text:
ПОЗДРАВЛЯЕМ ПОБЕДИТЕЛЕЙ КОНКУРСА!
Рады объявить имена победителей конкурса рецензий, организованного Башкирским академическим театром драмы им.М.Гафури в рамках проекта «Театр+». Самыми лучшими названы работы Гульдар Гафаровой, Розы Янбердиной, Ляйсан Шакировой и Айгуль Юнусовой.
Поздравляем победителей и желаем им новых творческих успехов!
Ниже прикрепляем рецензии победителей.
БӘХЕТ ӨСӨН БИК КҮП КӘРӘК ТҮГЕЛ!-
«Бәхет хаҡы» мелодрамаһына рецензия.
Һәр ғаиләнең үҙенә генә хас ғәҙәттәре, традициялары була. Был тәбиғи, сөнки ғаилә йәмғиәттә формалаша, заманға яраҡлашып йәшәргә тырыша.Тормоштоң матди яғын ҡайғыртып ҡына йәшәү түгел, ә рухи яҡтан да үҫешеү һәр кем өсөн оло ҡануниәт булып тора. Беҙҙең ғаилә лә ижадҡа, бигерәк тә шул матурлыҡты тыуҙыра алыусыларға һоҡланып йәшәй. Шуға күрә, ял көндәрен Ишембай-Өфө тарафтарын бер ни күрмәй, баш ҡалаға Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрына юлланырға тырышабыҙ.Үҙебеҙ эш буйынса сәхнәнән йыраҡ кешеләр булһаҡ та, күңелебеҙ менән ҡараған һәр спектаклды йылы ҡабул итеп, ҡайһы бер ролдарҙы йә хуплап, йә әрләп, хатта аҙналар буйы фекер алышабыҙ. Форсаттан файҙаланып,иң яратып ҡараған (3 тапҡыр), бер беҙҙе генә түгел, ә башҡа тамашасыларҙы ла, моғайын, тәрән уйҙарға һалған, тормош, йәшәү асылын,мәғәнәһен төшөндөрөп биргән “Бәхет хаҡы”музыкаль мелодрамаһы тураһында фекерҙәрем менән уртаҡлашмаҡсымын артабан.
Мелодраманың режиссеры — Айрат Абушахманов шул хәтлем халыҡ күңеленә, йәшәйешенә яҡын итеп сәхнәләштергән әҫәр был. Сөнки актерҙар уйнаған ваҡиғалар ҡәҙимге тормошта ла бихисап. Эйе ул беҙ, көнө-төнө эш, донъя,яҡты ҡояш аҫтында үҙ дәрәжәбеҙҙе булдырырға теләп йүгергән кешеләр. Ә башҡаһы... Башҡаһы көтөп тә тора. Аҡса табабыҙ,донъя етеш, иң мөһиме балалар замана әйберҙәренә ҡытлыҡ кисермәй. Әммә бер миҙалдың да ике яғы булған кеүек, тормош алҡымдан килтереп ҡыҫа бер саҡ, нәҡ шул ваҡытта нисек йәшәнем мин, дөрөҫмө, юҡмы тигән уйға ҡалаһың. Режиссерҙың ошо хәл-ваҡиғаларҙы йөрәктең иң нескә ҡылына үткәнсе бирә алыуы,сәхнәлә ваҡиғалар алмашынған һайын тамашсыларҙың залда өҙлөкһөҙ илап ултырыуы, тәрән уфтанып ҡуйыуҙары һөйләй. Беҙ беренсе тапҡыр ҡарағанда ғына түгел, ә икенсе, хатта өсөнсөһөндә лә хис-тойғоларҙы йүгәнләй алманыҡ, шул уҡ күҙ йәштәренә быуылып тик ултырҙыҡ, рентген нурҙары кеүек, мелодрама һәр бер күҙәнәгебеҙ аша үткән кеүек тойолдо Шуныһы ҡыҙыҡлы, беҙ әле йәштәр генә, томоштоң әллә ни аһ-зарын күреп өлгөрмәнбеҙ, ныҡлы тәжрибә лә тупламағанбыҙ, әммә киләсәккә әллә күпме фәһем алдыҡ. Режиссерҙың дөрөҫ итеп әҫәрҙе бирә алыуында торалыр спектакль уңышының төп нигеҙе.
Спектаклдың композиторы — Мөҙәрис Ғәзетдинов турыһында ла яҡшы һүҙҙәр генә яҙаһы килә.Сөнки сәхнәлә яңғыраған һәр бер йыр, көй үҙенсәлекле, күңелгә үтеп инә, мелодраманы биҙәп, байытып бара.
Ә актерҙар һуң!Һәр береһе үҙенсә маһир, үҙенсә талантлы. Башҡортотан сәхнәһенең йөҙөк-ҡаштары булған Фидан Ғафаров, Нурия Ирсаева, Рәзифә Динмөхәмәтова, Артур Ҡунаҡбаев, Светлана Хәкимова,Ирада Фазлаева, Руслан Хайсаров һ.б. ысын тормош ваҡиғаларын бәйән итәләрме ни!Шул хәтлем оҫта башҡаралар хатта сәхнә һәм актерҙар ғына бит ул тип әйтерлек тә түгел.
Ә шулай ҙа уйландыра... Бигерәк тә Зариф ағайҙың яҙмышы. Ул бит сәхнә өсөн, халыҡҡа йәм килтерер өсөн яратылған кеше. Булмышы эшенән ғибәрәт. Ә ниңә һуң Хоҙай Тәғәлә бар бәләләрҙән дә араламаны икән геройҙы? Сөнки Зариф ағай тормошта алтын урталыҡ тапмағанға, моғайын . Ярай премьералар, репетициялар булһын да ти, ә ниңә шунда ҡайһы берҙә улыңды ла алып бармаҫҡа. Әйҙә йөрөһөн, бәлки атайға оҡшап актер һөнәрен дә һайлар ине. Шул саҡта әллә күпме бәләләрҙан ҡотолоп булыр ине. Әминәгә өйләнеү кәрәктеме икән? Көсләп асылған күҙҙең бер ҡасан да яҡтыһы булмай бит. Шуға күрә ҡатын-ҡыҙ ир-егеттең һөйөүөн көсләп яуларға тейеш түгелдер ул. Йә бар мөхәббәт, йә әллә нимә эшләһәң дә яратып булмай ул.Был ғаиләнең селпәрәмә килеүелә нәҡ мөхәббәт булмауҙандыр тигән фекерҙәмен. Сөнки байлыҡ түгел, дәрәжә түгел, тик һөйөү генә, бар ҡаршылыҡтарҙан һаҡлай ир менән ҡатын араһын. Яратыуҙа үҫкән бала ла, был донъяны тик йылы ғына төҫтәрҙә күрә.
Һорауҙар, һорауҙар борсой мелодраманан һуң мине... Үҙемә һорау бирәм дә эстән генә герой менән һөйләшеп яуап табырға тырышам.Әгәр ҙә Заһиҙә менән ҡазаға тарымаһа, уның менән геройыбыҙ ҡауышһа, сәстәрен-сәскә бәйләһә яҙмыштары нисек булыр ине икән? Бәлки, бөтөнләй икенсе юҫыҡта үтер ине. Шулай ҙа, үкенесле булһа ла, бушҡа уҙмаған бит Зариф ағайҙың ғүмере. Иң мөһиме,яратҡан кешеһенән ҡыҙы табылыуы донъяның серлелегенә тағы бер ишара. Һуңғы һулышына тиклем эргәһендә ышаныслы дуҫтары булыуы ла геройҙы ыңғай яҡтан һүрәтләй. Күптәребеҙ ошондай таянысыбыҙ булыуы менән дә бәхетле бит! Эшендә лә халыҡ күңелендә уйылып ҡалырлыҡ яҡты иҫтәлектәр генә ҡалдыра Зариф ағай.
Дөйөмләштереп әйткәндә, был мелодрамны ҡараған һәр кеше тормошона икенсе яҡтан ҡарап баһалағандыр, тигән уйҙамын. Хәҡиҡәт, әсе дөрөҫлөк был әҫәрҙә һәм ул күптәрҙең тормошоноң сағылышы. Театр биргән был фәһемле дәрес ғүмерлек.
Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актерҙары сәхнәләштергән бар драма әҫәрҙәре лә иҫ киткес. Мөмкинлек булһа, һәр береһе тураһында айырым һөйләрлек. Киләсәктә республикабыҙҙың йөҙөк ҡашы булған театрға яңынан-яңы үрҙәр, асыштар теләйһе килә.
Роза Йәнбирҙина,
Ишембай ҡалаһы
Рецензия на спектакль «Навстречу мечте»
Думаю, все люди на планете Земля любят мечтать: на протяжении своей жизни мы грезим о каких-то вещах, событиях, мечтаем кем-то стать, ставим цели и иногда добиваемся их... Стремясь к своей мечте, мы преодолеваем препятствия, и, если честно, иногда препятствуем мечтам другим людей. Это всё взрослые мечты, а есть детские мечты, которые стоят особняком. Они немного другие...они могут быть приземленнее, могут наоборот быть очень великими, но то, что их отличает – хрупкость. Спектакль «Хыялға ҡаршы»( навстречу мечте, но в то же время наперекор, вопреки чему-то или кому-то) именно о детских мечтах, ожиданиях, планах, осуществление, которых усложняется таким понятием, как детский дом.
Актеры спектакля «Навстречу мечте», который был поставлен по повести А. Баймухаметова «Не оставляй, мама», рассказывают о жизни детдомовских детей… Да, именно рассказывают, а не пытаются перевоплотиться в них. Ведь детдом – другой мир, который многим из нас, к счастью, непонятен. Какими бы талантливыми ни были актеры, думаю, никому никогда не удастся погрузиться в гамму чувств, которую испытывает ребенок, выросший в детдоме, никому не удастся пройти его дорогу, почувствовать его слёзы и радости. Конечно, если самого актера не постигла такая участь.
Интересно, что на сцене нет декораций, режиссёр не пытается воссоздать обстановку, которая царит в том или ином явлении спектакля. Ильсур Казакбаев делает акцент на игру актеров, делает акценту на события из жизни героев. Помимо игры актеров, важным элементом спектакля являются кубики, которые с первого взгляда, казалось бы, не играют никакой роли, но с погружением в спектакль, зритель понимает, что к чему. Кубики формируют стену – препятствия на нашем пути. Задача каждого из нас, в независимости от того, кто мы, пробивать эту стену. Нужно отметить, что на протяжении спектакля актеры складывают из этих кубиков имена. Трудно говорить наверняка, но, возможно, режиссер хотел донести до зрителя, что все люди, который нас окружают, могут являться частью этой стены – частью этих препятствий.
Вопрос зло детдом или нет, остается открытым - ясно одно, он меняет и детей, и людей. Не всегда понятно, в какую сторону, но кардинально. Возьмем Ильяса – главного героя, если бы не испытания, которые встали на его пути – он, возможно, не добился бы своей цели. Символической становится смерть Фарита: он переступил свой страх перед Даяном ради друга, но за чертой его ждала гибель. На протяжении спектакля, возникает много вопросов, на которые зритель должен получить ответ – получить ответ ни от режиссера или актеров, даже не от А. Баймухаметова, а от самого себя. Можно ли винить заведующую детским домом МавлидуНургалиевну за жёсткий характер? Каждый зритель решает сам для себя. Она старается быть жестче, чем жизнь этих ребятишек, старается гасить их мечты, не даёт надежд на великое будущее, потому что понимает его у этих детей, скорее всего не будет. Нельзя не отметить музыкальные вставки, которые разбавляют настроение спектакля и, в какой-то степени, пересекаются с действия, которые происходят в спектакле.
В конце спектакля мы видим ответ на вопрос, который волнует и будет волновать людей ещё ни один десяток лет: Детский дом – зло или добро? Детдом – ни добро и ни зло, детдом – это детдом. И, конечно, самая главная идея спектакля: если чего-то очень хотеть – можно добиться, какие бы преграды не готовила нам жизнь. Наперекор всему – навстречу мечте!
Ляйсан Шакирова
“Мин − ҡатын-ҡыҙ” спектакленә рецензия.
Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт акдемия драма театры –башҡорт халҡының рухи көсөн нығытыусы, үткәнде киләсәккә еткереүсе, һине кеше итеп танытыусы театрҙарҙың береһе. Театр – күңел байлағы” тип бушҡа ғына әйтмәйҙәр. Килгән тамашасының күңеле таҙара, даирәһе киңәйә...
Республикабыҙҙа башҡорт драма театры иң көслө, данлыҡлы артистарға бай булған театрҙарҙан һанала. Үткән менән бөгөнгө, бөгөнгө менән киләсәкте бәйләй, дуҫлыҡ мөнәсәбәттәрен нығыта, башҡорт халҡының мәҙәниәтен сағылдыра.
Спектаклдәрҙең халыҡ һөйөүен яулауҙа режиссерҙың да роле бик ҙур. Шуға ла уға ҙур көс, яуаплылыҡ эше йөкмәтелә. Йәш, талантлы, бай фантазиялы режиссерҙарҙың береһе, халыҡ алдында танылыу яулап өлгөргән – ул Илсур Ҡаҙаҡбаев. Әлеге көндә сәхнәгә уның “Мин - ҡатын-ҡыҙ”, “Хыялға ҡаршы”, “Һөйәһеңме – һөймәйһеңме...” һәм балалар өсөн “Зөбәржәт ҡала тылсымсыһы”, “Диңгеҙ. Утрау. Хазина”, “Итекле бесәй” спектаклдәре ҡуйылды. Барыһын да халыҡ яратып ҡабул итте, әле лә көтөп ала. Хәтерҙән сығара алмаҫлыҡ, халыҡ теленән төшөрмәҫлек спекталдәре араһында Туфан Миңнуллин әҫәре буйынса ҡуйылған “Мин – ҡатын ҡыҙ” спектакле лә бар. Әҫәрҙең сәхнәгә ҡуйылыу көнө 2014 йылдың 18 апреле. Ошо арауыҡ эсендә тиҫтәләгән тамашасының яратҡан спектакленә әйләнде. Спектаклдә бөгөнгө тормоштоң проблемаларына ярашлы 6 милләт ҡатын-ҡыҙының тормошо һүрәтләнә.
Сәхнә матур биҙәлгән, күгелйем балҡыуҙар, гөл-сәскәләр, йәшеллек менән һуғарылған. Әйтерһең дә ергә яҙ яҡынлаша, яңы тормош башлана кеүек. Ер йөҙөндә һәр ҡатын-ҡыҙҙың оло мәғәнәһе, ҙур бәхете әсә булыуҙа. Үҙенән һуң аҡыллы, батыр, матур, рухлы киләсәк ҡалдырыу. Уға ошо төшөнсәнән дә ҙурыраҡ бәхет бармы икән? Шулай ҙа, күптәребеҙ ошо бәхетте аңлап етмәй, йәшәү мәғәнәһен бөтөнләй икенсе әйберҙә күрә, башҡа юлды һайлай.
“Мин – ҡатын-ҡыҙ” спектакле һәр ҡыҙ өсөн оло һабаҡ, дәреслек, күҙҙәрҙе асыусы, балаға һөйөү уятыусы, ынтылыш биреүсе спектакль булып тора, күҙ йәштәре, күңел һыҡтауҙары аша ҡарарға мәжбүр итә. Спектакль сағыу яҡты башланып китһә лә, тетрәндергес, ярһыулы атмосфераға алып инә һуңынан. Уйланыуҙарға һала, тормошоңдо мең ҡабат күҙ алдынан үткәрә. “Мин − ҡатын ҡыҙ”ҙың төп үҙенсәлеге 6 төрлө милләт ҡатын- ҡыҙының бер дауаханала осрашып танышып китеүе... Һәр кемдең үҙ хәстәре, проблемаһы, үҙ тормошо. Актерҙарҙың спектакль барышында үҙенсәлекле, нәзәкәтле, һығылмалы итеп бейеүҙәре лә сәхнәгә йән өйрә, тағы ла тетрәндергесерәк итә.
Ҡаҙаҡ ҡатыны үҙен гел йәмһеҙ итеп һанай, бапес тапҡан һайын матурлығым юйыла тип курҡа, хафалана. Тормош иптәшенең ҡатыны тип өҙөлөп бармауы ла аяныс уята. Япон ҡыҙы иң шуҡ, иң йәш әсә итеп бирелә. Әсә булырға йыйынған һылыуҙың әле үҙенең күҙҙәрендә бәпес төҫө уйнай кеүек.
Күп тамашасыны тетрәндергән персонаж –ул балаһын ҡалдырып китергә әҙерләнгән Дилема булғандыр. Һалҡын ҡанлы, үҙен генә ҡайғыртҡан, карьераһын уйлаған, бәпесте уйынсыҡ урынына күргән, ваҡытһыҙ тип һанаған ҡатын бөтәһенең дә йөрәген өтә, бала бәғерһеҙ тиҙәр уйдай кешеләрҙе.
Ысын әсә булып һынланған, йылы ҡарашлы, наҙлы тауышлы персонаждарҙың береһе башҡорт һылыуы Гөлфинә булды минең өсөн. Нисәнсегә инде әсә исемен алып, ирен бәпес, балаларын туған менән һөйөндөрөргә итә. Уның сабырлығы, түҙемлеге, аҡыллы, кәңәшсе була белеүе йәлеп итә күптәрҙе, хатта спектаклдәге башҡа персонаждарҙы ла. Һылыуҙарҙа теләгән теләктәре зал тамашасылары өсөн дә оло һабаҡ. Шулай уҡ тетрәндергес персонаж итеп ошо ҡатындар араһында йөрөгән бер иҫәр һылыуҙы әйтер инем. Йүләр сағында аборт эшләтеп, бөгөнгө көндә бала таба алмай ыҙаланған бәхетһеҙ ҡатын. Дауаханала ятҡанда Дилеманың бепес тапҡас, баланы уға ҡалдырыуын ялбарып һорап бөтә. Бахырҡай, ҡасандыр яҙмышына үҙе аяҡ салып, бөгөн ошондай хәлдәр кисерә. Йүләр саҡта уйламаған хата эшләп, ғүмерлеккә бәхетһеҙ ҡалырға мөмкин. Был персонажыбыҙ беҙгә ошо хатҡа иҫкәртә! Бәхетенә күрә Аллаһы Тәғәлә уны ишетә, хатаһын ғәфү итә. Спектакль аҙағында был ҡатын да ауырға ҡала, күренеште күҙ йәштәрһеҙ ҡарау мөмкин түгел, йөрәк бына-бына сығып йүгерер төҫлө. Спектаклдә мин кире геройҙарҙы күрмәйем. Икенсе юлға тайпылып барыусы, әсәй булырға әле әҙер булмаған ҡайһы бер бәхетһеҙ һылыуҙарҙы ғына күрәм. Ни өсөн бәхетһеҙ? Сөнки бәпес тапмаҫ элек нисәмә уй йүгереп үтә уларҙан, нисәмә һыҙланыуҙар, киреләнеүҙәр... Ә бәпестәрен ҡулына алғас... Башлана ла инде бөтөнләйгә икенсе тормош, икенсе мәшәҡәттәр, уйҙар, хыялдар! Бала бәғерһеҙ булған Дилеманы ғына алып ҡарайыҡ, икенсе ҡатын-ҡыҙ төҫөн ала, әсә булып үҫешә башлай. Спектакль барышында 6 милләт халҡының бишек йырҙарын ишетеү һушты ала. 6 телдә яңғыраған йырҙарҙы беҙҙең актерҙарыбыҙ бик оҫта, яғымлы итеп башҡара. Бында яңғыраған бишек йырҙары туңған йөрәкте иретергә лә мөмкин. Режжисер биҙәлеш яғын да бик оҫта ҡулланған. Аҡ халатлы, баштарына яулыҡ ябынған буласаҡ әсәйҙәр, сәхнәлә асыҡ төҫтәр өҫтөнлөк итә. Ғөмүмән, ябай күҙҙе генә түгел, ә күңел күҙен дә йәлеп итә алырлыҡ спектакль! Урынлы спектакль! Бөгөнгө көн спектакле! Ҡатын-ҡыҙ спектакле! Биҙәлеш, актерҙарға роль биреү, бишек йырҙарын яңғыратыу, иң мөһиме тематика яғынан бик уңышлы ҡуйылған! Яҡшы спектакль- ул халыҡ күңелендә эҙ, тойғо ҡалдырырға хаҡлы. Халыҡтың фекерен, йәшәү даирәһен үҙгәртеүгә тиклем барып еткән осраҡтар була. Был спектакль - оло һабаҡ! Тормош һабағы! Яңылыш юлдан тайпылып барыусы һылыуҙарҙы тура юлға этәреүсе , әсә төшөнсәһен йөрәк түренә тиклем илтеп ҡуйыусы, был тормошта йәшәү мәғәнәһен аңларға ярҙам итеүсе ул, мин ҡатын ҡыҙ спектакле. Көслө! Рухлы! Һабаҡ! Спектакль генә түгел, ә һәр кем өсөн хәстәрлек!
Ҡатын-ҡыҙҙың оло мәғәнәһе,
Ҙур бәхете әсә булыуҙа!
Мөғжизә түгелме, “әсәй” тиеп,
Өндәшһәләр ул да, ҡыҙың да!
Айгөл Юнысова,
Өфө ҡалаһы
«Йософ һәм Зөләйха » спектакленә рецензия
Режиссер-Олег Ханов
Рәссам-Альберт Нестеров
Композитор-Урал Иҙелбаев
Хореография һәм пластика-Сулпан Асҡарова,Башҡортостандың атҡаҙанған артискаһы
Премьера көнө-21 октябрь 2017 йыл
Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры халыҡты үҙенең спектаклдәре менән һәр ваҡыт һөйөндөрөп тора. Олег Хановтың «Йософ һәм Зөләйха» музыкал риүәйәте сәхнәләштереүен ҡарағандан һуң үҙемдең уй-кисерештәрем, теләктәрем менән бүлешкем килде.
Волга-Урал төбәгендә йәшәгән халыҡтарҙың бөйөк шағиры, аҡыл эйәһе Ҡол Ғәлиҙең киң танылыу яулаған һоҡланғыс һәм илаһи мөхәббәт дастаны — «Ҡисса-и Йософ» («Йософ китабы») буйынса ҡуйылған сәхнә әҫәре йәшен дә, оло быуын вәкилдәрен дә үҙенә йәлеп итте. Сәхнәнең биҙәлеше, музыка- барыһы ла урынлы һәм дөрөҫ ҡулланылған. Актерҙар үҙҙәренең ролен урын еренә еткереп башҡарҙылар.Улар үҙҙәрен сәхнәлә иркен тоттолар,гүйә, сәхрәлә кеүек хис иттеләр.
Мин Ҡол Ғәлиҙең «Ҡисса-и Йософ » дастанын спектакль булмаҫтан алда,бер нисә көн элек,уҡыған инем. Шул саҡта әҫәр буйынса спектакль булырын ишеткәс тә, «Ә ниңә бармаҫҡа?»- тип үҙ-үҙемә һорау биреп ҡуйҙым.
Әҫәрҙә төп герой – ислам пәйғәмбәре Йософ. Ул һәр ваҡыт аҡыл һәм сабырлыҡ менән эш итә.
«Йософ һәм Зөләйха»спектакле Йософтоң (Руслан Хайсаров) төш күреүе менән башлана. Был төшөн атаһы Яҡупҡа (Башҡортостандың халыҡ артисы- Илдар Сәйетов) һөйләй һәм ул юрай. Сер итеп һаҡларға ҡуша. Тик Яҡуптың үгәй ҡыҙы (Фирҙәүес Ғиззәтуллина) ишетеп, ағаларына әйтә. Улар көнләшәләр, Йософтан ҡотолорға теләйҙәр. Атаһын алдап, уны яланға алып сығалар һәм ҡойоға ташлайҙар. Ошо урында ағалары бик насар эш ҡылалар, Аталарына Йософтоң ҡанлы күлдәген күрһәтеп, бүре ашаны тип алдарға оялмайҙар хатта.
Йософто ҡойонан ҡаруансылар (Башҡортостандың халыҡ артисы – Алмас Әмиров) ҡотҡара. Мысырға етеп, ул ҡиммәт хаҡҡа ҡол итеп һатыла. Уны батша (Ринат Баймырҙин) һатып ала. Батшаның ҡатыны Зөләйха (Гөлнара Ҡаҙаҡбаева) Йософҡа ғашиҡ була. Әйтергә кәрәк, ул алдан да төштә күреп, оҙаҡ йылдар буйы уны көтөр булған. Тик Йософтоң ғына иҫе китмәй, шуға ла асыуынан зинданға яптыра. Ун ике йыл буйы ята Йософ. Унда шарапсы һәм икмәксе менән булған күренештәр ҙә бик сағыу яҡтыртылған. Йософ уларҙың төштәрен юрай.
Бер саҡ Мысыр батшаһы төш күрә һәм шарапсы Йософҡа уны илтеп төшөн юрата. Батша зиндандан сығара. Ашлыҡ запасы әҙерләп, аслыҡтан ҡотҡара.
Йософ Мысыр илендә батша булып өлгөрә. Ҡарсыҡ (Башҡортостандың халыҡ артисткаһы-Нурия Ирсаева) хәленә ингән Зөләйха ла һылыулана.Улар өйләнешәләр.
Бер саҡ Йософтоң ағалары аслыҡтан Мысырға киләләр. Йософ уларҙы таный һәм һарай һалдыра.Ошонда ул ағалары менән бәйле хәл-ваҡиғаларҙы төшөрөп ҡуйҙыра. Шуның менән Йософ үҙен таныта. Күрһәткән яуызлыҡтары өсөн ағалары үкенә,ә батша уларҙы ғәфү итергә әҙер тора. Барыһы ла бергә йәшәй башлайҙар, аталары ла Мысыр иленә килә.
“Йософ һәм Зөләйха” спектаклендә дастанда һөйләнелгән күп кенә ваҡиғалар сағылыш тапмай. Мәҫәлән, Йософтоң әсәһе менән һөйләшеүе, ҡаруансының Йософто туҡмағандан һуң дауыл ҡубыуы һ.б.Шулай ҙа бик үҙенсәлекле спектакль булды. Был сәхнә әҫәре тамашасы тарафынан бик йылы ҡабул ителде тип әйтә алам. Йософтоң иң ҡәҙерле кешеһе өсөн ағаларын ғәфү итеүен сағылдырған күренеш бигерәк оҡшаны. Зөләйханың үҙ мөхәббәтенә тоғро ҡалыуы минең өсөн ниндәйҙер фәһем булды тип әйтә алам.
Тамаша залында ултырған һәр кем, моғайын да, изгелектең яуызлыҡ тарафынан еңелеүе , ғаиләнең һәм илдең именлеге,халыҡтың матур яҙмышы иң тәүҙә кешенең үҙ-ара мөнәсәбәтендә, башҡаларҙың эштәрендә тоғролоҡ, ихласлыҡ, түҙемлелек кеүек сифаттарға эйә булыуында икәне хаҡында уйланғандыр. Был спектаклдән барыһы ла ниндәйҙер булһа фәһем, тәрбиә алғандыр тип уйлайым.
Мин, үҙ сиратымда,барыһына ла «Йософ һәм Зөләйха» спектаклен ҡарарға кәңәш итәм. Театр халыҡҡа тәрбиә бирәме? Хәйер, бер нисә сәғәт эсендә тәрбиәләүгә өлгәшеү мөмкин дә түгелдер. Ә шулай ҙа, мәҙәни өлкәгә килеп, ниндәйҙер кимәлдә һабаҡ алып, кеше уйлана икән, театрҙарыбыҙ йәшәйәсәк, уның юғары кимәлдә ҡуйылған премьераларына халыҡ ағылп киләсәк.
Гөлдәр Ғафарова,
Өфө ҡалаһы


c: text/html

text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 04.04.2018
Бүләктәр арта бара
Яңылыҡтар таҫмаһы // 4-04-2018, 16:04
Йыл башында “Йәшлек” гәзите Башҡортостан республикаһының Яҙыусылар союзы һәм Зәйнәб Биишева исемендәге “Китап” нәшриәте менән берлектә иғлан иткән Мостай Кәрим исемендәге хикәйәләр конкурсы үҙ эшен дауам итә. Өс айҙа редакцияға ике тиҫтәгә яҡын хикәйә килде, уларҙың «иң-иң»дәре һәм бәйге шарттарына тап килгәндәре гәзит биттәрендә донъя күрҙе.
Иғлан ителеүенсә, конкурста төп бүләк (50 мең һум) һәм дүрт дәртләндереү номинацияһы билдәләнә. Шулай уҡ юғары баһа алған 10 – 15 хикәйә “Китап” нәшриәтендә айырым йыйынтыҡ булып донъя күрәсәк. Был матур һәм әһәмиәтле ваҡиғанан Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте лә (етәксеһе – Гөлнур Ғәлинур ҡыҙы Ҡолһарина) ситтә ҡалырға теләмәне. Улар ҡатын-ҡыҙ авторҙары өсөн үҙ призын булдырҙы. Шулай итеп, беҙҙең хәҙер дүрт дәртләндереү призы һәм еңеүсеһе буласаҡ....
Иғлан ителеүенсә, конкурста төп бүләк (50 мең һум) һәм дүрт дәртләндереү номинацияһы билдәләнә. Шулай уҡ юғары баһа алған 10 – 15 хикәйә “Китап” нәшриәтендә айырым йыйынтыҡ булып донъя күрәсәк. Был матур һәм әһәмиәтле ваҡиғанан Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте лә (етәксеһе – Гөлнур Ғәлинур ҡыҙы Ҡолһарина) ситтә ҡалырға теләмәне. Улар ҡатын-ҡыҙ авторҙары өсөн үҙ призын булдырҙы. Шулай итеп, беҙҙең хәҙер дүрт дәртләндереү призы һәм еңеүсеһе буласаҡ....
Атайлы булһын балалар!
Объявления / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 4-04-2018, 14:57
“Аталы бала – арҡалы”, “Атанан күргән – уҡ юнған, әсәнән күргән – тун бескән”, “Атанан күреп ул үҫер, әсәне күреп – ҡыҙ үҫер” кеүек тапҡыр мәҡәлдәр бар халҡыбыҙҙа. Эйе, ғаиләлә атай кешенең роле баһалап бөткөһөҙ. Ул – ғаилә именлеген һаҡлаусы ла, балаларына өлгө булырлыҡ кеше лә. Ошо абруйҙы булдырыу – әсәй кешенең дә бурысы.
...
Башҡортостанда эт ғаиләне уттан ҡотҡарған
Яңылыҡтар таҫмаһы // 4-04-2018, 14:43
Октябрьский ҡалаһында Ричи ҡушаматлы эт Колосовтар ғаиләһен янғындан ҡотҡарған.
Ҡыйыу дүрт аяҡлы ҡотҡарыусы кинолағы супергеройға оҡшамаған — аҡ эт, уң күҙе тирәһендә сағыу ерән тап бар.Ҡасандыр элекке хужалары баш тартҡан этте ғаиләлә Эт тип кенә йөрөтәләр һәм Ричи уларҙы рәхмәт йөҙөнән ҡотҡарған, тип иҫәпләйҙәр....
Ғәҙәти булмаған хәл: яҡташыбыҙ өсөн НТВ телеканалы ҡағиҙәләрҙе үҙгәртте
Яңылыҡтар таҫмаһы // 4-04-2018, 14:38
«Һин супер» проектының беренсе турының һуңғы һигеҙенсе сығарылышы ваҡытында НТВ телеканалы эфирында башҡа һыймаҫлыҡ хәл булды. Башҡортостандан килгән 15 йәшлек ҡыҙ өсөн тәүге тапҡыр шоуҙың ҡағиҙәләре үҙгәртелде. Рәүил ауылынан Зарема Шәйхетдинова «Titanium» йырын башҡарҙы, ләкин бер жюри ағзаһы, Владимир Пресняков ҡына, йәшел төймәгә баҫты. Ҡыҙ сығыш яһау өсөн йырҙы дөрөҫ һайламаған, тигән фекергә килде уның коллегалары һәм унан халыҡ йырын башҡарыуҙы һораны. Яҡташыбыҙ башҡорт йырын йырлап күрһәткәндән һуң, Сергей Лазарев, Юлианна Караулова һәм Игорь Крутой йәшел төймәгә баҫты һәм ҡыҙҙың халыҡ йырҙарын башҡарыу һәләте ҙур булыуын билдәләне.
...
...
Дуҫтар булһын
Махсус бит / Письма // 4-04-2018, 08:00
Ике күрше тураһында риүәйәт был. Ҡыш килгән. Ҡар күп яуған. Ғәлимйән иртә менән сыға ла ҡар көрәй, ти. Эшләп йөрөгән арала күршеһенең яғына күҙ һала. Унда – өйгә табан тап-таҡыр юл, имеш. “Ҡалай иртә тороп ҡар таҙарта был Сәлимйән күрше”, – тип аптырай ҙа, иртәгә тағы ла иртәрәк торорға ҡарар итеп, инеп китә.
Икенсе көнгә лә ҡар күп яуа. Ғәлимйән, ғәҙәттәгесә, сығып ҡар көрәй. Сәлимйәндең ҡапҡа төбөнә ҡараһа, тағы – тап-таҡыр. Өсөнсө көндә лә шул уҡ күренеш.
Ғәлимйәндең Сәлимйән менән осрашҡан бер көндө сәләмләшкәндән һуң уҡ тәүге һорауы шул була:
– Күрше, ҡара әле, мин иртә-ә менән сығып ҡар көрәйем, һинең бөтә ерең шып-шыма, юлдарың – таҡыр. Ҡасан ҡарҙан таҙартып өлгөрәһең ул?
– Юҡ, Ғәлимйән күрше, мин бер ҡасан да ҡар көрәмәйем. Дуҫтарым күп, улар килһә, урамдан йортҡа һуҡмағым үҙенән-үҙе таҡырая!
…Үәт, йәмәғәт, ҡар көрәп ыҙаланмағыҙ, дуҫтарығыҙ килер әле. Ә улар бармы?
А. АҠБУЛАТОВА.
...
Чебурек
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 4-04-2018, 06:00
1 йомортҡа, тоҙ, 3 стакан он, 1 ҡалаҡ көнбағыш майы, 1 стакан эҫе һыу кәрәк.
Йомортҡаға тоҙ һалып күпергәнсе туҡырға, он, көнбағыш майы ҡушырға, эҫе һыу ҡойоп, ҡамыр баҫырға һәм ярты сәғәткә ултыртып торорға. Эслек өсөн үткәрелгән иткә тоҙ, күп кенә итеп һуған турап һалабыҙ. Чебуректар эшләп, майҙа ҡыҙҙырырға....
[/aviable]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 967
ДӘҮЛӘТШИН Ғөбәй (Ғөбәйҙулла) Дәүләткирәй улы (17.12.1893, Һамар губ. Ташбулат-Күстән а., хәҙ. Һамар өлк. Оло Глушица р-ны Таш-Күстән а., — 10.7.1938, Өфө), совет партия-дәүләт эшмәкәре, яҙыусы. Яҙыусылар союзы ағзаһы. Беренсе Донъя һәм Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. Ҡыҙыл профессура тарих-партия ин‑тын тамамлаған (Мәскәү, 1933). 1917 й. алып РСДРП(б) ағзаһы. Башҡортостан Ваҡытлы революцион советын ойоштороусыларҙың береһе, “Башҡурдистан” гәз. хеҙм‑ре. 1918 й. майынан Татар-Башҡорт Совет Республикаһының ойоштороу съезын саҡырыу б-са комиссия ағзаһы. 1918 й. авгусынан Һамар губ. эшләй: Пугачев өйәҙендә, 1921 й. губ. халыҡ мәғарифы бүлектәрендә. 1922 й. алып Мәскәүҙә: РКП(б) ҮК‑ның Үҙәк татар-башҡ. бюроһы ағзаһы, “Эшсе” гәз., “Ҡыҙыл Шәреҡ” ж. мөхәррире, РКП(б) ҮК ҡарамағындағы “Нәшриәт” ойошмаһының идара рәйесе. 1923 й. сентябренән Академүҙәк рәйесе; 1924 й. март—окт. РКП(б) Арғаяш кантон ком‑тының яуаплы секретары; 1924—27 йй. БАССР мәғарифының халыҡ комиссары урынбаҫары; 1927 й. ВКП(б)-ның Башҡ‑н өлкә ком‑ты матбуғатының сәйәси бүлек мөдире, 1928—30 йй. Башҡ. дәүләт нәшриәтенең баш мөхәррире, 1933 й. Баймаҡ р-ны “Йылайыр” совхозының сәйәси бүлеге етәксеһе, 1935 й. апр.— нояб. К.А.Тимирязев ис. Башҡ. пед. ин-тының директоры. 1935 й. окт. 1937 й. февр. тиклем БАССР мәғариф халыҡ комиссары, бер үк ваҡытта 1936 й. алып “Башҡортостан уҡытыусыһы” ж. баш мөхәррире. Д. тәүге хикәйәләре “Белем” һәм “Сәсән” (ҡар. “Ағиҙел”) ж. донъя күрә. Әҫәрҙәрендә башҡ. халҡының 20-се йй. уртаһындағы соц. тормошоноң киң панорамаһы сағылыш таба. Д. ижадына ысынбарлыҡты ҡырыҫ реалистик һүрәтләү хас. Уның әҫәрҙәре стиль баҙыҡлығы м‑н айырылып тора, тормош ваҡ-төйәктәренә ҙур иғтибар бирелә. “Ҡунаҡ” (1925) хикәйәһендә бөтә уңышты ҡунаҡтарҙы һыйлауға тотоноп, аҙаҡ бер телем икмәкһеҙ ҡалған һаҡһыҙ ғаиләгә ҡарата авторҙың ҡыҙғаныусан-шелтәле ҡарашы сағыла. “Ҡуңалтаҡ тормош” (1928) китабында Д. ярлы башҡ. ауылының һәм бай немец колонияһының контрасын сағыу буяуҙар м-н ентекле һүрәтләп бирә. Совет власын урынлаштырыу осоронда ауылда төрлө соц. ҡатламдар араһында барған көрәшкә арналған “Зилский” (1927) повесы һәм “Коммуна” [яҙылып бөтмәгән; айырым бүлектәре “Ҡыҙылармеец” (1936) китабына ингән] романы авторы. 1927 й. “Башҡорт аймағы” ж. (№3) Д. Ырғыҙ-кәмәлек башҡорттары т‑дағы “Бүгәсәү башҡорттарында” очеркы баҫылып сыҡҡан. 1-се Бөтә Рәсәй мосолман съезы, 1-се Башҡ‑н совет яҙыусыларының съезы (Өфө, 1934) делегаты. Репрессиялана (1937), атыла. 1957 й. аҡлана. Баймаҡ р-ны Йылайыр совхозының Үҙәк усадьба а. (Яковлевка а.) элек Дәүләтшин һәм уның ҡатыны Һ.Л.Дәүләтшина йәшәгән йорт урынында төҙөлгән бинаға мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Әҫәрҙ.: Хикәйәләр. Өфө, 1935; Һайланма әҫәрҙәр. Өфө, 1963.
Әҙәб.: Ергин Ю.В. Портреты. Деятели народного образования Башкирии. Уфа, 2008.
Ю.В.Ергин, Р.З.Шәкүров
Тәрж. Л.Н.Абдрахманова


text:
Медовка (Черная ҡушылдығы)
Медовка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе[1] биләмәләрендә аға. Йылға Черная йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина[2].
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса [2]:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 03020300512103000040819
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 103004081
- Бассейн коды — 03.02.03.005
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 03
- ГӨ буйынса сығарылыш — 0
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ «Гидротехник ҡоролмалар һәм дәүләт һыу кадастрының Рәсәй Үҙәк реестры».
- ↑ 2,0 2,1 РФ һыу реестры: Медовка.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
Хаҡлы ялдағылар күп кенә ташламалар хаҡында, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, “йүкә телефон” аша ғына белә. Шуға күрә һеҙҙең иғтибарға тәҡдим ителгән мәғлүмәттәр файҙалы булыр, тигән өмөттәбеҙ.Ял итергә барһағыҙ...
Ялға барып ҡайтыуға компенсация ҡартлыҡ һәм инвалидлыҡ буйынса хеҙмәт пенсияһы алған, эшләмәгән “төньяҡ” пенсионерҙарына түләнә. Алыҫ Төньяҡта һәм уға тиңләштерелгән биләмәләрҙә йәшәгән пенсионерҙарға иһә бындай компенсация ике йылға бер тапҡыр бирелә (1993 йылдың 19 февралендәге 4520-1-се Закондың 34-се статьяһы).
Аҡсалата түләүҙең ике алымы бар: Рәсәй Пенсия фондының территориаль органы граждан алған юл билетының хаҡын түләй йәки был хаҡты һуңынан ҡайтара (Рәсәй Хөкүмәтенең 2005 йылдың 1 апрелендәге 176-сы ҡарары менән раҫланған Пенсионерҙарға юл йөрөү хаҡын түләүгә сығымдарҙы ҡаплау ҡағиҙәләре).Мөлкәтең булһа...
Физик берәмектәрҙең килеменә һалым (НДФЛ) буйынса ҡайтарманың ҡалдығын киләһе һалым осорона күсереү мөмкинлеге бар. Күсемһеҙ милек һатып алған пенсионер сығымдың бер өлөшөн компенсациялауға иҫәп тота ала.
Ул торлаҡ йорт, фатир, бүлмә һатып алыуға (төҙөүгә) сығым буйынса мөлкәт һалым ҡайтармаһын алырға хоҡуҡлы. Был шулай уҡ ошо маҡсат өсөн алынған айырым маҡсатлы кредиттар һәм заемдар буйынса процент түләүгә лә ҡағыла.
Рәсәй Һалым кодексының 220-се статьяһындағы 10-сы пунктҡа ярашлы, мөлкәткә һалым ҡайтармаһы ҡалдығы барлыҡҡа килгән осорҙан алдағы өс һалым осоро өсөн һалымды ҡайтарыу мөмкинлеге бар. Әйткәндәй, әгәр пенсионерҙың өлөшө бар икән, икенсе милексе менән берлектә һатып алынған йорт (фатир) өсөн дә һалым ҡайтармаһын түләйҙәр.
Ташлама шәхси торлаҡ төҙөү өсөн ер майҙаны һатып алыуға ла ҡағыла. Баҡса еренә иһә закон нормаһы таралмай. Ә бына һатып алынған йорт урынлашҡан ерҙе декларацияларға һәм сарыф ителгән аҡсаның бер өлөшөн ҡайтарырға мөмкин.
Торлаҡ һатып алыуға сығым буйынса һалым ҡайтармаһы күләме ике миллион һумдан һәм бының өсөн алынған кредиттың процентын түләүгә сығым буйынса ҡайтарма өс миллион һумдан артырға тейеш түгел (Рәсәй Һалым кодексының 220-се статьяһындағы 3-сө пункттың 1-се ярҙамсы пункты, 4-се пункт). Торлаҡ (төҙөлөш) кредитының процентын түләүгә сығым буйынса һалым ҡайтармаһының “өс миллион һумлыҡ” кимәле 2017 йылдың 1 ғинуарынан алынған кредиттарға ҡағыла. Ташламанан файҙаланығыҙ
Пенсионерҙар мөлкәткә һалым түләмәй. Әммә был турала бөтәһе лә белеп етмәй, пенсияға сығыу йәшенә етеү менән һалым инспекцияһы ебәргән белдереү ҡағыҙы буйынса һалым түләүен дауам итә. Асылда иһә дәүләт пенсионерҙарҙан бындай түләүҙе күптән инде йыймай.
Милкендә торлаҡ йорт, фатир, бүлмә, дача, гараж йәки башҡа ҡоролма булған пенсионерҙар (хатта эшләп йөрөгәндәре лә) ташламаға эйә, әммә был льгота бер генә объектҡа бирелә. Бындай хоҡуҡ шулай уҡ дөйөм милек хоҡуғындағы өлөштәргә лә ҡағыла. Йыл һайын мөлкәткә һалым түләүҙән бушатһындар өсөн, һалым инспекцияһына ташламаға хоҡуҡ тураһындағы документты (пенсия таныҡлығын) тапшырырға кәрәк. Һалым хеҙмәтенә юлланһағыҙ, паспорт һәм пенсия таныҡлығынан тыш, документтың күсермәһен дә алырға онотмағыҙ.Аҡсаны кире ҡайтаралар
Әгәр пенсионер һалым хеҙмәтенә документтарын хаҡлы ялға сыҡҡан мәлдән һуңыраҡ тапшырһа, уға түләнгән һалымды ҡайтанан иҫәпләп, аҡсаны кире ҡайтарырға тейештәр. Шулай уҡ дәүләт пенсия тәьминәтенә һәм хеҙмәт пенсияларына, шулай уҡ федераль һәм төбәк социаль түләүҙәренә, ойошманың инвалидлыҡ йәки ҡартлыҡ буйынса пенсияға сыҡҡан хеҙмәткәрҙәренә үҙ аҡсаһына һатып алған шифахана-курорт путевкалары, шулай уҡ уларҙы дауалау, медицина хеҙмәте күрһәтеү хаҡына, йылына дүрт мең һумдан артмаған күләмдә күрһәтелгән матди ярҙамға һалым һалынмай (НДФЛ буйынса).
Пенсионерҙар өсөн ҡайһы бер һалым ташламалары төбәк йәки урындағы ҡануниәт менән билдәләнә. “Урындағы” һалым ставкаһын төбәк власы раҫлай. Был, атап әйткәндә, транспорт һәм ер һалымына ҡағыла.Артабан эшләйем тиһәң...
Эшләп йөрөгән пенсионерҙар ҡайһы бер өҫтөнлөктәргә эйә. Мәҫәлән, эш биреүсе хеҙмәткәрҙең ғаризаһы нигеҙендә уға хеҙмәт хаҡын һаҡламайынса отпуск бирергә тейеш (Рәсәй Хеҙмәт кодексының 128-се статьяһы). Уның күләме пенсионерҙар категорияһына бәйле: Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары йылына 35 календарь көн, ҡартлыҡ буйынса пенсияға сыҡҡандар иһә – 14 көн, ә инвалид пенсионерҙар 60 көн ял итеү мөмкинлегенә эйә.
2013 йылдан пенсия йәшенә еткән, әммә әүҙем тормошто дауам итергә теләгән кешеләр мәшғүллек хеҙмәтенә мөрәжәғәт итеп, ошо өлкәлә белемен камиллаштыра ала. Шулай уҡ икенсе һөнәр үҙләштерергә, ҡайтанан әҙерлек үтергә була. Бындай хеҙмәт түләүһеҙ күрһәтелә. Ауыр хәлгә тарыһағыҙ...
Тормошта ауыр хәлдә ҡалған граждандарға, шул иҫәптән пенсионерҙарға ла, адреслы матди ярҙам күрһәтелә. Законда билдәләнгәнсә, бындай ярҙам аҡсалата булмауы ла ихтимал. Аҙыҡ-түлек, санитария һәм гигиена әйберҙәре, кейем-һалым алырға мөмкин. Законда шулай уҡ яғыулыҡ килтереү, махсус транспорт сараһы, инвалидтарҙы һәм ҡарауға мохтаж булған башҡа кешеләрҙе техник реабилитациялау саралары менән тәьмин итеү ҡарала (1995 йылдың 10 декабрендәге 195-се Федераль закондың 8-се статьяһындағы 1-се пункт).
Бындай ярҙам өсөн төбәктәр яуаплы. Урындағы кимәлдә мөмкинлектән сығып, ярҙам төрҙәре, күләме, шарттары тураһында махсус документтар ҡабул ителә. Шуға күрә ярҙам кәрәкһә, иң элек үҙегеҙ йәшәгән ерҙә адреслы ярҙам күрһәтеүҙе көйләгән норматив акт менән танышыу зарур. Адреслы матди ярҙам күрһәтеү нигеҙҙәре һәм тәртибе Рәсәй төбәктәре ҡануниәте менән билдәләнә (1995 йылдың 10 декабрендәге 195-се Федераль закондың 8-се статьяһындағы 2-се пункт). Ярҙам кәрәкһә...
Норматив документтарҙа “тормошта ауыр хәлгә тарыу” тигән төшөнсәнең билдәләнеүе осраҡлы түгел. Нимәне аңлата һуң ул? Стихия ҡазаһы (һыу баҫыу, ер тетрәү, ер шыуыу), янғын, мөлкәтте урлау, яҡын туғандарыңдың үлеме кеүек ғәҙәттән тыш хәлдәрҙә ярҙам һорап мөрәжәғәт итергә мөмкин.
Төбәктәрҙә шулай уҡ социаль программаларҙы финанслау ҡағиҙәләрендә (Рәсәй Хөкүмәтенең 2011 йылдың 10 июнендәге 456-сы ҡарары) пенсионерҙарҙың йортона газ үткәреүгә бәйле сығымдарҙың бер өлөшөн ҡаплау күҙаллана. Был ташлама милкендә берҙән-бер йорто булған эшләмәгән пенсионерҙарға ҡағыла. Әйткәндәй, ауылдарҙа газ үткәреү буйынса социаль программа төбәктә ҡабул ителгән осраҡта, ярҙамды Рәсәй пенсия фонды ҡаҙнаһынан бүленгән субсидия иҫәбенә урындағы власть органдары – халыҡты социаль яҡлау министрлығы, департаменты йәки комитеты күрһәтә. Ауырыһаң...
Өлкәндәр дөйөм поликлиникалар һәм дауаханалар селтәрендә генә түгел, геронтология үҙәктәрендә һәм гериатрия кабинеттарында ла медицина ярҙамына хоҡуҡлы. Бындай ойошмаларға ебәреү тәртибен төбәктәр билдәләй.
Бынан тыш, социаль хеҙмәттәр йыйылмаһынан баш тартмаған инвалид пенсионерҙар дарыуҙарҙы ташлама менән алыу мөмкинлегенә эйә. Ғәмәлдәге дарыуҙар исемлегенә амбулатор ярҙамға ярашлы күрһәтелгән 360 препарат инә, шуларҙың 228-е (63 проценты) йәшәү өсөн бик мөһимдәрҙән һанала (Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығының 2004 йылдың 29 декабрендәге 328-се һәм 2006 йылдың 18 сентябрендәге 665-се фарманы).
Инвалид ветерандар түләүһеҙ шифахана юлламаларына хоҡуҡлы. Территориаль программаларға ярашлы, юғары технологиялы дауаланыуҙы үткән кешеләр шифаханаларҙа артабан дауалана, реабилитациялана.
2013 йылдан хаҡлы ялдағылар өс йылға бер тапҡыр диспансерлаштырыу үтергә тейеш. Бөйөк Ватан һуғышы инвалидтары, “Блокадалағы Ленинград кешеһе” билдәһе менән бүләкләнгән һәм дөйөм сир, эштә имгәнеү, башҡа сәбәптәр арҡаһында инвалид тип танылған кешеләр иһә диспансерлаштырыуҙы йыл һайын үтә.
Прививкаларҙың милли календарында 60 йәшкә еткән граждандар йыл һайын киҙеүҙән вакцина яһата ала, тип билдәләнә. Вакцинация, төбәктәге эпидемиологик хәлгә ҡарап, көҙ иғлан ителә. Прививканы бушлай яһатыу өсөн йәшәгән урын буйынса поликлиникалағы участка табибына мөрәжәғәт итергә кәрәк. Адреслы ярҙамды
нисек алырға?
1-се аҙым. Теркәлгән урынығыҙ буйынса социаль яҡлау органының йәки дәүләт һәм муниципаль хеҙмәт күрһәтеү үҙәгенең адресын асыҡлағыҙ. Тейешле документтарҙы шунда тапшырырға кәрәк.
2-се аҙым. Ғариза яҙығыҙ. Матди ярҙамды алыу юлын күрһәтегеҙ. Аҡсаның үҙегеҙ теләгән Рәсәй банкында асылған иҫәпкә күсерелеүе ихтимал. Уны шулай уҡ Федераль почта бүлексәһе иҫәбенә йәки социаль яҡлау органының территориаль подразделениеһы кассаһы аша алырға була.
3-сө аҙым. Документтарҙың төп нөсхәһен һәм күсермәләрен әҙерләгеҙ. Паспорт йәки шәхесте раҫлаған бүтән документ, йәшәгән ерҙә теркәлеүҙе раҫлаған документ (паспорт өҫтәленән белешмә ҡағыҙы), пенсия таныҡлығы, ауыр хәлгә тарыуҙы иҫбатлаған ҡағыҙҙар (хужалыҡ, йорт кенәгәһенән өҙөмтә, эске эштәр органынан документты, аҡсаны юғалтыу, янғын, стихия ҡазаһы һ.б хаҡында белешмә ҡағыҙы) кәрәк буласаҡ.
4-се аҙым. Ғаризаны һәм документтарҙы территориаль подразделениеға йәки күп функциялы үҙәккә шәхсән тапшырырға, почта, шулай уҡ дәүләт һәм муниципаль хеҙмәттәрҙең берҙәм порталы аша электрон-һанлы ҡултамға ҡуйып, электрон хат менән ебәрергә мөмкин. Матди ярҙам күрһәтеү тураһындағы ҡарар һәр төбәктә аныҡ билдәләнгән ваҡыт эсендә ҡабул ителә. Территориаль социаль яҡлау подразделениеһына йәки күп функциялы үҙәккә ғариза һәм документтар тапшырылған көн мөрәжәғәт итеү ваҡыты тип таныла. Документтар почта аша ебәрелһә, иҫәп улар социаль яҡлау органына килгән көндән башлана.
5-се аҙым. Матди ярҙам күрһәтеү тураһындағы белдереүҙе алғас, аҡса күсерелергә тейешле ойошмаға мөрәжәғәт итеү шарт. Әгәр улар хеҙмәт күрһәтеүҙән баш тартһалар, хәлдең сәбәбен асыҡлау өсөн территориаль социаль яҡлау подразделениеһына йәки күп функциялы үҙәккә мөрәжәғәт итегеҙ. Бәлки, һеҙгә өҫтәмә документтар тапшырырға кәрәктер.


text:
- Подробности
- Просмотров: 505
АММОНИЙЛАШЫУ, составында азот булған органик матдәләрҙе (аҡһымдар, мочевина, нуклеин кислоталары һ.б.) микроорганизмдар тарҡатыу процесы. Тәбиғәттәге азот әйләнешенең иң мөһим этаптарының береһе. Организмдарҙың тереклек итеүе һәм үлеүе һөҙөмтәһендә составында азот булған органик матдәләр тупраҡҡа һәм һыу ятҡылыҡтарына эләгә; унда аммиак, углекислый газ, сульфаттар һәм һыу барлыҡҡа килтереп, бактериялар, микроскопик бәшмәктәрҙең төрлө төрҙәре тарафынан минераллаштырыла. Тарҡалыу ҡалдыҡтарын үҫемлектәр һәм микроорганизмдар ҡуллана. А. процесы, үле организмдар мумияға әйләнгән бик эҫе һәм ҡоро урындарҙан тыш, климат шарттарының киң диапазонында бара. 20 б. 70—90‑сы йй. Башҡортостандың Урал алды тупрағында А. өйрәнеү Биология институтында (Р.К.Андресон, И.Ҡ.Хәбиров, Ф.Х.Хәзиев), Башҡорт дәүләт университетында (Н.Ә.Кирәева), БАХИ‑ла (Н.М.Нурмөхәмәтов) алып барыла.
Н.Ә.Кирәева
Тәрж. М.Н.Моратшина


text:
- Подробности
- Просмотров: 619
БЕЙЕҮ, бейеүсенең тән торошо һәм хәрәкәттәре ярҙамында художестволы образ тыуҙырыусы сәнғәт төрө; туранан‑тура музыка сәнғәте м‑н бәйләнгән. Б. сәнғәте халыҡ ижадының иң боронғо сағылыштарының береһе (ҡара: Халыҡ бейеүе). Һәр халыҡта хәрәкәт аша кәүҙәләндереүҙең үҙ алымдары, милли бейеү йолалары нығынған. Башҡорттарҙа Б. боронғо дини ышаныуҙарға бәйле булған: күмәк ҡатын‑ҡыҙ, йола, уйын, күмәк бейеүҙәр һ.б. Һунарсы, көтөүсе һәм хәрби Б. тик ир‑егет кенә башҡарған (мәҫәлән, “Байыҡ”, “Перовский”). Башҡ. халыҡ яңғыҙ Б. (туй, уйын, эпик һ.б. Б.) тасуирилығы һәм үҙенсәлеклелеге м‑н айырылып торған. Тәүҙә һүҙ һәм йыр м‑н бәйле, халыҡ байрамдарының традицион өлөшө булған Б. аҡрынлап сәнғәттең үҙ аллы төрөнә әүерелә, кейем (ҡара: Башҡорт кейеме), төрлө реквизит м‑н тулыландырыла.
Башҡортостанда проф. сәхнә Б. формалашыуы 20 б. 30‑сы йй. ҡарай һәм Ф.Ә.Ғәскәровтың Башҡ. дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамблендәге эшмәкәрлеге м‑н бәйле (ҡара: Ғәскәров Ф. исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле). Ул ҡуйған “Башҡорт егеттәре бейеүе”, “Бишбармаҡ”, “Гөлнәзирә”, “Дуҫлыҡ”, “Зарифа”, “Мөғлифә”, “Уйын” һ.б. бейеүҙәрҙә халыҡ бейеүенә хас алымдар һәм хәрәкәттәр классик бейеү элементтары м‑н органик рәүештә берләшә, драматик күренештең биҙәге һәм үҫеше аныҡ күҙаллана. 60‑сы йй. бал, эстрада, модерн Б. барлыҡҡа килә. 70—80‑се йй. башҡ. халыҡ сәхнә Б. үҫеш ала. Бейеү ансамблдәре репертуарында төп урынды Г.В.Анищенко, Й.З.Бикбирҙин, Р.Ф.Ғәбитов, Ғәскәров, Х.Ф.Мостаев, Л.И.Нагаева, Р.Й.Низаметдинов, В.Г.Степанов, И.Х.Хәбиров һ.б. ҡуйған бейеүҙәр алып тора. 90‑сы йй. халыҡ Б. ҡарата ҡыҙыҡһыныу көсәйеү сәбәпле Нефтекама филармонияһында, Сибай филармонияһында, Стәрлетамаҡ филармонияһында яңы бейеү коллективтары ойоша, яңы бейеүҙәр һәм бейеү формалары — хореографик композиция, хореографик миниатюра барлыҡҡа килә. Опера һәм балет театры (ҡара: Балет) сәхнәһендә классик һәм характерлы бейеүҙәр нигеҙендә балет спектаклдәре ҡуйыла, уларҙа мөһим урынды симфоник бейеү биләй. Б. сәнғәтенең үҫешенә Нуриев Р. исемендәге хореография колледжы асылыу ҙа булышлыҡ итә.
Әҙәб.: Нагаева Л.И. Танцы восточных башкир. М., 1981; Исламова Р.А. Азбука башкирского народно-сценического танца. Уфа, 2002.
О.Ғ.Вилданова
Тәрж. Р.С.Мөфтәхетдинова


text:
Республика аграрийҙары ужым культураларын йыя башлаған
Республика аграрийҙары ужым культураларын йыя башлаған Фото: БР Ауыл хужалығы министрлығы
ӨФӨ, 2018 йыл, 18 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Федоровка районының «Яһаклы» крәҫтиән (фермер) хужалығында Башҡортостанда беренсе булып ужым культураларын йыя башланылар. Бында ужым шипкәнен йыялар, тип хәбәр иттеләр республика Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.
Хужалыҡта был майлы культура менән бөтәһе 266 гектар ер сәселгән, уларҙың 20-һе йыйып алынған. Белгестәр һүҙҙәренсә, шипкән уңышы ярайһы уҡ юғары – гектарынан 10 центнер.
«Республикала ужым шипкәне 6191 гектарҙа сәселгән. Иң ҙур майҙандар Өфө районында – 1278 гектар. Федоровка районында был культураны 420 гектар майҙандан йыйырға кәрәк», — тип һөйләне Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат секретары Алмаз Ғәлимов.
http://www.bashinform.ru/news/1187386-agrarii-bashkirii-nachali-uborku-ozimykh-kultur/


text:
Декабрь
Декабрь (Аҡъюлай)
Байрамдар, тантаналар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡ-ара[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1 декабрь - Бөтә Донъя СПИД-ҡа ҡаршы көрәш көнө.
- 3 декабрь - Халыҡ-ара инвалидтар көнө.
- 10 декабрь - Кеше хоҡуҡтары көнө.
- 19 декабрь - Халыҡ-ара тәьминәтселәр көнө.
Рәсәй[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 12 декабрь - Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы көнө.
- 16 декабрь - Энергетиктар көнө.
- 17 декабрь - Стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәре көнө.
- 20 декабрь - Рәсәй Федерацияһы именлек органдары хеҙмәткәрҙәре көнө.
- 27 декабрь - Рәсәй Федерацияһы ҡотҡарыусылар көнө.
Башҡортостан[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 12 декабрь - Башҡортостан Республикаһының тәүге Президенты Мортаза Рәхимовты һайлаған көн (1993).
- 24 декабрь - Башҡортостан Республикаһы Конституцияһы көнө.
Мосолман[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 19 декабрь - Ғәрәфә көнө (2007).
- 20 декабрь - Ҡорбан байрамы (2007).


text:
Сент-Люсия
Сент-Люси́я (ингл. Saint Lucia [ˌseɪnt ˈluːʃɪə]) — Вест-Индияла Елгә ҡаршы утрауҙарҙағы шул уҡ исемдәге утрау-дәүләт. Сент-Винсент һәм Мартиника утрауҙары араһында урынлашҡан. Утрау Кариб диңгеҙен Атлантик океан акваторияһы менән тоташтырған төньяҡтан Сен-Люсия боғаҙы, көньяҡтан Сент-Винсент боғаҙы менән йыуыла.
Сент-Люсия утрауын Колумб 1502 йылдың 15 декабрендә аса. Инглиздәр 1605−1638 йылдарҙа нигеҙләнергә тырышып ҡарай, әммә һуғышсан ерге халыҡ карибтар ҡаршылыҡ курһәтә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
Даосизм
Даоси́зм (ҡыт. ябайл. 道教, пиньин: dàojiào) — дао тураһында тәғлимәт йәки «нәмә юлдары», ҡытайҙың йола тәғлимәте, үҙ эсенә шулай уҡ дин элементтарын һәм фәлсәфәне лә ала[1][2].
Ул ҡәҙимгесә бер билдәле тәнҡит стиле менән айырылып тора (дао цзя), рухи практикаларҙың йыйылмаһы булараҡ ҡабул ителә. Тик был бүленеү шартлы. Дао цзя күбеһенсә, текстар менән бәйле. Авторлылҡтары Лао-цзы һәм Чжуан-цзы менән билдәләнә[3].
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Даосизмдың барлыҡҡа килеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Даосизм ныҡлы дини ойошма булараҡ II быуатта ғына барлыҡҡа килгән. Әммә күп һанлы шаһитлектәр буйынса V быуаттарҙан — III быуаттарҙа уҡ тәғлимәте, йолалары булған. Улар урта быуаттарҙа бик әүҙем ҡулланылған.
Төп сығанағтары булып мистик һәм шамандар культы менән батшалыҡ иткән Чуға һәм Ҡытайҙың көньяғында урынлашҡан ҡырағай дәүләттәрҙең культына бәйле. Шулай уҡ Ҡытайҙың төньяғында үҫешкән Ци батшалығының үлемһеҙлек тәғлимәте һәм магик практикалары булып тора.


text:
Һорауҙар яуапһыҙ ҡалманы
24 апреля 2018 йыл | Сәйәсәт
Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитов менән тура бәйләнеш ике сәғәт ярым дауам итте. Тәүге һорау республиканың иҡтисади хәленә бәйле ине. Рөстәм Зәки улы республиканың былтырғы эшмәкәрлегенә ҡыҫҡаса байҡау яһаны.
Бөрйән бал ҡортон һаҡлайыҡ!
20 апреля 2018 йыл | Сәйәсәт
Рус География үҙәге етәксеһе Камил Йыһаншин бөрйән бал ҡорто популяцияһын һаҡлап алып ҡалыу маҡсатында сит төбәктәрҙән, айырыуса Азия, Кавказ төбәгенән сит ҡорттарҙы индереүҙе тыйыу, республикала урындағы тоҡомло бал ҡорттарын һаҡлап ҡалыу өсөн махсус программа ҡабул итеү кәрәклеген еткерҙе. Апимондия - 2021 ҡортсоларҙың халыҡ-ара симпозиумын үткәрергә торғанда был мәсьәлә айырыуса мөһим, тине Камил Йыһаншин.
- Был мәсьәләне хәл итеү буйынса сара күрергә ҡушырмын, бөрйән бал ҡорто бик үҙенсәлекле, уны һаҡлап ҡалырға кәрәк, -тине Республика Башлығы.
- Был мәсьәләне хәл итеү буйынса сара күрергә ҡушырмын, бөрйән бал ҡорто бик үҙенсәлекле, уны һаҡлап ҡалырға кәрәк, -тине Республика Башлығы.
Торатауҙың тейелгеһеҙлеге йәнә һорау булып ҡалҡа
20 апреля 2018 йыл | Сәйәсәт
Рөстәм Хәмитов тәбиғәт ҡомартҡылары булған Торатау, Йөрәктау һәм Ҡуштау яҙмыштары хаҡындағы һорауға яуап биреп, был тәбиғәт ҡомартҡыларының статусы тейелгеһеҙ булыуын, ә предприятеларға эшкәртеү өсөн республикала ошоға оҡшаш эзбиз ятҡылыҡтарының күп булыуын белдерҙе.
Алданыусылар һаман бар
20 апреля 2018 йыл | Сәйәсәт
Алданыусылар һаман бар
Тура бәйләнеш барышында Рөстәм Хәмитов күп фатирлы йорт төҙөү барышында алданыусылар һорауына яуап бирҙе. Уның белдереүенсә, әле Өфөлә ошондай 77 йорт иҫәпләнә һәм алданыусы кешеләрҙең һаны 5 мең 600-ҙән ашыу. Рөстәм Зәки улы ҡайһы йорттоң ҡасан файҙаланыуға тапшырыласағын белдерҙе. Республика ҡаҙнаһына өҫтәмә сығым булып ятһа ла, "дольщиктар" менән эшләүҙе туҡтатмаясаҡбыҙ, уларҙың һорауын тулыһынса ҡәнәғәтләндерәсәкбеҙ,-тине. Ул шулай уҡ был йәһәттән хоҡуҡ һаҡлау органдарына был мәсьәләне етди контролгә алырға ҡушты.
Тура бәйләнеш барышында Рөстәм Хәмитов күп фатирлы йорт төҙөү барышында алданыусылар һорауына яуап бирҙе. Уның белдереүенсә, әле Өфөлә ошондай 77 йорт иҫәпләнә һәм алданыусы кешеләрҙең һаны 5 мең 600-ҙән ашыу. Рөстәм Зәки улы ҡайһы йорттоң ҡасан файҙаланыуға тапшырыласағын белдерҙе. Республика ҡаҙнаһына өҫтәмә сығым булып ятһа ла, "дольщиктар" менән эшләүҙе туҡтатмаясаҡбыҙ, уларҙың һорауын тулыһынса ҡәнәғәтләндерәсәкбеҙ,-тине. Ул шулай уҡ был йәһәттән хоҡуҡ һаҡлау органдарына был мәсьәләне етди контролгә алырға ҡушты.
Депутаттар ниндәй булырға тейеш?
20 апреля 2018 йыл | Сәйәсәт
Рөстәм Хәмитовтан БР Дәүләт Йыйылышы- Ҡоролтай депуттары итеп кемдәрҙе күрергә теләүен һоранылар. Уның белдереүенсә, республика парламентында профессионалдар эшләргә тейеш. 2018 йылдағы һайлауҙар 2013 йылдағыһынан байтаҡҡа айырыласаҡ. 35 йәшкә тиклемге йәштәр күберәк килһә һәйбәтерәк булыр ине. Шул уҡ ваҡытта төрлө партияларҙың, төрлө милләт кешеләренең депутат булып һайланып, күп милләтле республика халҡына хеҙмәт итеүҙәрен теләне.


text:
Родео
Роде́о (исп. rodeo) — тарихи яҡтан мексика һәм америка ковбойҙары араһында таралған, Төньяҡ Америкалағы спорт төрө. Спорт ярышы булараҡ, беренсе ярыш 1883 йылда техастың Пекос ҡалаһында үткәрелгән тип иҫәпләнә.
Тасүирлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Родео бер нисә төр ярышты берләштерә: ҡырағай үгеҙ өҫтөндә, эйәрле һәм эйәрһеҙ ат өҫтөндә сабышыу, арҡан менән үгеҙ тотоу, мейескәләр тирәләй сабышыу. Элегерәк ҡатын-ҡыҙҙар ҡатнашҡан программа ла булған.
«Ҡырағай үгеҙ»ҙә йәки атта сабышыу — иң билдәлә ярыш төрө, ошо бәйгеләрҙе йыш ҡына «родео» тип атайҙар. Ковбой һыбай килеш 8 секунд тотоноп торорға тейеш, шул уҡ ваҡытта шпоралар менән төрткөләп тороп хайуандың мөмкинлектәрен күрһәтергә тейеш. Угеҙ йәки ат бик уйнаҡ булмаһалар, судьялар икенсе хайуанда сығыуҙы талап ителәр
Ат үрә торһон өсөн уны махсус ҡайыштар менән бәйләйҙәр. Ат тибенеү өсөн артҡы аяҡтарына баҫһа, ҡайышты бушаталар. Яйҙаҡ атҡа менеп ултыра, аренаға сыға торған ҡапҡалар асыла. Аттың артында тороусы кеше ҡайышты тығыҙ итеп ҡыҫып бәйләй. Ат ауыртыуға түҙмәй, ҡайышты ысҡындырыу өсөн, атҡы аяҡтарына баҫа, һыбайлыны ҡолатырға тырыша.
Угеҙҙәр менән булган родеола, үгеҙ һөжүм иткәс, үгеҙҙе ситкә ылыҡтырыусы булфайтерҙар ҡатнаша. «Өҫтәмә» сығыштар программаһы ла күп төрлө. Мәҫәлән, ҡырығай һыйырҙы һауыу, йәки һарыҡҡа атланып сабыусы балалар родеоһы үткәрелә.
Хәҙерге заман родеоһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Американың «Родео профессиональдары ассоциацияһы» 5000 ағзаны берләштерә, йыл һайын 650 яҡын бәйге үткәрә. Финалға сыҡҡандар дакабрҙә Лас-Вегаста осраша. Бәйгеләр төрлө ҡалаларҙа, ауыл хужалығы күргәҙмәләре ваҡытында үткәрелә. Бәйгегә приз фондын спонсорҙар булдыра. Иң билдәлә ковбойҙарҙың йыллыҡ эш хаҡы 100 мең долларға барып етә. Үкенескә ҡаршы эш хаҡының ҙур өлөшө дауаланыуға китә. Бәйге алдынан пари төҙөлә, тотализатор эшләй.
Ассоцация Дан Залына күренекле спортсыларҙы ғына түгел, хайуандарҙы ла теркәй бара. Канадала AirWolf исемле донъя чемпионы һәм 2006 йылғы «Йыл аты» Дан Залына индерелгән, һәм күптән түгел клонлаштырылған.[1]


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Алдағы йәкшәмбе, 27 майҙа, Өфө йәнә йүгерә. Баш ҡала халҡы һәм ҡунаҡтары «Йәшел марафон»да ҡатнаша. Йүгереүселәр өсөн ҡаланың бер нисә урамы ябыла. Иртәнге сәғәт 9-ҙан көндөҙгө 3-кә саҡлы Блюхер киҫелешенән Шафиев урамына тиклем Рихард Зорге, Шафиев урамынан Урман юлына хәтлем Рихард Зорге урамы, Урман юлы, В.И. Ленин исемендәге майҙанға тиклем Октябрь проспекты бөтә транспорт төрҙәренә ябыҡ була. Шулай уҡ йәмәғәт транспортының хәрәкәте үҙгәрә. Шул уҡ көндө баш ҡалала тағы бер күмәк спорт сараһы – «1000 велосипедсы көнө» уҙа. Колонна үтәсәк маршрут буйынса юл ябыла.


text:
Яҡшы карашка, милеккә күсемһе
Был маржа тип яурынына кредит йәки сауҙа bitcoin 100Х
Һеҙҙә яҡшы эшләй ала, аҡса менән BITMEX?
100×Яурынына!! Форекс иҫәбенә көй криптовалюта
Бар бер һүҙ өсөн описать быйылғы торлаҡ базар: оптимистик. Үс иткәндәй айларда ишеткәс тураһында пузырь базарда торлаҡ һәм үҫеш ипотека буйынса ставкалар, перспективалар күсемһе яҡшы мал-мөлкәт.
Танып Белеү Титульные Страхование
Милеккә милек өҫтәрәк ҡушыла рекордты подобным күрһәтмә хужаларының милкен һәм хоҡуҡтарын яҡлау менән бәйле хоҡуғы юҡ-бар менән. Исеме ғәҙәттә күрһәтә прогрессировать милек беренсе хужаһы тиклем ағымдағы. Исеме ғибәрәт байтаҡ просто концепцияһын, ҡасан ғына бара ла наперекор, был кошмар. Йәғни, унда титульные страховка инә.
Тикшерелгән Өс Алымдарын Бер Яҡ Ситкә Ҡуйыу Мең Атканда, Һеҙҙең Йорт
Әгәр һеҙ эҙләсе өсөн үҙ йортона атарға, түгел, думай, һеҙ аҡса түләргә мәжбүр 5% йәки 6% литвиново урып-йыйыу. Күп бер яҡ ситкә ҡуйыу алымдарын.
Ни Өсөн Ҡайһы Бер Һатыусылар Күрәләр, Туранан-Тура Һатып Алыусылар Аша Брокер
Күсемһе юҡ-бар, йәки күсемһе юҡ-бар-был граждандар өсөн Ер, һәм менән бер рәттән, һис бер нәмә лә даими прикрепления йәки привязной т ерендә, бындай булараҡ, йорт һәм йорт. Күсемһе милек, ғәҙәттә, тип һанала идентичны күсемһе юҡ-бар менән , айырмалы булараҡ, шәхси милек , ул иң йыш атайҙар вещь айырым кеше йәки. Ай-һай, ҡайһы бер кешеләр предпосылки ине айыра алаһыңмы күсемһе мөлкәт милек күсемһе, төрө буйынса милек хокуклары милеккә күсемһе.
Күсемһе милек һатыу тейеш ремонтлау, йорт кереткәнсе күрһәтергә, уның?
Һеҙ тейеш ремонтлау һеҙҙең очевидные проблемалар Һеҙҙең күсемһе милек һеҙҙең алда был исемлеге? Әле, эшләргә. Создавайте контроль проблемалар исемлеге.
Нисек булырға Техас риэлтор
Заттар йәки кандидаттар булырға теләүселәр лицензирование һатыусы күсемһе милек булырға тейеш Техасе 18 йәшел йә иһә өлкәнрәк, ғәҙел булырға тейеш, ышаныслы, бар бөтәлеге, булырға тейеш законлы блокадалы Техас булырға тейеш һәм гражданин йәки Ҡушма иностранец, законно тип таныны.
Продам үҙ йорто үҙ көсө менән ҙур ғына булһа ла икенсе төрлө әйткәндә брокер?
Һеҙ нисек решает, кәрәкме һуң үҙ йортона атарға (йәки ер, ферма, ранчо, һ. б.) үҙенең шәхси йәки ҡулланырға брокера күсемһе буйынса милек? Бар ыңғай һәм кире яҡтары һәр йүнәлештең. Әйдәгез, бөгөн ҡайһы бер төп валетов һәм падение. Һеҙ генә аласыз хәл итергә, ниндәй алым бар, күбеһе плюсов һеҙҙең хәлде.
Күсемһе милек жаргон өсөн яңы уйынсыларға
Бөгөнгө базарда күсемһе юҡ-бар бар, күп билдәле булмау. Субстантив ипотека, кризис текст ишетеү, тип бик күп кешеләрҙе, оҫта һөйләүсе. Бары тик уҡыу-уҡытыу, һәм ул ҡабул итеп алырға була вәзғыят, был шулай уҡ мөһим өсөн потенциаль домовладельцев белеү өсөн, улар ввязать. Покупка йорт стресс мөмкин, һәм иң, тик белеп, һеҙ подпитывает алыу Өсөн бар тәү әһәмиәтен тәьмин итеү өсөн инвестициялар, улар хеҙмәт итәсәк " яҡшы һезгә. Бер ни тиклем уҡыу-уҡытыу барырға мөмкин, оҙайлы юл.


text:
Биг-Мак индексы
Биг-Мак индексы[1] (ингл. Big Mac Index) — һатып алыу һәләте нисбәтен билдәләүҙың рәсми булмаған ысулы.
Бигмак индексы һатып алыу һәләте нисбәте теорияһына нигеҙләнгән, уға ярашлы, валюта курсы төрлө илдәрҙә тауар кәрзине хаҡын (йәғни алмаш валюта курстары нисбәтен) тигеҙләргә тейеш, тик кәрзин урынына McDonald’s компанияһы бөтә ерҙә лә һатҡан стандарт бутерброд алына[2].
Был төрлө дәүләттәрҙең ғәмәлдәге алмаш валюта курсын асыҡлау өсөн эшләнә. Бындай тикшеренеүҙе «The Economist» журналы 1986 йылдан бирле алып бара. Биг-Мак журнал эксперттары тарафынан эталон сифатында ике сәбәп арҡаһында ҡулланыла: McDonald’s донъяның күпселек илдәрендә бар, ә Биг-Мактың үҙендә бер нисә төр аҙыҡ-түлек (икмәк, сыр, ит һәм йәшелсәләр) бар, шунлыҡтан ул халыҡ хужалығының универсаль сағылышы тип ҡарала. Хаҡы һәр илдә етештереү күләмдәренә, ҡуртым хаҡына, эшсе көскә һәм башҡа факторҙарға бәйле. Был ысул оҡшаш килемле илдәрҙә валюта хаҡындағы тап килмәүҙәрҙе күрергә мөмкинлек бирә, айырыуса кризис ваҡытында ҡиммәтле валюта отошһоҙ булғанда файҙалы. Көсһөҙөрәк валюта продукция сығымдары һәм хаҡтары буйынса өҫтөнлөк бирә.
Йөкмәткеһе
Йылдар буйынса индекс мәғлүмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Барлыҡҡа килгән көнөндә, 1967 йылда, Биг-Мак 47 цент тора. Киләһе йылына ул Американың милли стандартына әйләнә, хаҡы 49 цент була. 1986 йылда, The Economist тарафынан Big Mac Index һанала башлағанда, ул инде $1.60 тора. 1986 йылда таблицала 15 ил була. 1990 йылда, йәғни Мәскәүҙәге Пушкин майҙанында беренсе совт Макдоналдсы асылғанда, Биг-Мак хаҡы 3 һум 75 тин була, Дәүләт Банкының рәсми курсына ярашлы, ул 6 доллар 18 центҡа торош итә. Уртаса эш хаҡы ул саҡта 248 һум 50 тин була. Ә АҠШ-та был бутерброд 2 доллар 10 цент тора. 1991 йылдың 1 апреленән, СССР-ҙа хаҡтар ысҡындырылғандан һуң, Биг-Мак хаҡы 10 һумға етә, йәғни 4,44 долларға. Ә АҠШ-та Биг-Мак был мәлгә 2 доллар 25 цент була.
2007 йыл мәғлүмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2007 йылда иң ҡиммәтле сэндвич — Исландияла (7,44 доллара), Норвегияла(6,63) һәм Швейцарияла (5,05), иң арзаны — Ҡытайҙа (1,41 доллара). Рәсәйҙә 1,85 доллар, АҠШ-та — 3,22 доллар.[3]
2009 йыл мәғлүмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2009 йылдың «The Economist» журналында нәшер ителгән һәм «Ведомости» гәзитенең интернет-версияһында урыҫ телендә баҫылған мәғлүмәттәргә ярашлы, Рәсәй һумы әүәлгесә 43 %-ҡа баһалап еткерелмәгән көйө ҡала, Рәсәйҙә бер доллар 18 һум 80 тин торорға тейеш була.[2] Ошо уҡ хәбәрҙә белдерелеүенсә, Рәсәйҙә Биг-Мак бер йыл эсендә, 8 һумға (13,5 %-ҡа) ҡиммәтләнеп, 67 һумға етә, ә долларҙа һанағанда $0,5-ға (19,7 %) арзаная. Һуңғы йылдарҙа Рәсәй һатып алыу һәләте нисбәте йәһәтенән АҠШ менән айырманы ҡыҫҡарта; бутерброд индексы буйынса һум бер йыл элек 29 %-ҡа баһалап еткерелмәй — яҡынса Япония һәм Сәғүд Ғәрәбстаны валюталары кеүек[2]. Шунан айырма 43 %-ҡа арта (сағыштырыу өсөн 32,8 һум/$ алына) — иң арзан бигмаклы дүрт илдекенән генә күберәк (барлығы 47 валюта баһалана). Девальвация үрендә ғинуарҙа айырма 51 %-ҡа етә. Әгәр алмашыу курсы Биг-Мак индексы буйынса билдәләнһә, доллар 18,8 һум торор ине (2008 й. июлендә — 16,5 һум)[2].
2010 йыл мәғлүмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2010 йылдың 23 июленә Биг-Мак АҠШ-та — 3,73$, Рәсәйҙә — 71 һум, йәғни ағымдағы курс буйынса 2,33$ (1$ = 30,47 һум)[4]. Был индексҡа ярашлы, доллар 19 һум булырға тейеш. Һум 38 %-ҡа баһалап еткерелмәгән[4].
2011 йыл мәғлүмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
McDonald’s-та һатылған Биг-Мак Рәсәйҙә — 78 һум (2,7 доллар), АҠШ-та 4,07 доллар тора. Йәғни, The Economist нәшер иткән «Биг-Мак индексы» шаһитлыҡ итеүенә ҡарағанда, һум 34 процентҡа баһалап еткерелмәгән, Рәсәйҙә доллар 18,5 һум торорға тейеш. Иң ҡиммәтле гамбургер Норвегияла — 8,31 доллар. Швейцарияла ул — 8,06 доллар, Швецияла — 7 долларҙан ашыу, Бразилияла 6 долларҙан күберәк тора.
Шул уҡ ваҡытта Гонконгта Биг-Мак 2 долларҙан кәм, Ҡытайҙа — 2,27 доллар, Таиландта — 2,35 доллар, Мысырҙа — 2,36 доллар. 2011 йылда The Economist тәү башлап исемлеккә Һиндостанды индерә. Унда Биг-Мак етештерелмәй, уның урынына журналистар тауыҡ ите менән әҙерләнгән Махараджа-Макты ала. The Eсonomist билдәләүенсә, ит хаҡы гамбургер үҙҡиммәтенең 10 проценты самаһын алып тора. Махараджа Мак Биг Макҡа ҡарағанда Гонконгта 1,89 долларға арзаныраҡ. Донъяның баһалап еткерелмәгән валюталары араһында, һинд рупияһынан ҡала — украин гривнаһы. Американың The Economist журналы 2012 йылдың ғинуарына «Биг-Мак» индексын яңырта, уға ярашлы, украин валютаһы 50,2 %-ҡа баһалап еткерелмәгән булып сыға. Яңыртылған индекс буйынса, доллар 4 гривна торорға тейеш[5].
2012 йыл мәғлүмәттәре[6][үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
АҠШ-та Биг-Мак — 4,33 доллар, Рәсәйҙә 2,29 доллар (75 һум) тора, йәғни һум 53 %-ҡа ҡиммәтен юғалтҡан. Иң ҡиммәтле Биг Мак — Венесуэлала (7,92 доллар), унда «Биг Мак индексы» 5 йылда бөтәһенән дә шәберәк үҫкән, ҡиммәтлек йәһәтенән икенсе һәм өсөнсө урындарҙа — Норвегия (7,06 доллар) һәм Швейцария (6,56 доллар).
Биг-Мак (һәм башҡа «Бургерҙар») үҙҙәренең йәшәү тарихында күләм йәһәтенән дә үҙгәрә. Йәғни Биг-Мак, әйтәйек, ике йыл элек һәм хәҙер — компоненттарының өлөш ауырлығы буйынса төрлө продукт. Шунлыҡтан уның хаҡ үҫеше сағыштырмалыҡҡа эйә, уны продукттың өлөш ауырлығы менән сағыштырырға кәрәк.
2015 йыл мәғлүмәттәре[7][үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2015 йылда иң арзан Биг-Мак Украинала була — 1,2 доллар (баһаланып етмәгәнлек — 74,9 %), артабан Рәсәйҙә — 1,36 $ (-71,5 %), унан һуң — Һиндостанда — 1,89 доллар (-60,6 %). Иң ҡиммәт Биг-Мак Швейцарияла — 7,54 доллар (+57,5 %), шунан Норвегия килә — 6,30 $ (+31,5 %), Дания — 5,38 $ (+12,2 %), Бразилия — 5,21 $ (+8,7 %), Швеция — 4,97 $ (+3,7 %). Башҡа илдәрҙә Биг-Мак АҠШ-тағынан арзаныраҡҡа һатыла, ә АҠШ-та ул 4,79 $ тора.
Дөйөм һығымталар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«The Economist» журналы эксперттары фекеренсә, Рәсәй һумы, Украина, Мысыр, Филиппин, Аргентина, Гонконг, Индонезия, Таиланд, Малайзия кеүек илдәр валютаһы менән бер рәттән, 50 % самаһына баһалап еткерелмәгән.
«The Economist» журналы килтергән Биг-Мак индексына ярашлы, 2005 йылда бер доллар 15,2 һум торорға тейеш ине, ә 26-нан ашыу түгел. 2006 йылда индекс баһаһы буйынса доллар Рәсәйҙә 14 һум булды. Рәсәй Биг-Магы ул саҡта донъялағы иң арзан сэндвичтар исемлегендә һигеҙенсе урынды биләй ине. Рәсәйҙең «Комсомольская правда» гәзите үҙенең «бутерброд индексын» — Рәсәйҙең төрлө ҡалаларында йәшәүселәрҙең рәсми булмаған тормош муллығы күрһәткесен даими баҫа. Был күрһәткес уртаса эш хаҡының вокзал яны кафеһында һатылыусы ярым ыҫланған колбасалы бутерброд хаҡына нисбәте булараҡ, йәғни уртаса эш хаҡына нисә бутерброд алып булыуынан сығып иҫәпләнә.[8]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Также возможны варианты «Индекс Биг Мака» и «Индекс бигмака»
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Кувшинова, Ольга «18,8 руб. за доллар». «Ведомости» (21.07.2009). Тәүге сығанаҡтан архивланған 20 август 2011. 21 июль 2009 тикшерелгән.
- ↑ Рейтинг стран в «Индексе Биг Мака». РБК.Рейтинг (2007-02-06). Тәүге сығанаҡтан архивланған 18 февраль 2012. 10 февраль 2010 тикшерелгән.
- ↑ 4,0 4,1 Статья bbc про индекс Биг-Мака
- ↑ Индекс «Биг Мака»: Доллар должен стоить 4 гривны
- ↑ Новости NEWSru.com :: Очередной «индекс Биг Мака» показал, что рубль по-прежнему недоооценен
- ↑ The Big Mac index.
- ↑ Индекс бутерброда в марте 2008 года


text:
29 ғинуар
29 ғинуар — григориан стиле буйынса йылдың 29-сы көнө. Йыл аҙағына тиклем 336 көн ҡала (кәбисә йылында 337).
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1804 — Харьков милли университеты асыла.
- 1923 — башҡорт йәштәре гәзите «Йәш юксыл» (хәҙер «Йәшлек») сыға башлай.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Руденко Сергей Иванович (29.01.1885—16.07.1969), башҡорттарҙың антропологияһын, этногенезын, хужалығын һәм ырыу-ҡәбилә ҡоролошон өйрәнгән ғалим-археолог, антрополог, этнолог, гидролог. Юғары мәктәп уҡытыусыһы. География магистры (1917), техник фәндәре докторы (1945), профессор (1919), Рәсәй география йәмғиәтенең тулы хоҡуҡлы ағзаһы (1911), Париж антропология йәмғиәте ағзаһы (1914). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1954).
- Үтәбаев Әхмәр Ғүмәр улы (29.01.1960), башҡорт яҙыусыһы, шағир һәм журналист. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2014), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2007).
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Павлов Борис Николаевич (29.01.1936), Башҡортостанда йәшәп ижад итеүсе рус совет һәм Рәсәй яҙыусыһы, эколог. 1972 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992).
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Кузнецов Василий Григорьевич (29.01.1892 — 26.02.1963), табип, суд‑медицина эксперты, ғалим, педагог. Медицина фәндәре докторы (1941), профессор (1941). БАССР‑ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1940), СССР‑ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1943).
- Ҡанбәкова Римма Вәли ҡыҙы (29.01.1947), педагог‑методист, ғалим. Педагогия фәндәре докторы (2003), профессор (2010). Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы отличнигы (1993), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары професионал белем биреү хеҙмеҙмәткә (2002).
- Әбүзәров Салауат Нәзир улы (29.01.1967), башҡорт шағиры, драматург һәм журналист, Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының Яҙыусылар (1995) һәм Журналистар союздары ағзаһы.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сурин Фазылйән Айса улы (29.01.1943), Хәйбулла районы педагогы, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы.
- Исмәғилев Рәйес Абдрахман улы (29.01.1953), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1995), Рәсәй Федерацияһының почётлы кинематографсыһы (2000) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2004), Рәсәйҙең журналистар (1999) һәм кинематографсылар (2000) союздары ағзаһы.
- Камиуллин Владимир Касимович (29.01.1958), ауыл хужалығы эшмәкәре, 1991 йылдан Яңауыл районының «Восток» хужалығы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының (2016) атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Сығышы менән шул райондың Будья Вәрәш ауылынан.
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Спатар Иван Парфёнович (29.01. 1919—29.12.1985), хужалыҡ эшмәкәре. 1962—1982 йылдарҙа Куйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексәһе начальнигы. Башҡорт АССР-ының 6—10 саҡырылыш Юғары Советы депутаты. СССР‑ҙың почётлы тимер юлсыһы (1980). Ике Ленин (1966, 1976), Октябрь Революцияһы (1971) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1981) ордендары кавалеры. Сығышы менән Подольск губернаһының (хәҙерге Украинаның Одесса өлкәһе Кодыма районы) Загнитков ауылынан.
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1860 — Чехов Антон Павлович, рус яҙыусыһы, драматург, донъя әҙәбиәтенең дөйөм танылған классигы, белеме буйынса табип.
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
- Подробности
- Просмотров: 316
НАЯДА (Najas), наяда һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 4—5 төрө билдәле, ике ярымшарҙың да уртасанан алып экваториаль бүлкәтенә тиклем таралған. Башҡортостанда диңгеҙ Н. үҫә. Тулыһынса һыу аҫтында үҫкән бер йыллыҡ ике өйлө ҡаты үлән. Һабағы тармаҡлы, мурт, сәнскеле, аҫҡы төйөндәрендә тамырланыусан, оҙонлоғо 10—60 см. Япраҡтары һеңерсәһеҙ, ҡарағусҡыл йәшел төҫтә, киң ҡыяҡлы, йомро еңсәләр м‑н, ситтәренән уйымлы‑эре киртләсле, таҡыяларҙа 3‑әрләп йыйылған. Сәскәләре ваҡ, яңғыҙар, һабаҡ бо‑ таҡтарының төбөндә урынлашҡан: ата сәскәләр — бер һеркәс һәм көпшәле сәскә эргәлеге, инә сәскәләр — емешлек м‑н, сәскә эргәлеге юҡ. Июль—авг. сәскә ата, һыу аҫтында һеркәләнә. Емеше — төшлө емеш, авг.—сент. өлгөрә. Һыу ятҡылыҡтары төбөндә үҫә, һирәкләп Мәләүез (Воскресенск а.) һәм Күгәрсен (Хоҙайбирҙин а.) р‑ндарында осрай. Реликт.
Ә.Х.Ғәлиева
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Перу
Перу Республикаһы (исп. República del Perú [reˈpuBlika ðel peˈɾu], кечуа Piruw Mama Llaqta [piˈruw ˈmama ˈʎaxta], аймар. Piruw Suyu [piˈruw ˈsuju])— Көньяҡ Америкалағы дәүләт. Төньяҡ-көнбайыштан Эквадор, төньяҡтан Колумбия, көнсығыштан Бразилия, көньяҡ-көнсығыштан Бризилия һәм Чили менән сиктәш. Ярҙары Тымыҡ океан менән йыуыла. Майҙаны буйынса, Бразилия һәм Аргентинанан ҡалышып, өсөнсө урында.
Инкылар дәүләте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Перу — Көньяҡ Американың археология музейы, боронғо цивилизациялар, боронғо индейҙар цивилизацияһы иле, уларҙың ҡаҙаныштары хәҙерге кешене лә таң ҡалдыра. Инкылар үҙ дәүләтен төҙөгәнгә тиклем үк әле,бында унға яҡын цивилизация булған. Уларҙың һәләк булыу сәбәптәре әле лә асыҡланмаған.
XII быуатта Урубамба йылғаһы үҙәнендә инкылар дәүләте барлыҡҡа килә. Инкылар этнос түгел, ә хакимлыҡ итеүсе синыф. Биш быуат эсендә инкыларҙың Тауантинсуйу дәүләте Колумбҡа тиклем Америкала иң ҙур империя була.
Хужалыҡ итеүҙең төп тармағы — ер эшкәртеү. Ерҙе таяҡтар менән йомшарталар, һабанды улар белмәй. Маис, маниока, картуф, томаттар, ҡуҙаҡлылар, тәмәке һәм мамыҡ үҫтерәләр. Йорт хайуандарынан ламалар үрсетәләр. Халыҡ мамыҡ һәм төн туҡымалар туҡыу, көршәк эшләү (көршәксе түңәрәген ҡулланмайынса), алтын, көмөш, баҡыр һәм бронза эшкәртеү кеүек һөнәрҙәр менән мәшғүл була.
Испан яулап алыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо Перу индейҙарының күп һәйкәл-ҡомартҡылары испан яулап алыуҙары замананда емерелгән. Инкыларҙың ҡомартҡылары һәм һарайҙары урынына испандар католик сиркәүҙәр, монастырҙар, үҙҙәренең һарайҙарын һалғандар, шулай ҙа инкылырҙың рухи мәҙәниәте уларҙың ңәҫелдәре тарафынан ауыҙ-тел ижады, көй, бейеү рәүешендә, кейемдәрҙә һәм көнкүрештә һаҡланған.
Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Илдең климаты сиктән тыш төрлө һәм ҡапма-ҡаршылыҡлы. Тымыҡ океан янында түбәләре ҡар менән ҡапланған Анд тауҙары башлана. Уңдырышлы ерҙәр сүллектәр менән алышына. Арыраҡ Амазония урмандары башлана. Тәбиғәт шарттары буйынса Перу өс өлөшкә бүленә. Яр буйын Коста тип атайҙар. Диңгеҙ буйы тигеҙлеге океан буйлап тар ғына (80 километрҙан 180 километрға тиклем) һыҙат булып 1600 километрға һуҙыла. Ул тропик сүллектәр зонаһында ята. Сүллектәр эргәһендә Анд тауҙары күтәрелә. Илдең был яғын Сьерра тип атайҙар. Йылға үҙәндәре тауҙарҙы айырым һырттарға бүлгеләй. Һырттар араһында бик бейектә яҫы таулыҡ ята.
Перуның көнсығыш өлөшө Сельва тип атала. Сельва икһеҙ-сикһеҙ урмандар менән ҡапланған. Уның аша мул һыулы Амазонка һәм уның күп һанлы ҡушылдыҡтары аға.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Дунаев В. Н. Перу / Оформление художника Н. В. Батаева — М.: Мысль, 1984. — 136 б. — (У карты мира). — 65 000 экз. (обл.)
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
Ғүмерҙәр өсөн көрәш
Башҡортостан кешеләрен «үлем һатыусылар» тураһында хәбәр итергә саҡыралар. Беҙҙең республика наркотиктарға ҡаршы Бөтә Рәсәй акцияһына ҡушылды. 13 ноябрҙән министрлыҡ һәм ведомстволарҙа «ҡыҙыу линия»лар асыла.
Наркотик һатыусылар һәм ҡулланыусылар, тыйылған матдәләр һаҡланған урындар тураһында белеүселәр, аноним рәүештә тәүлек әйләнәһенә шылтыратып хәбәр итә ала. Республика буйынса Эске эштәр министрлығында иһә даими ышаныс телефоны эшләй. 279-32-92 һандарына шылтыратырға мөмкин.


text:
Алдынғы ҡарашлы был төбәк Башҡортостан автономияһының юбилейына әҙерлек буйынса ла алға сыҡты: Рәсәй Федерацияһының тәүге республикаһының тыуған көнө тап Һамарҙа билдәләнә башланы. “Һамар башҡорттары – тарихы, бөгөнгө хәле һәм үҫеш перспективалары” тип аталған ғилми-ғәмәли конференция Башҡортостандың тарихына, ошо өлкәлә йәшәгән башҡорттарҙың көнитмешенә арналды.
Бөгөн был төбәктә 157 милләт вәкиле йәшәй, үҙ заманында әлеге Һамар өлкәһенең байтаҡ өлөшө тарихи Башҡортостанға ҡараған булған. Милләттәштәребеҙҙең һаны – ете меңдән ашыу.
Рәсәй буйынса Башҡорт автономияһының тыуған көнө 2018 – 2019 йылдарҙа үтәсәк, ә Һамар өлкәһе башҡорттары ҡоролтайы ойоштороу комитетын төҙөп, был сараға әҙерлекте бөгөн үк башланы. Тарихҡа күҙ һалһаҡ, Харис Йомағолов, автономия башында торған шәхес, тап Һамар өлкәһенән.
“Түңәрәк өҫтәл”де өлкә башҡорттары ҡоролтайы башҡарма рәйесе Сафиулла Вилданов алып барҙы. Конференцияла ҡотлау һүҙе менән Һамар өлкәһе хакимиәтенең йәмәғәтселек фекерен өйрәнеү мониторингы департаментының милли һәм конфессиональ сәйәсәт идаралығы етәксеһе Надежда Осипова сығыш яһаны.
– Беҙҙең төбәк – башҡорт халҡының йәйләгән ерҙәре. Бында бөгөн дә уларҙың йолаларына бәйле байрамдар ойошторолоп тора. Йыйын, Ҡарға туйҙар – урындағы халыҡ яратып ҡабул иткән сараларҙан. “Ырғыҙ” гәзите, “Беҙ – башҡорттар” альманахы сыға. Бер ҡараһаң, бынан ун йыл элек Һамар өлкәһе Хөкүмәтендә ҡурай моңо яңғырауы ғәжәп тә кеүек ине, ә бөгөн беҙҙең сараны ҡурайсы асып ебәрҙе. Туған моңдар тыуған ерҙә ана шулай яңғырап торорға тейеш! – тине ул. Эйе, байрамда ла Лилиә Маликтың ҡурай моңдары тәбрикләне был көндә.
Өлкә Мәҙәниәт министрлығының баш белгесе Мария Пошехонова: “Башҡорт автономияһының 100 йыллығына арналған байрамдың ни тиклем мөһим икәнен беҙ яҡшы аңлайбыҙ, был хаҡта Рәсәй Президентының Указы ла әйтеп тора. Шуға бәйле беҙҙә лә тематик дәрестәр ойоштороласаҡ. Ф. Ғәскәров исемендәге академия халыҡ бейеүҙәре ансамбленең гастролдәре лә көтөлә. Оло Чернигов районында ла байтаҡ саралар ҡаралған”, – тип мәҙәниәт өлкәһенә бәйле саралар менән таныштырҙы.
Һамар ҡалаһы хакимиәте вәкиле Дмитрий Долганов башҡорт тарихын бик яҡшы белә булып сыҡты. Ул, һүҙен “төньяҡ амурҙары”нан башлап, Рәсәйҙең һәр яуында ҡатнашҡан, ҡаһарманлыҡ күрһәткән ата-бабаларыбыҙға дан йырланы. Хатта Башҡортостанға арналған шиғырҙар ҙа уҡыны. Бының сере аҙаҡ ҡына асылды – баҡтиһәң, ул үҙе лә Башҡорт дәүләт университетында уҡыған һәм ҡурай моңона, Урал тауҙарына ғашиҡ булған. Тольятти ҡалаһы хакимиәтенең йәмәғәтселек менән эшмәкәрлек бүлеге хеҙмәткәре Ольга Белоусова, Һамар өлкәһенең был ҡалаһынан да сәләмдәрен тапшырып, юбилейға бәйле саралар уҙасағы хаҡында хәбәр итте.
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетының баш белгесе Алһыу Сирғәлина Башҡортостан автономияһына бәйле тәүге сараны һамарҙар ойошторғанына рәхмәт әйтте. Ул шулай уҡ Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетының Маҡтау ҡағыҙҙарын тапшырҙы. Уға Һамар өлкәһе хакимиәтенең йәмәғәтселек фекерен өйрәнеү мониторингы департаментының милли һәм конфессиональ сәйәсәт идаралығы етәксеһе Надежда Осипова, Оло Чернигов районы хакимиәте башлығы Тамара Перова, Оло Глушица районы хакимиәте башлығы Александр Грибеник, Һамар өлкәһе хакимиәте башлығы вазифаһын башҡарыусы Дмитрий Холин, Кинель районының Бәләкәй Малышевка ауыл хакимиәте башлығы Сергей Курапов, Һамар өлкәһенең “Халыҡтар дуҫлығы йорто” директоры Евгения Хоровинникова лайыҡ булды. Киләсәктә лә улар менән ҡулға-ҡул тотоношоп, башҡорт халҡының бөгөнгөһөн көйләү, тарихын тергеҙеү буйынса аныҡ эштәр башҡарырға яҙһын.
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты ағзаһы, билдәле тарихсы Нурислам Ҡалмантаев сығышын “Ырымбур һәм Һамар башҡорттарының милли хәрәкәттә ҡатнашыуы” тигән темаға арнаны. “Тарихҡа күҙ һалһаҡ, шуны күрәбеҙ: уҙған быуат башында Һамар һәм Ырымбур өлкәһе башҡорттары үҙ-ара тығыҙ аралашып йәшәгән. Милли хәрәкәттә лә тап ошо ике төбәктең аҫыл ир-егеттәре әүҙем ҡатнашҡан. Аллабирҙе Йәғәфәров менән Харис Йомағоловтарҙың исемен атап китеү ҙә етә. Бөгөн беҙҙең бурыс – уларҙың исемен мәңгеләштереү өсөн саралар күреү. Иҫтәлекле таҡтаташ асыу, урамдарға исем биреү кеүек эштәрҙе атҡарып сығыу – заман талабы”, – тине ул.
Башҡортостандың Китап палатаһы директоры, тарихсы Азат Ярмуллин үҙ сығышында “Рождение башкирской республики: 100 личностей” тигән китабынан тап Һамар өлкәһенә бәйле шәхестәр, атап әйткәндә, Харис Йомағолов хаҡында һөйләне. Уның сығышынан өҙөктө гәзит уҡыусыларға айырым тәҡдим итәбеҙ.
Сәйәси фәндәр докторы Наталья Мөхәмәтшинаның сығышы шулай уҡ бик ҡыҙыҡлы булды. Ул “Этномәҙәни белем биреү һәм Һамар өлкәһендәге граждандарҙың үҙ-ара килешеп йәшәүе: социаль заказ, этник әүҙемселәрҙең позицияһы, власть сәйәсәте” тип аталған докладында урындағы халыҡтың ниндәй телдәрҙе өйрәнергә теләүенә, шарттар тыуҙырылыуға, дуҫлыҡ төшөнсәһен нисек аңлауына бағышланды. Уның социологик һорау алыу һөҙөмтәһендә яһалған һығымталарына ҡарағанда, урындағы башҡорттар телен өйрәнеүгә ҡаршы түгел, улар хатта бер нисә тел өйрәнеү яҡлы. Шул уҡ ваҡытта туған телде өйрәнеү өсөн уңайлы шарттар тыуҙырыу ҙа мөһим бит әле. Ә бөтә Рәсәйҙә был өлкәлә сәйәсәт бер төрлө: өйрәт, ата-әсә, балаңа туған телеңде! Өйрәтәйек һуң!
Һамар өлкәһенең Мәғариф һәм фән министрлығы Көньяҡ идаралығының әйҙәүсе белгесе Галина Перова башҡорт телен уҡытҡан мәктәптәр тураһында һөйләне. Диңгеҙбай ауылында утыҙлаған бала туған телде өйрәнә икән.
Һамар өлкәһенең “Халыҡтар дуҫлығы йорто” директоры Евгения Хоровинникова башҡорттар менән был йортта даими саралар уҙғарыуы, эште алып барыуы еңел булыуын әйтеп үтте.
Өфөнөң 160-сы мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы Дауыт Шәмғүнов сығышын ошо төбәктән сыҡҡан арҙаҡлы шәхестәргә арнаны. Беҙ уның да яҙмаһын гәзит уҡыусыларға тәҡдим итәбеҙ. Әйткәндәй, Дауыт ағай – үҙе заманында ҡоролтай эшен башлап, төбәк башҡорттарын туплау менән шөғөлләнгән шәхес. Ул шулай уҡ яҙыусы Хәмит Ирғәлиндең Харис Йомағолов хаҡында пьеса яҙыуы тураһында бәйән итте. Республиканың 100 йыллығын билдәләгән саралар араһында ошо спектаклдең премьераһын да күрергә насип булһын, тип теләйек. Әйткәндәй, Башҡортостан юлдаш телевидениеһында Салауат Хәмиҙуллиндың “Беспартийный коммунист” документаль фильмы тап уға бағышланған.
Урындағы “Ырғыҙ” гәзитенең, “Беҙ – башҡорттар” журналының баш мөхәррире Сәлимә Краснова сығышын башҡортса сыҡҡан баҫмаларға бағышланы. Эйе, ваҡытлы матбуғатты алдырыусылар бында ла һирәгәйгән, дәүләт учреждениелары тарафынан да әллә ни хәстәрлек юҡ икән. Ул конференцияның резолюцияһында ошо ике баҫмаға аҡса бүлеү мәсьәләләре ҡаралыуын һораны.
Оло Чернигов район вәкилдәре йыйылышы рәйесе Надежда Шаповалова төбәктәге башҡорттарҙың йәшәү рәүеше тураһында һөйләне. Бөгөн уларҙың районында Ҡыпсаҡ (Имәләй), Бөрйән (Үтәкәй), Кинйәғол, Таллы (Ҡасҡын), Ырғыҙ, Диңгеҙбай ауылдарында башҡорттар йәшәй. Хәсән ауылында бөгөн берәү ҙә йәшәмәй тиерлек. Районда ике урында мәсет һалынған. Оло Чернигов тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейының “Ырғыҙ күгендәге йондоҙҙоң эҙе” экспозицияһында ошо яҡтың арҙаҡлы башҡорттары хаҡында ла мәғлүмәттәр тупланған. Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәшит Ниғмәти, С. Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Һәҙиә Дәүләтшина, яҙыусы, Мәғариф наркомы Ғөбәй Дәүләтшин, мәшһүр уҡытыусы, мәғариф министры Фатима Мостафина – ошо райондан. Бына ниндәй аҫыл ҡыҙҙар һәм егеттәр үҫтергән Һамар ере башҡорт милләте өсөн! Уларҙың эшен артабан Дауыт Шәмғүнов, Хөснулла Шөғәйепов, Фатима Шағаева, Ғәбделхәй Усмановтар дауам иткән.
Бөгөн Ырғыҙ ауылында башҡорт мәҙәниәте үҙәге асылған. Ҡасҡын ауылында ла башҡорт мөхите музейы эшләй. Өфөлә үткән башҡорт теле һәм әҙәбиәте олимпиадаларында беҙҙең балалар ҙа ҡатнаша һәм призлы урындар алып ҡайта. “Ҡыңғырауҙар” бейеү ансамбле, “Ырғыҙ” балалар ҡумыҙсылар төркөмө, “Туған моңдар” фольклор коллективы ла Башҡортостанда үткән байрамдарҙа сығыш яһап, уңыштар ҡаҙана”, – тине ул, төбәк башҡорттарын маҡтап телгә алып. Дауыт Шәмғүнов – ҡоролтай ойошмалары бөтөнләй булмаған йылдарҙа халыҡты ойоштороп, “Урал” башҡорт халыҡ үҙәге фекерҙәрен төбәктәге милләттәштәренә еткергән кеше. Афарин тибеҙ рухлы, бөгөн дә сафта ҡалған ағайҙарға!
Һамар ҡалаһы башҡорттары ҡоролтайы етәксеһе Камилә Һиҙәкова урындағы Мәҙәниәт министрлығына рәхмәт белдерҙе, шулай уҡ милли кейемдәр менән ярҙам итеүҙәрен һораны. Ә Һамар өлкәһе башҡорттары ҡоролтайы рәйесе урынбаҫары Зөлхизә Шәрәфетдинова 100 йыллыҡ уңайынан төбәк шәхестәренең исемен мәңгеләштереү эшен әүҙемләштереүҙе хупланы.
Башҡорт ҡоролтайын төбәктә ойоштороуға күп көс һалған уҙамандарҙың береһе Сынтимер Ғарифов ҡатнашты был сарала. Ул йәш быуынға, бөгөнгө ҡоролтай ағзаларына уңыштар теләне. “Иң мөһиме – рухиәтте һаҡларға кәрәк. Әгәр инде телебеҙҙе, мәҙәниәтебеҙҙе, тарихыбыҙҙы ҡәҙерләйбеҙ икән, беҙгә бер ниндәй ҙә ҡурҡыныс янамаҫ”, – тине ул.
Кем генә сығыш яһамаһын, һәр кемдең телмәрендә йәнә лә өс исем яңғыраны – ул Башҡорт автономияһы башында әүҙем эш алып барған, ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуғы өсөн көрәшкән Рабиға Йомағолова-Ҡушаева, мәшһүр әҙибә, һоҡланғыс шәхес Һәҙиә Дәүләтшина, Башҡортостан мәғарифын күтәргән Фатима Мостафина. Уларҙың исемен мәңгеләштереү эше Һамар өлкәһендә лә барырға тейеш. Филология фәндәре кандидаты, ғалимә Гөлнур Ҡасҡынова Һәҙиә Дәүләтшина ижадына, тормошона арнап бик күп мәҡәләләр яҙҙы, китап сығарҙы. Ҡалған икеһе лә лайыҡ был хөрмәткә. Бөрө ҡалаһының зыяратындағы Һәҙиә Дәүләтшинаның ҡәбере тәрбиәләүҙе талап итә. Был хаҡта ла оноторға ярамай.
Һамар өлкәһе башҡорттары ҡоролтайы рәйесе Сафиулла Вилданов урындағы башҡорт ҡоролтайының тарихы, бөгөнгөһө хаҡында һөйләне, эшлекле тәҡдимдәрен еткерҙе. Ул был ойошманы 2004 йылдан етәкләй. Етәксе фекеренсә, бөгөн иң төп хәстәрлек – ул туған телде һаҡлау булырға тейеш, сөнки өлкәлә бөгөн бер генә мәктәптә башҡорт телен өйрәнәләр. Йәштәрҙе милли асылды, мәҙәниәтте һаҡлауға йәлеп итергә кәрәк. Сафиулла Вилданов һамарҙарҙың рәхәтләнеп “Юлдаш” радиоһын тыңлауын хәбәр итте. Был – шулай уҡ ҙур ҡаҙаныш.
БЮТ каналы журналисы Рәшиҙә Ишембәтова ла ижади төркөмө менән Һамар башҡорттары хаҡында тапшырыу эшләне.
Конференция һуңында резолюция ҡабул ителде. Уға ярашлы, төбәктең алдынғы шәхестәренең исемен мәңгеләштереп, иҫтәлекле таҡтаташтар ҡуйыу, 100 йыллыҡ юбилей уңайынан махсус стендтар, экспозициялар асыу, класс сәғәттәре ойоштороу, кластан тыш дәрестәр үткәреү, иҫтәлекле ваҡиғалар буйынса интеллектуаль уйындар уҙғарыу, шәхестәрҙең иҫән ҡалған туғандары менән осрашыу кеүек саралар планы теркәлде. Район гәзиттәрендә Һамар өлкәһенән сыҡҡан башҡорттар хаҡында мәҡәләләр баҫтырыу ҙа, ғилми-ғәмәли конференцияның һөҙөмтәһе итеп брошюра сығарыу ҙа күҙ уңында тотола.
“Түңәрәк өҫтәл” тамамланыу менән халыҡҡа режиссер Булат Йосоповтың “Бабич” фильмы тәҡдим ителде. Унда тарихсылар Нурислам Ҡалмантаев менән Азат Ярмуллин үҙҙәре лә ҡатнашҡан. Эйе, улар ҙур роль дә башҡармай, әммә Илдархан Мутин, ябай халыҡ вәкиле образдары тамашасы күңеленә инеп ҡалғандыр, моғайын. Илдархан Мутин – Татарстандың Аҡтаныш районынан сыҡҡан арҙаҡлы шәхесебеҙ, автономия башында торған күренекле дәүләт эшмәкәре ул. Ябай халыҡ араһынан сығып: “Ә нимә була ул автономия?” – тип һорай Нурислам Ҡалмантаевтың геройы. Бына шуны бар халыҡҡа аңлатырға тейешбеҙ ҙә инде ошо 100 йыллыҡҡа бәйле саралар барышында.
Иҫтәлекле ваҡиғаларға бай көндө Стәрлетамаҡ дәүләт театр-концерт ойошмаһының ялҡынлы сығыштары тамамланы.
Просмотров (23)


text:
Бәләбәй башҡорт гимназияһы директоры урынбаҫары Гөлнара Ғәзим ҡыҙы Хоҙайназарованың һүҙҙәренә ҡарағанда, был уҡыу йортонда белем эстәргә теләүселәр йылдан-йыл арта. Маҡсат – балаларға төплө белем биреү, малай һәм ҡыҙҙарҙы төрлө яҡлап үҫтереү.
Уҡыу йорто – республикабыҙҙың көнбайыш төбәге өсөн ысын мәғәнәһендә рухи мәккә. Бәләбәйҙән тыш, бында Бишбүләк, Йәрмәкәй, Туймазы, Әлшәй райондарынан да килеп уҡыйҙар.
Педагогтар төрлө матбуғат баҫмаларын алдыра. Ғәҙәттәгесә, быйыл да коллектив менән "Башҡортостан"ға яҙылдылар. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, юғары категориялы уҡытыусы Тәнзилә Мәүлиева белдереүенсә, республикала йәшәп тә төп гәзитте алдырмау мөмкин түгел. Төрлө кәңәш-фәһем алыу, яңылыҡтар менән танышып барыу отошло, мәғарифҡа арналған материалдарҙы ул дәрестә лә ҡуллана.


text:
Республика Конституцияһына ярашлы, парламенттың яңы составына һайланғандан һуң утыҙынсы көндә тәүге пленар ултырышҡа йыйылырға кәрәк. Әммә республика Башлығы уны иртәрәк тә саҡырыуы ихтимал. Беренсе ултырышҡа әҙерлеккә бәйле мәсьәләләр тураһында Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев һөйләне.
— Тәүге ултырышты үткәреү һәм уға әҙерлек тәртибе норматив документтарҙа билдәләнә, — тине Константин Толкачев. — Тәүге этапта һайлауға йомғаҡ яһап, партиялар эсендә исемлектәр төҙөләсәк. Артабан сәйәси партиялар лидерҙары менән осрашыуҙар үткәрелә, парламент фракциялары ойошторола. Унан һуң фракциялар үҙҙәренең ултырышын үткәреп, Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙағы етәксе вазифаларға кандидатуралар буйынса тәҡдимен индерәсәк.
Тәүге тапҡыр тулы составта 110 депутат кәңәшмәгә йыйыласаҡ. Унда беренсе пленар ултырышҡа әҙерләнеү буйынса ойоштороу комитеты төҙөлә. Комитет составына 11 кеше, шул иҫәптән бер рәйес инә. Әйткәндәй, ойоштороу комитетында парламентҡа үткән барлыҡ сәйәси партиялар депутат мандаттары һанына пропорциональ рәүештә ҡатнашасаҡ.
Тәүге ултырышта шулай уҡ парламенттың даими комитеттары ойошторола. Әле улар — һигеҙ. Депутаттар шулай уҡ көҙгө сессияла Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың закон проекттары эшенә ҡағылған өлгө программа проектын раҫлаясаҡ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 287
УРМАН ХУЖАЛЫҒЫ, халыҡ хужалығы тармағы, урмандарҙы өйрәнеү, иҫәпкә алыу, тергеҙеү һәм һаҡлау, урманды файҙаланыуҙы көйләү һ.б. м‑н шөғөлләнә. Тармаҡтың төп үҙенсәлеге — урман үҫтереүҙең дауамлы осоро (50—100 йыл һәм унан да күберәк). У.х. иң мөһим функциялары — ағас үрсетеү һәм урман тергеҙеү. У.х. тарихы игенселек үҫеше м‑н тығыҙ бәйле. Башҡортостан терр‑яһында урманды интенсив файҙаланыу 18 б. 2‑се ярт. металлургия з‑дтарын төҙөүгә (ҡара: Тау сәнәғәте), ағас күмере һәм төҙөлөш материалдарына ихтыяж артыуға бәйле башлана. Өфө губернаһында У.х. 1918 й. губерна ер ком‑ты эргәһендә урман бүлеге асылыу м‑н үҫеш ала. Башҡ. респ. Дәүләт урман фонды элекке ҡаҙна, йәмәғәт, шәхси һәм запастағы урмандарҙан тора. 1966 й. БАССР Урман хужалығы министрлығы ойошторола. Башҡортостанда урман фондының дөйөм майҙаны 2012 й. 6,3 млн га, ш. иҫ. федераль әһәмиәттәге урмандарҙың — 5,7 млн га (91,2%), тәшкил итә. Терр‑яның 39,9%‑ын урман ҡаплаған, айырым райондарҙың урман м‑н ҡапланыуы 92,2%‑тан (Белорет) 6,2%‑ҡа тиклем (Дәүләкән) тирбәлә. Урман м‑н ҡапланған майҙан 5196,3 мең га тәшкил итә, ш. иҫ. ылыҫлы тоҡомдар — 22,3%, ҡаты япраҡлы — 9,1%, йомшаҡ япраҡлы тоҡомдар — 68,6%. Респ. урман фондында бонитеттың III класы ултыртмалары өҫтөнлөк итә, улар урман м‑н ҡапланған майҙандың 44,3%‑ын биләй; I— II класс ултыртмалары — 27,8%, IV класс — 22,2 һәм V класс 4,3% тәшкил итә (ҡара: Урман бонитеты). Ултыртмаларҙың уртаса йәше — 56 йәш, ш. иҫ. йомшаҡ япраҡлы һәм ылыҫлыларҙыҡы — 55 йәш, ҡаты япраҡлыларҙыҡы — 68 йәш. Йәш төркөмдәре б‑са ылыҫлы ултыртмалар майҙанының бүленеше (%): йәш ағастар — 48, урта йәштәгеләр — 14,5, өлгөрөп килеүселәр — 11,2, өлгөргән һәм оҙаҡ йәшәгән ағастар — 26,3. БР Урман хужалығы министрлығы ҡарамағында булған урмандарҙа ағастарҙың дөйөм запасы 765 млн м3, ш. иҫ. өлгөргән һәм оҙаҡ йәшәгән ултыртмалар — 417 млн м3 (54,5%), тәшкил итә. Ылыҫлы тоҡомдар өлөшөнә ағастарҙың дөйөм запасынан 23% тура килә, ш. иҫ. өлгөргән һәм оҙаҡ йәшәгән ултыртмалар — 9,4%. Ағастарҙың дөйөм уртаса үҫеше 14,63 млн м3 (урман м‑н ҡапланған 1 га майҙандан 2,8 м3) тәшкил итә. Тәрбиәләү өсөн һәм һайлап санитар ҡырҡыу 28,1 мең га майҙанда үткәрелә, ш. иҫ. ҡулланыуға яраҡлы 549,5 мең м3 ағас әҙерләнә. 10,5 мең га майҙанға ағастар ултыртыла. БР‑ҙың урман фондында плюслы ағастар һаны — 1369 дана, плюслы ултыртмалар 1,4 мең га майҙанда, даими ағас орлоҡтары етештереү участкалары — 3,7 мең га, генетик урман резерваттары 4,6 мең га һ.б. майҙанда урынлашҡан. Респ. 31 урмансылыҡ эшләй. У.х. өлкәһендә фәнни тикшеренеүҙәр Аграр университетта, Биология институтында, Урман тәжрибә станцияһында һ.б. үткәрелә.
Әҙәб.: Система рекомендаций по ведению лесного хозяйства в Башкирской АССР. Уфа, 1976; Н а б и у л л и н Р.Г., Х а й р е т д и н о в А.Ф. Лесное хозяйство Республики Башкортостан. Уфа, 2010.
К.М.Ғәбдрәхимов, Р.Ғ.Ҡаҙаҡҡолов, А.Ш.Тимерйәнов, Ә.Ф.Хәйретдинов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Күрһәтер ҡаҙаныштарыбыҙ бар
23 ноября 2017 йыл | Ауыл хужалығы
Көҙгө уңыш йыйып алынғас, йылдың-йылы Ауыл хужалығы эшсәндәре көнөн билдәләү матур бер йолаға әүерелде. Бы-йыл был байрам 23 ноябрҙә билдәләнәсәк. Ошо уңайҙан район хакимиәте башлығының ауыл хужалығы буйынса урынбаҫары Рөстәм АҠБАШЕВҡа бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек.
Матурлыҡты күрә белгәндең күңеле матур
23 ноября 2017 йыл | Ауыл хужалығы
Матурлыҡты күрә белгәндең күңеле матур Көҙ миҙгеленең алтын төҫтәрен Еҙем-Ҡаран ауылы «Йондоҙсоҡ” балалар баҡсаһында ойошторолған "Көҙгө бал” байрамында күрергә мөмкин ине. Алтын көҙгә арналған һәм байрамса биҙәлгән залда күҙҙәр ҡамашты.
Малсылыҡҡа иғтибар ҙур
23 ноября 2017 йыл | Ауыл хужалығы
"Урожай” крәҫтиән хужалығында малсылыҡ тармағына ҙур иғтибар бирелә. Районда иң күп һыйыр малы бында аҫрала. Хужалыҡтың баш зоотехнигы Әнүәр Ҡорманғолов билдәләүенсә, әле 1200 баш самаһы һыйыр малы иҫәпләнә.
Ата-бабаларҙың кәсебен дауам итеп
23 ноября 2017 йыл | Ауыл хужалығы
Борон-борондан халҡыбыҙ малсылыҡ тармағын үҙ итеп, өйөр-өйөр мал-тыуар аҫрап көн иткән. Хәҙер ҙә табышлы һаналған тап ошо йүнәлеш буйынса яҡшы килем алып, ғаилә ҡаҙнаһын тулыландырып йәшәгән ғаиләләр бихисап. Шундайҙарҙың береһе - Ҡауарҙы ауыл биләмәһенә ҡараған Юлыҡ ауылында Гөлфинә менән Вәкил Юлмөхәмәтовтар - шәхси ярҙамсы хужалыҡ булдырған егәрлеләр.


text:
Зәйнуллина Гәүһәр Динмөхәмәт ҡыҙы
Зәйнуллина Гәүһәр Динмөхәмәт ҡыҙы (16 август 1935 йыл) — телсе ғалим. Филология фәндәре кандидаты. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гәүһәр Динмөхәмәт ҡыҙы Зәйнуллина 1935 йылдың 16 авгусында Силәбе өлкәһе Арғаяш районы Мәтәл ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуған.
1950—1954 йылдарҙа Троицк ҡалаһындағы педагогия училищеһында, 1954—1959 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтынданда уҡый һәм 1960—1964 йылдарҙа Өфө ҡалаһының 1-се интернат мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй.
1964 йылдан Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында өлкән ғилми хеҙмәткәр вазифаһында ике томлыҡ «Башҡорт теле һүҙлеге»н төҙөүҙә ҡатнаша. 1988 йылда «Башҡорт лингвистика терминологияһының формалашыу тарихынан» тигән темаға диссертацияны уңышлы яҡлап, филология фәндәре кандидаты дәрәжәһен ала. Артабан Гәүһәр Зәйнуллина үҙенең ғилми эшмәкәрлеген башҡорт теленең лексикографияһы менән терминологияһына бағышлай. тарих, тел һәм әҙәбиәт институты телселәре менән берлектә «Башҡортса-русса һүҙлек» (1996), «Русса-башҡортса һүҙлек» (2001), «Русско-башкирский лингвистический словарь» (1991), «Төрөксә-башҡортса һүҙлек» төҙөүселәр иҫәбенә инә.
Гәүһәр Зәйнуллина «Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән исемгә лайыҡ була.


text:
Газлы һыуҙың ниндәй ауырыуҙарға килтергәне билдәле булды
ӨФӨ, 2017 йыл, 3 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Ғалимдар газлы һыуҙы даими эсеү диабет, ҡан баҫымы күтәрелеү һәм мейегә ҡан һауыу хәүефен арттыра тигән һығымтаға килгән. Көньяҡ Африка Республикаһының Стелленбос университеты тикшереүҙәр уҙғарған, тип хәбәр итә киң мәғлүмәт саралары.
Медицина хеҙмәткәрҙәре аҙнаһына биш тапҡырҙан күберәк газлы һыуҙы эскән кешеләрҙең торошон күҙәткән. Һөҙөмтәлә уларҙың күбеһендә диабет, юғары ҡан баҫымы һәм һимереүгә килтереүсе метаболлик синдром асыҡланған.
0,33 литр күләмле газлы һыуҙа 39 грамм самаһы шәкәр бар, ул көндөҙгө норманан 14 грамға күберәк. 10 аҙна дауамында газлы һыуҙы эскән кешеләр инсулинды 17 процентҡа аҙыраҡ ҡабул иткән һәм йышыраҡ йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙарына зарланған.


text:
Аҡ халатлылар тәбрикләнде
23 июня 2016 йыл | Һаулыҡ һаҡлау
16 июндә райондың барлыҡ медицина хеҙмәткәрҙәре үҙҙәренең һөнәри байрамын билдәләү өсөн үҙәк район дауаханаһының тамаша залына йыйылды.
Сәләмәт быуын – көслө төбәк
23 июня 2016 йыл | Мәғариф
2015 йылдың 30 июненән Башҡортостан Республикаһы Башлығы Р.З.Хәмитовтың күрһәтмәһе буйынса мәктәптәргә, мәктәп-интернаттарға спорт-һауыҡтырыу проекты индерелде һәм спорт клас-тары булдырылды.
Арзан да, ышаныслы ла
23 июня 2016 йыл | Матбуғат
Хөрмәтле Красноусол ауылы халҡы!
"Ғафури мәғлүмәт үҙәге" ("Табын” һәм "Звезда” район гәзиттәре) ошо ярты йыллыҡтан башлап үҙ уҡыусыларына ҡаршы барырға булды һәм альтернатив подписка ойошторорға ҡарар итте.
"Ғафури мәғлүмәт үҙәге" ("Табын” һәм "Звезда” район гәзиттәре) ошо ярты йыллыҡтан башлап үҙ уҡыусыларына ҡаршы барырға булды һәм альтернатив подписка ойошторорға ҡарар итте.
Хеҙмәтенә күрә - хөрмәте
23 июня 2016 йыл | Уңғандарыбыҙ
Һөнәри байрам – Медицина хеҙмәткәрҙәре көнө айҡанлы Муниципаль район хакимиәтенең Маҡтау грамоталары менән бүләкләнделәр:
Халыҡты хеҙмәтләндереү һәм сәләмәтләндереү өлкәһендә оҙаҡ йылдар намыҫлы эшләгәндәре өсөн:
Халыҡты хеҙмәтләндереү һәм сәләмәтләндереү өлкәһендә оҙаҡ йылдар намыҫлы эшләгәндәре өсөн:
Рәсәй вузына конкурс
23 июня 2016 йыл | Ауыл хужалығы, Мәғариф
Башҡортостан Республикаһы Президентының 2011 йылдың 23 апрелендәге 192-се Указына ярашлы, БР Ауыл хужалығы министрлығы йыл да Рәсәй Федерацияһының ауыл хужалығы йүнәлешле юғары уҡыу йорттарындағы маҡсатлы урындарға дәғүәселәр һайлап алыу үткәрә.


text:
Нефтекама ҡалаһынан Артём Ғүмәровҡа Максим Галкиндың беренсе каналдағы «Лучше всех» программаһында ҡатнашыу бәхете тейҙе. Дүртенсе синыфта ғына уҡыуына ҡарамаҫтан, зирәк малай динозаврҙар тураһында күпте белеүен күрһәтте.
– Тарихҡаса бөтә йән эйәләрен ДНК буйынса тергеҙеп, уларға икенсе тапҡыр ғүмер итеү мөмкинлеге бирергә теләйем. Кокос тигән бәләкәй генә утрауға урынлаштырып, нисек йәшәүҙәрен күҙәтер инем, – ти йәш тарихсы.
– Туғандарың динозаврҙарҙы ҡайтарыуға нисек ҡарай һуң? – тип һорау бирә алып барыусы.
– Улар быға әллә ни иғтибар итмәй, – ти Артём.
– Булдырыр, бик ныҡышмал малай, – ти бер туған апаһы Рина ла.
Максим Галкин менән Артём бергә ваҡыт буйлап сәйәхәт ҡылып, тираннозаврҙар, боронғо неандерталецтар ҡәбиләһе һәм беҙҙең дәүергә тиклем быуаттарҙа йәшәгән башҡа динозаврҙар, уларҙың туҡланыуы тураһында мауыҡтырғыс итеп һөйләне. Ул тапшырыу иҫтәлеге итеп бүләккә тәм-том тулы рюкзак һәм миҙал алып ҡыуанды.
Г. ИБРАЕВА.


text:
Шәхси Чартер Рейсы Башҡарыусы Самолет Юғары Вирджиния-Бич, Норфолк, Чесапик, Ричмонд, Ньюпорттың-Ньюс, Александрия, Хэмптон, Роанка, Тотонған, Саффолк, Мин атай эргәһендә компанияһы самолеты ҡуртымға VA 866-777-6236 бушлай хеҙмәт күрһәтеү өсөн бизнес аяҡ баһа тәҡдиме буш урында, Ғәҙәттән тыш, Шәхси самолеты менән урынлаштырылған йорт хайуандары ләззәт татыу? Булһын һеҙгә еңел һәм тиҙ ярҙам самолеты тәғәйенләнешендәге иң яҡшы компанияһы түбәндәге пункттар тиклем бара!
Бизнес өсөн-рейс, шәхси хеҙмәт шарттарын тәьмин уставы, бында хеҙмәткәрҙең эшлекле осрашыу үткәрҙе тәнәфестәр булып ала, сәйәхәттәр өсөн ҙур өлөшөн үҙ ваҡытында үткәреү. Һеҙ аласаһы һеҙ йыш ҡына рейстарҙы аэропорт килтергән һәм һеҙҙән алам һеҙҙе тәғәйенләнгән бер пункттарға яҡын йортҡа һыу яҡын., һеҙҙе сәйәхәткә барыу өсөн ер өҫтө ваҡытын ҡыҫҡартыу талап итә.
Беҙ Тәҡдим Иткән Хеҙмәттәр Исемлегендә
Шәхси Ауыр Чартер Рейсы Самолеты
Шәхси чартер рейсы самолетын ҡаршы. Беренсе Класс Коммерция Авиакомпанияһы
Исегездә тотоғоз, ваҡыты, комфорт, ҡайһы бер кеше һүҙ уйлап һәм уңайлы булырға мөмкин, ҡасан, уларға, тип уйлайым шәхси самолетты ҡуртымға
Ваҡыт үткәнен көтөргә була мөмкин эштәре, чартер рейсы самолеты ҡуртымға әгәр һеҙ шәхси вирджиния.. Улар ваҡытты көтөп самаһы тәшкил итә. 4 өсөн 6 минут. Һеҙ үҙегеҙ рейстар башланып, шкафҡа ҡасам оҙон сиратта теркәлгән багаж, билет, хәүефһеҙлек һәм самолетты ултыртҡан..
Һеҙгә ризыҡ төрө күрһәтелә, улар һеҙҙе көтә, ликер бренд теләйем һеҙгә, дуҫтар күп һәм өләсәй һәм һезгә телем, сөнки ул үҙе менән ала. Был һеҙҙең бөтә талаптарға ярашлы булыуы бурса.
Буш һеҙ табан аласыз, интернет-аяҡ йәки районы Вирджиния-был терминдың ҡулланалар, сәнәғәттең авиация, самолеттарҙың рейстарын кире яҡтан ғына заказ өсөн айырым бер буш..
Өҫтәмә мәғлүмәт алыу өсөн яҡын үҙенән түбән булып ҡала вирджиния шәхси чартер самолеты тикшерелде..
Private Jet Charter Flight Service Near Me Virginia
Беҙ шәхси һәм дәүләт хеҙмәттәре исемлеге менән һеҙ зонаға янында реактив авиация аэропорт осоу аппараты хеҙмәт итә вирджиния аэрокосмос https://www.globalair.com/airport/Airports_in_Virginia.aspx
Был барыһынан да яҡшы эшләй ТОП Төнгө., Минең тирәләй ҡунаҡханалар ресторан һәм районы күҙәтеү
Төньяҡ Каролина шәхси чартер | шәхси самолетты ҡуртымға Вирджиния-Бич


text:
Ҡара төлкө бәләһе
22 февраля 2017 йыл | Хаттар
Ишҡолов Ямалетдин бабайыма йәш сағында хеҙмәт армияһында (үҙе һөйләгәнсә) булырға тура килә. Эш бик ауыр, ә ашау яғы...кесерткәнде тураҡлап ҡаҙандағы һыуға һалып ҡайнаталар ҙа, һалдаттарға аш итеп таратып бирәләр. Исмаһам, тоҙо ла юҡ, ә башҡа төрлө ризыҡтың әҫәре лә булмай. Кеше себен урынына ҡырылған. Иртән казармаларҙан мәйеттәрҙе йыйып аттарға тейәп, зонанан ситкә алып китеп, уларҙың урынына яңыларын килтереп торғандар.
Конкурс: “Юморесканы яҙып бөт”
22 февраля 2017 йыл | Матбуғат
Ҡыш бабайҙың яңы мажаралары.
... Ә унда иҫ китерлек хәлдәр бара, имеш. Клуб эсендә сәйер генә көй ағыла. Көй тип әйтеп тә булмай үҙен. Көй бит ул йә моңло, йә дәртле була: йә йырлата, йә илата, йәиһә бейетә. Ә был нәмә томан кеүек, аңды томалай.
Йыл һөҙөмтәләренә арналды
22 февраля 2017 йыл | Йәмғиәт
Күптән түгел республиканың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығында уҙған йыл һөҙөмтәләре буйынса ултырыш үтте. Унда беҙҙең ра-йон ҡараған Стәрлетамаҡ территориаль идаралығының дәүләт инспекторы – әйҙәүсе белгес-эксперты Илшат Ишбулдин министрлыҡтың Маҡтау грамотаһы менән бүләкләнде.
“Балалар ризығы”н һатыу хаҡы көйләнде
22 февраля 2017 йыл | Хоҡуҡ
Ғафури районы прокуратураһы Аҡкүл ауылында дарыуҙар менән ваҡлап һатыу иткән "Спектр” ЯСЙ-һе дарыуханаһы пунктында "балалар ризығы”н һатыуҙа етешһеҙлектәр тапты.
Ҡануниәткә ярашлы, балалар өсөн продукттарға һатыу өҫтәмәләре 25 процент тәшкил итергә тейеш. Әммә алда билдәләнгән дарыухана пунктында был продукттарға өҫтәмә 40 процентҡа барып баҫҡан.
Ошоға бәйле, район прокуратураһы йәмғиәт директорына ҡарата РФ КоАП-ының 14.6-сы статьяһы, 1-се бүлегенә ярашлы (хаҡтарҙы билдәләү тәртибен боҙоу), административ эш асты. Уны ҡарау һөҙөмтәһендә вазифа биләүсе административ яуапҡа тарттырылды. Бынан тыш, етешһеҙлеккә юл ҡуйғаны өсөн уның адресына күрһәтмә сығарылды.
Прокурор йоғонтоһонан һуң, хаҡтар ҡануниәткә ярашлы хәлгә килтерелде.
Илмир ИҘРИСОВ,
район прокуроры ярҙамсыһы,
2-се класлы юрист.
Ҡануниәткә ярашлы, балалар өсөн продукттарға һатыу өҫтәмәләре 25 процент тәшкил итергә тейеш. Әммә алда билдәләнгән дарыухана пунктында был продукттарға өҫтәмә 40 процентҡа барып баҫҡан.
Ошоға бәйле, район прокуратураһы йәмғиәт директорына ҡарата РФ КоАП-ының 14.6-сы статьяһы, 1-се бүлегенә ярашлы (хаҡтарҙы билдәләү тәртибен боҙоу), административ эш асты. Уны ҡарау һөҙөмтәһендә вазифа биләүсе административ яуапҡа тарттырылды. Бынан тыш, етешһеҙлеккә юл ҡуйғаны өсөн уның адресына күрһәтмә сығарылды.
Прокурор йоғонтоһонан һуң, хаҡтар ҡануниәткә ярашлы хәлгә килтерелде.
Илмир ИҘРИСОВ,
район прокуроры ярҙамсыһы,
2-се класлы юрист.
Етемдәргә фатир тейешле
22 февраля 2017 йыл | Хоҡуҡ
Ғафури районы прокуроры етем балаларҙың торлаҡҡа хоҡуғын яҡлап дәғүә ғаризаһы менән судҡа мөрәжәғәт итте. Ул район хакимиәтенән ата-әсәһе ҡарауынан мәхрүм ҡалған ике ҡыҙға фатир алып биреүҙе талап итте.
Судҡа дәғүә ғаризаһы менән мөрәжәғәт итеүҙең төп сәбәбе булып прокуратура тикшереүҙәре торҙо.
Ғәмәлдәге закондарға ярашлы, үҙҙәренә теркәлмәгән торлаҡ йорттары булмаған етем балалар мәғариф учреждениеларында уҡыуҙарын тамамлағандан һуң фатир менән тәьмин ителергә тейешле.
Шулай булыуға ҡарамаҫтан, ҡыҙҙар 2011 йылда уҡ мәғариф учреждениеһын тамамлаһалар ҙа, уларға фатир бирелмәгән. Ошоноң менән бәйле район прокуратураһы судҡа дәғүә ғаризаһы менән мөрәжәғәт итте һәм тейешле талап ҡуйҙы. Суд ҡарауы барышында район прокуратураһының дәғүәһе тулыһынса ҡәнәғәтләндерелде.
2-се класлы юрист.
Судҡа дәғүә ғаризаһы менән мөрәжәғәт итеүҙең төп сәбәбе булып прокуратура тикшереүҙәре торҙо.
Ғәмәлдәге закондарға ярашлы, үҙҙәренә теркәлмәгән торлаҡ йорттары булмаған етем балалар мәғариф учреждениеларында уҡыуҙарын тамамлағандан һуң фатир менән тәьмин ителергә тейешле.
Шулай булыуға ҡарамаҫтан, ҡыҙҙар 2011 йылда уҡ мәғариф учреждениеһын тамамлаһалар ҙа, уларға фатир бирелмәгән. Ошоноң менән бәйле район прокуратураһы судҡа дәғүә ғаризаһы менән мөрәжәғәт итте һәм тейешле талап ҡуйҙы. Суд ҡарауы барышында район прокуратураһының дәғүәһе тулыһынса ҡәнәғәтләндерелде.
Суд ҡарарының үтәлеше район прокуроры контроле аҫтында тотола.
Илмир ИҘРИСОВ,район прокуроры ярҙамсыһы,
2-се класлы юрист.


text:
- Подробности
- Просмотров: 276
ПОЛИМЕРҘАРҘЫ СТАБИЛЛӘШТЕРЕҮ, эшкәртеү, һаҡлау, ҡулланыу шарттарында полимерҙың йәки полимер материалдың деструктив факторҙар йоғонтоһона (йылылыҡ, яҡтылыҡ, кислород, озон, механик көсөргәнеш һ.б.) тотороҡлоғон арттырыу ысулдары йыйылмаһы. Химик (полимерҙарҙың иҫкереүенә килтергән химик процестарҙың тиҙлеген кәметер өсөн стабилизаторҙар индереү), физик (өҫтәмәләр индереү, механик йәки термик эшкәртеү юлы м‑н уның структураһын үҙгәртеү, һаҡлағыс ҡаплауҙар ялатыу) П.с. айырыла. Емерә торған факторҙарҙан һаҡлау төрө б‑са стабилизаторҙарҙы антиоксиданттарға, антиозонанттарға, антирадтарға, термо‑, фотостабилизаторҙарға һ.б., химик тәбиғәте б‑са — фенол антиоксиданттарына, эпоксиберләшмәләргә, металлы, органик стабили‑ заторҙарға һ.б. бүлеп йөрөтәләр. Полимерҙы синтезлағанда стабилизаторҙарҙы мономерға, полимерҙар эшкәртеүҙә — иретмәһенә индерәләр. Эффектив стабилизаторҙар эшкәртеү технологияһына, материалдарҙы эксплуатациялау үҙенсәлектәренә йоғонто яһамай, кәрәкле иреү т‑раһына, 300‑ҙән кәм булмаған мол. м., компоненттарҙың тап килеүенә, ваҡланыуға һ.б. эйә. Стабилизаторҙар, башлыса, полифункционалдар, ҡайһы берҙәренең тәьҫире деструкция эҙемтәләрен (түбән молекуляр продукттар бүлеп сығарыу, полимерҙың төҫөн үҙгәртеү һ.б.) бөтөрөүгә йүнәлтелгән. Синергизм (стабилләштереү тәьҫирен бергәләп көсәйтеү) һәм антагонизм эффектын, полимерҙарҙың оптималь технологик һәм эксплуатация күрһәткестәренең тәьмин ителеүен иҫәпкә алып, стабилизаторҙарҙың төрлө ком‑ бинацияларын ҡулланалар. Башҡортостанда Стәрлетамаҡ нефтехимия заводы П.с. өсөн үҙ сеймалы нигеҙендә (2,4‑дитретбутилфенол, 2,6‑дитрет‑бутилфенол, n‑третбутилфенол) Агидол маркаһындағы феноллы антиоксиданттар, “Каустик” ААЙ металл стеараттары етештерә. БР‑ҙа стабилизаторҙарҙы поливинилхлорид нигеҙендәге материалдар (“Искож”, “Каустик” ААЙ‑лары); резина‑техник изделиелар (Өфө эластомер материалдар, изделиелар һәм конструкциялар заводы) етештереүсе пр‑тиелар ҡуллана. “Каустик” пр‑тиеһында поливинилхлорид нигеҙендәге материалдарҙы бүленеп сыҡҡан хлорлы водородты металл тоҙҙары м‑н бәйләп, эйәртеүле икеләтә бәйләнештең хромофор системаларын малеин к‑таһы тоҙҙары м‑н реакцияға индереп, оптик ағартҡысар м‑н төҫһөҙләндереп стабилләштерәләр.
С.В.Колесов
Тәрж. Й.Ш.Мөхәмәтйәров


text:
Виктор Садовничий М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының почетлы профессоры исеменә лайыҡ булдыФото: Олег Яровиков
Виктор Садовничий М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының почетлы профессоры исеменә лайыҡ булды
Виктор Садовничий М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының почетлы профессоры исеменә лайыҡ булдыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 15 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Рәсәй ректорҙар союзы президенты Виктор Садовничий Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының почетлы профессоры тигән исемгә лайыҡ булды. Был тантана бөгөн абруйлы ғалим Башҡорт дәүләт педагогия университенда булғанда үтте.
Физика-математика фәндәре докторы, профессор, Рәсәй фәндәр академияһы академигы Виктор Садовничий математика, механика һәм тәбиғәт фәне өлкәһендә күренекле ғалим. Башҡорт дәүләт педагогия университетының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, нәҡ Виктор Садовничий ярҙамында Башҡортостанда бөтөн донъяла билдәле функциональ анализ буйынса ғилми мәктәп ойошторолған. Уның төбәктәге математика һәм мәғариф үҫешенә индергән өлөшө юғары хөкүмәт наградалары менән баһаланған: ул – Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре, фән һәм техника өлкәһендә республика Дәүләт премияһы лауреаты.
Осрашыу барышында Виктор Садовничий Башҡорт дәүләт педагогия университеты ректоры Раил Әсәҙуллин һәм студенттар, төрлө йылдарҙа тамамлаусылар менән аралашты.
2019 йылда, Башҡортостан Республикаһы ойошторолоуға 100 йыл тулған йылда, Өфөлә Рәсәй ректорҙар союзының күсмә киңәйтелгән ултырышын уҙғарыу тураһында ҡарар ҡабул ителде.
Рәсәй Президентына кандидат Владимир Путиндың ышаныслы кешеһе булараҡ Виктор Садовничий «Рәсәй-1» телеканалында дебаттарҙа ҡатнашты.
http://www.bashinform.ru/news/1128627-viktor-sadovnichiy-udostoen-zvaniya-pochetnogo-professora-bgpu-imeni-m-akmully/