text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Урман ауылында торлаҡ йорттар төҙөлөшө планын әҙерләргә ҡушты
Фото:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Иглин районы хакимиәте башлығы Рафиҡ Мусинға боеприпастар шартлауы арҡаһында йортһоҙ ҡалған Урман ауылы халҡына торлаҡ йорттар төҙөлөшө менән ярҙам итеү мәсьәләһен тикшерергә ҡушты.
Республика башлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, әлеге ваҡытта ғәҙәттән тыш хәл урынында шартлауҙарҙан һәм янғындан күрелгән зыян күләме билдәләнә. Республика Президенты Рөстәм Хәмитовтың ҡушыуы буйынса йорттарына ҙур зыян килгән йәки янғын арҡаһында бөтөнләй өйһөҙ ҡалған граждандарға торлаҡ төҙөү планы әҙерләнә. Торлаҡ йорттар Башҡортостан бюджеты иҫәбенә төҙөләсәк. Рөстәм Хәмитов төҙөлөш программаһын әҙерләп, яҡын арала йорттар күтәреү буйынса эштәрҙе башлауҙы талап итте.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов 26 майҙа Иглин районындағы Урман ауылында булды. Унда БР Президенты хоҡуҡ һаҡлау органдары, Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы етәкселәренең һәм хәрбиҙәрҙең докладтарын тыңланы. Шулай уҡ Рөстәм Хәмитов эвакуацияланған ауыл халҡын урынлаштырырға һәм уларҙың туҡланыуын ойошторорға ҡушты.
Башҡортостан Президенты телефон аша Рәсәйҙең Эске эштәр, Ғәҙәттән тыш хәлдәр һәм Оборона министрлыҡтары етәкселәре менән бәйләнешкә инде. Һөйләшеүҙәр барышында торлаҡ йорттарға күскән янғынды һүндерер өсөн зыян күргән ауылға өҫтәмә янғын расчеттарын, шулай уҡ мародерлыҡ осраҡтарын булдырмаҫ өсөн Эске эштәр министрлығы көстәрен индерергә ҡарар ителде.
Башҡортостанға йәнә Рәсәй Оборона министрлығының етәкселек составын йүнәлтеү тураһында ҡарар ҡабул ителде, улар Ғәҙәттән тыш хәлде ликвидациялау буйынса штабҡа етәкселек итеүҙе үҙ өҫтөнә алырға тейеш.
Ғәҙәттән тыш хәл урынына Эске эштәр һәм Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлыҡтарының авиация техникаһы, шулай уҡ янғын сығанағына робототехника йүнәлтелде. «Беҙҙең бурыс — ауылды һаҡлап ҡалыу һәм хәлдәрҙең насарайыуына юл ҡуймау», — тине Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов.


c: text/html

text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Республика хәрби хеҙмәткә саҡырыу пунктында булды
Фото:
11 ноябрҙә Республика хәрби хеҙмәткә саҡырыу пунктында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов хәрби хеҙмәткә саҡырылыусыларҙы Рәсәҙең Ҡораллы көстәренә оҙатыуға бағышланған тантаналы митингыла ҡатнашты.
Республика башлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, тантаналы өлөштән һуң Рөстәм Хәмитов хәрби хеҙмәткә саҡырылыусылар, уларҙың ата-әсәләре һәм туғандары менән аралашты.
Егеттәргә мөрәжәғәт итеп, Рөстәм Хәмитов уларҙың яңы тормош башлауҙарын билдәләне.
— Һеҙҙе ҙур үҙгәрештәр көтә. Хеҙмәт итеү барышында Башҡортостан Республикаһы исеменә тап төшөрмәҫһегеҙ, тип ышанам. Миңә хәрби берләшмәләр етәкселеге, частар командирҙары менән күп аралашырға тура килде, һәм улар һәр ваҡыт Башҡортостан егеттәренең яҡшы әҙерлекле, һәләтле булыуын билдәләне. Был юлы ла тап шулай булыр, тип уйлайым, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика башлығы һәм егеттәрҙе хеҙмәт итеү барышында бер-береһенә ярҙам итеп торорға саҡырҙы.
— Ауырлыҡтар ҙа, проблемалар ҙа буласаҡ, әммә Ватанды һаҡлау – ысын мәғәнәһендә ир-аттар эше. Республика намыҫына, үҙегеҙҙең намыҫҡа тап төшөрмәҫ өсөн барыһын да эшләргә тейешһегеҙ. Хеҙмәт итеү – ауыр эш. Әммә ул кешене, уның ихтыяр көсөн сыныҡтыра, тормошта ярҙам итәсәк яңы һыҙаттарға эйә булырға мөмкинлек бирә. Бер йыл һиҙҙермәйенсә үтәсәк. Республикаға кире ҡайтып, яҡшы эшкә урынлаша алыуығыҙға, уҡыуығыҙҙы дауам итеүегеҙгә ышанам. Һеҙҙең бындай мөмкинлегегеҙ булһын өсөн барыһын да эшләйәсәкбеҙ. Яңы предприятиелар, яңы эш урындары булдырыу, яңы уҡыу йорттарын асыу өҫтөндә эшләйәсәкбеҙ, — тине Рөстәм Хәмитов.
Хәрби хеҙмәткә саҡырылыусыларға ул уңыштар теләне һәм ауыр ваҡытта уларҙың һәр ваҡыт республика етәкселегенә мөрәжәғәт итә алыуын билдәләне.
— Беҙ һәр ваҡыт һеҙҙең менән бергә. Әммә тағы ла бер тапҡыр әйтәм – ауыр минуттарҙа. Хеҙмәтегеҙҙең яҡшы үтеүенә ышанам. Башҡортостан исеменән хеҙмәт итеүегеҙҙе һәр ваҡыт иҫегеҙҙә тотоғоҙ, — тип белдерҙе республика башлығы.
Башҡортостан Президенты шулай уҡ граждандарҙы хәрби хеҙмәткә контракт буйынса йыйыу бүлеген, хәрби комисариаттың халыҡты ҡабул итеү бүлмәһен ҡараны, командалар формалаштырыу һәм оҙатыу бүлегендә, хәрби табиптар комиссияһында булды, хәрби хеҙмәткә саҡырылыусыларҙың казармала урынлаштырылыуы һәм уларҙың туҡланыу рационы менән танышты.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Башҡортостанда Инвестициялар йәлеп итеү буйынса агентлыҡ булдырылды
Республика Хөкүмәте бойороғо менән төбәктә БР «Инвестициялар йәлеп итеү буйынса агентлыҡ» дәүләт автономиялы учреждениеһы булдырылды.
БР Иҡтисади үҫеш министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, инвестицион башланғыстарға ярҙам итеү һәм уларҙы оҙатыу, төбәктең конкурентлыҡҡа һәләтен үҫтереү һәм социаль-иҡтисади үҫеш кимәлен күтәреү буйынса төрлө сараларҙы фәнни яҡтан тәьмин итеү агентлыҡ эшмәкәрлегенең төп маҡсаты булып тора.
Инвестициялар йәлеп итеү буйынса махсус агентлыҡ булдырыу ниәте тураһында республика етәксеһе Рөстәм Хәмитов БР Президенты ҡарамағындағы Инвестицион мөхитте яҡшыртыу буйынса йәмәғәт советының июндә үткәрелгән кәңәшмәһендә хәбәр иткәйне.
Агентлыҡты ойоштороусы вәкәләттәре БР Иҡтисади үҫеш министрлығына йөкмәтелде.
— Һуңғы йылдарҙа сит илдәрҙә экспортты арттырыу һәм сит илдәрҙән инвестициялар йәлеп итеү буйынса функциялар йышыраҡ махсус автономиялы агентлыҡтарға тапшырыла, — тине төбәктең иҡтисади үҫеш министры Александр Марьин. – Донъя практикаһында «инвестицияларҙы ҡеүәтләү агентлығы» тигән төшөнсә осрай. Инвестиция агентлыҡтары ил тураһында, уның халыҡ-ара конгресс һәм күргәҙмәләрҙәге өҫтөнлөктәре тураһында инвесторҙарға мәғлүмәт бирә.
Александр Марьин һүҙҙәренсә, Инвестициялар йәлеп итеү буйынса агентлыҡ «төбәктең инвестиция проекттарын үҫтереү буйынса берҙәм дәүләт операторы» булып торасаҡ.
Бөгөнгө көндә яңы структураның уставын һәм күҙәтеү советының составын формалаштырыу буйынса эш алып барыла.


text:
Международный конкурс по математике «Поверь в себя»
для учеников 1-11 классов и дошкольников с ЛЮБЫМ уровнем знаний
Задания конкурса по математике «Поверь в себя» разработаны таким образом, чтобы каждый ученик вне зависимости от уровня подготовки смог проявить себя.
К ОПЛАТЕ ЗА ОДНОГО УЧЕНИКА: ВСЕГО 28 РУБ.
Конкурс проходит полностью дистанционно. Это значит, что ребенок сам решает задания, сидя за своим домашним компьютером (по желанию учителя дети могут решать задания и организованно в компьютерном классе).
Подробнее о конкурсе - https://urokimatematiki.ru/
Идёт приём заявок на самые массовые международные олимпиады проекта "Инфоурок"
Для учителей мы подготовили самые привлекательные условия в русскоязычном интернете:
1. Бесплатные наградные документы с указанием данных образовательной Лицензии и Свидeтельства СМИ;
2. Призовой фонд 1.500.000 рублей для самых активных учителей;
3. До 100 рублей за одного ученика остаётся у учителя (при орг.взносе 150 рублей);
4. Бесплатные путёвки в Турцию (на двоих, всё включено) - розыгрыш среди активных учителей;
5. Бесплатная подписка на месяц на видеоуроки от "Инфоурок" - активным учителям;
6. Благодарность учителю будет выслана на адрес руководителя школы.
Подайте заявку на олимпиаду сейчас - https://infourok.ru/konkurs
“С.Агиштың “Ҡунаҡ һәм намыҫ” хикәйәһе. Ҡылым төркөмсәләрен ҡабатлау.”
темаһы буйынса асыҡ дәрес конспекты
(7 класс )
Маҡсаттар: С.Агиштың “Ҡунаҡ һәм намыҫ” хикәйәһен өйрәнеү. Ҡылым төркөмсәләрен ҡабатлау; уларҙы айыра белеүҙе, танып белеүҙе үҫтереү. Һорауҙарға тулы яуап бирә белеүҙе, телмәрҙәрен үҫтереү. Халыҡ ауыҙ ижадына һөйөү тәрбиәләү. “Намыҫ” төшөнсәһен асыҡлау, намыҫлы булырға өндәү. Башҡорт халҡының күркәм сифаттарын асыу. Һуғышта ҡатнашҡан яугирҙарға ҡарата тәрән ихтирам хисе тәрбиәләү.
Йыһаз: Мультимедиа проекторы, кроссворд, мәҡәлдәр, китаптар күргәҙмәһе.
2016
I Ойоштороу мәле.
-Һаумыһығыҙ, уҡыусылар. Ултырығыҙ. Кәйефтәрегеҙ нисек?
- Ә хәҙер тиҙәйткестәр әйтеп, телебеҙҙе шымартып алайыҡ әле.
(мультимедиа проекторы аша таҡтаға сығарыла)
Ҡалын ҡарҙа ҡара ҡарға ҡарҡылдап китеп бара.
Көрмәлеләр көртмәлене килтереп өлгөртмәне.
Ҡаса – боҫа ҡыҙыҡайҙар ҡыҙынған ҡыҙыу ҡомда.
-Уҡыусылар, уҡыу тиҙлеген арттырыу өсөн күнекмә лә эшләп алайыҡ әле. Хәҙер 71 – се битте астыҡ китаптарҙа, ошондағы тексты бышылдап ҡына уҡығыҙ әле. Миңә лә ишетелерлек булһын, иптәштәрегеҙгә ҡамасауларлыҡ та булмаһын. Нисек тә шәберәк уҡырға тырышығыҙ. Кем шәберәк булдыра алыр икән? (уҡыйҙар)
-Яҡшы, етеп торор.
II Өй эшен тикшереү.
III Яңы тема үтеү.
Инеш өлөш.
Ә хәҙер таҡталағы һөйләмдәрҙе уҡып сығығыҙ әле.
Үҙ намыҫың үҙ ҡулыңда.
Ояты барҙың выжданы бар.
Намыҫыңды йәштән һаҡла.
Ҡунаҡ булһаң, тыйнаҡ бул.
Килгәнде өйөңә керт, алдына икмәк - тоҙ ҡуй.
Өйөң тар булһа ла, күңелең киң булһын.
Былар нимә? Уларҙа халҡыбыҙҙың ниндәй сифаттары тураһында һүҙ бара? Тимәк, беҙ бөгөн нимә тураһында һүҙ алып барасаҡбыҙ?
Дәрестең темаһын , маҡсаттарын асыҡлау.
Беҙ һеҙҙең менән бөгөн С.Агиштың “Ҡунаҡ һәм намыҫ” хикәйәһен өйрәнәсәкбеҙ, ҡылым төркөмсәләрен дә ҡабатлаясаҡбыҙ.
(Число, тема яҙыу)
Был һүҙҙәрҙең мәғәнәһен аңлайһығыҙмы? Нимә ул намыҫ, ҡунаҡсыллыҡ?
Ә хәҙер ошо һүҙҙәрҙе Хәҙерге башҡорт әҙәби теленең аңлатмалы һүҙлегенән ҡарайыҡ әле, унда ниндәй аңлатма бирелде икән?
(һүҙлектән уҡыу, таҡтала: намыҫ – честь, совесть)
Выждан – намыҫ һүҙенең синонимы, тағы ла оят, ғәрләнеү һүҙҙәре лә мәғәнәһе менән бик яҡын тора.
Һүҙлек эше.
Ситән –плетень
Ваҡиға – история
Тексты уҡытыусының тасуири уҡыуы.
Текстың йөкмәткеһе буйынса әңгәмә.
- Хикәйәнең төп геройы кем?
- Ул үҙенең уңайһыҙ хәлдә ҡалыуы тураһында нимә һөйләй?
- Был ваҡиға һеҙгә оҡшанымы?
- Башҡорт халҡының ниндәй ғөрөф – ғәҙҙәттәрен сағылдыра ул?
( Һүҙлектән ғөрөф – ғәҙҙәт һүҙен ҡарау)
*(Ҡунаҡсыллыҡ, алсаҡ йөҙлөлөк, хөрмәт итә белеү)
- Беҙҙең башҡорт халҡына тағы ла ниндәй ғөрөф – ғәҙҙәттәр хас?
*(ярҙамсыл, ҡыйыу, ихлас, ябай, алсаҡ йөҙлө, көләс, тыйнаҡ, тырыш, һәләтле, эш һөйәр булыу)
4) Текст өҫтөндә эш.
- Ҡунаҡсыллыҡ тураһында һүҙ барған урындарҙы текстан кем табып уҡып бирә?
- Намыҫ тураһында төп герой нимә ти?
- Нимә инде ул намыҫ уҡыусылар?
- Намыҫ, ҡунаҡсыллыҡ тураһында ниндәй мәҡәлдәр беләһегеҙ?
(Мәҡәлдәр әйттереү, экрандан уҡыу)
- Уҡыусылар, быйыл Бөйөк Еңеүҙең нисә йыллығын байрам итәбеҙ?
Һеҙ нисек уйлайһығыҙ: дошмандарға ҡаршы көрәштә намыҫ тигән сифат яугирҙарға хас булғанмы?
- Беҙҙең башҡорт халҡында үҙ Ватаныңды һөйөүгә, үҙ дәүләтеңде һаҡлауға, тыуған илең, халҡың алдында ғәскәри бурысты үтәүгә ҙур әһәмиәт бирелә. Был вазифаны үтәү дәрәжә, намыҫ эше һанала. Ысын мосолман тыныс ваҡытта ла, иленә яу килгәндә лә иле алдындағы иҙге бурысын элек - электән намыҫлы үтәй.
5) Ял минуты.
- Дүрт йыл буйына һуҙылған һуғышта яугирҙарға нимәләр рух ныҡлығын, ихтыяр көсөн һаҡларға ярҙам итте икән? Нисек ял итте икән улар, күңелдәрен нисек күтәрҙе икән?
*(өс мөйөшлө хаттар, йыр, бейеү, ҡурай моңо,..)
- Һеҙ ҙә арығанһығыҙҙыр, ял итеп бейеп алайыҡ.
(бейеү күнекмәләрен үҫтереү)
6)Ҡылым төркөмсәләрен ҡабатлау.
а) Кроссворд тултырыу.
- Ә хәҙер һорауҙарға яуап биреп кроссворд тултырып алайыҡ.
Ҡ
Ы
Л
Ы
м
- Нимә? Ни эшләй? Һорауҙарына яуап булып, эштең, хәрәкәттең һәм хәлдең исемен белдергән ҡылымдар нисек атала?
(исем ҡылым)
Рус телендәге инфинитивҡа тура килеп, ни эшләргә һорауына яуап биреүсе ҡылым?
(уртаҡ ҡылым)
Исемдең эшен, хәрәкәтен, билдәһен белдереп, ниндәй?, нимә эшләгән?, нимә эшләүсе?, нимә эшләйәсәк? Һорауҙарына яуап биреүсе ҡылым?
(сифат ҡылым)
Төп ҡылымды ваҡыт йәки эшләнеү рәүеше яғынан асыҡлап килә торған нисек?, ни эшләп?, ни эшләгәс? Һорауҙарына яуап биреүсе ҡылым?
(хәл ҡылым)
- Былар бөтәһе лә ҡылымдың нимәләре?
б) Бирелгән һөйләмдәрҙәге ҡылымдарҙың төркөмсәләрен билдәләргә.
1) Тыуған ерҙе дошмандарҙан һаҡлап, үҙ намыҫыңды үтә.
2) Тормош – минең өсөн намыҫ менән йәшәү.
3) Үҙ илен яратҡан кеше уны бер ҡасан да һатмаҫ.
4) Намыҫыңды йәштән һаҡларға өйрән.
в) Һан диктанты.
(экранда)
Исем ҡылым – 1, уртаҡ ҡылым – 2, хәл ҡылым – 3, сифат ҡылым – 4.
Ҡылымдарҙың үҙҙәрен яҙмайынса. Уларға тура килгән һандарҙы ғына яҙырға.
Тырышып, (икеле) алмаҫҡа, уҡыусы (бала), эшләү, алдашмаҫҡа, йырлап, яҙыу, (илен) һөйөүсө, (илеңде) һатмаҫҡа, еңгән (батыр), гөрләшеп, бейей – бейей, илай торған, ышаныусы.
IV. Дәресте йомғаҡлау.
1) Бөгөнгө дәрестән үҙегеҙгә ниндәй фәһем алдығыҙ?
Уҡытыусы һүҙе: Намыҫ, ҡунаҡсыллыҡ башҡорттарҙа күптәндән һынала килгән, ата – бабаларҙан иң ҙур бүләк булараҡ ҡалған халҡыбыҙ сифаттары. ”Намыҫ”, ”намыҫлылыҡ” менән бергә “чисталыҡ”, “сафлыҡ” һүҙҙәре лә йөрөй. Намыҫлы тип беҙ хәйлә, ҡурҡаҡлыҡ һәм ялған менә үҙен быҫратмаған кешене әйтәбеҙ.
Намыҫлы кеше ул – тура һүҙле һәм ҡыйыу кеше. Дуҫлыҡтың ҡәҙерен белә торған, яҡындарын, таныш – белештәрен һәм хатта таныш түгел кешеләрҙе лә хөрмәт итә, ярата торған кеше.
Киләсәктә һеҙ ҙә илебеҙгә тоғро, намыҫлы кешеләр булып үҫерһегеҙ, тип ышанам.
Дәресебеҙ шуның менән тамам. Һеҙгә оҡшағандыр, тип ышанам.
(билдәләр ҡуйыу)
V. Өй эше.
“Намыҫ – ул минеңсә...” темаһына кескәй хикәйә төҙөргә.
Самые низкие цены на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации!
Предлагаем учителям воспользоваться 50% скидкой при обучении по программам профессиональной переподготовки.
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок".
Начало обучения ближайших групп: 18 января и 25 января. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (20% в начале обучения и 80% в конце обучения)!
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru/kursy
УЖЕ ЧЕРЕЗ 10 МИНУТ ВЫ МОЖЕТЕ ПОЛУЧИТЬ ДИПЛОМ
от проекта "Инфоурок" с указанием данных образовательной лицензии, что важно при прохождении аттестации.
Если Вы учитель или воспитатель, то можете прямо сейчас получить документ, подтверждающий Ваши профессиональные компетенции. Выдаваемые дипломы и сертификаты помогут Вам наполнить собственное портфолио и успешно пройти аттестацию.
Список всех тестов можно посмотреть тут - https://infourok.ru/tests


text:
Күп функциялы үҙәктәрҙә мәктәпкәсә йәштәге балаларҙың көндөҙгө төркөмөн ойоштороу өсөн субсидияларға заявкалар ҡабул ителә
ӨФӨ, 2014 йыл, 15 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
Башҡортостандың иҡтисади үҫеш министрлығы мәктәпкәсә йәштәге балаларҙың көндөҙгө төркөмөн ойоштороу өсөн субсидиялар биреү буйынса конкурсына өҫтәмә документтар ҡабул итеү тураһында иғлан итте, тип хәбәр иттеләр ведомствоның матбуғат хеҙмәтенән.
Конкурс «Башҡортостан Республикаһында бәләкәй һәм урта эшыҡуарлыҡты үҫтереү һәм уға ярҙам итеү» дәүләт программаһына ярашлы уҙғарыла.
Документтар 15 декабрҙән 19-на тиклем дәүләт һәм муниципаль хеҙмәттәр күрһәтеү буйынса күп функциялы үҙәк бүлектәрендә ҡабул ителә.
Конкурс хаҡында тулы мәғлүмәт республиканың Иҡтисади үҫеш министрлығы сайтында бирелгән.


text:
Алмаш (һүҙ төркөмө)
Алмаш — сифат, һан һәм башҡа һүҙ төркөмдәренә ҡараған һүҙҙәр урынында ҡулланыла алған һүҙҙәр алмаш тип атала.
Алмаштарҙың мәғәнәләре дөйөм була.Ул айырым торғанда конкрент төшөнсәне белдермәй. Алмаштарҙың мәғәнәһе телмәр ағышында йәки кониекста ғына асыҡлана. Уларҙың үҙҙәренә генә хас айырым һорауҙары ла юҡ. Ниндәй һүҙ төркөмө урынында килһә, шул һүҙ төркөмөнөң синтаксик һәм морфологик формаларын ҡабул итә.
Айҙар бүлмәгә инде. Уның ҡулында ҙур ҡағыҙ ине. Бөтәһе лә уға табан боролдо.
Алмаш төркөмсәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Зат алмаштары- берлектә: мин, һин, ул; күплектә: беҙ, һеҙ, улар.
- Күрһәтеү алмаштары- теге йәки был предметҡа, уның сифатына, эш-хәрәкәттең үтәлеү рәүешенә күрһәтә. Улар өс төргә бүленә:
а)Төп күрһәтеү алмаштары-был, ошо, теге, ул, анау, бынау.
б)Сифат урынында ҡулланыла торған алмаштар- бындай, тегендәй, шундай, анауындай, бынауындай.
в)Рәүеш урынында ҡулланыла торған алмаштар- былай, тегеләй, ошолай, шулай.
- Һорау алмаштары
- Билдәләү алмаштары
- Билдәһеҙлек алмаштары
- Юҡлыҡ алмаштары
- Эйәлек алмаштары
−
Алмаштарҙың һан, килеш менән үҙгәреше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Төп килеш
- Эйәлек килеш
- Төбәү килеш
- Төшөм килеш
- Урын-ваҡыт килеш
- Сығанаҡ килеш
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Усманова М.Ғ., Абдуллина Ф.Ф. Башҡорт теле. Өфө-2000йыл ISBN 5-295-02619-1
- Толомбаев Х.А., Солтанбаева Х.В. Әсә теле. 6-сы класс өсөн дәреслек. Өфө-2008 йыл ISBN 978-5-295-04288-1


text:
Бер йыл эсендә Өфөлә 49 меңдән ашыу ағас һәм ҡыуаҡ ултыртылған
2012 йылда Өфөлә 49 меңдән ашыу ағас һәм ҡыуаҡ ултыртылған. Территорияларҙы санитар таҙартыу һәм төҙөкләндереү буйынса көҙгө экологик айлыҡ сиктәрендә генә баш ҡалала ултыртылған ағастар һаны яҡынса 23 меңгә еткән.
Бынан тыш, ағымдағы йыл башынан алып Өфөлә 11 меңгә яҡын ҡарт һәм ҡыу ағас бысылған.
Баш ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, 2014 йылға тиклем Өфөлә 10 яңы сквер булдырыу планлаштырыла. Уларҙың ҡайһы берәүҙәре буйынса яҡынса эскиз проекттары әҙерләнгән һәм тикшереүгә тәҡдим ителгән.


text:
Торлаҡ төҙөлөшө фонды социаль программалар буйынса торлаҡ бирә
«БР Торлаҡ төҙөлөшө фонды» дәүләт унитар предприятиеһы Өфөлә Гвардия урамында торлаҡ йортто файҙаланыуға тапшырҙы. Яңы йортта фатирҙар төрлө социаль программалар буйынса Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарына, Республика психиатрия дауаханаһы хеҙмәткәрҙәренә, шулай уҡ Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығы ихтыяждарына бирелде. Медицина хеҙмәткәрҙәре бюджет субсидияларын (фатир хаҡының 30%) һәм льготалы процент ставкаһы буйынса социаль ипотека кредиттарын файҙаланып фатир алды. Бер квадрат метрҙың хаҡы 24500 һум тәшкил итте.
47 Бөйөк Ватан һуғышы ветераны ветерандарҙы, инвалидтарҙы торлаҡ менән тәьмин итеү программаһы буйынса торлаҡ һатып алыуға субсидия формаһында федераль бюджет средстволары иҫәбенә фатир ала алды.


text:
Рөстәм Хәмитов Мәскәүҙә Билдәһеҙ һалдат ҡәберенә сәскәләр һалдыФото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов Мәскәүҙә Билдәһеҙ һалдат ҡәберенә сәскәләр һалды
Рөстәм Хәмитов Мәскәүҙә Билдәһеҙ һалдат ҡәберенә сәскәләр һалдыФото: Андрей Старостин
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Александров баҡсаһында Билдәһеҙ һалдат ҡәберенә сәскәләр һәм веноктар һалды. Сәскәләр һалыу тантанаһында Мәскәү мэры урынбаҫары Александр Горбенко, РФ Дәүләт Думаһы һәм БР Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаттары, Өфө хакимиәте башлығы Ирек Ялалов, төбәк министрҙары, ветерандар, йәмәғәт ойошмалары һәм йәштәрҙең патриотик берекмәләре вәкилдәре, студенттар ҡатнашты.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек: Рәсәйҙең баш ҡалаһында Башҡортостан Республикаһы көндәре үтә. Сара сиктәрендә әле РФ Сауҙа-сәнәғәт палатаһында Башҡортостандың инвестицион һәм сәнәғәт ҡеүәттәренең презентацияһы бара, күргәҙмә экспозицияһы эшләй, унда республика Президенты Рөстәм Хәмитов менән Рәсәйҙең Сауҙа-сәнәғәт палатаһы Президенты Сергей Катырин ҡатнаша.


text:
Февралдә төбәк вуздарында Асыҡ ишектәр көндәре үтәсәк
Февралдә йола буйынса Башҡортостан вуздары Асыҡ ишектәр көндәрен үткәрәсәк. Был сара сиктәрендә абитуриенттар үҙҙәре уҡырға инергә теләгән уҡыу йорттарына барып, факультеттар, 2012 йылда ҡабул итеү шарттары тураһында күберәк белә ала, шулай уҡ уҡытыусылар, декандар менән осрашып, уларға һорауҙарын бирә ала.
Тәүгеләрҙән булып Асыҡ ишектәр көндәрен Өфө дәүләт нефть техник университеты үткәрәсәк. Бында сара 4 февралдә 12 сәғәттә 8-се корпуста; 5 февралдә шулай уҡ 12 сәғәттә 5-се корпуста үтәсәк.
М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында абитуриенттар өсөн яңылыҡ тәҡдим итмәкселәр. 1 февралдән бында Рәсәй Федерацияһы вуздарына ҡабул итеү һәм 2012 йылда Берҙәм дәүләт имтихандарын тапшырыу шарттары буйынса бушлай онлайн-консультациялар старт ала. Беренсе виртуаль аралашыу 1 февралдә 16-17 сәғәттәрҙә www.bspu.ru сайтында үтәсәк. Һорауҙарға ҡабул итеү комиссияһының яуаплы секретары Фиданис Тимерханов һәм студенттар профкомы рәйесе Марат Хәфизов яуап бирәсәк. Белешмә өсөн телефон: (347) 272-11-16.
Өфө дәүләт авиация университеты үҙенең абитуриенттары өсөн математика, рус теле, физика, информатика һәм башҡа предметтар буйынса Берҙәм дәүләт имтихандарына әҙерләнеү өсөн репетиция тестары ойошторасаҡ. Улар һәр шәмбе һайын үткәреләсәк. Тулыраҡ мәғлүмәт уҡыу йортоноң сайтында «Абитуриентттарға» бүлегендә урынлаштырылған.
Өлкән синыф уҡыусылары һәм уларҙың ата-әсәләре өсөн үҙ ишектәрен Башҡорт дәүләт университеты – 11 февралдә 12 сәғәттә, Башҡорт дәүләт аграр университеты 18 февралдә шулай уҡ 12 сәғәттә асасаҡ. Белешмә өсөн телефондар: (347) 228-02-54, 228-68-11, 228-08-98.


text:
Календарь
Календа́рь, Тәҡүим, Көнтеҙмә (лат. calendarium — бурыс китабы: Боронғо Римда бурыслылар ай башында календ түләгән) — күк есемдәренең периодик хәрәкәтенә нигеҙләнгән ваҡытты (тәүлектәрҙе, аҙналарҙы, айҙарҙы, йылдарҙы, быуаттарҙы) иҫәпләү системаһы.
Миҙгелдәр, ай фазалары, көн менән төндөң билдәле бер тәртиптә сиратлашыуы боронғо заманда уҡ ваҡыт хисабын алып барыу ихтияжын тыуҙырған. Кешеләр, тәбиғәт күренештәрен күҙәтеп хужалыҡ итеү әһәмиәте арта барған һайын, һәр мәҙәниәттең үҙенә генә хас ваҡыт үлсәү системаһы барлыҡҡа килән. Бер урында Ай фазаһына ҡарап йөрөһәләр, икенсе урында Ай-Ҡояш фазаһына ҡарап йәшәйҙәр, өсөнсө урында тик Ҡояш фазаһына ҡарап йәшәйҙәр. Ғүмер үткән һайын, календарҙар камиллаша барған, камил булмағандары ҡулланыштан төшөп ҡалған, үҙгәртелгән. Камил булғандары башҡа илдәргә лә таралған.
Беҙҙең эраға тиклем йыл иҫәбен «донъя яралған көндән башлап» иҫәпләгәндәр. Йәһүдтәр йыл иҫәпләүҙә б.э.т. 3761 йылдан, Александрия хронологияһы б.э.т. 5493 йылдың 25 майынан, Боронғо Римлылар Рим нигеҙләнгән б.э.т. 753 йылдан башлап һанаған. Парфия, Вифилия, Селевкия кешелере яңы батша тәхеткә ултырған көндән, Мысырҙа һәр яңы династиянан башлаған.
Мосолмандар көндәлек тормошта ҡояш календарынан (григорий стиле), «миләди» йыл иҫәбен» файҙаланһалар ҙа һижрә календары ла ғәмәлдә һанала. Ғәрәптәр беҙҙең эраға тиклем үк Ай хәрәкәтенә ҡарап ваҡыт иҫәбен алып барған булған. Ислам дине менән ул башҡа халыҡтарға ла күскән.
Шулай итеп, һәр яңы дин үҙ календарын булдыра. Мәҫәлән, боронғо славян календары буйынса донъя яралғандан алып 7518 йыл булһа, Ислам динендә — 1430 һижрә йылы, Будда буйынса Нирвана эраһының 2549 йылы, Бахай календарында ни бары — 163 йыл. Йыл иҫәбен бер системанан икенсе системаға күсереү ҡыйынлыҡтар тыуҙыра.
Йыл иҫәбен б.э.т. 45 йылдың 1 ғинуарҙан иҫәпләүҙе Римда Юлий Цезарь башлап ебәрә. Был тарихҡа Юлиан стиле булып кереп ҡала. 325 йылда Юлиан календарын Византия ҡабул итә. Юлиан стиле буйынса бер йылда 365,25 көн бар тип иҫәпләнгән. Йыл 365 көндән тора, дүрт йылға бер килгән кәбисә йылы 366 көндән тора. Ғәмәлдә иһә Ер Ҡояш тирәләй 365 тәүлек 5 сәғәт 48 минут 46 секундта тулы әйләнеш яһай. Шуға күрә календарҙа мөһим дата, көн менән төн тигеҙләшкән көн — 21 март быуаттар үткән һайын артта ҡала бара. XVI быуатта был дата 10 көнгә артта ҡала. Был айырманы 1582 йылда Рим папаһы Григорий XIII төҙәтә. Был тарихҡа Григориан стиле булып кереп ҡала.


text:
Фото:
Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылының эмблемаһы раҫланды
Фото:
Башҡортостан Республикаһында Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылының эмблемаһы раҫланды. «Башинформ» агентлығының әүәлерәк хәбәр итеүенсә, тейешле конкурс БР Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы менән үткәрелде.
— Йыл эмблемаһын эшләүгә конкурс барышында комиссия ҡарары менән Нәсих Хәлисовтың эше иң яҡшыһы тип танылды. Ул йылдың рәсми символикаһы булараҡ раҫланды, — тинеләр ведомствоның матбуғат хеҙмәтендә. — Эмблеманың һүрәтләнеше: асыҡ ҡулдар — ышаныслы дәүләт яҡлауы, Башҡортостан Республикаһының триколоры уның символы булып тора. Йылылыҡ, үҫеш, именлекте белдереүсе ҡояш фонында ҡулдар баланы күтәргән. Күккә сөйөлгән бала балалар ижадының һәм хыялдарының үҫешен символлаштыра.


text:
«Башнефть» «Система» менән килешеү төҙөнө
«Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәте дүшәмбе көнө «Система» акционерҙар финанс корпорацияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәте менән «Башнефть – Сервис Активтары» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең устав капиталындағы үҙ өлөшөн тулыһынса һатыуы тураһында килешеү төҙөнө, тип хәбәр ителә нефть компанияһы материалдарында.
Килешеү суммаһы — 4,1 миллиард һум.
2013 йылдың мартында «Башнефть» үҙенең 100-процентлыҡ ярҙамсы предприятиеһы — «Башнефть – Сервис Активтары» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте базаһында нефть-сервис холдингын ойоштороуҙы тамамлауы һәм киләсәктә был структураны «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәте сиктәренән сығарырға ниәтләүе тураһында белдерҙе.
Холдинг составына 11 нефть-сервис ойошмаһы инде: «Башнефть-Быраулау», «Өфө скважиналарҙы ер аҫты капиталь ремонтлау идаралығы», «Башҡортостан скважиналарҙы ремонтлау идаралығы», «Октябрьский нефть промыслаһы ҡорамалдары заводы», «Нефтекама нефть промыслаһы ҡорамалдары заводы», «Башнефть» автотранспорт идаралығы», «Октябрьский технологик транспорт идаралығы», «Арлан технологик транспорт идаралығы», «Арлан промысла юлдарын ҡарау идаралығы», «Трансхим», «Яңауыл «Нефтестроймонтаж» идаралығы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәре.


text:
Өфөлә «Байыҡ» конкурсының гала-концерты үтәсәк
IV «Байыҡ» республика телевизион башҡорт бейеүен башҡарыусылар конкурсы Өфөнөң «Нефтсе» мәҙәниәт һарайында 16 декабрҙә үтәсәк. Унда жюри һәм тамашасылар тарафынан иң яҡшы тип табылған бейеүселәр ҡатнашасаҡ. Еңеүселәр дүрт номинация буйынса билдәләнәсәк.
Йола буйынса гала-концертта ҡатнашыу өсөн профессиональ башҡарыусылар – Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле, «Мираҫ» бейеү фольклор ансамбле, Стәрлетамаҡ бейеү театры, Сибай дәүләт филармонияһы ансамбле, шулай уҡ Төркиә, Эстония, Ҡаҙағстан, Ҡабарҙы-Балҡар, Адыгея, Хакасия, Осетия бейеүселәре лә саҡырылған.
«Башинформ» агентлығына проект авторы һәм алып барыусыһы Рита Өмөтбаева хәбәр итеүенсә, быйыл телевизион конкурста ҡатнашырға 500-ҙән ашыу кеше теләк белдергән. Конкурсанттарҙы Нефтекама, Баймаҡ, Учалы ҡалаларында, Малаяҙ ауылында, «Красноусол» шифаханаһында үткән күсмә һайлап алыу турҙарында һайлап алғандар. Уларҙан 100 кеше генә икенсе турға үткән. Интерактив этаптан 70 кеше үткән. Дүртенсе турҙа ҡатнашыусыларҙың исемдәре тауыш биреү ярҙамында билдәләнгән, тауыш биреүҙә 3 меңдән ашыу тамашасы ҡатнашҡан.


text:
Чернобылдә ҡатнашҡан башҡорт кешеһе хаҡында фильм Македониялағы кино фестивалендә «бронза»ға лайыҡ булды
ӨФӨ, 2015 йыл, 2 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
«Йәшә, һалдат, йәшә» фильмы Македонияның Струмица ҡалаһында үткән Халыҡ-ара «Asterfest» ҡыҫҡа метражлы кино фестивалендә «бронза»ға лайыҡ булды. Тап ошо ҡалала Башҡортостанда йәшәүсе ир-егеткә арналған документаль фильмдың премьераһы күрһәтелде.
Ғәзиз — ябай ауыл кешеһе, Ғафури районынан. 1986 йылда уны Чернобылдәге атом станцияһында шартлау эҙемтәләрен бөтөрөргә ебәрәләр. 28 йыл үткәс ул ҡасабала фатир ала. Әммә геройҙың ғаиләһе лә юҡ, сәләмәтлеге лә ҡаҡшаған. Бары тик әсәһе менән буш фатир ғына.
Фильмдың сценарий авторы, режиссеры, продюсеры һәм операторы — Кирстен Гайнет (Айгөл Ғәйнетдинова). Ул Башҡортостандың Инйәр ҡасабаһында тыуған. 2005 йылда Өфөгә күсә. Бала саҡтан актриса булырға хыялланһа ла, медицина белеменә эйә була. 2007 йылда «Сыйылған эҙ» фильмында төшә. 2009 йылда Санкт-Петербург мәҙәниәт һәм сәнғәт университетына уҡырға инә. Фото төшөрөү менән мауыға, ике шәхси күргәҙмәләр авторы.
Струмица ҡалаһындағы фестивалдә Кирстен Гайнет фильмын үҙе күрһәткән, тип хәбәр итә «Cinepromo» сайты.
«Геройымдың, халҡымдың фажиғәле тормош юлын сит ил тамашасылары ла ҡараны. Мин быға бик шатмын. Илебеҙҙең еңеүҙәрен генә түгел, һәләкәт арҡаһында меңдәрсә кешенең ғүмере өҙөлгән фажиғәне онотмау бик мөһим. Фильмды күрһәткәндә эргәлә ултырған бер ир-егет: «Был башҡорт телеме?», — тип һораны. Башҡа милләттәрҙең туған телебеҙҙе ишетеүенән яҡшырағы юҡтыр», — тип һөйләй Кира.
Бынан алдараҡ «Йәшә, һалдат, йәшә» фильмы Мәскәүҙә ойошторолған «Арткино», «Будем жить!» һәм «Сталкер» фестивалдәрендә, шулай уҡ Санкт-Петербургта «Послания к Человеку» конкурсында ҡатнашҡан. Апрелдә фильм «Святая Анна» фестивалендә күрһәтелгән.


text:
Баш ҡалала «Был беҙ» балалар телепроектына йомғаҡ яһаласаҡ
ӨФӨ, 2015 йыл, 22 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
22 декабрҙә көндөҙгө сәғәт 3-тә «Родина» кинотеатрында «Был беҙ» телепроектының йомғаҡлау сараһы була. «Тамыр» телеканалы әҙерләгән балалар телевизион проектында йәш тамашасыларҙы халыҡтарҙың мәҙәниәте, тарихы һәм географияһы тураһында мауыҡтырғыс уйындар, бүләктәр көтә. Балалар телепроекттың һуңғы сығарылышын ҡараясаҡ һәм «Интерселфи» конкурсы еңеүселәре бүләкләнәсәк.
Башҡортостан юлдаш телеканалының матбуғат секретары Люциә Дәүлиева хәбәр итеүенсә, «Был беҙ» тапшырыуында балалар Башҡортостанда дуҫ һәм татыу йәшәгән төрлө милләттәр хаҡында һөйләй. Программа 11 октябрҙән һәр йәкшәмбе кис эфирға сыға. Йәш алып барыусылар Жасмина Хәзиева менән Артем Бикбаев бер халыҡтың мәҙәниәте һәм тарихы буйлап сәйәхәткә юллана. Уларҙың һәр береһенең үҙ маршруты, йәш хәбәрселәр тапшырыу аҙағында ғына осраша.
«Бала саҡтан халҡын яратҡан кеше башҡа милләттәрҙең дә мәҙәниәтен хөрмәт итә. Үҙ халҡыңа булған һөйөүҙе, башҡаларға ҡарата хөрмәт тойғоһон йәштән үк тәрбиәләү мөһим, — тип ышана проект авторҙары. — Кешегә, ҡайҙа йәшәүенә һәм эшләүенә, ниндәй милләттән булыуына ҡарамаҫтан, бөтә ерҙә лә яҡшы булырға тейеш. Һәр халыҡ хөрмәткә лайыҡ».
Проект телеканалға «2014-2020 йылдарға Рәсәй милләтенең берҙәмлеген нығытыу һәм халыҡтарҙың этномәҙәни үҫеше» дәүләт программаһын ғәмәлгә ашырыу буйынса бүленгән аҡсаға тормошҡа ашырылған.


text:
Башҡортостандан йүгереүсе Гөлшат Фазлетдинова ил миҙалына лайыҡ булды Фото: bashsport.ru сайтынан
Башҡортостандан йүгереүсе Гөлшат Фазлетдинова ил миҙалына лайыҡ булды
Башҡортостандан йүгереүсе Гөлшат Фазлетдинова ил миҙалына лайыҡ булды Фото: bashsport.ru сайтынан
ӨФӨ, 2016 йыл, 24 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Дмитрий Слезин/.
Чебоксарҙа еңел атлетика буйынса ил чемпионаты тамамланды.
Башҡортостан спортсыларында — тағы ла бер көмөш награда. Ҡатын-ҡыҙҙар араһында 5000 метр араға йүгереүҙә Гөлшат Фазлетдинова көмөш миҙал яуланы.
Гөлшатты 6,26 секундҡа уҙып киткән Елена Коробкина (Мәскәү — Липецк өлкәһе) Рәсәй чемпионы булды.
Өсөнсө урында — Екатерина Ишова (Мәскәү өлкәһе — Сыуашстан).


text:
Өфө халҡы торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәттәренә йышыраҡ ялыу бирә башланы
Өфө халҡы торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр сифатына ялыу менән йышыраҡ мөрәжәғәт итә башланы. Был турала шишәмбе көндө ҡала хакимиәте башлығында үткән оператив кәңәшмәлә Роспотребнадзорҙың БР буйынса Идаралығы етәксеһе урынбаҫары Нәсимә Күсимова хәбәр итте. Уның әйтеүенсә, ағымдағы йылдың 10 айында Өфө халҡынан торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәттәре сифатына һәм санитар нормалар боҙолоуға ҡарата 525 ялыу килгән.
— Ялыуҙар иҫәбенең артыуы ҡулланыусыларҙың ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау өлкәһендә белеме артыуы менән бәйләнгән, — тип иҫәпләй Нәсимә Күсимова. – Бик йыш өфөлөләр торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәргә түләүҙе дөрөҫ иҫәпләмәүҙәренә, торлаҡ йорттарҙы файҙаланғанда санитар нормалар үтәлмәүгә һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәттәрен башҡарыусылар тураһында ышаныслы мәғлүмәт бирелмәүенә зарлана.
Нәсимә Күсимова һүҙҙәренсә, Өфөлә торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһендә бик йыш эҫе һыу температураһының түбән булыуына ялыу бирелә. Нормативтар буйынса ул 60 – 75 градуста булырға тейеш, әммә бик күп кешеләр уларҙа эҫе һыуҙың 50 һәм унан түбәнерәк градуста булыуына зарлана. Кешеләр ризалашырға мәжбүр булған ябай уңайһыҙлыҡтан тыш, бының насар эҙемтәләргә лә килтереүе ихтимал. Мәҫәлән, төрлө инфекциялар тыуҙырыусы микроорганизмдар бындай һыуҙа тере ҡала, ә 60 һәм унан юғарыраҡ градустағы температурала һәләк була.


text:
Башҡортостан Президенты: «Дүртөйлөлә һәр ваҡыт эшлекле мөхит хөкөм һөрә»Фото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты: «Дүртөйлөлә һәр ваҡыт эшлекле мөхит хөкөм һөрә»
Башҡортостан Президенты: «Дүртөйлөлә һәр ваҡыт эшлекле мөхит хөкөм һөрә»Фото: Олег Яровиков
— Дүртөйлөлә һәр ваҡыт яҡшы эшлекле мөхит хөкөм һөрә. Был беҙҙең көслө районыбыҙ һәм ҡалабыҙ, — тип белдерҙе Башҡортостан Президенты Дүртөйлө ҡалаһы һәм районы буйлап эш сәфәре сиктәрендә урындағы халыҡ менән аралашыу барышында. – Дүртөйлөнөң яҡшы йолалары, тарихы, хеҙмәт даны бар. Район һәр ваҡыт Башҡортостандың биш иң көслө, ҡеүәтле, үҙ-үҙенә ышанған, үҫешкән төбәге иҫәбендә булды. Бындай хәл киләсәктә лә һаҡланып ҡалыр, тип ышанам, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика башлығы.
Рөстәм Хәмитов шулай уҡ бындай осрашыуҙарҙың уның өсөн матур йолаға әүерелеүен билдәләне.
— Райондар, ҡалалар буйлап эш сәфәре менән йөрөгән саҡта, халыҡ менән күҙгә-күҙ ҡарашып аралашыу мөмкинлеге булһын өсөн, һәр ваҡыт бындай осрашыуҙар ойоштороуҙарын һорайым. Бындай формат барыбыҙға ла кәрәк, киң мәғлүмәт саралары аша ғына аралашып булмай – республиканы үҫтереү, бергәләп эш итеү мөмкинлектәре йәһәтенән килеп тыуған уй-фекерҙәрҙе халыҡҡа еткереү ауыр, — тине Башҡортостан Президенты.
Сығыштың тулы стенограммаһы, шулай уҡ эш сәфәре тураһында тулы отчет республика башлығының рәсми сайтында урынлаштырылған.


text:
Фото:
Өфөлә Константин Хабенский йәш актерҙар менән бергә сығыш яһаны
Фото:
ӨФӨ, 2015 йыл, 16 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Өфөнөң «Башҡортостан» дәүләт концерт залында Константин Хабенскийҙың баш ҡалалағы ижади үҫеш студияһы тәрбиәләнеүселәре ҡатнашлығында «Ироническая сказка Ха-ха-чу» хәйриә спектакле күрһәтелде. Йәш актерҙар менән бер сәхнәлә Константин Хабенский үҙе лә сығыш яһаны.
Спектакль вербатим стилендә уйналды, ул ябай кешеләрҙең монологынан тора. Санкт-Петербургта уҙған «Оперение 2015» Константин Хабенскийҙың хәйриә фонды ижади үҫеш студияларының V Бөтә Рәсәй фестивалендә уның премьераһы булды. 5 ноябрҙә Өфө студияһы тәрбиәләнеүселәре тамашаны Воронеж халҡына тәҡдим итте.
Билет һатыуҙан йыйылған аҡса Константин Хабенскийҙың онкология һәм баш мейеһе ауырыуҙары менән яфаланған балаларға ярҙам итеүсе хәйриә фонды программаларын ғәмәлгә ашырыуға йүнәлтелә.
«Константин Хабенскийҙың ижади үҫеш студиялары» проектына биш йыл. Студиялар Санкт-Петербург, Ҡазан, Өфө, Пермь, Силәбе, Воронеж, Новосибирск, Түбәнге Новгород һәм Тольятти ҡалаларында эшләй. Ижади майҙансыҡтарҙа балалар һәм үҫмерҙәр актерлыҡ оҫталығы, сәхнә телмәре, сәхнәлә үҙ-үҙеңде тотоу, вокал, кино һәм ТВ дәрестәренә йөрөй. Уҡытыусылар алдына балалар һәм үҫмерҙәр араһында мәҙәни ҡиммәттәрҙе социалләштереү һәм пропагандалау бурысы ҡуйылған. Ижади тәрбиәүи процесс профессиональ сәхнә оҫталары менән бергә ойошторола. Балаларҙы берләштергән һәм уларҙың артабанғы үҫешенә стимул биргән саралар булдырыла.


text:
Иртәгә халыҡты эш менән тәьмин итеү мәсьәләләре буйынса граждандар ҡабул итеү ойошторола
22 февралдә РФ Президентының Башҡортостан Республикаһындағы йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә халыҡ мәшғүллеге мәсьәләләре буйынса граждандар ҡабул ителәсәк. Мөрәжәғәт итеүселәрҙе БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы ҡарамағындағы Халыҡты эш менән тәьмин итеү дәүләт хеҙмәте идаралығының халыҡ мәшғүллегенә булышлыҡ итеү һәм эшһеҙҙәргә социаль ярҙам бүлеге начальнигы Альбина Сәлимова ҡабул итәсәк.
Ҡабул итеү сәғәт 10-да башлана.
Йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһенең адресы: Өфө ҡалаһы. Цюрупа урамы, 100-сө йорт («Үҙәк баҙар» транспорт туҡталышы).
Белешмәләр һәм алдан яҙылыу өсөн телефондар: 251-64-39, 251-77-91.


text:
Төбәктә йыл башынан инфляция 10,4 процент тәшкил иткән Фото: Олег Яровиков
Төбәктә йыл башынан инфляция 10,4 процент тәшкил иткән
Төбәктә йыл башынан инфляция 10,4 процент тәшкил иткән Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 8 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостанда йыл башынан инфляция 10,4 процент, ноябрҙә — 0,5, Рәсәй буйынса уртаса — 12,1, ноябрь айында 0,8 процент тәшкил иткән. Башҡортостанстат мәғлүмәттәре буйынса, төбәктә ҡулланыусылар хаҡы индексы — 112,8, илдә 115 процент.
Статистиктар иҫәпләүенсә, ошо йылдың 11 айы йомғаҡтары буйынса инфляция кимәле 2014 йылғы күрһәткестән (8,8 процент) 1,6 процентҡа юғарыраҡ — 10,4 процент. Был — аҙыҡ-түлек тип һаналмаған тауарҙарға хаҡтарҙың тиҙ артыуы һөҙөмтәһе, тип аңлатма бирҙеләр статистик ведомствола.


text:
Фото:
«Башҡортостан» гәзите редакцияһында баҫманың 95 йыллығына арналған фотокүргәҙмә асылды
Фото:
«Башҡортостан» гәзите редакцияһында баҫманың 95 йыллығына арналған фотокүргәҙмә асылды. Гәзиттең генә түгел, бөтә республиканың да тарихын сағылдырған 150 фотоһүрәт Матбуғат йортоноң 5-се ҡатында стендтарҙа урынлаштырылған. Фотоларҙың күпселек өлөшө — редакция архивынан.
— Гәзит һәр ваҡыт үҙенең янына сәйәси элита, интеллигенция вәкилдәрен йыйҙы, — тине күргәҙмәне асыу тантанаһында Башҡортостан Республикаһының элемтә һәм киң коммуникациялар министры Борис Мелкоедов. — Әлеге ваҡытта «Башҡортостан» мәҙәни үҙәк, халыҡ өсөн аралашыу майҙансығы булып ҡала.
Билдәләп үтәйек, гәзиттең тәүге һаны 1917 йылдың 14 июнендә донъя күргән. Был көндә республика журналистары Башҡортостан матбуғаты көнөн билдәләй.
— Заманалар үҙгәрә, һәм гәзит тә бер урында тормай, — тине төрлө йылдарҙа гәзиттең мәҙәниәт, ауыл хужалығы һәм ижтимағи-сәйәси мәсьәләләр бүлектәре мөдире булып эшләгән Ислам Мырҙабаев. – Журналистар, элеккесә кеүек үк, һәр ваҡыт эҙләнеү юлында, заман талаптарына яуап биргән яңы рубрикалар булдырылды. Беҙҙең ваҡытта гәзиттәр сәйәси партиялар ҡыҫымы аҫтында булды, әммә сикләнгән үҙаллылыҡ шарттарында ла яңы жанрҙар эҙләргә, геройҙар табырға тура килде. Матбуғаттың бер ҡасан да, хатта демократия шарттарында ла, ирекле булмауын аңларға кәрәк.
Республиканың алдынғы баҫмаларынан килгән вәкилдәр төбәктә Башҡорт журналистикаһы музейын булдырыу идеяһын тәҡдим итте.
— Эш төркөмөн ойошторорға һәм музейҙың концепцияһын әҙерләргә кәрәк, — тине Борис Мелкоедов. Бынан һуң инде музейҙы ҡайҙа урынлаштырыу тураһында ла уйларға мөмкин.
Республика Президентының матбуғат секретары Артем Вәлиев барлыҡ фотоларҙы цифрлаштырып, гәзиттең сайтында виртуаль музей булдырырға тәҡдим итте. Уның фекеренсә, фотоһүрәттәрҙә сағылдырылған республика тарихы менән танышыу мөмкинлегенә һәр кем эйә булырға тейеш.


text:
Йомортҡа етештереү буйынса Башҡортостан илдә алдынғы урын биләүен дауам итә Фото: Олег Яровиков
Йомортҡа етештереү буйынса Башҡортостан илдә алдынғы урын биләүен дауам итә
Йомортҡа етештереү буйынса Башҡортостан илдә алдынғы урын биләүен дауам итә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 23 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Йомортҡа етештереү буйынса Башҡортостан илдә алдынғы урын биләүен дауам итә. Иң яҡшы бишәү иҫәбенә шулай уҡ Ростов һәм Белгород өлкәләре, Пермь һәм Краснодар крайҙары инә.
Дөйөм алғанда, ағымдағы йылдың тәүге һигеҙ айында илдә йомортҡа етештереү 3,1 процентҡа — 22,4 миллиард данаға тиклем артҡан. Был хаҡта Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.
Ошо ваҡыт эсендә илдең ауыл хужалығы ойошмаларында ҡош ите етештереү 3,7 миллион тонна тәшкил иткән. Был уҙған йылға ҡарағанда 4,1 процентҡа, йәки 146,7 мең тоннаға күберәк.
Быйыл ғинуар-август айҙарында Ставрополь крайында, Брянск һәм Пенза өлкәләрендә, шулай уҡ Мордовияла һәм Сыуашстанда ҡош ите етештереү артҡан.


text:
Башҡортостанда йәнә «Айыҡ ауыл» конкурсы старт алаФото: Андрей Старостин
Башҡортостанда йәнә «Айыҡ ауыл» конкурсы старт ала
Башҡортостанда йәнә «Айыҡ ауыл» конкурсы старт алаФото: Андрей Старостин
БР Хөкүмәтендә «Айыҡ ауыл-2013» республика конкурсына әҙерлек һәм уны үткәреү буйынса ойоштороу комитеты ултырышы үтте. Бындай бәйге Башҡортостанда икенсе тапҡыр үткәрелә.
Кәңәшмәлә республика министрлыҡтары, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы һәм төбәктең башҡа йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре ҡатнашты. Конкурсты ойоштороусылар булып БР Хөкүмәте ярҙамында Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты һәм «Айыҡ Башҡортостан» төбәк йәмәғәт хәрәкәте сығыш яһай.
– Айыҡлыҡ өсөн хәрәкәтте республиканың йәмәғәт ойошмалары дәррәү күтәреп алды. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы был йүнәлештә ҙур эш алып бара, — тине БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова, кәңәшмәне асып. – Был проект федераль кимәлдә лә танылыу алырға тейеш. Сөнки йәмәғәт ойошмаларының, власть органдарының, сәләмәт тормоштоң республика һәм, ғөмүмән, бөтә донъя өсөн ҡотҡарыу сараһы булыуын аңлаған барлыҡ кешеләрҙең уртаҡ тырышлығы менән генә ниндәйҙер һөҙөмтәләргә өлгәшергә мөмкин.
Лилиә Ғүмәрова билдәләүенсә, айыҡлыҡ өсөн көрәштә иғтибарҙы сәләмәт йәшәү рәүешенә әйҙәгән халыҡтарҙың традицияларына йүнәлтергә кәрәк. Бынан тыш, йәштәрҙе йәлеп итеү өсөн, был эштә төрлө интернет-ресурстар, социаль селтәрҙәр кеүек заманса мәғлүмәт таратыу сараларын ҡулланыу зарур.
2013 йылда конкурс республиканың резерв фондынан финансланасаҡ, сумма бер миллион һум тәшкил итәсәк. Еңеүселәр түбәндәге биш номинация буйынса билдәләнәсәк: «Ғаилә институтын һаҡлау буйынса эшмәкәрлектең иң яҡшы һөҙөмтәләре», «Граждандарҙың әүҙемлеген арттырыу буйынса иң яҡшы тәжрибә», «Милли-мәҙәни эшмәкәрлектә һәм ауыл традицияларын үҫтереүҙә иң яҡшы ҡаҙаныштар», «Айыҡ (сәләмәт) йәшәү рәүешен пропагандалау буйынса иң яҡшы тәжрибә», «Ауыл тураһында иң яҡшы фото-видео репортаж».
Ултырыш барышында Лилиә Ғүмәрова йәштәрҙең алкоголле эсемлектәрһеҙ ялын ойоштороу маҡсатында ауыл клубтарында дискотекалар үткәреү буйынса проект башлап ебәрергә тәҡдим итте. Сарала ҡатнашыусылар был идеяны хупланы.
Сәләмәт йәшәү рәүеше өсөн көрәштә йәш ғаиләләргә лә ҙур иғтибар бүленә. Шуға күрә айыҡ туйҙар үткәреүгә булышлыҡ итеү, бөтә ЗАГС бүлектәрендә сәләмәт тормошто пропагандалаған дискылар таратыуҙы ойотороу тураһында ҡарар ҡабул ителде.
Бөгөнгө көнгә бәйгелә ҡатнашыу өсөн заявкалар 50 ауылдан ҡабул ителгән. 2011 йылда, проект тәүге тапҡыр үткәрелгәндә, Башҡортостандың 41 муниципаль районынан йәмғеһе 99 ауыл ҡатнашҡайны. Уларҙың 30-ҙан ашыуы финалға үтте, ә 15 ауыл төрлө номинацияларҙа еңеү яуланы. Өс ауыл еңеүсе тип танылды һәм «Айыҡ ауыл» исеменә лайыҡ булды. Халыҡ араһында айыҡлыҡты пропагандалаған әүҙем кешеләр ҙә бүләктәр алды.


text:
Фото:
Мәскәүҙең башҡорт ансамбле халыҡ-ара конкурстың финалына сыҡты
Фото:
ӨФӨ, 2015 йыл, 21 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов, Фатима Янбаева/.
«Suns Europe-2015» халыҡ-ара йыр конкурсының һайлап алыу туры тамамланды. Уның башҡа йыр бәйгеләренән айырмаһы шунда: был конкурста бәләкәй халыҡтарҙың вәкилдәре ҡатнаша. Төп талап — йырҙы туған телдә башҡарыу һәм үҙ халҡыңдың мәҙәниәтен сағылдырыу.
Һайлап алыу турында бөтә донъянан 80-дән ашыу ижади коллектив ҡатнашты. Шуларҙың туғыҙы ғына финалға сыҡты. Мәскәүҙең «Заман» этно-ансамбле конкурстың һуңғы этабында ҡатнашырға саҡырыу алды.
«Заман» ансамбленең художество етәксеһе Радмир Мөфтәхин әйтеүенсә, улар баһалама ағзаларына «Ай нуры» тип аталған бишек йырын тәҡдим итәсәк. Музыка авторы — йәш композитор Айҙар Хәмзин, йырҙың һүҙҙәрен шағирә, «Аҡбуҙат» балалар журналының баш мөхәррире Тамара Искәндәриә яҙған.
«Заман» этно-проекты 2013 йылда булдырылған. Төркөм Башҡортостандың музыкаль уҡыу йорттарын тамамлап, Мәскәүҙең иң яҡшы вуздарында белем алыуҙарын дауам иткән студенттарҙан тора. Үҙҙәренең төп маҡсатын башҡорт халҡының милли традицияларын пропагандалауҙа күрә.
«Suns Europe-2015» конкурсының финалы 2015 йылдың 11 декабрендә Италияның Удине ҡалаһында уҙа. Еңеүсе аҡсалата приз аласаҡ һәм килешеүгә ҡул ҡуясаҡ. Уға ярашлы, Европа фестивалдәрендә сығыш яһаясаҡ.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Килеп тыуған иҡтисади стагнация шарттарында төбәктәрһеҙ хәл итеү юлын табып булмай»Фото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов: «Килеп тыуған иҡтисади стагнация шарттарында төбәктәрһеҙ хәл итеү юлын табып булмай»
Рөстәм Хәмитов: «Килеп тыуған иҡтисади стагнация шарттарында төбәктәрһеҙ хәл итеү юлын табып булмай»Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2014 йыл, 22 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
19 сентябрҙә Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов Сочиҙа «Сочи-2014» XIII Халыҡ-ара инвестиция форумы эшендә ҡатнашты, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Форум сиктәрендә республика етәксеһе Рәсәй Һаҡлыҡ банкының эшлекле иртәнге ашында «Бюджеттың баланслы булыуы йәки үҫеште тиҙләтеү: һайларға ваҡытмы?» тигән һүҙ көрәштереүҙә ҡатнашты. Иҡтисади үҫеш өсөн мотлаҡ шарт булараҡ макроиҡтисад тотороҡлоғона булышлыҡ итеү мәсьәләләре тикшерелде. Һуңынан Рөстәм Хәмитов күргәҙмә экспозицияларын ҡараны һәм РФ Хөкүмәте Рәйесе Дмитрий Медведев асҡан «Рәсәй Европа һәм Азия араһында: заманса шарттарҙа яңы төбәк иҡтисады» тигән пленар ултырышта ҡатнашты.
«Төбәктең социаль үҫеше: нисек йөкләмәләрҙе үтәргә һәм сифатҡа ирешергә?» панель һүҙ көрәштереү барышында Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте Рәйесе урынбаҫарҙары Ольга Голодец һәм Аркадий Дворкович Бөтә Рәсәй төбәктәрҙе социаль үҫтереү программалары конкурсына йомғаҡ яһанылар. Башҡортостанға «Өсөнсө йәштәге халыҡ университеты» республика маҡсатлы программаһын тормошҡа ашырғаны өсөн А.П.Починкин исемендәге премияны тапшырҙылар. Был программа Башҡортостанда 2011 йылдан алып ғәмәлгә ашырыла. Уның төп маҡсаты – оло йәштәге кешеләрҙең заманса йәмғиәттә өйрәнеп китеүе өсөн шарттар булдырыу иҫәбенә уларҙың йәшәү сифатын арттырыу. Бының өсөн республикала 52 меңдән ашыу пенсионер компьютер грамоталылығына, сит телдәргә, ғаилә психологияһы нигеҙҙәренә, шәхси гигиена һәм дауалау физкультураһына, йәшелсә, емеш-еләк үҫтереүҙә заманса технологияларға, хоҡуҡи һәм финанс грамоталылығына уҡытылған.
Матбуғат менән аралашыу барышында, Рөстәм Хәмитов бөгөнгө иҡтисади шарттарҙа төбәктәрҙең айырым ролен билдәләне.
— Беҙҙең республика иҡтисади һәм финанс яҡтан етерлек ышаныслы һәм тотороҡло. Әлбиттә, заманалар хәҙер ябайҙан түгел һәм беҙ барыбыҙ ҙа ресурстарҙың дефицитын кисерәбеҙ. Әммә беҙҙә ныҡлыҡ запасы бар, һәм Башҡортостанда ниндәйҙер архиҡатмарлы мәсьәләләр күрмәйбеҙ. Унан да бигерәк, быйыл инвестицион планда 11 процентҡа алға китеш менән барабыҙ. Был һөҙөмтә насар түгел һәм йыл аҙағына тиклем ошо темпты һаҡлап ҡалыуыбыҙға ышанабыҙ. Мин башҡа нәмә тураһында әйтәһем килә – килеп тыуған иҡтисади стагнация шарттарында төбәктәрһеҙ хәл итеү юлын табып булмай. Төбәктәр әүҙем эшләргә, улар вәкәләттәргә эйә булырға, үҙҙәренең территорияларында иҡтисади сәйәсәткә тәьҫир итергә, эре компаниялар менән эш алып барырға, стратегиялар әҙерләүҙә ҡатнашырға тейеш. Былар барыһы ла беҙҙең өсөн бик мөһим, — тине төбәк башлығы.


text:
Өфөлә беренсе аквапарк асылдыФото: Олег Яровиков
Өфөлә беренсе аквапарк асылды
Өфөлә беренсе аквапарк асылдыФото: Олег Яровиков
Шәмбе, 14 декабрҙә, «Планета» сауҙа-күңел асыу үҙәген һәм аквапаркты техник асыу үткәрелде. Асыу тантанаһында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡатнашты.
— Өфө һәм Башҡортостан халҡының хыялы тормошҡа ашты, — тип билдәләне республика башлығы. — Беҙ үҙ аквапаркыбыҙ асылыуын бер нисә тиҫтә йылдар көттөк. Өфөнөң ошондай ҡоролмалары булған ҡалалар иҫәбенә инеүе бик шәп бит. Хәҙер аквапаркка барыу өсөн Һамарға, Ҡазанға һәм Магнитогорскиға йөрөүҙәр туҡталасаҡ. Һис шикһеҙ, еңеү еңелдән бирелмәне. Бындай бинаны төҙөү ҡатмарлы, ошо проект өҫтөндә эшләгән дизайнерҙарға һәм төҙөүселәргә рәхмәт белдерәм.
Аквапарктың дөйөм майҙаны — 5 мең 400 квадрат метр, хәүефһеҙлекте бында 100-ҙән ашыу сертификациялы инструктор күҙәтәсәк. Бассейн динозаврҙар менән тропик күл стилендә эшләнгән, эстә бер нисә һыу тауы урынлашҡан — «Һыу өйөрмәһе» (ябыҡ торба буйлап шыуып төшөп ҙур соҡорҙа әйләнәһең һәм бассейнға барып эләгәһең), «Етеҙ йылға», «Тау йырғанағы», «Анаконда». Ҡыйыуҙар өсөн экстремаль тауҙар бар: «Ирекле ҡолау», «Камикадзе». Өлкән йәштәгеләр өсөн зона бар, унда сауна һәм төрөк мунсаһы йыһазландырылған.
Аквапаркта диңгеҙ тулҡынына оҡшатып яһалған бассейн, алты кафе һәм ресторандар бар. Аҙна уртаһында өлкәндәр өсөн тотош бер көнгә килеү 1300 һум, 5 йәштән 12 йәшкә тиклемге балалар өсөн — 900 һум тора (байрам һәм ял көндәрендә килеү 500 һумға ҡиммәтерәк).
Өлкәндәр өсөн 4 сәғәткә билет — 1000 һум, балалар өсөн — 700 һум, байрам көндәрендә — 1400 һәм 950 һум. Дүшәмбе һәм кесе йома — профилактика көндәре (стендтағы мәғлүмәт буйынса), шишәмбе һәм шаршамбы аквапарк иртәнге сәғәт 10-дан 22 сәғәткә тиклем эшләй, йома һәм шәмбе — сәғәт 10-дан 24 сәғәткә тиклем, йәкшәмбе — 23 сәғәткә тиклем.
14 декабрҙә техник асыу ғына үткәрелде. Тәүге килеүселәрҙе бында ике көндән, бөтә хеҙмәттәр, ҡорамалдар һәм аквапарк персоналы эшенә һуңғы тапҡыр тикшереү үткәргәндән һуң, көтәләр. Аквапарк етәкселеге, бөтә аттракциондарҙы һыуҙа хәүефһеҙлек буйынса инструкторҙар тикшереп сыҡты, тип ышандыра.
Тулы мәғлүмәттәр — «Электрогазета” репортажында.


text:
а и л рҠ ғ ҙә ә
1185_a_1171_i_1177_1241_l_1241_r.ppt
- Размер: 5.9 Mегабайта
- Количество слайдов: 23
Описание презентации а и л рҠ ғ ҙә ә по слайдам
а и л рҠ ғ ҙә ә
Баш орт телене т п законыҡ ң ө у ын ы нд р Һ ҙ ҡ ө ә алын ҡалынҡ нд р ө әнд рө ә аа оо уу ыы н ек әҙн екәҙ нд р ө әнд рө ә әә өө үү ии ээ. Баш орт теленд р ҡ ә һүҙҙә й алын ижекле, й н ек ижекле була ә ҡ ә әҙ.
Баш орт теленеҡ ң т п законы. ө Баш орт теленд р й алын ижекле, й н ек ижекле була. Ял ау а шу а ярашлы ушыла: ҡ ә һүҙҙә ә ҡ ә әҙ ғ ҡ а ас-тар, к -г , ми гел-д р, ойола-лар. ғ өҙ ө ҙ ә ҡ Был баш орт телене т п законы. ҡ ң ө
Ту андаш р, ғ һүҙҙә тамыр аш р. ҙ һүҙҙә я ы й ш м й. Уны я ын ту ан-дары була. Ундай р – Һүҙ ңғ ҙ ә ә ә ң ҡ ғ һүҙҙә ту андашғ й ки ә тамыр аш р ҙ һүҙҙә. Тамыры алын бул а, алын ял ау, н ек бул а, н ек ял ау ушыла. ҡ һ ҡ ғ әҙ һ әҙ ғ ҡ
Парлы тартын ыларҡ Я ырау ңғ тартын ылар ҡтартын ыларҡ бб вв гг ғғ жж дд зз ҙҙ а ырау Һ ңғ тартын ылар ҡтартын ыларҡ пп фф кк ҡҡ шш тт сс ҫҫ
Баш орт теленд ҡ ә 14 я ырау, ңғ 10 а ырау тартын ы бар. һ ңғ ҡ Я ырау ңғ тартын ылар ҡтартын ыларҡ йй рр лл мм нн ңң — — а ырау Һ ңғ тартын ылар ҡтартын ыларҡ — — — хх һһ
[к]-[г], [ ]-[ ], [п]-[б] ҡ ғ нд рене сиратлашыуы ө ә ңнд рене сиратлашыуыө ә ң [к], [п] нд рен ҡ ө ә ә б тк н г у ын ы нг ө ә һүҙ ә һ ҙ ҡ ө ә башлан ан ял ау ушыл а, ғ ғ ҡ һ ул нд р [г], [б] нд ре ө ә ғ ө ә мен н алмашына: ә ел к – ә ел ге, ола – ола ы, ә ҡ ҡ ҡ ғ м кт п – м кт бе. ә ә Тел илеменд р ғ ә һүҙҙә ҙә [к]-[г], [ ]-[ ], [п]-[б] нд рене ҡ ғ ө ә ң сиратлашыу к ренеше ү тип атала.
Сит телд р н ә ҙә л штерелг н р үҙ ә ә һүҙҙәл штерелг н рүҙ ә ә һүҙҙә Сит телд р н л ште-релг н р ә ҙә үҙ ә ә һүҙҙә атнаш ижект р н, й ни н ек м ҡ ә ҙә әғ әҙ һә алын ижект р н торор а м мкин: ҡ ә ҙә ғ ө си-рат, Би-лал, си-фат, та-лип . б һ. Был р п, фарсы телд рен н инг н ғә ә ә р. һүҙҙә
Рус телен н ә л штерелг н р үҙ ә ә һүҙҙәл штерелг н рүҙ ә ә һүҙҙә л штерелг н е у ы н алын ишетел , алын ял ау, н ек ишетел , н ек ял ау Үҙ ә ә һүҙҙ ң һ ңғ ө ө ҡ һә ҡ ғ әҙ һә әҙ ғ ушыла: ҡ билет – билеттар, кухня – кухня а, июль – июлд. ғ ә Ы мала, см х , мейес, ужым, арыш, г зит, бирс тк , т пешк ҫ ә ү ә ә ә – рус телен н л штерелг н ә үҙ ә ә р. һүҙҙә
Рус телен нә л штерелг н р үҙ ә ә һүҙҙәл штерелг н рүҙ ә ә һүҙҙә Н еклек билд ен б тк н рг ял ау уш анда, н еклек билд е т ш п ала: әҙ әһ ә ө ә һүҙҙә ә ғ ҡ ҡ әҙ әһ ө ө ҡ токарь – токар ы, тюлень – ҙ тюленде, портфель – портфелд р. ә Ай исемд рене к бе е н еклек билд ен б т м улар а н ек ял ау ушыла: ә ң ү һ әҙ әһ ә ө ә һә ғ әҙ ғ ҡ апрель – апрелд , декабрь – декабр е . б. ә ҙ ң һ Календарь, токарь, слесарь, лагерь рен и е д алдыр. Улар а алын ял ау ушыла. һүҙҙә ҫ ң ә ҡ ғ ҡ
Сит телд р н ә ҙә л штерелг н р үҙ ә ә һүҙҙәл штерелг н рүҙ ә ә һүҙҙә уш тартын ы а б тк н сит телд р н л штерелг н рг ял ау уш анда Ҡ ҡ ғ ө ә ә ҙә үҙ ә ә һүҙҙә ә ғ ҡ ҡ уш тартын ыны бере е т ш п ала: ҡ ҡ ң һ ө ө ҡ металл – метал а, класс – кластағ.
Ике өндө белдереүсе хәрефтәр Е, ю, я х рефт ре ике нд ә ә ө ө белдер. ә башындаҺүҙ [йэ], [йу], [йа] нд ре ишетелг н урында ө ә ә е, ю, я х рефт ре я ыла; ә ә ҙ ер, ел, юл, юна, яра, я а . б ғ һ. башында ла, урта ында ла, а а ында ла Һүҙ һ һүҙ ҙ ғ [йу], [йа] нд ре ишетелг н урында ө ә ә ю, я х рефт ре я ыла. ә ә ҙ башында Һүҙ [йэ] н ишетел – ө ө һә е х рефе я ылаә ҙ
ъя алышҺүҙ һ
Тамырында ла, ял ауында ла о!ғ Тамырында ла, ял ауында ла ! ғ өТамырында ла, ял ауында ла !ғ ө е тамырында Һүҙҙ ң о й ки ә ө х рефе бул а, уны ә һ ним не? ним не ? ә ә ң орауына ярашлы г ртк нд е ял ауында ла һ үҙ ә ә ә һүҙҙ ң ғ о й ки ә ө х рефе ә я ыла. ҙ —
уш тартын ылы рҠ ҡ һүҙҙә , т ҙ х рефен б тк н предметты атама ын белдерг н г ә ә ө ә ң һ ә һүҙ ә — р, — а, — , ҙә ҙ ҙ ҙә — , — о ҙө ҙ й ки ә -т р, тар, -та, -то ә ә ө м баш а ял ау ар уш анда һә ҡ ғ ҙ ҡ ҡ һүҙҙә уш ҡ тартын ы ҡ барлы а кил : ҡҡ ә к р, к р р, а а, к , анаттар, минуттар, . б. үҙҙә ә әҙҙә һ ҙҙ өҙҙө ҡ һ
уш тартын ылы рҠ ҡ һүҙҙә ат – та ат – ты ат – тар ба – ы ҙ ҙ ба – ар ҙ ҙ эт –те эт – т ә эт – т рә к р — еә әҙ ҙ к р – ә әҙ ҙә к р — рә әҙ ҙә
ушма рҠ һүҙҙә Ике ушып я алып, бер предметты атама ын, х р к тен, һүҙ ҡ һ ң һ ә ә ә билд ен бел-дер , бындай р әһ һә һүҙҙә ушма р ҡ һүҙҙә тип атала: к нба ыш, ы ыл анат, Ямантау, арай- арай, яман-яман . б ө ғ ҡ ҙ ғ ҡ ҡ һ
Һылтанмалар: • Ф. Ш. Сынбулатова, Г. . В лиеваӘ ә «Баш орт теле» 3 класс с н д реслек ҡ ө ө ә 1, 2 –се ки кт р, ҫә ә З. Биишева исеменд ге «Китап» н шри те, ә ә ә ф — Ө ө


text:
2012 йылда Башҡортостанда 27 балалар баҡсаһы төҙөләсәк
Киләһе йылда Башҡортостанда 27 балалар баҡсаһы төҙөләсәк. Улар дөйөм алғанда 3,5 меңдән ашыу баланы һыйҙырасаҡ. Был хаҡта бөгөнгө матбуғат конференцияһында Өфөлә БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Сергей Афонин хәбәр итте.
— Ағымдағы йылда Өфөлә 1300 урынлыҡ ун балалар баҡсаһы сафҡа индереләсәк, — тине вице-премьер. – Шулай уҡ Башҡортостандың баш ҡалаһында киләһе йылда файҙаланыуға тапшырырға иҫәп тотолған бөтәһе бергә 1450 урынлыҡ 11 балалар баҡсаһына нигеҙ һалына.
Бынан тыш, физкультура-һауыҡтырыу комплекстары һәм медицина учреждениелары төҙөлөшө лә планлаштырыла. Шулай уҡ Өфө юлдарын, шул иҫәптән Сипайловоға ингән урынды киңәйтеүгә аҡса бүленгән. Дим биҫтәһендә юл үткәргестең беренсе сиратын төҙөү көтөлә.


text:
Бюджет нисек үтәлә?
- Подробности
- Родительская категория: Мәҡәләләр
- Опубликовано 18.03.2008 09:46
Башҡортостан Республикаһы Финанс министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, 2008 йылдың 1 мартына Рәсәй Федерацияһының бюджет системаһына Башҡортостан Республикаһы территорияһы буйынса 35 миллиард 234 миллион һумлыҡ килем индерелгән, былтырғы ошо уҡ осор менән сағыштырғанда 6 миллиард 144,5 миллион һумға (21,1 %) күберәк. Шуларҙан федераль бюджет һәм Рәсәйҙең бюджеттан тыш дәүләт фондтары килеменә 25 миллиард 632,1 миллион һум (72,7 %) һәм Башҡортостан Республикаһының йыйылма бюджетына 9 миллиард 601,9 миллион һум (27,3 %) күсерелгән.2008 йылдың ғинуар-февралендә федераль бюджетҡа килемдәр былтырғы ошо уҡ осор менән сағыштырғанда 5 миллиард 209,6 миллион һумға, йәки 25,5 процентҡа, һәм Башҡортостан Республикаһының йыйылма бюджетына 934,9 миллион һумға, йәки 10,8 процентҡа, артҡан.
Башҡортостан Республикаһы буйынса Рәсәй Федерацияһы бюджет системаһы килемдәре нигеҙҙә (таможня түләүҙәрен иҫәпкә алмайынса) килемдәрҙең дөйөм күләмендә удель ауырлығы 65,3 процент тәшкил иткән Өфө, Стәрлетамаҡ (4,8 %), Нефтекама (2 %), Октябрьский (1,4 %) ҡала округтары һәм Өфө (4,4%), Туймазы (2,1 %),Учалы (1,8 %), Бәләбәй (1,6 %), Ишембай (1,2%), Көйөргәҙе (1 %) муниципаль райондары территорияларында тәьмин ителгән.
2008 йылдың 1 мартына Башҡортостан Республикаһы бюджеты шәхси һалымдар һәм һалым булмаған килемдәр буйынса 6 миллиард 957,9 миллион һумға (I кварталға планға ҡарата 59,7 %) үтәлгән. Шәхси килемдәрҙең төп сығанаҡтары түбәндәгеләр булды: ойошмаларҙың табышына һалым — 2 миллиард 228,1 миллион һум (шәхси килемдәрҙең дөйөм күләменең 32 проценты), физик шәхестәрҙең килеменә һалым — 2 миллиард 131,4 миллион һум (30,6 %), акциздар — 1 миллиард 174,5 миллион һум (16,9 %), мөлкәткә һалым — 489 миллион һум (7 %).
2008 йылдың 1 мартына ҡарата Башҡортостан Республикаһы бюджеты сығымдары 8 миллиард 961,1 миллион һум күләмендә финансланды, был былтырғы ошо уҡ осор менән сағыштырғанда 34,4 процентҡа, йәки 2 миллиард 292,4 миллион һумға, күберәк. Башҡортостан Республикаһы бюджеты сығымдары структураһында түбәнге бюджеттарға финанс ярҙамы күрһәтеүгә сығымдар (бюджет-ара трансферттар) 4 миллиард 552,8 миллион һум, йәки сығымдарҙың дөйөм күләменән 50,8 процент, республика учреждениелары хеҙмәткәрҙәренә эш хаҡы түләүгә — 1 миллиард 265,6 миллион һум, йәки 14,1 процент, республика ойошмаларына субсидиялар һәм субвенциялар биреүгә — 319,2 миллион һум, йәки 3,6 процент, граждандарға социаль ярҙам сараларын тормошҡа ашырыуға, пособиелар, пенсияларға өҫтәмәләр түләүгә һәм социаль тәьминәт буйынса башҡа сығымдарға — 784 миллион һум, йәки 8,7 процент, тәшкил итте.
Юл хужалығын финанслауға — 745,4 миллион һум, йәки 8,3 процент, капитал һалыуҙарға 534,2 миллион һум, йәки бюджеттың бөтә сығымдарынан 6 процент, аҡса бүленде. Сығымдарҙың күрһәтелгән йүнәлештәренә Башҡортостан Республикаһы бюджеты сығымдарының 91,5 проценты тура килә.
2008 йылдың ғинуар-февралендә урындағы (муниципаль райондар, ҡала округтары, ауыл һәм ҡала биләмәләре) бюджеттарҙың һалым һәм һалым булмаған килемдәре 2 миллиард 898,2 миллион һум йәки 2008 йылдың I кварталы планына ҡарата 80 процент тәшкил итте, шул иҫәптән муниципаль райондар бюджеттарына 1 миллиард 023,1 миллион һум һәм ҡала округтары бюджеттарына 1 миллиард 875,1 миллион һум самаһы килем индерелде, был 2008 йылдың I кварталы планына ҡарата 76,4 процент һәм 82,1 процент тәшкил итте.
БР Финанс министрлығы мәғлүмәттәре буйынса.
"Башҡортостан" гәзите.


text:
Фото:
Учалы Ашығыс ярҙам станцияһына — 50 йыл
Фото:
ӨФӨ, 2014 йыл, 26 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Учалы ҡалаһының ашығыс медицина ярҙамы бүлегенә нигеҙ һалыуға 50 йыл тулды. Был ваҡиғаға арналған тантаналы йыйылыш ошо көндәрҙә район хакимиәтенең ҙур залында уҙҙы.
Теүәл ярты быуат элек, 1964 йылда ҡалала тәүге фельдшер бригадаһы барлыҡҡа килә. Ҡала һаҙлыҡ урынында төҙөлгәс, ҡышын – кеше буйындай көрт аша, яҙын – йыуылып бөткән юлдар буйлап, ҡотҡарыусыларға пациенттарға үтергә тура килә. Ҡала яңы төҙөлә башлағанда, эргә-тирәлә бер-бер артлы тау-байыҡтырыу комбинаты, картон-рубероид заводы ҡалҡып сыға, йорттар һәм мәктәптәр һалына, юлдар төҙөлә, медицина хеҙмәткәрҙәренә тәүлек әйләнәһенә тиерлек бик күп төҙөлөш объекттарына сығырға һәм өйҙә ярҙам күрһәтергә өлгөрөргә тура килә. Ул саҡта ашығыс ярҙамы медицина хеҙмәткәрҙәренең ҡулдарында булған, берҙән-бер санитар автомобилен һәм ҙур булмаған инструменттар йыйылмаһы менән медицина сумкаһын, энтузиазм һәм бәләгә тарығандарға ярҙам итеү теләге тулыландыра.
Байрам менән станция коллективын район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Руслан Ғиләзетдинов ҡотланы. Ул әлеге ваҡытта фельдшерҙар һәм табиптарҙың арсеналында заманса диагностик аппаратура һәм яңы технологиялар булыуын билдәләне, әммә ашығыс ярҙам эшендә иң мөһиме медицина хеҙмәткәрҙәренең кешелек сифаттары, уларҙың пациенттарға изге һәм иғтибарлы мөнәсәбәте булды һәм шулай булып ҡала. «Нәҡ һеҙ тәүге минутта зыян күреүселәргә ярҙам итәһегеҙ, уның сифатынан йыш ҡына уларҙың ғүмере тора», — тип билдәләне ул. Юбилей менән коллективты шулай уҡ хакимиәт башлығының социаль сәйәсәт буйынса урынбаҫары Зөһрә Гордиенко, Учалы Үҙәк ҡала дауаханаһы етәкселәре, табиптары һәм шәфҡәт туташтары ҡотланы.
Байрам көндө иң оператив медицина хеҙмәтенең утыҙҙан ашыу хеҙмәткәре район, ҡала һәм Үҙәк ҡала дауаханаһы хакимиәтенең Почет грамоталары һәм рәхмәт хаттары менән бүләкләнде. Кисә шәфҡәт туташы Римма Таранова һүҙҙәренә һәм йәш композитор Юрий Курочкиндың музыкаһына яҙылған, Ашығыс ярҙам станцияһы гимнын күмәкләп башҡарыу менән тамамланды, тип хәбәр иттеләр район хакимиәтенән.


text:
Фото:
Авария-ҡотҡарыу хеҙмәте ташҡынға ҡаршы эш итеүгә әҙер
Фото:
БР Авария-ҡотҡарыу хеҙмәте ташҡын ваҡытында эш итеүҙәргә әҙер. БР Авария-ҡотҡарыу хеҙмәте дәүләт учреждениеһы начальнигы Владимир Темашев хәбәр итеүенсә, ай башынан алып хеҙмәткәрҙәр боҙ киткән һәм һыу ташҡан осорҙа эҙләү-ҡотҡарыу эштәре үткәреү буйынса интенсив күнекмәләргә тотондо.
Ташҡын — цикллы ҡабатланып тороусы күренеш. Башҡортостан Республикаһының Авария-ҡотҡарыу хеҙмәте ташҡын осоронда зыян күреүселәргә ярҙам күрһәтеү өсөн кәрәкле көс һәм средстволарға эйә.
Өфө, Күмертау, Белорет, Сибай, Дүртөйлө, Туймазы ҡалаларында тупланған алты зона отряды кешеләрҙе ҡотҡарыу өсөн йөҙөү саралары, аварияла энергия менән тәьмин итеү өсөн ҙур ҡеүәтле күсмә электр ҡоролмалары, водолаз кейемдәре, ҡотҡарыусыларҙы ғәҙәттән тыш хәл урынына еткереү саралары менән йыһазландырылған.
Темашев, был осорҙа һыуҙа бәхетһеҙлек осраҡтарының төп сәбәптәре булып иҫерек килеш боҙға сығыу, боҙҙа хәүефһеҙлек сараларын күҙәтмәү, ата-әсәләрҙең балаларҙы күҙ уңынан ысҡындырыуы тора, тип билдәләне.


text:
Башҡортостан Президенты «Берҙәм Рәсәй» партияһының «Яҡташтар» проектына юғары баһа бирҙе
Башҡортостанда «Берҙәм Рәсәй» партияһының «Яҡташтар» проекты киң танылыу яуланы. Республика Президенты Рөстәм Хәмитов 8 ноябрҙә Республика йортонда үткән агросәнәғәт комплексының алдынғы вәкилдәрен тәбрикләү тантанаһында, проект менән таныштырып, уға юғары баһа бирҙе.
— «Берҙәм Рәсәй» партияһы яңы проектты ғәмәлгә индереү тураһында хәбәр итте. Исеме лә күркәм – «Яҡташтар», — тине Президент. — Беҙҙең арала йәшәгән кешеләр араһынан заман геройҙарын һайлап алыу, район, республика, тотош ил тормошона ҙур өлөш индергән кешеләрҙе билдәләү – ул бик яҡшы идея. Ысын геройҙарҙың исемдәре барыһына ла билдәле булырға тейеш. Республикалағы һәр райондың, һәр ҡаланың тарихын шәхестәр йөҙөндә булдырырға бурыслыбыҙ, сөнки тарихты айырым кешеләр, беҙҙең яҡташтар, ысын патриоттар булдыра. Патриотизмдың бәләкәй Ватанға ҡарата һөйөүҙән башланыуына ышанам. Проект кешеләр хәтерендә ҡәҙерләп һаҡланған, ғорурлығыбыҙҙы тәшкил иткән шәхестәрҙе асыҡлауға булышлыҡ итәсәк. Ошо рәүешле быуындар бәйләнеше һәм күсәгилешлелеге нығыясаҡ, ә был – бик мөһим бурыс. Әле өҫтөнлөктәрҙе билдәләгәндә иң элек һәр эштең иҡтисади яғына әһәмиәт бирелә. Шул уҡ ваҡытта һәр дәүерҙә кешене ниндәй ҙә булһа батырлығы өсөн ихтирам иткәндәр, өлгө итеп ҡуйғандар. Был ихтирам – әхлаҡи баһа, бүләк. Уны аҡсаға һатып алып булмай. Минеңсә, йәмәғәтселектә танылыу яулау матди байлыҡҡа ҡарағанда мөһимерәк.
Рөстәм Хәмитов «Яҡташтар» проектын «ваҡытында ҡабул ителгән мөһим проект» тип атаны һәм уны ихлас хуплауы тураһында белдерҙе.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, проект менән 6 ноябрҙә «Башинформ» агентлығында үткән матбуғат конференцияһында «Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк башҡарма комитеты етәксеһе Альберт Мифтахов таныштырғайны.


text:
Международный конкурс по математике «Поверь в себя»
для учеников 1-11 классов и дошкольников с ЛЮБЫМ уровнем знаний
Задания конкурса по математике «Поверь в себя» разработаны таким образом, чтобы каждый ученик вне зависимости от уровня подготовки смог проявить себя.
К ОПЛАТЕ ЗА ОДНОГО УЧЕНИКА: ВСЕГО 28 РУБ.
Конкурс проходит полностью дистанционно. Это значит, что ребенок сам решает задания, сидя за своим домашним компьютером (по желанию учителя дети могут решать задания и организованно в компьютерном классе).
Подробнее о конкурсе - https://urokimatematiki.ru/
Идёт приём заявок на самые массовые международные олимпиады проекта "Инфоурок"
Для учителей мы подготовили самые привлекательные условия в русскоязычном интернете:
1. Бесплатные наградные документы с указанием данных образовательной Лицензии и Свидeтельства СМИ;
2. Призовой фонд 1.500.000 рублей для самых активных учителей;
3. До 100 рублей за одного ученика остаётся у учителя (при орг.взносе 150 рублей);
4. Бесплатные путёвки в Турцию (на двоих, всё включено) - розыгрыш среди активных учителей;
5. Бесплатная подписка на месяц на видеоуроки от "Инфоурок" - активным учителям;
6. Благодарность учителю будет выслана на адрес руководителя школы.
Подайте заявку на олимпиаду сейчас - https://infourok.ru/konkurs
Үрге Тәтешле 2-се һанлы муниципаль бюджет урта
дөйөм белем биреү мәктәбе
Тәтешле районында милли уйындар
/ғилми-тикшеренеү эше/
Әҙерләне: 7-се “А” класы уҡыусыһы
Уйылданова Лариса
Етәксе: башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Муллаярова Эльвира Риф ҡыҙы
Үрге Тәтешле
Йөкмәтке
Инеш………………………………………………………………………3
I бүлек
“Башҡорт халыҡ балалар уйындары” китабы…………………...5
II бүлек
Тәтешле районындағы милли уйындарҙы тикшереү………………..7
Уйын урындары һәм уларҙың әһәмиәте………………………………8
Йомғаҡлау…………………………………………………………………11
Ҡулланылған әҙәбиәт……………………………………………………14
Ҡушымта……………………………………………………………………15
Инеш
Балаларҙы тәрбиәләүҙә уйындар айырыуса ҙур урын тота. Уйын улар өсөн донъяны танып белеү сараһы, хеҙмәт мәктәбе һәм һәр яҡлап гармониялы үҫеү сығанағы. Ысынлап та, уйнаған саҡта бала өҙлөкһөҙ хәрәкәттә була, ә был хәл инде уның бөтә яҡлап йылдам үҫеүен тәьмин итә. Был физиологик процесс булһа, балаларҙы йәмғиәтебеҙ өсөн кәрәкле кешеләр итеп тәрбиәләүҙең икенсе бер күренеше – психологик процесс та уйындың айырылғыһыҙ өлөшө булып тора.
Бөгөн, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, балалар араһында элек-электән йәшәп килгән халыҡ уйындары онотола бара. Күптәр халыҡтың яҡшы уйындары тураһында аҙ белә. Үҫмерҙәр һәм кескәйҙәрҙең иғтибарын Интернет селтәрендәге замана уйындары йәлеп итә. Тимәк, был тема актуаль, сөнки беҙҙең уйлауыбыҙса, тикшеренеүҙәрҙе үткәреү, уйланыу, башҡаларға һығымталарҙы еткереү бик мөһим.
Районыбыҙҙа балаларҙың билгеле һәм төрлө милли уйындары тураһында өлкән быуын кешеләре байтаҡ файҙалы мәғлүмәт һаҡлай. Беҙ уларҙан ошо уйындар хаҡында һорашып, өйрәнеп алһаҡ ял ваҡыттарыбыҙ күңелле һәм фәһемле булыр ине.
Маҡсатыбыҙ итеп Тәтешле районында милли уйындарҙы тикшереп, уларҙың бөгөнгө көнгә ҡәҙәр һаҡланып ҡалғандарын асыҡлауҙы алдыҡ.
Ошо маҡсатҡа ирешеү өсөн беҙ алдыбыҙға түбәндәге бурыстарҙы ҡуйҙыҡ:
Тәтешле районындағы милли уйындарҙы асыҡларға;
Өс быуын араһында иң таралған уйындарҙы билгеләргә (башланғыс класс уҡыусылары һәм 7-се класс малай –ҡыҙҙары (уларҙың ата-әсәләре, өләсәй-олатайҙары);
Балалар тормошонда милли уйыдарҙың ролен белергә.
Гипотеза. Беҙ уйлайбыҙ:
беҙҙең йәштәге балалар араһында йыш таралған милли уйындар: “Шар һуғыу”, ”Бишташ”, “Бура һуғыу”, “Туп һуғыу”, “Өйрәк һәм төлкө”, “Ашай торған, ашамай торған”, “Йәшенмәк”, “Күҙ бәйләш”, “Йөҙөк кемдә?”, “Йәшерәм яулыҡ”, “Ҡатырғыс”, “Әбәк”, “Көн менән төн”, “Бесәй менән сысҡан”, “Энә менән еп”, “Ҡаҙҙар, ҡаҙҙар, ҡайтығыҙ!”, “Айыу бүре юҡ икән”, “Буяу һатыш”, “Беҙ ун ике ҡыҙ инек”, “Туп артынан һыуға”, “Һунарсылар менән өйрәктәр”, “Арҡан тартыш”, “Саңғысылар уйыны”, “Аҡ, ҡара һүҙҙәрен әйтмәҫкә”, “Көлдөрөш”, “Ебегән”, “Әйбер йәшереш”, “Ҡап та ҡоп!”, “Осто, осто”, “Аҡ ҡалас”, “Яулыҡ һуғыш”, “Боҙоҡ телефон”, “Самауар”, “Мөйөш алыш”, “Аҡ тирәк, күк тирәк”, “Лодига” һ.б. Һаналып киткән уйындарҙың күбеһе бөгөн дә балалар араһында ҙур ҡыҙыҡһыныу менән уйнала.
Тикшеренеү эшебеҙҙең объекты - Тәтешле районында милли уйындар.
Тикшеренеү эшебеҙҙең предметы - анкета мәғлүмәттәре, башланғыс һәм 7-се класс уҡыусылары, уларҙың атай-әсәй, олатай-өләсәйҙәре уйнап үҫкән уйындар тураһындағы мәғлүмәттәр.
Эшебеҙҙең структураһы: инеш, 2 бүлек, йомғаҡлау, ҡулланылған әҙәбиәт, ҡушымта.
I бүлек
“Башҡорт халыҡ балалар уйындары китабы”
Бала донъяға килгәс тә хәрәкәтләнә башлай, сөнки хәрәкәт йәшә-ҙең һәм физиологик үҫештең төп нигеҙе ул. Бары хәрәкәт арҡаһында ғына кеше йәшәй, үҫә, тормош ҡора, ижад итә һәм эшләй.
Балаларҙы тәрбиәләүҙә уйындар айырыуса ҙур урын тота. Уйын улар өсөн донъяны танып белеү сараһы, хеҙмәт мәктәбе һәм һәр яҡлап гармониялы үҫеү сығанағы. Ысынлап та, уйнаған саҡта бала өҙлөкһөҙ хәрәкәттә була, ә был хәл инде уның бөтә яҡлап йылдам үҫеүен тәьмин итә.
Кесе һәм мәктәп йәшендәге балаларҙың уйнай белеүе генә етмәй, улар дөрөҫ һәм матур итеп уйын ҡора белергә тейеш. Баланы тәрбиәләүҙә был бик мөһим мәсьәлә. Тормошобоҙҙа иң насар ғәҙәттәрҙән һаналған эскеселек, тупаҫ һөйләшеү кеүек ҡырағай күренештәр ҙә балалар уйынында сағылмай ҡалмай.
Донъяны танып белеүҙең һәр өлкәһе халыҡ тормошон һәм тарихын үҙенә төп сығанаҡ итеп ала. Ошонан сығып, балалар уйынын ойоштороу ҙа халҡыбыҙҙың быуаттар буйына йәшәп килгән һәм хәҙер ҙә тәрбиәүи әһәмиәтен юғалтмаған милли уйындарын популяштырыуҙан башланып китергә тейеш. Халыҡ уйындары (милли уйындар) беҙҙең иң ҡиммәтле мираҫтарыбыҙҙың береһе бит! Уларҙың тәрбиәүи әһәмиәте бер ҡасан да кәмемәй, сөнки улар халыҡтың хеҙмәт итеүе барышында барлыҡҡа килгән.
Башҡорт халыҡ эпосы, легенда һәм әкиәттәренән күренеүенсә, уйындар, төрлө ярыш-һынауҙар борон-борондан халыҡ тормошонда бик ҙур һәм мөһим урын алып килгән.
Шулай итеп,халыҡ уйындары халыҡтың тормошона һәм шөғөлөнә төғөҙ бәйләнгән, борон-борондан баланы донъя көтөргә әҙерләү сараһы булып хеҙмәт иткән.
Балалар уйыны йыл миҙгелдәренә ҡарап төркөмләнә. Йөкмәткеләренән сығып, драмалы һәм хәрәкәтле уйындарға бүленә. Уйындарҙы балаларҙың йәш үҫенсәлектәренә ҡарап та айырып була.
Был китапта халыҡ араһында киң таралған уйындар урын алған. Уйын ҡоралын ҡулланыуҙан сығып, улар төрлө бүлектәргә бүленгән. Хәҙерге көндә бөтөнләйгә онотолоп барған ашыҡ, йәкәл кеүек һөйәк уйындары ла йыйынтвҡта урын алған. Китапта балалар ауыҙ-тел ижадының үҙенсәлекле бер төрө – һанашмаҡтарға ла ҡайһы бер күҙәтеүҙәр яһалған һәм уларҙың үрнәктәре бирелгән.
Китап, уйындарҙы ойштороу методикаһы күҙлегенән сығып, тәрбиәселәргә, башланғыс мәктәп һәм физкультура уҡытыусыларына, ата-әсәләргә уйындарҙы һайлап ала белеүҙә үҙаллылыҡ хоҡуғын бирә. Был осраҡта уйыды ойшторған кеше үҙе уйыдың йөкмәткеһен һәм тәрбиәүи әһәмиәтен алдан ныҡлы үҙләштерергә тейеш.
Халыҡ “уйындарҙа - хәрәкәт, хәрәкәттә - бәрәкәт ” тип юҡҡа ғына әйтмәгән. Сөнки балалар өсөн уйын ҡоро хәрәкәт кенә түгел, бәлки донъя көтөргә әҙерләнгән хәрәкәт. Уйын бала өсөн – ул дәртле йәшәйеш һәм һәр яҡлап йылдам үҫеш сығанағы, халыҡтың шөғөлөндә, ғөрөф-ғәҙәттәрендә һәм рухында тәрбиә алыу сараһы, донъяны, тормошто танытҡан уҡыу һәм көс-ғәйрәтле, таҫыллыҡты үҫтергән хеҙмәт мәктәбе.
II бүлек
Тәтешле районындағы милли уйындарҙытикшереү
Тикшереү маҡсаты менән беҙ башланғыс класс уҡыусылары һәм 7-се класс малай–ҡыҙҙарынан, уларҙың ата-әсәләре, өләсәй-олатайҙарынан үҙҙәре уйнап үҫкән уйындар тураһында мәғлүмәт йыйҙыҡ. Тәтешле районында башҡорт, татар, рус һәм башҡа миллләт вәкилдәре йәшәү сәбәпле, уйындар ҙа ҡатнаш. Улар араһында йыш таралған милли уйындар: “Шар һуғыу”, ”Бишташ”, “Бура һуғыу”, “Туп һуғыу”, “Өйрәк һәм төлкө”, “Ашай торған, ашамай торған”, “Йәшенмәк”, “Күҙ бәйләш”, “Йөҙөк кемдә?”, “Йәшерәм яулыҡ”, “Ҡатырғыс”, “Әбәк”, “Көн менән төн”, “Бесәй менән сысҡан”, “Энә менән еп”, “Ҡаҙҙар, ҡаҙҙар, ҡайтығыҙ!”, “Айыу, бүре юҡ икән”, “Буяу һатыш”, “Беҙ ун ике ҡыҙ инек”, “Туп артынан һыуға”, “Һунарсылар менән өйрәктәр”, “Арҡан тартыш”, “Саңғысылар уйыны”, “Аҡ, ҡара һүҙҙәрен әйтмәҫкә”, “Көлдөрөш”, “Ебегән”, “Әйбер йәшереш”, “Ҡап та ҡоп!”, “Осто, осто”, “Аҡ ҡалас”, “Яулыҡ һуғыш”, “Боҙоҡ телефон”, “Самауа р”, “Мөйөш алыш”, “Аҡ тирәк, күк тирәк”, “Лодига” кеүек милли уйындар икәне асыҡланды. Был уйындарҙың күбеһе бөгөн дә балалар араһында ҙур ҡыҙыҡһыныу менән уйналыуы билгеләнде.
Мәғлүмәттәр ҡушымталағы таблицаларға индерелде (ҡушымта№1,№2).
Беренсенән, хәҙерге ваҡытта милли уйындарҙы уҡыусы ҡыҙҙар, уҡыусы малайҙар ниндәй кимәлдә уйнайҙар һәм элек, йәш саҡтарында, әсәйҙәр, атайҙар, өләсәйҙәр, олатайҙар (йәш ваҡыттарында) уйнауын тикшереп - бүлеп таблицаға индерелдек. (ҡушымта №1). Уйындар төрө 36нан артып китте.
Икенсенән, быуындар араһында иң таралған һәм яратып уйнала торған уйындар “Мөйөш алыш”, “Әбәк”, “Боҙоҡ телефон”. Ә иң аҙ уйнала торған уйын “Энә менән еп” уйыны булыуы асыҡланды. (ҡушымта №2).
Уйындар
Уҡыусы ҡыҙҙар
Уҡыусы малайҙар
Әсәйҙәр
Атайҙар
Өләсәй-ҙәр
Олатайҙар
“Әбәк”
30
9
20
10
20
21
“Боҙоҡ телефон”
17
12
22
21
20
12
“Мөйөш алыш”
5
23
18
25
20
20
Тимәк, тилеп сыҡҡан результаттар буйынса беҙ ошоно әйтә алабыҙ: ҡайһы бер милли уйындар быуындар аша дауам итеп өйрәнелә килә һәм балалар тормошош биҙәй, мәғәнә өҫтәй. Күренеүенсә, һәр уйында маҡсатҡа ирешеүҙең үҙ ауырлыгы бар. Уйнаусылар уларҙы еңеп сығырға тейеш. Ә ҡаршылыҡтар үҙ сиратында була тороп, еңелдән ҡатмарлана бара. Ошо принципҡа ҡоролған уйындар бала ихтыяр көсө, сыҙамлылыҡ, ныҡышмалылыҡ, хеҙмәт һөйөүсәнлек тәрбиәләй.
Уйын урындары һәм уларҙың әһәмиәте.
“Шар һуғыу” (хоккей) . Ауылдарҙа был уйынды йылға-күлдәр ныҡлап туңғас, боҙло майҙансығтарҙа уйнайҙар. Шар һуғыу майҙанын мәктәп йәки клуб янында ла яһарға була. Әһәмиәте: тотош тәнде сыныҡтыра, ихтыяр көсөн, ҡыйыулыҡ, берҙәмлке тойғоһон тәрбиәләй.
”Бишташ” төҫлө таштар менән етеҙ уйнарға өйрәтә. Үҫмерҙәр араһында татыулыҡ, дуҫлыҡ тәрбиәләй.
“Бура һуғыу” уйыны тәбиғәт ҡосағында, сыныҡтырыу лагерының спорт майҙансығында үткәрелә. Был уйынды икәүләп йәки төркөмдәрҙә бүленеп уйнарға мөмкин. Әһәмиәте: балаларҙың физик һәм әхлаҡи үҫешенә төрлө яҡлап ыңғай тәьҫир итерлек сара булып хеҙмәт итә.
“Туп һуғыу” уйыны сиҙәмлектә, спорт майҙансығында уйналырға мөмкин. Ҡуш йоҙроҡ ҙурлығында эсенә йөн-маҙар тултырылған күн тышлы туп әҙерлнә. Һәр уйнаусыла метрҙан оҙонораҡ кәкре башлы таяҡ – сәкәе алына. Уйнаусылар ике тигеҙ төркөмгә бүленеп, ике ҡапҡасы билгеләнә.Һәр ике яҡтың кешеләре аралашып бөтә майҙан буйлап таралалар. Тупты мәргәнерәк һуғыусылар ҡаршы яҡтың ҡапҡаһы яҡындараҡ тора. Йылғыр балалар, тупты йүгертеп алып китеү өсөн, майҙандың уртаһында ҡала. Әһәмиәте: өлгөрөмлөктө, йылдамлыҡты, көстө арттырырға хеҙмәт итә, сыҙамлылыҡты, ҡыйыулыҡты үҫтерә.
“Өйрәк һәм төлкө” – “төлкөләр” туп бәреп, “өйрәктәр” ҙе ауларға тотона. “өйрәктәр”, туп тейеүҙән ҡасып, бер яҡтан икенсе яҡҡа, унан өсөнсө һәм дүртенсе яҡҡа зыҡ ҡубып йүгерешеп йөрйөҙәр. Әгәр туп “өйрәктәр” береһенә тейһә, ул тупты тиҙ генә ҡулына алып “төлкөләрҙең” берәрһенә бәрә. Туп “төлкө”гә тейһә, “өйрәк” уйындан сыҡмай, дүртмөйөш эсендә ҡала; тейҙерә алмаһа – “яна” һәм һыҙыҡтан сыға. Шул тәртиптән “өйрәктәр” аҡрынлап “төлкөләр” тарафынан ауланып бөтә. Дүртмөйөш эсендә бер “өйрәк” тә ҡалмағас, яҡтар урындарын алмаштыра. Уйын үрҙәгесә дауам итә. Уйындың әһәмиәте: тән тиреһенең , хәрәкәтсән мускулдарҙың тойоусанлығын, ҡул һәм бармаҡтарҙың эшсәнлеген камиллаштыра; һаҡ, иғтибарлы булырға өйрәтә.
“Ашай торған, ашамай торған” - уйынды ойоштороусы теҙелеп ултырған балаларға сиратлап туп ырғыта һәм шул ваҡытта ашай торған (мәҫәлән, алма, еләк, икмәк, ҡоймаҡ, ҡаҙы һ.б.) йәки ашамай торған (ағас, таш, туп, өй, парта һ.б.) нәмәнең исемен әйтә. Бала, ашай торған нәмәнең исеме сыҡһа ғына, тупты тотарға тейеш. Кем өс мәртәбә тупты дөрөҫ тота, шул уйын ойоштороусының урынына баҫа. Был уйын балаларҙа тапҡыр фекер йөрөтөүҙе тәрбиәләй.
“Йәшенмәк” (ҡасыш) йорт-ҡура алды йәки һыу буйындағы ағаслыҡ. Уйнарға теләгән балалар түңәрәк яһап баҫалар. Араларынан берәйһе уртаға сыға ла үҙенән башлап, һәр һүҙҙе бер кешегә тура килтереп, һанай. “Сыҡ” һүҙе тура килгән кеше –бала түңәрәктән сыға. Тағы һанашмаҡ башлана һәм ул шул рәүешле түңәрәктә бер уйнаусы ҡалғансы дауам итә. Иң аҙаҡҡа ҡалған кеше ҡаҫҡандарҙы эҙләүсе булып ҡала. Уйындың әһәмиәте: өлгөрлөк кеүек физик сифаттар барлыҡҡа килә; уяулыҡ, иғтибарлылыҡ тәрбиәләнә.
“Күҙ бәйләш” – был уйынды спорт залы, мәктәп майҙансығы йәки йорт-ҡура алдында уйнарға була. Балалар тәүҙә түңәрәк яһап һанашмаҡ әйтәләр. “Сыҡ” һүҙе тура килгән бала түңәрәк уртаһына сыға. Иптәштәре. Таралыша биреп, майҙансыҡтың теләгән еренә үҙе баҫып торорлоҡ бәләкәй түңәрәк һыҙа. Уртала торған уйнаусының күҙен яулыҡ менән бәйләйҙәр. Күҙе бәйләнгән көтөүсе береһен тотһа, уның исемен һамаҡлап әйтергә тейеш. Уйындың әһәмиәте: балала иғтибарлылыҡ. Һиҙгерлек, етеҙлек һәм уяулыҡ тәрбиәләй.
“Йөҙөк кемдә?” . Уйын урыны һәм ҡоралы майҙансыҡ, зал, йорт-ҡура алды. Берәй бәләкәй әйбер – таш йәки тинлек аҡса. балалар эскәмйәләргә теҙелешеп ултыра. Уйынды алып барыусы ҡулына йөҙөк йәки берәй әйбер алып. Уны эскәмйәлә ултырған бөтә балаларҙың да усына йомдорған кеүе к итеп рәтләп йөрөп сыға. Йөҙөктө берәүгә һалып ҡуя, иғтибар менән күҙәтеп ултырған баланан:”Йөҙөк кемдә?”- тип һорай. Йөҙөк оҙаҡ табылмай торһа эҙләүсегә яза бирәләр. Уйындың әһәмиәте: иптәшлек хисе. Диҡҡәтлелек, күҙәтеүсәнлек, ойоштороусанлыҡ һәләттәре тәрбиәләнә.
“Ҡатырғыс” туғайлыҡ, мәктәп майҙансығы, йорт-ҡура, аҡлан булырға мөмкин. Уйынға ҡатнашыусылар һанашмаҡ әйтеп көтөүсе һайлайҙар. Уйын башланған көтөүсе кемде баҫтырып тота, шул урвнвнда ҡатып ҡала. Иптәштәре уны ҡулына һуғып ҡына ҡотҡара ала. Көтөүсе уларҙы уның янына ебәрмәҫкә тырыша, уйын шулай дауам итә. Балаларҙың бөтәһе лә көтөүсе тарафынан тотолоп ҡатырылһа, тәүге тотолған уйнаусы көтөүсе булып ҡала. Уйын шулай дауам итә. Был төр уйын йүгереклекте, етеҙлекте, уяулыҡты үҫтерә.
“Әбәк” уйынында көтөүсенән йүгереп ҡасалар, ул баҫтыра. Көтөүсе баҫтырып тотһа , тотолған кеше көтөүсе була. Уйын шулай дауам итә.
“Көн менән төн”, “Бесәй менән сысҡан”, “Энә менән еп”, “Ҡаҙҙар, ҡаҙҙар, ҡайтығыҙ!”, “Айыу, бүре юҡ икән”, “Буяу һатыш” кеүек уйындарҙа ла етеҙлеккә, ҡырҡыу хәрәкәттәр яһарға, иғтибарлы булырға өйрәтә. Балала тәүәкәллек тәрбиәләнә.
“Беҙ ун ике ҡыҙ инек” уйынында һиҙгерлекте үҫтереүгә ҡоролған.
Уйнаусылар бергә йыйылып ултыра һәм һамаҡлай:
Беҙ-беҙ беҙ инек,
Беҙ ун ике ҡыҙ инек.
Бер таҡтаға йыйылдыҡ,
Таң атҡансы юҡ булдыҡ!
Бергә йыйылған ҡыҙҙар бер-береһенең баш бармаҡтарынан тотоношалар ҙа һамаҡлайҙар. Һанап бөткәс тын ҡалалар. Кем беренсе һүҙ башлай, шул кеше яза үтәй. Уйынсылар юрамал уйын барышыда бер-береһен көлдөрөргә тырышалар.
“Туп артынан һыуға”, “Һунарсылар менән өйрәктәр”, “Арҡан тартыш”, “Саңғысылар уйыны” кеүек уйындар иғтибарлылыҡты, етеҙлекте, сәләмәтлекте нығытыуға ҡоролғандар.
“Аҡ, ҡара һүҙҙәрен әйтмәҫкә”, “Көлдөрөш”, “Ебегән”, “Әйбер йәшереш”, “Ҡап та ҡоп!”, “Осто, осто”, “Аҡ ҡалас”, “Яулыҡ һуғыш”, “Боҙоҡ телефон”, “Самауа р”, “Мөйөш алыш”, “Аҡ тирәк, күк тирәк” уйындары күмәк йыйылып башҡарыла торған уйындар. Уйындарҙың әһәмиәте тәндәге мускулдарҙы төрлө хәрәкәткә йәлеп итә, быуындарҙың хәрәкәтсәнлеген арттыра, тауыш ярыларын нығыта; дуҫлыҡ, туғанлыҡ, берҙәмлек тойғоһон тәрбиәләй.
“Лодига” уйыны удмурт халҡынан өйрәнелгән уйын. “Лодига” уйнар өсөн төрлө ҙурлыҡтағы таҙа һөйәктәр алынған. Шашки уйыны кеүек үк, ике кеше ҡапма-ҡаршы ултырып уйнайҙар. Был төр уйын элегерәк күпләп уйналған, бөгөнгө көндә уны белеүселәр бик аҙ. Шуның өсөн дә беҙ, тикшеренеүҙән һуң, был уйын төшөп ҡалған уйындар исемлегенә индерелергә тейеш тип таптыҡ.
Йомғаҡлау
Донъяны танып белеүҙең һәр өлкәһе халыҡ тормошон һәм тарихын үҙенә төп сығанаҡ итеп ала. Ошонан сығып, балалар уйынын ойоштороу ҙа халҡыбыҙҙың быуаттар буйына йәшәп килгән һәм хәҙер ҙә тәрбиәүи әһәмиәтен юғалтмаған милли уйындарын популяштырыуҙан башланып китергә тейеш. Халыҡ уйындары (милли уйындар) беҙҙең иң ҡиммәтле мираҫтарыбыҙҙың береһе бит! Уларҙың тәрбиәүи әһәмиәте бер ҡасан да кәмемәй, сөнки улар халыҡтың хеҙмәт итеүе барышында барлыҡҡа килгән.
Ҡайһы бер милли уйындар быуындар аша дауам итеп өйрәнелә килә һәм балалар тормошош биҙәй, мәғәнә өҫтәй. Күренеүенсә, һәр уйында маҡсатҡа ирешеүҙең үҙ ауырлыгы бар. Уйнаусылар уларҙы еңеп сығырға тейеш. Ә ҡаршылыҡтар үҙ сиратында була тороп, еңелдән ҡатмарлана бара. Ошо принципҡа ҡоролған уйындар бала ихтыяр көсө, сыҙамлылыҡ, ныҡышмалылыҡ, хеҙмәт һөйөүсәнлек тәрбиәләй.
Тикшереү маҡсаты менән беҙ башланғыс класс уҡыусылары һәм 7-се класс малай–ҡыҙҙарынан, уларҙың ата-әсәләре, өләсәй-олатайҙарынан үҙҙәре уйнап үҫкән уйындар тураһында мәғлүмәт йыйҙыҡ. Тәтешле районында башҡорт, татар, рус һәм башҡа миллләт вәкилдәре йәшәү сәбәпле, уйындар ҙа ҡатнаш. Улар араһында йыш таралған милли уйындарҙа күҙәтелә.
Балаларҙы тәрбиәләүҙә уйындар айырыуса ҙур урын тота. Уйын улар өсөн донъяны танып белеү сараһы, хеҙмәт мәктәбе һәм һәр яҡлап гармониялы үҫеү сығанағы. Ысынлап та, уйнаған саҡта бала өҙлөкһөҙ хәрәкәттә була, ә был хәл инде уның бөтә яҡлап йылдам үҫеүен тәьмин итә. Был физиологик процесс булһа, балаларҙы йәмғиәтебеҙ өсөн кәрәкле кешеләр итеп тәрбиәләүҙең икенсе бер күренеше – психологик процесс та уйындың айырылғыһыҙ өлөшө булып тора.
Бөгөн, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, балалар араһында элек-электән йәшәп килгән халыҡ уйындары онотола бара. Күптәр халыҡтың яҡшы уйындары тураһында аҙ белә. Үҫмерҙәр һәм кескәйҙәрҙең иғтибарын Интернет селтәрендәге замана уйындары йәлеп итә. Тимәк, был тема актуаль, сөнки беҙҙең уйлауыбыҙса, тикшеренеүҙәрҙе үткәреү, уйланыу, башҡаларға һығымталарҙы еткереү бик мөһим.
Ҡулланылған әҙәбиәт
1. Ғәләүетдинов Ишмөхәмәт. Башҡорт халыҡ балалар уйындары. Башҡорт һәм рус телдәрендә. – Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 2006. – 245 бит.
2. ғөбәйҙуллина Фәрзәнә Хәйбулловна. Башҡорт халыҡ йола байрамдары. Башҡорт телендә. - Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 2011. – 203 бит.
Интернет селтәре адрестары
http://www.maaam.ru/detskijsad/bashkirskie-podvizhnye-igry.html
http://www.dissercat.com/content/opyt-sistemnogo-analiza-igrovoi-kultury-etnosa-na-primere-3. bashkirskikh-narodnykh-igr
http://cheloveknauka.com/bashkirskiy-detskiy-folklor-zhanrovyy-sostav-i-poetika
Самые низкие цены на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации!
Предлагаем учителям воспользоваться 50% скидкой при обучении по программам профессиональной переподготовки.
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок".
Начало обучения ближайших групп: 18 января и 25 января. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (20% в начале обучения и 80% в конце обучения)!
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru/kursy
УЖЕ ЧЕРЕЗ 10 МИНУТ ВЫ МОЖЕТЕ ПОЛУЧИТЬ ДИПЛОМ
от проекта "Инфоурок" с указанием данных образовательной лицензии, что важно при прохождении аттестации.
Если Вы учитель или воспитатель, то можете прямо сейчас получить документ, подтверждающий Ваши профессиональные компетенции. Выдаваемые дипломы и сертификаты помогут Вам наполнить собственное портфолио и успешно пройти аттестацию.
Список всех тестов можно посмотреть тут - https://infourok.ru/tests


text:
Фото:
«Сәләмәтлек маршруты» хәрәкәтен дауам итә
Фото:
«Салауатнефтеоргсинтез» асыҡ акционерҙар йәмғиәте һәм Мәләүез районы хакимиәте ҡатнашлығында Рәсәй Федерацияһының Наркотиктар әйләнешен контроллек итеү федераль хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы менән ойошторолған «Сәләмәтлек маршруты» наркотиктарға ҡаршы күләмле акцияһы республика буйынса хәрәкәтен дауам итә.
Акцияның күсмә бригадаһы 19 июлдә «Дуҫлыҡ» балалар һауыҡтырыу лагерына бара, ә 21 июлдә – Мәләүез районының Нөгөш ауылына.
Бындай акциялар ваҡытында наркология кабинеттары белгестәре, Социаль-медицина ярҙамы үҙәге психологтары һәм наркоконтроль хеҙмәткәрҙәре менән әңгәмәләр ойошторола.
Йәйге осорҙа агитацион автобус «Сәләмәтлек маршруты» буйынса Башҡортостандың байтаҡ ҡалалары һәм ауылдары аша үтәсәк, тип хәбәр иттеләр «Башинформ» агентлығына Рәсәй Федерацияһы Наркотиктар әйләнешен контроллек итеү федераль хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығының матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Рөстәм Хәмитов Әлшәй районында булдыФото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов Әлшәй районында булды
Рөстәм Хәмитов Әлшәй районында булдыФото: Андрей Старостин
13 декабрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Әлшәй районында булды, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Линда ауылы янында республика башлығы «Башҡортостан бройлеры» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте ҡошсолоҡ комплексының беренсе сиратын төҙөү барышын тикшерҙе. Комплекс йылына 90 миллион йомортҡа һәм 115 мең тонна ит етештереүгә иҫәпләнгән. Проектҡа инвестицияларҙың дөйөм күләме 14 миллиард һум тәшкил итә. Комплекстың беренсе сираты 2013 йылда асыласаҡ, ә 2014 йылда ул тулы ҡеүәтенә эшләй башлаясаҡ, тип планлаштырыла. Икенсе сират 2013 йылда төҙөлә башлаясаҡ.
Рөстәм Хәмитов беренсе сират объекттарын һәм икенсе сираттың буласаҡ етештереү майҙансығы макетын ҡараны. «Башҡортостан бройлеры» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте проектының баш консультанты Томас Лот билдәләүенсә, файҙаланыуға тапшырылғандан һуң яңы ҡошсолоҡ комплексы донъялағы иң заманса һәм рентабелле предприятиеларҙың береһе буласаҡ.
Башҡортостан Президенты проектлаусыларҙан производство ҡалдыҡтарының нисек утилләштереләсәге хаҡында ҡыҙыҡһынды. Бының өсөн предприятиела махсус цех төҙөләсәк.
«Республикала органик ҡалдыҡтарҙы эшкәртеү комплекстары етерлек кимәлдә түгел, шуға күрә уларҙы запас менән төҙөргә кәрәк», – тине Рөстәм Хәмитов.
«Башҡортостан бройлеры» компанияһы етәкселеге менән осрашыу барышында билдәләнеүенсә, был инвестиция проектын тормошҡа ашырыуҙа республика һәр яҡлап ярҙам күрһәтәсәк. «Беҙ һеҙҙең менән иң мөһим нәмә тураһында һөйләштек – был проект өҫтөндә бергәләп эшләйәсәкбеҙ», – тине Рөстәм Хәмитов.
Раевка ауылында Башҡортостан Президенты шәкәр сөгөлдөрөн эшкәртеү буйынса «Раевсахар» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте заводында булды. Быйыл бында 219 мең тонна сөгөлдөрҙән 30 мең тонна шәкәр етештерелгән. Предприятиела даими нигеҙҙә 720 кеше эшләй.
Рөстәм Хәмитов комплекстың лабораторияһын, автоматлаштырылған идара итеү үҙәген ҡараны. Завод етәкселеге менән осрашыу барышында предприятиены финанстар менән тәьмин итеү һәм производствоны яңыртыуға аҡса йүнәлтергә әҙер булған инвесторҙарҙы йәлеп итеү буйынса саралар тикшерелде. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, заводты үҫтереү өсөн яҡынса 150 миллион һум аҡса талап ителә.
Шулай уҡ Әлшәй районы үҙәгендә республика Президенты яңы бала баҡсаһы төҙөлөп ятҡан майҙансыҡта булды, учреждение 110 урынға иҫәпләнгән. Подрядсылар бала баҡсаһын 2013 йылдың июлендә файҙаланыуға тапшырырға планлаштыра. Бөгөнгө көнгә төҙөлөш эштәрен башҡарыуға республика бюджетынан бүленгән 65 миллион һум аҡсаның 12 миллионы үҙләштерелгән.


text:
Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт драма театрының «Ҡара йөҙҙәр» спектакле «Алтын битлек» премияһына лайыҡ булды
ӨФӨ, 2016 йыл, 18 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрының «Ҡара йөҙҙәр» спектакле «Алтын битлек» премияһына лайыҡ булды. Театрҙың баш рәссамы, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Альберт Нестеровҡа «Костюм буйынса иң яҡшы рәссам эше» номинацияһында премия бирелде. Театрҙың художество етәксеһе Олег Ханов «Башинформ» агентлығына хәбәр итеүенсә, премияны Рәсәй сценографы, рәссам, бер нисә тапҡыр «Алтын битлек» лауреаты исемен алған Сергей Бархин тапшырҙы.
«Башҡорт классигы Мәжит Ғафуриҙың повесы уҙған быуаттың 30-сы йылдарында революцияға тиклемге тормоштоң хөрәфәттәре тураһында хикәйә булараҡ яҙылған. Әҫәрҙә боронғо традициялар ике ғашиҡ йәндең — Ғәлимә менән Закирҙың бәхетен һәм ғүмерен ҡыя. Заманса театр һәм йәш режиссер Айрат Абушахманов беҙҙең көндәрҙә лә бик актуаль булған диндәге, ырыуҙағы, көнкүрештәге сабырһыҙлыҡ тарихын сағылдыра», — тип билдәләй театр тәнҡитсеһе Владимир Спешков.
«Алтын битлек» премияһына 72 спектакль һәм 212 режиссер, актер, рәссам дәғүә итте. Уларҙың тулы исемлеген премияның сайтында табырға мөмкин.
Альберт Валерьевич Нестеров — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының баш рәссамы, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2013). З.Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының театр бүлеген тамамлаған. Студент йылдарында М.Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрының баш рәссамы Таң Еникеевтың ассистенты була.
Һөнәри эшмәкәрлеген А.В.Нестеров 2001 йылда Салауат башҡорт дәүләт драма театрында ҡуйыусы-рәссам булып башлай. 2003-2012 йылдарҙа — театрҙың баш рәссамы. 2012 йылдан Альберт Нестеров М.Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрында баш рәссам булып эшләй. Сценограф, костюмдар һәм яҡтыртыу буйынса рәссам, театрҙың реклама продукцияһы дизайнеры. Бөгөн Альберт Нестеров — төрлө театр майҙансыҡтарында 60-тан ашыу спектаклдең рәссам-биҙәүсеһе.


text:
Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе ашнаҡсылары һәм кулинарҙары төбәктә иң яҡшылары тип танылды
«Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең ашнаҡсылары һәм кулинарҙары Өфөлә үткән II Кулинария һәм сервис буйынса асыҡ чемпионатта Гран-при яуланы.
Тамашасылар алдында берекмә кондитерҙары предприятиеға алтын миҙал алып килгән изделиелар эшләне. Кондитерҙарҙың арт-класында «Цирк көмбәҙе аҫтында» эше еңеп сыҡты. Уны ҡала һәм халыҡ-ара чемпионаттарҙа күп тапҡыр еңеүсе, РБ һәм РФ мастер-кондитеры Наталья Еникеева һәм 2008 йылда Америкала үткән Донъя чемпионатында Рәсәй йыйылма командаһында ҡатнашыусы, РБ һәм РФ мастер-кондитеры Ольга Илларионова эшләне. Шулай уҡ оҫталарҙың сәк-сәктән эшләнгән «Дуҫтарҙы ҡаршылау» эше, «Сәй эсеү», балыҡтан эшләнгән «Нептун батшалығы» махсус номинациялар менән билдәләнде, тип хәбәр иттеләр предприятиеның корпоратив коммуникациялар идаралығынан.
«Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең туҡланыу бүлеге 1925 йылдың 17 июленән, завод асылған көндән алып эшләй. Көн һайын завод ашханаларында 11 мең кеше бушлай туҡлана.


text:
Секунд
Секунд (с, s) — Үлсәү системаһында һәм СГС (сантиметр-грамм-секунда) системаһында төп ваҡыт үлсәү берәмеге.
Үлсәү һәм үлсәмдәр буйынса XIII Генераль конференцияла (1967)
тип билдәләнә.
Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бер секунд эсендә:
- яҡтылыҡ вакуумда 299 792 458 м үтә;
- ренген нурланышы 3*10 16 тапҡыр тирбәлә;
- күҙ селтәренә йәшел төҫтәге 550 трлн яҡтылыҡ тулҡыны эләгә;
- Ер Ҡояш орбитаһы тирәләй 29 785,9 м үтә;
- Кварц сәғәттәрендә эшләгән кварц кристаллы 32 768 тарҡыр тирбәлә.


text:
Башҡортостан фермерҙары Крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары һәм ауыл хужалығы кооперативтары ассоциацияһының конференцияһына әҙерләнә
17 февралдә Өфөлә Башҡортостандың Крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары һәм ауыл хужалығы кооперативтары ассоциацияһының XXIII отчет-һайлау республика конференцияһы үтәсәк. Аграрийҙар фермерҙар хәрәкәте эшен ойоштороу мәсьәләһен, уның торошон, мөмкинлектәрен, дәүләт ярҙамын тикшерәсәк. Крәҫтиән (фермер) хужалыҡтарына ер биреү һәм уны рәсмиләштереү, ерҙе һәм күсемһеҙ милекте теркәү темаһы фермерҙар осрашыуындағы мөһим мәсьәләләрҙең береһе буласаҡ. Республика конференцияһында ҡатнашыусылар алдында Крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары һәм ауыл хужалығы кооперативтары ассоциацияһы һәм ревизия комиссияһы иҫәп-хисап бирәсәк, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығында.
Республика райондарында был көндәрҙә фермерҙарҙың отчет-һайлау йыйылыштары, муниципаль район хакимиәте башлыҡтары менән осрашыуҙар үткәрелә. Ауыл хужалығы министрлығы фермерҙар хәрәкәтен камиллаштырыу буйынса тәҡдимдәр һәм проблемалар пакетын әҙерләй. Үҙегеҙҙең тәҡдимдәрегеҙҙе 2012 йылдың 15 февраленә тиклем info@mshp.ufanet.ru адресына ебәрергә мөмкин.


text:
Австралия белгесе Башҡортостан малсыларына консультация бирә
Башҡортостанға Австралиянан итле малсылыҡ белгесе Николас Криктон килде. Визитының маҡсаты – махсус һуғымға һимертелгән малды үрсетеү мәсьәләләре буйынса урындағы белгестәргә консультация биреү.
БР Ауыл хужалығы министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, был көндәрҙә Криктон әфәнде Ейәнсура, Күгәрсен, Мәләүез, Федоровка, Стәрлебаш, Миәкә һәм Туймазы райондары фермаларын ҡарай, унда малсыларға кәңәштәрен бирә. Уны БР Ауыл хужалығы министрлығы, «Башплемсервис» дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһы, Ауыл хужалығының башҡорт фәнни-тикшеренең институты, БР Ауыл хужалығы министрлығы ҡарамағындағы Ауыл хужалығы консультацияһы һәм ветеринар идаралыҡ үҙәге белгестәре оҙатып йөрөй.
Йома көндө Туймазы районында эштәрҙе йомғаҡлау өсөн түңәрәк өҫтәл ойоштороласаҡ.


text:
«Родина» кинотеатрында Радик Ҡоҙаяровтың «Бадабер лагеры серҙәре» фильмының премьераһы буласаҡ
22 мартта «Родина» кинотеатрында 18.30 сәғәттә режиссер Радик Ҡоҙаяровтың «Бадабер лагеры серҙәре» («Тайна лагеря Бадабер») фильмының премьераһы буласаҡ. Фильм РАЙТ кинокомпанияһы һәм «Родина» кинотеатры ҡатнашлығында «Сәйәси кино лабораторияһы» сиктәрендә күрһәтеләсәк.
Документаль фильм Афған һуғышының (1979-1989 йылдар) билдәһеҙ ваҡиғаларына бағышланған. Пленға эләккән беҙҙең хәрби хеҙмәткәрҙәр Афғанстан һәм Пакистан лагерҙарында тотҡонда булған. Күп йылдар уларҙың яҙмыштары хаҡында бер нәмә лә билдәле булмаған, һалдаттар һәм офицерҙар хәбәрһеҙ юғалған йәки һәләк булған тип иҫәпләнгән. Фильм архив материалдарына, ваҡиғаларҙа ҡатнашыусыларҙың һәм шаһиттарҙың хәтирәләренә, үҙебеҙҙең һәм сит ил белгестәре менән әңгәмәләргә таянып төшөрөлгән.
Кино ҡарағандан һуң, залда фекер алышыу үткәреләсәк. Премьераға хәрби хәрәкәттәрҙә һәм локаль һуғыштарҙа ҡатнашыусылар, эксперттар, тарихсылар һәм политологтар, шулай уҡ журналистар саҡырылған.


text:
Фото:
Башҡорт теле тураһындағы мәсьәләгә ҡарата
Фото:
“Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресы)” йәмәғәт ойошмаларының халыҡ-ара берлеге башҡарма комитетында хәҙерге ҡала шарттарында башҡорт теле һәм телде социалләштереү проблемаларына арналған түңәрәк өҫтәл үтте. Сара Халыҡ-ара туған тел көнөнә ҡарата ойошторолдо. Уны Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты ҡарамағындағы Йәштәр советы һәм “Туған тел” башҡорт теле һәм әҙәбиәтен һөйөүселәр клубы ойошторҙо. Ҡоролтайға әҙерлек сиктәрендә башҡорт йәштәренең тәүге сараһында башҡа йәмәғәт ойошмалары, ғалимдар һәм студенттар ҙа ҡатнашты.
Белем биреүҙең дәүләт стандартынан төбәк компонентын алып ташлау, әлбиттә, туған телдәрҙе өйрәнеү менән бәйле бик күп проблемалар килтереп тыуҙырҙы. Түңәрәк өҫтәлдә ҡатнашыусылар, бынан тыш, һуңғы йылдарҙа башҡорттарҙың үҙҙәре тарафынан туған телен юғалтыу тенденцияһы күҙәтелә, тип билдәләне. Башҡорт теле юҡҡа сығыусы донъя телдәре исемлегенә индерелгән. Сарала, урбанизация шарттарында мәктәптә башҡорт телен өйрәнгән һәм ауылда йәшәгән йәштәр ҡалаға килеп бер аҙ йәшәгәндән һуң үҙ-ара башҡорт телендә аралашмай башлай. Был осраҡта ике теллелек кире роль уйнай, ә туған башҡорт теле аҡрынлап өҫтәмә тел булараҡҡа әйләнә.
Сарала ҡатнашыусы Магнитогорск ҡалаһынан башҡорт активистары был кире эҙемтәнең үҙҙәренең ҡалаһында айырыуса ныҡ күҙәтелеүен әрнеп билдәләне. Етмәһә, Магнитогорскиҙа бер генә башҡорт класы ла юҡ, ә бит халыҡтың этник составында башҡорттар бик күп. Был ҡала властарының башҡорт кластарын асырға теләмәүҙәре менән генә түгел, башҡорт халҡының үҙенең вайымһыҙлығы, һүлпәнлеге менән дә бәйләнгән. Түңәрәк өҫтәлдә ҡатнашыусылар бындай хәл менән ризаһыҙлыҡтарын белдерҙе һәм хәлде яҡшыртыу буйынса ҡайһы бер саралар тәҡдим итте. Әлбиттә, бөгөн туған телдәрҙе пропагандалау алымдарын үҙгәртергә кәрәк, административ саралар менән бында артыҡ эш ҡырып булмаясаҡ. “Туған тел” түңәрәге үҙенең ҡала башҡорттары менән эшләү тәжрибәһе менән уртаҡлашты.
Түңәрәк өҫтәл ҡарарҙарының береһе – Татарстан, Марий иле һәм Сыуашстандағы акциялар кеүек “Мин башҡорт телендә һөйләшәм” оҙайлы ваҡытлы акцияһын үткәреү. Халыҡты башҡорт телендә хеҙмәтләндерергә мөмкин булған магазиндар, учреждениелар ишектәренә, дәүләт власы органдарында логотиптар йәбештереләсәк. Бер яҡтан, акция популярлаштырыу характерында булһа, икенсе яҡтан, БР дәүләт телдәре тураһында законды тулыраҡ бойомға ашырырға ярҙам итәсәк. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты яҡын арала был акция логотибы эскизына конкурс иғлан итәсәк.


text:
Учалы хакимиәтендә үҙгәрештәр
Кисә Учалы районы муниципаль район Советы ултырышы үтте, унда район хакимиәте башлығының вәкәләттәрен ваҡытынан алда туҡтатыу һәм башлыҡ вазифаһын башҡарыуҙы икенсе кешегә йөкмәтеү тураһындағы мәсьәләләр ҡаралды.
Совет ҡарары менән район хакимиәте башлығы булып эшләгән Азамат Иҙрисов, үҙ теләге менән эшенән китеү сәбәпле, вазифаһынан бушатылды.
Конкурс һөҙөмтәләре буйынса Учалы район Советы менән тәғәйенләнгән кеше үҙ вазифаһына ингәнсе, Совет депутаттары район хакимиәте башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыуҙы Дәүләтгәрәев Фәрит Фәтих улына йөкмәтте.


text:
Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ объекттарын ҡышҡылыҡҡа әҙерләүгә төбәк бюджетынан 1,5 миллиард һумға яҡын аҡса бүленгән
Башҡортостандың торлаҡ-коммуналь хужалыҡ объекттарын көҙгө-ҡышҡы осорҙа эшләүгә әҙерләүгә республика бюджетынан 1 462 миллиард һум аҡса йүнәлтелгән. Средстволар урындағы бюджеттарҙан ҡушып финанслау шарттарында бүленә. Был хаҡта кесе йома, 19 сентябрҙә, БР Хөкүмәтендә үткән кәңәшмәлә Башҡортостандың торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Сергей Афонин хәбәр итте.
Атап әйткәндә, Республика адреслы инвестиция программаһы сиктәрендә коммуналь объекттар төҙөү һәм реконструкциялауға, тышҡы яҡтыртыуҙы ойоштороуға – 650 миллион һум, коммуналь инфраструктура системаларын үҫтереү буйынса комплекслы программаларға – 427 миллион һум, күп фатирлы йорттарға капиталь ремонт үткәреү программаһын үтәүгә 202 миллион һум аҡса бүленгән.
Бөгөнгө көндә тармаҡ объекттарының йылытыу миҙгеленә әҙерлек кимәле 99,4 процент тәшкил итә, тип хәбәр итте Сергей Афонин. Көҙгө-ҡышҡы осорҙа эшләүгә әҙерлек паспорттары республиканың барлыҡ 63 муниципаль берәмегендә бар.