text:
Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитовтың Указы менән Башҡортостан Республикаһының йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры итеп Руслан Хәбибов тәғәйенләнде.
Уға тиклем төбәк Башлығының икенсе Указына ярашлы Андрей Иванюта Башҡортостан Республикаһының алтынсы саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты булып һайланыу сәбәпле биләгән вазифаһын ҡалдырғайны.
Белешмә: Хәбибов Руслан Таһир улы 1974 йылдың 3 майында Һамар ҡалаһында тыуған. Пермь хәрби авиация техник училищеһын, Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған. Әлеге көнгә тиклем Башҡортостан Республикаһының йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры урынбаҫары вазифаһын биләне.


c: text/html

text:
1908 йыл
1908 (бер мең туғыҙ йөҙ һигеҙенсе) йыл — кәбисә йыл, григориан календары буйынса шаршамбы көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1908 йылы, 2 мең йыллыҡтың 908 йылы, XX быуаттың 8 йылы, XX быуаттың 1 ун йыллығының 8 йылы, 1900 йылдарҙың 9 йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 15 ғинуар — Зәйнәб Биишева, башҡорт яҙыусыһы, шағир, тәржемәсе, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты.
- 8 май — Ғайсин Хәсән Назар улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
- 10 июнь — Зәйтүнә Бикбулатова, башҡорт актёры, СССР халыҡ артисы.
- 10 август — Вәлиев Әкрәм Мөхәррәм улы (Әкрәм Вәли), шағир, балалар яҙыусыһы, тәржемәсе.
- 22 август — Сыртланов Рим Солтан улы, РСФСР‑ҙың атҡаҙанған (1955), Башҡорт АССР‑ҙың халыҡ (1954) артисы.
- 6 сентябрь — Ғәйфуллин Абдрахман Зәйнулла улы (1908—1945), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
- 15 декабрь — Арыҫлан Мөбәрәков, башҡорт совет актёры, театр режиссёры, драматург. СССР-ҙың халыҡ артисы (1955).
- 24 декабрь — Әхтәм Ихсан, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт шағиры һәм яҙыусыһы, тәржемәсе. СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы (1935).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Фото:
БР Президенты инвалид балалар өсөн реабилитация үҙәге эшмәкәрлеге менән танышты
Фото:
Шаршамбы, 11 майҙа, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов мөмкинлектәре сикләнгән балалар һәм үҫмерҙәр өсөн республика реабилитация үҙәгенең беренсе бүлексәһендә булды. Медицина учреждениеһы хеҙмәткәрҙәре республика башлығына үҙҙәренең эше һәм көн һайын хәл итергә тура килгән проблемалары тураһында һөйләне.
Был Үҙәктең бәләкәй пациенттары нигеҙҙә — терәк-хәрәкәт аппараты ауырыуҙары, психика һәм телмәр үҫеше тотҡарланыуы, үҙәк нервы системаһының органик зарарланыуы эҙемтәләре менән яфаланған инвалид балалар. Көн һайын бында 70-тән алып йөҙгә тиклем кеше килә. Реабилитация үҙәгендә бөтә хеҙмәттәр ҙә бушлай күрһәтелә.
Үҙәк штатында 30-ға яҡын кеше иҫәпләнә. Уртаса эш хаҡы ни бары биш-алты мең һум. Ләкин шулай булыуға ҡарамаҫтан, кадрҙар алмашыныуы күҙәтелмәй. Күбеһе реабилитация үҙәгендә беренсе йыл ғына эшләмәй.
— Беҙҙең иң төп проблема – финанслауҙың етерлек күләмдә булмауы. Бынан тыш, үҙәктең бинаһы күптән ремонтҡа һәм заманса ҡорамалдар менән йыһазландырыуға мохтаж. Башҡортостан Президенты беҙҙәге хәлдәрҙе тикшереп, тейешле сараһын күрер, тип ышанабыҙ, — тине «Башинформ» агентлығына Республика мөмкинлектәре сикләнгән балалар һәм үҫмерҙәр өсөн реабилитация үҙәгенең беренсе бүлексәһе мөдире Зөлфиә Сәфиуллина.


text:
- Подробности
- Просмотров: 326
ӨФӨ ГУБЕРНА КРӘҪТИӘН ДЕПУТАТТАРЫ СОВЕТЫ, Өфө губернаһы крәҫтиәндәренең һайлап ҡуйылған сәйәси ойошмаһы. 1917 й. июнендә Өфөлә Крәҫтиән депутаттары советының 1‑се губерна съезында ойошторола. Советтың етәксе органы — башҡарма ком‑т (37 кеше, ш. иҫ. президиум составында — 7). Улус һәм өйәҙ советтары депутаттарынан торған. Совет эшмәкәрлегенә Социал‑революционерҙар партияһы айырыуса сәйәси йоғонто яһай. Рәсәйҙә йәшәгән халыҡтарға мәҙәни-милли автономия биреп, илдең федератив ҡоролошо, Бөтә Рәсәй Ойоштороу йыйылышы саҡырылғанға тиклем барлыҡ ерҙәрҙе ер комитеттары ҡарамағына тапшырыу, Беренсе донъя һуғышын дауам итеү һ.б. өсөн сығыш яһай. 4 дек. берләштерелгән Крәҫтиән депутаттары советының 5‑се губерна съезы м‑н Эшсе һәм һалдат депутаттары советының 4‑се губерна съезында Өфө губерна башҡарма комитеты һайлана, уның составына Крәҫтиән депутаттары советынан 25 кеше (23 һул эсер һәм 2 большевик) инә. 1918 й. февр.— июлендә Крәҫтиән депутаттарының 6‑сы губерна съезынан (Өфө) һуң эшмәкәрлеген Өфө губерна эшсе, крәҫтиән һәм ҡыҙылармеец депутаттары советының крәҫтиәндәр секцияһы булараҡ дауам итә. Советтың башҡарма ком‑ты рәйесе — А.И.Бриллиантов. Баҫма органы — “Крестьянский депутат” (“Крәҫтиән депутаты”; 1917 й. июне — 1918 й. июне) гәзите.
Г.В.Мордвинцев
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Республикала спортты үҫтереү буйынса дәүләт программаһы раҫланды
Республикала спортты үҫтереү буйынса дәүләт программаһы раҫланды Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2017 йыл, 14 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов уҙғарған Башҡортостан Хөкүмәте ултырышында «Физик культураны, спортты һәм йәштәр сәйәсәтен үҫтереү» дәүләт программаһы раҫланды.
Документ менән йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта таныштырҙы.
Программаға ярашлы, Башҡортостанда даими рәүештә физик культура һәм спорт менән шөғөлләнеүселәр һанын арттырыу күҙ уңында тотола. Бының өсөн спорт инфраструктураһын үҫтерергә, тармаҡтың матди-техник базаһын нығытырға, сәләмәт йәшәү рәүеше һәм спорт менән шөғөлләнеүҙең файҙаһы тураһында һөйләргә тәҡдим ителә.
2016 йыл йомғаҡтары буйынса Башҡортостан 100 мең кешегә спорт ҡоролмалары һаны буйынса Волга буйы федераль округында өсөнсө урынды алды. 2011 йылдан төбәктә 784 спорт объекты, шул иҫәптән 48 ҙур спорт комплексы төҙөлдө. Мониторинг 30 муниципалитетта 74 аҙ бюджетлы спорт ҡоролмаһына ихтыяж булыуын күрһәтте, уларҙы дәүләт программаһын тормошҡа ашырыу барышында төҙөү ҡаралған.
Спортта юғары ҡаҙаныштарға өлгәшеү өсөн спортсыларҙы, тренерҙарҙы әҙерләү һәм камиллаштырыу өсөн тейешле шарттар, сифатлы спорт резервын булдырырға тәҡдим ителә.
Программа республикалағы һәләтле йәштәргә ярҙам итеүҙе, уның ижади ҡеүәтен үҫтереү өсөн мөмкинлектәр тыуҙырыуҙы, йәштәр мөхитендә асоциаль күренештәрҙе иҫкәртеүҙе үҙ уңында тота.
http://www.bashinform.ru/news/1092494-v-bashkortostane-utverzhdena-gosprogramma-po-razvitiyu-sporta/


text:
- Подробности
- Просмотров: 369
ФӘТҮӘ (ғәр.), дини‑юридик мәсьәләләр б‑са мөфтөйҙөң йәки факиһтың (фикһ белгесе) һығымтаһы. Ф. телдән иғлан ителә йәки документ итеп төҙөлә; ҡазыйҙың ғәмәлдәре йәки суд ҡарары һ.б. өсөн нигеҙ була ала. Ф. Ҡөрьәнгә, хәҙистәргә, шәриғәткә һ.б. нигеҙләнә. Ф. билдәле булған иң боронғо йыйынтыҡтары 11 б. ҡарай. Ф. күбеһе Ырымбур мосолман диниә назараты һәм Рәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты тарафынан эшләнгән. Мөфтөй Ғ.Ғәбдрәхимов медицинаны өйрәнеүҙең файҙаһы т‑да Ф. м‑н сығыш яһай (1833); СССР‑ҙың Европа өлөшө һәм Себер мосолмандарының Диниә назараты тарафынан ҡатын-ҡыҙға мәсеткә йөрөүҙе рөхсәт иткән Ф. эшләнә (1949); Ш.Ш.Хыялетдинов “Изге ерҙәр тип йөрөтөлгән урындарға ғибәҙәт ҡылыуҙы туҡтатыу тураһында” (1960), ҡайһы бер мосолман йолаларын — Ҡорбан байрамы ваҡытында доға ҡылыу һәм ҡорбан салыу урынына барғанда диндарҙарҙың тәҡбир әйтеүен, асыҡ һауала доға ҡылыу һ.б. мәжбүри булыуҙан туҡтатыу т‑да (1961) Ф. нәшер итә.
М.Ғ.Вәлиева
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 532
АРХИВ КОМИССИЯЛАРЫ, 1884—1919 йй. Рәсәйҙәге ғилми йәмғиәттәр. 1884 й. 13 апр. “Губерна тарих архивтары һәм ғилми архив комиссиялары тураһында положение” (“Положение о губернских исторических архивах и учёных архивных комиссиях”) нигеҙендә губерна ғилми архив комиссиялары булараҡ ойошторола. Император С.‑Петербург археология ин‑тына, 1912—17 йй. Император Рус тарих йәмғиәтенең Урындағы архив материалдарын һаҡлау б‑са махсус комиссияһына буйһона. Ағзалыҡ иғәнәләре һәм хәйриә аҡсаһынан, Николай II яҡлауы аҫтына алынғандан һуң (1914 й. 29 июне) ш. уҡ дәүләт ҡаҙнаһынан финанслана. Губерна ғилми А.к. составына рәйес, иптәш (урынбаҫар), эштәр идарасыһы (секретарь), казначей, китапханасы, мотлаҡ попечитель (губернатор), тулы хоҡуҡлы һәм почётлы ағзалар инә. Губерна ғилми А.к., губерна тарих архивтарын булдырыу маҡсатында, ведомство, йәмәғәт һәм шәхси архивтарҙың эшен системаға һалыу, китапханалар һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейҙарын ойоштороу, архитектура ҡомартҡыларын реставрациялау, археологик, тарихи һәм этнографик тикшеренеүҙәр м‑н шөғөлләнә. Дәүләт һәм йәмәғәт ойошмалары, уҡыу йорттары, Рәсәй археология йәмғиәте һәм Рус география йәмғиәте м‑н бәйләнеш тота. Ырымбур губерна ғилми А.к. 1887 й. 9 дек. Император С.‑Петербург археология ин‑ты дир. И.Е.Андреевский, губернатор Н.А.Маслаковец һәм “Ырымбур генерал-губернаторының элекке канцелярияһы архивының эштәрен тикшереү һәм урынлаштырыу буйынса комиссия” рәйесе П.Н.Распопов булышлығында ойошторола. 1889—1906 йй. Ырымбур губерна ғилми А.к. Ырымбур генерал-губернаторлығы архивындағы яҡынса 100 мең эште өйрәнә һәм башҡ., гражданлыҡ, йәшерен, казак, казначейство һәм сик буйы бүлектәре б‑са 22 исемлек төҙөй. Төбәк халыҡтарының археологияһы, тарихы һәм этнографияһы б‑са тикшеренеүҙәр үткәреү һәм материалдар йыйыу б‑са эш алып бара. Археологик ҡомартҡыларҙы, башҡорт, ҡаҙаҡ, урыҫтарҙың һ.б. матди һәм рухи мәҙәниәтен, ҡалаларҙы, христианлыҡ һәм исламды, Ырымбур һәм Урал казак ҡатламы, башҡорт ихтилалдары (17—18 бб.), Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—75), Урта Азияның Рәсәйгә ҡушылыуы тарихын өйрәнеүгә ҙур әһәмиәт бирелә. Ырымбур крайы эшмәкәрҙәре т‑да биографик тикшеренеүҙәр айырым урын биләй. Комиссия Неплюев кадет корпусы эргәһендәге музей нигеҙендә 1897 й. 10 майында Ырымбур крайының Боронғо ҡомартҡылар музейын (хәҙ. Ырымбур өлкә тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы) ойоштора, уның тәбиғи-ғилми (минералдар, фауна, флора), тарихи (археологик табылдыҡтар, ҡорал, ҡулъяҙмалар һ.б.), этнография (фольклор әҫәрҙәре теркәлгән яҙмалар, кейем, биҙәү-ҡулланма сәнғәте, көнкүреш предметтары) бүлектәре һәм ғилми китапханаһы була. Ырымбур губерна ғилми А.к. төбәкте ғилми яҡтан өйрәнеүгә, тыуған яҡты өйрәнеүҙе үҫтереүгә булышлыҡ итә. Мәҙәни-ағартыу эше м‑н шөғөлләнә. Уның ҡатнашлығында төбәктә А.С.Пушкиндың тыуыуына 100 йыл тулыу, рус матбуғатының 200 йыллығы, крепостной хоҡуҡты бөтөрөүҙең 50 йыллығы, Ватан һуғышының (1812) 100 йыллығы һ.б. юбилейҙар билдәләнә. А.Е.Алекторов, В.В.Бартольд, Н.А.Гурвич, Н.Ф.Дубровин, В.О.Ключевский, Ф.Д.Нефёдов, В.В.Радлов, бөйөк кенәз Г.М.Романов (ҡара: Романовтар), С.Г.Рыбаков, Д.Н.Соколов һ.б. Ырымбур губерна ғилми А.к. ағзалары була. 1917 й. ҡарата унда 138 тулы хоҡуҡлы һәм 13 почётлы ағза иҫәпләнә. Ырымбур губерна ғилми А.к. рәйестәре: Распопов (1887—89), П.П.Бирк (1889—1900), А.А.Ломачевский (1900—02), А.В.Попов (1902—18). Ырымбур губерна ғилми А.к. “Ырымбур ғилми архив комиссияһы хеҙмәттәре” (“Труды Оренбургской учёной архивной комиссии”; 1—35‑се сығарылыш, 1889—1917) йыйынтығын нәшер итә. Өфө губерна ғилми А.к. 1916 й. 24 ғин. Рус тарих йәмғиәтенең Урындағы архив материалдарын һаҡлау б‑са махсус комиссияһы башланғысы м‑н Өфө губернаторы һәм Өфө губерна статистика комитеты ҡатнашлығында ойошторола. 1916 й. Өфө губерна ғилми А.к. 35 ағза иҫәпләнә. Өфө губерна ғилми А.к. рәйесе — П.П.Башилов (1916—17). РСФСР ХКС‑ының 1918 й. 1 июнендәге “РСФСР‑ҙа архив эшен үҙгәртеп ҡороу һәм үҙәкләштереү тураһында” декретына ярашлы, губерна ғилми А.к. бөтөрөлә һәм уларҙың функциялары архивтарға тапшырыла.
Әҙәб.: Хасанов Э.Р. Оренбургская Учёная Архивная Комиссия: возникновение и работа научного общества на Южном Урале (конец XIX — начало XX вв.). Уфа; Стерлитамак, 1998.
Ю.С.Зобов, Э.Р.Хәсәнов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Газета "Йәшлек" » Облако тегов » 22(2011)
Сит илгә уҡырға барырға теләһәгеҙ
Новости / Мәғариф // 22-03-2011, 11:27
Башҡортостанда юғары уҡыу йорттары студенттары араһында сит ил мәғариф үҙәктәрендә белем алыу өсөн түләүгә аҡсалата грантҡа дәғүә итеүгә асыҡ конкурс башланды. 2010–2012 йылдарҙа сит илдә әҙерлек үтеү, квалификацияны күтәреү буйынса Башҡортостан Президентының айырым маҡсатлы программаһына ярашлы, уҡыуға, йәшәүгә, медицина страховкалауына, юлға, виза юллауға сығымдарҙы республика бюджеты үҙ өҫтөнә ала....
Вертолет һәләкәткә тарыған
Новости // 22-03-2011, 11:27
Өфөнөң Муса Гәрәев исемендәге аэродромынан алыҫ түгел урында Ка – 26 вертолеты һәләкәткә тарыған.
Уның эсендә ике кеше була. Береһе, йәрәхәтләнеп, дауаханаға оҙатылған. Ҡолап төшкән вертолет ҡыҫҡа ваҡыт эсендә янып бөтә. Һәләкәт урынына ҡотҡарыусылар килгәндә, машинанан тимер ҡалдыҡтар ғына ҡалған була. Вертолеттың Авиация һәүәҫкәрҙәре федерацияһына ҡарағанлығы билдәле.
Әле Өфө транспорт прокуратураһы белгестәре һәләкәт сәбәптәрен асыҡлау менән мәшғүл....
Уның эсендә ике кеше була. Береһе, йәрәхәтләнеп, дауаханаға оҙатылған. Ҡолап төшкән вертолет ҡыҫҡа ваҡыт эсендә янып бөтә. Һәләкәт урынына ҡотҡарыусылар килгәндә, машинанан тимер ҡалдыҡтар ғына ҡалған була. Вертолеттың Авиация һәүәҫкәрҙәре федерацияһына ҡарағанлығы билдәле.
Әле Өфө транспорт прокуратураһы белгестәре һәләкәт сәбәптәрен асыҡлау менән мәшғүл....
31 мартҡа тиклем арзаныраҡ хаҡҡа «Йәшлек»кә яҙылығыҙ!
Гәзиткә яҙылыу // 22-03-2011, 11:26
Һумдың ҡәҙерен тин арттыра, шуға ла аҡсаны самалап тотоу – бик аҡыллы күренеш. «Йәшлек» гәзитенә лә 31 мартҡа тиклем арзаныраҡ хаҡҡа яҙылып ҡалырға мөмкин. Икенсе ярты йыллыҡҡа яҙҙың беренсе айы бөткәнгә тиклем 371 һум 22 тингә яҙылып була. Тимәк, «Йәшлек» гәзитенең хаҡы беренсе ярты йыллыҡтыҡы кеүек тороп ҡала. Индексыбыҙ – 80148. Апрель башланыу менән бөтә гәзит-журналдарға ла, шул иҫәптән һеҙ яратҡан йәштәр баҫмаһына ла яҙылыу хаҡы артып китәсәк.
Шулай булғас, ошо аҙна-ун көн эсендә почта бүлексәһенә барып, «Йәшлек»кә икенсе ярты йыллыҡҡа квитанцияғыҙҙы тултыра һалығыҙ!...
Шулай булғас, ошо аҙна-ун көн эсендә почта бүлексәһенә барып, «Йәшлек»кә икенсе ярты йыллыҡҡа квитанцияғыҙҙы тултыра һалығыҙ!...
Синоптиктар нимә вәғәҙәләй?
Рубрикалар // 22-03-2011, 11:24
Тормошта күп нәмә көн торошона бәйле: сәләмәтлегебеҙ, кәйефебеҙ, уй-ниәттәребеҙ һәм уларҙың тормошҡа ашыу-ашмауы, илебеҙҙең социаль-иҡтисади үҫеше һ.б. Шуға һәр кем көн торошо менән ҡыҙыҡһынып бара. Ә көн торошо нисек фаразлана һәм кемдәр уны күҙәтеп бара – ошолар менән ҡыҙыҡһынып, Гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхиттең мониторингы буйынса БР территориаль идаралығының Гидрометеорология үҙәгенә мөрәжәғәт иттек. Көн торошон күҙаллау буйынса бында айырым бүлек бар. Унда 12 синоптик эшләй. Улар йыйған мәғлүмәт буйынса республикала алдағы тәүлектәргә, бер аҙнаға һәм бер айҙан өс айға тиклем көн торошо күҙаллана. Шулай уҡ бер йылға ла яҡынса көн торошо билдәләнә һәм Башҡортостан территорияһында хәүефле күренештәр, ғәрәсәттәр тураһында алдан иҫкәртелә...
Ир-егеттең аҫылы ил эшендә танылыр
Рубрикалар / Хәтер // 22-03-2011, 11:22
Башҡорт халҡының арҙаҡлы улдарының береһе, совет дипломаты Кәрим Хәкимовтың эшмәкәрлеге Рәсәйҙең илселек тарихында баһалап бөткөһөҙ. Төпкөл ауылдан сыҡҡан ябай бер егеттең үҙенең тырышлығы менән белем алып, СССР-ҙың Сәғүд Ғәрәбстанындағы Генераль консулы дәрәжәһенә тиклем ирешеүе, был ил менән СССР араһында йылы мөнәсәбәттәр урынлаштыра алыуы уның маҡсатҡа ирешеүсән, талантлы шәхес булыуы тураһында һөйләй. Илсе булыу һөнәр генә түгел, талант та. Илдең тышҡы сәйәсәтен билдәләүҙә дипломаттың роле ғәйәт ҙур. Кәрим Хәкимовтан һуң Көнсығыш илдәрендәге илселәр бер-бер артлы алмашынып тора. Ләкин ғәрәп донъяһы менән ул урынлаштырған кеүек дуҫлыҡ бер йылдарҙа ла булмай....
«Алтын көршәк» табылды
Новости / Мәҙәниәт // 22-03-2011, 11:20
Ошо көндәрҙә Өфөнөң Черниковка биҫтәһендә 30-сы моделле балалар китапханаһында «Милләттәрҙең татыу ғаиләһе» тип исемләнгән әҙәби-музыкаль карнавал үтте.
Ул республикабыҙҙа иғлан ителгән Милләт-ара татыулыҡты нығытыу йылына арналды һәм Балалар һәм үҫмерҙәр китабы һәм музыкаһы аҙналығын асты. Байрамда башҡорт, татар, рус, украин, сыуаш, мари халҡының мәҙәниәте һәм көнкүреше сағылдырылды. Карнавалға килгән ҡунаҡтар республикала йәшәүсе төрлө милләт халҡының бейеүҙәре һәм йырҙары, милли кейемдәр, милли аш-һыу, һәр халыҡтың традициялары, йолалары менән яҡындан таныша алды.
Ә сара аҙағында, легендалағыса, йәйғор аҫтында алтын тултырылған көршәк табылды. Алтын тигәнебеҙ китап күргәҙмәһе ине. Унда Башҡортостанда йәшәүсе халыҡтар тураһында китаптар һәм бүтән ҡыҙыҡлы әҙәбиәт тәҡдим ителде....
Ул республикабыҙҙа иғлан ителгән Милләт-ара татыулыҡты нығытыу йылына арналды һәм Балалар һәм үҫмерҙәр китабы һәм музыкаһы аҙналығын асты. Байрамда башҡорт, татар, рус, украин, сыуаш, мари халҡының мәҙәниәте һәм көнкүреше сағылдырылды. Карнавалға килгән ҡунаҡтар республикала йәшәүсе төрлө милләт халҡының бейеүҙәре һәм йырҙары, милли кейемдәр, милли аш-һыу, һәр халыҡтың традициялары, йолалары менән яҡындан таныша алды.
Ә сара аҙағында, легендалағыса, йәйғор аҫтында алтын тултырылған көршәк табылды. Алтын тигәнебеҙ китап күргәҙмәһе ине. Унда Башҡортостанда йәшәүсе халыҡтар тураһында китаптар һәм бүтән ҡыҙыҡлы әҙәбиәт тәҡдим ителде....
Умартағыҙ күршегеҙҙе борсомаймы?
Рубрикалар // 22-03-2011, 11:19
Райондар, ауылдар буйлап йөрөгәндә бик йыш күңелһеҙ хәлдәргә осрай торғайным. Айырым умартасылар үҙҙәренең йорт алдында бал ҡорто ғаиләләрен аҫрап (бер нисә умарта ғына түгел, ә бер нисә тиҫтә) күршеләренән хаҡлы дәғүә һүҙҙәре ишетә. Кемгәлер бал ҡортоноң сағыуы килешә, ә кемдер аллергик реакция кисерә. Бәләкәй балалар, оло йәштәгеләр, ауырыуҙар, ҡорт ағыуын кисерә алмағандар бар. Әлбиттә, бал ҡортон үрсеткәнде күрә алмаған, көнләшкән күршеләр ҙә була....
Әкиәт кенә, тимәгеҙ...
Рубрикалар // 22-03-2011, 11:18
Башҡорт аты-тормош ҡото
Рубрикалар // 22-03-2011, 11:17
Башҡорт халҡының тарихы, ғөмүмән, йәшәйеше ат менән айырылғыһыҙ бәйләнгән. Ат кешене борон-борондан туйындырған, кейендергән, яуҙарҙа һаҡлаған. Ә инде бөгөнгө көндә йылҡысылыҡты үҫтереүгә ихтыяж бермә-бер үҫә. Әлеге ваҡытта Башҡортостан аттар һаны буйынса Рәсәйҙең башҡа төбәктәре араһында беренсе урынды алып тора. Тоҡомло аттар үрсетеү, йылҡы ите, ҡымыҙ етештереү агросәнәғәт комплексының өҫтөнлөклө йүнәлештәренең береһенә әүерелде. Әйтәйек, 2006 – 2009 йылдарҙа аттар һаны ун процентҡа артҡан һәм ағымдағы йыл башына уларҙың һаны 136,9 мең баш иҫәпләнә. Былтыр республика буйынса 22398 центнер ҡымыҙ етештерелгән. 2009 йыл менән сағыштырғанда, йылҡы ите етештереү 4,7 процентҡа артҡан....
«Оло Уралдың ваҡыт ритмдары»
Новости / Мәҙәниәт // 22-03-2011, 11:14
28–30 мартта Нефтекама ҡалаһында балаларҙың төбәк-ара эстрада һәм бал бейеүҙәре фестивале үтәсәк. Унда 9 йәштән 16 йәшкә тиклемге балалар һәм үҫмерҙәр коллективтары ҡатнаша.
Фестиваль бейеү оҫталығын шымартыу, балаларҙың һәм йәштәрҙең буш ваҡытын, бейеүгә бағышлап, файҙалы һәм күңелле уҙғарыу, хореография сәнғәтен үҫтереү, ижади коллективтар араһында үҙ-ара бәйләнештәр урынлаштырыуға булышлыҡ итеү маҡсаты менән уҙғарыла. Еңеүселәр дипломдар һәм махсус приздар менән бүләкләнә.
Ғариза биреү һәм тулыраҡ мәғлүмәт алыу өсөн ошо телефон буйынса шылтыратырға була: 8-(347) 289-62-00....
Фестиваль бейеү оҫталығын шымартыу, балаларҙың һәм йәштәрҙең буш ваҡытын, бейеүгә бағышлап, файҙалы һәм күңелле уҙғарыу, хореография сәнғәтен үҫтереү, ижади коллективтар араһында үҙ-ара бәйләнештәр урынлаштырыуға булышлыҡ итеү маҡсаты менән уҙғарыла. Еңеүселәр дипломдар һәм махсус приздар менән бүләкләнә.
Ғариза биреү һәм тулыраҡ мәғлүмәт алыу өсөн ошо телефон буйынса шылтыратырға була: 8-(347) 289-62-00....
[/aviable]


text:
Баш ҡала аэропортынан Грузияға рейс асыла
Баш ҡала аэропортынан Грузияға рейс асыла Фото: автор
ӨФӨ, 2018 йыл, 19 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
2018 йылдың 16 июнендә Өфө аэропортынан Грузияның Батуми ҡалаһына рейстар асыла. Самолеттар даими рәүештә аҙнаһына ике тапҡыр шаршамбы һәм шәмбе һайын осасаҡ. Өфөнән самолет киске 7-се 5 минутта ҡуҙғалып китә һәм Батуми аэропортына киске 9-сы 5 минутта барып етә. Грузияның баш ҡалаһынан һауа суднолары көндөҙгө 1 тула 10 минутта күккә күтәрелә, Башҡортостандың баш ҡалаһына көндөҙгө 5 тула 10 минутта ултыра.
«Өфө» аэропортының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, билеттар һатыла башланған да инде. Бер яҡҡа осош хаҡы кәмендә 10 300 һум тәшкил итә. Рейстарҙы 50 авиапассажирға иҫәпләнгән CRJ 200 самолеты башҡарасаҡ.
http://www.bashinform.ru/news/1105614-iz-ufimskogo-aeroporta-otkryvayutsya-reysy-v-gruziyu/


text:
Республиканың иң төньяҡ нөктәһе Яңауылда
Яңауыл районында Башҡортостандың төньяҡ географик нөктәһен билдәләүсе иҫтәлекле стеланы асыу тантанаһы үтте. Сик бағанаһы Байсар ауылынан төньяҡ-көнбайыштараҡ ҡуйылды.
Таш стела бағанаһында Рус география йәмғиәтенең эмблемаһы аҫтында ҡуйылған гранит таҡта ошонда республиканың иң төньяҡ нөктәһе хаҡында белдерә. Бында координаталар ҙа бар, тимәк стелаға яҡын килгән юлсы бер ниндәй навигаторһыҙ үҙенең торған урынын билдәләй ала: төньяҡ киңлектә 56 градус 31 минут һәм көньяҡ оҙонлоҡта 54 градус 31 минут. Төньяҡ стеланы Яңауылдан инженер-төҙөүсе Илһам Әхмәҙиев эшләгән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 486
АҠҺЫЛ ОРТОТРИХУМ (Orthotrichum pallens), мүк һымаҡтар төрө. Бейеклеге 1 см тиклем булған йыйнаҡ, асыҡ йәшел кәҫлектәр барлыҡҡа килтереүсе күп йыллыҡ бер өйлө ос емешле мүк. Япрағы ланцет формаһында, осо тупаҫ, ситтәре төрөлгән. Һеңерсәһе япраҡтың осона тиклем етә. Ҡумтаһы кире йомортҡа формаһында, тәрән бураҙналы, ике ҡыйғаслы, конус һымаҡ, шыма ҡалпаҡлы, яртыһына тиклем ос япраҡтарға күмелгән. Споралар м‑н үрсей. Киң япраҡлы урманда ҡарт йүкә ағастарында үҫә. Бәләбәй (Өҫән-Ивановка а. төньяҡ-көнсығышҡа табан), Дәүләкән (Асылыкүл тәбиғи паркы), Илеш (Исәмәт а. көньяҡ-көнбайышҡа табан) р‑ндарында осрай. БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Э.З.Байышева
Тәрж. М.Н.Моратшина


text:
Стәрлетамаҡтағы 1-се мәктәптә ғәҙәттән тыш хәл теркәлгән. Уҡыусы балаларға бысаҡ менән ташланған, һуңынан класҡа ут төрткән.
«Мәктәптә ниндәйҙер егет бысаҡ тотоп йүгереп йөрөнө. Уҡытыусы ишекте тотоп торҙо, һуңынан кабинетҡа килеп инде. Егет бер ҡыҙға бысаҡ менән сәнсте, ҡыҙ иһә икенсе ҡаттан һикерҙе», — ти ваҡиға шаһиттары.
Бинанан бөтә уҡыусыларҙы ла эвакуациялағандар. Республика Һаулыҡ һаҡлау министрлығының һуңғы рәсми мәғлүмәттәре буйынса, өс бала һәм бер өлкән кеше зыян күргән. Улар Стәрлетамаҡ дауаханаһына оҙатылған. Табиптар уларҙың хәлен уртаса тип баһалай. Урында оператив хеҙмәттәр эшләй.
Башҡортостандың Эске эштәр министрлығында мәғариф учреждениеһына һөжүм итеү осрағын раҫланылар. Әле ваҡиға сәбәптәре асыҡлана.
Наталья Овчарук, «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы.


text:
Алтын Шеф
Алтын шеф-был слот, уйын менән эшләүе уларҙың фәнни платформа 5 барабан, 4 выигрыш һәм юл башсының һыҙығы һаны 10 өсөн 100. Был үҙе бер дәрт һәм илһам менән ижад төп өҫтөнлөктәренең береһе был американдар слот Слот Бушлай Бонус £5. Был казино ҡомарлы уйын, һәр уйында ҡарарға мөмкин буласаҡ. фәнни биреү, сайтта онлайн казино.
Уйын урыны слот бушлай ставкалар бонусный £5
Был Слот бушлай бонус £5-кә тиклем арауыҡта тирбәлә 10р ставкалары 500 $ һәр за спиной. Игральный картаһы символы булып тора, иҫ киткес стилгә ҡарай тыуған америкалы, ул үҙ эсенә., Һыу, Мәсьәлә, Һәм джан 10 айыу менән бергә, СКВО, һәм тотем начальнигы. Ҡырағай символы тип һаналған символдарҙы һәм өҫтәмә скаттер.
Дюжий Түләнә. Видео-Слот
Бонустар тәҡдим итәләр шанс яулаған уйынсы Алтын һәм уның күпмегә тарҡау тип аталған символды, улар өс функциялары уйнай бонусный. Шулай өс символы булған өс йәки унан күберәк ултыртыу, һеҙ буласак бонус тәгәрмәс тапшырылды, был өс юл һеҙ буласак бонус. Өйгә һеҙҙең менән йәштәш түләнәсәк аҡсалата приз аласаҡ һәм унда хисабы булмаҫҡа мөмкин дюже.
Өс Уйындар Слот Бушлай Биргән Мөмкинлектәр Бонусный Бонусный £5
Шефҡа аҡса каньон алтын мөмкинлеге булмай.'. Һеҙ иҫ киткес булғанда бында һуҡмаҡ буйынса хәрәкәт итәсәк. Юл һеҙгә ҡарағанда оҙағыраҡ, һеҙ шул тиклем ҙур бүләк аласаҡ. Һеҙ ставкаһын түләү хаҡының максималь тәшкил 500x. Иғтибар, был дүрт тәгәрмәс менән бергә сабата күпмегә тарҡау символы булып бонусный, һеҙ тағы ла күберәк түләйәсәк.
Был Тотем Слот бушлай бонустар уйында функциялы байлыҡ £өлөшөн индерә ала. 5 бағана һеҙгә бүләк сифатын күтәреү һәм хөрмәтләгәндәр множить. Теләһә ҡайһыһын һайлай өс бағанаға хөрмәтләгәндәр, һеҙҙе күреп һәм, рәхмәт тип һин һәр еңеү күберәк алдағы еңеүҙәргә. Һеҙ булғанға, һеҙ ставкаһын түләү суммаһы тағы 500x. Бәлки, һеҙ еңеү яулау күпкә еңелерәк, дүрт күпмегә тарҡау символы әгәр һеҙҙе баҫыуҙар, һеҙ быны нисек тормошҡа алып өҫтәмә булыу.
Ниһәйәт, фриспин наградалар 5 арҡа өсөн бушлай 3 һәм символы scatter 10 арҡа өсөн бушлай 4 scatter символы. Был уйын ваҡытында булырға мөмкин төп функцияһында актив. Бер табаның төшөп, ике, өс йәки дүрт бонусный биреүҙең бер символы, ике, спину йәки ун дүрт хатта бушлай бирелә, тейешле билдәләр бонусный.
Төп символы булған һәм уның сифатында сығыш ҡырағай өйөмдәре ҡасан барлыҡҡа килгән?, ул иң бейек урынға тиклем киңәйтеү, киң барабан биш тигәнде аңлата.. Уйын күп тармаҡта үҙгәртеп булмай, сөнки был аҙ сумма ставка менән уйнауға ҡарағанда, £2 арҡа арттырыу өсөн һәр һыҙыҡ 10 өсөн 50. Әгәр ставкаһына ҡарағанда күберәк сумма н £һанын арттырыу өсөн линия менән арҡаһына 2 20 өсөн 100.
Йомғаҡ Яһаны
Раят һаҡлау бик ябай, Төрлө функцияларға эйә сылбыр эшләп, ҡайһы бер өстөнлөктәре отош уларҙы шефҡа ала. алтын ҙур булмай һөҙөмтәһе.. Был слот өсөн RTP 94.12% ставкаһы һәм ҙур булмаған сумма за 98.12% ҙур күләмдәге ставканы өсөн. Көсөргәнеш иҫ киткес күңелле һәм үҙенсәлектәре менән упаковывать, был Слот бушлай бонус £пробный бөгөн баҫып тора 5.


text:
Өфөнөң Ағиҙел йылғаһы аша үткән иҫке күперҙә төҙөкләндереү тамамланып хәрәкәт асылыу сәбәпле, 26 июлдә иртәнге сәғәт биштән ҡаланан көньяҡ йүнәлештә сығыу транспорт хәрәкәт схемаһы үҙгәрәсәк.
Иҫке күперҙән ике полоса буйынса сығырға мөмкин буласаҡ. Әммә төҙөкләндерелгән күперҙән үтеү еңел транспортҡа ғына рөхсәт ителәсәк. Ҙур машиналарға һәм автобустарға йөрөү ҡәтғи тыйыла.
Бынан тыш, күперҙә сәғәтенә 40 километр тиҙлектә генә йөрөргә була. Күпергә инер алдынан махсус габаритлы ҡапҡа һәм тейешле юл билдәләре урынлаштырылған. Был ҡағиҙәләрҙең үтәлеүен Дәүләт автоинспекцияһы хеҙмәткәрҙәре күҙәтәсәк.
Шулай уҡ һауа температураһы менән бәйле булған сикләүҙәр ҙә бар. Улар ҡышҡы осорҙа ныҡ һалҡын мәлдәрҙә ҡулланыласаҡ. Был үҙгәрештәр ҡала халҡына киң мәғлүмәт саралары аша еткереләсәк.
Йәнәшәләге яңы Ағиҙел күперендә реверсив хәрәкәт һаҡланасаҡ – өс полоса ҡаланан сығыуға, өс полоса инеү яғына. Кәрәк ваҡытта теге йәки был йүнәлешкә табан полосалар һанын арттырыу мөмкинлеге буласаҡ.


text:
Өфөлә дизель яғыулығы ҡиммәтләнде
Өфөлә дизель яғыулығы ҡиммәтләнде Фото: Ксения Калинина
ӨФӨ, 2017 йыл, 9 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Өфөләге яғыулыҡ ҡойоу станцияларында дизель яғыулығы ҡиммәтләнде, тип хәбәр итә Башҡортостанстат.
7 ноябргә һайланма аҙналыҡ мониторинг мәғлүмәттәре буйынса, Өфөлә дизель яғыулығының бер литры 0,2 процентҡа артып, 36,86 һумға еткән.
Башҡортостандың баш ҡалаһында бензинға хаҡтар бер аҙна эсендә үҙгәрешһеҙ ҡалған. Мәҫәлән, А-76 (АИ-80) маркалы бензиндың бер литры әле уртаса 34,30 һум тора. АИ-92 бензинының бер литры уртаса — 36,17, АИ-95 39,34 һумға баһалана.
2016 йылдың 7 ноябре менән сағыштырғанда дизель яғыулығының хаҡы Өфөлә 6,6 процентҡа артҡан. Автомобиль бензины — уртаса 3,7 процентҡа. АИ-92 бензины башҡа маркаларға ҡарағанда нығыраҡ ҡиммәтләнгән — 4,3 процентҡа.


text:
“Туған телебеҙҙе үҫтереүгә һәр кем үҙ өлөшөн индерергә тейеш” тигән фекер йыш әйтелә хәҙер. Хаҡ һүҙҙәр. Был ғәмәлде тормошҡа ашырыуҙың мөһим йүнәлештәренең береһе, һис шикһеҙ, милли баҫмаларыбыҙға яҙылыу.
Гәзит-журналдарыбыҙ халҡыбыҙҙың рухи-мәҙәни торошон сағылдыра, аҫаба еребеҙҙең тарихнамәһен яҙа, бөгөнгөнөң һулышын еткерә, милләттәштәребеҙгә күңелендәген аҡ ҡағыҙға төшөрөп, бер-береһе менән аралашып йәшәү, фекер алышыу мөмкинлеген бирә. Был ғәмәлдәрҙең һәммәһе лә башҡортса алып барыла. Тимәк, туған телебеҙҙең – рухи ҡиммәтебеҙҙең – үҫешен бергәләп хәстәрләйбеҙ.
Һәр кем туған телен яҡшы белергә тейеш, шул саҡта ғына башҡа ғилемдәргә юл асыла, ти шәхестәребеҙ. “Ҡөрьән Кәрим”дең “Һине юҡтан бар иткән Аллаһ Тәғәләнең исеменән уҡы!” тигән тәүге аяты ла кешене яҙма мәғлүмәттән айырылмаҫҡа, белемде даими арттырырға, таратырға, киләһе быуындарға еткерергә әйҙәй. Ошо ҡушылғандарға тоғро ҡалһаҡ, һис шикһеҙ, милли матбуғатыбыҙ йәшәр, халҡыбыҙ киләсәге тағы ла яҡтыраҡ булыр.
Арабыҙҙа ошо хәҡиҡәткә таянып ғүмер иткән дуҫтарыбыҙ байтаҡ. Мәҫәлән, “Башҡортостан” башлаған акция буйынса Бүздәк районының Сергеевка ауылынан Лүзә Әҙеһәмова гәзитебеҙгә яҙылып, квитанция күсермәһен һәм фотоһын редакцияға ебәрҙе.
— Ғаиләбеҙҙә электән йәшәп килгән йолаға тоғролоҡ һаҡлайым, – ти ул. – Әсәйем Мәүлиә Хужина ғүмер буйы “Башҡортостан” гәзитен алдырып уҡыны. Беҙ, балалары, матбуғаттың көсөн, халҡыбыҙ яҙмышындағы әһәмиәтен тәрән тойоп үҫтек. Әсәйем күптән мәрхүмә инде. Мин, ҡәҙерлемдең аманатына, күркәм тәрбиәһенә тоғро ҡалып, “Башҡортостан”ды йыл да алдырам.
Лүзә Ғәбделһаҙи ҡыҙы ире менән бергә гөрләтеп донъя көтә, күпләп ҡош-ҡорт аҫрай, мул итеп йәшелсә-емеш үҫтерә. Рухи ҡиммәттәребеҙгә, туған телебеҙгә, милли матбуғат яҙмышына битараф булмауҙың, ата-әсә һалған юлға тоғролоҡтоң бәрәкәтелер был. Афарин, Лүзә Ғәбделһаҙи ҡыҙы!
Күркәм акция дауам итә. Уның тураһында туғандарығыҙға, дуҫтарығыҙға, хеҙмәттәштәрегеҙгә еткерһәгеҙ ине.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 10.06.2017
Пульсты нисек кәметергә?
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 10-06-2017, 15:26
Яҙ етһә, йөрәк тибеше көсәйеп интегәм. Айырыуса йоҡлағанда ҡан баҫымы төшә лә, пульс арта, 100, 110, хатта 130-ға барып етә. Табипҡа мөрәжәғәт иткәнем бар, йәш кенә ҡыҙ ине, конкор эсергә ҡушты. Уны эскәйнем, килешмәне. Пульс ҡапыл ныҡ төшөп, йөрәгем ауырта башланы. Өҫтәүенә, ҡан баҫымын да төшөрә. Ул былай ҙа түбән. Пульсты кәметеү өсөн ниндәй дарыу эсергә ярай?
Фәғилә.
Стәрлетамаҡ ҡалаһы....
Фәғилә.
Стәрлетамаҡ ҡалаһы....
Сибай музейын Мәскәүҙә лә беләләр!
Новости / Тарих // 10-06-2017, 10:00
25 – 29 майҙа илебеҙ баш ҡалаһында Рәсәйҙең һәм сит ил музейҙарын берләштергән XIX халыҡ-ара музейҙар фестивале – «Интермузей – 2017» үтте. Уны Рәсәй Мәҙәниәт министрлығы һәм Музейҙар берлеге ойошторҙо.
Өс йөҙҙән ашыу дәүләт һәм муниципаль, шәхси музей вәкилдәре ҡатнашҡан мәртәбәле сара «Киләсәк музейы» тип исемләнде. Фестивалдә 15 дәүләттән (Бөйөк Британия, Израиль, Бразилия, Испания, Көньяҡ Судан Республикаһы һ.б.) 25 тарих учреждениеһы хеҙмәткәрҙәре ҡатнашты. Күргәҙмәләрҙе 42 меңдән ашыу кеше ҡараны. Төп майҙанда тармаҡта билдәле ғалим-белгестәр менән осрашыуҙар, лекциялар ойошторолдо, төрлө семинар, оҫталыҡ дәресе үтте, проекттар күрһәтелде.
Сибайҙар Рәсәй музейҙар берлеге муниципаль бүлек өсөн ойошторған «N ҡалаһындағы музей...» конкурсында көсөн һынаны. «N… ҡалаһындағы династиялар» темаһы буйынса илебеҙҙең төрлө төбәктәренән килгән 25 музей вәкилдәре үҙ проекттарын яҡланы. «Сибайҙың таусылар династияһы» эше иң яҡшы ғилми-тикшеренеү проекты номинацияһында еңеүгә өлгәшеп, Рәсәй Музейҙар союзының шәхси призына лайыҡ булды.
Ғөмүмән, был ҙур күләмле халыҡ-ара фестивалдә Сибай тарих һәм төбәкте өйрәнеү музейы федераль кимәлдә икенсе тапҡыр уңышлы сығыш яһаны. 2015 йылда беҙ тәүгә «Сибай музейының крайҙы өйрәнеү яҙмалары» тигән нәшриәт проектын яҡлағайныҡ. Әле уның 3-сө баҫмаһы донъя күрҙе.
Беҙҙең музейҙың эшләүенә, үҫешенә, уңыштарға өлгәшеүенә ҡала хакимиәте, мәҙәниәт бүлеге етәкселеге ҙур булышлыҡ итә, даими ярҙам күрһәтә. Коллектив исеменән Хәлит Сөләймәновҡа, Гүзәл Ишемғоловаға, Элиза Кирәеваға рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ!
Альбина ЯРМУЛЛИНА,
тарих фәндәре кандидаты,
Сибай ҡалаһының тарих һәм төбәкте өйрәнеү музейы директоры....
Өс йөҙҙән ашыу дәүләт һәм муниципаль, шәхси музей вәкилдәре ҡатнашҡан мәртәбәле сара «Киләсәк музейы» тип исемләнде. Фестивалдә 15 дәүләттән (Бөйөк Британия, Израиль, Бразилия, Испания, Көньяҡ Судан Республикаһы һ.б.) 25 тарих учреждениеһы хеҙмәткәрҙәре ҡатнашты. Күргәҙмәләрҙе 42 меңдән ашыу кеше ҡараны. Төп майҙанда тармаҡта билдәле ғалим-белгестәр менән осрашыуҙар, лекциялар ойошторолдо, төрлө семинар, оҫталыҡ дәресе үтте, проекттар күрһәтелде.
Сибайҙар Рәсәй музейҙар берлеге муниципаль бүлек өсөн ойошторған «N ҡалаһындағы музей...» конкурсында көсөн һынаны. «N… ҡалаһындағы династиялар» темаһы буйынса илебеҙҙең төрлө төбәктәренән килгән 25 музей вәкилдәре үҙ проекттарын яҡланы. «Сибайҙың таусылар династияһы» эше иң яҡшы ғилми-тикшеренеү проекты номинацияһында еңеүгә өлгәшеп, Рәсәй Музейҙар союзының шәхси призына лайыҡ булды.
Ғөмүмән, был ҙур күләмле халыҡ-ара фестивалдә Сибай тарих һәм төбәкте өйрәнеү музейы федераль кимәлдә икенсе тапҡыр уңышлы сығыш яһаны. 2015 йылда беҙ тәүгә «Сибай музейының крайҙы өйрәнеү яҙмалары» тигән нәшриәт проектын яҡлағайныҡ. Әле уның 3-сө баҫмаһы донъя күрҙе.
Беҙҙең музейҙың эшләүенә, үҫешенә, уңыштарға өлгәшеүенә ҡала хакимиәте, мәҙәниәт бүлеге етәкселеге ҙур булышлыҡ итә, даими ярҙам күрһәтә. Коллектив исеменән Хәлит Сөләймәновҡа, Гүзәл Ишемғоловаға, Элиза Кирәеваға рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ!
Альбина ЯРМУЛЛИНА,
тарих фәндәре кандидаты,
Сибай ҡалаһының тарих һәм төбәкте өйрәнеү музейы директоры....
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 408
КОЛХОЗ, коллектив хужалыҡ, а.х. производствоһын бергә алып барыу өсөн берләшкән крәҫтиәндәрҙең кооператив ойошмаһы. Илдә тәүге коллектив хужалыҡтар 1918 й. барлыҡҡа килә башлай. Уларҙың матди‑техник базаһы айырым крәҫтиән хужалыҡтарының төп етештереү сараларын дөйөмләштереү һөҙөмтәһендә булдырыла. Коллектив хужалыҡтарҙың 3 формаһы эшләгән: ауыл хужалығы коммунаһы, ерҙе бергәләп эшкәртеү ширҡәте һәм а.х. артеле, улар етештереү сараларын дөйөмләштереү кимәле һәм килемде бүлеү ысулы м‑н айырыла. 1918 й. уртаһында Өфө губернаһында коллектив хужалыҡтар коммуналарҙан (33%) һәм а.х. артелдәренән (67%) тора. 1922 й. респ. 121, 1926 й. аҙ. — 201 коллектив хужалыҡ иҫәпләнә. Респ. етештереү сараларын дөйөмләштереү кимәле 1‑се табл. бирелгән. 1929 й. июненә ҡарата респ. 1221 ерҙе бергәләп эшкәртеү ширҡәте, 300 а.х. артеле һәм 38 коммуна булған. 30‑сы йй. башынан а.х. артеле (киләсәктә К. тип атала башлай) коллектив хужалыҡтарҙың төп формаһына әүерелә. Коллективлаштырыу барышында 1930 й. июненә ҡарата 2494 К. (шуларҙың 86,1%‑ы а.х. артеле, 11,7%‑ы — ерҙе бергәләп эшкәртеү ширҡәте һәм 2,2%‑ы — коммуна) төҙөлгән. К. нормаль эшмәкәрлек алып барыуҙың иң мөһим шарттарының береһе булып дәүләттең ер төҙөлөшө эштәрен (ҡара: Ер төҙөлөшө) үткәреүе була. К. техник яҡтан машина-трактор станциялары тарафынан хеҙмәтләндерелә. К. өсөн уңайлы иҡт. шарттар тыуҙырыла: шаҡтай һалым ташламалары, а.х. машиналары, инвентарь, йылҡы, тоҡом малы, сортлы орлоҡтар һ.б. һатып алыу өсөн кредит биреү. 1929 й. К. яҙғы сәсеү майҙандары арта һәм бөтә сәсеү майҙанының 9,1%‑ына етә, уларҙың респ. иген әҙерләүенә индергән өлөшө 14,1%‑ҡа тиклем күтәрелә, иген культураларының уртаса уңдырышлылығы дисәтинәнән 42,7 бот тәшкил итә. Респ. сәсеү майҙандарының яҡынса 75%‑ы К. ҡарай. 1931 й. аҙ. 346,1 мең (65%) ярлы‑урта хәлле хужалыҡты берләштергән 3566 К. була. 1940 й. К. үҫемлекселектең тауарлылығы 48,6%‑ҡа тиклем, малсылыҡтыҡы — 30%‑ҡа тиклем үҫә. К. а.х. малдары һаны респ. дөйөм мал башы һанына сағыштырма өлөшө һыйыр малы б‑са 34%, һарыҡ һәм кәзә — 35, сусҡа — 59, йылҡы б‑са 88% тәшкил итә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында К. армияны һәм халыҡты аҙыҡ‑түлек, менге аттар һ.б. м‑н тәьмин итеүҙә хәл иткес роль уйнай. 50—80‑се йй. респ. бер нисә тапҡыр К. эреләтеү һәм бүлеү үткәрелә, уларҙың нигеҙендә совхоздар төҙөлә (ҡара: 2‑се табл.). 70—90‑сы йй. К. а.х. тулайым продукцияһының 50%‑тан ашыуын һәм тауар продукцияһының 40%‑тын етештерә (ҡара: 3‑сө табл.). 1990 й. игендең тауарлылығы 28%, йәшелсәләрҙеке — 78, техник культураларҙыҡы — яҡынса 99, иттеке — 95, һөттөкө 3% тәшкил итә. 70—90‑сы йй. юғары килемле хужалыҡтар: “Ҡыҙаш”, К.Маркс ис. колхоз (ҡара: Йәнекәев Р. исемендәге ауыл хужалығы производство кооперативы), Куйбышев В.В. исемендәге колхоз, “Дуҫлыҡ”, Салауат исемендәге колхоз, Калинин М.И. исемендәге колхоз һ.б. 90‑сы йй. башында баҙар иҡтисадына күсеү башланғас, респ. а.х. күп укладлыға әйләнә: К. күп өлөшө хужалыҡ итеүҙең һәм милектең яңы ойоштороу‑хоҡуҡ формаларына [крәҫтиән хужалыҡтары ассоциацияһы, крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары, АХПК һ.б.] үҙгәртелә. Колхоз производствоһы үҫеше м‑н Р.Б.Асаев, Р.Ғ.Баһауетдинов, Х.Ф.Вәлиев, М.М.Ғәлиев, Ү.Н.Зәйнәшев, Р.С.Йәнекәев, И.П.Крючков, Х.М.Ҡәйүмов, Т.С.Нәжмиев, Ә.Л.Рахманов, Ғ.Х.Сираев, Ә.Ш.Шәрипов, Р.З.Әлимғафаров һ.б. эшмәкәрлеге бәйле.
Р.А.Борханов
Тәрж. Г.А.Миһранова
1‑се табл.
1 9 2 8 й. коллектив хужалыҡтарҙың төрлө формаларында етештереү сараларын дөйөмләштереү кимәле, %
2‑се табл.
Колхоздарҙы эреләтеү динамикаһы
3‑сө табл.
1 9 7 0 — 1 9 9 0 й й. Башҡортостанда ауыл хужалығының тулайым һәм тауар продукцияларында колхоздарҙың сағыштырма өлөшө, %


text:
- Подробности
- Просмотров: 248
СПЕКТРАЛЬ ПРИБОРҘАР, электромагнит нурланыштарҙың матдә м‑н тәьҫирләшеүен теркәргә мөмкинлек биргән ҡоролмалар. Тикшереү ысулдары б‑са — беренсел (өлгө м‑н йотолған һәм сәселгән) һәм икенсел (өлгө таратҡан) нурланышты; йышлыҡ диапазоны б‑са квадруполь ядро (105—108 Гц), ядро‑магнит (107— 109 Гц) һәм электрон‑парамагнит (108—1010 Гц) резонанстарҙы, микротулҡынлы (әйләнмәле, 1010—1012 Гц), инфраҡыҙыл (тирбәлеүсе, 1012— 1014 Гц), электронлы, фотоэлектронлы һәм ультрафиолет (1014—1016 Гц), рентген (1017—1018 Гц) спектроскопияһын, ш. уҡ ядро гамма‑резонансты (1018—1021 Гц) файҙаланған С.п. бүленә. С.п. иҫәбенә ш. уҡ тикшерелгән матдәләрҙең зарядланған өлөшсәләрен (ионлашыу һөҙөмтәһендә алынған иондар) теркәгән масс‑спектрометрҙар индерелә. Башҡортостанда спектрҙың инфраҡыҙыл, ультрафиолет һәм күҙгә күренгән өлөшөн файҙаланған оптик спектрометрҙар киң ҡулланыла. 20 б. 60‑сы йй. Органик химия ин‑тында микротулҡын спектрометрҙары эшләнгән һәм микротулҡын спектроскопияһы өлкәһендә тикшеренеүҙәр башланған (Н.М.Поздеев), модернизациялағандан һуң улар Молекулалар һәм кристалдар физикаһы ин‑тында органик берләшмәләрҙең физик үҙсәнлектәрен тикшереү өсөн ҡулланылған (А.Х.Мәмлиев); кире иондарҙың сығанағы эшләнгән һәм иондарҙың электрондарҙы резонанслы эләктереп алыу масс-спектрометрияһы б‑са тикшеренеүҙәр үткәреү өсөн сәнәғәт масс‑спектрометры камиллаштырылған (В.А.Мазунов, В.И.Хвостенко, И.И.Фурлей). 70‑се йй. Органик химия ин‑тында В.П.Казаков етәкс. сәнәғәт спектрометрҙары радио, хемилюминесценцияны күҙәтеү һ.б. өсөн эшкәртелгән, шунда уҡ (А.А.Еличев, В.П.Орехов, Л.В.Спирихин) һәм Бөтә Союз үҫемлектәрҙе химик һаҡлау саралары ҒТИ‑нда (А.А.Сапожников, Я.Б.Ясман) көслө магниттар нигеҙендә ядро‑магнит резонансы спектрометрҙары (1Н ядроһына) камиллаштырылған; Молекулалар һәм кристалдар физикаһы ин‑тында (Б.Г.Зыков, А.Ш.Солтанов, Н.Л.Әсфәндиәров) фотоэлектронлы спектроскопия ысулы үҙләштерелгән һәм фотоэлектронлы спектрҙарҙы теркәү приборы эшләнгән. 80‑се йй. СССР ФА БФ‑тың Физика һәм матем. бүлегендә (Т.Х.Йомағужин, Мазунов, Р.Ф.Туҡтаров) ядро‑магнит резонансының магнит спектрометры нигеҙендә ионлы‑циклотронлы резонанс спектрометры эшләнгән; БДУ‑ла (Р.З.Бәхтизин, Ю.М.Йомағужин) УСУ‑4 ҡулайламаһы нигеҙендә электронлы ялан спектрометры; спектрҙарҙың йәшерен үҙенсәлектәре т‑дағы мәғлүмәттәрҙе алыу маҡсатында ваҡытлыса С.п. өсөн вейвлет‑анализға нигеҙләнгән матем. аппарат үҫтерелә (Р.Р.Кинйәбулатов, А.В.Тропин, А.Н.Чувыров). Шулай уҡ ҡара: Масс‑спектрометрия.
Л.В.Спирихин
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 671
ТАРИХ, йәмғиәт үҫеше барышын өйрәнгән ижт. фәндәр комплексы. Бөтә донъя Т. һәм айырым ил, халыҡтар Т. тора. Хронология б‑са боронғо, урта быуаттар, яңы һәм өр-яңы Т. айырыу ҡабул ителгән. Башҡортостанда Т. фәненең Рәсәй һәм уның башҡа төбәктәре Т. оҡшаш структураһы бар. Тикшеренеү объекты (ҡара: Тарихи сығанаҡтар) б‑са махсус һәм ярҙамсы фәндәргә (дисциплиналарға) бүлеп йөрөтөлә. Археология, антропология, археография, архивтарҙы өйрәнеү (архивтарҙың төҙөлөүен, үҫешен һәм эшен өйрәнеү), геральдика (гербтарҙы һүрәтләү, өйрәнеү һәм төҙөү), нумизматика (аҡса баҫыу һәм аҡса әйләнешенең барлыҡҡа килеүен, үҫешен өйрәнеү, аҡсаны һүрәтләү һәм йыйыу; ҡара: Аҡса), палеография, славяндар тураһында фән, сфрагистика (мисәттәрҙе өйрәнеү һәм һүрәтләү), төркиәт, этнография, этнолингвистика, этнопсихология айырыла, историография айырым урын алып тора. Ғәмәли тарихи фәндәр (хәрби, иҡт. Т., тарихи география, демография, ил һәм төбәктәрҙе өйрәнеү, ш. иҫ. Башҡорттар тураһында фән) үҫеш алған. Мәҙәниәт, фән һәм техниканың төрлө өлкәләренең Т. шуларға ярашлы фәндәрҙең (математика, физика һ.б. тарихы) һәм сәнғәт төрҙәренең (музыка, театр һ.б. тарихы) тарихи бүлектәре тарафынан өйрәнелә.
18 б. — 19 б. 1‑се ярт. Башҡортостанда Т. үҫеше И.И.Георги, И.И. Лепёхин, П.С.Паллас (ҡара: Академик экспедициялар), В.В.Радлов, С.У.Ремезов, Н.П.Рычков, С.Соммье, В.Н. Татищев, И.П.Фальк һ.б. эшмәкәрлеге м‑н бәйле була. 19 б. Т. фәнен өйрәнеүгә Ырымбур ғилми архив комиссияһы (ҡара: Архив комиссиялары), Ырымбур губерна статистика комитеты, Губерна земствоһының статистика ком‑ты (1864), губерна статистика комитеттары, Өфө губерна тыуған яҡты өйрәнеү музейы (ҡара: Милли музей), Рус география йәмғиәтенең Ырымбур бүлексәһе (ҡара: Рус география йәмғиәте) ҙур өлөш индерә. 19 б. аҙ. — 20 б. 1‑се ярт. Т. өлкәһендәге тикшеренеүҙәр Н.А.Аристов, Ә.Ә.Вәлидов, В.И.Даль, Р.Г.Игнатьев, В.И. Лебедев, П.И.Небольсин, М.И.Өмөтбаев, Н.В.Ремезов, С.И.Руденко, С.Г.Рыбаков, Ш.И.Типеев, В.И. Филоненко, В.М.Флоринский, Р.Ф. Фәхретдинов һ.б.; 20 б. 2‑се ярт. — 21 б. башында Б.Ә.Аҙнабаев, А.И. Аҡманов, И.Ғ.Аҡманов, Р.Ғ.Буканова, А.С.Верещагин, И.М.Гвоздикова, У.Б.Ғайсин, В.А.Иванов, Р.М.Йосопов, Р.З. Йәнғужин, Рөст. Ғ. һәм Р.Ғ.Кузеевтар, С.Ф.Ҡасимов, Н.М.Ҡолбахтин, М.М.Ҡолшәрипов, Е.Ҡ.Миңлебаев, Н.А.Мәжитов, Г.Т.Обыдённова, А.Х.Пшеничнюк, М.И.Роднов, Х.Ф. Усманов, Ә.Н.Усманов, Ә.З. Әсфәндиәров, Б.Х.Юлдашбаев, А.Б.Юнысова һ.б. исеме м‑н бәйле. 20 б. Т. фәне археология, антропология, этнография һ.б. өлкәләге асыштар м‑н тулылана.
Айырым фән һәм техника Т. өйрәнеү м‑н В.Н.Зенцов, Л.К. Кузнецов, Б.Н.Мастобаев, Д.Л. Рахманҡолов, Е.А.Удалова, Р.Р.Чанышев, Г.К.Әминева, Ә.Х.Әһлиуллин һ.б. шөғөлләнә. Башҡортостанды өйрәнеү йәмғиәте (ҡара: Тыуған яҡты өйрәнеү), Академ үҙәк, Истпарт, юғары уҡыу йорттарында Т. ф‑ттары һәм кафедралары (ҡара: Тарих буйынса белем биреү), ҒТИ (ҡара: Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты, Этнологик тикшеренеүҙәр институты), музейҙар (ш. иҫ. тарихи музейҙар), архивтар (ҡара: Ғилми архив, Йәмәғәт берекмәләренең үҙәк архивы, Тарихи-мәҙәни үҙәктәрҙең үҙәк архивы, Үҙәк тарих архивы), Фәндәр академияһын һ.б. асыу Т. фәне үҫешендә ҙур әһәмиәткә эйә була. “Вестник Академии наук Республики Башкортостан”, “Проблемы востоковедения”, “Ватандаш”, “История науки и техники” (“Фән һәм техника тарихы”), “Вопросы истории естествознания и техники” (“Тәбиғәт белеме һәм техника тарихы мәсьәләләре”), “Йәдкәр” һ.б. ғилми һәм ижт.-сәйәси журналдар БР‑ҙа Т. фәне үҫешен сағылдыра.
Р.Ғ.Буканова, М.Х.Нәҙерғолов
Тәрж. Ф.Ә.Ҡылысбаев


text:
- Подробности
- Просмотров: 496
АЛАКҮЛ МӘҘӘНИӘТЕ, бронза быуаты археологик мәҙәниәте. Б.э.т. 16—13 бб. ҡарай. Алакүл (Ҡурған өлк.) янындағы ҡәберлек исеме м‑н аталған. Башҡортостанда А.м. ҡомартҡылары Мейәс, Һаҡмар, Урал йй. басс. тупланған (Байыш ҡурғандары, Ивановка ҡурғандары, Йомаҡ торамалары, Таналыҡ, Таулыҡай ҡурғандары, Таулыҡай торамаһы, Төбәк һ.б.). Торамалар һыубаҫар урындарҙан өҫтәге киртләстәр майҙанында урынлашҡан, нығытмалары юҡ. Торлаҡтары — бағана конструкциялы, нигеҙ соҡоро оҙонса дүрт мөйөшлө (тәрәнлеге 0,6—1,3 м), 2 йәки 1 яҡлы (бер аҙ ауыш) ҡыйыҡлы, 2 камералы ярым ер өйҙәр (майҙаны 100—200 м2). Керамика банка һәм көршәк рәүешендәге, муйынын ҡорһаҡ өлөшөнән айырып торған сығынҡы һыҙатлы, тешле һәм яҫы штамп м‑н һалынған ҡатмарлы геометрик биҙәкле һауыттарҙан ғибәрәт. Һөйәк (энәләр, уҡ башаҡтары, беҙҙәр), металл (бысаҡтар, металл ҡойоу ҡалыбы һыныҡтары, ураҡтар, арҡыры балталар, шлак) әйберҙәр табылған. Ерләү ҡомартҡыларының күбеһе — ҡурған аҫты ҡәберҙәре. Ҡәберлектәр өҫтөндә тупраҡ йәки таш өйөмдәре, тура дүртмөйөш йәки түңәрәк таш кәртәләр булған. Төп ерләү ысулдары: һул ҡабырғаға бөгәрләнгән килеш ятҡырып, ҡул суҡтарын йөҙ тирәһенә ҡуйып, башы м‑н көнбайышҡа ҡаратып (төньяҡҡа йәки көньяҡҡа табан ауыштырып) һалыу. Һуң осорҙа яндырыу йолаһы осрай. Иртә осор ҡәберлектәре өсөн түңәрәк планировка хас: уртала ирҙәр йәки парлы (ирҙәр һәм ҡатын‑ҡыҙҙар) ҡәберҙәр, ян‑яҡтан — балалар һәм ҡатын‑ҡыҙҙыҡы. Ҡәбергә (башлыса баш осона) 1—3 һауыт ҡуйылған. Ҡурған өйөмдәрендә һәм ҡәбер соҡороноң ситтәрендә мал һөйәктәре табылған. Ҡатын‑ҡыҙ ҡәберҙәренә биҙәнеү әйберҙәре (бронза, алтын, һөйәктән һәм ҡабырсаҡтан эшләнгән беләҙектәр, муйынсаҡтар, элгестәр, балдаҡтар, суҡтар, баш кейемдәре һәм сулпылар) һалынған.
Көньяҡ Урал аръяғының урман‑дала райондарында Петровка мәҙәниәте нигеҙендә Абаш мәҙәниәте ҡәбиләләренең әүҙем ҡатнашлығында формалашҡан (Н.А.Мәжитов, К.В.Сальников һ.б. фекеренсә, Андрон мәҙәни‑тарихи берлеге үҫешенең бер осоро. В.С.Горбунов, В.С.Стоколос, Э.А.Фёдорова‑Давыдова һ.б. уны Фёдоровка мәҙәниәте м‑н йәнәш үҫешкән үҙ аллы мәҙәниәт тип ҡарай). Төп хужалыҡ тармаҡтары — малсылыҡ, игенселек, металлургия. Б.э.т. 2‑се мең йыллыҡтың 3‑сө сирегендә Алакүл һәм Бура мәҙәниәте халҡы араһында тотороҡло бәйләнеш булған. А.м. өйрәнеүселәр: Горбунов, Г.Б.Зданович, Ю.А.Морозов, Сальников, Стоколос, Фёдорова‑Давыдова һ.б.
Әҙәб.: Зданович Г.Б. Бронзовый век Урало‑Казахстанских степей. Свердловск, 1988.
Ю.А.Морозов
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
- Подробности
- Просмотров: 478
АРХАНГЕЛ ЗАКАЗНИГЫ. 1967 й. һунар йәнлектәре популяцияларын тергеҙеү маҡсатында зоол. заказник булараҡ ойошторола. Архангел р‑ны ш. уҡ исемле ауылдың көнсығыш ситендә Аҫҡын й. (Инйәр й. ҡушылдығы) һыубаҫар туғайында урынлашҡан. Майҙаны 1,9 мең га, терр‑яның 45,1%‑ын урман ҡаплаған, бер өлөшө һаҙланған (21,4%), быуа бар. Рельефы тигеҙ, тау алды-убалы. Имән, йүкә, ҡайын, сағандан һ.б. торған ҡатнаш урмандар таралған. Аҡ ҡуян, аҫ, бурһыҡ, бүре, йылға ҡондоҙо, ҡабан, мышы, себер ҡоралайы, үр ҡуяны, һыуһар, әлгәнйәк, ябай төлкө, ҡара өйрәк, ҡашҡабаш, ҡор, сел, һоро өйрәк, һуна өйрәк һ.б. йәшәй. Заказникта БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән баҡса ҡомағы, ышылдаҡ аҡҡош, ҡаңғылдаҡ аҡҡош, һоро ағуна, һоро торна, боған, үлән тәлмәрйене, Европа бәрҙеһе һ.б. осрай.
Ф.Ф.Абдуллин, Л.А.Едрёнкина
Тәрж. З.Б.Латипова


text:
Саңғы спорты
Саңғы спорты — ул төрлө ҡышҡы спорт төрҙәренең йыйылмаһы, был төр ярыштар спортсыларҙың саңғы ҡулланыуы менән билдәләнә.
Ул үҙ эсенә төрлө дистанцияға саңғыла уҙышыуҙы, саңғы кейгән килеш трамплиндан һикереүҙә, саңғы ике көрәшлеген (саңғыла уҙышыу һәм саңғы кейеп трамплиндан һикереү), тау саңғыһын һәм башҡаларҙы ала.
Саңғы спорты XVIII быуатта Норвегияла барлыҡҡа килә.
Халыҡ-ара саңғы спорты федерацияһында — ФИС (FIS; 1924 йылда булдырылған) — 60-лап дәүләт ағза булып тора (1991).
Ҡышҡы Олимпия уйындары программаһына саңғы спорты 1924 йылдан башлап индерелә.
Донъя чемпионаттары 1925 йылдан алып (рәсми датаһы — 1937 йыл) ойошторола башлай.
Рәсәйҙә саңғы спортын Рәсәй саңғы спорты төрҙәре ассоциацияһы (RSA — Ski Russian Association) үҫтерә. Ул әлеге көндә ФИС ойошмаһының берҙән-бер рәсми вәкиле булып иҫәпләнә.
Йөкмәткеһе
Саңғы спортын 4 ҙур категорияға бүлергә мөмкин[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Төньяҡ төрҙәре (йәки саңғы уҙыштары), саңғыла спорт ориентирлашыуы, саңғы кейгән килеш трамплиндан һикереү, саңғы ике көрәшлеге (йәки төньяҡ комбинацияһы) — трамплиндан саңғы кейгән килеш һикергәндән һуң, артабанғы саңғы уҙыштары.
- Альп төрҙәр йәки тау саңғыһы спортының бөтә төрҙәре тип әйтерлек: етеҙ тиҙлекле түбән төшөү, гигант слалом, супергигант слалом, слалом, тау саңғыһы комбинацияһы, унда чемпион ике төрҙөң суммаһы буйынса билдәләнә — етеҙ тиҙлекле түбән төшөү һәм слалом, шулай уҡ команда ярыштары.
- Фристайл (саңғы спорты), саңғыла акробатик һикереү һәм балет элементтары ҡулланып, тау битләүенән һарҡыуға төшөү (могул, саңғы акробатикаһы, ски-кросс, слоуп-стайл һәм хаф-пайп).
- Сноуборд, икенсе төрлө әйткәндә, спортсыларҙың махсус таҡтаһы — сноуборд кейеп ярышыуы.
Саңғы спорты элементтарын үҙ эсенә алған спорт төрҙәре лә (олимпия уйындарына ҡарарға ла, ҡарамаҫҡа ла мөмкин) йәшәп килә.
- биатлон — винтовканан атыуҙы үҙ эсенә алған саңғы уҙыштарының береһе, ул — күп кенән илдәрҙә популярлыҡ яулаған спорттың айырым бер төрө. Саңғы спорты кеүек үк Олимпия уйындары программаһына индерелгән;
- арчеря-биатлон — йәйәнән атыуҙы үҙ эсенә алған саңғы ярыштары (ҡайһы берҙә уны скайп-арч тип тә атайҙар);
- Скитур — тау саңғыһы спорты, ул саңғыла йөрөү менән әллә ни ҙур булмаған сәйәхәт итеүҙе берләштерә (спорт туризмы төрө);
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөтә донъяла саңғы спорты иң популяр булған ҡышҡы спорт төрҙәренең береһенә әйләнә. Ул үҙенең демократик булыуы һәм барыһының да мөмкинлегенә тура килеүе йәһәтенән дә, тәбиғәт менән тығыҙ бәйләнгән булыуы яғынан да кеше өсөн иң файҙалы булған спорт төрө һанала.
Саңғыларҙың барлыҡҡа килеү тарихы, кешенең ҡыш көнө һунарҙа аҙыҡ табыу ихтыяжы һәм ҡар менән ҡапланған ер буйлап уңайлы хәрәкәт итеү кәрәлеге менән бәйле барлыҡҡа килгән.
Ҡар яуған яҡтарҙың барыһында ла кешеләр саңғыға өҫтөнлөк бирә. Тәүге саңғылар баҫмалы була. Һуңғы табыштарҙың береһенә (А. М. Микляев, 1982 йыл) Псков өлкәһе биләмәһендә юлығалар. Белгестәр һығымтаһы буйынса, был саңғылар иң боронғоларҙан була: улар яҡынса 4300 йыл элек яһалған.
Шыуып йөрөмәле саңғыларҙы ҡулланыу тураһындағы тәүге яҙма документтар беҙҙең эраның VI—VII быуаттарына ҡарай. Гот монахы Жорданес 552 йылда, грек тарихсыһы Иордан VI быуатта, Авел Диакон 770 йылда голландтарҙың һәм финдәрҙең саңғыны көнкүрештә һәм һунарҙа ҡулланыуҙары тураһында яҙып ҡалдыралар.
VII быуат аҙағында тарихсы Верефрид төньяҡ халыҡтарының йәнлектәр аулағанда саңғы ҡулланыуҙарын бик ентекле тасуирлай. Норвегия короле Олаф Тругвассон 925 йылда яҡшы саңғысы булараҡ танылыу ала.
960 йылда Норвегияла король һарайында хеҙмәт итеүсе сановниктарҙы саңғыла йөрөтөргә өйрәтеү тураһында ла яҙма һаҡланған.
Тәүге тапҡыр саңғыға спорт төрө булараҡ ҡыҙыҡһыныуҙы норвегия халҡы күрһәтә.
1733 йылда Ганс Эмахузен тигән кеше ғәскәрҙәрҙе саңғыла йөрөргә өйрәтеү буйынса тәүге нәсихәттәрен баҫтырып сығара, улар спорт характеренда була. 1767 йылда саңғы спортының бөтә төрҙәре буйынса ла (беҙҙең заман кешеһе аңлағанса) ярыштар үткәрелә: биатлон, слалом, етеҙ тиҙлектә һарҡыуға төшөү һәм уҙыштар.
Саңғыларҙың төрлө типтарының һәм саңғы инвентарҙарының тәүге күргәҙмәһе Тронхеймда, 1862—1863 йылдарҙа асыла. 1877 йылда Норвегияла иң тәүге Саңғы спорты йәмғиәте булдырыла, күп тә тормай Финляндияла спорт клубы ойошторала. Һуңынан саңғыһы клубтары Европа, Азия илдәрендә һәм Америкала эшләй башлай.
Норвегияла саңғы байрамдарыы киң ҡолас ала — Холменколлен уйындары (1883 йыл), Финляндияла — Лахтин уйындары (1922 йыл), Швецияла — «Васалоппет» күмәк саңғы уҙышы (1922).
XIX быуат аҙағынан башлап, бөтә илдәрҙә лә саңғы спорты буйынса ярыштар үткәрелә башлай. Саңғы спорты буйынса махлуслашыу төрлө илдә төрлө кимәлдә була.
Норвегияла соҡор-саҡырлы ерҙәр буйлап ярышыу, һикереүҙәр һәм ике көрәшлек киң таралыш таба.
Швецияла — соҡор-саҡырлы ерҙәр буйлап ярышыу популяр була.
Рәсәйҙә һәм Финляндияла тигеҙ урындар буйлап ярышыуҙы үҙ итәләр.
АҠШ -та саңғы спорты үҫешенә скандинав халҡының күсеп килеүе булышлыҡ итә.
Японияла австрия тренерҙары йоғонтоһо аҫтында тау саңғыһы спорт төрө үҫеш ала.
1910 йылда Ослола 10 ил ҡатнашлығында халыҡ-ара саңғы конгресы үтә. Унда Халыҡ-ара саңғы комиссияһы ойошторола, 1924 йылда ул Халыҡ-ара саңғы Федерацияһы тип үҙгәртелә.
«Саңғы спорты» журналы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
{{mn|«Саңғы спорты» журналы 1971 йылдан «Физкультура һәм спорт» нәшриәте тарафынан баҫтырыла башлай, ул Советтар Союзында берҙән-бер махсуслаштырылған баҫма була.
«Саңғы спорты» журналы үҙ тарихында аныҡ сағылдырылған ике осорға эйә:
- «Совет» («иҫке») журналы «Саңғы спорты» журналы(1971 йылдан алып 1986 йылға ҡәҙәр нәшер ителә),
- «Рәсәй» («яңы») «Саңғы спорты» журналы (1998 йылдан алып 2016 йылға тиклем нәшер ителә, веб-сайт эшләй).
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Халыҡ-ара саңғы спорты федерацияһы
- Саңғы стадиондары исемлеге
- Саңғы ярыштары


text:
Ҡанундарҡа бирешмәҫ классикаҺәр саҡ заман менән бергә атлағығыҙ киләме? Классик стилде һайлағыҙ – үкенмәҫһегеҙ. Ул ваҡыт ҡанундарына буйһонмай, яңы ағым-йүнәлештәргә лә бирешеп бармай. Был стилде һайлағандарҙы иҫке ҡарашлы, күңелһеҙ һәм бер төрлөлөк яратыусылыр, тип уйлаусылар...
Ҡужан мөғжизәһеЙәйге сәйәхәтебеҙҙә Әбйәлил тарафтарына юл төштө. Һәр кем ҡунаҡтарға атайсалының ғорурлығы булған матур ерҙәрҙе күрһәтергә ынтылыусан. Бындағы дуҫтарыбыҙ ҙа беҙҙе үҙенсәлекле тәбиғәт ҡомартҡылары янына алып китте. Шулай итеп, Башҡортостаныбыҙҙың...
Уйынға сыҡтыҡ әлеУйындар хаҡында һүҙ сыҡҡанда йыш ишетелгән яуап: «Хәҙер балалар уйнамай, бала-сағаны компьютерҙан айырып булмай!» Ә бит уйын сабыйҙың үҫеше өсөн ҙур әһәмиәткә эйә. Меңәр йылдар буйына ҡалыпҡа һалынып, һаҡланып килгән милли уйындар аша бәләкәстәр...
Ҡуҙғалған тамырЖурнал уҡыусыларын башҡорт әҙәбиәтендә тәрән эҙ ҡалдырған Зөбәржәт Йәнбирҙина мираҫының бер тамсыһы менән һуғарыу уның тыуыуына 70 йыл тулыу айҡанлы башҡарыла. Ҡуҙғалған тамыр Хикәйә Инде туҡһанға аяҡ баҫҡан әсәһенең «ауыл да ауыл» тип, теңкәһенә...
Боҫоп та ғына һайрай һандуғасБашҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Яныбай Хамматов, Ғәли Ибраһимов исемендәге әҙәби премиялар лауреаты Сабир Шәриповтың ижады киң ҡоласлы – юл мәҙәктәрен, хикәйәләрен, романын әҙәбиәт һөйөүселәр яратып ҡабул иткән. Мауыҡтырғыс сюжеты,...
Һаҡ булығыҙ: мөхәббәт тоҙағы!Тауҙай алтындан олораҡ, һәр кемгә лә насип булмаған хазиналыр – үҙеңә генә тәғәйен тыуған кешене тап итеп, һөйөп-һөйөлөп донъя көтөүҙәр. Кемдер ғүмер буйы ҡәҙерле кешеһенең йөрәк йылыһына сорналып, бәхеткә күмелеп йәшәһә, икенселәр үҙ һыңарын таба...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
ФӘЙЗИ БИКБОВ
Фәйзулла Искәндәр улы Бикбов 1908 йылда Әбүләис ауылында донъяға килә. Мәктәпте тамамлағас, Ырымбурҙағы Карауанһарайҙа Башҡорт педагогия техникумында белем ала. 1926 йылда биш студентты, шул иҫәптән Фәйзулланы, уҡыуҙы дауам итһендәр өсөн Өфөгә күсерәләр. 1929 йылдан гәзит – журналдарҙа әҙәби хеҙмәткәр булып эшләй. Ул, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарын иҫәпкә алмағанда, хаҡлы ялға киткәнсе «Башҡортостан» гәзитендә эшләй.
Фәйзи Бикбов һуғыштың тәүге көндәрендә үк фронтҡа китә. Шағирҙың яу юлы 1941 йылдың 30 июленән алып 1945 йылдың 12 декабренә тиклем дауам итә. Ф. Бикбов ауыр һуғыш шарттарында ла ижад эшен дауам итә. Уның патриотик шиғырҙары рус һәм татар телдәрендә сығыусы фронт гәзиттәрендә баҫылып тора. 1942 йылда уның «Ленинград һағында» исемле шиғырҙар йыйынтығы баҫылып сыға. Фронтта ике яра һәм ауыр контузия ала. «Ленинград оборонаһы өсөн», «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалдары менән наградланған. Һуғыштан һуң, шәхес культы фаш ителгәнсе, шағирға тән ғазабынан тыш, йән ғазабы ла кисерергә тура килә. 1955 йылдың 8 сентябрендә Яҙыусылар Союзы идараһы Фәйзи Бикбовты Союз ағзалығынан сығара. Был аяуһыҙ ҡарарҙың асылы шунда. Йәнәһе, ул — элекке волость старшинаһы Юлбарыҫ Бикбовтың ейәне, беренсе Башҡорт хөкүмәте рәйесе Юныс Юлбарыҫ улы Бикбовтың ике туған ҡустыһы… Шағир 1969 йылда вафат булған. Һуңғы йылдарҙа, Бөйөк Ватан һуғышы осороноң шиғриәтен барлау уңайы менән, Фәйзи Бикбовтың әҫәрҙәренә лә иғтибар арта төштө.
Фронттан сәләм
Окоптарҙа яҙҙым был хатымды
Тешем менән ослап ҡәләмде.
Ут һәм һалҡын аша тылға китһен
Күп көттөргән фронт сәләмем.
Августағы ярам уңалғас та,
Стройға баҫтым мин йәнә.
Хас дошманға ҡаршы ут яуҙырам
Ҙур фронтта, алғы линияла.
Бына ялҡан тынмай, һаман баҙлай,
Ямғырлы көн йәшен шикелле.
Һөйәктәргә үтерлек көн һалҡын,
Тик ил хисе бирмәй өшөүҙе.
Бына бары ярты секунд үлсәй
Йәшәү менән үлем араһын,
Батыр булып үләм, әгәр үлһәм,
Һәм үлемгә тура ҡарайым.
Һис аямам ҡәҙерле ғүмеремде
Мин һаҡлауҙа Ленин ҡалаһын.
Бөйөк Ленин һәм бөйөк Сталин
Власты тәү ҡорған ҡала был!
17.12.1941.


text:
Ҡырымдың Рәсәйгә ҡушылыуы айҡанлы
21 марта 2017 йыл | Сәйәсәт, Йәмғиәт
18 мартта илебеҙҙең барлыҡ төбәктәрендәге кеүек, Красноусолда ла Ҡырымдың Рәсәйгә ҡушылыуы уңайынан тантаналы саралар булып үтте.
Техника көйлө, кәйеф тә күтәренке
21 марта 2017 йыл | Урындағы үҙидара, Ауыл хужалығы
Ҡояш нурҙары көндән-көн сағыулана барып, нығыраҡ йылыта. Баҫыу ситтәрендә әкренләп ҡар кәмей. Тимәк, яҙғы баҫыу эштәренә лә күп ҡалмай. Хужалыҡтарҙың ремонт мастерскойҙарында эштәрҙең ҡыҙған мәле. Һәр йылдағыса, яҙғы баҫыу эштәре башланырҙан алда тракторҙарға техник тикшереү уҙғарыла. Район буйынса ауыл хужалығында тракторҙар һаны - 164 берәмек, тағылмалар 37 иҫәпләнә. Йылдың-йылы хужалыҡтарҙың техника паркы яңыртыла бара. Иҫкеләре иҫәптән төшөрөлә. "Гостехнадзор” инспекцияһы начальнигы С.Лукин әйтеүенсә, былтыр 17 берәмек техника иҫәптән төшөрөлгән. Бер нисә йыл рәттән районыбыҙ хужалыҡтары яҙғы баҫыу эштәрен ситтән техника йәлеп итмәйенсә, үҙ көстәре менән атҡарып сығыуы ла күп нәмә хаҡында һөйләй.
Асыҡ тыңлау була
21 марта 2017 йыл | Яңылыҡтар, Урындағы үҙидара
27 мартта 11.00 сәғәттә Муниципаль район хакимиәтенең ултырыштар залында БР Ғафури районы МР Советының "Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районы бюджетының үтәлеше тураһында отчетты раҫлау хаҡында” ҡарар проекты бу-йынса асыҡ тыңлау була.
Асыҡ тыңлауға сығарылған һорау буйынса иҫкәрмәләр һәм тәҡдимдәр (яҙма рәүештә) ҡарар проекттарын әҙерләү комиссияһы тарафынан Красноусол ауылы, Октябрь урамы, 2-се йорт (204-се бүлмә) адресы буйынса ҡабул ителә. Ҡарар проекттары райондың рәсми сайтына (http://www.gafury.bashkortostan.ru) урынлаштырылған.
Асыҡ тыңлауҙарҙы әҙерләп уҙғарыу комиссияһы.
Асыҡ тыңлауға сығарылған һорау буйынса иҫкәрмәләр һәм тәҡдимдәр (яҙма рәүештә) ҡарар проекттарын әҙерләү комиссияһы тарафынан Красноусол ауылы, Октябрь урамы, 2-се йорт (204-се бүлмә) адресы буйынса ҡабул ителә. Ҡарар проекттары райондың рәсми сайтына (http://www.gafury.bashkortostan.ru) урынлаштырылған.
Асыҡ тыңлауҙарҙы әҙерләп уҙғарыу комиссияһы.
Йәрминкәгә килегеҙ!
21 марта 2017 йыл | Яңылыҡтар
25 мартта Красноусол башҡорт гимназия-интернатында йәрминкә ойошторола.
Һатыуҙа ит һәм һөт аҙыҡтары, йәшелсә, бал, тәмлекәстәр һәм башҡа бик күп тауарҙар буласаҡ.
Башлана сәғәт 11.00-дә. Йәрминкәгә рәхим итегеҙ!
Һатыуҙа ит һәм һөт аҙыҡтары, йәшелсә, бал, тәмлекәстәр һәм башҡа бик күп тауарҙар буласаҡ.
Башлана сәғәт 11.00-дә. Йәрминкәгә рәхим итегеҙ!
Яҡташыбыҙҙың әҫәре Стәрлетамаҡта
21 марта 2017 йыл | Яңылыҡтар
Билдәле яҙыусы һәм драматург, күренекле журналист Мөнир Ҡунафин әленән-әле яңы әҫәрҙәре менән әҙәбиәт һөйөүселәрҙе ҡыуандырып тора.
Былтыр Ғафури халыҡ театры уның "Люксембургҡа барып ҡайтҡансы” драма әҫәрен тамашасыларға тәҡдим иткәйне һәм халыҡ уны бик яратып ҡабул итте. Сөнки әҫәр халыҡсан тел менән яҙылыу өҫтәүенә тормошсан булыуы менән дә үҙенә йәлеп итә. Ундағы геройҙар араһында һәр кем үҙенең күршеһен, йә булмаһа туғанын, танышын ”таный” ала. 23 мартта Стәрлетамаҡ башҡорт дәүләт драма театрында Мөнир Ҡунафиндың ошо әҫәре буйынса
премьера була. Башлана 19.00 сәғәттә.
Былтыр Ғафури халыҡ театры уның "Люксембургҡа барып ҡайтҡансы” драма әҫәрен тамашасыларға тәҡдим иткәйне һәм халыҡ уны бик яратып ҡабул итте. Сөнки әҫәр халыҡсан тел менән яҙылыу өҫтәүенә тормошсан булыуы менән дә үҙенә йәлеп итә. Ундағы геройҙар араһында һәр кем үҙенең күршеһен, йә булмаһа туғанын, танышын ”таный” ала. 23 мартта Стәрлетамаҡ башҡорт дәүләт драма театрында Мөнир Ҡунафиндың ошо әҫәре буйынса
премьера була. Башлана 19.00 сәғәттә.


text:
Йорт турғайы
Йорт турғайы(өй турғайы,өй сыпсығы, сыпсыҡ,хәрәм турғай, буҙ турғай, ауыл турғайы) (рус. Домовой воробей, лат. Passer domesticus) — киң таралған турғайҙар ғаиләһенә ингән ҡош. Бөтә кешегә билдәле.
Уның башы һоро, ҡанаттары ҡара таплы. Тамағы һәм түшенең өҫ яғы ҡара, ҡойроғо буҙ төҫтә була. Кеше йәшәгән йорт-ҡура тирәһендә йәшәй. Бөжәктәр, төрлө орлоҡтар, емеш-еләк менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. Аҙбар, йорт, солан ҡыйыҡтарына оялай. Сыйырсыҡ һәм ҡарлуғас ояларын баҫып алған осраҡтар була.
Бында йорт турғайы сырҡылдауын тыңларға була.
Йөкмәткеһе
Биологик тасуирлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тышҡы күренеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кәүҙәһенең оҙонлоғо 14-18 см[2][3], массаһы 21-37 гг[3]. Ҡауырһынының дөйөм төҫө — өҫтән һорғолт-көрән, ҡара таптар менән буҙ төҫтә, аҫтан аҡһыл йәки һоро. Яңаҡтары аҡ, ҡолаҡ өлкәһендә аҡһыл-һоро. Ҡанаттары арҡыры һарғылт-аҡ һыҙат менән[2]. Ата ҡош инә ҡоштан эйәген, боғаҙын, бөрләтәүен, күкрәгенең өҫкө өлөшөн уратып алған ҙур ҡара тап булыуы менән, шулай уҡ башының түбәһе ҡара-ҡоро булыуы менән айырыла[2][3][4]. Инә ҡоштоң башы һәм боғаҙы һоро, ә күҙе өҫтөндә һорғолт-һары һыҙат бар[2][3].
Таралыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Элек йорт турғайының йәшәү урыны Төньяҡ Европа менән сикләнә ине. Һуңынан Европала, Азияла[2][3][4] (Арктиканан, Азияның төньяҡ-көнсығыш, көньяҡ-көнсығыш, үҙәк райондарынан тыш[4], шулай уҡ Төньяҡ Африка[3][4] һәм Көнсығыш Африкала[4], Сенегалда[2], Кесе Азияла, Ғәрәбстан ярымутрауында һәм Ява утрауында[2] киң тарала.
XX быуаттан башлап төрлө илдәргә индерелә, унда киң тарала һәм әлеге ваҡытта, юғарыла әйтеп үтелгән урындарҙан тыш, Көньяҡ Африкала, Австралияла, Яңы Зеландияла, Төньяҡ һәм Көньяҡ Америка һәм башҡа утрауҙарҙа[2][3][4] йәшәй.
Бөтә ерҙә лә тиерлек ултыраҡ ҡош булып тора[3][4], тик ареалдың иң төньяҡ өлөштәренән ҡышлау өсөн көньяҡҡа күсеп килә (1000 км тиклем), ә Урта Азиянан[4] Алғы Азияға һәм Һиндостанға осоп китә.
Кешенең торлағы артынан эйәреп, үҙе өсөн хас булмаған урманлы тундра, хатта тундра зонаһына — Мурманск өлкәһенә, Печора тамағына, Яҡутстандың төньяғына тиклем үтеп инә.
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Синантроп төр[3][4] — кеше менән даими бергә тороусы булараҡ, йорт турғайы кешенең хужалыҡ эшмәкәрлеге йоғонтоһо аҫтында үҙгәргән тормош шарттарына яҡшы ҡулайлаша.
Турғайҙы ауыл һәм ҡала ерҙәрендә лә, Алыҫ Төньяҡ һәм Урта Азия ауылдарында ла осратырға мөмкин осратырға мөмкин. Хәйер, Урта Азияла ул, ғәҙәттә, кешенән алыҫыраҡ йәшәй.
Турғайҙың төньяҡҡа ла, көньяҡҡа ла киң таралыуы уның үрсеүсәнлеге булышлыҡ итә.
Йорт турғайы ултыраҡ тормош алып бара[3][4], быға кеше торағында мул аҙыҡ та, оялау өсөн уңайлы шартта ҙа бар.
Туҡланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башлыса үҫемлек аҙыҡтар менән, тик яҙ көнө өлөшләтә бөжәктәр менән туҡлана, улар менән себештәрен дә ашатып үҫтерә[3][4].
Турғайҙың рационына ауыл хужалығы культуралары орлоҡтары[2][3][4], төрлө аҙыҡ-түлек ҡалдыҡ-боҫтоғо, уларҙы кеше тораҡтарында сүпләй[3], баҫыуҙарҙа иген башаҡтары[2][4], баҡсаларҙа сейә[2], ҡарағат, виноград емеш-еләктәре[2], яҙ сәскә бөрөләре инә. Яҡында баҫыуҙар булмаһа, болондарға, урман ҡырҙарына һәм далаға оса, унда ҡырағай үләндәрҙең орлоҡтарын йыя, ҡайһы берҙә бөжәктәр тота[4].
Үрсеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Турғай айырым пар менән, әммә ҡайһы саҡта кеше торағы эргәһендә йәки ауыл янында колониялар менән оя ҡора. Ултыртылған ағас һәм ҡыуаҡлыҡтарҙа, йырындарҙа, баҫыу менән йәнәш балсыҡлы текә ярҙарҙа оялай.
Ояларҙы төрлө урындарҙа — йорт-ҡура ярыҡтарында, йырындарҙың балсыҡлы һәм аҡбурлы өңдәрендә[3][4], эре ҡоштарҙың (Селән, ҡауҙы, бөркөт) стеналарында, ағас ҡыуыштарында була[4], сыйырсыҡ ояларын, яр ҡарлуғастарының өңдәрен биләп алыуы мөмкин. Көньяҡта төрлө ағас ботаҡтарында ояны асыҡтан-асыҡ ҡора[4].
Күҙәтеүҙәр буйынса, турғайҙар парҙы бөтә ғүмеренә төҙөй. Ғүмер оҙонлоғо уларҙың бик оҙон түгел: хәйер 9 һәм 11 йәшлек турғайҙар ҙа билдәле, уларҙың күпселеге 4 йәшкә тиклем дә йәшәмәй. Ҡышын күп йәш ҡоштар тәүге ҡышта уҡ үлә, шулай итеп, турғайҙарҙың уртаса ғүмер оҙонлоғо 9—21 ай тәшкил итә[5].
Ике зат төҙөүҙә ҡатнашҡан оялары уртаһында ҙур булмаған уйым һаламдан, ҡоро үләндән, һалабаштарҙан, ҡауырһындарҙан торған ҡоролманан ғибәрәт[3]. Ботаҡтарҙа төҙөлгән оялары ҙур, үлән үҫемлектәрҙән һәм ҡабырғала инеү урыны менән ҡалын стеналы дөрөҫ булмаған шар формаһында.
Йорт турғайҙары үрсеүгә иртә тотона. Рәсәйҙең урта һыҙатында никах алды йәнләнеүе март-февраль айҙарында башлана. Марттың икенсе яртыһында парҙарға бүленәләр һәм оя төҙөүгә тотоналар; апрелдә инә ҡош йомортҡа һала башлай[3].
Инә ҡош 4-10, йыш ҡына 5-7 төрткөлө һәм таптар менән аҡ йомортҡа һала, баҫып сығарыу 11-13 көн тәшкил итә.
Инә һәм ата ҡош себештәрҙе күбеһенсә бөжәктәр менән туҡландыра[3][4]. Моронлағандан һуң 10 көн үткәс, (урта һыҙатта май аҙағында — июнь башында) ҡошсоҡтар оянан осоп сыға.
Турғайҙар йәй дауамында ике йәки өс тапҡыр бала сығара[3]. Икенсе тапҡыр йомортҡа һалыуы июндең икенсе яртыһында була, ҡошсоҡтарҙың осоп сығыуы июлдә була.
Бер оя ҡошсоҡтар өйкөмгә туплана, улар төркөмдә бер меңгә тиклем йыйылып, яландарға туйынырға оса[3].
Ҡара көҙҙә абортив енси цикл башлана: ҡоштар йәнә йәнле сырҡылдайҙар, ата ҡоштар инә ҡоштар артынан йөрөй һәм ояға төҙөлөш материалы ташый. Шулай итеп яңыртылған оялар ҡышын төнгө һалҡындарҙан һаҡланыу өсөн ышыҡ булып хеҙмәт итә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Вильгельма фон Райта рәсеме (фин. Wilhelm von Wright, 1810—1887) из книги: Svenska fåglar, efter naturen och på sten ritade (2-е издание).
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 Өҙөмтә хатаһы:
билдәһе дөрөҫ түгел;
ESBEтөшөрмәләре өсөн текст юҡ
- ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 3,17 3,18 Өҙөмтә хатаһы:
билдәһе дөрөҫ түгел;
Sevтөшөрмәләре өсөн текст юҡ
- ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 4,15 4,16 4,17 [http://enc-dic.com/print/enc_sovet/Vorobi-5565.html Воробьи] / Дементьев Г. П. // Ҙур совет энциклопедияһы : в 30 т. / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1971. — Т. 5 : Вешин — Газли. — 640 с. (Тикшерелгән 24 февраль 2017) {title}. Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 февраль 2017. 25 февраль 2015 тикшерелгән.
- ↑ Мамонов Г. А. Воробей


text:
- Подробности
- Просмотров: 458
БАРБАРИС (Berberis), барбарис һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 500 төрө билдәле, Евразияла, Төньяҡ Африкала һәм Америкала таралған. Башҡортостанда ябай Б. үҫә. Япраҡ ҡойоусы, тармаҡлы, һары үҙағаслы 2,5 м тиклем бейеклектәге ҡыуаҡ. Япрағы кире йомортҡа формаһында, осло бысҡы ситле, аҫ яҡтан селтәрле; оҙон үренделәрҙә сәнскеләргә әүерелгән, уларҙың ҡуйынында ҡуйы япраҡ шәлкемле ҡыҫҡа үренделәр үҫешә. Сәскәһе һары, дөрөҫ төҙөлөшлө, ике енесле, тәлгәштәргә йыйылған. Июндә сәскә ата. Емеше — сағыу ҡыҙыл еләк, сент. өлгөрә. Декоратив үҫемлек, баллы үҫемлек. Япраҡтары һәм тамыры — медицинала, емеше кондитер сәнәғәтендә һәм тәмләткес итеп кулинарияла ҡулланыла. Ҡабығы һәм емештәре составында тирене һәм йөндө һарыға буяусы матдәләр бар.
С.С.Хәйретдинов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Онотолмаҫ Еңеү яҙы
22 мая 2018 йыл | Хаттар
Уҫман ауылында Бөйөк Еңеү көнөнә аналған сара 6 майҙа үтте. Өмә итеп, элекке башланғыс мәктәп биләмәһе тәртипкә килтерелде, байрамса биҙәлде.
Уҡыусылар яугир олатай-бабайҙарының портреттарын тотоп, "Үлемһеҙ полк” сафында ауылдың бөтә урамдары буйлап үтте. Байтаҡ портреттарҙы (27 фотоһүрәт) Салауат ҡалаһында йәшәүсе ауылдашыбыҙ Нәжибә апай Фәйзуллина эшләтеп алып ҡайтҡайны.
Ауыл һәүәҫкәрҙәре концерт ҡуйҙы.
Ошонда уҡ 60 йыл бергә матур, татыу ғүмер иткән Фәүзиә менән Зиннәт Ямалетдиновтарға, Хәҙисә менән Хәйҙәр Шәрәфетдиновтарға Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитовтың ҡотлауы һәм бүләктәре тапшырылды. Байрам сараһын да, уға әҙерлек эштәрен дә әүҙем ауылдаштарыбыҙ Роза менән Илһам Искәндәровтар башлап йөрөнө, ойошторҙо.
Уҡыусылар яугир олатай-бабайҙарының портреттарын тотоп, "Үлемһеҙ полк” сафында ауылдың бөтә урамдары буйлап үтте. Байтаҡ портреттарҙы (27 фотоһүрәт) Салауат ҡалаһында йәшәүсе ауылдашыбыҙ Нәжибә апай Фәйзуллина эшләтеп алып ҡайтҡайны.
Ауыл һәүәҫкәрҙәре концерт ҡуйҙы.
Ошонда уҡ 60 йыл бергә матур, татыу ғүмер иткән Фәүзиә менән Зиннәт Ямалетдиновтарға, Хәҙисә менән Хәйҙәр Шәрәфетдиновтарға Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитовтың ҡотлауы һәм бүләктәре тапшырылды. Байрам сараһын да, уға әҙерлек эштәрен дә әүҙем ауылдаштарыбыҙ Роза менән Илһам Искәндәровтар башлап йөрөнө, ойошторҙо.
Мәрүә ҒӘҘЕЛШИНА,
ауыл ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе.
Уҫман ауылы.
ауыл ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе.
Уҫман ауылы.
Ғилми-ғәмәли конференция үтте
22 мая 2018 йыл | Мәғариф
Табын коррекция мәктәп-интернатында "Федераль дәүләт стандарттарын тормошҡа ашырыу сиктәрендә рухи-әхлаҡи, гражданлыҡ-патриотик ҡиммәттәр тәрбиәләү” темаһына конференция үтте. Уның эшендә республиканың көньяҡ зонаһы коррекция учреждениелары педагогтары һәм беҙҙең райондың ата-әсәләре ҡатнашты.
Мәктәп алдында торған иң мөһим бурыс – балаларға Тыуған ил, Ватан, тыуған төйәк, гражданин, патриот, герой, һуғыш ветераны төшөнсәләрен аңлатып, рухи традицияларҙы тергеҙеү. Гражданға илебеҙ тарихын, рухи сығанаҡтарын белеү бөгөнгө хәл-ваҡиғаларҙы аңлау өсөн бик мөһим.
Конференцияла Табын ауыл биләмәһе башлығы А.В.Аверьянов, район ветерандар советы рәйесе Э.Ә.Мөлөкова, Табын ауылы ветерандар советы рәйесе М.Н.Сидорова, Салауат педагогия колледжы уҡытыусыһы Р.Ф.Хәкимова, мәғариф бүлеге методисы А.Б.Басирова, көньяҡ зона коррекция мәктәптәре педагогтары сығыш яһаны.
Теоретик өлөштән һуң Бөйөк Ватан һәм Граждандар һуғышында һәләк булғандар һәйкәленә сәскәләр һалынды. Ауыл мәҙәниәт йортонда "Оҫталар ҡаласығы” йәрминкәһе үтте. Унда ауыл кешеләре төрлө аҙыҡ-түлек, балалар эшләгән оҫталыҡ әйберҙәре алып кинәнде. Шулай уҡ хеҙмәт дәресе уҡытыусылары һәм өҫтәлмә белем биреү педагогтарының ҡул эштәренән күргәҙмә ойошторолдо.
Мәктәп алдында торған иң мөһим бурыс – балаларға Тыуған ил, Ватан, тыуған төйәк, гражданин, патриот, герой, һуғыш ветераны төшөнсәләрен аңлатып, рухи традицияларҙы тергеҙеү. Гражданға илебеҙ тарихын, рухи сығанаҡтарын белеү бөгөнгө хәл-ваҡиғаларҙы аңлау өсөн бик мөһим.
Конференцияла Табын ауыл биләмәһе башлығы А.В.Аверьянов, район ветерандар советы рәйесе Э.Ә.Мөлөкова, Табын ауылы ветерандар советы рәйесе М.Н.Сидорова, Салауат педагогия колледжы уҡытыусыһы Р.Ф.Хәкимова, мәғариф бүлеге методисы А.Б.Басирова, көньяҡ зона коррекция мәктәптәре педагогтары сығыш яһаны.
Теоретик өлөштән һуң Бөйөк Ватан һәм Граждандар һуғышында һәләк булғандар һәйкәленә сәскәләр һалынды. Ауыл мәҙәниәт йортонда "Оҫталар ҡаласығы” йәрминкәһе үтте. Унда ауыл кешеләре төрлө аҙыҡ-түлек, балалар эшләгән оҫталыҡ әйберҙәре алып кинәнде. Шулай уҡ хеҙмәт дәресе уҡытыусылары һәм өҫтәлмә белем биреү педагогтарының ҡул эштәренән күргәҙмә ойошторолдо.
Фәнирә ЗӘЙНЕТДИНОВА,
Табын коррекция интернат-мәктәбе директоры урынбаҫары.
Табын коррекция интернат-мәктәбе директоры урынбаҫары.
Шартлы рәүештә иркенән мәхрүм ителде
22 мая 2018 йыл | Хоҡуҡ
Былтыр ноябрҙә Ҡауарҙы ауылында йәшәүсе Ф. элекке танышы, ауылдашы булған ҡатынға ағас штакетник менән һуға.
Енәйәт эшен ҡарау барышында шул асыҡланды, ғәйепләнеүсе төндә эскән килеш зыян күреүсенең өйөнә килеп, янъял ҡуптара. Талашҡан ваҡытта 20 йәшлек был әҙәм штакетник алып ҡатындың ҡулына бер нисә тапҡыр һуға. Һөҙөмтәлә, зыян күреүсенең терһәк һөйәге һына.
БР Ғафури район-ара суды сығарған хөкөм ҡарарына ярашлы, гр. Ф. РФ Енәйәт Кодексының 112-се статьяһы 2-се бүлеге "з” пунктында (уҫал ниәт менән һаулыҡҡа уртаса кимәлдә зыян килтереү, РФ ЕК-һының 111-се статьяһында билдәләнгәнсә, кеше ғүмере өсөн хәүеф тыуҙырмаған һәм эҙемтәһе булмаған, әммә ҡорал сифатында файҙаланған әйберҙе ҡулланыуҙан һаулыҡҡа оҙайлы ваҡытҡа килтерелгән зыян) ҡаралғанса, енәйәт ҡылыуҙа ғәйепле тип табылды.
Енәйәт эшен ҡарау барышында енәйәт ҡылыусы үҙ ғәйебен тулыһынса таныны һәм үкенес белдерҙе. Суд уның тикшереү менән хеҙмәттәшлеген һәм зыянды өлөшләтә ҡаплауын иҫәпкә алды. Һөҙөмтәлә, ир кешегә ҡарата 1 йылға һынау ваҡыты менән
1 йылға шартлы рәүештә иркенән мәхрүм итеү язаһы сығарылды.
Енәйәт эшен ҡарау барышында шул асыҡланды, ғәйепләнеүсе төндә эскән килеш зыян күреүсенең өйөнә килеп, янъял ҡуптара. Талашҡан ваҡытта 20 йәшлек был әҙәм штакетник алып ҡатындың ҡулына бер нисә тапҡыр һуға. Һөҙөмтәлә, зыян күреүсенең терһәк һөйәге һына.
БР Ғафури район-ара суды сығарған хөкөм ҡарарына ярашлы, гр. Ф. РФ Енәйәт Кодексының 112-се статьяһы 2-се бүлеге "з” пунктында (уҫал ниәт менән һаулыҡҡа уртаса кимәлдә зыян килтереү, РФ ЕК-һының 111-се статьяһында билдәләнгәнсә, кеше ғүмере өсөн хәүеф тыуҙырмаған һәм эҙемтәһе булмаған, әммә ҡорал сифатында файҙаланған әйберҙе ҡулланыуҙан һаулыҡҡа оҙайлы ваҡытҡа килтерелгән зыян) ҡаралғанса, енәйәт ҡылыуҙа ғәйепле тип табылды.
Енәйәт эшен ҡарау барышында енәйәт ҡылыусы үҙ ғәйебен тулыһынса таныны һәм үкенес белдерҙе. Суд уның тикшереү менән хеҙмәттәшлеген һәм зыянды өлөшләтә ҡаплауын иҫәпкә алды. Һөҙөмтәлә, ир кешегә ҡарата 1 йылға һынау ваҡыты менән
1 йылға шартлы рәүештә иркенән мәхрүм итеү язаһы сығарылды.
Судтың мәғлүмәт хеҙмәте.
Мөхәббәттең ғүмере сикләнмәгән
22 мая 2018 йыл | Хаттар
55 йыл бер тормош һуҡмағынан атлау әҙ ғүмер түгел. Артҡа әйләнеп ҡараһаң, йәшәлмәгән дә кеүек. Бер-береһен яратып ҡауышҡан ике йәш йөрәктең, 55 йыл буйына бер-береһен хөрмәт итеп, ҙурлап, ел-дауылдарҙан һаҡлап, ҡайғы-шатлыҡтарҙы бүлешеп, балаларына, ейәндәренә, күршеләренә, ауылдаштарына үрнәк булып, бер ҡыйыҡ аҫтында парлап ғүмер итеүе – үҙе бер мөғжизәгә тиң!
Һөнәри камиллыҡҡа ынтылғанда
22 мая 2018 йыл | Мәғариф, Уңғандарыбыҙ
Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының быйылғы "Йыл уҡытыусыһы” конкурсында лау-реат исеме алған яҡташыбыҙ, Сәйетбаба һылыуы Ләйсән Хәсәнова Өфө ҡалаһының 10-сы һанлы мәктәбендә уҡыта.


text:
2018 йылдың 18 мартында Ғафури районы муниципаль районы биләмәһендә Рәсәй Федерацияһы Президентын һайлауҙы уҙғарыу өсөн һайлау участкалары һүрәтләнеше
23 января 2018 йыл | Сәйәсәт
1662-се һайлау участкаһы
БР, Ғафури районы, Красноусол
ауылы, Комаров урамы, 13 (Красноусол башҡорт гимназия-интернатының йоҡо корпусы), тел.:
2-11-34.
Заречный ауылы; Красноусол ауы-лы: Воробьев, Ғафури, Тау, Завод, Киров, Комаров, Куйбышев, Матросов, Яңы Завод, Островский, Пархоменко, Пионер, Еңеү, Подлесная, Салауат, Һамар, Свердлов, Чернышевский, Сәскәле, Ясная Поляна урамдары; Комаров, Куйбышев, Еңеү, Сала-
уат тыҡрыҡтары.
БР, Ғафури районы, Красноусол
ауылы, Комаров урамы, 13 (Красноусол башҡорт гимназия-интернатының йоҡо корпусы), тел.:
2-11-34.
Заречный ауылы; Красноусол ауы-лы: Воробьев, Ғафури, Тау, Завод, Киров, Комаров, Куйбышев, Матросов, Яңы Завод, Островский, Пархоменко, Пионер, Еңеү, Подлесная, Салауат, Һамар, Свердлов, Чернышевский, Сәскәле, Ясная Поляна урамдары; Комаров, Куйбышев, Еңеү, Сала-
уат тыҡрыҡтары.
Яңыса тауыш бирәбеҙ
19 января 2018 йыл | Сәйәсәт
Рәсәй Федерацияһы Президентын һайлауға әҙерлек сиктәрендә райондың территориаль һайлау комиссияһы рәйесе Р.И.Зверева участка һайлау комиссиялары ағзалары менән урындарға барып осрашыуҙар үткәрҙе.
Осрашыу ғәмәлгә ашманы
14 ноября 2017 йыл | Сәйәсәт
Вьетнамда АТЭС саммиты, Словенияла Президент һайлауы үтеүе, Украинала яңы сыуалыш башланырға тороуы үткән арауыҡтың мөһим ваҡиғалары рәтендә торҙо.
Сәйәси күҙәтеү
11 апреля 2017 йыл | Сәйәсәт
Дуҫлашыу өмөттәре селпәрәмә килде
АҠШ-тың Сүриә хәрби аэродромын бомбаға тотоуы, Европа Союзының Украина граждандары өсөн визаһыҙ режим булдырыуы, Рекс Тиллерсондың Мәскәүгә эш сәфәре мөһим сәйәси ваҡиғалар рәтендә тора.
АҠШ-тың Сүриә хәрби аэродромын бомбаға тотоуы, Европа Союзының Украина граждандары өсөн визаһыҙ режим булдырыуы, Рекс Тиллерсондың Мәскәүгә эш сәфәре мөһим сәйәси ваҡиғалар рәтендә тора.
Йәнә шартлау. Был юлы Санкт-Петербургта
07 апреля 2017 йыл | Сәйәсәт
3 апрелдә Санкт-Петербург метроһында шартлау булып, унда 14 кеше һәләк булды, биш тиҫтәгә яҡын кеше төрлө тән йәрәхәттәре алды. Төньяҡ баш ҡалала матәм көнө иғлан ителде.


text:
Ғаиләбеҙ биш кешенән тора: атайым Фәрхәт, әсәйем Аҡсәскә, Азалиә апайым, Юныс ҡустым һәм мин. Беҙ бик татыу йәшәйбеҙ.Әсәйем менән атайым бөтә балаларында ла яҡшы сифаттар ғына тәрбиәләргә тырыша. Бер-беребеҙгә ярҙам итәбеҙ. Мин атайға мал ҡарашам, утын ташыйым, техника тирәһендә лә булышам. Әсәйемә еңел булһын тип һыуын да индерәм, иҙәнде лә һепереп сығам ҡайһы ваҡытта. Бәләкәй ҡустым Юныс та тик ултырмай. Уға хәрефтәрҙе, һандарҙы өйрәтәм, сөнки тиҙҙән уҡырға бара бит.
Әсәйем беҙҙе бик ярата, тәмле-тәмле аштары менән һыйлай, ҡул эштәренә бик оҫта, йыр-бейеүгә лә маһир, ә өйөбөҙ алды гөл-сәскәгә күмелеп ултыра. Атайым Себер яҡтарына йөрөп эшләй. Уның да ҡулдары алтын. Эшләгән ҡапҡалары – ауылдың биҙәге. Беҙҙе лә хеҙмәткә өйрәтергә тырыша.
Азалиә апайым әсәйемдән өлгө ала. Бергәләп йылы ойоҡбаштар, бейәләйҙәр, кофталар бәйләйҙәр. Атайым да, әсәйем дә эштән ҡурҡмайҙар, тырышалар, шуға ла беҙ һәйбәт, етеш йәшәйбеҙ.
Шундай ғаиләм менән ғорурланам. Берҙәмлектә – беҙҙең көс.
Айсар ӘБДЕЛМӘНОВ.
Хәйбулла районы, Әбеш мәктәбе.


text:
- Подробности
- Просмотров: 325
ПЕЙДЖИНГ ЭЛЕМТӘҺЕ, текст йәки цифрлы мәғлүмәт пейджерға (мәғлүмәтте ҡабул итер өсөн тәғәйенләнгән ҡоролма) тапшырыла торған һәм тиҙ урынлаштырмалы бер яҡлы радиоэлемтә төрө. Тауыш (абонентҡа саҡырыу хәбәре дерелдәү, тауыш йәки яҡтыртыу ярҙамында ебәрелә), цифрлы (цифрлы хәбәр дисплейға сығарып күрһәтелә, оператив хәтере бар), текст (хәбәр дисплейға сығарыла, сәғәте, будильнигы бар һ.б.) пейджерҙары айырыла. П.э. авария‑ҡотҡарыу, хәүефһеҙлек хеҙмәттәре, пр‑тиелар, ойошмалар һәм халыҡ ҡулланған. Башҡортостанда 20 б. 90‑сы йй. уртаһынан П.э. хеҙмәтен “Баштехпром”, “Вессо‑Линк”, “Төбәк Телекоммуникация Системалары”, “Таском” компаниялары күрһәткән. Өфөлә “Вессо‑Линк” компанияһы тарафынан ҡалала йәшәүселәрҙән мәғлүмәтте оператив рәүештә ҡабул итер өсөн “мэрияның ҡыҙыу пейджеры” линияһы ойошторолған. 1998 й. алып “Башинформсвязь” ААЙ‑нда П.э. хеҙмәтен күрһәтеү өсөн тиҙ урынлаштырылмалы коммуникация цехы эшләгән. Абоненттар респ. бөтә райондарынан операторҙар бюроһы м‑н бәйләнешкә инеү өсөн бушлай күп каналлы телефон һәм роуминг (респ. терр‑яһында, РФ‑тың һәм яҡын сит илдәрҙең 300‑ҙән ашыу ҡалаһында хәбәрҙәр ҡабул итеү) ҡуллана алған, хәбәрҙе электрон почта аша һәм төрлө йышлыҡтағы тауыш ярҙамында ебәреп булған. База станцияларының тапшырғыстары респ. бөтә ҡалаларында эшләгән, абоненттарҙың һаны 12 меңдән ашыу, ш. иҫ. корпоратив абоненттар һаны 4 меңгә яҡын булған (2000). П.э. ике яҡлы тиҙ урынлаштырылыусы элемтә барлыҡҡа килгәнгә тиклем үҫешә (ҡара: Кәрәҙле элемтә), телевидениела һәм радиола тамашасыларҙан һәм тыңлаусыларҙан хәбәрҙе “виртуаль пейджерға” ҡабул итеү өсөн файҙаланыла.
Ю.К.Тюкляев
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Башҡорт әҙәбиәтендә ярты быуаттан ашыу арымай-талмай ҡәләм тибрәтеп, бөтә ғүмерен журналистикаға, матбуғатҡа, мәҙәниәткә һәм әҙәбиәткә арнаған Башҡортостандың халыҡ шағиры, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Салауат Юлаев ордены кавалеры Абдулхаҡ Игебаев 2016 йылдың 27 сентябрендә яҡты донъяларҙы ҡалдырып, баҡыйлыҡҡа күсте. Баймаҡ биләмә ара-үҙәк китапханаһы Абдулхаҡ Игебаевтың исемен мәңгеләштереү, ижадын киңерәк пропагандалау, тәрәнерәк өйрәнеү, йәш быуында арҙаҡлы яҡташыбыҙҙың тормош юлына, ижади эшмәкәрлегенә ҡарата ҡыҙыҡһыныу уятыу маҡсатында ике йылға бер тапҡыр сентябрь айында шиғыр һөйләүселәр бәйгеһе үткәрергә ҡарар итте. Быйылғы тәүге бәйге 27 сентябрь арҙаҡлы шағирҙың баҡыйлыҡҡа күскән көнөндә ойошторолоуы менән әһәмиәтле. Алып барыусылар Абдулхаҡ Игебаевтың фәһемле тормош юлына, ижади эшмәкәрлегенә байҡау яһаны, китап күргәҙмәһе менән таныштырҙы. Сарала ҡатнашыусылар яҡташыбыҙ тураһында төшөрөлгән видеофильмды ҡыҙыҡһынып ҡараны, шағирҙың тере тауышын ишетеп тәъҫирләнде. Шиғыр һөйләүселәр бәйгеһендә райондың төрлө ауылдарынан 32 кеше ҡатнашты. Бәйгеселәр Абдулхаҡ Игебаевтың төрлө йылдарҙа ижад ителгән шиғырҙарын, поэмаларҙан өҙөктәрен, йырҙарын яратып, ихлас башҡарҙылар, сығыштары менән яратҡан шағирҙарына үҙҙәренең хөрмәтен, һөйөүен белдерҙеләр.
Бәйгеселәрҙең сығышы 3 төркөмгә бүлеп баһаланды.
1-5 класс уҡыусылары араһында урындар түбәндәгесә билдәләнде:
1 урын- Ғәзизов Айгиз (Таулыҡай )
2 урын- Нарынбаева Гөлмирә (Күгиҙел )
Тукушева Ангелина (Йәнйегет )
3 урын- Ильясов Сыңғыҙ ( Билал )
Килдеғошова Гөлзифа (Йомаш)
Хәмитова Заһиҙә (Буранбай)
6 – 11 класс уҡыусылары араһында
1 урын- Танһыҡҡужина Вилиә ( Муллаҡай)
2 урын- Сөләймәнова Мәфтүнә (Байыш)
Абдразаков Роллан ( Күсей)
3 урын – Шахморатова Рәзинә ( Темәс)
Гибатова Линара ( 2- Этҡол)
Ололар араһында
1 урын – Йәнтилина Гөлнур Әнүәр ҡыҙы ( 78 йәш,Кәрешкә)
3 урын- Ҡоҙашева Фәриҙә Ғилмитдин ҡыҙы( 71 йәш, Әбделкәрим)
Дауытбаева Нәсилә Муллағәле ҡыҙы (57 йәш,Мерәҫ)
Бәйге Ватанын сикһеҙ һөйгән, халҡының яҙмышы өсөн әрнеп, борсолоп ижад иткән яҡташыбыҙ Абдулхаҡ Игебаевтың бәғерҙәргә үтеп инерлек шиғри гәүһәрҙәре әле лә халыҡ күңелендә икәнлеген тағы бер тапҡыр иҫбатланы.


text:
Ысын дуҫлыҡ хаҡы юғары
10 января 2017 йыл | Хаттар
Йәшерен серҙәремде сисергә,
Ҡайғы килһә, уртаҡ итергә,
Үпкәләшер өсөн, ярашып,
Йән дуҫҡайым кәрәк һәр ваҡыт.
Ҡайғы килһә, уртаҡ итергә,
Үпкәләшер өсөн, ярашып,
Йән дуҫҡайым кәрәк һәр ваҡыт.
Мин үҙемдең йән дуҫым, Бурлы ауылында йәшәүсе Фәниә Мәжит ҡыҙы Тәүхетдинова тураһында яҙып үткем килә. Ысын дуҫлыҡ тураһында. Мин үҙемде уның дуҫлығынан башҡа күҙ алдыма ла килтерә алмайым. Фәниә дуҫым ябай ғына колхозсы Мәжит менән Мәрйәм Хәкимовтар ғаиләһендә тыуып үҫкән. Ә күпме яҡшы сифаттар йыйған ул үҙендә.
Әсәйҙән күргән...
10 января 2017 йыл | Хаттар
Юрмаш ауылында йәшәп, ғүмер буйы Ҡарағай "кәнсә-ләре”ндә баш бухгалтер булып эшләгән Флүзә Мәсәғүт ҡыҙы Вахитова тураһында һүҙем.
Ғәҙеллек хөкөмдарҙары
10 января 2017 йыл | Йәмғиәт
12 ғинуарҙа Рәсәйҙең, шул иҫәптән районыбыҙҙың прокуратура хеҙмәткәрҙәре үҙҙәренең һөнәри байрамын билдәләй
Бынан 295 йыл элек Петр I Указына ярашлы барлыҡҡа килгән про-куратура хеҙмәте дәүләттең кәрәкле һәм ышаныслы ҡалҡаны булып тора. Был хеҙмәт Рәсәй Федерацияһы биләмәһендә ғәмәлдә булған закондар һәм РФ Конституцияһы үтәлешен тормошҡа ашыра, закондар өҫтөнлөгөн, ҡануниәттең берҙәмлеген һәм ныҡлығын, граждандарҙың хоҡуҡтарын һәм иркен, йәмғиәт һәм дәүләт мәнфәғәттәрен яҡлауҙы тәьмин итә.
Бынан 295 йыл элек Петр I Указына ярашлы барлыҡҡа килгән про-куратура хеҙмәте дәүләттең кәрәкле һәм ышаныслы ҡалҡаны булып тора. Был хеҙмәт Рәсәй Федерацияһы биләмәһендә ғәмәлдә булған закондар һәм РФ Конституцияһы үтәлешен тормошҡа ашыра, закондар өҫтөнлөгөн, ҡануниәттең берҙәмлеген һәм ныҡлығын, граждандарҙың хоҡуҡтарын һәм иркен, йәмғиәт һәм дәүләт мәнфәғәттәрен яҡлауҙы тәьмин итә.
Һөнәри байрамдары уңайынан уҙған йылғы эшмәкәрлектәренә байҡау яһауын һорап район прокуроры, юстиция советнигы Рөстәм Ринат улы РАЯНОВҡа мөрәжәғәт иттек.
Тәртип булһын һәр ерҙә
10 января 2017 йыл | Хаттар
Мәңгелек йортобоҙ булған зыяратты тәртиптә тотоу һәр ауыл кешеһенең изге бурысы булып тора. Бөгөн йәшәгән йортобоҙ нисек бөхтә булһа, зыярат та шулай ҡараулы булырға тейеш. Шуға ла иртә яҙҙан ҡара көҙгә тиклем өмәләр ойошторола, ҡәбер өҫтәре таҙартыла.
Яңы йылды яңы кафела
09 января 2017 йыл | ---
Яңы йыл алдынан ғына Красноусолда шәхси эшҡыуарҙар Рузалия һәм Миңлебулат Әбүләевтарҙың өр-яңы кафеһын асыу сараһы үтте. Унда район хакимиәте башлығының төҙөлөш эштәре буйынса урынбаҫары Фуат Зәки улы Кейекбаев ҡатнашты. Йола бу-йынса, ҡыҙыл таҫманы киҫкәндән һуң, ул кафе хужаларына район хакимиәтенең Рәхмәт хатын тапшырҙы, уңыштар теләне.


text:
Республиканың шәкәр заводтарына 1 миллион тоннанан ашыу сөгөлдөр оҙатылған
Республиканың шәкәр заводтарына 1 миллион тоннанан ашыу сөгөлдөр оҙатылған Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 17 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте мәғлүмәттәренә ярашлы, республиканың шәкәр заводтары 1 миллион тоннанан ашыу сөгөлдөр ҡабул иткән, унан 703 мең тоннаһы эшкәртелгән.
Республикала 1,581 миллион тоннаға яҡын шәкәр сөгөлдөрө ҡаҙып алынған. Уртаса уңыш – гектарынан 308 центнер. Уңыш буйынса алдынғылар рәтендә элеккесә Өфө һәм Саҡмағош райондары хужалыҡтары – һәр гектарҙан 400 һәм 385 центнер.
Шәкәр сөгөлдөрө иң күберәге Благовар районында ҡаҙып алынған – 220 мең тоннаға яҡын, Бүздәк районында сығарылған – 154 мең тонна самаһы.


text:
“Аҡйондоҙ” халыҡ бейеүҙәре ансамбле Италияла ойошторолған “Терраностра” һәм “Халыҡ мәҙәниәттәре осрашыуы” халыҡ-ара фестивалдәрендә ҡатнаша.
Тәүге сара 15 авгусҡа тиклем Апиро ҡалаһында үтһә, 17 августан Мачерата ҡалаһында “Халыҡ мәҙәниәттәре осрашыуы” башланды. Ул 24 авгусҡа тиклем дауам итә. Әйткәндәй, “Терраностра” – Апироның төп байрамы, ул 48-се тапҡыр үткәрелә.
Гимназистар билдәләүенсә, итальяндар уларҙы бик йылы ҡаршылаған. Сарала шулай уҡ Куба, Босния, Перу, Бразилия һәм Италия ансамблдәре ҡатнаша. Рәсәйҙе Төньяҡ Осетия менән Башҡортостан сағылдыра. Коллективтарҙың барыһы ла бер отелдә урынлаштырылған.
– Бергә булыуыбыҙ бигерәк тә уңайлы, сығыштарҙан һуң аралашыу мөмкинлеге бар, – тип тәьҫораттары менән уртаҡлашты ансамбль етәкселәре Нәзифә менән Әнфәр Нурмөхәмәтовтар. – 9 август кисендә фестивалде асыу тантанаһы булғайны. Беҙ беренсе булып сығыш яһаныҡ, “Зарифа” башҡорт бейеүен тамашасыларға тәҡдим иттек. Сығышыбыҙ оҡшаны, алҡыштарға күмделәр.
Иртәгәһенә “Аҡйондоҙ” бер сәғәтлек программа күрһәтте. Әйткәндәй, фестивалдә профессиональ бейеүселәр ҡатнаша, тик Башҡортостандан ғына мәктәптәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле килгән.
“Аҡйондоҙ” Рәми Ғарипов исемендәге 1-се башҡорт республика гимназия-интернаты нигеҙендә ойошторолған. 2004 йылда Әнүәр Шафиҡов төҙөгән ансамбль республика конкурстарында дипломант та, лауреат та булып өлгөрҙө. Солистар “Байыҡ” конкурсында бер нисә тапҡыр төп бүләкте яуланы, ә Рәфис Иҙрисов 2010 йылда Ҡабарҙа-Балҡарҙа үткән “Алтын майҙан” халыҡ-ара халыҡ бейеүҙәре фестивалендә лауреат булды.


text:
- Подробности
- Просмотров: 495
АЛАБАЛЫҠТАР (Coregonidae), һөмбаш һымаҡтар отрядына ҡараған балыҡтар ғаиләһе. Яҡынса 11 төрө билдәле. Төньяҡ Боҙло океан, Атлантик һәм Тымыҡ океандарҙың төньяҡ өлөшө басс. йәшәй. Башҡортостанда 3 төрө климатҡа яраҡлаштырылған: күл сабағы, пелядь, ябай алабалыҡ. Кәүҙәһе ҡабырғаларынан ҡыҫылған, эре тәңкә м‑н ҡапланған, оҙонлоғо 40—55 см, ауырлығы 1—3 кг (күл сабағының ваҡ формаһы ярашлы рәүештә 20—26 см һәм 25—50 г, эреһе 35 см тиклем һәм яҡынса 500 г). Төҫө көмөштәй аҡ, арҡаһы тоноғораҡ. Ауыҙы бәләкәй, өҫкө (алабалыҡта — аҫҡы); яңаҡтары тешһеҙ, уларҙың береһе һиҙелерлек алға һәм өҫкә сығып тора. Ҡойроҡ ҡанаты тәрән уйымлы. Енси яҡтан 1 йылда йәки һуңыраҡ өлгөрә, алабалыҡ — 4—8 йылда. Көҙ һәм ҡыш айҙарында ыуылдырыҡ сәсә, ыуылдырығы ваҡ, һары төҫтә, ҡырсынташлы-ҡомло ергә һала. Үрсемлелеге — 20—50 мең ыуылдырыҡ, селбәрәләр яҙын, боҙ ирер алдынан сыға. Ғүмер оҙонлоғо — 7—10 йыл. Зоопланктон, бөжәк балағорттары, моллюскылар, һыу бөрсәләре, балыҡ селбәрәләре м‑н туҡлана. БР‑ҙа Башҡортостандың Урал аръяғы күлдәрендә осрай, РФ‑тың Ҡыҙыл китабына индерелгән күл сабағы Асылыкүл һәм Ҡандракүлдә климатҡа яраҡлаштырылған.
И.П.Дьяченко
Тәрж. Г.А.Миһранова