text:
Словактар
Слова́ктар (словак. Slováci, көнбайыш славян халҡы, Словакияның төп халҡы булып һанала. Словактарҙың байтаҡ ҡына общиналары Чехияла, АҠШта, Венгрияла, Румынияла, Сербияла, Хорватияла һәм Канадала йәшәй. Словак әҙселегенең иҫәбе АҠШта - 797 764 (2000 йыл), Чехияла - 147 000-дән 350 000-гә тиклем, Венгрияла -17 693 (2001 йыл), Канадала - 50 000-дән 100 000-гә тиклем, Сербияла - 59 000 һәм шуның 56 000-е Воеводинала, Польшала -10 000 -дән 47 000-гә тиклем, Румынияла - 18 000, Украинала - 7 000-дән 17 000-гә тиклем, Хорватияла (тәү сиратта көнсығыш Славонияла), Европа Союзының башҡа илдәрендә, Австралияла һәм Латин Америкаһында тәшкил итә.
Йөкмәткеһе
Этнонимы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Словак» термины тәүге тапҡыр 1444 йылдың 7 сентябрендәге яҙма сығанағында Словак исемле кеше булараҡ телгә алына. Бөйөк Моравия халҡы словактарҙың ата-бабаларын бер нисә сығанаҡ буйынса лат. sclavi йәки иск.-слав. словѣне тип билдәләй (ахыры, был Бөйөк Моравия халҡының үҙ-үҙенә ҡушҡан исеме). Венгрияның латын телендәге сығанаҡтарында ниндәйҙер славян халҡын йәки яңы славян колонистарын билдәләү өсөн файҙаланылған sclavi термины XII быуаттан да һуң түгел барлыҡҡа килә. В XI—XIV быуаттарҙа Венгрия менән күрше булған илдәрҙә словак исеме бигүк булмаған, ахыры. XIII быуат сығанаҡтарында sclavi һүҙе венгрҙар һәм немецтар менән бергә йәшәгән төньяҡ венгр халҡы булараҡ телгә алына. 1381 йылда Жилина ҡалаһының славян халҡы Людовик I немецтар тарафынан ҡыҫырыҡланыуҙары тураһындағы ялыу менән мөрәжәғәт итә. XV быуатҡа тиклем словактар үҙҙәрен «словен»дар тип атай. Заманса «словак» (словак. Slovák) термины XV быуатта Чехияла, фараз буйынса Праганың Карлов университетында барлыҡҡа килә ][5].
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
V—IX быуаттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Словактарҙың ата-бабалары (өҫтөнлөк итеүсе фекерҙәр буйынса) сама менән беҙҙең эраға тиклем 500 йыл элек, Халыҡтарҙың бөйөк күсеше ваҡытында уҡ, хәҙерге Словакия өлкәһендә йәшәгән. Словак халҡының ата-бабалары торған ер тураһында берҙәм фекер юҡ. Бер фекер буйынса, хәҙерге Словакияға славяндарҙы күсереп ултыртыу ике тулҡында бара – төньяҡтан һәм көньяҡтан. Икенсе фекергә ярашлы, Нестор йылъяҙмаһы һәм Олег Николаевич Трубачев фекере буйынса, уларҙың күсереп ултыртылған районы Халыҡтарҙың бөйөк күсешенә тиклем үк Карпат районынын баҫып алған була. Словак лингвистары ҡарашы буйынса, Словак яҙыуы нигеҙенең тәүге үҫеш фазаһы славяндарҙың килеүе менән бергә башлана.
VII быуатта словактарҙың ата-бабалары Само державаһы халҡының ҡушма өлөшө булып һанала. Археологик табылдыҡтарға ярашлы, Само дәүләте ваҡытындағы һәм VIII—IX быуаттарҙағы табылдыҡтар араһында бер ни тиклем өҙлөкһөҙлөк күҙәтелә.
VIII быуатта словактарҙың ата-бабалары Нитран кенәзлегенә нигеҙ һала. Ул 833 йылда Бөйөк Моравия державаһының ҡушма өлөшө була. Улар чехтарҙың ата-бабалары менән бергә Бөйөк Моравия халҡы үҙәген булдыра. Ҡайһы бер Славистарҙың фекере буйынса, словак теле туранан-тура Праславян теленән үҫеш ала. Словак лингвистарының өҫтөнлөклө фекеренә ярашлы, словак теленең праславян нигеҙе үҫеше VIII быуатта башлана. IX быуаттың мөһим ваҡиғаһы булып, Салониктан ике туған Кирилл һәм Мефодийҙың Бөйөк Моравияға славян миссияһы тора. Изге Кирилл Константин миссия өсөн махсус тәүге славян алфавиты - Глаголицаны булдыра, бөгөн Словакияның дәүләт гербы булған ике диезлы Византия символын индерә, моравия миссияһы өсөн иҫке славян телен һайлай һәм Изге Мефодий менән әҙерләп ҡуйған литургия, Библия текстарының тәүге тәржемәләрен иҫке славян теленә күсерә. Моравия миссияһы ваҡытында иҫке славян теле Көнбайыш славян теле диалектының күп кенә элементтарын үҙләштерә. Шулай итеп, глаголицаның ул ваҡыттағы версияһында ла бөгөнгө Словакия диалектында ғына файҙаланған (dz) хәрефе бар. Икенсе яҡтан, хәҙерге Словак телендә иҫке славян теленән алынған бик күп дини төшөнсәләр бар. Бөйөк Моравияға миссияһы ваҡытында туғандар бөтә Библияны һәм шулай уҡ закондар йыйылмаһын, литургик текстарҙы һәм башҡаларҙы иҫке славян теленә тәржемә итә һәм ошо миссия арҡаһында улар бөтә славян әҙәбиәтенә нигеҙ һалыусылар булып иҫәпләнә. 868 йылдың мартында иҫке славян теле хатта Рим папаһы тарафынан көнбайыш сиркәүҙәге латин теле, грек һәм Иврит телдәре менән бер рәттән дүртенсе, дини тел булараҡ рөхсәт ителә. Локаль элементтар менән тәьмин ителгән иҫке славян теле Бөйөк Моравияла рәсми һәм дини маҡсатта латин теле менән бергә файҙаланыла. Бөйөк Моравияла локаль телдең мәҙәни формаһы һарайҙа һәм белемле кешеләр тарафынан ғына файҙаланыла.
X—XV быуатта[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
X быуат башында хәҙерге көньяҡ Словакияға венгр-мадьяр ҡәбиләләренең баҫып инеүе Бөйөк Моравия державаһының тарҡалыуына килтерә. X-XI быуаттарҙа Словакия, ә уның төньяҡ өлкәһе XIV быуатта ғына Венгрия короллеге составына инә. XII быуатҡа тиклем Нитран кенәзлеге Венгрия короллеге составында ҡала. «Повесть временных лет» Славяндарҙы Словакияла XI быуаттағы урта Дунайҙың үҙ аллы халҡы тип һүрәтләй. Нитран кенәзлегенең хаҡимы Эммерих Словакияның кенәзе булараҡ билдәләнә («dux Sclavoniae») (1029 йыл). Славистар төркөмө праславян теле берҙәмлеге бары тик X быуатта ғына тарҡала, тип иҫәпләй. Словак лингвистарының өҫтөнлөклө фекере буйынса, X быуаттан словак теле үҙаллы тел булараҡ үҫешә башлай.
Урта быуаттарҙа, урыны менән унан да һуңыраҡ, словактар венгр-мадьярҙар менән бергә хәҙерге Венгрияла ла, көньяҡ-көнсығыш Моравияла ла йәшәгән. Урта быуат аҙағына тиклем был өлкә өлөшләтә Венгрияныҡы, төньяҡ-көнбайыш Румынияныҡы һәм шулай уҡ Австрияныҡы, Украинаҡы була.
Дин[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Словактарҙың күбеһе рим-католик сиркәүенә ҡарай. XVI-XVII быуаттарҙа словактарҙың бер өлөшө, 10,8%-ы, Лютерандар була. Әҙерәк өлөшө, 0,64%-ы,[6]) Чехословакия православ сиркәүенә ҡарай.
Чехословакияның тарҡалыу сәбәбе булып, словактар менән чехтарҙың дингә булған мөнәсәбәте тора. Словактарҙың күбеһе дини һәм быны асыҡтан-асыҡ белдерә. Чехтар киреһенсә, дингә булған ҡарашын белдереп барырға тырышмай. Халыҡтың 30 – 40%-ы бөтөнләй динһеҙ (коммунистик хөкүмәт ваҡытында был һан күпкә түбән булған)
Словактар башҡа илдәрҙә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Словактар Сербияла үҙҙәренең әҙселек советына эйә. Милли әҙселектең Йәшелдәр партияһы 0,7% йыйып, Сербия парламентында 1 урын алған. Сербиялағы словактар протестанттар. Улар Бачки-Петровац общинаһында күпселекте – 65,4%-ы, тәшкил итә. Шулай уҡ улар Ковачица общинаһында иң эре этник төркөм, 41,85%, булып тора. Бач общинаһында ла уларҙың һаны күп, унда словактар дөйөм халыҡ иҫәбенең 20%-ын тәшкил итә. Быларҙан тыш, словактар Нови-Садта – 6393, Стара-Пазовала – 5212 һәм Бачка-Паланкала ла, 5047 кеше, йәшәй.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ TAB. 115 Obyvateľstvo podľa pohlavia a národnosti (ck) (xlc). Český statistický úřad (2011). — Распределение населения по полу и национальности по результатам переписи населения (2011) на сайте Статистического бюро Словакии. 25 октябрь 2015 тикшерелгән.
- ↑ 200 US census
- ↑ Národnostní struktura obyvatel (чех.) (PDF). Český statistický úřad (2014-06-30). — Этнический состав населения Чехии на сайте Чешского статистического управления — C. 5. 25 октябрь 2015 тикшерелгән.
- ↑ Population by ethnicity by 1921–2011 censuses (инг.) (PDF). Český statistický úřad (2011). — Население по национальности по результатам переписей населения (1921—2011) на сайте Чешского статистического управления. 25 октябрь 2015 тикшерелгән.
- ↑ Виноградова, А. И. и др. К проблеме становления этнического самосознания словаков — Развитие этнического самосознания славянских народов в эпоху зрелого феодализма. — М.: Наука, 1989. — Б. 233, 236—238, 242, 243.
- ↑ Перепись населения 2001 года
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Грацианская Н. Н. Словаки: К проблемам этнокультурной истории / Отв. ред. д-р ист. наук М. С. Кашуба; Институт этнологии и антропологии им. Н. Н. Миклухо-Маклая РАН — М.: ИЭА РАН, 1994. — 224 б. — 300 экз. — ISBN 5-201-00856-9. (обл.)


c: text/html

text:
Рәүҙәк Ишембай районының тауҙар ҡуйынында баш алып, был тирәгә килеп еткәнсе, тиҫтәләгән саҡрым ара үтә. Үҙ юлында берсә бейек тау-таштар араһынан етеҙ йүгергән тау йылғаһы булып, берсә тыныс ҡына аҡҡан үҙән йылғаһына әйләнеп, быуаттар буйы ер һәм кешеләрҙе көмөштәй саф һыуы менән кинәндергән бит ул. Сал Урал тауҙары ҡуйынынан аҡҡан эреле-ваҡлы күп йылғалар кеүек, Рәүҙәк тә тарихтағы иҫәпһеҙ ваҡиғаларға шаһит булһа ла, улар тураһында һөйләй алмай. Ошо хәлдәр беҙҙең көндәргә бары риүәйәттәр аша кеше хәтеренең быуаттар буйы һаҡлаған ҡиммәтле рухи ҡомартҡылары рәүешендә килеп еткән.
Рәүҙәк йылғаһы буйында төрлө матур сәскәле, үләнгә мул Сәфәртуйы яланы йәйрәп ята. Уның ни өсөн шулай аталыуы тураһында Иҫәкәй ауылында тыуып үҫкән, 16 йәшенән хеҙмәт юлын башлаған һәм хаҡлы ялға сыҡҡансы урмансы булып эшләгән 1952 йылғы Зиннур Хәмит улы Ибәтуллин бабай һөйләне. Рәүҙәк буйындағы бик күп урындарҙы атамалары менән яҡшы белгән, тәбиғәтте ныҡ яратҡан, тыуған яғына ҙур хөрмәт менән ҡараған кеше ул. Үҙе йәш саҡта йәйәүләп тә, ат менән дә, тракторҙа ла үткән, эшләп йөрөгән ер-һыуҙарҙы һағынып һөйләй:
«Ыласын ташы тауынан һуң Рәүҙәк буйлап өҫтәрәк ятҡан был ялан – борон башҡорттарҙың йәйләү урыны булған. Беҙҙең көндәрҙә йәғни, эшселәр шул яҡҡа ағас киҫергә йөрөгәндә лә, утар булып, йәшәп торорға ярарлыҡ торлағы, мал бикләгән һарай-лапаҫтары була торғайны әле.
Элек Һарғай ауылында Сәфәрбикә исемле бик сибәр, уңған ҡыҙ йәшәгән. Атаһы хәлле, дәрәжәле кеше булараҡ, йәй етһә, йөҙәрләгән баш малы менән шул яланға йәйләүгә сыҡҡандар. Сәфәрбикәне һоратып, төрлө яҡтан яусылар килгән. Ҡыҙ үҙенә оҡшаған егетте һайлап, кейәүгә сығырға ризалыҡ биргән, йәйләүҙә, ҙур байрам яһап, туй үткәргәндәр. Тик шул мәлдә Сәфәрбикә тарафынан кире ҡағылған егет ҡыҙға ағыу бирҙерә. Туй көнө ҡайғы көнөнә әйләнә. Шунан һуң был урынды «Сәфәртуй яланы» тип йөрөтә башлайҙар. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа унда утар булып, бер нисә ғаилә донъя көтөп йәшәгән».
Шул йүнәлештә Аҡбулат яланы тигән урынды үткәс, тағы ла бер ҡыҙыҡлы атама йөрөткән тау һырты бар икән. Был турала өләсәйемә 1927 йылғы Рәхимә Хәбир ҡыҙы Хәкимова ҡартәсәйем һөйләгән. Шул яҡҡа улар һалабаш һалырға, һуңынан йүкәһен һыҙырырға эшкә йөрөгән. Был һырт Бөгәмәле тип йөрөтөлә икән. Белорет яғынан Иҫке Һәйет, Сауҡайорт, Ҡолғона ауылдары тирәһенән үткән урман юлы, йәғни тәреле сәйәхәт юлы булған ул. Христосҡа табыныусылар, тәреләр күтәреп, тау-урмандар аша, Ғафури районындағы Богоявлен ауылына юл тотҡан. Бөгәмәле, йәғни «Бога молю» һүҙҙәренең башҡортсаға әйләндерелеп әйтелгән рәүеше. Ҡартәсәйемдәр йәш сағында эшкә йөрөгәндә юлда ул сәйәхәтселәрҙе осратҡандары булған.
Ғафури районының хәҙерге Красноусол ҡасабаһының революцияға тиклемге исеме – Богоявлен. Уның тураһында риүәйәтте белмәһәң, «Бөгәмәле» атамаһының мәғәнәһе лә аңлашылмаҫ ине. Шул яҡтан аҡҡан Усолка йәки Тоҙлоһыу йылғаһынан алыҫ түгел урында, йылға ярындағы бер тау ҡыуышында Табын ауылы кешеләре Изге Марияның улы Иисусты күкрәгенә ҡыҫып һынландырылған икона таба. Ул X – XII быуаттар араһында ижад ителгән, тип фаразлана. Был икона аҙаҡ юғалған һәм артабанғы яҙмышы билдәһеҙ. Шунан һуң яҡындағы ауыл Богоявлен (Алла күренгән) ауылы булып китә. Совет власы урынлашҡас, Ҡыҙыл Усолка исеме бирелеп, хәҙерге Красноусол ҡасабаһы барлыҡҡа килгән. Ә тау ҡыуышы һәм йылға изге урынға әйләнә. Һәр йәй Пасха байрамынан һуң икона табылған ҡыуышлыҡ алдына меңәрләгән кеше табынырға килә. Ошонда (Табынская Божья Матерь) «Изге Табын Инәһе» байрамы үткәрәләр. Тау ҡыуышы киртләстәренә күп майшәмдәр урынлаштырыла. Тоҙлоһыу йылғаһы буйында яр ситенән урғып сығып ятҡан шишмә һыуында ҡойоноу өсөн махсус һыу ингестәр эшләнгән. Бында дингә ышаныусылар ғына түгел, ә сәйәхәтселәр һәм ял итергә килеүселәр ҙә күп була. Улар барыһы ла, изге һыуҙа ҡойоноп, ауырыуҙарына шифа табабыҙ, тип өмөт итә. Тау ҡыуышынан өҫтә сиркәү төҙөлгән, түбәндә монастырь бар.
Йылғаның аръяғында данлыҡлы Красноусол шифаханаһы урынлашҡан, уның күркәм биналары былай ҙа матур тәбиғәтте тағы ла йәмләп тора. Был урындарҙа беҙ ғаиләбеҙ менән йыш булабыҙ. Тоҙлоһыуҙа һыу инәбеҙ, һалҡын һыулы шишмәһендә лә ҡойоноп сығабыҙ. Йылғаның шифалы батҡағына буялып, һыу инеүселәрҙән бер ҙә ҡурҡмай, балаларын эйәртеп йөҙөп йөрөүсе ҡыр өйрәктәре ярға яҡын уҡ килеп, һыуға ырғытҡан икмәкте ашап китә. Иҫ китмәле йәмле тәбиғәт күренештәре менән бергә үҙеңде йәнле тарихтың бер өлөшө итеп тойоу күңелдә яҡты хистәр тыуҙыра.
Хәҙерге көндә элекке кеүек юлһыҙ тау-урман аша әлһерәп-арып, ауыр тәреләр күтәреп йәйәү килеүсе Иисусҡа табыныусылар ҙа юҡтыр инде. Ваҡыт үтеү менән бар нәмә лә үҙгәрә. Стәрлетамаҡ – Белорет юлы буйынан Красноусол яғына йүнәлеүсе тәре күтәргән сәйәхәтселәрҙе минең дә күргәнем бар. Хәлле бағымсылар ярҙамы менән ойошторолған был тәреле сәйәхәт кешеләргә күңелендәге рухи талапты үтәргә ярҙам итәлер. Уларҙың атай-олатайҙары аманат итеп ҡалдырған изге бурысты тоғро үтәргә тырышыуҙары күңелдә ихтирам хисе уята. Төрлө халыҡтар тормошонда һаҡланған ғәҙәт-йолалар ҙа тарихты белергә ярҙам итә.
Тыуған яҡ тарихын белеү өсөн ер-һыу атамалары менән ҡыҙыҡһынырға, уларҙың килеп сығыу сәбәптәрен өйрәнергә кәрәк. Кешеләр – тарихты артабан яҙып дауам итеүселәр, беҙгә шуны оноторға ярамай.
Ләйсән СӘЙФУЛЛИНА, IX синыф уҡыусыһы.
Стәрлетамаҡ ҡалаһы Жәлил Кейекбаев исемендәге 3-сө гимназия.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
СССР-ҙың 1924 йылғы Конституцияһы
СССР-ҙың 1924 йылғы Конституцияһы — Совет Социалистик Республикалар Союзының төп законы; 1924 йылдың ғинуарында СССР Советтарының Икенсе съезында раҫланған.
1924 йылғы Конституцияһында нығытылған совет власы һәм пролетариат диктатураһы нигеҙендәге дәүләт ҡоролошо Советтар Союзының күп милләтле үҙенсәлеген сағылдыра.
Конституцияның ҡабул ителеүе сит ил державаларҙың СССР-ҙы таныуға булышлыҡ итә[1].
Кәрәк булған саҡта Конституция тексына үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индерелә. 1936 йылда СССР-ҙың яңы Конституцияһы ҡабул ителә.
Йөкмәткеһе
Ҡабул итеү тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1922 йылдың декабрендә СССР Советтарының Беренсе съезында Декларация һәм СССР-ҙы булдырыу тураһында килешеү раҫлана. Килешеүгә дүрт республика ҡул ҡуя: Рәсәй, Украина, Белоруссия, Кавказ аръяғы Совет Федератив Социалистик Республикаһы (уның составында Грузия, Әрмәнстан, Әзербайжан). Был мәлгә һәр республиканың үҙ конституцияһы була. Съезд Бөтә Союз конституцияһын әҙерләү тураһында ҡарар ҡабул итә. 1923 йылдың 10 ғинуарында СССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитеты Президиумы буласаҡ конституцияны әҙерләү өсөн 6 комиссия булдыра:
- Халыҡ комиссарҙары советын (СНК), Хеҙмәт һәм оборона советы (СТО) һәм СССР наркоматтары тураһында положениелар булдырыу комиссияһы
- бюджет комиссияһы
- СССР Юғары Суды һәм ОГПУ тураһында положениены әҙерләү комиссияһы
- СССР флагын һәм гербын раҫлау буйынса комиссия
- СССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитеты (ЦИК СССР) тураһында положениены әҙерләү комиссияһы
- наркоматтарҙың һәм коллегияларҙың персональ составы буйынса комиссия
26—27 июндә Конституция проекты РКП(б) Пленумы тарафынан тикшерелә, тулыландырыла һәм хуплана. 6 июлдә СССР Үҙәк башҡарма комитетының II сессияһы СССР Конституцияһы проектын хуплай һәм «Совет Социалистик Республикалары Союзы Конституцияһын ғәмәлгә индереү тураһында» ҡарарын ҡабул итә. 1924 йылдың 31 ғинуарында Конституция бер тауыштан Советтарҙың Икенсе съезы тарафынан ҡабул ителә.
1924 йылғы Конституция структураһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
СССР Конституцияһы ике бүлектән тора[2]:
- СССР-ҙың булдырылыуы тураһында Декларация
- СССР-ҙың булдырылыуы тураһында килешеү.
СССР-ҙың булдырылыуы тураһында Декларация[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Декларацияла берләштереү принциптары (ирекле инеү/сығыу (добровольность) һәм тиң хоҡуҡлылыҡ), Совет дәүләт милли сәйәсәтенең айырмалыҡлы характеры асып бирелә. Ул СССР-ҙың булдырыуын ябайса ғына иғлан итмәй, ул ваҡыттағы донъя революцияһы хаҡындағы хыялдарҙы төп маҡсатҡа әүерелдерә. Декларациянан цитаталар:
- «Совет республикалары булдырылған ваҡыттан донъя дәүләттәре ике лагергә бүленде: социализм лагере һәм капитализм лагере»
- «Союзға булдырылған һәм киләсәктә булдырыласаҡ барлыҡ социалистик совет республикаларына инеү мөмкинлеге бар»
- «яңы союз дәүләте… донъя капитализмына ҡаршы тоғро таянысы һәм бөтә донъя хеҙмәтсәндәренең Донъя Социалистик Совет Республикаһында берләшеүгә яңы ҡыйыу аҙым буласаҡ».
СССР-ҙың булдырылыуы тураһында килешеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1924 йылғы Конституция редакцияһында Килешеү үҙ эсенә 11 глава ала:
- I бүлек. Совет Социалистик Республикалары Союзының юғары органдары ҡарамағындағы нәмәләр
- II бүлек. Союздаш республикаларҙың мөстәҡил хоҡуҡтары һәм союз гражданлығы тураһында
- III бүлек. СССР-ҙың советтары Съезы тураһында
- IV бүлек. СССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитеты тураһында
- V бүлек. СССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитетының Президиумы тураһында
- VI бүлек. СССР-ҙың Халыҡ комиссарҙары советы тураһында
- VII бүлек. СССР-ҙың Юғары суды тураһында
- VIII бүлек. СССР-ҙың халыҡ комиссариаттары тураһында
- IX бүлек. Берләшкән дәүләт сәйәси идара итеү тураһында
- X бүлек. Союздаш республикалар тураһында
- XI бүлек. СССР гербы, флагы һәм баш ҡалаһы тураһында
1924 йылғы Конституцияның төп положениелары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Беренсе Союз Конституцияһы ҡарамағында булғандарҙың тулы исемлеген бирҙе. Конституция буйынса, Союздың махсус ҡарамағына индерелгән була:
- тышҡы мөнәсәбәттәр һәм сауҙа,
- һуғыш һәм солох мәсьәләләрен хәл итеү,
- ҡораллы көстәрҙе ойоштороу һәм етәкселек итеү,
- иҡтисадты һәм бюджетты планлаштырыу һәм дөйөм етәкселек,
- ҡануниәт нигеҙҙәрен төҙөү (дөйөм союз юстицияһы).
Конституцияны раҫлау һәм төп нигеҙҙәрен үҙгәртеү СССР-ҙың Советтары Съезының айырата ҡарамағында була. Союздаш республикаларҙың СССР-ҙан сығыу хоҡуғы һаҡланып ҡала, территорияһы тик уның ризалығы менән генә үҙгәртелә ала. Берҙәм союздаш гражданлығы булдырыла.
СССР-ҙың юғары органы итеп СССР Советтарының Съезы иғлан ителә, ул ҡала Советтарынан һәм Советтарҙың губерна съездарынан һайлана. Шул уҡ ваҡытта съезд делегаттарын туранан-тура һайланмау системаһы билдәләнә.
Съездар араһындағы осорҙа юғары власть органы булып СССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитеты (ЦИК) тора, ул Союз советынан (съезд республика вәкилдәренән халыҡ иҫәбенә ҡарата пропорциональ рәүештә һайлай) һәм Милләттәр советынан тора (автономиялы һәм союздаш республикалар вәкилдәренән тора).
СССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитетының сессиялар араһындағы осорҙа уның Президиумы (палаталарҙың берлектәге ултырышында һайлана) юғары ҡануниәт органы була, ул союздаш республикалар советтарының съездары ҡарарҙарын туҡтатып торорға һәм СССР-ҙың Халыҡ комиссарҙары советының, СССР наркоматтарының, союздаш республикаларҙың Үҙәк башҡарма комитеттары һәм Халыҡ комиссарҙары советтары ҡарарҙарын юҡҡа сығара алған.
СССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитеты үҙенең юғары башҡарма идара итеү органын булдыра — СССР-ҙың Халыҡ комиссарҙары советы, совет составына рәйес, уның урынбаҫарҙары һәм ун нарком инә.
СССР-ҙың ойошторолоу барышында союздаш республикаларҙың статусының үҙгәрелеүе уларҙың федератив союздың өлөштәре булып китеүенән һәм союз власы һәм идара итеү органдарының ҡарамағына эләгеүенән күренеп тора. Республика органдарының юрисдикцияһы Союздың айырата ҡарамағында булмаған сфераларҙа ғына рөхсәт ителә. Республикалар мәнфәғәттәре союз органдарының структураларында уларҙың вәкилдәре аша күрһәтелә (СССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитеты Президиумы, Милләттәр советы).
Конституция буйынса үҙәк периферияны контролдә тотоу өсөн бик ҙур вәкәләттәр ала. Конституция үҙ алдына — «йөкмәткеһе буйынса пролетар һәм формаһы буйынса милли» яңы сәйәси мәҙәниәтте булдырыуҙы маҡсат итеп ҡуя, һәм дөйөм берләшкән коммунистик пландарҙың һәм милли традицияларҙың компромисынан ғибәрәт була.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- СССР Конституцияһы
- СССР-ҙың 1936 йылғы Конституцияһы
- СССР-ҙың 1977 йылғы Конституцияһы
- Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Конституция СССР. Большая советская энциклопедия. Издание второе, т. 22. М., 1953 г.
- ↑ Конституция СССР 1924 года


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 17.07.2018
Сабыйҙарға ғына түгел, ололарға ла тубыҡланып йөрөү кәрәк
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 17-07-2018, 07:00
Тубыҡланып йөрөүҙең бер кемгә лә зыяны юҡ, шунлыҡтан уны һәр кемгә тәҡдим итәләр. Хатта тубыҡ быуындары ауыртҡан кешеләр ҙә был ҡытай техникаһын ҡулланып ҡарай ала. Баҡтиһәң, тубыҡтар арҡа, аяҡ, умыртҡа бағанаһы мускулдарының үҙгәреүенән, зәғифләнеүенән ауырта икән. Икенсе төрлө әйткәндә, ауыртыу аҙ хәрәкәтләнеүҙән барлыҡҡа килә.
Тубыҡланып йөрөүҙе ҡытай медицинаһы бик күп ауырыуҙан дауалау ысулы тип иҫәпләй. Ысынлап та, был ысулдың башҡа физик күнекмәләргә ҡарағанда өҫтөнлөгө күп. Уның бауыр һәм бөйөр ауырыуҙарынан да файҙаһы ҙур. Сөнки тубыҡта эске органдарҙың эшмәкәрлеген көйләүсе нөктәләр урынлашҡан.
Күнекмәгә көнөнә 15 – 20 минут ваҡыт бүлеү ҙә етә. Иҙәнгә йомшаҡ юрған түшәйһең дә, тубыҡтарға ғына таянып, ашыҡмай ғына йөрөйһөң. Тубыҡҡа көс төшкәндә ауыртыу барлыҡҡа килә икән, иң беренсе карауатта йөрөргә мөмкин. Һуңынан аяҡтарҙың мускулдары нығынғас, иҙәнгә лә төшөргә була.
...
"Йондоҙло табын" - Гөлмирә Исмәғилева
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 17-07-2018, 07:00
Үәт, ҡыҙыҡ! (13.07.2018)
Әҙәбиәт / Юмор // 17-07-2018, 06:00
[/aviable]


text:
Спас-Преображенский соборы (Түбәнге Новгород кремле)
Спас-Преображенский соборы — Түбәнге Новгород епархияһының һаҡланмаған кафедраль соборы, ул Түбәнге Новгород кремленең көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан булған.
Йөкмәткеһе
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Спас-Преображенск соборы урынында иң тәүҙә һалынған ҡорам Түбәнге Новгородҡа нигеҙ һалғас та барлыҡҡа килгән. Ул сиркәү Преображение Господня хөрмәтенә бөйөк Владимир кенәзе Юрий Всеволодович тарафынан 1225—1227 йылдарҙа һалынған. Владимир бөйөк кенәзлегенән Түбәнге Новгород кенәзлеге айырылып сыҡҡас, Түбәнге Новгород кенәзе Константин Васильевич элекке ҡорам урынында ҙур ғибәҙәтхананы Преображение Господня хөрмәтенә төҙөлә һәм 1352 йылда ғибәҙәтхана изгеләндерелә. Бында Суздалдән боронғо Спас Нерукотворный иконаһы (ул Грецияла яҙылған була). 1377 һәм 1378 йылдарҙа ҡорамды татар-монголдар талап, бөлгөнлөккә төшөрә, әммә Спас Нерукотворный иконаһын сиркәүҙән ситкә алып сығалар һәм һаҡлап ҡалдыралар. 1380-сы йылдарҙа бөйөк Түбәнге Новгород кенәзе Дмитрий Константинович соборҙы тергеҙә.
ХVII быуатта батша Михаил Федорович һәм уның атаһы, патриарх Филарет, Түбәнге Новгород ҡалаһы кешеләренән торған һәм Мәскәүҙе азат иткән ополчениеға рәхмәт йөҙөнән, яңы собор төҙөү өсөн ҡаҙнанан аҡса бүлә, сөнки шул ваҡытта иҫке сиркәү бик ныҡ туҙған була. Төҙөлөш менән билдәле, арҙаҡлы йорт төҙөүсе Возоулин Лаврентий етәкселек итә. Ғибәҙәтхана Мәскәүҙең Успенский соборы өлгөһөндә төҙөлә, «элекке ғибәҙәтхананан 15 сажин төньяҡтараҡ һалына һәм 1632 йылда төҙөлөш эштәре тамамлана, әммә бары тик 1652 йылда, батша Алексей Михайлович заманында, ғына изгеләндерелә.»[1] Иҫке ғибәҙәтхана яңыһы менән йәнәш тағы 40 йылдан ашыу тора. 1672 йылда иҫке ғибәҙәтхананы һүткән саҡта яңы соборға Түбәнге Новгород кенәздәренең һәм уларҙың ҡатындарының, шулай уҡ милли батыр Кузьма Мининдың кәшәнә-табуттары күсерелә. Ғибәҙәтхана кафедраль соборға әйләнә.
1816 йылда ҡорам туҙғанлыҡтан унда табыныуҙар алып барылмай, ә 1829 йылда ҡорам һүтелә. Бер йылдан һуң яңы биш башлы, өс тәхетле ғибәҙәтхана, иҫкеһенә оҡшатып, һалына башлай. Ул 1834 йылда изгеләндерелә.
Ғибәҙәтхананың көнбайышында саң манараһы тора. 1715 йылда янғындан ул юҡҡа сыға, ҡыңғырауҙары иреп төшә. Митрополит Сильвестр өйрәтеүе буйынса таштан яңы манара төҙөлә. Уның ҡыйығы һигеҙ яҡлы сатыр формаһында эшләнә. 1716 йылда уға ҡаланың сәғәт манараһындағы боронғо сәғәт күсереп ҡуйыла.
Кафедраль соборында ғибәҙәт ҡылыу революциянан һуң, 1918 йылда, туҡтатыла. 1924—1929 йылда манараны һүтәләр, ә ҡорамдың үҙен 1929 йылда шартлаталар, уның урынында Советтәр йортон төҙөйҙәр. (1929 йылдың 22 февралендә ҡорамды шартлатыр алдынан кәшәнәләрҙе асалар, ҡалдыҡтарын Губерна музейына тапшыралар[Комм 1]; . 1962 йылда, ҡалаға 350 йыл тулыу ваҡиғаһы арҡылы Мининдың мәйете ҡалдыҡтарын Михайло-Архангел соборында ҡайтанан күмәләр.
Түбәнге Новгородта әлеге ваҡытта собор урынында Түбәнге Новгород хакимиәтенең бинаһы тора. Уның эргәһендә 2005 йылда Поклонный тәреһе ҡуйылған, ул кешеләргә был урында элек Спас-Преображенск соборы торғанын хәтерләтеп тора, ә 2012 йылда — Нерукотворный Спас хөрмәтенә бәләкәй сиркәү (часовня) төҙөлә[2]. Шунда уҡ, Советтәр Йортона, 2008 йылда таштан эшләнгән Поклонный тәреһе ҡуйыла. Ул тәре изге равноапостольный Кирилл һәм Мефодийҙың хөрмәтенә ҡуйыла. Тәре элек Михайло-Архангель соборында торған.
Аңлатмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ В акте о вскрытии гробниц указывалось:
…Были вскрыты гробницы: 1. вел. кн. Андрея Константиновича (ум.1365 г.), 2. вел. кн. Иоанна Дмитриевича, по прозванию «Брюхатый» (ум. 1377 г.), 3. вел. кн. Василия Дмитриевича, по прозванию «Кирдяпа» (ум. 1403 г.), 4. вел. кн. Константина Васильевича (ум. 1355 г.), 5. вел. кн. Вассы (ум. 1377 г.), 6. вел. кн. Павла — митрополита (ум. 1696 г.), 7. Питирима — архиепископа (ум. 1738 г.), 8. Филарета-митрополита (ум. 1694 г.).   ввиду того, что не было надежды найти интересный материал в других погребениях, Комиссия решила приостановить работы и вскрыть остальные погребения впоследствии… Также точно пока не вскрыта и гробница Минина, представляющая из себя монументальное сооружение, требующая для разборки достаточную рабочую силу.
— Архимандрит Тихон (Затёкин) Святая благоверная Великая княгиня Нижегородская Феодора // Нижегородская старина. — 2013. — № 37-38. — С. 29.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Милюков А. Рюрикова крепость // Древняя и новая Россия. — 1877. — № 6. — С.167—169.
- ↑ Митрополит Георгий совершил чин освящения Спасской часовни в Нижегородском кремле (фото), Нижегородская митрополия, 1 ноября 2012 года
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Информация о Спасо-Преображенском соборе на сайте Государственной архивной службы Нижегородской области
- Несохранившиеся церкви и соборы Нижегородского кремля на портале «Нижегородские музеи»
- Информация о храме в открытой православной энциклопедии «Древо»


text:
Ауылды уңғандар йәшәтә
11 июля 2017 йыл | Ауыл хужалығы, Уңғандарыбыҙ
Имәндәш ауыл биләмәһендә һыйыр малы һәм һауын һыйыры аҫраусылар күп. Шуға ла бында февраль айында уҡ халыҡтан һөт йыйыу башлана. Көндәлек 2400 килограмм продукция йыйып тапшырыла.
Үҙ эшенең оҫтаһы
07 июля 2017 йыл | Уңғандарыбыҙ, Йәмғиәт
Һәр тармаҡтың да үҙ оҫталары, алдынғылары, иң-иңдәре була. Сәйетбаба почта бүлексәһе начальнигы Миләүшә Шәрифулла ҡыҙы Зиннурова ла район почта тармағы алдынғыларының береһе.
Мөхәббәтле ғаилә
07 июля 2017 йыл | Уңғандарыбыҙ, Йәмғиәт
Тормош ҡәҙерен белеп, заманға яраҡлашып, үҙ ҡыйығын булдырып йәшәргә тырышҡан ғаиләләр һоҡланыу тыуҙыра. Ошондай ғаиләләрҙең береһе Яңғыҙҡайын ауылында йәшәүсе Айгөл менән Филүс Сабитовтар хаҡында һүҙем.
Тырыштарға уңыш юлдаш
27 июня 2017 йыл | Уңғандарыбыҙ, Йәмғиәт
Алма ағасынан йыраҡ төшмәй, тиҙәр. Сәйетбаба ауылында йәшәүсе Регина һәм Илнур Шәйәхмәтовтарға ҡарата ла быны әйтергә булалыр.
Тырышлыҡ бушҡа китмәй
23 июня 2017 йыл | Уңғандарыбыҙ
Күптән түгел Ҡарағай ауы-лында йәшәүсе Миңнира менән Радик Сәғитовтар тыуған көндәрен – 55 йәштәрен билдәләне. Улар матур ғаилә булып, ҡулға-ҡул тотоношоп 32 йыл ғүмер итәләр. 2 балаға ғүмер биреп, ҡыҙҙары Рита медицина юлын һайланы, улдары Ринат – юрист. Икеһе лә яратып һайлаған һөнәрҙәре буйынса эшләп йөрөйҙәр, башлы-күҙле булдылар. Сәғитовтар бәхетле олатай-өләсәй ҙә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 238
УЧАЛЫ УРМАН МАШИНАЛАРЫ ЭШЛӘҮ ЗАВОДЫ. 1976 й. ойошторола, 1981 й. файҙаланыуға индерелә (ағас тейәгестәр, ботаҡ ҡырҡҡыс, ботаҡ ҡырҡҡыс‑бысыу, транспорт‑тейәү машиналары; 90‑сы йй. уртаһында ТЭЦ һәм ГЭС‑тар өсөн йылытыу‑техник ҡорамалдар, манипуляторҙар, ашлыҡ киптергестәр; 2000 й. алып утын яғыла торған һыу йылытыу ҡаҙандары, нефтехимия сәнәғәте өсөн арҡыры тығыҙлағыстар, регенератив һәм рекуператив һауа йылытҡыстар етештереү башлана), 2002 й. башлап ААЙ, 2007 й. ябыла. Составына иретеп йәбештереү‑йыйыу, механика (икеһе лә 1981 й. нигеҙләнгән), энергетика (1980) цехтары; әҙерләмәләр, инструменттар, ремонт‑эксплуатация (1981) участкалары ингән. 2003 й. 249 кеше эшләгән; 122,9 т һауа йылытҡыс етештерелгән. Продукцияһы БР‑ҙа һәм РФ‑та һатылған.
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Бүләк япма Октябрьский ҡалаһына китте
Новости / Башҡортостан // 7-09-2018, 07:00
йәки 25 сканвордҡа дөрөҫ яуап биргән журналист
“Йәшлек” гәзитен яратып уҡыу сылар, Аллаға шөкөр, күп. Һәр кемдең үҙ зауығы булған кеүек, һәр уҡыусыбыҙҙың яратҡан рубрикаһы йәки бите була. Кемдер спорт битен үҙ итә, бәғзеләр хикәйә, шиғыр уҡырға ярата. Күптәр өсөн билдәле шәхестәр менән әңгәмә оҡшай, “Сәләмәтлек” битен яратыу сылар ҙа байтаҡ. Уҡыусылар араһында тағы ла бер популяр бит бар: ул да булһа сканворд урынлашҡан 21-се бит. Ҡатмарлы һорауҙарға ла дөрөҫ яуап биргән, сер һүҙҙе лә асыҡлаған уҡыусыларҙың күп булыуын күреп, ғорурланып та, һоҡланып та ҡуям.
...
Үҙ телеңде үҙең яҡла!
Башҡортостан / Сәйәсәт // 20-04-2018, 13:12
йәки Татарстанда татар теленән Берҙәм республика имтиханы индерелде.
Күрше Татарстанда татар теле буйынса Берҙәм республика имтиханын тапшырыу акцияһы старт алды. Республикала ата – әсәләр, уҡытыусылар, яҙыусылар, дин әһелдәре менән рәттән чиновниктар туған телендә белемен һынап ҡарай. Улар араһында Татарстандың мәғариф һәм фән министры Рәфис Борхановта бар.БРИ һынауҙары тестары өс ауырлыҡта: беренсеһе — татар телен яҡшы белгән, икенсеһе — база кимәлендә һәм өсөнсөһөбашҡа милләт уҡыусыларына тәғәйенләнгән. Күрше төбәктә2017 – 2018 уҡыу йылы аҙағында татар теленән Берҙәм республика имтиханын 18 бала тапшырасаҡ....
Ил хәстәрен иңдәренә йөкмәп…
Новости / Башҡортостан // 22-03-2018, 07:00
Күренекле хоҡуҡ белгесе, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре ӘмирСолтангәрәевкә 60 йәш
Очерк
I
Көйөргәҙе төбәге – легендар ер. Уның йәйрәп ятҡан икһеҙ-сикһеҙ дала-ҡырҙары, тармут-тармут һырттары, батыр баһадирҙың киң күкрәге шикелле, башҡорт иленең көньяҡ сиген баҫҡынсыларҙан, барымтасыларҙан, Ырымбур далаларынан иҫкән ҡыуан елдәрҙән, ил-йортто туҙҙырыр ҡойондарҙан ышыҡлап, һаҡлап торор ҡалҡан булған....
«Киләсәктә был ергә Хоҙай үҙе ҡыҙығыр…»
Новости / Башҡортостан // 30-01-2018, 10:11
Башҡорт халҡының бөйөк улы Ш. Бабич һүҙҙәре менән аталған фотоальбом ҡулға килеп эләккәс, уның авторы ҡабатланмаҫ фоторәссам Флүр Ғазин булыуын шунда уҡ төшөнәһең. Илаһи Бөрйән һәм Көньяҡ Урал тәбиғәте, ҡырағай йәнлектәр – Флүр ағайҙың һәр һүрәтенә уларҙы һаҡларға, тирә-яҡ мөхитте яҡларға саҡырыусы мәғәнә һалынған төҫлө. 2017 йылдың аҙағында донъя күргән был бай һәм зауыҡлы китап Экология һәм айырыуса һаҡланылыусы тәбиғәт биләмәләре йылына бағышланған....
Лайыҡлы алмаш
Новости / Башҡортостан // 23-01-2018, 07:00
Нурислам һәм Асан Оләхмәтовтар, акция ойоштороп, Бөрйән районы үҙәгендә берәҙәк эт һәм бесәйҙәргә ярҙам итә
Бөрйән районының Иҫке Собханғол ауылында йәшәүсе үҫмерҙәр Нурислам менән Асан һәм күрше ҡунаҡ ҡыҙы Айсель бер заман ҙур эшкә тотона: һәр үткенсегә мөлдөрәп ҡараған, ашамлыҡҡа өмөтләнеп, кеше артынан эйәргән берәҙәк эттәрҙе, подъезд ишеге төбөндә, келәт-һарайҙар араһында йомарланып ултырған ташландыҡ бесәйҙәрҙе үҙ ҡанаты аҫтына алалар. Бер кемгә лә кәрәкмәгән йорт хайуандарын ашатыу өсөн тәүҙә өйҙәренән аҙыҡ ташыйҙар. Ләкин үҙҙәренең йорто янында дүрт аяҡлылар өсөн булдырылған хәйриә “ашхана”һында туҡланыусылар һаны көндән-көн артҡас, башҡаларҙан ярҙам һорарға мәжбүр булалар. Берәҙәк эт һәм бесәйҙәргә ярҙам итеү акцияһы тураһында плакаттар төшөрөп, шулар менән халыҡ күп йөрөгән ерҙәргә сығып баҫалар....
Кемдәр Башҡортостандың ғына түгел, Рәсәйҙең дә киләсәген билдәләйәсәк?
Новости / Башҡортостан // 15-12-2017, 07:00
йәки #UfaForum өмөтлө идеялар майҙанына әүерелеп бара
Һеҙ берәй ҡасан дәүләт йәки башҡалар тарафынан ойошторолған форумдарҙа, күргәҙмәләрҙә үҙегеҙҙе күршегеҙгә сәй эсергә ингән ҡунаҡ кеүек тойғанығыҙ бармы? Моғайын, юҡтыр. Бындай тойғо, ғәҙәттә, тик ихласлыҡ мөхитендә ғына тыуа. Уның өсөн һеҙ килгән урында барыһы ла яҡты күңелле, бер-береһенә ҡарата туғандарса ҡарашта булырға тейештер. 1 – 3 декабрҙә баш ҡалабыҙҙа уҙған “UfaForum” был йәһәттән айырым иғтибарға лайыҡ. Сөнки ул милләтебеҙгә мөкиббән ғашиҡ һәм уға тик яҡты киләсәк теләгән кешеләр тарафынан ойошторолдо.
...
Рухи байлыҡ сығанағы
Новости / Башҡортостан // 21-02-2017, 10:59
Туған тел – һәр халыҡтың быуындан-быуынға иң ҡәҙерле аманат итеп тапшырыла килгән аҫыл хазинаһы ул, мәңге тере тарихы ла. Ерҙә халыҡ йәшәй икән, теле лә йәшәй. «Телде үҫтергән – илде үҫтерер», – ти халыҡ мәҡәле. Халыҡтың рухи донъяһы, уй-хыялдары, тормош аҡылы һәм тарихи тәжрибәһе – быларҙың һәммәһен дә туған тел һаҡлай, фәкәт ул ғына һәр кемгә аңлайышлы итеп әйтеп бирә ала. Беҙ туған телдә һөйләшеп туғанлыҡ тойғоһон яҡынайтабыҙ, туған телдә йырлап, шатлыҡтарыбыҙҙы ишәйтәбеҙ, ҡайғыларыбыҙҙы таратабыҙ, күңелдәребеҙҙе сафландырабыҙ....
Минең, һинең, беҙҙең РЕСПУБЛИКА!
Новости / Башҡортостан // 11-10-2016, 14:19
Башҡорт еренең яңы тарихында, йәғни ХХ быуат башынан алып тип иҫәпләйек, республиканың тыуған көнө бер нисә тапҡыр билдәләнә.
1917 йылдағы Февраль революцияһынан һуң башҡорттар торған төбәктәрҙә милли-территориаль автономия ҡороу өсөн милли хәрәкәт башлана. Йәйге айҙарҙа Ырымбурҙа I һәм II Бөтә Башҡорт Ҡоролтайы уҙа, унда федератив Рәсәй составында «милли-территориаль рәүештә демократик республика» төҙөү ҡарары ҡабул ителә. Ошо уҡ йылдың 15 – 16 ноябрендә Башҡорт Үҙәк Шураһы Ырымбур, Пермь, Һамар, Өфө губерналарының өлөштәрен Рәсәй республикаһының автономлы өлөшө – Башҡортостан территориаль-милли автономияһы тип иғлан итә. Беҙ уны Бәләкәй Башҡортостан тип тә беләбеҙ. Бәләкәйе булғас, олоһо, йәғни ҙуры ла булырға тейештер бит? Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы – БАССР – 1919 йылдың 20 мартында ойошторола. Республикабыҙ ошо атама менән 71 йыл йәшәне. Һәм тағы ла бер тыуған көн – 1990 йылдың 11 октябре. Был көндө «Башҡорт АССР-ының Дәүләт суверенитеты тураһында» декларация ҡабул ителеүен йәш быуындың белмәүе лә ихтимал. Ошо ваҡиғанан һуң бер нисә ай үтеүгә БАССР Башҡортостан Республикаһы итеп үҙгәртелде.
...
#UfaForum – йәштәр өсөн!
Новости / Башҡортостан // 14-09-2016, 13:10
Премияны кем алыр?
Новости / Башҡортостан // 3-08-2016, 14:30
[/aviable]


text:
Евлампиева Вера Федоровна
Евлампиева Вера Федоровна (17 апрель,1880 йыл, Өфө губернаһы, Минзәлә өйәҙе, Зәй ҡасабаһы, хәҙер Татарстан Республикаһы, Зәй ҡалаһы — 7 июнь, 1970 йыл, Өфө ҡалаһы) — педагог, РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1944 йыл).
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Өфө губернаһы, Минзәлә өйәҙе, Зәй ҡасабаһы (хәҙер Татарстан Республикаһы), Зәй ҡалаһында 1880 йылдың 17 апрелендә тыуған.
Белеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Успение сиркәү-мәхәллә Епархия ҡыҙ балалар училищеһын тамамлай (1896 йыл).
Хеҙмәт юлы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1896 йылда Успение сиркәү-мәхәллә Епархия ҡыҙ балалар училищеһын тамамлағандан һуң, Евлампиева Вера Федоровна 1907—1912 йылдарҙа шәхси ирҙәр гимназияһында, 1907—1914 йылдарҙа Өфө шәхси хеҙмәткә ярҙам итеү йәмғиәте ҡарамағындағы ололар өсөн киске йәкшәмбе мәктәбендә, 1912—1919 йылдарҙа Мариин ҡыҙ балалар гимназияһында, бер үк ваҡытта 1915 йылдан алып Өфөләге Уҡытыусылар институты ҡарамағындағы Юғары башланғыс училищела уҡыта.
1919 йылдан башлап Өфөнөң 48-се 1‑се баҫҡыс мәктәбе мөдире, бер үк ваҡытта 1920—1921 йылдарҙа Өфө губерна халыҡ мәғарифы бүлеге инструкторы булып эшләй.
1922 йылдан алып Өфө ҡалаһының 1-се берләштерелгән 1‑се һәм 2‑се баҫҡыс мәктәп мөдире урынбаҫары була.
1924 йыл — 18-се фабрика-завод өйрәнсектәр мәктәбе мөдире, ә 1933—1942 йылдарҙа Өфө ҡалаһының 11-се урта мәктәбе (хәҙер С. Т. Аксаков исемендәге мәктәп) уҡытыусыһы булып эшләй.
1943—1953 йылдарҙа 3-сө урта мәктәптең (Өфө ҡалаһының № 3 гимназияһы) уҡыу‑уҡытыу бүлеге мөдире, бер үк ваҡытта 1932—1953 йылдарҙа Башҡортостандың уҡытыусылар белемен камиллаштырыу институты методисы.
Бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
• Ленин ордены менән бүләкләнгән (1949 йыл).
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Евлампиева Вера Федоровна // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 15.11.2017
Имен хеҙмәт итеп ҡайт, Илгиз!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 15-11-2017, 13:35
Баймаҡ районының Билал ауылы китапханасыһы Райхана Булатова:
Бөгөн илебеҙҙә хәрби хеҙмәткә саҡырылыусылар көнө билдәләнә.
Әрме хеҙмәте ир-егеттең иңенә төшкән төп бурыстарҙың береһе. Иртәнсәк Һәмән ауылында йәшәүсе Ғәлиә һәм Әмир Асҡаровтарҙың улдары Илгиз ил һаҡларға юлланды. Атыр таңдарыбыҙ имен булһын өсөн ил һаҡларға юлға сыға егеттәр.
Имен йөрөп, һау ҡайт, Илгиз!...
Бөгөн илебеҙҙә хәрби хеҙмәткә саҡырылыусылар көнө билдәләнә.
Әрме хеҙмәте ир-егеттең иңенә төшкән төп бурыстарҙың береһе. Иртәнсәк Һәмән ауылында йәшәүсе Ғәлиә һәм Әмир Асҡаровтарҙың улдары Илгиз ил һаҡларға юлланды. Атыр таңдарыбыҙ имен булһын өсөн ил һаҡларға юлға сыға егеттәр.
Имен йөрөп, һау ҡайт, Илгиз!...
Балан ҡуйырығы (повидло)
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 15-11-2017, 09:00
Баланды тәлгәше менән йыйып алғас, бөртөкләп тирергә. Һалҡын һыу менән сайһаң, ваҡ сүбе һыу өҫтөнә ҡалҡа. Емеш менән 5 литрлыҡ кәстрүлде саҡ ҡына тултырмайым. Өҫтөнә ярты литр һыу ҡоям да, талғын утҡа бешерергә ҡуям. Ҡайнап сығып ҡына килһә, алам. Ныҡ бешһә, төҫө бурһыу булып китә, ә былай баландың үҙ төҫө һаҡлана. Дуршлаг йәки эре тишекле иләк аша баланды һығып сығарам. Һөйәге һөҙөлөп ҡала. Шул массаға өлөшкә өлөш шәкәр һалам да, тағы бер өлөш шәкәр өҫтәп, ул иреп бөтһөн өсөн болғатып ултыртып ҡуям. Шунан табаҡты талғын утҡа ҡуйып, бер аҙ ҡайнатам. Оҙаҡ бешерергә кәрәкмәй. Төҫө һаҡлана. Повидло ҡатҡылыраҡ булһын тиһәң, һыуҙы әҙерәк ҡойорға мөмкин.
Таңһылыу Вәлиева.
...
Ҡамыр ризыҡтары уңһын өсөн
Махсус бит // 15-11-2017, 08:00
Ҡамыр баҫҡан ваҡытта ондо шыйыҡса өҫтөнә һалырға түгел, киреһенсә, шыйыҡсаны әҙ-әҙләп кенә онға ҡушырға һәм яҡшылап болғарға кәрәк.
- 1 стакан шыйыҡсаға май ярты стакандан артыҡ һалынырға тейеш түгел. Юғиһә ҡамыр күпереп бешмәйәсәк.
- Маргарин ҡушып бешерелгән ризыҡ тиҙ генә иҫкермәй.
- Ҡулға йәбешеп торған йомшаҡ ҡамырҙы пергамент ҡағыҙы йәки целлофан менән ҡаплап йәйеү еңелерәк. һалҡын һыу тултырылған шешә менән дә йәйергә мөмкин....
Үәт, ҡыҙыҡ! (10.11.2017)
Әҙәбиәт / Юмор // 15-11-2017, 07:00
Бүләктәр әбйәлилдәргә эләкте!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 15-11-2017, 07:00
«Аҙна һайын – бүләк!» конкурсында был аҙнаның еңеүселәре – Әбйәлил районының Асҡар ауылынан Ф. РАМАҘАНОВА менән ошо уҡ райондың Аслай ауылынан Фәниә МАНСУРОВА. Улар салат һауыттары йыйылмаһы һәм сәйнүк менән бүләкләнә.
Еңеүселәргә призды алыу өсөн паспорт, СНИЛС, ИНН күсермәләре кәрәк. Үҙегеҙ килеп ала алмаған осраҡта, редакцияға балаларығыҙҙы йәки таныштарығыҙҙы ебәрергә мөмкин.
Бәйге декабрь аҙағына тиклем дауам итә. Гәзиткә яҙылыу тураһындағы квитанцияғыҙҙың күсермәһен тиҙерәк ебәрергә ашығығыҙ. Ә инде «Республика Башкортостан» дәүләт унитар предприятиеһы уйнатҡан ҡиммәтле бүләктәргә лә эйә булғығыҙ килһә, «Йәшлек» менән район гәзитенә яҙылған квитанцияғыҙҙың да күсермәһен редакцияға ебәрергә онотмағыҙ....
Еңеүселәргә призды алыу өсөн паспорт, СНИЛС, ИНН күсермәләре кәрәк. Үҙегеҙ килеп ала алмаған осраҡта, редакцияға балаларығыҙҙы йәки таныштарығыҙҙы ебәрергә мөмкин.
Бәйге декабрь аҙағына тиклем дауам итә. Гәзиткә яҙылыу тураһындағы квитанцияғыҙҙың күсермәһен тиҙерәк ебәрергә ашығығыҙ. Ә инде «Республика Башкортостан» дәүләт унитар предприятиеһы уйнатҡан ҡиммәтле бүләктәргә лә эйә булғығыҙ килһә, «Йәшлек» менән район гәзитенә яҙылған квитанцияғыҙҙың да күсермәһен редакцияға ебәрергә онотмағыҙ....
КХЛ тәнәфескә туҡтаны
Новости / Спорт // 15-11-2017, 06:30
[/aviable]


text:
12 май
12 май — григориан стиле буйынса йылдың 132-се (кәбисә йылында 133-сө) көнө. Йыл аҙағына тиклем 233 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Хангилдин Вәсик Хәйҙәр улы (12.05.1907—15.06.1998) — ғалим-селекционер, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы академигы, ауыл хужалығы фәндәре докторы (1974), профессор (1961), РСФСР-ҙың 6-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Ленин (1971), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1957, 1966) һәм Халыҡтар дуҫлығы (1982) ордендары кавалеры. РСФСР-ҙың атҡаҙанған агрономы (1957), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1963).
- Макеева Клавдия Ивановна (12.05.1927—4.03.2006) — РСФСР-ҙың һәм Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы, Күмертау ҡалаһының почётлы гражданы.
- Әлмөхәмәтова Фирҙәүес Сабирьян ҡыҙы (12.05.1947) — Баймаҡ үҙәк район дауаханаһының элекке баш шәфҡәт туташы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре.
- Рәхмәтуллин Айбулат Дәүләтбай улы (12.05.1967) — ҡурайсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2014), Нефтекама дәүләт филармонияһының художество етәксеһе.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Краснова Зоя Игнатьевна (12.05.1938—16.01.2014) , «Салаватнефтеоргсинтез» етештереү берекмәһенең 1960—1988 йылдарҙағы аппаратсыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1975). РСФСР-ҙың 9-сы саҡырылыш, БАССР-ҙың 11-се саҡырылыш Юғары Советтары депутаты. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бөрө районы Поповка ауылынан.
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
- Подробности
- Просмотров: 944
“АЛДАР МЕНӘН ЗӨҺРӘ”, башҡ. ауыҙ-тел ижады ҡомартҡыһы, хикәйәт.
Фаразланыуынса, Т.С.Беляев әҫәрҙе Ҡуңҡас сәсәндән (уның исеме арнауҙа иҫкә алына) яҙып алған. Урыҫ телендә “Минең кистәрем. Башҡорт әкиәттәре” (“Мои вечера. Сказки башкирские”) исемле яҙма һаҡланған. Текст проза формаһында яҙылған. 56 өлөштән (“кистән”) тора, тәүге һәм аҙаҡҡы бите юҡ. Сюжет тол ҡалған Зөһрәнең кейәүгә сығыуына бәйле ваҡиғалар т‑да һөйләүҙәренә ҡоролған: ҡыйыу Алдар батыр м‑н осрашыуы, уларҙың мөхәббәте, тормош ҡороуҙары һәм ҡылған батырлыҡтары. Әҫәр боронғо башҡорттарҙың көнкүреше, ырыу-ара мөнәсәбәттәре һәм рухи донъяһын сағылдыра. Унда башҡ. фольклоры һәм көнсығыш әҙәбиәте эпик жанрҙарының традицион мотивтары файҙаланылған.
Тексты башҡ. теленә Р.Й.Ғарипов тәржемә итә. “А.м.З.” хикәйәтенең башҡорттар араһында йәшәүе хаҡында уның “Алдар Шымай менән Зөһрә” риүәйәтендә иҫкә алыныуы һөйләй. 1992 й. Ульяновск өлк. археологик эҙләнеүҙәр барышында 7 б. 2-се ярт. ҡәберлектәрҙә һөйәк пластиналары өлөштәре табылған. Археолог В.Г.Котов фаразлауынса, уларҙа “А.м.З.” эпизодтары һүрәтләнә. Был хикәйәттең боронғо нигеҙҙәре хаҡында һөйләй. “Минең кистәрем. Башҡорт әкиәттәре” әҫ. ҡулъяҙмаһы — Рәсәй милли китапханаһында (С.‑Петербург), уның фотокүсермәһе Ғилми китапханала һаҡлана.
М.Х.Иҙелбаев
Тәрж. Р.М.Шәрипова


text:
- Подробности
- Просмотров: 368
НӘРӘЛЕ, Я м а н т а у, Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы һырт. Учалы р‑ны буйлап Шерәмбай й. (Мейәс й. басс.) алып Шарҙатма й. (Уй й. ҡушылдығы) тиклем субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо яҡынса 8 км, киңлеге яҡынса 2 км, абс. бейеклеге 752 м. Һырт уйһыулыҡтар м‑н йырғыланған; 3 түбәһе бар. Аҫҡы палеозойҙың перидотиттары, дуниттары, пироксениттарынан тора. Һыртта — Мейәс й., көнбайыш итәгенән Шерәмбай һәм Шарҙатма башлана. Көнсығыш итәгендә Алакүл, Нәрәле, Шерәмбай һ.б. күлдәр бар. Ландшафы ҡараһыу һоро урман тау тупрағындағы ҡарағай-ҡайын урмандарынан һәм йыуылған ҡара тупраҡтағы болонло далаларҙан ғибәрәт.
Тәрж. Х.А.Шәрипова


text:
1 август
1 август — григориан стиле буйынса йылдың 213-се (кәбисә йылында 214-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 152 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
- 6 Иҫкәрмәләр
Байрамдар
- Рәсәй — Рәсәй Ҡораллы Көстәренең тыл көнө.
- Рәсәй — Беренсе донъя һуғышы ҡорбандарын хәтерләү көнө.
- Әзербайжан — Әзербайжан теле һәм алфавиты көнө.
- Ангола — Ҡораллы көстәр көнө.
- Бенин — Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
- Швейцария — Конфедерация көнө.
- Ямайка — Эмансипация көнө.
- Рәсәй — Инкассаторҙар көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1914 — Германия Рәсәй империяһына һуғыш иғлан итә.
- 1924 — СССР-ҙа Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены булдырыла.
- 1927 — Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты һәм РСФСР Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарары менән Ленинград өлкәһе ойошторола[1]. (рус.)
- 1928 — Башҡорт АССР-ында даими радиотапшырыуҙар башлана.
- 1936 — Берлинда XI йәйге Олимпия уйындары асыла.
- 1939
- 1964 — СССР-ҙың «Маяҡ» Бөтә Союз радиостанцияһының позывнойҙары ярты сәғәт һайын яңғырай башлай.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Зинковский Валерий Михайлович (1.08.1937), спортсы, тренер. Хәҙерге бишбәйге буйынса СССР-ҙың спорт мастеры (1965), РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1984). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Вәлиев Иршат Ғәли улы (1.08.1928—12.10.1997), башҡорт театр актёры. Башҡорт АССР‑ының халыҡ артисы (1984).
- Фәхретдинова Хәҙисә Сиражетдин ҡыҙы (1.08.1938), дерматовенеролог-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (2000), профессор (2004). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2003). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Көйөргәҙе районы Төкән ауылынан.
- Роберт Миңнуллин (1.08.1948), шағир, журналист, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, Татарстан Республикаһының Дәүләт Советы депутаты. Татарстандың халыҡ шағиры (2005) һәм атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993), Башҡортостандың (1998) һәм Марий Элдың (2014) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Х. К. Андерсен исемендәге Халыҡ‑ара балалар һәм үҫмерҙәр өсөн китаптар советының Почётлы дипломы эйәһе (1994). Татарстандың Ғабдулла Туҡай (1998) һәм Муса Йәлил (1982) исемендәге дәүләт премиялары, шулай уҡ күп кенә әҙәби премиялар лауреаты. Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры (2013). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Илеш районы Нәжәде ауылынан.
- Фәтихова Римма Мөхәмәт ҡыҙы (1.08.1948), ғалим-педагог һәм психолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Психология фәндәре кандидаты (1982), педагогия фәндәре докторы (2001), профессор (2003). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2008) һәм мәғариф отличнигы (1995).
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Вилданов Әхәт Ханнан улы (1.08.1944), әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (1978). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2007), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2009), Башҡортостандың мәғариф отличнигы (2006). Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы (1994).
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1929 — Лейла Абашидзе, совет һәм грузин киноактёры һәм йырсыһы. Грузин ССР-ының халыҡ артисы (1965). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Шерих Д. Ю. «Городской месяцеслов. 1000 дат из прошлого Санкт-Петербурга, Петрограда, Ленинграда.» К 290-летию Санкт-Петербурга. Издательство «Петербург — ХХI век». 1993 г. 224 с., тираж 30 000 экз. ISBN 5-85490-036-X.


text:
Кисә мин кисә менән закончить өсөн кибеткә захватить бер нисә әйберҙәрҙең, һәм минең өсөн бик ҡыҙыҡлы һөйләшеү менән кассиром. Беҙ бер ни тиклем һөйләштек, ул шул тиклем отсканировать минең товарҙары, һәм шул ваҡытта ул миңә тәҡдим яһаны дисконт картаһы, әммә мин, тине ул, минең хатыным иде бер үк. Бына ҡасан һөйләшеү ләззәт алдым. Мин беләм, был һүҙ бик яҡшы, сөнки был минең бик күп тапҡыр. Ул бара, нәмә кеүек был...
Кеше: Тип!? Һеҙ женаты?
Миңа: Әлбиттә, мин өйләнгән ине дауамында ике ярым йыл.
Кеше: Ни тиклем һеҙ? Һин выглядит бала кеүек.
Миңа: Мин егерме өс.
Кеше: Һеҙ шулай итеп йәш дә булһаҡ! Ни өсөн донъяла еңел ине һеҙ эшләнегеҙ, тип?
Миңа: Ни өсөн мин түгел?
" 2009, Мин кейәүгә шул саҡ хоҡуҡи яҙҙы постепенно йәштә егерме бер йыл. Ваҡытында минең ухаживать, ҡатнашты, ҡыҫҡа һәм никах, Миңа задавать бер генә тапҡыр мәсьәләләре, "Ни өсөн өйләнергә шундай йәш? Т нимәгә бындай пешка?”, һәм минең яратҡан, "Һеҙ көтөргә тейеш ине һәм наслаждаться һеҙҙең тормош!”
Ҡайһы бер кешеләр, задавка бындай һорауҙар таныш булмаған кешеләргә, әммә ҡайһы ғаилә иде. Иле ҡытайҙа, мин сумасшедшем өсөн өйләнергә бындай "йәш” йәше?
Ярай, рөхсәт итегеҙ миңә бирергә һеҙгә өс сәбәптәр, ни өсөн мин өйләнергә ҡарар итә башлағас, мин.
1. Мин ҡаршы алды благочестие ҡатын-ҡыҙҙы
Нисек унһигеҙ йәшлек первокурсник " библейского көллиәте, Мин дә актив ищу хатынын, тик Хоҙайға ине, теләсә таныштырыу, минең менән йәш ҡатын-ҡыҙ киткәс, уның йөрәге. Ул иде красива, ләкин был күпкә ҙур, ул яратҡан Иисуса. Ул белһәм, тип уның булды грешник мохтаж Божьи благодать, һәм уның баҫалҡы ине, понятий йөрәк. Ахыр сиктә, беҙ инек бер өлөшө бер үк сиркәүе, шулай булғас, мин ҡарарға тейеш, уға хеҙмәт итергә, үҫә, һәм дөрөҫ бирергә, уға башҡа ваҡытта. Мин башланы һөйләргә минең эске круг уның тураһында. Минең дустарым, остаздар, пасторы һәм барыһы да килеште – ул иде благочестие ҡатын-ҡыҙ. Мин алыр инем күрергә, тип, мин иду һәм уның менән яратыу, уның өсөн ҡалған өлөшөндә минең тормошомда.
2. Мин әҙер инем
Шул ваҡытҡа мин башланы тураһында уйларга ысын барлыҡта никах һәм был шулай булғас ышаныс менән тапшырырға теләр ине ҡытайҙа кемгә үҙен ҙә булһа тормош буйлап. Мин тип һораны үҙен, аламмы байтаҡ өлкәндәр һәм яуаплы. Мин эҙләгән аша изге Писания һәм уйланы тураһында ире өлкәлә, һәм һөйләштеләр женатый дустар, остаздар. Һуң ҙур күләмдә доғалар һөйләү һәм, минең уҡытыусы һәм пастор минең сиркәү диде миңә, мин әҙер инем уны преследовать. Мин маҡтап туялмай ине. Тик мин түгел,’T эйә преследовать уны, әгәр мин уйлаған, был’т әҙер, рухи етәкселек уны, тәъмин итеү һәм уны, һәм булырға, ғаилә башлығы.
3. Никах-был яҡшы теләк
Башта мин тойманым, мин иҫбатларға тейеш скептик, тип женя йәш ҡайсағында ок. Әммә мин посмотреть был писания мин тапмаған кеүек әйберҙәр, "Никах үлем равняться! Йүгерергә, уның!” йәки, "Ҡуйырға никах, һеҙ әлегә алмайсы һыуҙарға,” йәки, "Ғына өйләнергә, һин күп стар өсөн, наслаждаться тормышы,” йәки, "Уйнай ҡырҙа, һуңынан һайларға яҡшы.”
Моның урынға мин таптым шундай команда, ҡайһылай, "Йүгерергә йәш поход”, мин уҡыған пассажир, нисек притчи 18:22 нимә тип әйт, "Кем таба хатынын, ул тапҡан файҙаһына алған кинәнес-се Әфәнделәр.”
Шуға күрә, кешеләрҙең тиҙәр, "Заставить сине кейәүгә сығырға шундай йәш?” минең яңы яуап, "Һеҙ знаете дөрөҫ һорау.” Минең уйлауымса, уның нигеҙендә мәсьәлә булып тора фараз тураһында хәбәр никах крадет нәмә минән, әйтерһең дә, минең йәшлек юҡҡа татарстанда ҡылынған жертвенный любви, ул ҡулланылырға мөмкин " өсөн случайно удовольствия һәм шелушин.
Никах-был иҫ киткес бүләк Хоҙайҙан! Был тигәнде аңлата благодать. Мин тапҡан үҙенә хатынын, һәм был яҡшы. Килешмәм менән логико, тип әйт, һыуҙарға Божьи благословение мөмкин тиклем оҙағыраҡ. Моның урынға инем, - тине, наладить Божьи яҡшы бүләктәр һәм распорядитель улар өсөн бер ғорурлыҡ.
Был түгел, тимәк, барыһы да өйләнергә тейеш, мин яһаны. Ине, насар булһа, мин пропитаться поженятся менән элек сағыштырғанда, мин әҙер инем. Ҡайһы бер сығып, етәксе һ. б. кәрәк, күп релм, һәм ҡалғандар кәрәк ҡарап молиться өсөн ҡәнәғәтләнгәнлек ышаныс һәм Алдаһалар һәм уның ваҡыт. Минең маҡсат түгел булып тора, тиһәк, һеҙ йәшрәк поженятся, күберәк булған һайын, һеҙ иң ҡәҙерле. I just want to dispel the myth that we should delay adulthood and only consider marriage once we’re thirty or older.
Түгел, Үкенәлер
Кисә Твиттер тигән бер кеше тип һораны мине, әгәр мин пожалели, тип шулай иртә кейәүгә. Минең яуап? Абсолют түгел.
Был иң яҡшы ҡарарҙар минең тормошомда. Мин бәхетлерәк һәм святые ҡарағанда инем, ике йыл ярым элек, һәм был яҡшы. Мин теләмәм кеүек тойолдо, сөнки мин әллә ниндәй супер редкая аномалия. Мин беләм, бик күп кешеләр өйләнешә был юн йәштә йәки йәшрәк мине. Улар ҙа күрҙек никах бүләк итә һәм улар күргән дә моның ара. Мин һәм минең хатыным булырға мөмкин хәҙер йәш, тик мин моль өсөн оло бәхет, мөхәббәт уҡ хатыным аҙағына ҡәҙәр тормош етәксе һ. б.. Ә әлегә мин телем повидаться зирәклеге һәм әйтемдәр "тешатся жену йәшлек.”


text:
ФЛ студияһы 12 Пачка Ҡултамға Ярыҡ был эш бик көслө һәм билдәле аудио цифрлы станция, шулай уҡ емеш булараҡ билдәле элмәк. Был программала үҙе өсөн бик һөнәрҙәрен күрһәтә мөхәррирләү инструменттары, йыр һәм элмәктәр яһай потрясающий мөмкинлек бирә.Әгәр телисез икән, йырҙың аудио булдырылған, улар аласыз скачать ФЛ студияһы 12 Сигнатура Йыйылмаһы Торрент.
ФЛ Студио Bundle ҡултамға русификатор башта картина нигеҙендә тармаҡтың үҫеш юлы тулыһынса әммә һуңынан бельгия аша автор дидья ойошмаһы dambrim, ФЛ ҡултамға Студио торрент Bundle был программа тәьминәте ярҙамында ди-джей, инженер студияһы, йыр һәм етештереү ойошторола., идара итеү һәм тауыш файлы. Әммә, өҫтәмә, тип йырҙа ғына уйынсыҡ, улар аудио цифрлы станция эшселәргә әйләнде. (г.) предприятие физик заттар яллана. йыр, музыка һәм идара сығарыу өсөн.
Фл Студияһы Скачать 12 Пачка Ҡултамға Ярыҡ
Фл Студияһы 12 Пачка Ҡултамға Ярыҡ
Хәйер, уның элекке ябай фекерҙәштәр менән ОС Windows, ФЛ Студио Bundle ҡултамға бушлай скачать һуңғы йылдарҙа бер нисә программа менән тәьмин итеүҙе яҡшыртыу ҙур ярыҡ булыуы менән напоказ. Был’ы миль көтөлә, тип бер аҙ, вариациялар, структураһы һәм башҡа картиналар тәҡдим записи на mac os әүәләргә мөмкин ине ашыу талғын операцион.
Үҙенсәлектәре:
Интернет-браузер
Был һайлау гарантиялана, тип йүгереү ваҡытында музыка, һеҙ скачать документтары проекттары һәм башҡа мәсьәләләр интернет алырға кәрәк.. Был һыу бик ҡыҫҡа яҙыр кәрәк, һеҙҙең өсөн бөтә кәрәкле файлдар
Шулай Уҡ Һеҙ Оҡшамауы Мөмкин: Улушитель Өсөн Тулы Версия Скачать Бушлай Аудио DFX Торрент
Инструменттар панелдәре
Навигация фаза был панелдәр булып тора, тип ышанам меню бар, тамаша кеүек уйнатты, төрлө вариантын һәм төрлө төймәһе йәки сағылдырған скрытие
Шкаф каналы ж/секвенсор пошаговый
ФЛ ҡултамға бушлай Студио Бандл Был гаджеттар музыкаль ыңғай мөмкинлеген тәьмин итәсәк, шулай сэмплер менән бергә синтезатор һәм контроллек итеү, тип ышанам, һәм канал кеүек контроллек MIDI клавиатура. Гаджет ярҙам күрһәтеү өсөн йәки ике тауыштан скачать музыку уйнатыу файҙалы. - өдату-ла, ә контроллек булараҡ, уның талаптарын ысулын ғәмәлдәр, хатта ҡайһы бер ярҙам һәм башҡа төрлө тамаша контроллек параметрҙары хитро.
Пианино
Бөтә каналдар пакеты функциялы ҡарай.. Сысҡандың уң төймәһенә баҫыу нажмите был төймәгә менюһы ярҙамында тормошҡа ашырырға мөмкин каналында инструменттың панелдәр була һәм буласаҡ һайлау, һеҙҙе яратҡан өсөн көйләү йоғонто яһай., йәки уны туҡмау менән алмашыу циклы. Скачать был коралы ярҙам менән күп функциялы булыуына һәм һайлау, уларға бәйләүестәрҙе һәм күп һанлы авторҙары өлгөләре индерелде
Плейлист
Һеҙ аласаһы һеҙ бында бөтә юлдар композиция билдәле булыуынса, был’программа эшләй re аша. Хаталыҡ менән һеҙ уны яһауҙың бөтә секвенсор һәм пианино хәйләле, сөнки ул, был бүлек, һеҙгә бирер өсөн бөтә көй.
Мыслители
Программа менән тәьмин итеү мөмкинлеге бирелә һәм төрлө эҙемтәләрҙә микшер улар өсөн мөһим характеристика каналы йүнәлтеү, уның иң таҙа булһа, һәр ир-аттың ҡатын-ҡыҙ булыу шуға күрә аласыз йәки өҫтөндә контроль тауыш сығанағы.
Яңы Мөмкинлектәр:
Сплющиваться интерфейсы
Өҫтәүенә был моделен яҡынса был иң приметный. Интерфейс разродиться шулай булғас, был’ы масштаблы миль, еңел һәм сплющиваться, DAW өсөн заманса программа менән аяҡ баҫа, тип, уңайһыҙ булһа ла ҡулланылған фотоһүрәттәр һәм хәҙер градиент. Сөнки бер ҡорал ҡулланыу буйынса йөҙ, был’ы мөһим китә, әллә юҡ тип, уны’s өсөн еңеллек яһарға ала һәм был аңлашыла төҫлө һәм бына һеҙ бөгөн нимә менән прицеливание’ы өҫтәмә
Туп-тулы етәкселеге бәйләнеш
Был сираттағы ҙур өҫтәмәләр ФЛ студияһы 12 Пачка Ҡултамға Бушлай һеҙ ул программа тәьминәтен файҙаланыу мөмкинлеген бирә, уға ҡағыла. Һеҙ компьютер, әммә, сенсор булып панель, панелдән йәки был ярҙам өсөн функциялы үҙенә бәйле булырға тейеш, уны сафҡа индереү менән бәйләнешкә индерә.. Әгәр сездә бар, мульти-панелдәр сенсор, был’ы шулай уҡ хуплана, һәм был мөмкинлек бирә һезгә ала, хатта бер мәсьәләләренә артыҡ бер юлы идара.
Плагин
Был прибор панелдәре тора., Эдисон, видео емеш-плеер, декаданс, Максимус, рифф ҡоролошо, стерео формирователь емеш-еләк һәм, ул үҙ функцияһын индерә.
Һөҙөмтәлә цифрлы
Һөҙөмтәлә серияһын цифрлы облачная, уларҙың һуты менән килһен был яңы моделе тора ФЛ студияһы 12 Бөтә Ҡапма Торрент Плагин, тулайым файҙаланған өсөн ҡырҙан туҡмап манипулирование, күләме һәм ваҡыты аудио, люкс эффект гитарасы хардкорный, fruityvocoder, яңы то, тупты, патчер, визуализатор мөхәррире һәм уйын. Бөтә был тәьмин итә, тип, һеҙ, аласыз скачать был-һеҙҙең эш, һеҙ һайлау һөҙөмтәләре шулай, күрәһең..
Варианттары/вариациялары
Тѳрлѳ программалар менән тәьмин итеү. 3 ике варианттары варианты конкрет һәм, мөмкин булғанса аҡса бүлдек
- Емеш-еләк сығарыу
- Версия етештереү
- Интернет Пакет фирма. Был баҫмаларҙа ла ул үҙенең программаһын индереү функцияһын..
- Демо-версия. Был бушлай, ләкин ҡайһы бер ҡаршылыҡтар булһа. Бындай режим һаҡлау аудио һәм эшкәртеү мөмкин түгел.
- Яңынан асылған булған осраҡта, түләүле моделдәре өсөн әлегә лицензияһы. Ул үҙ эсенә төрлө кәртә тота алмай
- Һәр ваҡыт хәйләкәр яҡшы һәм тауышы сомнительно предустановленный
- Мобиль моделе. Был программала тәьмин итеү Android мобиль файҙаланыусылар файҙаланырға мөмкин булһа ла, һәм ҡайһы бер илдәр менән.
- Атап әйткәндә, эшләү өсөн Windows 8


text:
Кейген Профессиональ һәм DVD сокращенно Винкс ҡушымта был бик көслө һәм билдәле, был һеҙҙең мөмкинлеге булдырырға неограниченный һаны күсермәһе DVD-видео.Әгәр һеҙ баҫыуҙарҙы ярыҡ эҙләп Сокращенно торрент dvd Винкс softkelo менән һеҙ мөмкин скачать.
Сокращенно торрент dvd Винкс эксперттар халыҡ-ара тирә-яҡ йәғни күп кеше ҡуллана.. Был мәғлүмәт өсөн ҡулланыла иң һөҙөмтәле булған 1-се магазин тыш программалар өсөн резерв күсермәһен эшләү өсөн DVD-диск. Шулай уҡ был ҡулланып, һеҙ был үҙенсәлекле контент менән эшләү өсөн был ысын прессингы dvd dvd ҡаты һәм dvd. Ҡулланыу Сокращенно тураһында dvd Винкс 3.7.2 Боровецк, бәлки, бөтәбеҙ өсөн һезгә яһарға резервную күсермәһен, факттар менән бәйле, мөһим булыуына өҫтәмә, һеҙ башҡа төрлө күсермәһе кәрәк ирешә компакт-диск, шулай уҡ дискта персональ улар һеҙҙе уйнатыр, ауыр.
Winx Скачать күсермәһе тураһында DVD кейген
Кейген Профессиональ һәм DVD сокращенно Винкс
Статистика буйынса ул шул уҡ иҫке һеҙҙең һөҙөмтәле булыуы мөмкин түгел; был күрһәтә, был һеҙҙең тәүге күләме дауам итә. Был ысулы бик һөҙөмтәле булыуы мөмкин, һәм һеҙ был мәғлүмәт тота һезгә яһарға резервную күсермәһен. Күп кенә оло йәштәге кешеләр менән файҙалана белеү Асҡыс Pro сокращенно DVD Винкс, әммә, күп кеше һеҙ табан аласыз, был уларҙың социаль таныш булмаған менән. Был-беҙҙең версия корпорацияһының күҙәтеү Сокращенно тураһында dvd Винкс 3.7.2 һөҙөмтәле файҙаланылырға тейеш һеҙ тейеш, шуға күрә башҡа был срыв. Бынан тыш, был форматта һеҙгә уның менән айырылып сокращенно яҙып бирһә, һеҙҙе яратҡан өсөн күсереү мөмкинлеге структураһы. Тик һеҙҙең аша, һеҙҙең күсермәгә dvd аҙымдар еңелдән булмай..
Шулай Уҡ Һеҙ Оҡшамауы Мөмкин: Iexplorer Билдәләне Торрент – Код Теркәү Macroplant + Кейген Для Mac & П
Системалы Талаптар:
- Тәҙрә 98/ НТ/ 2000/ ХР/ Vista/ 7/ 8/ 10 (32-йә бит 64-ни)
- 1 ГГц Процесы
- 64 МБ ОПЕРАТИВ ХӘТЕР
- 50 Дисковод киңлеген МБ
- 1024 йылдар 768 смотря
- DirectX менән һыйышып
Нисек тамғаларға:
- Интернет от отключаться (тәҡдим ителгән)
- Winx распаковывать һуңынан күсермәһен ҡуйыу тураһында dvd
- Программалар күпләп эшләй башланы һәм теркәү
- Pro уйнарға туп-тулы версияһын сокращенно DVD Винкс
- Бер ваҡытта ла яңыртыу, бикләп брандмауэры киртеп (тәҡдим ителгән)


text:
Һыу һалымы
Һыу һалымы — һыуҙы махсус һәм (йәки) айырым бер төрлө ҡулланыуҙы башҡарған ойошмалар йә физик шәхестәр тарафынан түләнә торған һалым.
Рәсәйҙә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һыу һалымы Рәсәй Федерацияһы Һалым кодексының 25.2-се бүлегендә (333.8—333.15-се статьялар) билдәләнә, ул 2005 йылдың 1 ғинуарынан уға тиклем ғәмәлдә булған һыу объекттарын файҙаланғанға һалым урынына индерелгән. Һыу һалымы федераль һалым булып тора.
Һалым һалыу объекты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һыу һалымын һалыу объекттары тип һыу объекттарын файҙаланыуҙың түбәндәге төрҙәре таныла:
- һыу объекттарынан һыу алыу;
- һыу объекттары акваторияһын файҙаланыу, һаллап ағас ағыҙыуҙан башҡа;
- һыу объекттарын һыу алмайынса гидроэнергетика маҡсаттарында файҙаланыу;
- һыу объекттарын һаллап ағас ағыҙыу өсөн файҙаланыу.
Түбәндәгеләр һалым һалыу объекты тип танылмай:
- файҙалы ҡаҙылмалары һәм (йәки) шифалы тәбиғи ресурстары булған ер аҫты һыуҙарын, шулай уҡ термаль һыуҙарҙы алыу;
- һыу объекттарынан һыуҙы янғын хәүефһеҙлеген тәьмин итеү, шулай уҡ тәбиғәт бәлә-ҡазалары һәм авария эҙемтәләрен бөтөрөү өсөн алыу;
- һыу объекттарынан һыуҙы санитар, экологик һәм суднолар йөрөшө ихтыяжы өсөн ағыҙыу;
- диңгеҙ суднолары, эске һәм ҡатнаш (йылға — диңгеҙ) йөҙөү суднолары тарафынан һыу объекттарынан һыуҙы технологик ҡоролмаларҙың эшен тәьмин итеү өсөн алыу;
- һыу объекттарынан һыу алыуҙы һәм акваторияны балыҡ үрсетеү һәм һыуҙағы биологик ресурстарҙы үрсетеү өсөн тотоноу;
- һыу объекттары акваторияһын судноларҙа, шул иҫәптән бәләкәй йөҙөү сараларында йөҙөү, шулай уҡ һауа судноларының берәмтекле төшөү-күтәрелеүҙәре өсөн файҙаланыу;
- һыу объекттарының акваторияһын һыуҙы һәм һыуҙың биологик ресурстарын һаҡлау, тирә-яҡ мөхитте һыуҙың зарарлы йоғонтоһонан һаҡлау менән бәйле эшмәкәрлекте башҡарыу өсөн ҡулланылған йөҙөү сараларын урынлаштырыу һәм тотоу, коммуникациялар, биналар, ҡоролмалар, ҡорамалдар һәм йыһаздар урынлаштырыу, шулай уҡ һыу объекттарында бындай эшмәкәрлекте алып барыу өсөн файҙаланыу;
- һыу объекттары акваторияһын һыу объекттарына һәм башҡа тәбиғәт ресурстарына дәүләт мониторингын үткәреү, шулай уҡ геодезик, топографик, гидрографик, шулай уҡ эҙләнеү-төшөрөп алыу эштәре өсөн файҙаланыу;
- һыу объекттары акваторияһын гидроэнергетика, мелиорация, һыу хужалығы, һыу транспорты, һыу үткәргес һәм канализация тәғәйенләнешендәге гидротехник ҡоролмалар урынлаштырыу һәм төҙөү өсөн файҙаланыу;
- һыу объекттары акваторияһын бары тик инвалидтарҙы, ветерандарҙы һәм балаларҙы йәшәтеү һәм хеҙмәтләндереү менән шөғөлләнгән ойошмаларҙың ял ойоштороуы өсөн файҙаланыу;
- һыу объекттарын һыу төбөн тәрәнәйтеү һәм суднолар йөрөй торған һыу юлын һәм гидротехник ҡоролмаларҙы ҡулланыу менән бәйле эштәрҙе үткәреү өсөн файҙаланыу;
- илдең оборонаһы һәм дәүләттең именлеге ихтяждарын тәьмин итеү өсөн һыу объекттарын айырым бер төрлө файҙаланыу;
- ауыл хужалығы ерҙәрен һуғарыу, баҡсасылыҡ, дача ер участкаларын, граждандарҙың шәхси ярҙамсы хужалығы ер участкаларын һуғарыу, ауыл хужалығы ойошмаларының һәм граждандарҙың мал-тыуарын һәм ҡош-ҡортон һуғарыу өсөн һыу объекттарынан һыу алыу;
- ер аҫты һыу объекттарынан шахта-рудник һәм коллектор-дренаж һыуҙарын алыу;
- һыу объекттары акваторияһын балыҡсылыҡ һәм һунарсылыҡ өсөн файҙаланыу.
Һалым базаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һыу файҙаланыуҙың һалым һалыу объекты тип ҡаралған һәр төрө өсөн һәр һыу объектына ҡарата һалым базаһы билдәләнә.
- Һыу алыуҙа һалым базаһы һалым осоро эсендә һыу объектынан алынған һыу күләме менән билдәләнә.
- Һыу объекты акваторияһын файҙаланғанда, һал ағыҙыуҙан башҡа осраҡтарҙа, һалым базаһы ҡулланыуға тапшырылған һыу киңлеге майҙаны менән билдәләнә.
- Һыу объектын һыу алмайынса гидроэнергетика маҡсаттарында файҙаланғанда һалым базаһы һалым осоронда етештерелгән электр энергияһы күләме менән билдәләнә.
- Һыу объекттарын ағасты һаллап ағыҙыу маҡсатында файҙаланғанда һалым базаһы һалым осоронда ағыҙылған ағастың мең куб метрҙарҙағы күләме һәм һал ағыҙған юлдың километрҙарҙағы оҙонлоғо ҡабатландығын 100-гә бүлеп билдәләнә.
Һалым ставкалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һалым ставкалары йылға, күл, диңгеҙ бассейндары һәм иҡтисади райондар буйынса ҡуйыла:
- донъя һыуын алғанда
- акваторияны файҙаланғанда
- һыу объекттарын һыу алмайынса гидроэнергетика маҡсаттарында файҙаланғанда
- һыу объекттарын һаллап ағас ағыҙыу өсөн файҙаланғанда
- һыуҙы һыу файҙаланыу лимитынан артыҡ алғанда был артҡан өлөш өсөн ставка биш тапҡырға арттырыла. Раҫланған квартал лимиттары булмаған сораҡта квартал лимиттары раҫланған йыллыҡ лимиттың дүрттән бер өлөшө күләмендә билдәләнә. Һыу объекттарынан халыҡты һыу менән тәьмин итеү өсөн һыу алғанда һыу һалымы ставкаһы бер мең куб метр һыу күләме өсөн 81 һум кимәлендә билдәләнә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 447
АНТРОПОГЕН ЙӨКЛӘНЕШ, кешенең хужалыҡ эшмәкәрлегенең экосистемаларға йоғонтоһо интенсивлығын сағылдырыусы комплекслы күрһәткес. А.й. тирә-яҡ мөхитте бысратыу (сығарған һәм ташыған ваҡытта нефть түгелеүе һ.б.), ерҙәрҙе һөрөү, урмандарҙы ҡырҡыу һ.б. м‑н бәйле (ҡара: Антропоген ландшафт). А.й. айырыуса БР‑ҙың эре сәнәғәт үҙәктәрендә юғары (ҡара: Антропоген ташландыҡтар). А.х. м‑н бәйле А.й. эре малсылыҡ комплекстары, ҡошсолоҡ фабрикалары төҙөү һәм һөрөнтө ер күп булған райондарҙа (Илеш, Өфө, Саҡмағош, Шаран һ.б.) самаһыҙ күп мал көтөү һөҙөмтәһендә арта. 20 б. 50‑се йй. сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәр үҙләштерелгәндән, көтөүлек йөкләнеше Башҡортостандың Урал аръяғында арта. А.й. кәметеү өсөн экологик нормалаштырыу, экологик мониторинг, тәбиғәтте рациональ файҙаланыу б‑са саралар тормошҡа ашырыла, махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре булдырыла.
Б.М.Миркин
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 309
ФАЙҘАЛЫ ҠАҘЫЛМАЛАРҘЫ ГЕОХИМИК ЭҘЛӘҮ ЫСУЛДАРЫ файҙалы ҡаҙылмалар ятҡылыҡтарын табыу маҡсатында геосфераларҙа химик элементтарҙың йәки уларҙың тәбиғи берләшмәләренең арауыҡта таралыу законлыҡтарын өйрәнеүгә нигеҙләнә. Геол. эҙләнеү маҡсатында тикшерелгән матдәгә бәйле литохимик, гидрохимик, атмохимик (газ) һәм биогеохимик ысулдар айырыла. Геохимик аномалияларҙы — билдәле типтағы файҙалы ҡаҙылма ятыштары өсөн хас юғары йәки түбән күләмле элемент‑индикаторҙары булған зоналарҙы — табыу һәм баһалау маҡсатында үткәрелә. Артабан уның составын анализлау өсөн билдәле эҙләнеү селтәре б‑са тау тоҡомдары, тупраҡ, һыу, газ һәм үҫемлектәрҙең пробаһын һайлап алыу юлы м‑н тикшеренеү терр‑яһында химик элементтар миҡдарын систематик рәүештә билдәләүҙән ғибәрәт. Файҙалы ҡаҙылмаларҙың элемент‑индикатор миҡдары карталары һәм графиктары төҙөлә, улар б‑са геол., геофизик һ.б. мәғлүмәттәрҙе иҫәпкә алып асыҡланған геохимик аномалиялар баһалана. Мәғдәнле файҙалы ҡаҙылмаларҙы эҙләгәндә литохимик ысул (ҡара: Мәғдән ятҡылыҡтары геохимияһы); нефть һәм тәбиғи газ эҙләгәндә — газ, люминесцент‑битуминологик, тупраҡ-геохимик, бактериологик һ.б. ысулдар. киң ҡулланыла. Башҡортостанда Ф.ҡ.г.э.ы. мәғдәнле файҙалы ҡаҙылмаларға, нефткә һәм газға геология-разведка эштәре үткәрелә башланғандан һуң үҫеш ала. Тәүге тапҡыр 1939 й. Учалы р‑нында “тимер эшләпәләр”ҙе тикшергәндә файҙаланыла (А.И.Демчук). В.П.Грунвальд тарафынан Көньяҡ Уралда баҡыр колчеданы ятҡылыҡтары тирәһендә типоморф комплекстарҙың һәм литохимик ореолдарҙың булыуын раҫлаған ысулдарҙы производствоға индереү өсөн ҙур эш башҡарыла. 1955 й. алып ысулдар геол.‑разведка эштәре комплексына мотлаҡ рәүештә индерелә. 60—90‑сы йй. “Башкиргеология” ААЙ‑ның Үҙәк геохимия партияһы (етәксеһе Г.Н. Засухин) геохимик тикшеренеүҙәргә ғилми-методик етәкселек итә һәм мәғдән ятҡылыҡтарын эҙләү ысулдарын уйлап табыу м‑н шөғөлләнә. 1980—90 йй. икенсел ореолдар б‑са литохимик тикшеренеүҙәрҙең төп күләме (яҡынса 250 мең проба) Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының көнбайыш битләүе сиктәрендә үтәлә. 90‑сы йй. башында Ф.ҡ.г.э.ы. комплексына газ-терегөмөш ысулы индерелә (А.А. Пацков). 1:200000 масштаблы прогноз-геохимик карталар төҙөү маҡсатында Башҡ‑н (Көньяҡ) Уралы һәм Башҡортостандың Урал аръяғы буйлап геохимик материалдарҙы дөйөмләштереү башҡарыла, терр‑яларҙың был төбәктәр өсөн традицион булмаған файҙалы ҡаҙылмаларға — вольфрам, иттрий, ерҙә һирәк элементтарға — перспективаһы нигеҙләнә һәм алтынға, хромға, полиметалға перспективалы 18 участка айырыла (Д.Т.Галуткина, Л.А. Логинова һ.б.). “БР‑ҙың геохимик өйрәнелеүе” проекты эшләнә, уның сиктәрендә тәүге тапҡыр беренсел һәм икенсел һибелеү ореолдары б‑са геохимик өйрәнелеүҙең 1:50000 масштаблы контур карталары һәм картограммалары төҙөлә. Башҡортостанда геохимик эштәр үткәреү дәүерендә яҡынса 50 мең км2 терр‑я литогеохимик яҡтан төшөрөлә, ҡаты файҙалы ҡаҙылмаларға 1000‑гә яҡын геохимик аномалия айырыла. Урал аръяғында Ф.ҡ.г.э.ы. ҡуллана башлағандан һуң бер нисә баҡыр колчеданы һәм алтын‑сульфид ятҡылыҡтары (Балтатау, Көнсығыш Семёновка, Майский, Озёрный, Таштау, Юбилейный) һәм Маҡан мәғдән яланында мәғдән есемдәре асыла. Респ. нефть һәм газ ятыштарын эҙләү һәм разведкалауҙың геохимик ысулдары “БашНИПИнефть” ЯСЙ‑ның геохимия лаб. эшләнә. Н.П.Егорова етәкс. палеозойҙың нефтле комплекстары һәм рифей—вендтың потенциаль нефтле ҡатламдары геохимик өйрәнелә; нефть һәм газ ятыштарын эҙләүҙең геохимик критерийҙары эшләнә, ш. иҫ. Йылайыр синклинорийында һәм Магнитогорск мегасинклинорийында; ултырма япманың нефтле һәм газлы булыу перспективалары баһалана. Респ. платформалы өлөшөндәге һәм Урал алды бөгөлөндәге палеозой ҡатламдарының нефтле һәм газлы булыуының гидрохимик критерийҙары (ҡара: Нефть һәм газ ятҡылыҡтары һыуы) эшләнә (Б.В.Озолин, Б.И.Лерман һ.б.). Геохимик ысулдар ш. уҡ агрономик мәғдәндәрҙе, тау‑химия сеймалын, төҙөлөш материалдарын һ.б. эҙләүҙә ҡулланыла.
Әҙәб.: Б а р с у к о в В.Л., Г р и г о р я н С.В., О в ч и н н и к о в Л.Н. Геохимические методы поисков рудных месторождений. М., 1981; О в ч и н н и к о в Л.Н. Прикладная геохимия. М., 1990.
Е.В.Лозин, И.Б.Серавкин
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
- Подробности
- Просмотров: 407
РЕСПУБЛИКА БАЛАЛАР КЛИНИК ДАУАХАНАҺЫ, дәүләт һаулыҡ һаҡлау учреждениеһы. Башҡортостан балаларына дауалау‑консультатив мед. ярҙамы күрһәтеү һәм респ. педиатрия хеҙмәтен ойоштороу- методик етәкселек итеү б‑са күп профилле махсус үҙәк; балаларҙың һаулығын һаҡлау мәсьәләләре б‑са мед. хеҙм‑рҙәрен әҙерләү өсөн уҡытыу- методик база. Өфөлә урынлашҡан. Р.б.к.д. составына консультация-диагностика поликлиникаһы (көнөнә 500 кеше ҡабул итә), стационар (785 койка), дауалау‑диагностика хеҙмәте (17 бүлек, 4 лаб., 4 кабинет) һ.б. инә. Стационарҙа 25 бүлек (аллергология, 2 анестезиология‑реанимация, гематология, кардиология, нефрология, 2 пульмонология, 2 хирургия һ.б.). Р.б.к.д. базаһында 22 респ. дауалау‑диагностика үҙәге һәм БДМУ‑ның 13 кафедраһы эшләй. 2008 й. 261 табип һәм 487 урта мед. хеҙм‑ре эшләгән; стационар ярҙам — 17 меңдән ашыу, консультатив ярҙам 25 меңдән ашыу балаға күрһәтелгән; 6 меңгә яҡын операция яһалған. 1972 й. ойошторола. Р.б.к.д. м‑н Р.Ш.Хәсәнов эшмәкәрлеге бәйле.
Р.З.Әхмәтшин
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Республиканың ике районында бешмә ауырыуы буйынса карантин тамамлана
Республиканың ике районында бешмә ауырыуы буйынса карантин тамамлана Фото: Андрей Старостин
?Ф?, 2017 йыл, 7 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостандың Туймазы һәм Бүздәк райондарында бешмә ауырыуы буйынса карантин тамамлана. Сикләү 21 көнгә индерелгәйне. 7 ноябрҙә «Башинформ» мәғлүмәт агентлығында Башҡортостандың ауыл хужалығы министры Илшат Фәзрахмановтың матбуғат конференцияһында бешмә ауырыуы буйынса карантин мәсьәләһенә нөктә ҡуйыла.
Алдан Башҡортостан Ветеринария идаралығы етәксеһе Вәкил Буранбаев, 7 ноябрҙә карантин тулыһынса тамамлана, тип хәбәр иткәйне. Уның һүҙҙәренсә, бешмә ауырыуына ҡаршы вакцина яһалған мал да хәүеф тыуҙырмай. Дөйөм алғанда, Башҡортостанда 100 меңләп эре һәм ваҡ мөгөҙлө мал вакцинацияланған.


text:
“Аҙна һайын бүләк” акцияһы
Уҡытыусы хеҙмәте юғары баһаланды
Район-ҡала педагогтары Уҡытыусылар көнөн киң билдәләне.
Уға яратып, икенсе әсәй, тибеҙ
Был тормошта бөтә һөнәр ҙә кәрәкле. Шулар араһында уҡытыусы айырым урын алып тора.
Тырыш хеҙмәтегеҙ өсөн рәхмәт
Хөрмәтле уҡытыусылар!Һайлаған һөнәрегеҙ бик яуаплы, сөнки һеҙҙең хеҙмәтегеҙ меңәрләгән уҡыусының яҙмышында, район-ҡаланы, республиканы, илебеҙҙе үҫтереүҙә ҙур роль уйнай.
Тарихҡа һөйөү тәрбиәләй
Кинйә Арыҫланов исемендәге 9-сы башҡорт гимназияһы уҡыусылары тарих һәм йәмғиәт фәнен яратып өйрәнә. Һәр дәрестә үҙҙәре өсөн бик кәрәкле һәм файҙалы мәғлүмәт ала улар.
Берҙәм көс менән уңыш яулайҙар
15-се “Гүзәл” балалар баҡсаһы коллективының традицияға әйләнгән саралары бик күп. Тәрбиәселәр көнө айҡанлы “Балалар иленә сәйәхәт” байрамын да йыл һайын үткәрмәкселәр, сөнки күңелле эстафета беренсе тапҡыр ойошторолоуға ҡарамаҫтан, бөтәһенә лә оҡшаны.
Янып эшләгәндә генә һөҙөмтә була
Хаҡлы ялға сыҡһа ла, эшен уңышлы дауам иткәндәр байтаҡ арабыҙҙа. Уларҙың ҡайһы берҙәре - бөгөнгө иҡтисади шарттарҙа лайыҡлы йәшәү маҡсаты менән, икенселәре үҙен әүҙем тормошһоҙ күҙ алдына килтерә алмағандан һөнәри эшмәкәрлеген ташламай.
Кескәйҙәр бәхете өсөн
Уҡыу йылы башланғас та 3-сө “Хыял” балалар баҡсаһында башҡорт төркөмөндә эшләгән һәм башҡорт телен өйрәткән тәрбиәселәрҙең ултырышы үтте.
Бөтә яҡлап өлгө булайыҡ
Балалар-үҫмерҙәр ижад һарайы майҙансығында Башҡортостан пионерҙарының тыуған көнөнә арналған тантаналы линейка үтте.
Белем иленә атлайбыҙ
Мәғариф ойошмалары яңы уҡыу йылына ишектәрен асты
Белем сифаты, хәүефһеҙ мөхит - көнүҙәктә
Ҡала мәҙәниәт һарайында район-ҡала педагогтар берләшмәһенең традицион сараһы - август кәңәшмәһе - үтте.
Рәсәй Хөкүмәте грантына эйә булды
Педагогия эшмәкәрлегендәге юғары күрһәткестәре, башҡорт телен һәм әҙәбиәтен уҡытыу сифатын күтәреүгә мөһим өлөш индергәне өсөн Миләүшә Яманһарина Рәсәй Хөкүмәте грантына лайыҡ булды.
Мәғариф хеҙмәткәрҙәренең август кәңәшмәһен ҡаршылап
Белем биреү мөхите хәүефһеҙ булырға тейеш
Өҫтөнлөк — сифатлы белем биреүгә
Мәктәптәр төҙөлөшөнә һәм ремонтлауға республика бюджетынан — 1,636 миллиард, федераль бюджеттан 523,145 миллион һум аҡса бүленгән
Атай-әсәйҙәргә кәңәш
Мәктәпкә тиҙерәк яраҡлашһын, тиһәгеҙ...
Һөнәр һайлау еңелме?
Урта һѳнәри белем биреү учреждениеларының ҡабул итеү комиссиялары абитуриенттарҙан документтар ҡабул итеү эшен дауам итә.
Тел һағындағы остаз
Уҡытыусы - балаларҙы яҡтылыҡҡа әйҙәүсе, уларҙың күңеленә изгелек орлоҡтары сәсеүсе шәхес
Күп тел өйрәнгең киләме?
“Шишмә”шифаханаһына бар
Һөнәри белем биреү
Бында эшсе һөнәрҙәренә өйрәтәләр
Башкирская Википедия нуждается в волонтерах-редакторах со знанием английского языка
Подведены итоги очередного этапа интеллектуального вики-марафона — конкурса «Башкортостан 100», проводимого по инициативе редакторов Башкирской Википедии.


text:
10 ноябрь
10 ноябрь — григориан стиле буйынса йылдың 314-се көнө (кәбисә йылында 315-се). Йыл аҙағына тиклем 51 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Эстония — Атайҙар көнө.
- Рәсәй — Эске эштәр органдары хеҙмәткәрҙәре көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1917 — Совет Рәсәйендә «Эшсе милицияһы» ойошторола.
- 1933 — Иван Алексеевич Бунин Нобель премияһына лайыҡ була.
- 1961 — Сталинград ҡалаһының исеме Волгоградҡа алмаштырыла.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1901 — Хәсән Мохтар, башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе.
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мирзанов Бәхтейәр Ғүмәр улы (10.11.1892—17.07.1941) — уҡытыусы, шағир һәм журналист. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы Йөрәктау ауылынан.
- Илешев Ғөбәйҙулла Шәрип улы (10.11.1927—7.08.2009) — тарихсы ғалим, тарих фәндәре докторы (1985), профессор (1988). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1989). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районы Түбәнге Сирбай ауылынан.
- Яппаров Винер Камалетдин улы (10.11.1942) — «Салауатнефтеоргсинтез» берекмәһенең минераль ашламалар заводының элекке аппаратсыһы, смена начальнигы. Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаты, КПСС-тың XХVII съезы делегаты. Ленин һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары кавалеры.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Дәүләтшин Рәшит Әхмәт улы (10.11.1943), ғалим-ревматолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1986), профессор (1987). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы (2003), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1993).
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1888 — Андрей Николаевич Туполев, совет авиаконструкторы.
- 1895 — Терентий Семёнович Мальцев, танылған игенсе, ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы.
- 1919 — Калашников Михаил Тимофеевич, совет ҡорал яһау оҫтаһы, ке тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы (1958, 1976), Рәсәй Федерацияһы Геройы (2009).
- 1975 — Тина Канделаки, Рәсәй журналисы.
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1865 — Ғатаулла Алтынғужин, башҡорт дин әһеле, Каруанһарай мәсете имам-хатибы (1846—1865).
- 1938 — Мостафа Кәмал Ататөрк, Төрөк Республикаһының беренсе президенты.
- 1943 — Хәйбуллин Ҡотлоәхмәт Ҡотлоғәлләм улы, Советтар Союзы Геройы (1944).
- 1943 — Әхмәтшин Ҡәйүм Хәбибрахман улы, Советтар Союзы Геройы (1944).
- 1982 — Леонид Ильич Брежнев, КПСС Үҙәк Комитетының Генераль секретары.
- 2017 — Михаил Задорнов, рус яҙыусыһы, сатирик.
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
- Подробности
- Просмотров: 437
ИКЕНСЕ ЗАПАС КАВАЛЕРИЯ БРИГАДАҺЫ, 1943 й. 23 мартында Көньяҡ Урал хәрби округы ғәскәрҙәре командующийы бойороғо б‑са БАССР‑ҙың Туймазы р‑ны Туймазы ҡасабаһында (хәҙ. Туймазы ҡ.) 9‑сы запас кавалерия полкы (ҡара: Запас полктар) нигеҙендә ойошторола. Бригада составына бер нисә запас кавалерия полкы һәм махсус подразделениелар инә. Бригада хәрби хәрәкәттәге армияға ебәрер өсөн кесе командирҙар һәм һалдаттар әҙерләй. 13 июлдә таратыла, личный составы 15‑се запас кавалерия полкына бирелә. Бригада ком. — полк. Яценко.
М.Ә.Бикмәев
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
- Подробности
- Просмотров: 408
КЕРҘӘШЛЕК, аҫаба башҡорттар (ҡара: Аҫаба) м‑н күскенселәрҙең төрлө категориялары (ҡара: Керҙәштәр) араһындағы мөнәсәбәттәрҙе көйләгән соц. институт. Тәүҙә ул ергә аҫабалыҡ хоҡуғын (ҡара: Башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғы) юғалтҡан башҡорттарға ғына, 17 б. алып К. иҫәбенә башҡ. улустарында хужалыҡ алып барыу өсөн үҙәк өйәҙҙәрҙән һәм Волга буйынан килеп ултырған күскенселәргә (башлыса крәҫтиәндәр; ҡара: Күскенселек хәрәкәте) лә ҡағыла. 18 б. башҡорттарҙың аҫаба ерҙәренә (ҡара: Аҫабалыҡ) тау заводы хужалары һәм алпауыттар К. ала. К. бер кешегә йәки төркөмгә яһаҡты бергә түләү, ер хужаһы файҙаһына йөкләмәләр атҡарыу, аҡсалата йәки натураль оброк түләү шарттарында башҡ. ерҙәрен (урман, һөрөнтө ер, са‑ бынлыҡ, мәғдән сығарыу, балыҡ то‑ тоу урындары һ.б.) ҡуртымға биреү аша башҡарылған.
Ә.З.Әсфәндиәров
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
- Подробности
- Просмотров: 343
КЕСЕ ҺҮРӘМ, йылға, Оло Һүрәм й. уң ҡушылдығы. Йылайыр р‑ны Суйынсы‑Супан а. эргәһендә башлана. Йылайыр һәм Ейәнсура р‑ндары терр‑яһы буйлап төньяҡ‑көнсығыштан көньяҡ‑көнбайышҡа табан аға һәм Оло Һүрәм й. (тамағынан 22 км алыҫлыҡта) ҡоя. Оҙонлоғо 55 км, басс. майҙаны 388 км2. Башлыса ҡар һыуы м‑н туйына. Йылға тамағында уртаса йыллыҡ һыу сығымы 2,5 м3/с. Йылға басс. Йылайыр яйлаһы сиктәрендә ята. Ландшафы һоро тау-урман тупрағындағы имән урмандарынан, йыуылған һәм ҡырсынташлы ҡара тупраҡтағы төрлө үлән, ҡыяҡлылар үҫкән далаларҙан тора. Йылға басс. 60%‑ын урман, 5%‑ын һөрөнтө ер биләй. Ҡушылдыҡтары: уң — Оло Аҙаҡлы; һул — Оло Һарышлы, Әстәш, Оло Ҡарһаҡлы һ.б.
В.А.Загорский
Тәрж. А.Н.Күсеев


text:
- Подробности
- Просмотров: 472
“КИҪЕКБАШ КИТАБЫ” (“Киҫелгән баш тураһындағы китап”), “Киҫекбаш”, төрки әҙәбиәте ҡомартҡыһы, дастан. Төрки телендә яҙылған, 13—16 бб. ҡарай. Ҡайһы бер ғалимдарҙың (И.В.Боролина, В.М.Коджатюрк һ.б.) фаразлауы б‑са, 12 б. төрөк шағиры Кирдеджи Али (был исем 1841—44 йй. башҡ. күсермәһендә лә телгә алына) “К.к.” авторы һанала. Мәҫнәүи формаһында. Дини‑дидактик, мажаралы әкиәткә тартым. Ғәли батыр (Әли ибн Әбү Талип — 4‑се тоғро хәлиф, Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең 2 туған ҡустыһы һәм кейәүе) т‑дағы әҫәрҙәр (“Ҡисса‑и Ғәли”, “Ҡисса‑и Сәҡам” һ.б.) циклына инә. Сюжет нигеҙендә — Ғәли батырҙың Алланы, исламды данлау хаҡына башҡарған героик эштәре. Мөхәммәткә ҡасандыр ғәҙел хаким, хаҡ мосолман булған кешенең башы — Киҫекбаш мөрәжәғәт итә. Ҡалаһына дәү дейеү һөжүм итеүе, уның улын ашауы, ҡатынын урлауы, үҙенең башын өҙөүе т‑да әйтә. Уны тыңлағандан һуң пәйғәмбәр Ғәлигә Киҫекбашҡа ярҙам итергә ҡуша. Ғәли Киҫекбаш м‑н ҡом сүллегенә юлға сыға, дейеү йәшенгән тәрән ҡоҙоҡҡа төшөп, уны үлтерә. Мөхәммәт доға ярҙамында Киҫекбашты элекке ҡиәфәтенә ҡайтара һәм уның улын терелтә. Әҫәрҙә фольклор һәм әҙәбиәт традициялары, донъяуи һәм дини мотивтар тығыҙ үрелгән. Һөйләшеүсе баш т‑дағы сюжет Аттарҙың “Жөмжөмәнамә”, Хөсәм Кәтибтең “Жөмжөмә солтан” әҫәрҙәрендә осрай. Башҡортостанда археографик экспедициялар ваҡытында “К.к.” бер нисә ҡулъяҙма күсермәһе табыла: яҡынса 1841—44 йй. яҙылғаны Саҡмағош р‑ны Яңы Ҡаръяуҙы а. (1973 й. табыла), 1837 й. күсермәһе — Илеш р‑ны Һеңрән а. (1974) һәм 1881 й. күсермә Благовар р‑ны Сатра а. (1986) һ.б.; улар ТТӘИ‑нең Ғ.Б.Хөсәйенов ис. ғәрәп графикалы ҡулъяҙмалар һәм иҫке баҫма китаптар фондында, Милли китапхананың һирәк китаптар бүлегендә һаҡлана.
Әҙәб.: Литература Востока в средние века. В 2 ч. Ч.2. М., 1970; Булгаков Р.М. Описание восточных рукописей Института истории, языка и литературы. Ч. 1. Уфа, 2002.
М.Х.Нәҙерғолов
Тәрж. Р.Ә.Сиражитдинов


text:
- Подробности
- Просмотров: 637
“ҒӘЛИӘБАНЫУ”, М.Фәйзиҙең 4 шаршауҙан, 5 күренештән торған муз. драмаһы. 1916—17 йй. яҙылған. Тәүҙә “Сәғәҙәтбаныу” тип аталған. Йәш Ғәлиәбаныу м‑н Хәлилдең (уны ер биләүсе бай Исмәғил көнләшеү арҡаһында үлтерә) фажиғәле мөхәббәтен тасуирлай. Пьеса геройҙары кисергән бай тойғолар диапазоны уға лирик характер бирә. Тәүге тапҡыр 1917 й. Ырымбур ҡ. “Ширҡәт” труппаһы тарафынан ҡуйылған (реж. һәм мөхәррире В.Мортазин-Иманский). Төп ролдәрҙә: С.Н.Байкина (Ғәлиәбаныу), Мортазин- Иманский (Хәлил). Төрлө йылдарҙа пьеса Башҡортостандың бөтә драма театрҙарында ла ҡуйыла һәм милли сәхнәнең билдәле әҫәренә әйләнә. Төп ролдәрҙе башҡарыусылар араһында Т.М.Бикташева, Б.Ғ.Имашев, Б.Ә.Йосопова, Х.И.Ҡудашев, А.Ҡ.Мөбәрәков, Т.Рәшитова, Р.Ғ.Сәлихов, Ғ.Ғ.Ушанов, Ғ.С.Әлмөхәмәтов, Ғ.Әмирханова, Р.С.Янбулатова. Яңы редакцияла “Ғ.” 1972 й. БАДТ‑ла ҡуйылған (реж. Р.В.Исрафилов, ҡуйыусы рәссамы Ғ.Ш.Имашева, муз. яҡтан биҙәүсе Р.М.Хәсәнов). Төп ролдәрҙә: И.И.Ғәзетдинова, Н.И.Ирсаева (Ғәлиәбаныу), Ф.С.Ғафаров (Хәлил), Ғ.С.Хәсәнов (Исмәғил). Драма Салауат башҡорт драма театрында (1953; реж. Ф.Ғ.Ғәләүетдинов; 2000; реж. Ә.К.Әхмәҙуллин) һәм “Нур” театрында (2004; реж. Ә.Ҡ.Сафиуллин) ҡуйыла. “Ғ.” ш. уҡ Ғ.Камал ис. Татар театрында (Ҡазан), ТР‑ҙың һәм Рәсәйҙең башҡа драма театрҙарында ҡуйыла.
Әҙәб.: Мортазин В., Ченәкәй Т. Татар театры тарихыннан. М., 1926; Ғиззәт Т. Татарская драматургия начала ХХ века //Пьесы татарских драматургов-классиков. Казань, 1958; Камалов Б. Мирхәйдәр Фәйзи. Казан, 1987.
Һ.С.Сәйетов
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
- Подробности
- Просмотров: 499
АЙЫРМАЛЫ ТИГЕҘЛӘМӘ, аргументы бөтөн һан булған функцияның сикле айырмалары ингән тигеҙләмә. Һыҙыҡлы һәм һыҙыҡлы булмаған, тиң һәм тиң булмаған А.т. бүлеп йөрөтәләр. Биол., механик, иҡт. һ.б. процестарҙы һәм системаларҙы һүрәтләү өсөн ҡулланыла; күп үлсәмле А.т. (айырмалы схемалар) бүлендек сығарылмалы дифференциаль тигеҙләмәләрҙе, интеграль тигеҙләмәләр системаларын айырмалы рәүешендә аппроксимациялағанда килеп сыға; А.т. сығарыу ысулдары иҫәпләүҙәр хаталығын билдәләү өсөн төҙөлгән алгоритмдарҙың тотороҡлолоғон тикшереү сараһы булып тора.
Башҡортостанда А.т. өлкәһендәге тикшеренеүҙәр 20 б. 60‑сы йй. БДУ‑ла, Математика ин‑тында, СДПА‑ла, ӨДАТУ‑ла һ.б. алып барыла һәм улар дифференциаль һәм интеграль тигеҙләмәләр өсөн тура һәм кире мәсьәләләрҙе сығарыуҙың һанса ысулдарын уйлап табыу, айырмалы һәм дифференциаль‑айырмалы аппроксимация нигеҙендә идара итеү мәсьәләләрен ҡулайлаштырыу йүнәлешендә алып барыла.
Параболик А.т. тотороҡлолоғо, 2‑се тәртип ябай дифференциаль тигеҙләмәләр өсөн Коши мәсьәләләрен сығарыуҙың Рунге—Кутт, Рунге—Кутт—Фельберг ысулдарының тотороҡлолоғо (А.Ф.Клементьев), фазалы күсеү мәсьәләләрен һанса сығарыуҙы ябайлаштырыусы А.т. (Клементьев, Г.Т.Болғаҡова, Ғ.Ә.Халиҡов), тотош мөхиттәр механикаһы мәсьәләләрен сығарыу өсөн айырмалы “шахмат” схемалар (Клементьев, С.Г.Смольников) өйрәнелгән. Күп үлсәмле 2‑се тәртип (В.Т.Иванов, Ф.В.Лубышев) һәм 4‑се тәртип эллиптик тигеҙләмәләрҙе, күп үлсәмле 2‑се һәм 4‑се тәртип тигеҙләмәләр өсөн стационар булмаған мәсьәләләрҙе, Соболев тибындағы тигеҙләмәләрҙе (Лубышев) сығарыу өсөн дифференциаль‑айырмалы ысулдың аныҡлығы баһаһы алынған һәм йыйылыусанлығы иҫбатланған.
Йылылыҡ, масса, электрон күсерелеүҙең дөйөмләштерелгән сығарылышлы дифференциаль тигеҙләмәләре системалары (Иванов, Лубышев, С.А.Щербинин), стационар булмаған фильтрлау тигеҙләмәһе, ярым үткәргес — шыйыҡ кристалл системаһында тулы булмаған тәьҫирләшеү мәсьәләһе, ике үлсәмле айырымланған Россби тулҡыны өсөн айырмалы схемалар (Е.И.Тихомирова) төҙөлгән; ябайлаштырылған һыҙыҡлы булмаған параболик тигеҙләмәләр өсөн селтәр ысулының йыйылыусанлығы, ябайлаштырылыусы параболик тигеҙләмәләрҙең айырмалы сығарылышы тотороҡлолоғо (Ж.Н.Кудряшова), дифференциаль тигеҙләмәләр өсөн оптималь идара итеү мәсьәләләренең (Иванов, С.А.Кондратьев, Лубышев, М.С.Масютина, Г.П.Смирнов), матем. физиканың кире мәсьәләләренең айырмалы аппроксимацияһы йыйылыусанлығы һәм аныҡлығы (Лубышев, А.Р.Манапова, М.Э.Фәйрүзов) өйрәнелгән.
Фазалы үҙгәреүсәндәре һәм идаралағы сикләнгән мәсьәләләрҙә оптималь идара итеүҙең һанса ысулдары уйлап табылған (О.Г.Коробчинская, Н.Д.Морозкин). Сикле айырмалар ысулы бер төрлө булмаған ҡатламдарҙа скважиналарға шыйыҡса ағыуын тикшереүҙә (Р.Р.Ғәзизов, Иванов), төрлө геометриялы мөхиттәрҙә электроразведка мәсьәләләрен сығарыуҙа (Г.Й.Ғәлиева, Иванов, В.Н.Кризский һ.б.), бер төрлө булмаған мөхиттә күп электродлы электрохимик системаларҙа электр ҡырҙарын иҫәпләүҙә, ш. иҫ. ҡоролмаларҙы коррозиянан һаҡлау өсөн (Болотнов, Иванов, Кризский, М.М.Мәхмүтов һ.б.) ҡулланыла.
Ф.В.Лубышев
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов