text:
Һапаштарға килһәң... айнығып кил
Түбәнге Һапашҡа Көнгәк тауы яғынан ингәндә ят билдә ҡаршылай: шешә менән рюмка ҡыҙыл түңәрәккә алынған һәм арҡыры һыҙылған. “Был ауылда спиртлы эсемлектәрҙе һатыу, ҡулланыу һәм етештереү тыйыла” тигәнде аңлата ул. Заман сиренә ҡаршы дәррәү көрәш башлаған һапаштар дүрт йыл элек “Айыҡ ауыл” конкурсында ҡатнашҡан, ә быйыл үҙҙәрен “Башҡортостандың иң яҡшы ауылы” бәйгеһендә һынайҙар. Ошондай үҙенсәлекле ауылда туҡтамайынса нисек үтеп китәһең инде!
Ауыл өҫтөнән илаһи моң булып ағылған аҙан тауышы беҙҙе тура мәсеткә әйҙәне. Ситке өйҙә йәш ҡатындар табын әҙерләй, төпкө яҡта ир-ат үҫмерҙәргә мәсеттә үҙ-үҙеңде дөрөҫ тотоу тәртибен өйрәтә, шаршау артында ауыл инәйҙәре тәсбих тарта.
– Дини йолаларҙы хәҙер күптәр мәсеттә, ауылдаштар менән бергә атҡарырға тырыша, сиратлап ҡорбан салдыралар. Бөгөн дә шуның өсөн йыйылдыҡ, – тине имам-хатип Мөҙәрис Иҫәнғолов.
Түбәнге һапаштар мәсет булмаған йылдарҙа ла дини байрамдарҙы бергә үткәргән, тик бының өсөн мәктәпкә йыйылған. 2008 йылда халыҡтың башланғысы менән ауыл уртаһында иман йорто төҙөлгән. Элек был бина Сайыр ауылында йәшәгән Хисаметдин Ишкинин тигән мулланың йорто булған, һуңынан мәктәпкә әйләндерелгән. Ауыл “перспективаһыҙ” тип бөтөрөлгәс, ул Түбәнге Һапашҡа күсерелгән һәм колхозсылар өсөн фатир итеп тотонолған. Мәсет төҙөр булғас, халыҡ ана шул йортто һүткән һәм, нигеҙен яңыртып, ҡабаттан тергеҙгән. Шулай итеп, Хисаметдин мулланың йорто яңы һулыш алған.
Имам-хатип вазифаһын тәүҙә ауылдың Ғиниәт Яҡшыбаев тигән абруйлы кешеһе башҡарған, тик ауырып китеү сәбәпле эшен ҡалдырған. Түбәнге һапаштар Мөҙәрис Иҙрис улын өгөтләй башлаған. Совет осоронда ла дин юлынан тайпылмаған Юныс мәзиндең ейәне булыуын иҫәпкә алғандарҙыр, моғайын. Ышанысты аҡлайым тип, ир уҙаманы өс йыл буйы йәкшәмбе һайын Мәләүез ҡалаһындағы мәҙрәсәгә йөрөп уҡыған, артабан Өфөләге “Ғәлиә” мәҙрәсәһендә дүрт йыл белем алған.
Төплө белеме имам-хатиптың үҙенең дә, мәсеттең дә абруйын күтәреүгә булышлыҡ иткән. “Мөҙәрис мулланың вәғәздәре генә ни тора! Уны тыңлар өсөн күрше ауылдарҙан да киләләр”, – ти Түбәнге Һапаш халҡы. Мәсет журналындағы һандар ҙа был һүҙҙәрҙе иҫбатлай – июль һәм август айҙарында 14 пар тап ошонда никах уҡытҡан.
Түбәнге Һапашта һәм Ялсыла һәр шаршамбы ғәрәп теле дәрестәре үтә. Уларҙы юғары дини белемгә эйә булған Әлфиә Иҫәнғолова ойошторған. Шәкерттәре араһынан иң тырышы – Зөләйха Йәғәфәрова.
“Уҡырға бер ҡасан да һуң түгел”, – тип йылмая һылыулығын ташламаған зәңгәр күҙле ағинәй. Мәктәптә белем алыр саҡтары Бөйөк Ватан һуғышы йылдарына тура килә уның. Эшсе ҡулдар етмәгәс, 13 йәшендә колхоз бесәнен сабырға сығып киткән. Көн оҙоно ауыр эш башҡарыуҙарына ҡарамаҫтан, колхозсыларҙың туҡланыу яғы үтә наҡыҫ була – һыуҙа сөгөлдөр япрағын бешереп ашайҙар. “Берәй заман икмәккә туйып булырмы икән?” тип уйлай торғайным”, – ти Зөләйха Вилдан ҡыҙы. Тыл ветераны хаҡлы ялға сыҡҡансы колхозға тоғро хеҙмәт иткән: һыйыр һауған, сөгөлдөр үҫтергән, һөт йыйыу буйынса районда алдынғылыҡты бирмәгән. “Ял көндәре лә сығып эшләй инем”, – тип хәтерләй йәш, етеҙ саҡтарын.
Ағинәйҙең дүрт балаһы, 13 ейәне, егерменән ашыу бүлә-бүләсәре бар. Һәммәһе хәл белешеп, шатлыҡтарын уртаҡлашып, фатихалар алып тора. Үҙен ауылдаштары ла хөрмәт итә, Ҡөрьән аштарына саҡыра. “Ауыл ҙур, муллалар өлгөрмәй киткәндә аят уҡыуымды һорайҙар, шуға мәсеттәге дәрестәрҙә тырышып белем алам, бер намаҙымды ла ҡалдырғаным юҡ”, – ти Зөләйха Вилдан ҡыҙы. Бөгөн ул берҙән-бер улы Муса Әнүәр улы һәм килене Рүзилә Макбул ҡыҙы менән көн итә. Иркен йортта барлыҡ уңайлыҡтар булдырылған, йылы һыу үткәрелгән. Олоғайған көнөңдә ошолай рәхәт йәшәү шул уҡ айыҡ тормошҡа – үҙеңдең, балаларыңдың һәм ауылдаштарыңдың айыҡ аҡылына туранан-тура бәйле ләбаһа.
Йөҙҙән ашыу ауылы булған Күгәрсен районында 16 балалар баҡсаһы иҫәпләнә, шуларҙың өсәүһе Ялсы ауыл советында һаҡланып ҡалған. Түбәнге Һапаштағы “Айһылыу” баҡсаһының 34 йыллыҡ тарихы бар.
Мөдир Рәмзиә Инсеғолова, тәрбиәсе Зөмәриә Инсеғолова, тәрбиәсе ярҙамсыһы Гөлнара Йәғәфәрова һәм ашнаҡсы Асия Иҫәнғоловалар өсөн “Айһылыу” оҙаҡ йылдар эсендә үҙ балаларылай ҡәҙерлегә әйләнеп бөткән. Уны наҙлап, бәпләп, аллы-гөллө итеп кенә ҡарап тороуҙары әллә ҡайҙан күҙгә ташлана. Яңы уҡыу йылына әҙерлек буйынса районда икенсе урынды алыуҙары ла шул хаҡта һөйләй.
Бөгөн баҡсаға ун өс бала йөрөй, араларында күрше Вәлит ауылыныҡылар ҙа бар. “Айһылыу”ҙа шөғөлләнгән малай һәм ҡыҙҙарҙы башланғыс мәктәп уҡытыусылары гел ҡолас йәйеп ҡабул итә икән, сөнки улар әҙерлекле булыуҙары менән айырыла. “Белемлеләр, тырыштар, тик бигерәк шуҡтар”, – тип тәрбиәләнеүселәре менән ғорурлана педагог Зөмәриә Ғоссам ҡыҙы.
Түбәнге Һапаш – боронғо башҡорт ауылы, шуға күрәлер ҙә бында милли мөхит хакимлыҡ итә: тирмә ҡоролған, милли кейемдәр эленгән, кәштәләрҙә кескәйҙәр өсөн башҡортса китаптар, “Аҡбуҙат” журналы һандары теҙелгән. Балалар рәхәтләнеп туған телдә һөйләшә, йырлай, дәртле көйҙәргә тыпырлатып бейей, халыҡ уйындарын белә. Йолаларҙы тергеҙеүгә ҙур иғтибар бүленә – “Ҡарға бутҡаһы”, “Кәкүк сәйе”, “Наурыҙ”, “Һабантуй”, “Аулаҡ өй” саралары уҙғарыла.
1990 йылда баҡсала егерменән ашыу бала иҫәпләнгән. Тап шул ваҡытта 26 йәшлек Рәмзиә Инсеғолова бында эш башлай. Тәүҙә мөдир һәм тәрбиәсе вазифаларын бер үҙенә башҡарырға тура килә. Эшкә өйрәнеп кенә килгән сағында учреждениеның ябылыу-ябылмау һорауы килеп баҫа, сөнки бина яңы талаптарға яуап биреп бөтмәй. Баҡсаны һаҡлап ҡалыр өсөн йәш белгес тиҙ арала йәһәтләп газ үткәртә һәм асфальт һалдыртып ҡуя, шуның менән үҙен тәүәккәл етәксе итеп таныта. “Һуңғы йылдарҙа балалар һаны аҙая башлағас, кәйеф ҡырыла төшкәйне. Ҡыуанысҡа күрә, бәпес тыуыуын көткән йәш ҡатындарҙың күбәйеүе йәнә өмөт уятты”, – ти ул. Ғүмеренең күп өлөшөн балалар баҡсаһына бағышлаған етәксегә былтыр “Рәсәй Федерацияһының почетлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре” знагы тапшырылған.
Башланып торған уҡыу йылында Рәмзиә Миңлейәр ҡыҙының күңелен айырыуса ҙур тулҡынланыу, ашҡыныу һәм бер аҙ моңһоулыҡ биләп алған, сөнки хаҡлы ялға сығырға ҡарар иткән. Балалар баҡсаһынан бер-бер артлы ҡошсоҡтар осороп, ире Хәлил Зөфәр улы менән ике ҡыҙ үҫтереп һәм уҡытып, ҙурҙан йорт һалып, тормоштоң ошо үренә килеп еткәнен һиҙмәй ҙә ҡалған. Гөлназ ҡыҙы Өфө дәүләт технология һәм дизайн колледжында башҡорт теленән уҡыта, Гүзәле Мәләүез ҡалаһында балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе булып эшләй, икеһенең дә ғаиләһе, балалары бар. Кисәге мөдир хәҙер үҙен тулыһынса ғаиләһенә бағышларға, ике ейәне һәм бер ейәнсәренә күберәк иғтибар бүлергә теләй. Шулай ҙа ауыл хакимиәте етәкселеге төрлө бурыс йөкмәтергә лә өлгөргән. Яңыраҡ, мәҫәлән, Берҙәм тауыш биреү көнөндә һайлау комиссияһына йәлеп иткәндәр, шулай уҡ Ялсы ауылы биләмәһендә ҡатын-ҡыҙҙар советын ойоштороуҙы һорағандар. “Буласаҡ йәмәғәт ойошмаһы халыҡты айыҡ тормошҡа саҡырыуҙы төп бурыстарының береһе итеп ҡуясаҡ”, – ти Рәмзиә Миңлейәр ҡыҙы уй-ниәттәре хаҡында.
– Һапаштар һәр эштә беренсе. Иң алдан себеш алалар, бесәнгә төшәләр, баҡса ултырталар. Һуңынан эргә-тирәләге ауылдар уларға эйәрә. Бесәнде иртә йәйҙән ҡар ятҡансы сабалар, хатта Көйөргәҙе районындағы эшкәртелмәгән сабынлыҡтарға тиклем барып етәләр, – ти Ялсы ауыл хакимиәте башлығы Ирек Юдаев ауылдаштарының уңғанлығы хаҡында.
Егәрлеләр йәшәгәнлеге ихаталарҙан уҡ күренә – һәр биш йортҡа бер трактор йә комбайн тура килә. Ауыл хакимиәте биләмәһендәге ете фермерҙың бишәүһе шулай уҡ Түбәнге Һапашта йәшәй. Уларҙың береһе Хәбир Селәүсин, Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлаған ветеринар булараҡ, малсылыҡ һәм һөтсөлөк тармаҡтарын үҙ иткән. Ауыл ситендәге фермала 100 баш һыйыры бар. Фермер ете кешегә эш урыны булдырған. Ике мал ҡараусының һәр береһе – 13,5 мең, өс һауынсы – туғыҙар мең, ә ике тракторсы сәсеү һәм урыу эштәре осоронда егермешәр мең һум күләмендә айлыҡ хеҙмәт хаҡы ала. Пай ерҙәрен файҙаланырға биргән ауылдаштарын да ризалатырға тырыша: бер пайға 7,5 центнер бойҙай һәм 10 литр көнбағыш майы бирә.
Хужаның эш көнө ҡояш сыҡмаҫ элек башлана. Иртәнге һауынға тиклем фермаға өлгөрөргә, унан һуң халыҡтан һөт йыйып тапшырыуҙы ойошторорға, баҫыуҙарҙы ҡарап ҡайтырға, мал аҙығы әҙерләргә кәрәк. Мәшәҡәттәр йылдан-йыл артһа ла, эштәре көйлө бара, сөнки ир еткән ике улы таянысына әйләнгән. Резеда Рафаил ҡыҙы менән Хәбир Минифәр улы биш балаға ғүмер биргән. Сәғит улдары армияла хеҙмәт итеп ҡайтҡан, Заһит Өфө дәүләт нефть техник университетының икенсе курсында уҡый, икенсе класҡа барған Искәндәр ағаларын ҡыуып үҫеп килә. Өсөнсөлә уҡыған Сөмбөл һәм балалар баҡсаһына йөрөгән Гөлсөм дә эш ҡушҡанды көтөп тормай, үҙҙәре белеп башҡара. Әйткәндәй, Резеда Рафаил ҡыҙы “Әсәлек даны” миҙалы менән бүләкләнгән.
Әңгәмә ҡорған арала, Хәбир Минифәр улының йорто алдында һөт йыйыу машиналары һәм еңел автомобилдәр йыйылып китте. Баҡтиһәң, ул Ялсы ауыл биләмәһенең фермерҙар советы рәйесе вазифаһын да башҡара икән. Ошо көндәрҙә биш фермер менән алты пайсынан торған кооператив ойоштороп, килемде үҫтереүсе проект буйынса дәүләттән аҡсалата ярҙам алып, Түбәнге Һапашта һөт эшкәртеү цехын асырға йыйыналар.
– Ауылда һыйыр малы 220-гә етте, халыҡтан көнөнә ярты тонна һөт йыябыҙ. Үҙемдең фермала шулай уҡ ярты тонна һауып алына. Бынан тыш, күрше ауылдар бөтәһе ике-өс тонна тапшырып тора. Һөттө халыҡтан литрын 13 һумдан ҡабул итәбеҙ һәм Көйөргәҙе районының Ермолаевка ауылындағы заводҡа илтәбеҙ. Үҙебеҙҙә цех асһаҡ, ауылдаштар өсөн бик отошло буласаҡ, – ти Хәбир Селәүсин.
Генри Форд, эшен ташлап, бер нисә йыл гаражынан сыҡмайынса камиллаштырылған автомобиль уйлап сығарыу өҫтөндә баш вата. Еңел машина ҡулайлы булырға, уны теләгән һәр кем һатып ала алырға тейеш, тип хыялланған. Уға ҡатынынан башҡа бер кем ышанмаған. Һөҙөмтәлә Форд бер көндө, барыһын да хайран итеп, үҙе эшләгән машинала ҡатынын йөрөтөп килгән. Шунан үҙ компанияһын булдырған һәм автомобиль етештереү сәнәғәтен конвейерға әйләндергән.
Замандашыбыҙ Илон Маск бала сағында Марсҡа осорға хыялланған. Бер мәл посылка йәшнигенә “Марсҡа” тип яҙа ла эсенә инеп ултыра. Сәйер яҙыуҙы күреп, почтальон йәшникте тибеп осора. Бәләкәй Илон ныҡ ҡына һыҙланып йөрөй, әммә бөгөнгәсә ниәтенән баш тартмай. Быйыл ул хыялына бер аҙ яҡынайғандай булды – йыһанға сираттағы шәхси ракетаһын осорҙо. Бер отсекка үҙенең “Тесла” компанияһы етештергән машинаны беркетте һәм водитель урынына маникенды ултыртты. Марста тормош булдырыу киләсәктә кешелекте һаҡлап ҡалырға ярҙам итәсәк, тип иҫәпләй Маск.
Ҡаршылыҡтарға, кире ҡараштарға иғтибар итмәйенсә хыялға тоғро ҡалған һәм тормошто ыңғай яҡҡа үҙгәртергә ынтылған шәхестәр рәтенә Ялсы ауыл хакимиәте башлығы Ирек Юдаевты ла ҡуйырлыҡ. Ул йыһанға ла осмаған, машина ла уйлап сығармаған, әммә замана сиренә – көн дә кеше ғүмерҙәрен йотоусы “йәшел йылан”ға ҡаршы яу асҡан һәм уны сигенергә мәжбүр иткән. Тыуған ауылы Түбәнге Һапашты тулыһынса айыҡ итеү хыялы бөгөн ысынбарлыҡҡа әйләнеп килә.
Ирек Раял улы Башҡорт дәүләт аграр университетында уҡыған сағында спорт менән етди шөғөлләнгән. Сәләмәт тормоштоң тәмен белгәс, иҫерткес эсемлектәрҙе бер ҡасан да өнәмәй. Эскелеккә ҡаршы көрәштә иң файҙалы ҡоралдар – ул спорт һәм тәрбиә, тип иҫәпләй етәксе. Ауыл ситенә “эсеү тыйыла” тигән билдәне ҡаҙап ҡуйғас, халыҡҡа спорт майҙансығы етмәүен аңлай. Дүрт йыл эсендә ауыл хакимиәте биләмәһендәге Ялсы, Түбәнге Һапаш, Юлбаш ауылдарында спорт һәм уйын майҙансыҡтары төҙөлгән, быйыл Хоҙайбирҙиндә хоккей коробкаһын эшләп бөтөргә тейештәр. “Көндөҙ Түбәнге Һапаштың майҙансығында ҡырҡлаған бала йыйылып китә, ә төн етһә, йәштәр йәшенеп кенә әүһәләктә эйә, тауҙан шыуа. “Беҙ бала саҡта бындай нәмәләр булманы”, – тип көлөшә үҙҙәре”, – ти Ирек Раял улы. Быларҙан тыш, Ялсы һәм Түбәнге Һапаш клубтарына иллешәр меңлек бик шәп бильярд өҫтәлдәре алып ҡайтып ҡуйғандар.
Яҡташтарында илһөйәрлек тәрбиәләү маҡсатында ауыл хакимиәте башлығы Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙәренә бағышланған стела урынлаштырыу ниәтен дә тормошҡа ашырған. Әүәл ул Ялсыла ғына булһа, әле биләмәләге ауылдарҙың һәммәһендә ҡуйылған. Иҫтәлекле урындар ойошторолғас, Еңеү көнө был яҡтарҙа тағы ла мәғәнәлерәк, йөкмәткелерәк, тантаналыраҡ уҙа.
Айыҡ тормош өсөн көрәштә һүҙ ҡоралын да ҡулланалар – “Әсәй, эсмә, һин миңә кәрәкһең!”, “Араҡы яратҡан – аҡылын һатҡан”, “Көмөшкә, араҡы, һыра һатыусылар, әҙәм ҡарғышынан ҡурҡығыҙ!” тигән лозунгыларҙы ауыл буйлап элеп сығалар.
Һандар һөйләүенсә, күрелгән сараларҙың һөҙөмтәһе бар: дүрт йыл элек Ялсы ауыл биләмәһенән 15 ғаилә социаль яҡтан имен булмағандар иҫәбендә торһа, бөгөн ундайҙар өсәү генә ҡалған; Түбәнге Һапаш магазиндары хужалары спиртлы эсемлектәр һатыуҙы туҡтатҡан, күрше ауылдар ҙа уларға эйәрә башлаған. “Эскелек һиҙелерлек кәмене, – ти ауыл хакимиәте башлығы.– Элек туйҙарҙа эстеләр, ҡәбер ҡаҙыусыларға “йылыныр өсөн” тип ҡойоп бирҙеләр. Хәҙер хәлдәр үҙгәрҙе – айыҡ туйҙар үткәрәбеҙ, мәрхүмдәрҙе айыҡ аҡыл менән һуңғы юлға оҙатабыҙ”.
Ирек Юдаевтың уңышлы башланғысы тураһындағы хәбәр Алтай крайына уҡ барып еткән – ауыл хакимиәте башлығын үҙҙәренә тәжрибә уртаҡлашырға саҡыралар, ти. Ауылға ингән ерҙәге теге билдә тураһында иһә хәҙер бөтөн ил белә, сөнки уны Иван Ургант “Киске Ургант” тапшырыуында күрһәткән.
Район: Күгәрсен районы


c: text/html

text:
Өрәк
Шул сәбәпле хватать бар, булһын өсөн, аралашырға ныҡ библейский йәш пәйғәмбәрҙәре, күпмилләтле аудиторияһы был ҡыҙыҡлы һәм уңышҡа өлгәшкән ысулдары. Етәкләне бармы сәйәхәт, Автор, уҡытыусыһы, һәм хип-хоп башҡарыусы, Шул сәбәпле хватать омтыла, обострять һәм хупларға тырышасаҡбыҙ хәрәкәт Христос-тарафдарлары, улар оят түгел хвастаться Аллаһ үҙҙәренең.
Йөрөп Ҡайтыу Бармы
Йөрөп ҡайтыу бармы авторы, уҡытыусыһы, хип-хоп башҡарыусы, һәм лидеры идейный. Пастор был Атлант, ул даими рәүештә проведут уҡыта һәм христиан конференциялар һәм саралар, һәм үтәгән, үҙ өсөн музыканы мең донъяла тыңлаусыларҙы.
Үҙенең беренсе китабында, Яҡшы Йәшәү -, Lee points to the abundant life available only in Christ – a life beyond anything the world can offer. His second book, Үҫеш, саҡыра йәш быуын да көтөргә өсөн следовать өсөн Хәйерлелер, әммә баҫырға һәм әле йәшәргә.
Булараҡ, хип-хоп артисы, Музыка йырҙары бармы яҡшы фекерҙәр тәнҡитселәр, шул ирешеүҙә ҙур һәм көсәйә барған аудитория. Ул’s отто звезду бүләкте ине номинацияланған бер нисә бүләктәр ата күгәрсен. Уның һуңғы өс альбомы беренсе тапҡыр был ҡатнашты #1 әлеге Евангелие сартов, һәм уның һуңғы альбом, Үҫеш, был әбүдәрова #2 был Рэп-һәм сартов #16 на доске иғландар 200.
Глубосы теләк сәйәхәт уның написании, өгөт-нәсихәт биреү, һәм исполнительного иғлан итергә благовест данын ғайса мәсихтең.
Өсөн забронировать сәйәхәт бармы өйрәтергә, проповедовать, йәки сығыш яһарға, һеҙҙең хаҡта, святитель МЕ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 283
УРАЛ, Яйыҡ, йылға. Уралтау һыртының көнсығыш битләүендә, Йомро сусаҡ тауының итәгендә башлана. БР‑ҙың Учалы р‑ны, Силәбе, Ырымбур өлк. буйлап төньяҡтан көньяҡҡа, артабан Ырымбур өлк. буйлап көнбайышҡа һәм Ҡаҙағстан буйлап көньяҡҡа ҡарай аға. Каспий диңгеҙенә ҡоя. Оҙонлоғо 2534 км, басс. майҙаны 220 мең км2. БР‑ҙа оҙонлоғо 165 км, башлыса ҡар һыуы м‑н туйына. Йыллыҡ аҡманың 65%‑ы — яҙғы (апр.—июнь), 30%‑ы — йәйге һәм көҙгө (июль—нояб.), 5%‑ы ҡышҡы (дек.—март) осорҙарға тура килә. Тамағында уртаса йыллыҡ һыу сығымы яҡынса 30 м3/с. Басс. рельефы уртаса бейеклектәге тауҙарҙан тора, үҙәндәр м‑н йырғыланған; кемпирсай‑войкар комплексы серпентиниттарынан, поляковка, моҡас свиталары, ирәндек свитаһы, олотау свитаһының эффузив, вулканоген‑ултырма ҡатламдарынан, йылайыр свитаһы грауваккаларынан, ҡыҙыл свитаһы карбонаттарынан, урта һәм өҫкө девон һәм карбондың интрузив һәм субвулкан тоҡомдарынан, неоген‑дүртенсел аллювиаль, ш. иҫ. алтынға бай ултырмаларҙан ғибәрәт. Ландшафы аҡһыл һоро урман тау тупрағындағы ҡайын һәм ҡарағай урмандарынан, йыуылған ҡара тупраҡтағы болонло далаларҙан тора. Басс. яҡынса 80%‑ын урман ҡаплаған, 20%‑ы һөрөлгән, 10%‑ы һаҙланған. Йылғала Илтабан һыуһаҡлағысы төҙөлгән. Ҡушылдыҡтары: Кесе Ҡыҙыл, Йәнгел, Оло Ҡыҙыл, Таналыҡ, Һаҡмар (бөтәһе лә — уң).
В.А.Балков
Тәрж. А.Н.Күсеев


text:
Баш ҡалала 4 ноябрҙә — Халыҡтар берҙәмлеге көнөндә ауыл хужалығы йәрминкәләре уҙа
Баш ҡалала 4 ноябрҙә — Халыҡтар берҙәмлеге көнөндә ауыл хужалығы йәрминкәләре уҙа Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
ӨФӨ, 2017 йыл, 2 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Баш ҡалала 4 ноябрҙә — Халыҡтар берҙәмлеге көнөндә сираттағы ауыл хужалығы йәрминкәләре ойошторола.
Өфөләге өс майҙансыҡта йәшелсә, бал һәм температура режимын һаҡлау талап ителмәгән башҡа аҙыҡ-түлек һатып алырға мөмкин.
Ленин районында йәрминкәләр Солтанов урамындағы 2-се йорт эргәһендә, шулай уҡ Әхмәтов урамындағы «Тулҡын» скверы алдында уҙғарыла.
Октябрь районында иһә сауҙа Спорт һарайы алдындағы майҙанда һәм Рыльский урамындағы аллеяла ойошторола.
Орджоникидзе исемендәге майҙанда өфөләрҙе тағы бер ауыл хужалығы йәрминкәһе көтә, тип хәбәр иттеләр Өфө хакимиәтенән.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 03.06.2017
Ҡандағы шәкәр кимәлен нисек кәметергә?
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 3-06-2017, 13:35
Ҡарабойҙай менән кефир
Кистән бер стакан ҡарабойҙай ярмаһын йыуып, таҙартып, өҫтөнә 0,5 л кефир ҡойоп әҙерләп ҡуйырға. Йоҡонан торғас, шуның яртыһын – иртәнге аш урынына, ҡалған өлөшөн йоҡлар алдынан ашарға кәрәк. Башҡа ваҡытта ғәҙәттәгесә туҡланырға. Ун көн ошондай кефир эскәндән һуң, ун көн ял итеп, унан тағы ҡабатларға.
- Ял ваҡытында көнөнә бишәрҙән өрөк сәтләүеге ашағанда файҙаға ғына. Бер айҙан һуң ҡандағы шәкәр кимәлен тикшертергә мөмкин, ул кәмергә тейеш. Ул ғына ла түгел, ул ҡан тамырҙарын нығытып, холестерин кимәлен кәметеүгә лә булышлыҡ итә....
[/aviable]


text:
Суфия инәй менән Наил бабайҙы тәү тапҡыр күргән кеше аптырашта ҡаласаҡ һәм ихлас һоҡланасаҡ: шул тиклем дә тигеҙ ҡартайырҙар, бер-береһенә ғәжәйеп йылы мөнәсәбәттә булырҙар икән!
Бабайҙың тыныс һәм аҡыл бөркөп торған йөҙөнә ҡарап, һис юғы берәй завод директоры йә уның урынбаҫары вазифаһын биләгәндер һәм хаҡлы ялда ла үҙенең етәксе ғәҙәттәрен, олпатлығын ташламағандыр, тип фараз ҡылдым. Һәр һүҙен еренә еткереп, уйлап ҡына һөйләр, ваҡытын бушҡа үткәрмәҫ, кешеләргә ҡарата гелән ябай һәм ярҙамсыл уҙаман ул. Белеүемсә, үткән дәүер етәкселәре тап шулай булған, йәшәү шарттары ла, хатта матди хәлдәре лә ябай эшселәрҙекенән әллә ни айырылмаған. Суфия инәй иһә бабайының күҙенә генә ҡарап тора, уның һәр һүҙен йөпләп, ыңғайына торорға өйрәнгән. Өйҙәрендә бөхтәлек һәм тәртип. Өлкәндәрҙең тормош ҡанундары, танышыу тарихы менән бер аҙ хәбәрҙар булғас, шуға төшөндөм: уларҙың бер-береһенә ҡарата мөнәсәбәте дини инаныуҙарыбыҙға бәйле мәңгелек ҡиммәттәргә ҡоролған.
Һикһәнгә аяҡ баҫырға торған Суфия Ғәзиз ҡыҙы менән 84-ен ваҡлаған Наил Насир улы Ғүмәровтарҙың бергә йәшәүенә инде алтмыш йыл булып килә. Стәрлетамаҡтың иң өлкән һәм күркәм парҙарының береһе улар. Тәү ҡарашҡа ябай ғына булып тойолған ғаилә бәхетендә, әлбиттә, әллә күпме һынауҙар, балҡыштар, юғалтыу-табыштар сағыла.
– Волейбол уйнай инек. Ҡаршылағы өйҙән бер туғанын етәкләгән, икенсеһен күтәргән ҡыҙ сығып килә. Ғәжәйеп сибәр һәм булдыҡлы зат шунда уҡ күңелемә ятты. Әйтерһең дә, фәрештәләр: “Ул – һинең йәрең, ғүмерлек юлдашың”, – тип шыбырҙаны. Ошо көндән алып аралаша башланыҡ, – тип хәтерләй Наил бабай тыуған ауылы Ҡарағоштан Стәрлебашҡа уҡырға барып, ғашиҡ булған сағын.
Был осрашыуға күп тә үтмәй, егет хәрби хеҙмәткә алына. Өс йыл буйы ике ғашиҡ йәнде тик һағыныу хаттары тоташтырып тора. Әрме бурысы үтәлгәс, тәүге һынау үткән мөхәббәттән матур ғаилә тарихы башлана. Өс балаға ғүмер бирә Ғүмәровтар, уларға Лилиә, Фәнил, Әлфиә тигән матур исемдәр ҡушалар. Икеһе лә ғүмер буйы Стәрлетамаҡтың “Синтез-Каучук” заводында зарарлы цехта эшләй. Шуға хаҡлы ялға иртә сығалар.
– Эшкә һәр көн байрамға барғандай йыйына торғайныҡ, – тип хәтерләй бабай. – Ярышып, сәмләнеп, яҡшыраҡ, күберәк булһын тип тырыштыҡ. Завод директоры үҙе яныбыҙға килеп, хәл белешеп, нисек эшләүебеҙ менән ҡыҙыҡһыныр ине. Ураған һайын ял йортона, шифаханаға юллама тәҡдим итә торғайнылар. Айлыҡ, йыллыҡ пландарҙы үтәмәй ҡалғанды хәтерләмәйем. КПСС-тың Стәрлетамаҡ ҡала комитеты беренсе секретары менән даими осрашып торор инек...
Наил Насир улы КПСС ҡала комитеты бюроһы ағзаһы ла була. Билдәле, һәр завод эшсеһен, әгәр үҙе тырышлыҡ, уңғанлыҡ күрһәтмәһә, бындай урынға һайлап ҡуймайҙар. Маҡсаты ла, сәбәбе лә билдәле: ҡеүәтле сәнәғәт үҙәге һаналған, тимәк, матди байлыҡ ябай эшселәр көсө менән табылған Стәрлетамаҡтың партия ойошмаһында ошо төп терәк-таяныстың мәнфәғәттәрен яҡларлыҡ тура һүҙле, ғәҙел хеҙмәт кешеһе булырға тейеш.
Наил Насир улына партия эштәре буйынса ла төрлө йөкләмә биреп торалар. Тырышлығы, фиҙакәрлеге өсөн байтаҡ наградаға лайыҡ була уҙаман. Уға айырыуса “Нефть һәм химия сәнәғәте алдынғыһы” исеме, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены ҡиммәт. Тынғыһыҙ, хәрәкәтсән кеше хаҡлы ялға сыҡҡас та өйҙә түҙеп ятамы һуң?! Йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнаша, заводта бер нисә йыл аппаратсы йөгөн тарта, предприятие баҡсасылары ойошмаһына етәкселек итә, күпмелер ваҡыт төнгө ҡарауылсы ла булып ала. Ғөмүмән, һаман да тормоштоң уртаһында ҡайнап йәшәй.
Наил Ғүмәровтың атаһы – Бөйөк Ватан һуғышына тиклем ауыл балаларын уҡытҡан, парторг бурысын атҡарған, яу башланғас иһә хәл иткес алыштарҙа ҡатнашҡан кеше. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, немецтарға әсирлеккә эләгеүе сәбәпле ошо ҡәҙәр эштәр атҡарған яугир үҙе лә, ғаиләһе лә шик аҫтына алына.
– Башта “Хәбәрһеҙ юғалды” тигән ҡағыҙ килде, унан үлеме тураһында хәбәр иттеләр, – тип хәтер ебен һүтә Наил ағай. – Әммә бер нисә йылдан атай ҡайтып төшмәһенме! Беҙ ул ваҡытта һеңлем менән әсәйҙән етем ҡалып, уның апаһы ҡарамағында йәшәй инек инде. Атай менән күрешкән мәлде һис онотаһы түгел...
Ә инәй – һигеҙ балалы ғаиләнән. Ишлелек, һуғыштан һуңғы ауыр заман... Ниндәй михнәттәр аша үтергә тура килгәнен Суфия инәй үҙе генә белә.
– Атай менән әсәй илде тергеҙә, ә беҙ, үҙҙәренә тәрбиә кәрәк, ололарҙың йылыһына мохтаж балалар, кесерәктәрҙе ҡарайбыҙ. Ас булдыҡ, әммә ҡусты-һеңлеләребеҙҙе аҙыҡһыҙ ҡалдырманыҡ, – тип күҙ йәштәрен һөртөп ала Суфия Ғәзиз ҡыҙы.
Етемлекте, аслыҡ-яланғаслыҡты күргән, ишле ғаиләлә татыулыҡтың ҡиммәтенә инанып үҫкән бабай менән инәй ул-ҡыҙҙарына бәләкәйҙән тормоштоң ҡәҙерен белергә өйрәтә. Изге төшөнсәләр рәтендә хеҙмәткә һөйөү ҙә ныҡлы урын алған.
– Эш – кешенең юлдашы, ул ашата ла, кейендерә лә, – ти инәй менән бабай бер тауыштан. Был хәҡиҡәтте балалары ла үҙләштергән: бер ҡыҙы – билдәле табибә, икенсеһе – музыка уҡытыусыһы, улдары Фәнил – сәнәғәт предприятиеһында етәксе урынбаҫары.
Атай-әсәйҙең бер-береһенә нисек баҡҡанын сабый күреп үҫә, әлбиттә. Суфия инәй менән Наил бабайҙың балаларының матур йәшәү сере, һис шикһеҙ, ошо күркәм тәрбиәгә бәйле.
– Тормошта төрлө хәлдәр була. Асыуланышып та ҡуяһың, үпкәләшәһең дә, – ти Суфия инәй. – Әммә ошондай мәлдәрҙә мөнәсәбәтте артабан боҙмаҫҡа кәрәк. Бабай ут булһа, мин, һыу һымаҡ, уның ҡыҙыулығын һүндерә лә ҡуя инем. Шулай берең асыуланһа, икенсең тынысландыра белергә тейеш.
Ут, һыу... Был төшөнсәләр ғаилә усағының инде алты тиҫтәгә яҡын йыл дөрләүенең сере булып ҡала. Артабан да ялҡынланып янһын был усаҡ!
Стәрлетамаҡ ҡалаһы.


text:
Баш ҡалала «төҙөлөш» вакансиялары йәрминкәһе үтәсәк
Баш ҡалала «төҙөлөш» вакансиялары йәрминкәһе үтәсәк Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2017 йыл, 3 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостандың баш ҡалаһында 9 ноябрҙә сираттағы вакансиялар йәрминкәһе үтә. Быныһында эш эҙләүселәргә вакантлы урындарҙы төҙөлөш өлкәһе ойошмалары тәҡдим итә.
«Башинформ» агентлығына Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге үҙәгендә хәбәр итеүҙәренсә, тәҡдим ителәсәк вакансиялар иҫәбендә – автоэлектрик, бетонсы, автомобиль водителе, урам һепереүсе, инженер, ташсы, маляр, кран машинисы, төҙөлөш эштәре монтажсыһы, эшсе, слесарь һәм токарь.
Йәрминкәгә килгәндәргә ғәҙәттәгесә мәшғүллек өлкәһендәге дәүләт хеҙмәттәре күрһәтелә, шул иҫәптән хеҙмәт баҙарындағы хәл тураһында мәғлүмәт, компьютер диагностикаһы, психолог, һөнәри йүнәлеш буйынса консультациялар биреү ҡаралған.
Бөтә хеҙмәттәр ҙә бушлай.
Йәрминкәне үткәреү урыны һәм ваҡыты — Ибраһимов бульвары, 47/1, иртәнге сәғәт 10-дан көндөҙгө 12-гә тиклем.


text:
Әкиәттәр тыңлап, иркәләнеп
Үҫһен илдә балалар
Уйынсыҡтар, ҡурсаҡтар, туптар
Байрам булып иҫтә ҡалалар.
Ниндәй генә ҡыҙ бала бәләкәй сағында ҡурсаҡ уйнап үҫмәне икән? “Әсәй “ булып уларҙы әүрәтеү, урау, бишек йырҙарын көйләп “йоҡлатыу” , йылдар үткәс ошо ғәмһеҙ саҡтарҙы хәтерләү... Ошо мәлдән ҡыҙҙарҙа әсәлек хисе һалына. Уларҙы ситтән күҙәткәндә лә һоҡланып, йылмайып ҡуяһың. Баланың кем икәнен белгең килһә, уның уйынына ҡара тигәндәр. Ысынлап та, ошо ябай ғына ҡурсаҡтар менән уйнау – балаларҙы тәрбиәгә, тәртипкә өйрәтә. Ошо маҡсат менән Аҫҡар урта мәктәбендә “Йәнле беҙҙең ҡурсаҡтар!” исемле күңелле кисә үткәрелде. Китапханасы Наилә Мырҙабулатова ойошторған был йәнле сара башланғыс класс уҡыусылары өсөн ҙур бер байрамға әүерелде. Ҡыҙҙарҙы, тамашаны ҡарарға килгән әсәйҙәрҙе, балалар баҡсаһынан кескәйҙәрҙе сәләмләгәс, һүҙ ҡыҙҙарға бирелде. Ҡурсаҡтарын ҡәҙерләп кенә күкрәгенә ҡыҫҡан 13 ҡыҙ алға сығып теҙелде. Улар яратҡан уйынсыҡтары менән таныштырып, улар тураһында шиғырҙар һөйләнеләр. Их, ниндәй генә матур исемдәр йөрөтмәй уларҙың ҡурсаҡтары! Нәркәс, Зөлхизә, Йәмилә, Айһылыу, Гөлсимә... Исем һайлауға етди ҡараған ҡыҙҙар. Киләһе турҙарҙа уҡыусылар “бәпәй» уранылар, ҡурсаҡтарының сәстәренә таҫма бәйләнеләр, төрлө-төрлө һорауҙарға яуап бирҙеләр. Быларҙан тыш бәләкәй һылыуҡайҙар һәр береһе айырым “бәпестәрен» йоҡлатып ҡараны, ҡурсаҡтарына матур һүҙҙәр әйттеләр, уларға арнап шиғырҙар сығарҙылар, сослоҡта көс һынаштылар. Шулай итеп 1-се урынды Рәсилә Ғәбиҙуллина, 2-се урынды Айгөл Әбделғәзизова, 3-сө урынды Алтынай Алтынбаева яуланы. Эйе, алтылағы – алтмышта,- ти халыҡ мәҡәле. Бөгөнгө көндә ҡурсаҡтарын матур итеп әпәүәләгән, ҡурсалаған, бишек йырҙарын көйләгән ҡыҙҙар киләсәктә яҡшы әсәйҙәр булып үҫерҙәр әле.


text:
- Подробности
- Просмотров: 237
ТОҘЛО ТУПРАҠ, ҡоро климат һәм йыуылмаусы һыу режимы шарттарында тупраҡтың һеңдереү комплексында натрий йыйылғанда (күләмдең 10—70%‑ы) урман‑дала, дала һәм ярымсүл тупраҡтарының тоҙланыу осрағында формалашҡан тупраҡ төрҙәре. Т.т. профиле тупраҡ горизонттарына аныҡ бүленә: һорғолт төҫтәге серетмәле татырлыҡ өҫтө; көрәнһыу төҫтәге иллювиаль тоҙло, тығыҙ, призма һымаҡ структуралы, тоҙҙар бүлеп сығарыусы горизонт; тоҙланған инә тоҡом. Т.т. төп кире факторы булып натрийлы тупраҡтың насар агрофизик үҙенсәлектәре тора. Еңел үҙләштерелеүсе натрийҙың ҙур күләме һелте реакцияһына, органик матдәләрҙең эреүсәнлек кимәле, ваҡ бөртөклө тупраҡтың хәрәкәтсәнлеге күтәрелеүенә, дымлы хәлдә тупраҡтың үҙлелегенә, йәбешеүсәнлегенә, ҡабарыуына һәм кипкән хәлдә ныҡ тығыҙланыуына килтерә. Һөҙөмтәлә Т.т. өҫтөндә атмосфера һыуҙары йыйылып ята. Башҡортостанда 3 ярым тибы айырыла: ҡара тупраҡ, болон‑ҡара тупраҡ һәм литоген тупраҡ. Ҡара тупраҡлы ерҙә таптар булып Башҡортостандың Урал аръяғында, һирәгерәк Башҡортостандың Урал алдында тоҙ биреүсе тоҡомдар өҫкө йөҙгә яҡын урынлашҡан участкаларҙа, ш. уҡ боронғо ҡалдыҡ йылға киртләстәрендә таралған. Метеорологик шарттарға бәйле тоҙло йәки татырлы процестар көсәйә. Т.т. дөйөм майҙаны 18,5 мең га тәшкил итә. Т.т. үҙләштергәндә тупраҡҡа гипс индерелә һәм фитомелиорация (тоҙға сыҙамлы күп йыллыҡ үләндәр үҫтереү) ҡулланыла. Тупраҡты культуралаштырғандан һуң иген культуралары, шәкәр сөгөлдөрө, мал аҙығы үләндәре үҫтерелә.
Әҙәб.: Б у л ь ч у к П.Я. Солонцы, солонцеватые и солончаковые почвы //Почвы Башкирии. Т.1. Уфа, 1973; М у к а т а н о в А.Х., Х а р и с о в М.К. Введение в экологию землепользования Башкирского Зауралья. Уфа, 1996; Х а з и е в Ф.Х. Почвы Республики Башкортостан и регулирование их плодородия. Уфа, 2007.
Ә.Х.Моҡатанов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Уҡытыусым!
Түҙемлегең ҡая һымаҡ,
Ә күңелең тулы нур ғына.
Ябайһың да, бөйөкһөң дә
үҙең,
Һиңә тиң тик маҡтау,
йыр ғына,
– тигән шиғыр юлдары фәҡәт минең башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән уҡытыусым Рәмилә Шакирйән ҡыҙы Әхмәтшинаға (Йәғәфәрова) арнап яҙылған кеүек. Баймаҡ районы Әбделкәрим ауылында уҡыусыларға белем биреү өсөн көсөн, ваҡытын йәлләмәй, иңенә төшкән бурысын күңел һалып, намыҫ менән башҡарған остазым – минең өсөн әле лә телһөйәрлек һәм талапсанлыҡ өлгөһө.
Дәрес һайын ниндәйҙер яңылыҡ индерә, өҫтәмә материалдар әҙерләй, ҡыҙыҡлы һәм мауыҡтырғыс итеп алып бара Рәмилә Шакирйән ҡыҙы. Беҙ йотлоғоп тыңлайбыҙ, фекер алышабыҙ, шул уҡ ваҡытта уға оҡшарға тырыша инек. Класта ултырған һәр баланың икенсе дәрескә һис шикһеҙ әҙерләнеп килеүе, күләмле инша һәм башҡа яҙма эштәрҙе бер ниндәй ҡыйынлыҡһыҙ яҙыуы, уҡыусыларҙың үҙ фекерен ҡыйыу яҡлауы артында ниндәй оло хеҙмәт ятыуын мин хәҙер, үҙем уҡытыусы булғас ҡына, аңланым.
Был һөнәрҙе һайлауыма үкенмәйем. Эшен яратҡан, уҡыусыларына ҡарата талапсан, тырыш, маҡсатлы Рәмилә Шакирйән ҡыҙы кеүек булырға, ул биргән белем һәм күңел байлығын йәш быуынға түкмәй-сәсмәй өләшергә тырышам. Остазымдың ире Марат Азат улы Йәғәфәров та һәр баланың йөрәгенә юл, асҡыс таба белгән оло йөрәкле уҡытыусы ине. Ул беҙгә йомшаҡ, хәстәрлекле, һәр беребеҙгә иғтибарлы булды. Тел серҙәрен өйрәтеп кенә ҡалмай, тормош һабаҡтарына ла төшөндөрҙө. Хеҙмәттәштәре, ата-әсә алдында абруй яулаған мөғәллимдәр уҡытыусы булып эшләмәне, ә уҡытыусы булып йәшәне.
Йөҙөнән яҡтылыҡ бөркөлөп торған Рәмилә апайға киләсәктә лә тирә-яҡҡа нур сәсеп, һаулыҡта йәшәргә яҙһын! Рәхмәт Һеҙгә!


text:
Ура-а! Еңеү! Гөлфиә менән Регинаның шатлығы эсенә һыймай. Ҡыуаныстан йөҙҙәре балҡып яна. Күпме көткәйнеләр. Атай-әсәйҙәре лә уларға ышанып, призлы урын алһағыҙ, беҙҙең юбилейға ҙур бүләк тә булыр, тигәйне. Гөлфиә лә, еңһәм генә ярар ине, тип нисәмә тапҡыр эстән генә ҡабатлап йөрөнө. Ҡыҙҙар ныҡ итеп тырышты. Йәй көндәрен дә бушҡа үткәрмәнеләр. Ауыл клубында булһа ла теннис уйнау оҫталығын арттырҙылар.
Бына, ниһайәт, бәхет уларға йылмайҙы!
Кемдәр тураһында һүҙебеҙме? Өфөләге 13-сө махсус интернат-мәктәптең X «А» синыфы уҡыусылары, бер туғандар Гөлфиә Арыҫланова менән Регина Ғәдиевалар хаҡында. Улар сентябрҙә «Артек» халыҡ-ара балалар үҙәгендә коляскала ултырыусы йәштәр араһында теннис буйынса үткән Рәсәй беренселегендә ҡатнашып, республиканың намыҫын уңышлы яҡланы. Илдең төрлө төбәктәренән – Ҡазан, Һамар, Пермь, Санкт-Петербург, Мәскәүҙән килгән тенниссыларҙы еңеп, Гөлфиә хатта ике тапҡыр – яңғыҙы һәм Регина менән парлы уйнап, алтын миҙал яуланы. Һеңлеһе тағы ла бер үҙе ҡатнашҡан ярышта бронза миҙал хужаһы булды.
– Уйындар бер аҙна барҙы. Бер аҙ арыһаҡ та, онотолмаҫ тәьҫораттар алдыҡ. Икенсе төбәктәрҙән килгән балалар менән танышып, дуҫлаштыҡ. Айыу тауға ла мендек. Бик оҡшаны, – ти улар.
Ҡыҙҙар интернат-мәктәпкә Ҡырмыҫҡалы районының Мырҙа ауылынан килгән. Алтынсы синыфтан коляскалы теннис секцияһына йөрөйҙәр. Вячеслав Шамаев етәкселегендә көн һайын, хатта ял көндәрендә лә, ике сәғәт ярым шөғөлләнәләр. Гөлфиә быйыл спорт мастерлығына кандидат булырға ынтыла. Шуға «Аҡбуҙат» ипподромында иппотерапия буйынса шөғөлләнеүен бер аҙға туҡтатып торған. Ә ауылда атта һыбай йөрөүен ташламай. Буш ваҡыты булдымы, фантастик китаптар уҡырға әүәҫләнеп алған, музыка ла тыңлай. Әхирәте Мәрйәм Иҫәнаманова ла үҙен маҡтап бөтә алмай:
– Был мәктәпкә килгәс, урыҫса насарыраҡ белә инем, ул миңә ныҡ ярҙам итте. Әле лә бер-беребеҙгә булышып торабыҙ. Ниндәйҙер ярышҡа барһаҡ та, терәк-таяныс булабыҙ. Ауылға ҡунаҡҡа, тыуған көндәргә йөрөшәбеҙ.
Гөлфиәнең ҡатнашмаған конкурсы юҡтыр ул. Фольклор-инструменталь ансамбль солисы булараҡ, «Таланттар балҡышы», «Мираҫ» республика бәйгеләрендә лә көсөн һынап, призлы урындар ала.
Ә Регина канистерапияла бик теләп шөғөлләнә. Хайуандарҙы бик ярата.
– Эттәрҙе һикерергә, төрлө командаларҙы үтәргә өйрәтәбеҙ. Улар беҙҙе тыңлай. Түңәрәк буйлап йөрөйбөҙ. Үҙемә бик оҡшай, – ти ҡыҙ.
Бына бит мөмкинлектәр сикләнһә лә, ниндәй уңыштарға ирешеп була. Афарин, ҡыҙҙар!
Гөлназ ШӘЙХЕТДИНОВА.
Өфө ҡалаһы.


text:
Рөстәм Хәмитов ғалим-социолог Александр Тихонов менән осраштыФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов ғалим-социолог Александр Тихонов менән осрашты
Рөстәм Хәмитов ғалим-социолог Александр Тихонов менән осраштыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 19 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
18 июлдә республика Йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Рәсәй Фәндәр академияһының Федераль социологик ғилми-тикшеренеү үҙәге Идара итеү социологияһы һәм социаль технологиялар үҙәге етәксеһе Александр Тихонов менән осрашты.
Яҡтар республиканың Рәсәй Фәндәр академияһының Федераль социологик ғилми-тикшеренеү үҙәге Идара итеү социологияһы һәм социаль технологиялар үҙәге менән фундаменталь һәм ғәмәли тикшеренеүҙәр өлкәһендәге артабанғы эшмәкәрлеген һәм ғалимдарҙың хеҙмәттәшлеген тикшерҙе. Башҡортостанда Рәсәй Федерацияһы Президентының 2018 йылдың 7 майындағы «2024 йылға тиклемге осорға Рәсәйҙең милли маҡсаттары һәм стратегик бурыстары тураһында» Указын ғәмәлгә ашырыу барышы ҡаралды. Атап әйткәндә, һүҙ төбәкте яңыртып ҡороуҙа социаль ресурстарҙың роле, кешелек потенциалының ҙур әһәмиәте һәм уны һаҡлау, үҫтереү һәм байытыу кәрәклеге тураһында барҙы. Шулай уҡ осрашыуҙа ҡатнашыусылар заманса шарттарҙа идара итеү технологияларын тармаҡ һәм территориаль үҫтереү һәм камиллаштарыу проблемаларын хәл итеү өсөн кире бәйләнеш ойоштороу мәсьәләләренә ҡағылды.
Белешмә:
Александр Тихонов – Рәсәйҙә идара итеү социологияһын уйлап сығарыусыларҙың береһе. Үҙенән-үҙе социаль процестар идара ителеше, синкретик механизм, власть-идара ителеше регуляцияһы теорияһы, социальмәҙәни шәхси идара итеү моделе концепциялары, «проблемаларҙы күсереү» шарттарында социаль факттар ҡуйыу алымы авторы. Социология фәндәре докторы.
http://www.bashinform.ru/news/1187682-rustem-khamitov-vstretilsya-s-uchenym-sotsiologom-aleksandrom-tikhonovym/


text:
- Подробности
- Просмотров: 276
ПРОГИМНАЗИЯЛАР, Рәсәйҙәге тулы булмаған урта уҡыу йорттары, гимназияның башланғыс кластарына тап килгәндәр. Ирҙәр, ҡатын‑ҡыҙҙар, хәрби П. булған. Гимназияларҙың һәм прогимназияларҙың уставына (1864) һәм “Ҡатын‑ҡыҙҙар гимназиялары һәм прогимназиялары тураһында положение” ға (1870) ярашлы, 2‑се һәм 3‑сө разрядлы уч‑щелар базаһында ойошторолғандар; классик һәм реаль төрҙәре булған. Халыҡ мәғарифы министрлығы (ҡатын‑ҡыҙҙар П. – ш. уҡ Императрица Мария учреждениелары ведомствоһына), хәрби П. Хәрби министрлыҡ ҡарамағында булған. Ҡаҙна, земстволар, айырым кешеләр аҡсаһына тотолғандар. Ирҙәр П. – инспектор (гимназия дир. тарафынан тәғәйенләнгән), ҡатын‑ҡыҙҙар П. начальница (попечителлек советы тарафынан һайланған) етәкселек иткән. Башланғыс белеме булған һәм ҡабул итеү имтихандарын уңышлы тапшырған бөтә ҡатлам балалары ла ҡабул ителгән. Уҡыу түләүле булған. 4 класлы булғандар, әҙерлек һәм пед. кластар ҙа асыла алған. Уҡыу программаһына — урыҫ теле, тарих, тәбиғәтте өйрәнеү, геогр., матем., таҙа яҙыу, һыҙым, Алла Ҡануны, ҡатын‑ҡыҙҙар П. — ш. уҡ ҡул эштәре; мәжбүри булмаған предметтар иҫәбенә немец, фр., грек, латин телдәре, рәсем, музыка, йыр, ритмика ингән. Тамамлаусылар имтиханһыҙ гимназияның киләһе класына күсергә, башланғыс халыҡ училищеларында уҡытырға, хәрби П. тамамлағандан һуң юнкер уч‑щеларына, строевой булмаған вазифалар өсөн унтер‑офицерҙар әҙерләүсе махсус мәктәптәргә инергә хоҡуҡ алған. П. күпселеге гимназияға үҙгәртелгән. 1918 й. П. бөтөрөлә. РФ Хөкүмәтенең “Мәктәпкәсә йәштәге һәм кесе мәктәп йәшендәге балалар өсөн мәғариф учреждениеһы тураһындағы типовой положениены раҫлау хаҡында”ғы ҡарарына (1997 й. 19 сент.) ярашлы, тәрбиәләнеүселәре һәм уҡыусылары үҫешендә бер йәки бер нисә йүнәлеште өҫтөнлөклө тормошҡа ашырыусы уҡыу йорттары була‑ раҡ яңынан асыла башлайҙар. Ырымбур губернаһында тәүге П. 1864 й. Бөрө ҡ. (ҡара: Бөрө ҡыҙ балалар гимназияһы) һәм 1868 й. Ырымбур ҡ. (ҡара: Ырымбур хәрби прогимназияһы) асыла. Өфө губернаһында Халыҡ мәғарифы министрлығы ҡарамағында булған П. Бәләбәй (ҡара: Бәләбәй урта мәктәбе №1), Минзәлә (1873 й. нигеҙләнгән), Стәрлетамаҡ (1876), Өфө (1899) ҡҡ., Өфө өйәҙенең Благовещен Заводы ҡасабаһында (ҡара: Благовещен гимназияһы №1), Златоуст өйәҙенең Мәсәғүт а. (1907 й. нигеҙләнгән) һ.б. эшләгән. Өфөлә ш. уҡ С.Хитровскаяның һәм Е.Овчинникованың шәхси П. асылған. 1880 й. уҡыусылар араһында дворян һәм чиновник балалары ирҙәр П. — 25,4%, ҡатын‑ҡыҙҙар П. – 19,4%; урыҫ булмаған милләт балалары яҡынса 10% була. БР‑ҙа 144‑се Башҡ. прогимназияһы, “Әлифба” 2‑се татар прогимназияһы (икеһе лә — Өфө), Башҡ. прогимназияһы (Ағиҙел ҡ.) һ.б. эшләй (2008).
Әҙәб.: А м и н о в а Л.Я. История женского образования в Башкирии. Вторая половина XIX — начало XX века. Уфа, 2005.
Т.М.Әминев
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Күңелле каникулдың һуңғы айы – август бара. Йәйге осорҙа һәр бала ял итергә һәм мәктәпкә барғансы аҙ булһа ла аҡса эшләргә теләй. Беҙҙең Исмаил мәктәбе уҡыусылары ла был мөмкинлектән файҙаланып ҡалырға тырыша.
Ауылыбыҙҙағы Хәниф Вәлиев исемендәге колхоз иген йыйыу, һөт һәм ит етештереү буйынса районда ғына түгел, республикала ла алдынғылар рәтендә. Ике фермала малсылар күңел биреп эшләй. Бер кешегә 5 быҙау ҡарарға тура килә.
Йәйгелеккә ферманан һыйырҙарҙы йәйләүгә алып сығалар. Унда малҡайҙар көн оҙонона саф һауала, тәбиғәт ҡосағында йөрөй. Фермала быҙауҙар ғына ҡала. Ошо ваҡыттан файҙаланып, колхозсылар ремонт эштәрен башҡара. Бында уларға мәктәп уҡыусылары ла ярҙам итә. Уҡытыусыбыҙ Илнар Салауат улы Шәрифуллин етәкселегендә бер төркөм балалар эшкә төштө. Малайҙар тиреҫ ырғытты, ҡыҙҙар ферманы аҡланы, тәҙрә йыуҙы. Эш ауыр булһа ла, аҡсаһын алыуы бик күңелле ине.
Лилиана ҠАШҠАРОВА, йәш хәбәрсе.
Дүртөйлө районы, Исмаил ауылы.


text:
Чтобы посмотреть презентацию с картинками, оформлением и слайдами, скачайте ее файл и откройте в PowerPoint на своем компьютере.
Текстовое содержимое слайдов презентации:
«Рәшит Назаров шиғриәтендә миҙгелдәр сағылышы» Шағир ғүмере йылдар менән түгел, шиғыр ғүмере менән үлсәнә. Хәниф Кәрим 1965 йылда «Таңды ҡаршылау» исемле тәүге йыйынтығы Назар Нәжмимөхәрирлегендә донъяғасыға.Икенсе китабы « Ҡояш юлы буйлап» (1970) төҙөүсеһе Әсхәл Әхмәтҡужин« Йөрәгемде һеҙгә илтәм» (1991)« Йәшен» тигән шиғыр йыйынтығы Риф Мифтахов мөхәрирлегендә сыға.(1994) Аҙмы йылдар еткән сәтләүектәй,Ярылғандар ергә бәрелеп,Тосо уның- кешелеккә ҡалған,Ҡабыҡтарын йотҡан- мәңгелек. «Мин торам ете юл сатында» Бер генә минут ул бында, Ул йәнә күккә осор.Йәшендәр менән шаярыр,Ғаләмдең үҙен ҡосор. «Дуҫ менән һөйләшеү» Йәйге ҡояш яңы ғына әле Ҡалҡып килә ине ул саҡта...Беҙ йүгерҙек күмәк, беҙ йүгерҙекТау башында ятҡан ҡояшҡа. (исемһеҙ шиғырҙан өҙөк)“Ҡояш юлы буйлап” « Йөрәгемде һеҙгә илтәм»китабы 7 бүлеккә бүленә:1. Таңды ҡаршылау2. Ҡояш юлы менән барыу3. Һынау4. Юлдар дауам итә5. Бәхет юлдары 6. Йондоҙҙар туйы7. Асы таштар янсығы “ Таңды ҡаршылау” бүлегеУрал итәгенә башын терәп,Ауылым тынған төнгө серемгә.Ялан еле бишек көйөн көйләй.Әкиәт һөйләй уға сирендәр. ( “Таңды ҡаршылау” шиғырынан өҙөк)Ярһыу йылға оҙон ҡыш буйынаБоҙ ситлектә ятып иреккән,Инде хәҙер шашып, ҡотороноп,Ләззәт ала яҙғы иректән. ( “Азатлыҡ йыры” шиғырынан өҙөк) Шат йондоҙҙарға ҡарайымБаҡсаға сығып.Сәскәләр ойоп ултыраТатлы бал һығып. (“Төн” шиғырынан )Йәйге ҡайнар ҡояш нурыҠунып керпек осона,Әллә ниҙәр әйтер булып,Осона ла осона. (“Һөйөнөр инем” шиғырынан ) “Йәшен” 6 бүлеккә бүленә:1.Йөрәк2.Әсә һүҙҙәре3.Мин һалдатмын.4.Һәр замандың ҡояшы бар.5.Ҡарамасы һирпеп керпегеңде6.Алйотбай Бөгөн күрҙем һинең һүрәтеңде,Һүрәт шул ул, һиңә тиңме ни?Күҙе ҡара уның, ҡарап торҙом,-Болот һырыған көҙгө төнмө ни?( Исемһеҙ шиғырҙан өҙөк)Һуңғы япраҡ менән ер шаяраҠыштыр- ҡыштыр... Ауыр... күңелһеҙ...( “Көҙгө элегия” шиғырынан өҙөк) Һуңғы йылдарҙа Башҡортостан “Китап” нәшриәтендә шағирҙың ике томдан торған әҫәрҙәре донъя күрҙе.Шағирға Башҡортостандың Салауат Юлаев премияһы бирелде. Шулай уҡ Ҡазан ҡалаһында шағир Риф Мифтаховтың тырышлығы менән Р. Назаровтың “Йөрәк”исемле китабы татар телендә баҫылып сыға. Рәшит Назаров-иҫ киткес талантлы шағир М.Кәрим Иғтибарығыҙ өсөн рәхмәт!


text:
Михаил Бабич: «Волга буйы федераль округының барлыҡ төбәктәрендә электрон хөкүмәт системаһы тулы ҡеүәтенә эшләй башларға тейеш»
Рәсәй Федерацияһы Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич РФ Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы вәкилдәре, Волга буйы федераль округы төбәктәренең хөкүмәт рәйестәре урынбаҫарҙары һәм вице-губернаторҙары менән округ кәңәшмәһе үткәрҙе. Унда ведомство-ара хеҙмәттәшлек итеүҙе ойоштороу, шулай уҡ дәүләт һәм муниципаль хеҙмәттәрҙе электрон төргә күсереү мәсьәләләре тикшерелде.
Рәсәй Президенты дәүләт һәм муниципаль хеҙмәттәрҙе электрон төргә күсереү һәм 2018 йылға бындай хеҙмәттәр менән файҙаланған граждандар һанын 70 процентҡа еткереү бурысын ҡуйғайны. Әммә округтың барлыҡ төбәктәрендә лә ведомство-ара тулы масштаблы эшмәкәрлек алып барылмай. Хеҙмәттәрҙе электрон төргә күсереү йәһәтенән ҡайһы бер проблемалар килеп тыуа.
— Волга буйы федераль округының барлыҡ төбәктәрендә электрон хөкүмәт системаһы тулы ҡеүәтенә эшләй башларға тейеш, — тип белдерҙе тулы хоҡуҡлы вәкил.
Электрон хөкүмәт системаһы йәһәтенән ведомтсво-ара һөҙөмтәле хеҙмәттәшлек ойоштороу һәм дәүләт хеҙмәттәрен электрон төргә күсереү өсөн, кәңәшмәлә ҡатнашыусылар РФ Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығына федераль хеҙмәттәр әҙерләү һәм уларҙы һынап ҡарау эшмәкәрлеген ҡыҫҡа ваҡыт эсендә тамамларға, шулай уҡ хеҙмәттәрҙе Берҙәм порталға урынлаштырғанда төбәктәрҙә килеп тыуған техник проблемаларҙы хәл итергә тәҡдим итте. Төбәктәр дәүләт һәм муниципаль хеҙмәттәрҙе электрон төргә күсереү буйына эшмәкәрлекте тиҙләтергә тейеш.
Волга буйы федераль округы төбәктәренең барлыҡ башҡарма власть органдары башҡарылған эш хаҡында Рәсәй Президентының округтағы тулы хоҡуҡлы вәкиленә хәбәр итеп торасаҡ.


text:
Иң бөйөк һәм хаҡ һүҙАйһылыу ҒАРИФУЛЛИНА шиғриәткә ҡабатланмаҫ образдары, зиһенде һиҫкәндерер һүрәтләүҙәре менән килеп инде. «Аҡ ҡауырһын» тигән дөйөм ҡыйыҡ аҫтында донъя күргән тәүге йыйынтығы башҡорт әҙәбиәте сағыу, үҙенсәлекле ижадсы менән тулыланыуын раҫланы. Ул...
Ил күрке – мөхәббәтле ғаиләЙылы ҡояш нурҙары һәм ләйсән ямғыр, йәйғорҙоң сағыулығы менән бергә ҡойон-дауылдар, ыжғыр бурандар ҙа һәр кеше яҙмышында осрамай ҡалмай. Тышҡы ҡатмарлыҡтарға бирешмәй, ғаиләһен бөтөн, бәхетле, мөхәббәтле итеп ҡороу өсөн ҡул көсөн һәм күңел ҡеүәтен...
Ғағауыз еренә сәйәхәт– Нимә эшләйһең? – тип яҙа Өфөләге әхирәтем. – Грек сәтләүеге йыйып йөрөйөм, – тип, йәһәт кенә хәрефтәр йыйып, Интернет аша яуап бирәм. – Юғалтмағыҙ, мин хәҙер яланға китәм, һарыҡ һауғандарын ҡарарға. – Һарыҡты һауалармы ни, хыялый? – Бында...
Төш юрау хаҡындаХалҡыбыҙҙа һәр кем төшөн үҙенсә аңлай, юрай, әммә күршеһенә йәки берәй туғанына һөйләп юратыу күренештәре лә бар. Шулай уҡ һәр ауылда тиерлек төштө аңлата белгән төш юраусылар булған, әле лә бар. Махсус төш юраусылар, һынсылар борон Сыңғыҙхандың,...
Иҫкәртелгән изге хәбәр...Ниндәй ҙур тиҙлек, мәғлүмәт, нанотехнологиялар заманында йәшәһәк тә, әйләнә-тирәбеҙҙә үҙендә бөтмәҫ сер һаҡлаған, асылын аңлап-төшөнөп булмаҫтай күренештәр бик күп. Мәҫәлән, төш күреү. Ғалимдар был күренеште фәнни йәһәттән төрлөсә аңлата, әммә...
Авокадо менән тултырылған кальмарРәйлә Сабитова Ғафури районы Сәйетбаба ауылында тыуып үҫкән, әле лә шунда йәшәй. Быйыл Башҡорт дәүләт университетын тамамланы, Башҡортостан Яҙыусылар союзына ағза итеп алынды. Өс бала әсәһе. Хикәйәләре матбуғатта байтаҡтан баҫыла килә. «Өлкәнәйеү»...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Фото:
М.Кәрим исемендәге ижади оҫтаханала «Ай тотолған төндә» фильмына 40 йыл тулыуҙы билдәләнеләр
Фото:
ӨФӨ, 2018 йыл, 17 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.М.Кәрим исемендәге ижади оҫтаханала әһәмиәтле датаны билдәләнеләр. Тап 40 йыл элек Мостай Кәримдең трагедияһы буйынса төшөрөлгән «Ай тотолған төндә» нәфис фильмының премьераһы уҙҙы.
Нәфис фильмды 1978 йылда Свердловск киностудияһында танылған бүрәт кино эшмәкәре, шағир, актер һәм режиссер Барас Халзанов төшөргән, ул үҙе Рыҫҡол бейҙе уйнаған. Илебеҙҙә билдәле актриса Наталья Аринбасарова фильмда Шәфәҡ ролен, үзбәк актрисаһы Дилором Камбарова — Зөбәржәтте, ҡырғыҙ актеры Советбәк Жумадылов — Дәрүиште, ҡаҙаҡ актеры Нуржуман Ихтымбаев — Ялсығолды башҡарған.
Уҡыусылар һәм студенттар менән осрашыуға төп ролде — Тәңкәбикәне уйнаған СССР-ҙың халыҡ артисы Гөлли Мөбәрәкова һәм фильм кураторҙарының береһе, Башҡортостан Кинематографистар союзы рәйесе Фәрит Ғәбитов саҡырылғайны.
Гөлли Мөбәрәкова театр һәм кино актеры эшенең үҙенсәлектәре, тәүге ролендә уға йәш, әммә билдәле актриса Наталья Аринбасарованың ярҙам итеүе, үҙенең 40 йәшен кино төшөрөү майҙансығында билдәләүе хаҡында һөйләне.
Фәрит Ғәбитов иһә фильмдың режиссеры Барас Халзанов премьеранан һуң Салауат тураһында фильм төшөрөргә теләүен һәм үҙҙәренең Салауат районы буйлап объект эҙләп йөрөүҙәрен иҫенә төшөрҙө.
«Мостай Кәрим әҫәрҙәренең Советтар Союзында һәм хәҙерге Рәсәйҙә ҙур популярлыҡ яулауына ҡарамаҫтан, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Башҡортостандың халыҡ шағиры иҫән саҡта улар экранға сығарылманы. Беренселәрҙен булып Свердловск киностудияһы режиссеры Барас Халзанов фильм төшөрҙө. Режиссер һүҙҙәренсә, трагедия осраҡлы һайланмаған. Ул үҙе — билдәле бүрәт шағиры, һәм уның пьесаһында поэтика иғтибарҙы йәлеп иткән. Тәүҙә ул заманға һәм айырым милләткә ҡағылышы булмаған шиғри фильм төшөрөргә уйлаған. Шуға күрә Ҡаҙағстан, Үзбәкстан, Ҡырғыҙстан (фильм шунда төшөрөлгән) актерҙарынан торған ҙур интернациональ команда тупланған. Башҡорт актерҙарынан Диуананы арабыҙҙан бик иртә китеп барған Биктимер Муллабаев та уйнаған (Туймазы татар театрының баш режиссеры Илнур Муллабаевтың атаһы). Әлбиттә, хәҙерге балалар ошо заман, совет киноһы тураһында бик аҙ белә, ләкин шуға ҡарамаҫтан, улар мәҙәниәтебеҙҙең корифейҙары хаҡында ҡыҙыҡһынып тыңланы», — ти сараның кураторы, яҙыусы Зөһрә Бураҡаева.
http://www.bashinform.ru/news/1158923-v-tvorcheskoy-masterskoy-im-m-karima-otmetili-40-let-so-dnya-sozdaniya-filma-v-noch-lunnogo-zatmeniya/


text:
- Подробности
- Просмотров: 363
КЕНӘЗ МИХАИЛ ҠОРОС-ТУП ФАБРИКАҺЫ, 1859 й. ҡаҙна тарафынан Златоуст (Косотур) заводы эргәһендә нигеҙ һалына. Хужалары: ҡаҙна; 1917 й. һуң национализациялана. Златоуст тау заводы округына ингән. 1860 й. эшләй башлай. Составында сеймал, ҡорос ҡойоу, сүкеү, быраулау һәм бер нисә ярҙамсы цех була. 3 пар сүкеше, һауа өрҙөрөүсе пар машинаһы, 130 горны, ҡорос көбәкле орудие ҡойоу өсөн станы һәм быраулау өсөн 20 пушка станогы була. 19 б. 60‑сы йй. ф‑кала П.М.Обухов етәкс. ҡойолған тигель ҡоросон етештереү технологияһы индерелә. 1860 й. 4, 12 ҡаҙаҡлы (йәҙрә ауырлығы б‑са) ҡорос пушкалар ҡойола. Фабрика ҡойолған ҡорос, ҡорал көбәге өсөн ҡойолмалар һ.б. артиллерия орудиеларына әҙерләмәләр, деталдәр һ.б. етештергән. 19 б. 60‑сы йй. аҙ. (башҡа мәғлүмәттәр б‑са, 80‑се йй. башында) артиллерия орудиелары етештереү туҡтатыла (ҡорос-туп етештереү Пермь ҡ. күсерелә). Фабрикала етештерелгән ҡорос пушка Лондонда үткән бөтә донъя күргәҙмәһендә (1862) алтын миҙалға лайыҡ була. К.М.ҡ.-т.ф. бер нисә пушкаһы С.‑Петербургтағы Артиллерия, инженер һәм элемтә ғәскәрҙәре Хәрби-тарихи музейында һаҡлана.
Әҙәб.: Кавадеров А. Князе-Михайловская сталепушечная фабрика в Златоусте //Горный журнал. 1868. №1; Падучев П.П. Первые русские стальные пушки //Исторический вестник. 1894. Т.56.
Ю.П.Окунцов
Тәрж. Г.У.Казина


text:
Яңы йыйынтыҡ донъя күрҙе
Опубликовано: 16-04-2018, 14:23 | Категория: Новости
Йыйынтыҡта Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең күп милләтле халыҡтарының әҙәбиәтенә, мәҙәниәтенә, теленә, журналистикаһына һәм шулай уҡ Зәйнәб Биишева һәм Назар Нәжми кеүек арҙаҡлы башҡорт шағирҙарының, прозаиктарының һәм драматургтарының ижадына арналған материалдар тупланған.
Конференция материалдары йыйынтығы ғилми хеҙмәткәрҙәргә вуз, ссуз һәм урта дөйөм белем биреү учереждениелары уҡытыусыларына һәм гуманитар фәндәр проблемалары менән ҡыҙыҡһыныусыларға тәғәйенләнгән.
Конференция материалдары йыйынтығы ғилми хеҙмәткәрҙәргә вуз, ссуз һәм урта дөйөм белем биреү учереждениелары уҡытыусыларына һәм гуманитар фәндәр проблемалары менән ҡыҙыҡһыныусыларға тәғәйенләнгән.
Роберт Паль отмечает 80-летний юбилей!
Опубликовано: 15-04-2018, 13:10 | Категория: Новости, Члены союза, Шиғри минуттар
Сегодня 80-летний юбилей отмечает известный поэт, писатель, переводчик, член Союза писателей Российской Федерации и Республики Башкортостан, заслуженный работник культуры Республики Башкортостан, лауреат многих литературных премий Роберт Васильевич Паль. Он широко известен как автор многих поэтических книг, романов и повестей. Его хорошо знают и как талантливого переводчика произведений башкирских авторов на русский язык.
90-лет со дня рождения видного башкирского писателя Агиша Гирфанова
Опубликовано: 13-04-2018, 15:46 | Категория: Новости
14 апреля исполняется 90 лет со дня рождения видного башкирского писателя Агиша Шаиховича Гирфанова. В памяти представителей культурной общественности он остался как автор первого в башкирской советской литературе сатирического романа «Пузыри славы».
Агиш Гирфанов родился 14 апреля 1928 года в деревне Таймеево Месягутовского кантона Башкирской АССР. Является близким родственником писателя Хади Сагди и ученого-литературоведа Габдрахмана Сагди. Его детство и юность пришлись на годы Великой Отечественной войны. С 1942 по 1945 год он учился в Месягутовском педагогическом училище. В 1950 году Агиш Гирфанов окончил педагогический институт им. К.Тимирязева в Уфе.
20 апреля в Уфе состоится вечер памяти, посвященный 90-летию со дня рождения видного башкирского писателя и журналиста Агиша Шаиховича Гирфанова. Начало мероприятия – в 15 часов в актовом зале Союза писателей (ул. Коммунистическая, 34).
Йөрәк ҡаны яҙған исемдәре Алтын хәрефтәрҙә янырҙар
Опубликовано: 13-04-2018, 11:05 | Категория: Новости, Члены союза, Шиғри минуттар
Йөҙ йыллыҡта – йөҙ шәхес
Башҡортостандың 100 йыллығына
100 шәхесте һайланылар.
Йөҙ йыллыҡҡа йөҙ шәхесте һайлау
Ауыр һынау булды бар халыҡҡа.
Барлағанда илем шәхестәрен
Һалып буламы ни тар ҡалыпҡа.
Йөҙ генәме, улар меңдән ашыу
Балҡытырлыҡ быуат йөҙҙәрен.
Үлемһеҙлек яулап, исемдәре
Йәшәтәләр тарих эҙҙәрен.
Йөҙ шәхестең һәр береһен алһаң,
Яҙмыштары – дастандарға торош.
Яуҙа ғына түгел, тыныс мәлдә
Тормоштары булған көрәш тотош.
Бер быуатта йәшәп киткәндәр ҙә,
Әле, бөгөн ғүмер иткәндәр ҙә –
Барыһы ла ил яҙмышын яҙған,
Киләсәккә ижад көсөн һалған.
Йөҙ йыллыҡта түгел, мең йыллыҡта
Исемдәре йәшәр шәхестәр бар.
Яҙмыштарын бейек күтәрерлек
Был донъяның барлыҡ тәхете тар.
Халыҡ күңелендә йәшәр улар,
Тарих хәтерендә ҡалырҙар.
Йөрәк ҡаны яҙған исемдәре
Алтын хәрефтәрҙә янырҙар.
Милләтебеҙҙең Мәрйәм инәйе
Опубликовано: 13-04-2018, 11:00 | Категория: Новости, Члены союза
Халҡыбыҙҙың олуғ шәхесе, яҙыусы, йәмәғәт эшмәкәре Мәрйәм апайҙы шулай уҡ күренекле замандаштарыбыҙҙың береһе Әхмәр Үтәбаев Мәрйәм анабыҙ тип яҙып сыҡҡайны. Был – халҡыбыҙҙы, уның арҙаҡлы шәхестәрен ҙурлай, заман үҙе тыуҙырған ҡаһарман йәнлеләрҙе күрә белеү өлгөһө лә!
Ошо көндәрҙә Мәрйәм апай Бураҡаева күркәм юбилейын билдәләне. Ул – баҫмабыҙҙың авторы ғына түгел, бик оҙаҡ йылдар алдырған уҡыусыһы ла, шуға күрә уға мөнәсәбәтебеҙ бик яҡты, ифрат йылы.
Байрамығыҙ, күркәм юбилейығыҙ менән тәбрикләйбеҙ, халҡыбыҙҙың Ил инәһе, ышаныслы дуҫ, гүзәл ҡатын Мәрйәм апай. Һеҙҙең булыуығыҙ – беҙгә һәр яҡлап терәк!
Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Ғайса Хөсәйеновҡа – 90 йәш!
Опубликовано: 10-04-2018, 09:45 | Категория: Новости, Народные писатели, Члены союза
Бөгөн Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы, әҙәбиәт белгесе, 1956 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы, филология фәндәре докторы, профессор, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Башҡорт АССР-ының һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре, Халыҡтар Дуҫлығы һәм Почёт ордендары кавалеры Ғайса Батыргәрәй улы ХӨСӘЙЕНОВҡа – 90 йәш! Ил ағаһын бөтә ҡәләмдәштәре исеменән күркәм юбилейы менән тәбрикләйбеҙ һәм ҡоростай ныҡлы һаулыҡ-сәләмәтлек, именлек, аҡ бәхеттәр теләйбеҙ!
Ҡотлайбыҙ!
Опубликовано: 7-04-2018, 10:20 | Категория: Новости, Члены союза
Бөгөн билдәле ғалим, тәржемәсе, тел белгесе, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союзы ағзаһы, филология фәндәре кандидаты, Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты, “Урал батыр”, “Аҡбуҙат”, “Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу” кеүек эпостарыбыҙҙы төрөк теленә тәржемә итеүсе Ғәйнислам Дәүләтбай улы ИБРАҺИМОВ үҙенең 50 йәшлек күркәм юбилейын билдәләй. Ҡәләмдәшебеҙҙе ихлас ҡотлайбыҙ һәм Ағиҙел йылғаһылай оҙон ғүмер юлы, ҡоростай ныҡлы һаулыҡ-сәләмәтлек, именлек, аҡ бәхеттәр, алдағы тормошонда яңы үрҙәр һәм ҡыуаныстар теләйбеҙ!
Лира Яҡшыбаеваның “Ике төрлө ҡараш” китабының исем туйы үтте
Опубликовано: 6-04-2018, 20:01 | Категория: Новости, Члены союза
Бөгөн Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзында билдәле яҙыусы, Жәлил Кейекбаев һәм Рамаҙан Өмөтбаев исемендәге премиялар лауреаты Лира Яҡшыбаеваның “Ике төрлө ҡараш” тип аталған китабының исем туйы үтте.
Таңһылыу Ҡарамышеваның юбилей кисәһе үтте
Опубликовано: 6-04-2018, 11:30 | Категория: Новости, Члены союза
Кисә Мәжит Ғафуриҙың мемориаль йорт-музейында күренекле башҡорт шағирәһе Таңһылыу Ҡарамышеваның юбилейына арналған әҙәби-музыкаль кисә үтте.
Яңы китаптың исем туйына саҡырабыҙ!
Опубликовано: 6-04-2018, 09:16 | Категория: Новости
6 апрель көндө Яҙыусылар союзының тамаша залында талантлы яҙыусыбыҙ, Рамаҙан Өмөтбаев һәм Жәлил Кейекбаев исемендәге, шулай уҡ гәзит-журналдар премиялары лауреаты Яҡшыбаева Лира Миңлеәхмәт ҡыҙының “Ике төрлө ҡараш” исемле яңы китабының исем туйы үтәсәк.
Тиҫтәнән ашыу етди китап авторы булараҡ танылған яҙыусы Лира Яҡшыбаеваның сатира һәм юмор менән яҙылған тәүге китабы.
Байтаҡ йыл дауамында йыйылған хикәйә, фельетон, юмореска тупланған әҫәрҙәрендә ғәҙелһеҙлек, ике йөҙлөлөк, ҡомһоҙлоҡ, тәкәбберлек кеүек кире сифаттарҙы тәнҡитләп фәһем бирә, хаҡ юлды күрһәтә.
Барлыҡ әҙәбиәт һөйөүселәрҙе Коммунистик урамы, 34 адресы буйынса көтөп ҡалабыҙ. Башлана 14.00 сәғәттә.
Тиҫтәнән ашыу етди китап авторы булараҡ танылған яҙыусы Лира Яҡшыбаеваның сатира һәм юмор менән яҙылған тәүге китабы.
Байтаҡ йыл дауамында йыйылған хикәйә, фельетон, юмореска тупланған әҫәрҙәрендә ғәҙелһеҙлек, ике йөҙлөлөк, ҡомһоҙлоҡ, тәкәбберлек кеүек кире сифаттарҙы тәнҡитләп фәһем бирә, хаҡ юлды күрһәтә.
Барлыҡ әҙәбиәт һөйөүселәрҙе Коммунистик урамы, 34 адресы буйынса көтөп ҡалабыҙ. Башлана 14.00 сәғәттә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 569
РОБАҒИ (ғәр.), Яҡын һәм Урта Көнсығыш халыҡтары шиғриәтенең жанр формаһы. Ғәзәл м‑н бер рәттән лирик кисерештәрҙе һәм фәлс. уйланыуҙарҙы сағылдыра. Логик һәм интонацион яҡтан тамамланған афористик 4 юллыҡтарҙан тора. 1‑се шиғырҙа шиғри тезис, 2‑һендә — уның үҫеше, 3‑сөһөндә — кульминация, 4‑сеһендә һығымта бирелә. Р. рифма тәртибе: ааба, һирәгерәк — аааа, рифманың йыш ҡына рәдиф (юл аҙағында ҡабатланып килгән һүҙ йәки һүҙҙәр төркөмө) м‑н килеүе мөмкин; үлсәме — 12—12. Р. классик өлгөләре Ғүмәр Хәйәм тарафынан яҙылған. 19 б. — 20 б. башы башҡорт әҙәбиәтендә Р. Аҡмулла, Ш.Бабич, М.Ғафури, Ш.Зәки, С.Ҡудаш һ.б. мөрәжәғәт иткән. 20 б. 2‑се ярт. Р. тергеҙелеүенә Ғүмәр Хәйәм әҫәрҙәрен Р.Й.Ғариповтың башҡ. теленә тәржемә итеүе булышлыҡ итә. Хәҙ. башҡ. шиғриәтендә Р. Ҡ.Аралбай, Р.Х.Ниғмәтуллин, Ә.Әхмәт‑Хужа, М.Ямалетдин һ.б. ижадында осрай.
Әҙәб.: Х ө с ә й е н о в Ғ.Б. Башҡорт әҙәбиәтенең поэтикаһы. 1‑се киҫ. Теоретик поэтика. Өфө, 2006; Ҡ а с ҡ ы н о в а Г.Н. Хәҙерге башҡорт шиғриәтендә структур поэтика мәсьәләләре. Өфө, 2007.
Г.Н.Ҡасҡынова
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
Һыу – Аллаһ Тәғәләнән бирелгән оло ниғмәт. Уның тәбиғәткә лә, кеше һаулығы өсөн дә әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ.
Төп йәшәү сығанағы булған һыуҙың юғары ҡиммәте, баһаһы Ҡөрьәндә күп тапҡыр тәҡрарлана. “Иманға килмәгән кешеләр Күк менән Ерҙең тәүҙә бер бөтөн булғанын әллә белмәйме? – тиелә изге китапта. – Беҙ уларҙы айырҙыҡ һәм һәр нәмәне һыу ярҙамында тереклек биреп яралттыҡ”.
Беҙ, әл-хәмдү лил-ләһ, һыуға мохтажлыҡ кисермәйбеҙ. Ә бына сүллектә йәшәгәндәр өсөн ул иң ҡәҙерле һый булып һанала. Ғәрәптәр, мәҫәлән, ҡунаҡтары алдына ла тәүҙә һыу ҡуйып сыға. Тән сәләмәтлеге өсөн уның файҙаһы шул ҡәҙәр ҙур, тигән Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм. Пәйғәмбәребеҙ үҙе, ғәҙәттә, ашар алдынан һалҡын һыуға бал ҡушып эсергә яратҡан. Бындай ҡатышма ашҡаҙандың төрлө ауырыуға ҡаршы тороу ҡеүәтен арттыра, бөйөр, бауыр, эсәктәрҙең эшмәкәрлеген яҡшырта, йәнгә лә, тәнгә лә көс бирә.
“Һыуҙы, дөйә кеүек, бер тынала эсеп ҡуймағыҙ, – тип өйрәткән Пәйғәмбәребеҙ. – Тәүҙә “бисмилләһ” әйтеп, аҙаҡ Аллаһ Тәғәләнең биргәненә шөкөр итеп, айырым йотомдарға бүлеп эсегеҙ”. Ул шулай уҡ һыу тултырылған һауыттарҙың өҫтөн ябып тоторға ҡушҡан. “Бисмилләһ” әйтеп ҡапланһа, төрлө бөжәк төшә алмаҫ, ен-фәлән дә ҡағылмаҫ, тигән.
Һыуҙың көсө шул ҡәҙәр ҙур. Ул үҙенә бөтөн мәғлүмәтте ҡабул итә. Яҡшы һүҙ, изге уй-ниәт бар ерҙә шифалыға әүерелә, кире осраҡта иһә, ярһып китеп, әллә күпме һәләкәткә килтереүе ихтимал.


text:
Башҡорттарым, уҡыу кәрәк, уҡыу кәрәк!
Арабыҙҙа наҙандар күп, уҡыу һирәк.
Аңғыра айыуҙан Уралдағы ҡурҡҡандай,
Эй, туғандар, наҙанлыҡтан ҡурҡыу кәрәк!
Илтифат ит: уҡыуҙалыр шәрафәттәр,
Яһиллектән килә ятыр ҙур афәттәр.
Уҡығандар күктә осор, һыуҙа йөҙөр,
Юҡтыр унда әүлиәлек, кәрамәттәр.
Уҡығанға был донъяла жәләл булыр,
Харам тигән күп шәйҙәр хәләл булыр.
Ырыҫ, дәүләт шишмәһен асам тиһәң,
Ғилем-һөнәр берҙән-бер әмәл булыр.
Алтыға берҙе ҡушып, һан ун булмай,
Сәғәтте алға бороп, төн көн булмай.
Белемлелек — арыҫландан көслө батыр,
Шуға атланмай, һинең төшөң һис өн булмай.


text:
Туберкулез – иң боронғо ауырыуҙарҙың береһе. Ул меңәрләгән ғүмерҙәрҙе ҡыйған афәт. Был сир тураһында белешмәләр боронғо китаптарҙа яҙып ҡалдырылған, ғалимдар уның йоғошло ауырыу икәнлеген иҫбатлау өсөн төрлө эҙләнеүҙәр үткәргән. 1882 йылда немец ғалимы Роберт Кох микроскоп аша туберкулез таяҡсаларын күрә алған һәм был таяҡсаларҙың туберкулез сирен тыуҙырыуын иҫбатлаған.
Был сир менән йыл һайын Ер йөҙөндә 10 миллионға яҡын кеше ауырып тора, һәр 10 секунд һайын бер кешенең ғүмере өҙөлә.
Туберкулез менән күберәк алкоголь эсемлектәре менән мауығыусылар, асарбаҡтар, йәш үҫмерҙәр, ауырлы ҡатындар, йәш балалы әсәләр, илдән-илгә күсенеп йөрөүселәр, хроник сирлеләр ауырый.
Туберкулез – ул нәҫелдән бирелгән ауырыу түгел, ә шулай ҙа бер ғаиләлә сирле булған осраҡта, бер-береһенән йоҡтороп бер нисә кеше ауырырға мөмкин.
Туберкулез таяҡсалары асыҡ һауала үрсемәһә лә, зарарлау көсөн оҙаҡ юғалтмай. Ультрафиолет нурҙары, эҫе һыуҙа ҡайнатыу, 5 процент хлорамин бер нисә минут эсендә туберкулез таяҡсаларын юҡ итһә, бысраҡ, йыуылмаған, елләтелмәгән бүлмәләрҙә улар йылдар буйы һаҡланырға мөмкин.
Сир күп осраҡта ауырыу кешенән йоға: йүткергәндә, сөскөргәндә, һөйләшкәндә һауа аша һау кешенең тын юлдарына үтеп инеп, үпкәне, ҡаны аша таралып, башҡа органдарҙы ла зарарларға мөмкин. Зарарланған кеше оҙаҡ дауаланмаһа, үпкә шешә, тишелә. Ауырыуҙың тәүге симптомдары булып күкрәк ҡыҫыу, хәл бөтөү, сәбәпһеҙҙән тирләү, йүткереү, тәндең температураһы күтәрелеү, аппетит юғалтыу, ябығыу күҙәтелә.
Был билгеләр бар икән, кисекмәҫтән табипҡа күренергә кәрәк. Флюорография үткәреү, туберкулин пробаһы (Манту пробаһы) ҡуйыу, туберкулезға ҡаршы вакцинация – балаларҙы һәм өлкәндәрҙе туберкулездан ҡурсалауҙың тәүге аҙымдарының береһе.
Әгәр туберкулез менән шулай ҙа ауырығанһығыҙ икән, иң тәүҙә балаларығыҙҙы, эргә-тирәләге яҡындарығыҙҙы ҡурсалағыҙ. Ауырыу оҙайлы ваҡыт стационарҙа дауаланырға, ә яҡындары табипҡа күренергә тейеш.
Сирле булған өйҙә уға айырым бүлмә йәки мөйөш булдырығыҙ. Бүлмә иҙәндәрен, өҫтәл өҫтәрен 2 процентлы содалы, 5 процентлы хлораминлы һыу менән һөртөп алығыҙ, бүлмәләрҙе елләтеп тороғоҙ. Ауырыу ҡулланған һауыт-һабаны башҡалар ҡулланмаҫа тейеш. Кейемдәрен, түшәк кәрәк-яраҡтарын айырым йыйып барырға һәм 2 процентлы содалы һыуҙа 15 минут тоторға һәм ҡайнатып алырға онотмағыҙ. Балалар туберкулез менән ауырымаһын өсөн профилактик сара булып туберкулезға ҡаршы вакцинациялау тора. Балаға 3-4 көнлөк сағында уҡ БЦЖ-М йәки БЦЖ вакцинаһы эшләнә. Әгәр бала туберкулез таяҡсалары менән зарарланмаған булһа, был прививка тағы ла 7 һәм 14 йәштә ҡабатлана. Баланың туберкулез таяҡсалары менән зарарланғанын белер өсөн Манту пробаһы ҡуйыла. Был сара бер йәштән 18 йәшкә тиклем йыл һайын бер үк ваҡытта үткәрелергә тейешле тикшереү ул.
Әгәр һөҙөмтәләр борсолорлоҡ булһа, баланы ата-әсәһе фтизиатрға күрһәтеп, тикшерелеү үткәрергә тейеш. Кәрәк осраҡта бала иҫәпкә алына һәм профилактик саралар үткәрелә, дарыуҙар ҡабул итә, шифаханаға ебәрелә.
Иҫегеҙҙә тотоғоҙ:
-ваҡытында эшләнгән прививка баланы туберкулездың һәр төрөнән, бигерәк тә иң ауыр төрҙәренең береһе булған туберкулез менингитынан һаҡлай,
-химиопрофилактик саралар туберкулез таяҡсалары менән зарарланған балаларҙа, ауырыуҙар менән контактта булғандарҙа сирҙең үҫеүен, таралыуын тотҡарлай,
-йыл һайын флюорографик тикшереүҙәр үпкәләге күп сирҙәрҙе, туберкулездә профилактикалау ысулдарының бер төрө ул,
-ваҡытында ашау, йоҡлау, режимды һаҡлау, алкоголь, тәмәке менән шаярмау, спорт менән шөғөлләнеү күп төрлө ауырыуҙарҙан, шул уҡ туберкулездан да һаҡланыу юлы.
Үҙегеҙҙең һаулығығыҙға битараф булмағыҙ!
Д. ҒӘЛИЕВА, врач-фтизиатр.


text:
Гөлфиә Юнысованың 'Әсәм Һүҙҙәре' шиғыры буйынса асыҡ дәрес
Тема: Г. Юнысова. "Әсәм һүҙҙәре"
Маҡсат: Г. Юнысованың ижады менән таныштырыу; һүҙ байлыҡтарын арттырыу; нәфис телмәр үҫтереү, тасуири уҡыу күнекмәләрен нығытыу; әсәйҙәргә ҡарата һөйөү тәрбиәләү.
Йыһаҙландырыу:
Дәрес барышы
-
Психологик инеш.
-
Һаумыһығыҙ, уҡыусылар. Минең исемем Гөлнур Ғилмеғәли ҡыҙы, Ҡәҙер урта мәктәбендә һеҙҙең кеүек балалар уҡытам. Бөгөн беҙҙең үҙенсәлекле дәрес. Бер - беребеҙгә ҡараныҡ, йылмайҙыҡ. Ихлас йылмайыу бүләк итеп, дәресебеҙҙе башлап ебәрәйек. Йөҙөбөҙҙәге йылмаю дәрес аҙағына тиклем һеҙҙе ташламаһын.
-
"Уңыш" ситуацияһын тыуҙырыу
Өй эшен тикшереү
-
Үткән дәрестә Найл Ғәйетбайҙың "Аҡбулат батыр" тигән әкиәте менән танышҡан инегеҙ. Әйҙәгеҙ ошо әкиәтте иҫкә төшөрөп үтәйек.
-
Ни өсөн Аҡбулат бик ҡайғырған? Баҡый бабайға Айбулат ниңә барған? Бабай егетте һынап ҡарар өсөн ниндәй эш ҡушҡан? Биш йылдан һуң Аҡбулаттың ҡиәфәте үҙгәрәме?
-
Дәрестә һеҙ уға ҡылыҡһырлама ла бирҙегеҙ. Әйҙәгеҙ әле уны ла
иҫкә төшөрөп китәйек. Аҡбулат батыр Баҡый бабайға барғансы ниндәй ине? Һуңынан ниндәй кешегә әүерелде?
-
Ысынлап та, уҡыусылар , көҙгөгә ышанма бары тик үҙеңә генә ышанырга кәрәк. Батырҙарға, матурҙарға хас эштәр башҡарырға, сөнки халыҡ һәр кеше тураһында уның тышҡы ҡиәфәтенә ҡарап түгел, ә башҡарған эштәренә ҡарап фекер йөрөтә. Тимәк, кешене батырлыҡ, теүәкәллек, үҙенә булған матурлыҡ матурлай.
-
Маҡсатҡа сығыу
-
Бөгөн дәресебеҙҙә нимә тураһында һүҙ алып барабыҙ икән? Хәҙер мин һеҙҙең иғтибарығыҙға анаграмма тәҡдим итәм. Анаграмма ул һүҙҙе кирегә уҡығанда ла, шул уҡ һүҙ килеп сыға тигән һүҙ.
Слайд 1
Шундай һүҙ был: уҡып була
Ыңғайға ла, кирегә лә.
Балаһы өсөн әҙер тора
Янған утҡа инергә лә
-
Ниндәй һүҙ инде был?
Слайд 2 ӘСӘ (ыңғайға уҡыһаҡ та, кирегә уҡыһаҡ та ниндәй һүҙ килеп сыға инде?)
-
Ысынлап та, әсә балаһы өсөн бөтә әйбергә лә әҙер тора. Әйтегеҙ әле, беҙ йылына нисә тапҡыр әсәйҙәре байрам менән ҡотлап, уларҙы яратыуыбыҙҙы белдерәбеҙ. (әсәйҙәр байрамы, 8 мартта)
-
Ошо байрамда ғына түгел, ә көн һайын әсәйҙәргә яратыуыбыҙҙы белдереп, уларға хөрмәт күрһәтергә тейешбеҙ.
-
Һәр кем өсөн дә ин яҡын кеше ул - әсәй! Әйҙәгеҙ әле, уҡыусылар, һеҙ ҙә үҙегеҙҙең әсәйегеҙ тураһында һөйләп ишеттерегеҙ.
-
Эйе, һәр кемдең әсәһе үҙенә иң матуры, иң һәйбәте һәм ҡәҙерлеһе булып ҡала. Беҙ әле әсәйҙәребеҙ тураһында ябай һөйләмдәр аша һөйләп бирҙек. Ә инде рәссамдар, компазиторҙар, яҙыусылар әсәләренә оло һөйөүҙәрен үҙҙәренең әҫәрҙәре аша еткергәндәр. Беҙҙең әҙәбиәтебеҙҙә лә әсә тураһында күпме шиғри әҫәрҙәр ижад ителгән. Шундай шағирҙарҙың береһе менән бөгөн дәрестә танышып китәрбеҙ. Ул - Гөлфиә Юнысова. Уның "Әсәм һүҙҙәре" тип аталған шығырын өйрәнербеҙ, был шиғыры менән нимә әйтергә теләгәнен белербеҙ. (слайд 3 Гөлфиә Юнысованың "Әсәм һүҙҙәре" шиғыры)
-
Маҡсатты хәл итеү
Дәфтәрҙәргә числоны, теманы яҙыу.
-
Кем һүң ул Г. Юнысова?
Слайд 4 Г. Юнысованың портреты
Гөлфиә Аҙноғол ҡыҙы Юнысова 1948йылдың 10 сентябрендә Әлшәй районы Һарыш ауылында тыуған. Әлшәй урта мәктәбен тамамлағас, Башҡорт дәүләт университетында уҡый. Сибай педагогия училищеһында уҡыта. Өфөлә "Башҡортостан ҡыҙы" журналында баш мөхәррир булып эшләй. Г. Юнысова балалар өсөн бик күп шиғырҙар ижад итә. Уның 22 китабы баҫылып сыға. Айырым шығырҙары 25 телгә тәржемә ителгән. (китаптар күргәҙмәһен күрһәтеү) (слайд 5, 6, 7 китаптар)
Гөлфиә Юнысова шиғырҙарына Нур Дауытов, Салауат Низаметдинов, Роза Сәхәүетдинова һәм башҡа композиторҙар 300-ҙән ашыу йыр ижад иткән. Уның «Осоп булмай ҡанатһыҙ» музыкаль комедияһы Сибай драма театрында ҡуйылды.
(слайд 8) Бына был күренештә. 2015 йылдың 3 декабрендә Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов шағирә Гөлфиә Иҙелбаеваға (Юнысоваға) «Башҡортостандың халыҡ шағирәһе» исемен бирә. Ул - республиканың ун бишенсе халыҡ шағиры, ҡатын-ҡыҙҙар араһында иһә икенсе булып ошо абруйлы исемде алды.
-
"Әсәм һүҙҙәре" шиғыры өҫтөндә эш.
-
Шиғырҙы уҡытыусының тасуири уҡыуы.
-
Хәҙер дәреслектә бирелгән Г. Юнысованың "Әсәм һүҙҙәре" тип аталған шиғыры менән танышып үтәрбеҙ. Мин һеҙгә уны тасуири итеп уҡып күрһәтәм. Иғтибар менән генә тыңлап ултырабыҙ. Һуңынан аңлашылмаған һүҙҙәрҙе ҡарап үтәрбеҙ.
-
Һүҙлек эше ( слайд 9)
намыҫ - күңелдән килгән яуаплылыҡ хисе, совесть
саф күңел - благородная душа
асыҡ йөҙ - приветливо
тура һүҙ - ҡаты итеп әйтелгән һүҙ
кенә тотма - күңелеңдә асыу, үс йөрөтмә
киртеп ҡуй ҡолағыңа - иҫеңдә ҡалдыр
-
Уҡыусылар, уйлап ҡарағыҙ әле, был шығырҙың исемен тағын нисек итеп атап була? ( Әсәм кәңәштәре)
-
Ысынлап та "Әсәм кәңәштәре" тип әйтеп була. Сөнки әсәйҙәр һәр ваҡыт беҙгә үҙҙәренең кәңәштәре менән ярҙам итеп торалар.
-
Әйҙәгеҙ, уҡыусылар, был шиғырҙы сылбырлап уҡып сығайыҡ. Һуңынан әсәйҙең кәңәштәрен барлап сығарбыҙ.
-
Һорауҙарға яуап алыу
-
Ә хәҙер әсәнең биргән кәңәштәрен барлайыҡ һәм мәғәнәләренә төшөнәйек.
-
Ниндәй кеше генә бәхетле була ала? (намыҫлы)
-
Беренсе кәңәш ниндәй инде? (Намыҫлы булыу)
-
Икенсе кәңәште кем табыр? (хеҙмәтеңдән изгелек күр). Нимә ул хеҙмәт? ( эш башҡарыу). Эйе, эште яратып, аҙағына еткергәндә генә нәтижәһе була.
-
Артабанғы кәңәште билдәләйбеҙ. (Кешеләргә ҡарата һәр ваҡыт саф күңелле, асыҡ йөҙлө булырға). Икенсе төрлө әйткәндә тағы нисек әйтеп була был һүҙҙәрҙе? (Кешеләргә матур итеп өндәшергә, һораһалар матур итеп яуап бирергә, кәрәк ваҡытта ярҙам итергә)
-
Тағы ниндәй кәңәштәр бар? (бер кешегә лә асыу тотмаҫҡа; тыуған ерҙе яратырға, ҡәҙерләргә) Эйе, уҡыусылар, берәрһенә асыуығыҙ килә икән уға үпкәләп, һөйләшмәй йөрөмәҫкә. Беҙҙең тыуған еребеҙ берәү генә шунлыҡтан беҙ уны берәр йыраҡ ерҙәргә сығып китһәк бик һағынып ҡайтабыҙ.
-
Һеҙ бик күп һорауҙарға матур итеп явап бирҙегеҙ, ә хәзер ял итеп алайыҡ.
Ял минуты (слайд 10 )
-
Афарин, ял итеп, көс йыйып алдыҡ. Эште давам итәйек. Уҡыусылар, шиғырҙағы "йәшәү ул - ут" тигән юлдар нимә хаҡында һөйләй икән? Утты икенсе төрлө нисек әйтеп була? (усаҡ)слайд11 Эйе, усаҡты күҙ алдына килтерәбеҙ. Ул дөрләп янһын өсөн уға ағастар өҫтәп торорға кәрәк. Йәшәгәндә лә кеше үҙенә ағас урынына көс, дәрт, үҙенә ышаныс өҫтәп тороға тейеш.
-
Бер әсә лә балаһына насарлыҡ теләмәй, әсәй биргән кәңәштәрҙе тыңларға, уларҙы үтәргә кәрәк.
-
Ә хәҙер әсәй тураһында эстәлекле бер шиғыр тыңлап үтәйек. Уны беҙгә һөйләп ишеттерер.
-
Рәхмәт, бик матур итеп һөйләнең.
-
Ысынлап та, уҡыусылар, әсәйҙәрҙең эштәре бик күп. Улар бөтә эште лә башҡарырға етешәләр. Шулай булғас һеҙҙең бурысығыҙ уларға ҡулығыҙҙан килгәнсә ярҙам итеү.
-
Ижади эш
-
Уҡыусылар, һөйләшеүҙе йомғаҡлап, беҙ ҙә әсәй тураһында шиғыр яҙып алайыҡ. Беҙ уны синквейн алымы менән яҙырбыҙ.
(слайд 12) Синквейн - Француз теленән тәржемә иткәндә 5 юллыҡ шиғыр тигәнде аңлата.
(Слайд 13) Мин белеүемсә һеҙ синквейн яҙыу алымы менән танышһығыҙ, шулайҙа уны яҙыу тәртибен иҫкә төшөрөп үтәйек.
1 - се юлға - теманы асыҡлаусы һүҙ, исем ( кем?)
2 - се юлға - темаға тура килә торған ике сифат (ниндәй?)
3 - сө юлға - темаға тура килә торған өс ҡылым (ни эшләй?)
4 - се юлға - теманы асыусы һөйләм ( 4 һүҙҙән)
5 - се юлға - темаға ҡарата үҙ фекереңде бер һүҙ менән белдереү (кем?)
-
Ә хәҙер үҙ аллы эш башҡарабыҙ. Дәфтәрҙәргә синквейн төҙөйбеҙ, унан беҙгә уҡып ишеттерерһегеҙ.
-
Әйҙәгеҙ кем уҡып ишеттерәм, ти.
Әсәй
Яғымлы, һөйкөмлө
Ярата, ҡайғырта, борсола
Әсәйҙәрҙең ҡәҙерен белегеҙ!
Дуҫ
-
Афарин, бына ниндәй матур синквейндар килеп сыҡҡан. Һеҙ әсәйегеҙ тураһында бик матур һүҙҙәр яҙғанһығыҙ.
-
Өй эше. Баҡалау.
Г. Юнысованың "Әсәм һүҙҙәре" шиғырын ятларға.
Бөгөнгө асыҡ дәрестә әүҙем ҡатнашҡан уҡыусыларға 5 билдәһе ҡуям.
Рефлексив анализ
Бөгөн дәрестә нимәләр тураһында белдек?
Шиғыр беҙҙе нимәгә өйрәтә?
Эйе уҡыусылар, һеҙ был дәрестән матур, кәрәкле, файҙалы мәғлүмәттәр алғанһығыҙҙыр тип ышанам. Беҙ бөгөн әҙәбиәтебеҙ күгендә яҡты йондоҙ булып балҡыусы шағирә Г. Юнысова тураһында һүҙ алып барҙыҡ. Уның йөрәгенән урғылып сыҡҡан шиғри юлдары беҙҙе әсәйҙәрҙең һүҙҙәрен тыңларға, кәңәштәрен үтәргә, уларҙы һәр ваҡыт яратырға һәм хөрмәт итергә өйрәтә.
Дәресебеҙҙең аҙағын Гөлфия Юнысова шығырына яҙылған йыр менән тамамлап ҡуяһы килә. Был йырыбыҙ әсәйҙәребеҙгә бүләк булыр. ("Әсәйҙәргә бүләккә" йырын бергәләп башҡарыу)
Әсәйҙәргә бүләккә.
-
Әсәйҙәргә рәхмәт хисе
Тулған беҙҙең йөрәктә.
Иң матур йырҙар йырлайбыҙ
Беҙ уларға бүләккә.
-
Яҙғы тәбиғәт беҙгә ҡушыла
Беҙҙең изге теләккә.
Иң тәүге нәфис сәскәләр
Әсәйҙәргә бүләккә.
если материал вам не подходит, воспользуйтесь поиском


text:
Андрей Малахов «Рәсәй-Башҡортостан радиоһы»н яҡынлашып килгән 90 йыллығы менән ҡотланы
ӨФӨ, 2017 йыл, 17 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Андрей Малахов «Рәсәй-Башҡортостан радиоһы»н яҡынлашып килгән юбилейы менән ҡотланы.
«Рәсәй-Башҡортостан радиоһы»н ҙур юбилейы менән ҡотлайым! Быуат тиҫтерҙәренән ниндәйҙер ун йылдың айырыуына ышаныу ҡыйын. Беҙгә, хәҙерге журналистарға, 7 ноябрҙән һуң, 1927 йылда яҙырға һәм уҡырға белмәгән күп кенә Башҡортостан халҡының бөтә яңылыҡтарҙы радио аша ишетеп белгәнен күҙ алдына килтереүе ауыр. Әммә хәҙер, барыһы ла үҙгәргәс, эргә-тирәләй заманса гаджеттар уратып алғанда күптәр үҙҙәренең көнөн «Өфө һөйләй!» һүҙҙәренән башлай. Дуҫтар! Ҡәҙерле ветерандар! Байрам менән! Тыуған көнөгөҙ менән!», — тине үҙенең видеомөрәжәғәтендә «Россия-1» телеканалының билдәле алып барыусыһы, шоумен һәм тележурналист Андрей Малахов.
«Рәсәй-Башҡортостан радиоһы» быйыл үҙенең 90 йыллыҡ юбилейын билдәләй. Ошо йылдар эсендә республиканың төп радиоһы йәмәғәт тормошонда иң оператив, эшлекле һәм демократик киң мәғлүмәт сараһы булараҡ лайыҡлы урын яуланы. «Рәсәй-Башҡортостан радиоһы» Өфөлә FM-диапазонында 89,5 йышлыҡта, республика район-ҡалаларында ультра ҡыҫҡа тулҡындарҙа, шулай уҡ интернетта gtrk.tv сайтында онлайн рәүештә эфирға сыға.


text:
Төбәктә һөт етештереү артҡан
Төбәктә һөт етештереү артҡан Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 2 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостанда һөт етештереү арта, тип мәғлүмәт бирҙеләр республика Ауыл хужалығы министрлығында.
Хәҙер һәр һыйырҙан уртаса 12,2-шәр килограмм һөт һауып алалар, ул былтырғыға ҡарағанда 0,6 килограмға күберәк.
Учалы районы хужалыҡтары – иң һөтлөһө – һәр һыйырҙан 20,9-шар килограмм һөт бирә. Саҡмағош районында был күрһәткес – 15,6, Туймазыла һәм Ауырғазыла 15,2 килограммға тиң.
Йыл башынан республикала һәр баш малға уртаса 4332-шәр килограмм һөт тура килә, ул уҙған йыл күрһәткестәренән 214 килограмға күберәк.
Учалы һәм Саҡмағош райондары хужалыҡтары һәр һыйырҙан һауым буйынса алдынғылыҡты биләй – йыл башынан 6823 һәм 5985 килограмм һөт алғандар.


text:
- Подробности
- Просмотров: 506
ДӨЙӨМ ҺЫРТ, Көнсығыш Европа тигеҙлегенең көньяҡ-көнсығышындағы ҡалҡыулыҡ. Һарытау, Һамар, Ырымбур өлк. буйлап һуҙылған; БР сиктәрендә Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығынан көньяҡтараҡ Д.һ. ситке төньяҡ армыттары урынлашҡан. Барлыҡҡа килеүе Урал алды бөгөлө йыйырсыҡлы-киҫәкле структураларының арҡырыға күтәрелеүенә бәйле. Оҙонлоғо яҡынса 500 км, абс. бейеклеге 405 м (Айыу Маңлайы тауы). Рельефы денудация-эрозиялы (йырын-һыҙа селтәренең оҙонлоғо 1—1,5 км/км2). Д.һ. һыртлы арҡалар, яҫы түбәле һәм асимметриялы киртләс битләүле шихандар хас; карст үҫешкән. Ҡазан ярусы һәм көңгөр ярусы конгломераттарынан, ҡомташтарынан, балсыҡтарынан, эзбизташтарынан, гипстарынан тора; йылға араларындағы түбән урындар мезозой һәм өсөнсө осор ҡомбалсыҡлы ҡатламдары м‑н тулған. Углеводород, гипс, балсыҡ, баҡырлы ҡомташ һ.б. ятҡылыҡтары бар. Д.һ. буйлап урман-дала зонаһының көньяҡ сиге үтә. Урмандар селектән, тубылғынан, ҡыр миндаленән һәм дала сейәһенән торған дала ҡыуаҡлыҡтары м‑н аралаша; терр‑яның 60%‑ы һөрөлгән. Ҡараһыу һоро урман тупрағы һәм йыуылған ҡара тупраҡ таралған, тоҙло тупраҡ осрай.
Әҙәб.: Пекер А. Общий Сырт и его значение в Оренбургском крае. Б.М., б.г.
Р.Ә.Хәмиҙуллин
Тәрж. З.Б.Латипова


text:
Бөгөн Өфөлә “Волга – Янцзы” форматындағы берлектәге эш төркөмө рәйестәштәренең сираттағы осрашыуы булды. Рәсәй яғынан унда Волга буйы федераль округы төбәктәре, шул иҫәптән Башҡортостан вәкилдәре ҡатнашты.
– Бөгөн беҙ хеҙмәттәшлегебеҙҙең үҫешенә йомғаҡ яһаныҡ һәм “Волга – Янцзы” форматындағы Советтың икенсе ултырышына әҙерләнеү буйынса төп сараларҙы билдәләнек. Ултырыш быйыл йәй Ҡытайҙың Сычуань провинцияһында үтәсәк, – тине Рәсәй Президентының Вогла буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле урынбаҫары Алексей Сухов.
Уның әйтеүенсә, хеҙмәттәшлектең норматив-хоҡуҡи базаһы тулыһынса тиерлек төҙөлгән. Әле Волга буйы федераль округының һәм Янцзы йылғаһының үрге урта ағымы төбәктәре араһында 27 килешеү бар. Киләһе Совет ултырышында ошондай уҡ тағы ла 10 килешеү төҙөү күҙаллана.
– Инвестиция проекттарының яраштырылған исемлеге 58 позициянан тора. Шуларҙың 18-е әле тормошҡа ашырыла, 40 проект яҡтар тарафынан тикшерелә. Беҙҙеңсә, гуманитар өлкәлә үҙ-ара эш итеү айырыуса мөһим. Бөгөн гуманитар хеҙмәттәшлекте үҫтереү буйынса юл картаһының 30-ға яҡын пункты үтәлгән, 70-кә яҡын яңы тәҡдим ҡарала. Әлеге ултырыш йомғаҡтары буйынса Рәсәй вәкилдәре Ҡытайҙағы партнерҙарына 100-ҙән ашыу тәҡдим индерҙе, – тине Алексей Суханов.
Башҡортостан Хөкүмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, республикала “Волга – Янцзы” форматындағы ғәмәлдәр һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән Ҡытай капиталы ҡатнашлығында 22 предприятие уңышлы эшләй.
– Агросәнәғәт комплексы, машиналар эшләү, төҙөлөш материалдары етештереү, медицина, туризм өлкәһендәге проекттарға өҫтөнлөк бирергә тырышабыҙ. Анығыраҡ әйткәндә, беҙ хеҙмәттәшлек концепцияһы төҙөүҙән проекттарҙы тормошҡа ашырыуға күстек, – тине республика Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Артур Шәйнуров.
“Волга – Янцзы” форматы идеяһы 2012 йылдың йәйендә Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабичтың Ҡытай Халыҡ Республикаһы Дәүләт Советы вәкилдәре менән осрашыуында тыуа. Әйткәндәй, Ҡытай Рәсәйҙең төп 100 сауҙа партнеры исемлегендә өсөнсө урынды биләй.


text:
- Подробности
- Просмотров: 370
КОНДРАТЕНКО Римма Миңлебай ҡыҙы (1.2.1951, БАССР‑ҙың Стәрлетамаҡ р‑ны Стәрлетамаҡ с‑зының Үҙәк усадьбаһы ҡсб, хәҙ. БР‑ҙың ш. уҡ районы Октябрьский а.), химик. Химия ф. д‑ры (2006). БДУ‑ны тамамлаған (1973). 1974 й. алып БДМУ‑ла эшләй. Фәнни хеҙмәттәре тритерпеноидтар һәм гликозидтар химияһы өлкәһендәге тикшеренеүҙәргә арналған. К. ҡатнашлығында глицирризин кислотаһы (татлы тамырҙың төп компоненттарының береһе) нигеҙендә шешеүгә, сей яраға һәм вирусҡа ҡаршы матдәләр синтезлана. 150‑нән ашыу фәнни хеҙмәт, 17 уйлап табыу авторы.
Хеҙм.: Солодка: биоразнообразие, химия, применение в медицине. Новосибирск, 2007 (авторҙ.).
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 238
ҮҘӘК УНИВЕРМАГ, сауҙа үҙәге, ААЙ. Ҡуртымға майҙандар биреү һ.б. м‑н шөғөлләнә. Өфөлә урынлашҡан. Дөйөм майҙаны 4,3 мең м2 булған бинаны, ш. иҫ. 3,6 мең м2 майҙанлы сауҙа залдарын биләй. Машиналар ҡуйыу урыны бар. 2010 й. 13 кеше эшләгән; 2,0 мең м2 сауҙа майҙаны ҡуртымға бирелгән. 1907 й. ағалы-ҡустылы сауҙагәр Кәримовтарҙың “Мода‑галантерея магазины” һәм сауҙагәр С.С.Шәмғоловтың мануфактура магазины булараҡ төҙөлә, 1930 й. башлап 1‑се ҡала торгының 27‑се универсаль магазины, 1941 й. — СССР Сауҙа ХК‑ның Сәнәғәт тауарҙары м‑н һатыу иткән универсаль магазиндар баш идаралығының үҙәк универсаль магазины, 1956—68 йй. һәм 1971—93 йй. — Өфө үҙәк универсаль магазины, 1968—71 йй. “Яҙ” сауҙа фирмаһы, 1993 й. алып хәҙ. исемдәге ЯАЙ, 2004 й. хәҙ. статусын йөрөтә. Универмаг бинаһы — архитектура ҡомартҡыһы һәм ҡала төҙөлөшө ҡомартҡыһы.
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
“Балама йөрәгемде бирәм”Республиканың Учалы районы буйынса дәүләт техник күҙәтеүе инспекцияһы кабинеты эргәһендә һәр саҡ сират. Кемдер үҙ техникаһын теркәтеү өсөн документ йүнәтә, икенселәр, киреһенсә, ауыл хужалығы транспортын иҫәптән төшөрә, йә үҙйөрөшлө техниканы һатыу...
ИЗВЕЩЕНИЕ О ПРОВЕДЕНИИ АУКЦИОНА В ЭЛЕКТРОННОЙ ФОРМЕ31300379140 Способ закупки: Аукцион в электронной форме. Сведения о заказчике: Государственное унитарное предприятие Республики Башкортостан Редакция журнала "Башкортостан кызы". Место нахождения: 450079, Республика Башкортостан, г. Уфа, ул....
Интернетта нисек аҡса эшләргә?Беҙ бик ҡыҙыҡ заманда йәшәйбеҙ. Ҡалыптар емерелә, яҡшы тип уйлағаныбыҙ йыш ҡына яман, зыян тигәнебеҙ үҫеш юлына асҡыс та булып ҡуя ҡайһы саҡ. Технологияларҙың йылдам үҫеше һәм интернет селтәре быға тиклем ете ҡат һаҡ аҫтында булған белем-хазиналарға...
Исемең матур, кемдәр ҡушҡан…Бәпес көтөп йөрөгән серле лә, күңелле лә мәлем. “Улыбыҙ булһа, исемен Йәдкәр тип ҡушырбыҙ”, – ти һөйгәнем. Был исемде бығаса һис ҡасан ишеткәнем булмағас, аптырап ҡалдым. Тора-бара ул минең өсөн иң ҡәҙерле исемгә әйләнде. Шулай итеп, балам донъяға...
Хыял да итмәгән мөғжизәЙыл башында журнал уҡыусыларыбыҙ араһында отош ойошторғайныҡ, сит илгә сәйәхәт Ейәнсура районы Сиреғол ауылынан Мәрйәм Батталоваға насип булғайны. Бына күптән түгел еңеүсебеҙ Төркиәнән ҡайтты. Ауылдарҙа шундай яҡты күңелле, балалай ихлас йәнле,...
Как удачно снять квартиру в УфеКвартирный вопрос был актуален всегда. Люди стремились создать свой неповторимый очаг, уют и зачастую на это уходило масса сил времени и денег, и это при условии покупки собственной недвижимости. Что же остается тем, кто пока не может позволить себе...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
- Подробности
- Просмотров: 582
АДМИРАЛ (Vanessa atalanta), күбәләктәр отрядының күп төҫлөләр ғаиләһенә ҡараған бөжәк. Евразияла таралған. Ҡанаттарының ҡоласы 6 см тиклем, алғы ҡанаттары өҫтән ҡара, аҡ таплы һәм ҡыҙыл ҡыя һыҙатлы, артҡылары — ҡара, сите ҡыҙыл һыҙатлы. Йомортҡалары 10 буй ҡырлы, йәшкелт, тумалаҡ, үҫемлектәргә һала. Ҡарышлауыҡтары ҡара, ҡыҙыл‑көрән йәки һарғылт йәшел төҫтә, ҡорһаҡ сегменттарының ян‑яҡтарында һары тулҡынлы һыҙыҡ бар, сәнскеле. Төрөлгән һәм ау м‑н беркетелгән япраҡтарҙа йәшәй, төрөлгән япраҡта ҡурсаҡлана. Ҡурсаҡтары көрән төҫтә, арҡаларында парлы ялтыр түмһәләк бар. БР шарттарында йылына 3 быуынға тиклем үҫә. Оло заттар ҡышлай. Йәш күбәләктәрҙең осоп сығыу ваҡыты июль—сентябрҙә. Оло бөжәк сәскәләр нектары йәки үҫемлек һуты, ҡарышлауыҡтары кесерткән, шайтан таяғы, һирәгерәк тал һәм астра һымаҡтар м‑н туҡлана. Респ. үҙәк һәм көньяҡ райондарында осрай. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
В.А.Книсс, М.Ғ.Миһранов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 212
УСМАНОВ Хәйрулла Абдрахман улы (1866—1915), Ырымбур губернаһынан 2‑се Дәүләт думаһы (1907) депутаты. Рәсәй мосолмандары иттифағы ағзаһы. Ҡазанда мәҙрәсә тамамлаған. Ырымбур өйәҙе Сәйет посадының указлы муллаһы. Дәүләт думаһының мосолман фракцияһына ингән. 1907 й. һуң Сәйет биҫтәһе ахуны. Уҡытыу-тәрбиә һәм хәйриә учреждениелары м‑н етәкселек итеү б‑са махсус попечителдәр советы ағзаһы. 4‑се Рәсәй мосолмандары съезында (С.‑Петербург, 1914 й. июне) ҡатнашҡан.
Л.Ә.Ямаева
Тәрж. Ф.Ә.Ҡылысбаев


text:
285-77-85 (прямой эфир)
262-88-08 (реклама)
262-88-18 (поздравление)
+7 (937) 167-54-66 (WhatsApp)
Йәш быуынды тәрбиәләү йәһәтенән ағинәйҙәрҙең роле баһалап бөткөһөҙ: өләсәй кәңәше, олатай тәрбиәһе, сәсән һүҙе, ағинәйҙәр нәсихәте һәр урында әйтелер, уларҙың һүҙенә ҡолаҡ һалыныр булған. Әхлаҡ тәрбиәһен, милләтте үҫтереүҙе төп маҡсат итеп ҡуйған Хәйбулла ағинәйҙәр ойошмаһы күптәргә өлгө булырлыҡ. Йолаларын онотмаған, уны ҡәҙерләп һаҡлаған рухлы халыҡ менән “Атайсал” сығарылышында танышырһығыҙ.
105.5 FMАудиопоток


text:
“Һыуҙың серҙәре”
Маҡсат:
Өйрәтеүсе:
-балаларҙың эҙләнеү – тикшеренеү эшмәкәрлеге аша белемен байытыу;
-йәнле һәм йәнһеҙ тәбиғәт тураһында балаларҙың белемен киңәйтеү
(һыуҙың үҙенсәлектәре тураһында алған белемдәрен дөйөмләштереү)
балаларҙа эҙләнеү – тикшеренеү эшмәкәрлеге элементтарын
формалаштырыу;
-лэпбук технологияһы менән таныштырыуҙы дауам итеү;
Үҫтереүсе:
-балаларҙың аң – зиһенен, фекерләү ҡеүәһен үҫтереү;
-эҙләнеү – тикшеренеү эшмәкәрлеге буйынса мәғлүмәттәр йыйыу һәм
уларҙы аңлата белеү, һығымта яһау;
-диалогик телмәр үҫтереү, һыу үҙенсәлектәре тураһында балаларҙың
белемен нығытыу;
Тәрбиәүи:
- тәбиғәткә һөйөү, һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү;
Һүҙлек эше: йәйғор, аквариум, транспорт, һыу спорты;
Йыһазландырыу: фонояҙма, лэпбук, һүрәттәр төшөрөлгән карточкалар,
ҡағыҙҙан ҡырҡылған аквариум, балыҡтар, салфетка, фломастерҙар, клеенка;
Методик алымдар: аудиояҙма тыңлау, һүрәттәр ҡарау, лэпбукты
мәғлүмәттәр менән тулыландырыу, тәжрибә эшләү;
Эшмәкәрлек төрө: аралашыу, эҙләнеү – тикшеренеү;
Алдан алып барылған эш: күҙәтеүҙәр, әңгәмәләр: “Балыҡтарҙың
йәшәгән урыны”, “Һыу нимә өсөн кәрәк?”;
Нәфис әҙәбиәт уҡыу: “Ямғыр” М.Бикбова, “Ямғыр яу, яу” Г.Юнысова;
Ойошторолған белем биреү эшмәкәрлеге:
Балалар төркөмдә уйнап йөрөйҙәр, ниндәйҙер тауыш ишетелә – ямғыр
тауышы. Балалар, бөтәгеҙ ҙә минең эргәмә килегеҙ әле, түңәрәккә торайыҡ,
тыңлағыҙ әле ниндәйҙер тауыш ишетелә?


text:
Быҙау, һарыҡ, кәзә бәрәстәре таҙа-һау булып үҫһен өсөн витаминлы ризыҡтар кәрәклеген яҡшы беләбеҙ. Өҫтәүенә дарыу үләндәре лә йыйылһа, мал өсөн кәрәкле “йәшел дарыухана” әҙерләнһә, хужаның да күңеле тыныс булыр. Бының өсөн әллә ни күп тә кәрәкмәгән һымаҡ. Уның ҡарауы, дарыу гелән ҡул аҫтында, кеҫәгә лә һуҡмай. Мал өсөн иң киң таралған дарыу үләндәренән ат ҡуҙғалағын, андыҙ, әрем, меңъяпраҡты, емештәрҙән муйыл, ҡара ҡарағатты билдәләргә кәрәк.
Йәш малдың эсе ауыртҡанда ат ҡуҙғалағының тамырын, япраҡтарын, орлоғон файҙаланалар. Ҡоро тамырҙарҙы ике-өс йыл буйы һаҡларға мөмкин. Ҡалған ерен йылдан ашыу тотмайҙар. Бер ҡайнатма өсөн 100 грамм орлоҡ, кипкән япраҡ йәки 50 грамм ваҡланған тамырҙы 10-15 минут ҡайнаталар.
Ҡара ҡарағаттың япраҡтарын йыйып, күләгәлә киптерәләр. Бер литр һыуға 20-30 грамм япраҡ һалып 10 минут ҡайнаталар. Быҙауға ауырығандың тәүге көнөнә 200-250 миллилитр һалып, һөт бирер алдынан бер сәғәт элек эсерәләр.
Муйылдың емешенән дә, ҡайырыһынан да йәш малдың эсе киткәндә ҡайнатма ҡайнаталар. Бер литр һыуға 100 грамм иҙелгән емеш алына ла 10-15 минут ҡайнатыла. Уны 300 миллилитрлап йылы килеш эсерәләр. Һөткә тиклем ярты сәғәт элек бирәләр.
Ашҡаҙан-эсәк юлдары ауырыуҙарына ҡаршы ябай кесерткәндән дә яҡшыһы юҡтыр. Ҡайнатма өсөн йәшел кесерткәндең япрағын урайҙар ҙа ҡайнатылған һыу ҡоялар. Мәҫәлән, быҙауҙы дауалау өсөн тәүге көндә һәр өс-дүрт сәғәт һайын ошо ҡайнатманы ғына бирәләр (500 миллилитр). Икенсе көнөнә һөт эсерерҙән 30 минут алда бирәләр. Ҡайнатма әҙерләү өсөн бер литр һыуға 50 грамм ваҡланған кесерткән һалалар ҙа 5-10 минут ҡайнаталар.
Ирәүәндең йәш быҙауҙарға ла, һыйырға ла файҙаһы, дауаһы шулай уҡ баһалап бөткөһөҙ. Уның кипкән тамырҙарынан ҡайнатма әҙерләйҙәр. Бының өсөн ваҡланған тамырға ҡайнап торған һыу ҡоялар (1:5-10) һәм бер сәғәткә ҡаплап ҡуялар. Ҡайнатманы көнөнә ике-өс тапҡыр эсерәләр. Ваҡланған тамыр өлөштәрен һуңынан ҡатнаш аҙыҡҡа ҡушһаң да ярай. Малдың аҙыҡ һеңдереүен яҡшыртыу өсөн һыйырҙарға 20-40 грамм, быҙауҙарға 2-10 грамм иҫәбенән ваҡланған тамыр бирәләр.


text:
Өфөлә Волга буйы федераль округының социаль өлкә белгестәре йыйыласаҡ
Өфөлә Волга буйы федераль округының социаль өлкә белгестәре йыйыласаҡ Фото: мой-ориентир.рф
ӨФӨ, 2018 йыл, 19 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Өфөлә 22-23 ғинуарҙа «Киләсәк» тип аталған социаль форум үтә. Унда Волга буйы федераль округы белгестәре ҡатнашасаҡ. Форумдың төп сараһы – «Рәсәй социаль өлкәһенең киләсәге образы. Социаль ярҙам һәм социаль хеҙмәтләндереү» стратегия сессияһы. «Тигеҙ хоҡуҡтар — тигеҙ мөмкинлектәр», «Һанлы социаль өлкә», «Халыҡты һаҡлау һәм арттырыу», «Социаль дәүләттең мохтажһыҙ киләсәге» — исемле башҡа сессия темалары тиккә һайланмаған, улар йәмғиәт тормошоноң бөтә мөһим өлкәләренә ҡағыла, тип билдәләнеләр Башҡортостан Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығында.
Бөгөн Рәсәйҙә социаль хеҙмәтләндереү өлкәһендә эшләүсе 600 меңдән ашыу белгес иҫәпләнә, уларҙың һәр ҡайһыһы үҙенең эшмәкәрлек төрө буйынса кәмендә 10-20 социаль хеҙмәт алыусы һәм уларҙың ғаиләләре менән эш алып бара. Һөҙөмтәлә был илдәге социаль өлкә киләсәген проектлауҙы тормошҡа ашырыуҙа ҡыҙыҡһынған 10 миллиондан ашыу кеше.
Оҡшаш форумдар бөтә федераль округтарҙа сиратлап уҙғарыла. Ойоштороусылары: Президент гранттары фонды бүлгән Рәсәй Федерацияһы Президентының граждандар йәмғиәтен үҫтереүгә йүнәлтелгән гранты булышлығында Федерация Советы, Рәсәй Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы, «Берҙәм Рәсәй» партияһының социаль платформаһы, Милли социаль коммуникациялар агентлығы, Рәсәйҙең Социаль хеҙмәткәрҙәр һәм социаль уҡытыусылар союзы.
http://www.bashinform.ru/news/1105557-v-ufe-soberutsya-spetsialisty-sotsialnoy-sfery-pfo-/


text:
- Подробности
- Просмотров: 548
ИКЕ ӨЛӨШЛӨЛӘР, магнолиопсидтар (Dicotyledones, йәки Magnoliopsida), бәбәге 2 орлоҡ өлөшөнән торған сәскәле үҫемлектәр класы. 8 ярым класы (Magnoliidae, Ranunculidae, Caryophyllidae, Hamamellidae, Dilleniidae, Rosidae, Lamiidae, Asteridae), 128 тәртибе, 429 ғаиләһе, яҡынса 10 мең заты һәм 190 мең төрө билдәле. Барлыҡ континенттарҙа ла таралған, бөтә ерҙә лә үҫә, Ерҙең үҫемлек япмаһының мөһим компоненты. И.ө. билдәле булған бөтә йәшәү формаларында ла осрай. БР флораһында И.ө. 1270‑тән ашыу төрө иҫәпләнә (сәскәле үҫемлектәрҙең яҡынса 80%‑ы), улар 229 затҡа һәм 82 ғаиләгә ҡарай. Орлоҡ өлөшөнөң ғәҙәттә 3 төп үткәргес шәлкеме була. Беренсел (бәбәк) тамырсығы төп тамыр булып үҫә һәм үҙәк тамыр системаһы барлыҡҡа килә, ҡайһы бер үләндәрҙә төп тамыр насар үҫешә йәки ҡорой, шунлыҡтан суҡлы тамыр системаһы яһала. Онтогенезда тамыр таҡыяһының һәм энтодермаһының килеп сығышы дөйөм (томбойоҡ һымаҡтарҙан башҡаларҙа). Һабаҡтың үткәргес системаһы ғәҙәттә үткәргес шәлкемдәрҙең 1 улсаһынан тора, ҡағиҙә булараҡ, камбийлы. Флоэмаһында паренхима бар (кирказон һымаҡтарҙа, лютик һымаҡтарҙа һ.б. ҡайһы бер ғаиләләрҙә булмай). Ҡайырыһы һәм үҙәге бүленгән. Япрағы ябай йәки ҡатмарлы, һаплы (сатыр һымаҡтарҙа, аралия һымаҡтарҙа — еңсәле), япраҡ эҙҙәре ғәҙәттә 1—3, һеңерсәләнеүе ҡауырһын, һирәгерәк бармаҡ һымаҡ, ҡайһы бер төрҙәрендә дуға һымаҡ йәки параллель. Сәскәһе ғәҙәттә — 5, һирәгерәк — 4, ҡайһы ваҡыт 3 өлөшлө. Нектарлыҡтары төрлө типта: башлыса үҙгәргән һеркәс, ҡайһы ваҡыт емшән бүлкәләрендә урынлашҡан махсус үҫенте рәүешендә. Инә күҙәнәк бүленгәндә микроспора тетрадтарында күҙәнәк бүлкәләре мейоз процесының аҙағында барлыҡҡа килә (бүлкәләр барлыҡҡа килеүҙең симультан тибы). Һеркә бөртөгөнөң тышсаһы өс бураҙналы (ябай төркөмдәрҙә бер бураҙналы). Эндосперм күпселек төрҙәрендә целлюляр (ядроның һәр бер бүленеүенән һуң күҙәнәк бүлкәләре барлыҡҡа килә). И.ө. ағастарҙың күпселек төрҙәре (имән, тирәк, ҡайын, йыла, йүкә һ.б.), ашарға яраҡлы үҫемлектәр (сейә, борсаҡ, ҡарабойҙай, кәбеҫтә, картуф һ.б.), мал аҙығы үҫемлектәре (кәрешкә, ҡандала үләне, клевер, мал сөгөлдөрө, рапс һ.б.), сүсле үҫемлектәр (етен, киндер, кесерткән, мамыҡ һ.б.), дарыу үҫемлектәре (шиңмәҫгөл, андыҙ, мәтрүш, һары мәтрүш, ҡанүлән һ.б.), декоратив үҫемлектәр (астра, ҡәнәфер, шыҡтым, роза, миләүшә һ.б.), баллы үҫемлектәр (суҡмарбаш, ҡыртан, саған, кәкүкбаш, йылҡы борсағы һ.б.) ҡарай. И.ө. үҫемлектәрҙең 139 һирәк төрө, ш. иҫ. 36 реликт (шуларҙан бысраҡ ҡыйыҡтаж, өсәүле йөрәгүлән, себер флоксы Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау союзының Ҡыҙыл китабына индерелгән) һәм 38 эндемик (Клер астрагалы, Разумовский тәңкәғуҙағы, Эверсман ҡаҙ үләне, Крашенников минуарцияһы, Ипполит ҡыйыҡтажы, тоҙут һымаҡ әрем, ирәмәл алтын тамыры, урал соссюреяһы, ҡандала ҡанүләне РФ‑тың Ҡыҙыл китабына, 13 төр — Гельм астрагалы, урал елбегәйе, урал лаготисы, урал ҡаҙ үләне, Крылов зыягөлө Халыҡара тәбиғәтте һаҡлау союзының Ҡыҙыл китабына ингән) БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Әҙәб.: Тахтаджян А.Л. Система магнолиофитов. Л., 1987; Эколого-географический анализ флоры Республики Башкортостан. Уфа, 1995.
С.С.Хәйретдинов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
14 сентябрҙә Өфөлә II «Сәләм-2012» республика сыуаш йыры һәм бейеүе фестивале үтә
14 сентябрҙә Өфөнөң С.Т.Аксаков исемендәге паркында II «Сәләм-2012» республика сыуаш йыры һәм бейеүе фестивале үтә. Уны ойоштороусылар булып Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы йорто, төбәктең Сыуаш мәҙәниәте йәмғиәте һәм Өфө ҡалаһы ҡала округының Киров районы хакимиәте сығыш яһай.
Фестивалдә үҙешмәкәр башҡарыусылар, вокаль, фольклор, инструменталь, театр коллективтары ҡатнаша ала. Сарала ҡатнашыу өсөн заявкалар 10 сентябргә тиклем 450077, Өфө ҡалаһы, Ленин урамы, 56 адресы буйынса БР Халыҡтар дуҫлығы йортонда (4-се офис) ҡабул ителә. Телефондар: 8-927-35-35-447, 8-927-084-80-36, 8-917-751-59-03, факс — 272-70-52.


text:
2018 йылдың 20-22 сентябрь көндәрендә Өфөлә халыҡ-ара баш ҡалалар һәм СНГ дәүләттәренең ҙур ҡалалар Ассамблеяһы Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте менән берлектә XXVI сессияһын һәм «Хәүефһеҙ ҡала. Комплекслы ҡараш» тигән халыҡ-ара форумын үткәрәләр. Сессия Ассамблеяның 20 йыллығына арналған.
Форум эшендә МАГтың ағзалары, ҡала етәкселәре, ООН-Хабитат вәкилдәре, СНГның башҡарма комитеты, Федераль Йыйылышының Федерация Советы һәм Дәүләт Думаһының профилле комитеттары етәкселәре, ҡала-ара берләшмәләр, эксперт һәм фәнни ойошмалар вәкилдәре ҡатнашыуыҙары көтөлә.
Ассамблеяның XXVI сессияһының көн тәртибендә: 2017-2018 йылдарҙағы МАГтың эшмәкәрлеге тураһында отчет, етәкселек органдарын һайлау, МАГтың эшмәкәрлегенең өҫтөнлөктәрен билдәләү, МАГтың 2019 йылға саралар планы һәм башҡа мәсьәләләр.
Форумда хәүефһеҙлек проблемаларына комплекслы ҡараш, шул иҫәптән ҡала тотороҡло үҫешенә шарттар булдырыу, милләт-ара һәм конфессия-ара татыулыҡ тәьмин итеү, ҡала инфраструктураһының хәүефһеҙлеге һәм экологик хәүефһеҙлек мәсьәләләре һәм башҡа темалар ҡараласаҡ.
Форум программаһында: пленар ултырыш, халыҡтың финанс грамоталылығы мәсьәләһенә арналған секция, ҡала мөхитендә социаль һәм мәҙәни киңлеген булдырыу мәсьәләләренә арналған секция.
Форум сиктәрендә Өфө ҡалаһы хакимиәтенең һәм ҡала ойошмаларының ҡала мөхитен комплекслы хәүефһеҙлек менән тәьмин итеүгә йүнәлтелгән эшмәкәрлек тәжрибәһе менән танышыу ҡаралған.
Киң мәғлүмәт саралары вәкилдәрен был сараны яҡтыртырға саҡырабыҙ.