔ̀ Ban. ‘Sùman tɛ kà Sɔ̀rɔ tu ‘kɔrɔ. U ka mìsiw bɛ kà Sà-sa. Digi bɛ kà Kɛ taamadenw na. Sofaw bɛ kà Sà hali u sù tɛ Dòn blen.
Sàmori ta Kɛra jìgitigɛ dan ye. An tɛ Se k'a Fɔ ko Tùbabuw Sera Sàmori la, kɔngɔ ni mìnɔgɔ de Ser'a la. Bàna juguw ni sὲgɛn de Ser'a la.
Sàmori Mìnɛna 1898 sàn kalo 10nan tlè 29.
Sàmori, a denkɛ Sarankɛɲi-Mori, a mùso Sarankɛɲi Konatɛ, a ka jèlikɛ Morifinjan Jàbatɛ,Tùbabuw Taara ni nìnnu de ye kàso la fo Gàbɔn jàmana kan.Sàmori Sàra 1900 sàn kalo 6nan tlè 2, wula fɛ làansara waati. An bɛ bì min na, Sàmori sù Sèginn'a fàso ‘kɔnɔ Làginɛ.
Mariyan-Madi Susɔkɔ, 1988, Wagadu fo Sudan, Bamakɔ, Editions Jamana, ɲɛ 63-75
Blàdon : 2020-11-14 Yɛlɛmako laban : 2020-11-14


text:
Donhu
Dugu yɔrɔfɔli
Donhu ye 'dugu ye min be Kulukɔrɔ marabolo fe. A be kolomi min na o ye Joyila ye. A n’o kubedugu cɛ ye bam 57 ye. A bɛ gàlodugu min fɛ, o ye Bankɔ ye, a n’o cɛ ye bam 8 ye. N’i bɛ Bɔ Bamakɔ i bɛ forobasira 6nan Minɛ k’i Kùnda Faana kan. N’i Sera yen, i bɛ Fara i kinin fɛ k’i Kùnda Joyila kan min ni Faana cɛ jànya ye bam 45 ye. I bɛ Bɔ Joyila ka Na Ŋolo bugu, bam 40. N’i Sera yen, i bɛ Fara i ɲuman fɛ ka bankɔsira Minɛ, bam 25. Sani i ka Se Bankɔ, i ni yen cɛ tɔ bɛ To bam 6 ye dɔrɔn i bɛ Fara sira ɲumankɛrɛ fɛ ka Saala Ceci ka Teme. I bɛ bam 1 Boli Saala ni Donhu ce ka Sɔrɔ ka Don Donhu dùgù kɔnɔ.
Donhu ni kɔrɔn ce Nɔkɔlɔn de be yen, tlebi fe Konsɔgɔla, keɲeka fe Sanankɔrɔ jeda, worodugu fe Sàala.
Dugu tɔgɔko
Donhu ye dugu in tɔgɔ ye kabini lawale la. Dugu in Sigira Soma Sangare de fe. Ale de Bɔra Sirakɔrɔ jedala ka Na. A ka baara tun ye sene ye.
Dugu dugutigiya
Donhukaw ka dugutigiya ye làadalata ye. A bɛ Danbɛlɛw dɔrɔn de ka bolo kan. Olu fɛ ye dugu tigiya bɛ Na fàya-kunda i n’a Fɔ Sàala ta cogoya. Ni min ka Kɔrɔ fà tɔw bɛe ye, o de bɛ Sigi. Ni dugutigi Fatura, dugutigi kura bɛ Sigi kalo sàba o kɔ fɛ. Donhu dugutigi kɔrɔw tɔgɔ flɛ ninye : Burama Sangare, Màmuru Sangare, Kɔle Sangare. Mɔgɔ min bɛ dugu kun na bibi in na, o ye Sàmu Sangare ye. Donhu tun bɛ jàmanatigidugu min ka màra kɔrɔ, o ye ʃankɔrɔ ye.
Dugu bonya
Donhu mɔgɔ be Taa 1000 ni dɔɔnin na bi. A sigikene ye bam 6 ye kere naani na. Kin kelen dɔrɔn don.
Dugu siyako
Donhukaw ye fulaw ye. Jàmu minnu be Donhu, olu ye Sangare, Sidibe. Furusira be Donhu ni dugu were minnu ce, olu ye : Konsɔgɔla, Sàala, Sanankɔrɔ jedala, Senw jurala. Dugumɔgɔw sinankunw ye : Mariko, Fane, Sidibe.
Dugu baarako
Baara caman bɛ Kɛ Donhu i n’a Fɔ sɛnɛ, baganmara, jàgo.
Forosɛnɛ : keninke, sàɲɔ, kàba, màlo, tiga, tiganinkurun, ɲimikala, gajaba, ku, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, kuruba (jabere), danan, bɛnɛ, dà, kɔɔri.
Nakɔsɛnɛ : mangoro, buyagi, manje, bananku, jafarana, jabibi, sebe, lenburuba, lenburukumu, mandiriye, namasa, tamati, nkɔyɔ, jaba, salati, ʃù, nanaye.
Jàgo : sὲnefenw, fìnifeere, butigifeere.
Baganmara : misi, bà, saga, ʃe, kami, tonkɔnɔ, sonsan, fàli, sò, wùlu, jakuma.
Bololabaara minnu bɛ Kɛ Sàala olu ye : ŋununda, segereda, ciyan, sigilandla, kalakadla, sansaradla.
Nka nin bɛɛ la yen baara sinsinnenbɛ sɛnɛ kan kosɛbɛ.
Dugu feereko
Fɛɛrɛ minnu bɛ Donhukaw bolo kungokɔnɔw fàgali la olu ye : manabele, ntefere, wɔlɔjuru, wɔlɔgen, furabulu samani ka wɔlɔ Mine a fan kan, dinge tigeli ka wɔlɔfan Bla o la, ʃiladɔn mana dali, buturu.
Sokɔnɔfenw mineni : ncɔlɔ ( ka misiden Dabɔ sin na), jonbori (ka juru ncoma Fili misi ɲe), ka bagan masina Negen ka Don a keyɔrɔ la walima k’a Gen ka Mine.
Лelakegunyakow : ncankoroda, finisɔgɔ, lokaloka
Dugu yiriwaliko
Kokura nàlenw dugu in kɔnɔ olu ye : Лɔsiimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikemansin, kɔnɔyasow ani moto.
Baaɲumaketɔn min ni dugu Delila ka baara Ke ɲɔgɔn fe o ye CMDT ( sene siratige) ye.
Baaɲumanketɔw minnu ni dugu be baara la bi olu ye Bɔrn Fɔnden ni CMDT ( sene siratige) ye. O min Nana saniya tiimeni ka ma dugu in na.
Dugu kàlanko
Kàlanko siratigɛ lakɔlikalan Dabɔra Donhu 1998 sàn. Dugu ta ye kàlanso in ye, sà, 6kalan don wa kelen don.Balikukalanso kelen fana be Donhu.
Kàlan min Donna Donhu fɔlɔ o ye balikukalan yen ka bi lakɔlikalan de fanga ka Bon kosebe
Dugu bàtoko
Dugumɔgɔw be diine min na, o ye silameya ye. Diinein donbaa ye Ʃaka Sangare ye. Misiri kelen dɔrɔn de bɔ Donhu.
Dugu ɲenajeko
Feli sugu minnu be dugu kɔnɔ o dɔw ye: Bàri, jidunun, ntalen, kolonkolon, bala, boyi, kariɲan.O fɔliminen ninnu be Tà ɲenaje minnu na olu ye seliw, furu gintanw, kamalenw ni sungurunw ka ʃufɛ-ɲɛnajɛw, denkundiw a n'o ɲɔgɔnnaw.
Farikolo-ɲenaje sugu min fanga ka bon Donhu bi o ye ntolatan ye. Denmisɛnw ka ɲenajefen were minnu be yen n'u fanga be ka Dɔgɔya ka T'a fe olu ye ferenfunun, berefili, bolomine-tlon, beleta, ineeri, nten, tugu.
Dugu kungoko
N’i ye Donhu kungo Ta k’a Laje, i be jisigiyɔrɔw ( dàla, kɔ, je), jiriw ani kungofenw de ye yen.
Jisigiyɔrɔ ninnun na fen minnu be Sɔrɔ yen : manɔgɔ, npɔliyɔ, salen, nteben, samu, kɔnkɔn, zeku, zàra, wulujega, bilinkitin, sajege, nàna, baman, ntigin, dodo, talaka, nfanan ; bàma, kaana, koorokaara, ntori.Donhu je ye kelen ye, dàla ye naani ye, kɔ ye kelen ye, fàla fana ye kelen ye.
Jiriw : jala, bànan, sanan, genun, nkaba, dinge, gele, npeku, zaban, nsira, bumu, ʃi, nere, sebe, toro, balazan, kɔlɔ, ntabakùnba, koro, woo, ntɔnge, ntege, zereninje, nkalama, danga, sunsun, zekene, zaaje, nten, ɲama, sunsun, zere, wɔlɔ, ntomi, ʃɔ.
Kungofenw : sinennin, bàla, minen, nkolonin, warabilen, suruku, miniɲan, dànkalan, ntomisa, nkorogo, duga, kungokami, wɔlɔ, bunun dingon, tentanin, baninkɔnɔ, tonkanjɔ.
Donhu kungodaw tɔgɔ fle : jeninje, ʃɔjo, tuni, yàla, beleŋeɲen.
Kùlu te Donhu kungo la.
Dugu kaburudoko
Donhukaw ka kaburudo ye kelen ye. A be dugu ni tilebi ce.
Dugu waatiko
Donhu, waatiw be Fɔ ɲɔgɔn kɔ ni samiɲe ni tltma ye sanko siratige la.Sanji nàta hake ye bl 800 ye sàn kelen kɔnɔ Donhu.
U be Fɔ ɔɲgɔn kɔ ni fonene ni fùnteni ye waati kalaya siratige la .Fùnteni be Taa 8 na sannadan na, nene ta ye 18 ye dugumadan na. Samiɲe ni tlema ce, kawule de be yen. O be Damine ɔkutɔburukalo la ni ka Taa Bla desanburukalo la.
Dugu kabakoma-yɔrɔko
Kabakomayɔrɔ minnu be Donhu ni mɔgɔw be Se ka Na u ɲe D’a kan, olu ye : Sonugu, Kɔnɔbɔdinge.
Blàdon : 2017-02-19 Yɛlɛmako laban : 2017-06-04


text:
Jankola
Dugu yɔrɔfɔli
Jankola ye Kayi marabolo dugu dɔ ye. A ka galotigidugu ye "Fuɲa" ye. Jankola bɛ kita kolomi fɛ. A n'o cɛ jànya ye bam 25 ye, a ni fuɲa ta ye 7 ye, a ni kayi ta 430. Kita de ye duguba ye Jankola ni min ka surun. Dugu misɛnnin minnu b'a Lamini olu ye Kodokonin, Jankola, Kita, Fuɲa biriko ani Bada. Nka ninnu ʃi n'a 'cɛ tɛ Tɛmɛ bam 6 kàn.
Dugu tɔgɔko
Kùnnafoni kɛrɛnkɛnnen ma Sɔrɔ Jankola tɔgɔ sɔrɔ cogoko la.
Dugu marabaako
Laadala-dugutigiya de bɛ yenkaw fɛ yen. U ka o dugutigiya in na, dugutisigi bɛ Nà sugandilikunda. A ko bɛɛ fana tolen Bɛ kìn kelen ni jàmu kelen ka bolo de kàn. Fɛn wɛrɛ tԑ yen dugutigi Bɔ a ka dugutigiya la n'a Bɔra saya, ko kolon-kɛ, ani kùnkolocyɛn la. Nkà ni dugutigi miniji dɔgɔyara u bɛ kalo kelen Kɛ ka sɔrɔ ka kura Sìgi a nɔ na. Yen tu tigɛbaa tùn ye donso ye. Màa min bɛ Jankola kùn na bì, o ye Madu Jalo ye. Nk'a Fɔra minnu 'kɔ olu ye: Koli Jalo, Kajabala Jalo, Male Jalo, Seku Jalo ani Dibi Jalo.
Dugu bònya
jankola dugu mɔgɔw tɛ Tɛmɛ 662. A sìgikɛnɛ bònya bɛ bam 10 Bɔ kɛnɛ naani 'kɔnɔ.
Dugu siyako
Fulaw ni Miɲankaw de bɛ jankola yen. Yen jàmuw ye: Jalo, Tarawele, Kantɛ, Jakite, Kayita, Kamate ani Bɛrte ye. Sinankunya bɛ yen jàmu dɔw ni ɲɔgɔn 'cɛ. 'gɛlɛya ba tɛ yenkaw 'cɛ furuko siratigɛ la. Bamanankan ni Miɲankakan de bɛ Fɔ yen. Nka min bɛ Fɔ 'fòrobaya la o ye bamanankan ye.
Dugu baarako
Jankolakaw ka baarawla fànba ye sɛnɛ ye. O siratigɛ la, u bɛ keninke, saɲɔn, sàba, tiga, tiganinkuru, ɲimikala, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, bɛnɛ, dà, kɔɔri, mangoro, lenburu, buyakgi, sɔmɔ, ntɔmɔnɔ, fòronto, jaba, tamati, nkɔyɔ, gan, nanaye ani melɔn Sɛnɛ. Sɛnɛ tɛmɛnɛn 'kɔ u bɛ baganmara fana Kɛ. Yen bagan màrata dɔw ye: Bà, misi, saga, fàli, wùlu, jakuma, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin ye. Jɛgɛmara fana bɛ Kɛ yen. Yen laadala mɔnikɛyɔrɔw ye: kɔninfara ni surundunin ye. U ka mɔnikɛminɛw ye jɔ, masaka ani doolen ye. Laadalata kɔ fɛ jɛgɛmarayɔrɔ kelen fana b'u fɛ yen, o bònya ye mɛtɛrɛ 12/4 ye. Jago siratigɛ la yenkaw bɛ sɛnɛfɛn-feerew ni baganfeere ani bololafɛndlata-feere (daba, mifyɛn, daga ani faɲan). O bɛɛ tɛmɛnen 'kɔ donsoya fana bɛ sɛbɛkɔrɔ Kɛ yen.
Dugu fɛɛrɛko
Jankolakaw ka kungosogo fàalifɛɛrɛ ye: Marifa, waraminɛ-nɛgɛ, nkalaɲɛ, fɛlɛbɔ, basaminɛ-nɛgɛ ani wosen. Nkà U bɛ manabɛlɛ, ntɛnfɛrɛ, wɔlɔjuru, dingɛ tigɛli ka wɔlɔfan Blà o la buturu ani bafe. U bɛ misiden Dabɔ ncɔlɔ ye. U b'u ka misi murutilenw Minɛ ni jonbori walima a Nɛgɛni ni dumunifɛn ye walima k'a bagan masina Koron ka Dòn yɔrɔnin dɔ la.
Dugu yiriwaliko
Лɔʃimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikɛkɛmansin, kɔlɔn ŋana, moto, sɛnɛkɛ-mansin, sènfɛjuru, arajo ani moto ye yenkaw ka ko kura nàlenw ye. Baɲumankɛtɔn dɔ ye kɔlɔnba dɔw Sen yen o kɔ fɛ CMDT fana bɛ yen. U ka ɲɛtaa ɲɛsinnen bɛ ji ɲuman sɔrɔko ni sannifeereko ma.
Dugu kàlanko
Kàlanko yiriwalen tɛ jankolakaw fɛ yen an bɛ bì min na.
Dugu batoko
Silamɛya de bɛ jankolakaw fɛ yen. Misiri kelen b'u fɛ yen. Yen silamɛya dònbaa ye Jango Jalo ye. O ni bì 'cɛ bɛ sàn 140 ɲɔgɔn Bɔ. Jankola tnɛ ye soɲani ye. Yen dugu dasiri ye siraju dɔ ye.
Dugu ɲenajeko
Kɔɲɔw ni seliw ni sanyɛlɛmaw ni denkundiw ni tɔnɲɛnajɛw ni sankunbɛnw ani laadalakow ye yenkaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka fɔlifɛnw ye bari ni gita ni buru ni dunun ani fle.
Dugu kungoko
Dàla, kɔ, ba ni jɛ bɛɛ bɛ yen. O Jisigiyɔrɔ yɔrɔ ninnu na, manɔgɔ ni ntɛbɛn ni kaana ni kooro ani jugunin bɛɛ bɛ Sɔrɔ yen. Jiri suguya caman bɛ Sɔrɔ yen kungo 'kɔnɔ i n'a fɔ jala, sanan, genun, nkaba, npeku, zaban, gele, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, sebe, toro, ntɔngɛ, ntege/gege, zɛrɛninjɛ, nkalama, sunsun. Kungosogo minnu ka Teli ka Sɔrɔ yen olu ye: Dànkala, nkorongo, kungo-kami, minɛn, nkolonin, warabilen, miniɲan, digon, tentannin, wɔlɔ, baninkɔnɔ ani tonkajɔ ye.Yen kungodaw Flɛ: Dɔgɔfili, sebeninkelen, kaɲakuru, ngoninfara ani bawelenin.
Dugu Kaburudoko
Kaburudon kelen de bɛ Jankolakaw fɛ yen. Wa o fana bɛ dugu ni tlebin 'cɛ. Nkà 'kɔrɔ foyi t'a la u fɛ.
Dugu waatiko
Yen waatiw fàlen-fàlen cogo Flɛ: ni samiɲɛ Bɔra yen kawulɛ bɛ Nà, n'o Bɔra yen, tlema bɛ sɔrɔ ka Nà.
Dugu kabakoma-yɔrɔko
'Kabakomayɔrɔ tɛ jankolakaw fɛ yen.
Blàdon : 2017-08-07 Yɛlɛmako laban : 2017-08-10


text:
🇩🇪🇲🇱Mali Allemagne Finitigiw ye laseli kurake ka nieci mali ma Alemangne sɔrɔdasikulu tun ka kan k’a ka sɛgɛsɛgɛli baara jɔ tugun ONU ka cidenyabaara la Mali (Minusma) hukumu kɔnɔ, k’a sababu kɛ u ma se ka wuli ka tɛmɛn, o fɔra AFP ye bi jumadon.Bundeswehr kan. Modibo Dembele ba kunafoli di
🇩🇪🇲🇱Mali Allemagne Finitigiw ye laseli kurake ka nieci sɔrɔdasikulu ka sɛgɛsɛgɛli baara jɔ tugun
🇩🇪🇲🇱Mali Allemagne Finitigiw ye laseli kurake ka nieci mali ma Alemangne sɔrɔdasikulu tun ka kan k’a ka sɛgɛsɛgɛli baara jɔ tugun ONU ka cidenyabaara la Mali (Minusma) hukumu kɔnɔ, k’a sababu kɛ u ma se ka wuli ka tɛmɛn, o fɔra AFP ye bi jumadon.Bundeswehr kan. Modibo Dembele ba kunafoli di
Programmes
-
octobre 02, 2022
Mɔgɔ ba caman ye ɲɔgɔn lajɛn kari don Bobo-Dioulasso
-
octobre 02, 2022
Burkina Faso: Ibrahim Traoré ye taama ke Ouagadougou la
-
octobre 01, 2022
Laselikɛlaw binna Faransi ka lasigidenso kan Ouagadougou
-
octobre 01, 2022
Anbafo Jemukan Sibiri Octoburu kalo tile folo san 2022
-
-


text:
Setigi-yɛlɛma: tali! Kùnnasigi-fanga ye setigi-fɔlɔ kura Sɔrɔ
A tɔgɔ ye ko Sumeylu Bubey Mayga. A ʃì Bɛ sàn 63 la. Mɔgɔ dogolen tɛ maliba in 'kɔnɔ maa ʃi la. Ale ye jamana kùnnasigi-fanga kow ɲɛ minɛbaa kura ye. A Sìgira Abdulay Idrisa Mayga nɔ na, o min ye kalo damadɔ Kɛ setigi-fɔlɔya la kà Bɔ Awirikalo tɛmɛnen na kà n'a Blà nin don in na, 2017 12 29, don min na a y'a ka walansɛmɛ-sɛbɛn Da tabali kan.
Sumeylu Bubey Mayga bɛ na Kɛ IBK sìgilen setigi 5nan ye an 'bolo. K'a da Minɛ Tatam Li la, Musa Mara, Modibo Keyta kà Nà Se Abdulay Idrisa Mayga ma, Sumeylu Bubey Mayga bɛ Nà IBK ka fangata fɔlɔ kùnfoorili kɛbaa ye. A Sìgira a ka fanga golo kan bì sibiridonya in na 2017 12 30 n'a 'damana-sariyakisɛ ye.
Sumeylu Bubey Mayga yɛrɛ ye jɔn ye?
A bɛ Bɔ Gawo de. A ka kàlan Bòlila kibarudi cogoyaw kan n'a y'o Kɛ Senegali kàlanso dɔ la. A y'o baara Dabɔ Mali 'kɔnɔ dìbi-dibi la musatle laban waatiw la, waati min y'a Sɔrɔ donkibarudi-sɛbɛnw bugunni tùn ma Yamaruya. A Kɛra ADEMA sintibaa dɔ ye jɛmuse nàlen 'kɔnɔ. A Nàna i Foosi kà Bɔ o la k'a damanatɔn Sìgi ko "convergence 2007". A laban Nàn'o tɔn tɔgɔ Yɛlɛma kà Kɛ ASMA ye 2013 sàn.
An ka setigi-fɔlɔ kura in ye jɔyɔrɔ caman Fà Mali politiko siratigɛ la. Kà Bɔ alfatle a kà Nà Blà fo Ibk-tle in na, 'jamana-ɲɛmaa ma Tɛmɛ n'a ma Kɛ setigi ye min 'kɔrɔ. A ye setigida caman Kɛ o la.
Don n'a nàtaw la, an bɛ n'a Dɔn setigi minnu bɛ Nà Tà kà Kɛ Sumeylu Bubey ka kùnnasigi-fanga jɔyɔrɔ-tigiw ye.
Blàdon : 2016-06-16 Yɛlɛmako laban : 2017-12-30


text:
Làginɛ Konakiri
Làginɛ Ye fàrafinna tlèbinyanfanfɛjamana dɔ ye min faaba ye Konakiri ye. Làginɛ kὲɲɛka fɛ, a ni Màli, Làginɛ Bìso, ani Sὲnɛgali bɛ Dànbɔ, a kɔrɔnyanfan ni wòrodugu ni kɔrɔnseleke la, Kɔnɔwari Bɛ yèn, Seraliyɔni ni Liberiya Bɛ a ni wòrodugu ‘cɛ, a ni tlèbin ‘cɛ sa, Atlatik gèji Bɛ yèn. Làginɛ dùgukolo fὲnsɛ Ye 245 857 km2 ye ; a mɔ̀gɔ tùn bɛ T’i Jɔ̀ ‘màa miliyɔn taὲn ani mùrumuru mùgan (10,20 miliyɔn) na ni kelen na 2008 sàn na. Làginɛ mɔ̀gɔw bɛ Weele ko « Làginɛka ». Wari min bɛ Dun Làjinɛ o Ye Cfa ye, jàmana yὲrɛ baara bɛ Kɛ Fransɛkan na. Fransɛkan kɔ fɛ kan wɛrɛw Bɛ Fɔ Làginɛ i n’a Fɔ : Màninkakan o n’a ɲɔgɔnnaw. Làginɛ jɔ̀jɔn ɲɛw Ye : Blènman, Nὲrɛ, ani Binkɛnɛ jɔ̀len ye ɲɔgɔn kὲrɛ fɛ kà Bɔ numan fɛ kà Taa kinin fɛ.
Jɔ̀njɔn jà Flɛ !
Blàdon : 2021-09-10 Yɛlɛmako laban : 2021-09-10


text:
🇲🇱Mali koronfe General El Hadj Ag Gamou ye wele bila siwiliw ma Menaka mara la, ISIS maaw ye bin min kan kɔsa in na, u ka boli ka dogoyɔrɔ sɔrɔ duguw kɔnɔ, a ka cikan lamɛntaw kɔnɔ min bɛ ka jɛnsɛn Whatsapp kan. Nin odio in na, Gamou b'a ɲini mɔgɔw fɛ u ka boli bawo "sɔrɔdasi walima tɔn si tɛ yen min bɛ se k'u ka lakana garanti. An bɛ jenerali Gamou lamɛn:
🇲🇱Mali koronfe General El Hadj Ag Gamou ye wele bila siwiliw ma Menaka mara la
🇲🇱Mali koronfe General El Hadj Ag Gamou ye wele bila siwiliw ma Menaka mara la, ISIS maaw ye bin min kan kɔsa in na, u ka boli ka dogoyɔrɔ sɔrɔ duguw kɔnɔ, a ka cikan lamɛntaw kɔnɔ min bɛ ka jɛnsɛn Whatsapp kan. Nin odio in na, Gamou b'a ɲini mɔgɔw fɛ u ka boli bawo "sɔrɔdasi walima tɔn si tɛ yen
Programmes
-
octobre 02, 2022
Mɔgɔ ba caman ye ɲɔgɔn lajɛn kari don Bobo-Dioulasso
-
octobre 02, 2022
Burkina Faso: Ibrahim Traoré ye taama ke Ouagadougou la
-
octobre 01, 2022
Laselikɛlaw binna Faransi ka lasigidenso kan Ouagadougou
-
octobre 01, 2022
Anbafo Jemukan Sibiri Octoburu kalo tile folo san 2022
-
-


text:
IBK ka kɔrɔsigi dɔ ye sàya Sɔrɔ sirakan-kasaara fɛ: Nuhum Sise
Sirakan-kasaara Kɛra IBK ka kɔrɔsigi dɔ sata ye kà Kɛɲɛ ni zuluyekalo tle 17 ye, 2018 sàn. Kà Kɛɲɛ ni kàlafli nàta ye min bɛ na Kɛ zuluyekalo tle 29, 2018 sàn in na, jàmaɲiniw hukumu 'kɔnɔ, IBK n'a taamaɲwaanw tùn bɛ k'u Kùnda Mooti kàn. Mobili minnu tùn bɛ k'a Sὲnsɛn o dɔ ye kàsaara Sɔrɔ k'u To Bajangara sira kàn. O Kɛra 'sababu ye ka màa kelen Bɔ̀nɛ a ni na n'o ye Nuhum sise ye ni dɔw b'a Weele Abba la. Nuhum yɛrɛ tùn ye kɔrɔsigi ye Kùluba.
Blàdon : 2018-07-28 Yɛlɛmako laban : 2018-08-19


text:
🇲🇱 🇺🇸Mali lasigiden kura sigilen ye Mali jamakuluw ye, DC, MD, VA ka lasigidenso la ani Maliden minnu sigilen be jamana wɛrɛw la zoom fɛ, ka baro kɛ jamana koɲɛw kan minnu bɛ senna ka fara gɛlɛyaw kan u bɛ minnu sɔrɔ yan Ameriki. Mali Ambassadeur kura, Sekou Berthe ani Malidenw ka Immigrants Association peresidan, Addrahamane Toure ye foli ke Modibo Dembele ka mic la.
🇲🇱 🇺🇸Mali lasigiden kura sigilen ye Mali jamakuluw ye, DC, MD, VA ka lasigidenso la
Programmes
-
-
-
-
septembre 23, 2022
🇲🇱Mali yerema honronya nienamayala Youwarou Sɛtanburukalo tile 22
-
-


text:
2018 sàn kàlata jaabi labanw kùnkanko
Mali 2018 sàn kàlafili tàko flanan jaabiw y'a Jira k'a Fɔ IBK de ye sebaaya Sɔ̀rɔ ni 67, 16% ye Sumayila SISE 'ɲɛ, o min Wulila ni 32,84% ye. IBK ka sìgili Kɛra sɛtanburukalo tile 4nan don 2018 sàn. A ka sìgili baaraw bɛɛ Kɛra Hɛra 'kɔnɔ. Nkà o ma ŋara dabaaw Bàli u ka wulikajɔ la, min b'a Jira k'u ma Sɔn kàlata jaabiw mà halisa. O dàlu ye, hali IBK Ka sìgili don yὲrɛ la, u ye fàraɲɔgɔnkan dɔ Kɛ dùgu 'kɔnɔ fὲɛrɛba dɔ la a bɛ Fɔ min mà ko "Bourse de travail" ni k'u damakasi 'jyɛnmaa ye. Nkà 'màa ma kàla Dòn a ɲi na kà Bὲn u mà.
Blàdon : 2018-09-10 Yɛlɛmako laban : 2018-10-31


text:
Ziirinda > 2016 05 08
Bamaankɛ ni sɛnɛfɔkɛ
Nin Kɛra màsakɛ dɔ de ye, wari tùn b'a 'bolo w'a muso ta tùn ye cɛɲɛ dàn ye. Bamanankɛ dɔ ni sɛnɛfɔkɛ dɔ ye ɲɔgɔn Sɔrɔ dugutaa-sira kan. U ye sira Kɛ kelen ye. Aa, u ka sirakanbaro Nàna Dya o ye dya dàn ye. U tin Nàna Dòn ɲɔgɔn na fo kà teriya yɛrɛ Sinsin o 'sèn fɛ. U bɛɛ sira kan. U bɛ Taa, u bɛ Taa. U Nàna Se dugu dɔ la. Bamanankɛ y'i Kanto sɛnɛfɔkɛ ma ko u ka ʃu Latɛmɛ o dugu la. U Jiginna dugu 'kɔnɔ dɔ fɛ yen. O tìgi fana Taara n'u ye màsakɛ ka 'so. O kɛlen, u y'u Fàna ni dumuni dumanw ye kà Tla kà dayɔrɔ ɲuman D'u ma. Aa, tuma min na ʃu Nàna Se ŋana sàba Taamatuma ma, mɔgɔ flà ninnu Wulila k'u kan Kɛ kelen ye k'u Лɔɔri kà Taa Bìn màsakɛ muso kan. Muso bɛ Sɔmi 'ko la tuma min na o y'a Sɔrɔ u flà bɛɛ Tɛmɛ na n'a ye kàban. Aa, o kɛlen muso Kulela dew. Mɔgɔw Bòlila kà Nà. U Nàn'a Sɔrɔ dnankɛ flà kulukutu jɔlen bɛ yen, taayɔrɔntan. Ɔ, o kɛlen 'kɔ, u y'u Minɛ k'u Sìri. Màsakɛ y'i Kanto u ma
- I m'a Dɔn k'aw ye hɔrɔn kolonw ye. Aw Sera ne ma k'aw ye 'dnan ye, k'aw tɛmɛtɔ dòn. N ye dumuni Di aw ma, kà ʃiyɔrɔ Di aw ma. nkà o ʃi ma aw Bɔ fo aw bɛ Bìn ne muso kan tun? Nka nin tɛ 'baasi ye. N bɛ dɔ Kɔbɔ aw la ʃu in na. O la ni Ala ye dugu ɲuman Jɛ, n bɛ Sɔrɔ kà tɔ kelen Fàga.
Sɛnɛfɔkɛ fɛ k'ale ɲɔgɔn fὲɛrɛtigi tɛ yen. Nin kuma fɔlen màsakɛ fɛ, sɛnɛfɔkɛ Kulela ko:
- Ee! màsakɛ, n'i ma Лὲ k'i bɛ anw dɔ la kelen Fàga, a Kɛ ne ye bari anw ka du tnɛ ye kɔbɔli ye. N'i ye ne Kɔbɔ, a ko tɛ na Dàn ne kelen ma dɛ. A b'an ka du bɛɛ Nagasi.
O kɛlen màsakɛ Yɛlɛla k'i Kanto:
- Ɔɔ, kà aw ka du Nagasi, e ye min Kɛ sisan o tɛ du Nagasi de? A' y'a Minɛ a' k'a Kɔbɔ.
Aa, u ye sɛnɛfɔkɛ Minɛ k'a Kɔbɔ. Màsakɛ y'i Kanto bamanankɛ ma ko o k'i Labɛn ko sinin sɔgɔma k'a b'a ni jyɛn Fara. U taalen, sɛnɛfɔkɛ y'i Kanto bamanankɛ ma.
- N 'teri, kojugu flà la, kelen ka fusa ni kelen ye dɛ. Ni ne tùn ma nin nkalon in Tigɛ, n sàtɔ tùn tɛ nin ye manamanako la? Ɔ, n 'teri, i bɛ na n Kɔ̀n kiti min na, Ala k'a Nɔgɔya. An n'i bɛ na Taa Jὲ min fana ma, Ala k'o fana Nɔgɔya.
Aa, u Tora tèn, Ala ni kamanangan fɛ bamanankɛ ma Se kà sunɔgɔ tun. Yanni kà Se dugujɛ ma, màsakɛ dusu Dara. A Nàna u Labla dugu jɛlen. U bɔlen, bamanankɛ fana y'i Kanto sɛnɛfɔkɛ ma ko:
- N 'teri, ko mana Gὲlɛya cogo o cogo, i Jija i ka na nkalon Tigɛ. N'i kɔkili Kɛra 'nɔgɔyafɛn ye, n b'a Kɛ ‘gundo ye n 'kɔnɔ a tɛ Bɔ ne 'da fiyew. Nka n'a Kɛra i sata ye, i bɛ na n Kɔ̀n kiti min na, Ala k'a Nɔgɔya. An n'i bɛ na Taa Jὲ min fana ma, Ala k'o fana Nɔgɔya.
N y'o sɔrɔ yɔrɔ min n y'a Blà yen.
Blàdon : 2016-05-11 Yɛlɛmako laban : 2016-07-07


text:
You are using Science Of Synthesis as a Guest.
Please login or sign up for a free trial to access the full content.4.3 1,3-Dipolar Cycloadditions of Alkenes
Please login or sign up for a free trial to access the full content.
Svatunek, D.; Houk, K. N., Science of Synthesis: Click Chemistry, (2021) 1, 407.
General Introduction
1,3-Dipolar cycloadditions of alkynes constitute the most prominent class of cycloadditions in the field of click chemistry. There is, however, a range of 1,3-dipolar cycloadditions of alkenes with various dipoles that can be considered click chemistry and are potentially bioorthogonal. In this chapter we explore the advantages and disadvantages of employing alkenes in these reactions, and present recent developments, unique reactivities, and applications in the field of alkene/1,3-dipole additions.
Mee eeeeee-eeeeeeeee eeeee–eeeeee eeeeeeeeeeeee (MeMMM),[8] eeeeeeeee ee Meeeee eee Meeeeeeee (eee Meeeeee 8), ee eeeeeeee eee eeee eeeeee eee eeee eeee eeeeeeee ee eee eeeee ee eeeee eeeeeeeee (Meeeeeeeeʼ eeeeeee),[8] eee eee eeeeee-eeeeeeee eeeee–eeeeee eeeeeeeeeeeee (MMMMM) eee eeeeee eee eeeeeeee eeeeeeeeeeeee eeeeeeee eeeee eee eeeeeeeeeeee ee Meeeeeee ee ee. ee 8888 (eee Meeeeee 8.8).[8] 8,8-Meeeeee eeeeeeeeeeeeee eeeeeee eeeeee eee eeeeeee eeee eeeee eeeeeeeee eeee e eeeeeee eee;[8] eeeeeee, eeee eee eeeeee eeee ee eee eeeee ee eeeee eeeeeeeee. Mee eeeeee eee eeee ee eee eeeeeeeeeee ee eeee ee eee eeeeeeeee eeeeee 8,8,8-eeeeeeeeeee (Meeeee 8). Meeee eeeeeeeeeeee eeeee eeeeeee eeeeeeee ee eeeeeeeee ee eeee e eeeee ee eeeeeeeee eeeeeeee, eeee ee eeeeeeeeee,[8] eeeeee,[8] ee eeeeeeeeeeeeeeee (eeeeeeeeeee),[8] eee eeee eeeeeee 8,8,8-eeeeeeeeeee eee eeeeee eeeeee ee ee eeeeeeee.[8,8–88] Mee eeeeeeeee ee eee eeeeeee eeeeeeeeeeeee eeeeeee ee eeeeeee eeeeeeeee ee eee eeeee eeeeeeeeeee, eeee eeeeeeee eeeeeeee-eeeeeeeeeee eeeeeeeeeeee eeeeeeeeeeeee eee eeeeee eeeeeee.[88,88] Meee eeeeeeeeeee ee eeeeeeeee ee eeee eeeeeeeeeeee, eeee ee eee eeeeeeeee ee eeeeeeeeee[88] eee eeeeeeeeeeeeeeee,[8] ee ee eeeeeeeeeeeee eeeeeeeeeee eeeeeeeee.[88]
Meeeee 8 Meeeeeee ee Meeeee eeee Meeeeee eee Meeeeee
Meeeeee eeeeee eee eee eeeeeeee ee eeeeee–eeeee eeeee eeeeeeeee ee eee eeeeee eee eeeeeeeeee ee (eeeeeeeeee) eeeeeee eeeeee eeeeee[88–88] eee eee eeee ee e eeeeeeeee eeeeeee eeeeeeeee ee MeMMM. Mee eeee eeeeee, eeee eeeeeeee 8,8-eeeeeee, eeee ee eeeee eeeeeeeee, eeeeeee eeeeee, eee eeeeeee eeeeee, eee eeee eeeeeeee eeeeeee, eeee ee eeeee-eeeeeeeeeeee eee eeeeeee, eee eeeeeeee ee eeeeeee eeeee eeeeeeeee ee eeeeeee.
References


text:
Gawokaw ka nisɔngayataama kɛli ka Лɛsin u ka cɛmancɛmara-baako ma
Taratadon, zuluyekalo tle 12, 2016 sàn, gawokaw Bɔra ka 'ŋaniyajira-taama Kɛ. A taama in kùn tùn ye min ye, o de ye k'a Jira jamana kùnnasigi-fanga la ko tɛmɛsenna-fanga bòlibaaw n'an b'u Weele fransɛkan na "autorités intérimaires" k'u t'olu ka marali fɛ tun. Nka a taama in sèn fɛ màa sàba ni Tor'a la. Fɛn min ye màa bi sàba (30) ni kɔ ɲɔgɔn ye, olu fana Joginna.
Blàdon : 2016-07-12 Yɛlɛmako laban : 2016-07-16
I fɛla Fɔ fasiri kan :
Ala ka bɛn ni basigi Don an ka jamana kɔnɔ.