text:
Башҡортостан дәүләт автоинспекцияһы кейемдә яҡтылыҡты кире ҡайтарыусы элементтар ҡулланырға саҡыра Фото: автор
Башҡортостан дәүләт автоинспекцияһы кейемдә яҡтылыҡты кире ҡайтарыусы элементтар ҡулланырға саҡыра
Башҡортостан дәүләт автоинспекцияһы кейемдә яҡтылыҡты кире ҡайтарыусы элементтар ҡулланырға саҡыра Фото: автор
ӨФӨ, 2017 йыл, 2 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Башҡортостан биләмәһендә йәйәүлеләрҙе тапатып китеү осраҡтары йышайҙы. Республика дәүләт автоинспекцияһының матбуғат хеҙмәтендә бер тәүлектә авария хәленә анализ мәғлүмәттәрен хәбәр иттеләр.
«Дөйөм юл һәләкәттәре иҫәбенән 70 проценттан ашыуы – ул тәүлектең ҡараңғы осоронда йәйәүлеләрҙе тапатып китеү осраҡтары, — тип мәғлүмәт бирҙеләр ведомствола. — Тәүлектең ҡараңғы осоронда, шулай уҡ йонсоу көндө күренеү мөмкинлеген тәьмин итеү өсөн бөтә йәйәүлеләргә лә өҫкө кейемендә яҡтылыҡты кире ҡайтарыусы элементтар ҡулланырға кәңәш итәбеҙ».
Яҡтылыҡты кире ҡайтарыусы элементтар йәйәүлеләргә юлда нығыраҡ күренергә ярҙам итәсәк. Был республиканың автомобиль юлдарында юл һәләкәттәре иҫәбен кәметергә булышлыҡ итәсәк.


c: text/html

text:
“БАШҠОРТОСТАН ҠЫҘЫ” ЖУРНАЛЫНЫҢ МАЙ ҺАНЫНА КҮҘӘТЕҮ“Башҡортостан ҡыҙы”ның май һанын ҡулға алыу менән уҡыусыбыҙ уның йөкмәткеһе төрлөлөгөнән арбалыр: йөрәктәрҙә Бөйөк Еңеү тантанаһы ҡайтауаз һымаҡ яңғырар, ыуыҙ ғына тәбиғәттең сафлығы йәнгә күсер, мәңгелектең ауазы булған моңдарыбыҙ күңелде...
“Башҡортостан ҡыҙы” журналының апрель һанына күҙәтеүЖурналдың тышлығын Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы, Рәми Ғарипов исемендәге 1-се башҡорт республика гимназия-интернатының мөғәллимәһе Зифа Зыя ҡыҙы Искәндәрова биҙәй. Гөлназ Ҡотоева абруйлы һәм хөрмәтле уҡытыусы хаҡындағы мәҡәләһен “Йөрәгемде...
“Башҡортостан ҡыҙы” журналының март һанына күҙәтеүМарт айында Конгресс-холда “Башҡортостан ҡыҙы” гөрләтеп 50 йәшен билдәләне. Баҫманы тәбрик итергә республиканан ғына түгел, илебеҙҙең төрлө төбәктәренән дуҫтарыбыҙ йыйылды. Шул байрам тәьҫораттары, журналдың тәғәйенләнеше һәм ҡатын-ҡыҙ асылы хаҡында...
“Башҡортостан ҡыҙы” журналының февраль һанына күҙәтеү“Башҡортостан ҡыҙы”на – 50”. Республикала ҡатын-ҡыҙҙар һәм ғаилә өсөн журналдың сыға башлауына ярты быуат ваҡыт үтеүенә арналған мәҡәләләр был һанда ла урын алған. Билдәле шәхестәр Факил Мырҙаҡаевтың, Таңһылыу Ҡарамышеваның, Зөһрә Ҡотлогилдинаның...
“Башҡортостан ҡыҙы” журналының ғинуар һанына күҙәтеү1968 йылдың ғинуарында “Башҡортостан ҡыҙы” журналының тәүге һаны донъя күрә. Шунан алып бына 50 йыл инде ул ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙың, ғаиләләребеҙҙең яҡын дуҫы, кәңәшсеһе. Яратҡан баҫмабыҙҙың әлеге һаны ошо ярты быуатлыҡ матур юбилейға арналған. ...
“Башҡортостан ҡыҙы”ның декабрь һанына күҙәтеүЯңы йыл алдынан ҡулығыҙға алған “Башҡортостан ҡыҙы” журналы һеҙгә, һис шикһеҙ, яҡты байрам кәйефе бүләк итер, мөғжизәгә көйләр, тип уйлайбыҙ. “Башыбыҙҙы ғорур, кәүҙәбеҙҙе тура тотоп инергә яҙһын сабыйҙай саф, тик өмөттәр менән генә йымылдап үҙенә...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 401
ЙОМАТАУ АГРАР ТЕХНИКУМЫ, 1910 й. Өфө губ. Өфө өйәҙе Баҡсасылыҡ һәм умартасылыҡ мәктәбе ҡасабаһында (хәҙ. БР‑ҙың Өфө р‑ны Йоматау ауыл хужалығы техникумы а.) А.С.Ключарёв ис. баҡсасылыҡ һәм умартасылыҡ ғәмәли мәктәбе булараҡ асыла, 1921 й. алып Инструкторлыҡ техникумы, 1931 й. Топорнин районы Топорнин а. күсерелә. 1932 й. Йоматау умартасылыҡ техникумы булараҡ яңынан асыла, 1957 й. башлап а.х. техникумы, 1996 й. — аграр техникум. 1942— 43 йй. Өфө р‑ны Шаҡша станцияһы ҡасабаһында (хәҙ. Өфө эсендә) урынлашҡан. Уҡытыу көндөҙгө һәм ситтән тороп уҡыу бүлектәрендә ер‑мөлкәт мөнәсәбәттәре, хоҡуҡ белеме, страховкалау эше, иҡт. һәм бухгалтерия иҫәбе һөнәрҙәре б‑са алып барылған. 3 компьютер класы, китапханаһы, тамаша, спорт, конференц‑ һәм тренажёр залдары, техникум тарихы музейы, 4 дөйөм ятағы булған. Й.а.т. м‑н А.С.Ключарёв, Й.Т.Шакиров, Г.Г.Штехер һ.б. эшмәкәрлеге бәйле. 18,4 меңдән ашыу белгес әҙерләнгән (2008), улар араһында Д.С.Сергеев, Ғ.С.Сәйетов, Шакиров. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында техникум бинаһында эвакуация госпитале урынлашҡан. 2008 й. ябыла, 2010 й. бөтөрөлә. Шулай уҡ ҡара: Кушнаренко ауыл хужалығы техникумы.
Л.З.Михайлова
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Һалҡын һыу шишмәһе
Һалҡын һыу шишмәһе — Ростов өлкәһе Мясниковский районының Чалтырь ауылындағы шишмә.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Билдәле Һалҡын һыу шишмәһе Ростов өлкәһе Мясниковский районының Чалтырь ауылы эргәһендәге шишмә. Шишмә тау битләүенән ағып сығып йылға барлыҡҡа килтерә. Был шишмә тарихы әрмәндәрҙең Донға күсенеүе менән бәйле. Риүәйәт буйынса Ҡырымдан күсенеүсе әрмәндәр каруаны егелгән үгеҙҙәрҙә барған. Ылауҙарҙан алда һыу эҙләп атлы һыбайлылар барғандар. Һыу сығанағы тапҡан осраҡта улар был турала артта килеүсе кешеләргә әйткәндәр. Бер саҡ улар йырында кескәй йылға күргәндәр, уны тәмләп ҡарағандар һәм уның тураһында кешеләргә хәбәр иткәндәр. Күсенеүселәр күп булғанлыҡтан, уларҙың бер өлөшө шишмә янында ҡалған, ҡалғандары артабан киткән.
Хәҙерге Чалтырь ауылы урынында йорттар төҙөп урынлашып алғас, халыҡ шишмәне таштар менән уратып һалып сыға. Һуңғараҡ ҡоҙоҡ ҡаҙалар, торба һәм улаҡ буйлап һыу ебәрәләр. Ер өҫтөндә тишек эшләнә, һыу унан ағып сығып йылға барлыҡҡа килтерә.
Шишмә янында бәләкәй ҡыңғыраулы сиркәү була. Риүәйәт буйынса, бер ваҡыт дингә ышаныусы кеше ғибәҙәт ҡылып торған һәм өйөнөң тәҙрәһе аша шишмә эргәһендә яҡтырып торған бағана күргән. Иртәнсәк ул был турала священниккә һөйләй. Поп ишеткәндәрен Эчмиадзин ҡалаһы властәренә еткерә. Әрмәнстандан ошо уңай менән белгестәр килә, улар был ваҡиғаны билдә тип ҡабул итә. Бынан һуң сиркәүҙең проектын эшләйҙәр һәм тиҙ арала уны төҙөп тә ҡуялар. Әлеге ваҡытта был сиркәүҙең макеты Чалтырь ауылының тыуған яҡты өйрәнеү музейына ҡуйылған. Шишмәнең ҡоҙоғо сиркәү эсендә була.
Шишмә һыуы бик һалҡын һәм дауалау үҙсәнлегенә эйә була. Шишмә янына кешеләр төрлө ауырыуҙарҙан дауаланырға киләләр, изге урын итеп ғибәҙәт ҡылалар. Урындағы халыҡ шишмә янында байрамдар ойоштора, төрлө уйындар уйнай.
Хәҙерге ваҡытта шишмә эргәһендәге сиркәү емерелгән, шишмә үҙе ҡороған. Иҫтәлек булып шишмә урынында ҡоҙоҡ түбәһе һәм таштан һалынған ҡоҙоҡ ҡына ҡалған.


text:
- Подробности
- Просмотров: 243
ФАЛЛЮС (Phallus), фаллюс һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған бәшмәк заты. Яҡынса 10 төрө билдәле, киң таралған. БР‑ҙа ябай Ф. үҫә. Өлгөрөп етмәгән емешлек тәненең бейеклеге 4—6 см, киңлеге 3—5 см, йомортҡа, шар формаһында, аҡ йәки һарғылт төҫтә, төбөндә тамыр рәүешле мицелийы булған бауы бар. Тышсаһының тышҡы ҡатламы (перидий) ярылы, эскеһе — ҡойҡа һымаҡ. Тышсаһы аҫтында цилиндр формаһындағы, көпшәк кеүек көплө рецептакул (емешһеҙ өлөшө), уның өҫкө өлөшөндә эшләпә формаһында глеба (спора биреүсе өлөшө) үҫешә. Емешлек тәне өлгөргәндә перидий 2—3 айырсаға ярыла һәм рецептакул төбөндә вольва рәүешендә һаҡланып ҡала. Рецептакул тиҙ тартыла, эшләпәле бәшмәктәрҙең һабына оҡшап ҡала; төҫө аҡ, һары; бейеклеге 12—22, ҡалынлығы 2—4 см. Глебаның бейеклеге 4—5 см, конус формаһында, өҫкө йөҙө күҙәнәкле, споралы йәшкелт лайла м-н ҡапланған, осонда уртаһы тишекле тығыҙ диск бар. Спора онтағы һары төҫтә. Споралары эллипс‑цилиндр формаһында, шыма, себендәр һ.б. бөжәктәр тарата. Сапрофит, микоризаға инә (мәҫ., имән м-н), гөлйемештә паразит булып үҫеүе мөмкин. Киң япраҡлы урмандарҙа яңғыҙ йәки төркөмләп үҫә; май—окт. осрай. Йәш емешлек тәндәре ашарға яраҡлы, өлгөргән бәшмәктәрҙең глебаһынан тарҡалып ятҡан емтек еҫе сыға. Ябай Ф. бактерицид үҙенсәлектәргә эйә, халыҡ медицинаһында ҡулланыла.
С.В.Кучерова
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 232
ФУНКЦИЯ СИСТЕМАЛАРЫНЫҢ ТУЛЫЛЫҒЫ, функциялар системаһының үҙсәнлеге. Ниндәйҙер ҡыр өҫтөндәге векторлы топологик функциялар арауығының теләһә ниндәй функцияһы ошо системаның сикләнгән һыҙыҡлы комбинациялары м-н аппроксимацияланыуынан ғибәрәт. Ф.с.т. (тригонометрик, экспоненциаль һ.б.) аппроксимация, интерполяция, спектраль синтез, спектраль операторҙар теорияһы, дифференциаль тигеҙләмәләр теорияһы мәсьәләләренең ҡушымталарында ҡарала. Башҡортостанда Ф.с.т. (экспоненциаль, дәрәжә функциялары, бер һәм күп үҙгәреүсәнле аналитик йәки өҙлөкһөҙ функцияларҙың классик арауыҡтарында ҡайһы бер махсус функциялар) өйрәнеү 20 б. 70‑се йй. А.Ф.Леонтьев етәкс. башлана. Экспоненталар системаһының киҫектә абсолют тулылығы (И.Ф.Красичков‑Терновский), аппроксимациялаусы агрегаттарҙың коэффициенттарының үҫә барыуын иҫәпкә алып күп үҙгәреүсәнле функцияларҙы аппроксимациялау (В.В.Напалков), экспоненталар системаһының ныҡ тулы булмауы һәм Макинтайр проблемаһы (Ә.М.Ғайсин), экспоненталар системаһы һәм бер генә булыу күмәклегенең тулылығы (Б.Н.Хәбибуллин) һ.б. өйрәнелгән.
Б.Н.Хәбибуллин
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Балаларға - уйын майҙансығы
13 июля 2016 йыл | Йәмғиәт
Ошо урамда йәшәүсе Айгөл һәм Ниязи Зәйнетдиновтарҙың йорто янында урынлашҡан был ҡаласыҡтың барлыҡҡа килеүенә Айгөлдөң атаһы, Үзбәк ауылында йәшәүсе Әнүәр ағай күп көс һалған. 3 ейән-ейәнсәренең күрше-тирәләге башҡа балалар менән ҡайҙа барып уйнарға белмәй йөрөгәндәрен күреп, тиҙ арала урам ир-егеттәрен ойоштороп урмандан ағас алып ҡайталар, Иҙел буйынан ваҡ ҡына ҡом да килтереп һала Әнүәр ағай. Күмәкләгән яу ҡайтарған тигәндәй, һөҙөмтәлә күркәм генә уйын майҙансығы барлыҡҡа килә. Уны төҙөүҙә ҡатнашҡан Әнүәр, Ниязи, Илфир, Айҙар, Азат ағайҙарына кескәйҙәр сикһеҙ рәхмәтле.
Йәмле йәйҙең һәр мәленең ҡәҙерен белеп уйнарға был урамдың ғына түгел ауылдың икенсе осонан да килгән балаларҙың шат тауыштары яңғырап торһон әйҙә!
Гөлдәр КИНЙӘБАЕВА.


text:
Юлсылар водителдәрҙе юл шарттарының кинәт насарайыуы тураһында иҫкәртә
«Һамар – Өфө – Силәбе» автомагистрале идаралығы водителдәрҙе юл шарттарының кинәт насарайыуы тураһында иҫкәртә. Метеорологик күҙаллауҙарға ярашлы, республиканың, шулай уҡ күрше Татарстан менән Ырымбур өлкәһенең территорияһында көслө ҡар яуыуы һәм боҙлауыҡ булыуы көтөлә.
Юлсылар водителдәргә ихтыяж булмағанда трассаға сыҡмаҫҡа, юлда иһә айырыусы иғтибарлы булырға кәңәш итә. Башҡортостан биләмәһенән үткән федераль трассаларҙағы хәрәкәткә бәйле бөтә һорауҙар буйынса (347)228-12-18 һандары аша Идаралыҡтың тәүлек әйләнәһенә эшләгән телефон линияһына шылтыратырға кәрәк.


text:
Мәләүез районында Ҡамбулат ауылы тергеҙелә
Башҡортостанда 1992 йылда бөтөрөлгән ауыл ҡайтанан тергеҙелә. Республика Дәүләт Йыйылышының Урындағы үҙидара һәм йәмәғәт берләшмәләре буйынса комитеты ултырышында «Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районында географик объект булдырыу тураһында»ғы закон проекты тикшерелде.
Ҡамбулат ауылына 1730 йылда нигеҙ һалынған. 1795 йылғы бишенсе ревизия мәғлүмәттәре буйынса, ауылда 11 йорт булған, уларҙа 73 кеше йәшәгән. Ҡамбулат әлеге Мәләүез районы Ергән ауыл советының иң боронғо ауылдарының береһе булып тора. 1956-1966 йылдарҙа ауыл әүҙем үҫешә, унда йәшәгән кешеләрҙең күпселеге яңы йорттар һалып сыға. Ул ваҡытта унда ике йөҙгә яҡын кеше йәшәй. Үткән быуаттың 70-се йылдарында байтаҡ кешеләр Ергән һәм Йомаҡ ауылдарына күсеп китә. 1992 йылда Ҡамбулат ауылы район Советы президиумы ҡарары менән теркәү иҫәбенән алына. Бөгөн ауыл халҡы умартасылыҡ, баҡса үҫтереү, ҡош-ҡорт, мал аҫрау менән шөғөлләнә. Шулай ҙа улар ауыл статусы булмағанлыҡтан шәхси хужалыҡтарын хосуси милеккә күсерә алмай.
Ҡамбулат ауылында халыҡ һаны артыу һәм ауылды үҫтереү йәһәтенән яңы мөмкинлектәр барлыҡҡа килеү сәбәпле, шулай уҡ халыҡ фекерен иҫәпкә алып, Мәләүез районы муниципаль район Советы тарихи исемен ҡайтарыу, Ҡамбулат ауылын тергеҙеү һәм уға ауыл статусы биреү тураһында башланғыс менән сығыш яһаны.
БР Дәүләт Йыйылышының Урындағы үҙидара һәм йәмәғәт берләшмәләре буйынса комитеты был закон сығарыу башланғысын хупланы һәм уны республика парламенты Президиумына тикшереүгә йүнәлтергә ҡарар итте.


text:
Башҡортостанда матбуғат сараларында Әҙәбиәт йылын иң яҡшы яҡтыртыуға конкурс иғлан ителде
ӨФӨ, 2015 йыл, 10 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостанда республиканың киң мәғлүмәт сараларында Әҙәбиәт йылын иң яҡшы яҡтыртыуға конкурс иғлан ителде.
Уның маҡсаты — баҫма һәм электрон киң мәғүмәт сараларын Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда Әҙәбиәт йылын уҙғарыуҙы яҡтыртыуға, йәмғиәтте әҙәбиәткә, китап уҡыуға йәлеп итеү.
Конкурс тураһында положение, ҡатнашыу өсөн заявка Башҡортостан Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығының рәсми сайтында, республика Журналистар союзы сайтында баҫылған.
Бәйгелә республика, ҡала, район, берләштерелгән гәзит, журнал редакциялары, телевидение, радио, электрон мәғлүмәт сараларының ижади коллективтары һәм айырым авторҙар ҡатнаша ала. Конкурсҡа 2015 йылдың 1 ғинуарынан ағымдағы йылдың 1 ноябренә тиклем баҫылған материалдар тәҡдим ителә. Эштәрҙең һаны сикләнмәй.
Беренсе, икенсе, өсөнсө дәрәжә лауреаттары республика баҫма киң мәғлүмәт саралары (гәзит-журналдар), ҡала, берләштерелгән һәм район баҫма киң мәғлүмәт саралары, электрон матбуғат саралары (интернет, телевидение, радио) номинациялары буйынса бүләкләнәсәк. Материалдар 2015 йылдың 10 ноябренә ҡәҙәр ҡабул ителә. Адресы: 450077, Өфө ҡалаһы, Киров урамы, 45, 413/1-се бүлмә. Телефон (347) 218-07-72.
Конкурстың ойоштороусылары — Башҡортостан Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Журналистар союзы.


text:
Батыр рухлылар ярышы
“Металлургтар” стадионында Советтар Союзы Геройы Александр Серебренников иҫтәлегенә үткән 46-сы саңғы ярыштары Ватанды һаҡлаусылар көнөнә арналды.
Традицион ярыштарҙа район-ҡаланан 360 спортсы ҡатнашты. Был көндө район-ҡала мәктәптәре уҡыусылары, махсус белем биреү учреждениелары студенттары, шулай уҡ производство коллективтары һәм спорт ветерандары стартҡа баҫты.
Ҙур спорт сараһы алдынан Герой исемен йөрөткән 17-се гимназия алдында урынлашҡан яугир бюсына венок һалыу тантанаһы үтте. Ярышты асыу тантанаһында Башҡортостан Республикаһының йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта, ҡала хакимиәте башлығы Сергей Поляков, Советтар Союзы Геройы А.Г. Серебренниковтың улы Геннадий Серебренников, Белорет ҡалаһы, Белорет һәм Бөрйән райондары хәрби комиссары Вадим Сәйәхов, “Хәрби туғанлыҡ” хәрби хәрәкәт ветерандары бүлексәһе рәйесе Игорь Смердов һәм Белорет автомәктәбе директоры вазифаһын башҡарыусы Йәүҙәт Заһитов ҡатнашты.
Спортсыларҙы сәләмләп, йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта: “Спортсылар һәм саңғы уҙышын яратыусылар араһында бындай ярыштар иң күләмлеһе һәм киң таралғаны һанала. Көсөңдө һынап ҡарау һәм иптәштәрең менән аралашыу өсөн бик уңай. Был ярыш - сәләмәт йәшәү рәүеше алып барыуға, Тыуған илгә хеҙмәт итеүгә, ватансылыҡҡа әйҙәгән ҙур сара. Артабан да һеҙгә тыуған илебеҙҙең ҡыйыу һаҡсылары булып ҡалыуығыҙҙы теләйем”, - тине. Ҡала хакимиәте башлығы Сергей Поляков спортсыларға үҙ этаптарында еңеүҙәр, тамашасыға күңелле ял һәм сағыу тәьҫораттар теләне.
Советтар Союзы Геройы Александр Серебренников иҫтәлегенә арналған ярышта ҡала мәктәптәренән тыш, Шығай, Абҙаҡ, Олойылға, Сосновка, Мәхмүт, Йөйәк, Ғәбдөк, Сермән мәктәптәре һәм Бөрйән районы спортсылары үҙ категорияларында көс һынашты. Спортсыларға юғары һөҙөмтәләргә ирешер өсөн күп көс һалырға, тырышырға тура килде, сөнки ярыш барышын Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитов та күҙәтте.


text:
“Реаль эштәр” файҙа килтерә2-02-2018, 00:03 // Белем һәм тәрбиә // Баҫып сығарырға
Миндәк ҡасабаһында мәктәп өсөн тәғәйенләнгән таш бина 1939 йылда төҙөлә башлай, әммә һуғыш башланыу сәбәпле, төҙөлөш эштәре 1950 йылда ғына тамамлана. Данлы тарихлы белем усағы әллә күпме уҡыусыға ҙур тормошҡа юл күрһәтә. Бөгөн бында, Миндәк ҡасабаһынан тыш, күрше Ҡарағужа, Рафиҡ, Ғәлиәхмәр, Килмәк ауылдарынан 199 бала белем ала.
– Бинаға туғыҙ тиҫтә йыл элек нигеҙ һалынһа ла, бөгөн дә ныҡлы ултыра. Һуңғы тапҡыр мәктәпкә капиталь ремонт 2002 йылда уҙғарылғайны. Тәҙрәләр ағастан булғас, ҡышҡы һалҡын көндәрҙә кабинеттарҙа температура тейешленән түбәнерәк күҙәтелде. Ауылдашыбыҙ, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты Рим Ғабдуллинға ошо проблема менән мөрәжәғәт иткәс, боҙ урынынан ҡуҙғалды, “Берҙәм Рәсәй” партияһының “Реаль эштәр” программаһы нигеҙендә беренсе ҡатта 16 тәҙрә замансаға алмаштырылды. Ошо маҡсатта 267 мең һум аҡса бүленде. Бина йылынып ҡалды, депутатыбыҙға, район һәм урындағы хакимиәткә, эштәрен намыҫлы башҡарған төҙөүселәргә ҙур рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ, программа артабан да дауам итер, бинаның икенсе ҡатында ла тәҙрәләр алмаштырылыр, – тигән өмөтөн белдерҙе мәктәп директоры Гөлшат Хужиәхмәтова.
Комсомол ҡасабаһының балалар баҡсаһына күрше Ҡарт Муйнаҡ, Туңғатар ауылы балаларын да йөрөтәләр. Бөгөн бында 37 сабый тәрбиәләнә. Бина 1972 йылда төҙөлгән, шунан бирле ремонт үткәрелгәне булмаған. Дүрт йыл элек, урындар етмәгәс, өҫтәмә төркөм дә асҡандар. Муниципаль район хакимиәте башлығы Фәрит Дәүләтгәрәев менән осрашыуҙа ауыл халҡы тап ошо проблеманы күтәреп сыға. 2016 йылда “Реаль эштәр” проекты буйынса бинаның канализация системаһы яңыртыла, ә 2017-лә ремонт эштәре өсөн республика һәм район бюджеттарынан бер миллион һумдан ашыу аҡса йүнәлтелеп, яңы тәҙрәләр һәм ишектәр ҡуйыла, һыу үткәреү системаһы алмаштырыла.
– Аукцион шарттары буйынса Дәүләкән ҡалаһының “Мир” фирмаһы еңеп сыҡты. Аралар алыҫ булыу сәбәпле, ремонтты башлап ебәреүҙә бер аҙ ҡытыршылыҡтар килеп сыҡһа ла, подрядсылар эштәрҙе ҡыҫҡа ваҡыт эсендә сифатлы итеп башҡарыуға өлгәште.
“Реаль эштәр”программаһы биләмәләргә байтаҡ социаль мәсьәләләрҙе хәл итергә ярҙам итә һәм ниндәй проблема борсоғанын халыҡ үҙе билдәләй. Әйткәндәй, 2015 йылда беҙ тап ошо программа нигеҙендә 200 мең һумға Комсомол урта мәктәбе бинаһында яңы ишектәр ҙә ҡуйҙырттыҡ. “Реаль эштәр” артабан да дауам итер, һөҙөмтәләр көттөрмәҫ, – тип ышанысын белдерҙе Туңғатар ауылы Советы хакимиәте башлығы Альмир Рәхмәтуллин.
Комсомол балалар баҡсаһы мөдире Гөлзар Байрамғолова ла ҡыуанысын йәшермәй:
– Капиталь ремонтҡа тиклем ике ҡатлы бинаны йылытыу ҡатмарлыҡтар тыуҙыра ине, тейешле температура булмағас, балалар ҙа йыш ауырыны. Канализация системаһы ла беренсе ҡатта ғына ине. Ремонттан һуң балалар баҡсаһы йылынып, күркәмләнеп ҡалды, кескәйҙәр өсөн бөтә шарттар ҙа булдырылды. Бигерәк тә быға ата-әсәләр шат.
Учалы ҡалаһының 7-се балалар баҡсаһына ла ошо программа нигеҙендә бер миллион һигеҙ йөҙ мең һумлыҡ капиталь ремонт үткәрелә. Уҙған быуаттың һикһәненсе йылдарында төҙөлгән бина бик иҫкерә, бигерәк тә яҙлы-көҙлө музыка залының һәм бер бүлмәнең ҡыйығынан һыу тамсылап ыҙалата, тәҙрәләр иҫке булыу сәбәпле йылы тормай.
Ниһайәт, былтыр йәй беренсе корпустың түбәһе тулыһынса алмаштырыла. Урындағы “Энергоресурс” йәмғиәте эштәрҙе ваҡытында һәм еренә еткереп атҡара.
Көҙ иҫкереп бөткән 54 тәҙрәне “евро”ға алмаштырғас, бина бөтөнләй икенсе төҫ ала: бүлмәләрҙең эсе күркәмләнеп, йәмләнеп китә. “Ибраһимов” шәхси предприятиеһы хеҙмәткәрҙәре лә эштәренә яуаплы ҡарап башҡаралар.
– Бөгөн баҡсаға 310 бала йөрөй, быға тиклем ата-әсәләр бинаның һыуыҡ булыуына дәғүә белдерә ине, ремонттан һуң хәл бөтөнләй үҙгәрҙе. “Берҙәм Рәсәй” партияһына, район хакимиәтенә йәш быуынды даими хәстәрләгәндәре өсөн рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ, – тип шатлығын йәшермәне балалар баҡсаһы мөдире Зөлфиә Ильясова.
Озерный ауылының “Оҙонгүл” өлгөлө балалар бейеү ансамбле 2012 йылда ойошторола. Ошо ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә ул районда ғына түгел, республика кимәлендә лә ҙур танылыу яулай. “Еҙ үксә”, “Уралым”, “Байыҡ” һәм башҡа әллә күпме бейеү конкурстарында Гран-приға, призлы урындарға лайыҡ була егет-ҡыҙҙар, Учалыла уҙғарылған бер генә мәҙәни сара ла уларһыҙ үтмәй тиһәк, һис тә хата булмаҫ. Ансамблгә БР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, балетмейстер Айбулат Әһлиев етәкселек итә.
2016 йылда БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты Рим Ғабдуллин менән ауылда осрашыу мәлендә клуб хеҙмәткәрҙәре депутаттан “Оҙонгүл” бейеү ансамбле өсөн сәхнә костюмдары менән ярҙам итеүен һорайҙар. Вәғәҙә – иман, тиҙәр, Рим Аксель улы һүҙендә тора: “Берҙәм Рәсәй” партияһының “Реаль эштәр” проекты буйынса ансамблгә сәхнә костюмдарын тектертеүҙе хәстәрләй. Ошо маҡсатта 350 мең һум аҡса бүленә.
– 20 комплект костюмдың фасонын үҙебеҙ һайлап, заказ биреп, Өфө ҡалаһында тектерттек. Егет һәм ҡыҙҙарға бик оҡшай, яңы кейемдә тағы ла дәртләнеберәк бейегән кеүектәр, – ти ансамбль етәксеһе.
Бына шулай, халыҡтың депутаттарға биргән наказдары ҡағыҙҙа ғына тороп ҡалмай, ғәмәлгә ашырыла. “Реаль эштәр” проекты һөҙөмтәләре реаль эштәрҙә күренә.


text:
Ризаитдин Фәхретдинов – XIX быуаттың аҙағы – XX быуат башында йәшәгән күренекле ғалим, яҙыусы, мәғрифәтсе, журналист. Ул педагогикаға ла ҙур иғтибар бирә. Тәрбиәгә арналған китаптары мәҙрәсәләрҙә дәреслек итеп ҡулланыла. Риза Фәхретдиновтың нәсихәттәре бөгөн дә мөһимлеген юғалтмай. Бына шуларҙың бер нисәүһен үҙегеҙ уҡып ҡарағыҙ әле.
Матур китаптар – ғәжәйеп нәмәләр күренәсәк көҙгө, аулаҡтағы серҙәш, яңғыҙлыҡта иптәш, көсһөҙлөктә ярҙамсы, хәсрәттәрҙә шатлыҡ килтереүсе, фекерҙәрҙе нурландырыусы, үткән замандарҙың хәлдәрен һөйләп тороусы, тарихты хикәйәт итеүсе, аҡыллы кешеләрҙең фәһемле фекерҙәрен күҙгә күрһәтеүсе, хаҡы арзан, файҙаһы күп нәмә. Шуның өсөн уларҙы алғанда һаранланмағыҙ. Китаптарҙан айырылмағыҙ.
Элекке замандарҙа йәшәгән, ти, бер ҡомһоҙ тирмәнсе. Уның ҙур булмаған һыу тирмәне бәләкәй бер йылға ярында торған. Урман ситендә терәлеп аҡҡан бер урында тирмәнсе йылғаны ҡамап, ҙур быуа яһаған. Был урында ҙур күл хасил булған. Махсус торба буйлап бейектән аҡҡан һыу тирмән тәгәрмәсен хәрәкәткә килтергән. Тирмәнсе унда көн һайын бик күп бойҙай тарттырған.
Йәшәгән, ти, бер батша. Халҡын ныҡ яратҡан һәм улар менән яғымлы мөғәләмә иткән мәрхәмәтле ил башлығы. Өҫтәүенә, тормоштары тағы ла яҡшыраҡ булыуын ныҡ теләгән. Ул йыш ҡына халыҡҡа ниндәй изгелек эшләргә икән, тип баш ватҡан. Ләкин барыһын да бер юлы бәхетле итер өсөн бер нимә лә уйлап сығара алмаған. Шуға күрә бер ниндәй ҙә яҡшылыҡ …
Continue reading ‘Батша һәм крәҫтиән’ »
Бер кеше остазға килгән дә: – Бәләкәйҙән эшләргә тура килде, шуға уҡыу эләкмәне. Йәш, бай булмаһам да, зинһар, үҙегеҙгә уҡыусы итеп алығыҙ әле, – тип үтенгән. – Ярай, – тигән остаз, – бушлай уҡырһың, тик өйҙәге, мәктәптәге бөтә эштәрҙе лә башҡарырһың. Ҙур булмаған белем усағы остаздың йорто эргәһендә булған. Һәр көн иртәнсәк кәрәкле нәмәләрҙе әҙерләп …
Continue reading ‘Тәбиғәт биргән һабаҡ’ »
Гүзәл, яҡты донъяла йәшәгән, ти, бәләкәй генә һоро бөжәк. Башҡалар үҙҙәренең сағыу төҫтәре менән маһайған, уға иғтибар ҙа итмәгән, ә Колорадо ҡуңыҙы хатта мыҫҡыл итеп көлгән дә. Бәләкәй бөжәк бик ҡайғырған. Әммә бер көн иртәнсәк арҡаһынан ҡояш нуры һыйпағанға уянған. Бәләкәс уны яратыуҙарына ҡыуанған, эстән генә рәхмәт әйтеп: – Мин изгелек эшләй алам! Япраҡтарҙы кебләнән …
Continue reading ‘Ҡояш апай’ »
Ағалы-ҡустылы ике туған йәшәгән. Береһе – изге күңелле, икенсеһе яман уйлы, ти. Улар үҙҙәренең баҫыуына иген сәсергә булған. Изге күңеллеһе иртүк тороп, келәттән бер тоҡ бойҙай алған да ерҙе йыр менән маҡтай-маҡтай, шөкөр итеп, иген сәскән. Ер кешенең йырын аңлаған да һәр орлоҡто үҙенә ҡабул иткән.
Бер ҡатын, магазинда прилавка артында Алла үҙе һатып тора, тип төш күргән. – Йә, Хоҙай! Был Һинме? – тип шатлығынан ҡысҡырып ебәргән ул. – Эйе, Мин, – тип яуаплаған Алла. – Ә Һинән нимә һатып алырға була? – тип һораған ҡатын.
Бәхәстең ике дуҫы булған: Аҡыл менән Үҙһүҙлелек. Һуңғыһы уны бәхәсләшергә мәжбүр иткән. Ә Аҡыл, киреһенсә, дуҫын туҡтатҡан. Ниһайәт, Үҙһүҙлелек түҙмәгән һәм былай тигән: – Һайла: йә ул, йә мин. – Һин! – тигән Бәхәс, Аҡыл менән тиҙҙән бәхәсләшеүҙең нимә икәнен дә оноторон уйлап. Аҡыл, әлбиттә, туҡтатырға тырышҡан. Ә Бәхәс ни тыңлап та тормаған. Һәм уның …
Continue reading ‘Бәхәстең дуҫтары’ »
Йәшәгән, ти, бер ҡарт. Уға инде йөҙ йәш булған. Үлем шундай оло кеше йәшәүен белеп ҡалған да янына килеп: – Олатай, һиңә үлергә ваҡыт, – тигән. – Әҙерләнергә ваҡыт бир, – тигән ҡарт. – Ярай, – тип ризалашҡан Үлем. – Һиңә нисә көн кәрәк? – Өс, – тигән олатай.


text:
- Подробности
- Просмотров: 750
ҒӘЛЛӘМОВ Абдрахман Әбдрәхим улы [15.10.1926, БАССР‑ҙың Йылайыр кантоны Күсей а. (БР‑ҙың Баймаҡ р‑ны) – 19.2.1989, Өфө], педагог-методист, тел белгесе. Пед. ф. канд. (1967). БАССР мәктәбенең атҡ. уҡытыусыһы (1967). К.А.Тимирязев ис. Башҡорт пед. ин‑тын тамамлағандан һуң (1947) Баймаҡ р‑ны, Сибай ҡ. мәктәптәрендә, Белорет пед. уч‑щеһында уҡыта. 1958 й. алып Башҡ‑н уҡытыусылар белемен камиллаштырыу ин‑ты хеҙм‑ре, 1968 й. — БДУ уҡытыусыһы. Ғ. төп хеҙмәте — “Әлифба” (ҡара: Әлифба), башҡ. мәктәптәрендә уҡытыу 30 й. яҡын уның б‑са алып барыла. Ғ. башланғыс кластар өсөн башҡорт теле б-са уҡытыу-методик комплекстар эшләй, телмәр үҫтереү б‑са респ. тәүге дидактик материалдар йыйынтығы, башҡ. теле һәм әҙәбиәте б‑са фонохрестоматия (54 пластинка) төҙөй. 40-тан ашыу уҡытыу-методик хеҙмәт, ш. иҫ. педагогия училищелары һәм башҡ. мәктәптәренең башланғыс кластары өсөн дәреслектәр авторы. 1997 й. алып Баймаҡ р‑нында йыл һайын Ғ. ис. призға пед. хеҙм‑рҙәр конкурсы үткәрелә. Өфөлә Ғ. йәшәгән йортҡа һәм тыуған ауылында мәктәп бинаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Әҙәб.: Яйыҡбаев К.Я. Мәғрифәтсе мөғәллимдәр, күренекле уҡытыусылар һәм мәғариф эшмәкәрҙәре (тарихи-педагогик очерктар һәм һүрәтләмәләр). Өфө, 2003.
К.Я.Яйыҡбаев
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының Башҡортостан бүлексәһе «Георгий таҫмаһы» акцияһын ойоштора
Бөйөк Еңеү байрамы алдынан «Халыҡ фронты — Башҡортостан Республикаһында Рәсәй өсөн» Бөтә Рәсәй йәмәғәт хәрәкәтенең төбәк бүлексәһе «Георгий таҫмаһы» акцияһын үткәрәсәк. Активистар Еңеү символын республика халҡының бөтә теләүселәренә таратасаҡ. Таҫма Бөйөк Ватан һуғышында яугирҙарҙың батырлыҡтары тураһында хөрмәт итеп, иҫкә алыу билдәһе булараҡ кейемгә беркетелә.
— Өфөлә 16 апрелдә старт аласаҡ, был акция менән Бөйөк Еңеү көнөнә арналған саралар циклын башлайбыҙ, — тип һөйләне «Башинформ» агентлығына Бөтә Рәсәй халыҡ фронтының төбәк бүлексәһе ағзаһы, «Аҡбуҙат» ипподромы генераль директоры Руслан Ғизәтуллин. — 18 апрелдә Георгий таҫмаларын республика райондарында таратасаҡтар. Тағы ла мөһим акциялар буласаҡ. Тематик цикл 10 майҙа «Аҡбуҙат» ипподромында ҙур байрам менән тамамланасаҡ.
1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙе билдәләү алдынан Георгий таҫмаларын таратыу акцияһы йолаға әүерелде. Уларҙы республиканың төрлө министрлыҡтары һәм ведомстволары, йәмәғәт һәм йәштәр ойошмалары, сәйәси партиялар вәкилдәре, волонтерҙар ойоштора. Йыл һайын был хәрәкәткә яңы ҡатнашыусылар өҫтәлә. Шулай итеп, Бөтә Рәсәй халыҡ фронтының төбәк бүлексәһе был акцияны беренсе тапҡыр уҙғарасаҡ.


text:
- Подробности
- Просмотров: 228
РЕБЕЛИНСКИЙҘАР, дворяндар нәҫеле. Өфө тармағына нигеҙ һалыусы — Семён Р. (?—1807), протоиерей. Р.Г.Игнатьевтың мәғлүмәттәре б‑са, Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—75) осоронда Өфөнөң баш күтәреүселәр тарафынан ҡамалыуы т‑да яҙып ҡалдырған. Уның улдары: Пётр Семёнович Р. (1753—1810), Троица сиркәүе настоятеле, Ырымбур дини идараһы присутствующийы, Өфө епархияһының дини консисторияһы ағзаһы; Андрей Семёнович Р., Троица сиркәүе священнигы; Михаил Семёнович Р. (1771, башҡа мәғлүмәттәр б‑са, 1768—?), надворный советник (1809). 1782 й. алып Ырымбур граждан суды палатаһында, 1806 й. башлап Ырымбур ҡаҙна палатаһында хеҙмәт итә. “Ребелинскийҙар ғаиләһе көндәлектәре” (“Дневники семьи Ребелинских”) авторы. Уның ҡатыны Надежда Петровна Р. 19 б. башында Өфө өйәҙенең Ҫыбы-Мең улусы башҡорттарынан һатып алынған 25 дисәтинә ер биләгән. Андрей Семёновичтың улы Василий Андреевич Р. (1791—?), титулярный советник (1829). Ҡазан дини акад. тамамлағандан һуң (1808) — Ырымбур сик буйы комиссияһында, 1811 й. башлап Ырымбур енәйәт суды палатаһында, 1812 й. алып Ырымбур хәрби губернаторы канцелярияһында хеҙмәт итә, 1820 й. — Боғорослан өйәҙендә шарап йыйымдарын күҙәтеүсе, 1826 й. — Ырымбур ҡаҙна палатаһында махсус эштәр чиновнигы, 1829 й. — Ырымбур губерна идаралығы советнигы. “Губерна ҡалаһы Өфөнөң ҡыҫҡаса һүрәтләмәһе” (“Краткое описание губернского города Уфы”) авторы. 3‑сө дәрәжә Изге Анна орд. м‑н бүләкләнгән (1832). Михаил Семёновичтың улдары: Михаил Михайлович Р., коллегия регистраторы (1805). 1802 й. Ырымбур граждан суды палатаһында хеҙмәт итә; Иван Михайлович Р. (1785—?), губерна секретары (1809). 1802 й. Ырымбур граждан суды палатаһында; Василий Михайлович Р. (1791—1812), коллегия регистраторы (1809). 1805 й. Ырымбур граждан суды палатаһында хеҙмәт итә. Р. нәҫеле Ырымбур губернаһының нәҫел тарихы китабының 1‑се киҫәгенә яҙылған.
Б.Ә.Аҙнабаев
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
- Подробности
- Просмотров: 268
РАМАҘАНОВ Айрат Шәйхулла улы (24.2.1953, БАССР‑ҙың Саҡмағош р‑ны Ҡырла а.), физик, геофизик. Техник ф. д‑ры (2005). РФ‑тың почётлы юғары проф. белем биреү хеҙм‑ре (2009), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1985). БДУ‑ны тамамлағандан һуң (1975) шунда уҡ эшләй. Фәнни эшмәкәрлеге туйынған күҙәнәкле мөхиттәрҙәге термогидродинамик процестарҙы тикшереүгә, матем. модель әҙерләүгә һәм геофизик тикшеренеүҙәрҙең һөҙөмтәләрен автоматлаштырып эшкәртеүгә арналған. Р. тарафынан нефть ҡатламдарын термогидродинамик тикшереү ысулының теоретик нигеҙҙәре эшләнә. Р. етәкс. нефть һәм газ ҡатламдарын гидродинамик тикшереү һөҙөмтәләрен автоматлаштырылған ысул м‑н эшкәртеү һәм интерпретациялау өсөн “Гидрозонд” системаһы эшләнә, ул РФ‑тың һәм Ҡаҙағстандың геофизика пр‑тиеларында ҡулланыла. 150‑гә яҡын фәнни хеҙмәт һәм 18 уйлап табыу авторы.
Х е ҙ м.: Термические исследования при компрессорном освоении нефтяных скважин. Уфа, 1992 (авторҙ.); Термометрия пластов с многофазными потоками. Уфа, 1998 (авторҙ.).
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Өфөлә ташлама менән файҙаланыусылар өсөн бушлай финанс консультациялары үтә
Башҡортостандың социаль технологиялар институты студенттары Өфөлә социаль яҡтан яҡланмаған граждандар өсөн финанстар темаһына бушлай консультациялар үткәрә. Вуз уҡытыусылары етәкселегендәге финанс-иҡтисад факультетының өлкән курс студенттары эш хаҡына, физик шәхестәргә һәм эшҡыуарҙарға һалым һалыуға, ғүмерҙе һәм торлаҡты страховкалауға, кредитлауға бәйле һәр төрлө һорауҙарға яуап бирергә әҙер, шулай уҡ бизнес-план төҙөргә йәки банкта вклад асырға ла ярҙам итәсәк.
Ҡала хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, «Башҡортостан социаль технологиялар институты консультанты» тип аталған финанс хеҙмәте аҙнаһына өс тапҡыр – дүшәмбе, шишәмбе һәм кесаҙна көндәрендә 14-16 сәғәттәрҙә эшләй. Ҡабул итеү Өфө ҡалаһы, Октябрь проспекты, 74/2, 101-се бүлмә адресы буйынса үткәрелә. Тел.: 241-42-72.


text:
ISBN
Фольклорный архив Башкирского государственного университета
Ысыҡтарттырғыс Серегәнбай һәм Ҡунаҡбай
Борон-борон заманда йәшәгән Серегәнбай. Ул барған кешегә бер тамсы һыу ҙа эсермәгән. Бер ваҡыт егеттәр һөйләшеп ултырғандар, һәм береһе: кем ул байҙан бер тамсы һыу эскәне бар икән, тип һөйләшкәндәр. Уларҙың араһында Ҡунай тигән йыуаш ҡына егет булған һәм ул әйткән: "Мин унда барһам, айҙар буйы ҡунаҡ булырмын" тигән Ҡунай. Иртәгеһен үҙенең аты менән киткән, ти. Барып еткәс, ул байҙың тәҙрәһенән ҡараған. Байҙың бисәһе Ҡанышбикә булған. Ул баҫып торған ҡамырын аҫтына һалып ултырған, һәм уның ҡыҙы ашап ултырған башты, бүкән итеп ултырған. Серегәнбай Ҡунайға: "Күргәнеңде һөйләп ултыр" тигән, һәм Ҡунай һөйләй башлаған. "Мин юлда килә инем, бер нәмә килә бит. Ҡанышбикәнең аҫтындағы ҡамырҙай, шунан ҡыҙың ултырған баштай таш менән һуҡҡайным, шунан ул ятып ҡалды, ти. Кисен ашҡа ит һалғандар, ти һәм һалып бөткәс, йоҡларға ятҡандар, ти. Ҡунай ҙа йоҡларға ятҡан. Ул ит бешкәнен белеп торған, ти һәм итте ашап, ит урынына үҙ итегенең туҙ үксәһен һәм ҡунысын һалып, көлмәҫкә ауыҙына ит тултырып, тик ятҡан, ти. Шунан һуң бай; "Әйҙә, ҡатын итте ашайыҡ", тип торғандар, ти һәм итте алып ашай башлағандар, ти. "Ҡатын, итең бик ҡаты", тигән һәм туҙ үксәне белеп ҡалған.
Ҡунай сығып үҙенең атының ҡашҡаһына тиҙәк һөртә. Бай иртәнсәк тороп Ҡунайҙың атын сәнсә һәм Ҡунайға "атың бағанаға ҡолаған", ти. Ҡунай әйтә: "Һинең атың буҡ ҡашҡа булһа, минең атым аҡ ҡашҡа булыр", ти. Шулай итеп байҙың атын бөтөп ҡуялар, ти.
Бер көн үҙенең йылҡы көтөүенә көтөргә китә. Ул үҙенең көтөүен һыбай йөрөп еңе менән ҡыуған, ти, һәм ҡатынына "миңә икмәк бешер", ти. Ҡатыны уға майға йыуаса бешереп ҡуя, ти. Бай көтөүгә киткәндә ул үҙенең икмәген эсенә Һалған, ти. Һәм Ҡунай ҡайтырға булған, ти. Ҡунай әйткән: "Мин һеҙҙә айҙар буйы ҡунаҡ булдым" тигән, "Һәм мин һинең менән ҡосаҡлашып һаубуллашам", тип байға барған, ти. Һәм байҙы ҡосаҡлап алған, ти. Байҙың эсендә эҫе икмәк булғас, уның эсен яндырған. Бай эсе янғас, "эт ашағыры", тип икмәкте ташлап ебәргән, ти. Ҡунай эргәһендә тороп, "юлға сығыр кеше мин ашайым әле, эт ашамаһын әле", тип икмәкте алған, Бай көтөргә киткән. Ҡунай ҡайтырға булған һәм сығып киткән. Ҡабат кире килеп инеп Ҡанышбикәнән һораған өҙәңгегә баҫҡансы итегемдең, үксәһе айырылды, тип беҙ һораған, ти. Ҡанышбикә әйткән; "Һин юлаусыға беҙ биреп ни тигән", ти. Ҡунай сығып байға һөрәнләгән. Ҡатының беҙҙе бирмәй, тип һөрәнләгән, ти. Өйгә ингән дә Ҡанышбикәнән беҙҙе һорамай, ҡыҙ һораған. Ҡунай тышҡа сығып, байға беҙҙе бирмәй тип һөрәнләгән. Бай бирһен-бирһен, юлға сығыр кешене туҡтатма, мин барһам муйыныңды өҙөрмөн, тигән, ти. Ҡанышбикә аптырап, ҡыҙын биргән, ти. Ҡунай менән байҙың ҡыҙы ошо көндә лә, дыу теттереп, донъя көтәләр, ти.
Ссылка на эту публикацию:
Ысыҡтарттырғыс Серегәнбай һәм Ҡунаҡбай [Электронный документ] // Фольклорный архив Башкирского государственного университета: электронное научное издание / под ред. Б. В. Орехова, А. А. Галлямова. [20112018]. Дата обновления: 11.02.2014. URL: http://lcph.bashedu.ru/editions/efolk.php?go=folk_id.191 (дата обращения: 20.06.2018).


text:
Республика башлығы Ғафури районында ураҡ барышы, агросәнәғәт комплексы предприятиелары эшмәкәрлеге менән танышты
Ленин исемендәге колхозда Рөстәм Хәмитов шәкәр сөгөлдөрөн эшкәртеү мәсьәләһен тикшерҙе һәм бер-нисә районға завод төҙөргә тәҡдим итте. Ул субсидиялар һәм процентһыҙ кредиттар менән ярҙам итергә вәғәҙәләне. Үтәк ауылында республика башлығы аҡ төлкө үрсетеү фермаһы эше менән танышты. Ҡиммәтле тиреле был хайуандар ауыл хужалығын үҫтереү муниципаль программаһы сиктәрендә һатып алынған. Красноусол ауылында Рөстәм Хәмитов балалар баҡсаһы төҙөлөшө менән танышты һәм 2012 йылда асылған «Еҙем» физкультура-һауыҡтырыу комплексында булды.
Хәбәрҙәр
Башҡортостан юғары уҡыу йорттарында документтар ҡабул итеү кампанияһы старт алды
Бөгөндән абитуриенттар үҙҙәрен ҡыҙыҡһындырған һөнәрҙәр буйынса белем алыр өсөн ғаризалар бирә ала. Башҡортостанда дәүләт дәрәжәһендәге юғары уҡыу йорттары ғына меңдән ашыу һөнәри йүнәлеш буйынса абитуриенттар ҡабул итә. Һөнәрҙәр исемлегендә юриспруденция, ғәмәли математика менән информатика һәм...
Сығарылыш кисәләре
Был аҙнала мәктәптәрҙә 9-сы һәм 11-се класты тамамлаусылар өсөн сығарылыш кисәләре үтәсәк. Улар, ғәҙәттәгесә, уҡыу йорттарында, шулай уҡ мәктәптән ситтә лә уҙа. Сығарылыш кисәләрен уҙғарған саҡта бөтә ерҙә лә хәүефһеҙлек саралары көсәйтелә. Башҡортостан Мәғариф министрлығы мәғлүмәттәре буйынса,...
Башҡортостанда Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайға депутаттар һайлау кампанияһы башлана
9-сы сентябрь-Берҙәм һайлау көнөндә республика халҡы төбәк Парламентының 6-сы саҡырылышын һайлаясаҡ. Уның үҙенсәлектәре тураһында бөгөн Өфөлә үткән матбуғат осрашыуында һүҙ барҙы.
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Рәсәй йыйылма командаһы Мысырҙың милли командаһын 3 кә 1 иҫәбенә еңде. Ошо уңайҙан илдең төрлө ҡалаларында көйәрмәндәр байрам ойошторҙо. Улар баш тренер Станислав Черчесовҡа һәм еңеүгә бар көсөн һалған футболсыларға рәхмәт белдерҙе. Бөйөк Британияның сит ил эштәре министры Борис Джонсон Ҙе Сан...
Һаҡ булығыҙ, берәҙәк эттәр
Республиканың башҡалаһында йәмәғәт именлеге идаралығы инспекторҙары йорт ихаталары, төҙөлөш майҙансыҡтарында махсус рейдтар үткәрә башланы.Ҡала хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, берәҙәк эттәр һаны көн һайын тиерлек арта. Улар өйөрҙәргә тупланып кешеләргә һөжүм итә башлағас, мәсьәлә тағы ла киҫкенләшә...
Сабыйҙар ҡайҙа йәшәр?
Өфөлә өс балалы ғаиләне суд приставтары өйҙәренән ҡыуып сығарған. Ҡыйыҡһыҙ ҡалған ғаиләнең хәҙер барыр урындары юҡ. Йортто ни өсөн һүтеп ташларға ҡушҡандар? Аптырашта ҡалған ғаилә хәҙер нимә эшләр? Күҙҙәр тулы йәш, яндарында өс сабый бала, ә алда - билдәһеҙлек... Тап ошондай тойғоларҙы кисерә был...
Килем сығанағы ла, хеҙмәткә өйрәнеү ысула ла
Баҙар иҡтисадының ошо ике иң мөһим шартына йәш быуын еңел яраҡлаша. Йәйге ялды улар күңелле генә түгел файҙалы ла үткәрә. Йәйҙең беренсе көнөнән мәктәптәр каникул тәртибенә күсте. Башланғыс синыф уҡыусылары көндөҙгө лагерҙа. Шөғөлдәре етди – алған белемде нығытыу, физик күнегеүҙәр, кино, театр,...
Яңы дарыу
Башҡорт Дәүләт медицина университеты белгестәре яңы дарыу өҫтөндә эшләй. Антибиотик үпкә, енси органдарҙағы һәм бөйөрҙәге инфекцияны тулыһынса юҡ итә ала. Кеше организмы ауырыуға тиҙ бирешеүсән. Дауаханала һатылған антибиотиктарҙың ярҙамынан тыш, зарары ҙурыраҡ булыуы күптәргә билдәле. Башҡорт...
Крандан аҡҡан тимер
Өфөнөң Дим районында йәшәүселәр йылдар буйына һуҙылған һыу мәсьәләһен хәл итеүҙе талап итә. Һыу һәр ихатала ла бар. Әммә ул эсерлек тә, йыуынырлыҡ та түгел. Миләүшә Ғәлимйәнова эсәр һыуҙы һатып алырға мәжбүр. Крандан аҡҡан һыу эсерлек кенә түгел, ә йыуынырға ла ярамай. Аҡ кейемдәр һорғолт...
Яман шеште дауалауҙа дәүләт ярҙамы
Яман шеште дауалауҙа дәүләт ярҙамы артасаҡ. Әле сирлеләрҙе заманса препараттар менән бушлай тәьмин итеү буйынса махсус программа әҙерләнә. Был хаҡта Өфөлә үткән эсәк-ашҡаҙан яман шешен иҫкәртеү һәм дауалау мәсьәләләренә арналған семинарҙа әйтелде. Башҡортостанда ғына йылына яман шештең был төрө 7...
Бушлай ер участкалары
Бушлай ер участкалары менән Башҡортостанда тәү сиратта мохтаждар тәьмин ителергә тейеш. Бөгөн республика йортонда үткән кәңәшмәлә Рөстәм Хәмитов ошо турала белдерҙе. Башҡортостан башлығы муниципалитеттарға мәсьәләне 2019 йылға тиклем хәл итеү бурысын ҡуйҙы.
Күсмә халыҡтар уйындары
Спорттың этник төрҙәре буйынса турнир Әбйәлил районында үтте. Унда ҡатнашыусылар көрәш, уҡтан атыу, ат сабыштары кеүек яраштарҙан тыш,”Ылаҡ” уйынында ла көс һынашты. Уның еңеүселәре Ҡырғыҙстанда сентябрҙә уҙғарыласаҡ Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарында ҡатнашыу хоҡуғын ала. Байрам 4 мең...
Иман нуры һәр йөрәктә
Белорет районы Ғәбдөк ауылында ял көндәрендә мәсет асыу тантанаһы үтте. Төрлө төбәктән килгән дин кешеләре менән берлектә халыҡ ауылға аҙан тауышын яңғыратты, яңы мәсеттә беренсе тапҡыр намаҙ уҡыны. Көн һайын дини китаптар менән балаларҙы яҡындан таныштырыу, тәрбиәгә, ихласлыҡҡа өйрәтеү...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Колумбияла президент һайлауҙары үтте. Уның һөҙөмтәһе буйынса Иван Дуке еңеп сыҡҡан. Уға был илдә йәшәүселәрҙең 53 проценты тауыш биргән. Һайланған президентҡа сәйәси мәсьәләләрҙе хәл итергә тура киләсәк. Атап әйткәндә, күрше Венесуэла менән мөнәсәбәттәрҙе яйға һалыу һәм урындағы халыҡтың Колумбияға...
Йөрәк клапанынын алмаштырыуға хәҙер йәш буйынса сикләүҙәр юҡ
Өфөлә йылына 50-нән ашыу ошондай операция яһала. Башҡорт дәүләт медицина университеты клиникаһы һәм республика кардиология үҙәге табиптарының тәжрибәһе Европа һәм Азия кардиологтарының юғары баһаһын алды. Һөнәри белемде һәм ғәмәли тәжрибәне камиллаштырыу йәһәтенән мөһим аралашыу майҙанында...
Бөгөн Башҡортостанда Дәүләт йыйылышы Ҡоролтайға һайлау кампанияһының башланыу ваҡыты иғлан ителде
Республика үҙәк һайлау комиссияһы ултырышында бөгөн республика сәйәси кампанияға бәйле саралар планы раҫланды һәм ойоштороу мәсьәләләре ҡаралды. Иҙегеҙгә төшөрәбеҙ Башҡортостан парламентына һайлауҙар 9 сентябрь – Берҙәм һайлау көнөндә үтә, 110 мандаттың яртыһы партиялар исемлеге, ҡалған яртыһы...
Ағиҙел күпере ҡасан сафҡа индерелер?
Өфөләге Ағиҙел күперендә яҡынса бер айҙан төҙөкләндереү эштәре тамамланырға тейеш. Ә Затон биҫтәһендәге Паралимпия үҙәген 2019 йылдың май йайына төҙөп бөтәсәктәр. Республика башлығы Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың 100 йыллығына төҙөлгән бер нисә объектта эштәре менән танышты. Затон биҫтәһендә...
Республика мосолмандарын Ураҙа ғәйете менән Башҡортостан башлығы ла ҡотланы
Ураҙа байрамы беҙҙең ата-бабаларыбыҙҙың бай рухи-тарихи хазинаһын сағылдыра. Шулай уҡ, әхлаҡи яңырыу символы ла, түҙемлеккә, яҡшылыҡҡа, миһырбанлыҡҡа һәм ғәҙеллеккә өйрәтә, тиелә республика башлығы ҡотлауында. Рөстәм Зәки улы республика йәмәғәт тормошонда Башҡортостан мосолмандары руханиҙарының ҙур...
Ифтар мәжлесе
Кисә ҡояш байыу менән һуңғы ифтар мәжлесе үтте. Сараға төрлө һөнәр эйәләре, абруйлы ҡунаҡтар саҡырылды. Ифтар ҡояш байыу менән башлана. 11быуат буйы ислам диненең бәрәкәтен тойоп йәшәнек. Был айҙы ҡыуаныс менән, шул уҡ ваҡытта бер аҙ һағыш менән дә оҙатабыҙ,ти Нурмәхәммәт хәҙрәт. Ифтар...
«Журфест-2018» йомғаҡтары
Телдең, мәҙәниәттең һәм этностың иртәгәһе көнө милли матбуғат ҡулында. Журфест быйыл Башҡортостан журналистарын ошо тематика аҫтында берләштерҙе. Ҡулда бөгөн микрофон түгел – балта, ә ашыҡ-бошоҡ тамаҡ ялғау урынына тәмле самауыр сәйе. Журналистарҙы йыл һайын һабан туйына йыйыу матур йолаға...
Башҡортостан хоккейсылары Ҡытайҙа
Башҡортостандың йәш хоккейсылары яңы үрҙәр яулай. Туймазы ҡалаһының “Девон” хоккей командаһы Ҡытайҙың Тяньцзинь ҡалаһында был дәүләттең хоккей буйынса балалар йыйылма командаһы менән дуҫтарса уйын үткәрҙе. Осрашыу Рәсәйҙә һәм Ҡытай Халыҡ Республикаһында хеҙмәттәшлекте һәм балалар хоккейын...
Иғтибар үҙәгендә – табиптар
Республика башлығы медицина хеҙмәткәрҙәре көнө уңайынан ошо өлкәлә тырышып эшләгән хеҙмәткәрҙәре һөнәри байрамдары менән тәбрикләне. Йыл һайын июнь айының өсөнсө йәкшәмбеһендә медицина хеҙмәткәрҙәре һөнәри байрамын билдәләй. Республиканың иң яҡшы табиптары бәйгеһе йомғағы ла ошо датаға ҡарай...
Изгеләрҙән-изге байрам
Бөгөн Ураҙа ғәйете билдәләнә. Рамаҙан айы тамамланыу уңайынан баш ҡаланың Ләлә мәсетендә мосолмандар йыйылып намаҙ уҡыны. Тәүлегенә 20 сәғәткә яҡын һыуһыҙ, аҙыҡһыҙ тороп, ҙур түҙемлелек, сабырлыҡ талап иткән изге байрамды оҙатырға бөтә халыҡ иртәнсәк мәсеткә йыйылды. Байрам намаҙын уҡып,...
Балаларҙы майҙансыҡһыҙ ҡалдырмағыҙ
Өфө ҡалаһы микрорайондарында тәүгеләрҙән булып барлыҡҡа килгән һәм әлеге ваҡытҡа тиклем республикала берҙән-бер һаналған территориаль-йәмғиәт үҙидаралығы етәкселәре һәм ағзалары борсолоулы хәлгә тарыған. 2012 йылдан алып бөтә мәсьәләләрҙе лә ыңғай хәл итеп килгән ойошма үҙ көстәре менән...
Ауыл хужалығы министрлығында икенсегә эшкәртелмәгән һөттөң хаҡын билдәләү буйынса түңәрәк өҫтәл ойошторолдо
Ведомствонан хәбәр итеүҙәренсә, әле халыҡтан һәм хужалыҡтарҙан һөттөң бер килограмын 19 һум менән һатып алалар. Был уҙған йыл менән сағыштырғанда 25 процентҡа аҙыраҡ. Эксперттар аңлатыуынса, Рәсәй баҙарына күпләп киптерелгән һөт индерә башлағандар, шуға күрә һөткә хаҡ төшкән. Ошо сығымдарҙы ҡаплау...
Журфест - 2018
Бөгөн Башҡортостанда Журналистар фестивале үтә. Уның төп темаһы — «Милли матбуғат - телде, мәҙәниәтте, этносты һаҡлау ҡоралы». Һабантуй формаһында уҙғарылған сара быйыл Ҡариҙел районында Павловка һыу һаҡлағысы буйында ойошторолдо. Беҙҙең ижади төркөм дә унда ҡатнаша.
Бөгөн Башҡортостан парламенты 5-се саҡырылыштағы эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһаны
Тәүҙә ултырышта илленән ашыу закон проекты ҡаралды. Улар араһында республика ҡаҙнаһына ҡағылышлылары ла бар ине. Дәүләт Йыйылышы Ҡоролтайы депутаттары шулай уҡ, юлдар торошо, граждандарҙың һаулығы, медицина, тарихи һәйкәлдәр, ҡомартҡылар хәле, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ тармағы, мәҙәниәт...
Ҡором ҡолдары
Нижегородка биҫтәһендә йәшәүселәрҙе күмер туҙаны баҫа. Халыҡ ауыр хәлдән сығыу юлын эҙләп аптырай. Йөк ташыу портының башҡа ваҡытта тәүлек әйләнәһенә асыҡ ҡапҡалары – бикле. Халыҡ Нижегородка биҫтәһенең 5-6 урамын ҡаплап алған күмер туҙаны менән нисек көрәшергә белмәй аптырай....
Рәсәй-Ҡытай медицина конгрессы
Өфөгә донъяның иң алдынғы кардиологтары йыйылды. Әлеге минуттарҙа конргесс-холл бинаһында йөрәк һәм ҡан тамырҙары ауырыуҙарын дауалау буйынса Беренсе Рәсәй-Ҡытай медицина конгрессы үтә.
Сибайҙа иҡтисади форумы йомғаҡтары
Рәсәйҙәге тәүге ҡымыҙ киптереү цехы, роботлаштырылған малсылыҡ комплексы һәм цемент заводы. Башҡортостандың Урал аръяғы менән Рәсәй генә түгел сит ил инвесторҙары ла ҡыҙыҡһына башланы. Ошо көндәрҙә Сибайҙа үткән иҡтисади форумда тағы ла бер нисә яңы проектҡа нигеҙ һалынды. Киң далалы Баймаҡ ере. Ул...
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- следующая ›
- последняя »


text:
Башҡортостан контроль иҫәп – палатыһында яңы етәксе
Бөгөн Республика йортонда дәүләт наградаларын тапшырыу тантанаһы үтте. Фиҙаҡәр эшенә юғары баһа алған алдынғылар араһында сәнәғәттең төрлө өлкәлә, дәүләт хеҙмәте, йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре бар.
Төҙөүселәр, уҡытыусылар, журналистар, ауыл эшсәндәре, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре – бүләкләнеүселәр үҙ һөнәри өлкәһендә оҫталығын танытҡан, һәләтле, үҙенсәлекле кешеләр, тип билдәләнде тантанала. Тап ошо мөкиббән шәхестәр илһөйәрлек, эшһөйәрлек һәм тәрән яуаплылыҡ өлгөһөн күрһәтә. Улар республика өсөн ғорурлыҡ тойғоһон нығыта. Мәләүез тимер-бетон ҡоролмалар заводы эшсеһе Фатима Хәлитова һөнәрҙе ирҙәр йәиһә ҡатын-ҡыҙ өсөн, тип айырмай. Иретеп йәбештереүсе эшен үҙе генә яратып ҡалмай, ҡыҙында ла ошо һөнәргә һөйөү тәрбиәләгән.
Хәбәрҙәр
“Салауат юлдары менән” экспедицияһы Эстониянан ҡайтты
Башҡорт халҡының милли батыры Салауат Юлаев үҙенең һуңғы көндәрен үткәргән Рогервик ҡәлғәһенән кинематографистар таш алып ҡайтып Өфөлә уның һәйкәленә һалды. Өс аҙна эсендә был үҙенсәлекле проектта ҡатнашыусылар 13 ҡалала булып башҡортостан тураһында фильмдар күрһәткән, милли костюмдар...
Ике күрше талаша
Өс бала менән урамда ҡалған ғаиләгә бәйле бөгөн яңы мәғлүмәт билдәле булды. Беҙҙең хәбәрселәр уларҙың күршеләре Александровтар ғаиләһе менән аралашты. Улар ер мәсьәләһен һәм балаларҙың урамда ҡалыуын бөтөнләй башҡаса аңлата. Хажиғәлиевтар һүтелгән йорт өсөн борсолһа, күршеләре уларҙы селпәрә...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Хоҡуҡ яҡлаусылар Венгрия парламентының “Соросты туҡтатыу” тураһындағы закон проектын тәнҡитләп сыҡты. Мигранттарға ярҙам иткән өсөн 25 процентлыҡ һалым түләйәсәк ойошмалар ҙа ризаһыҙлыҡ белдерә. Ә Европа парламенты депутаттарын ҡасаҡтарға булышлыҡ иткән өсөн енәйәти яуаплылыҡ та ҡаралыуы аптырашта...
Республикала өлгөргәнлек аттестаттарын тапшырыу тантаналары башланды
Бөгөн республика мәктәптәрендә өлгөргәнлек аттестаттарын тапшырыу тантаналары башланды. Башҡортостандың мәғәриф министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, быйыл 9-сы классты 42 мең ярым уҡыусы, 11-се классты 18 мең уҡыусы тамамлай. Аттестаттарҙы тапшырыу саралары 21 июндән 26 июнгә тиклем дауам итә.
Аутсорсингтың ыңғай яҡтары
Өфөлә Республика башлығы Рөстәм Хәмитов ҡатнашлығында үткән кәңәшмәлә мәғариф һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә аутсорсинг системаһын ҡулланыу мәсьәләһе тикшерелде. Ул бер-нисә минут элек кенә тамамланып тора. Башҡортостан өсөн аутсорсинг системаһы яңылыҡ түгел. Республикала был йәһәттән байтаҡ тәжрибә...
Республиканың айырым райондарында бөгөн дә боҙборсаҡ яуыуы ихтимал
Шуға ла ҡотҡарыусылар именлек ҡағиҙәләрен теүәл үтәргә саҡыра. Йәшенле ямғыр яуғанда яңғыҙ ағас аҫтында тормау хәйерле. Ел көнбайыштан уртаса тиҙлектә иҫә, көсәйеүсән.
Ел ҡыйыҡтарҙы емерә
Башҡортостанда уҙған көн һауа торошона бәйле бер нисә ғәҙәттән тыш хәл теркәлде.Секундына 24 метрға еткән дауыл Нефтекама ҡалаһында 4 ҡатлы йорттоң шиферлы ҡыйығын аҡтарған, 3 автомобиль зыян күргән. Ҡалтасы районында үҙәк дауахана ҡыйығы ла тәбиғәт ғәрәсәтенә ҡаршы тора алмаған. Әле бында...
Башҡортостан юғары уҡыу йорттарында документтар ҡабул итеү кампанияһы старт алды
Бөгөндән абитуриенттар үҙҙәрен ҡыҙыҡһындырған һөнәрҙәр буйынса белем алыр өсөн ғаризалар бирә ала. Башҡортостанда дәүләт дәрәжәһендәге юғары уҡыу йорттары ғына меңдән ашыу һөнәри йүнәлеш буйынса абитуриенттар ҡабул итә. Һөнәрҙәр исемлегендә юриспруденция, ғәмәли математика менән информатика һәм...
Сығарылыш кисәләре
Был аҙнала мәктәптәрҙә 9-сы һәм 11-се класты тамамлаусылар өсөн сығарылыш кисәләре үтәсәк. Улар, ғәҙәттәгесә, уҡыу йорттарында, шулай уҡ мәктәптән ситтә лә уҙа. Сығарылыш кисәләрен уҙғарған саҡта бөтә ерҙә лә хәүефһеҙлек саралары көсәйтелә. Башҡортостан Мәғариф министрлығы мәғлүмәттәре буйынса,...
Башҡортостанда Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайға депутаттар һайлау кампанияһы башлана
9-сы сентябрь-Берҙәм һайлау көнөндә республика халҡы төбәк Парламентының 6-сы саҡырылышын һайлаясаҡ. Уның үҙенсәлектәре тураһында бөгөн Өфөлә үткән матбуғат осрашыуында һүҙ барҙы.
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Рәсәй йыйылма командаһы Мысырҙың милли командаһын 3 кә 1 иҫәбенә еңде. Ошо уңайҙан илдең төрлө ҡалаларында көйәрмәндәр байрам ойошторҙо. Улар баш тренер Станислав Черчесовҡа һәм еңеүгә бар көсөн һалған футболсыларға рәхмәт белдерҙе. Бөйөк Британияның сит ил эштәре министры Борис Джонсон Ҙе Сан...
Һаҡ булығыҙ, берәҙәк эттәр
Республиканың башҡалаһында йәмәғәт именлеге идаралығы инспекторҙары йорт ихаталары, төҙөлөш майҙансыҡтарында махсус рейдтар үткәрә башланы.Ҡала хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, берәҙәк эттәр һаны көн һайын тиерлек арта. Улар өйөрҙәргә тупланып кешеләргә һөжүм итә башлағас, мәсьәлә тағы ла киҫкенләшә...
Сабыйҙар ҡайҙа йәшәр?
Өфөлә өс балалы ғаиләне суд приставтары өйҙәренән ҡыуып сығарған. Ҡыйыҡһыҙ ҡалған ғаиләнең хәҙер барыр урындары юҡ. Йортто ни өсөн һүтеп ташларға ҡушҡандар? Аптырашта ҡалған ғаилә хәҙер нимә эшләр? Күҙҙәр тулы йәш, яндарында өс сабый бала, ә алда - билдәһеҙлек... Тап ошондай тойғоларҙы кисерә был...
Килем сығанағы ла, хеҙмәткә өйрәнеү ысула ла
Баҙар иҡтисадының ошо ике иң мөһим шартына йәш быуын еңел яраҡлаша. Йәйге ялды улар күңелле генә түгел файҙалы ла үткәрә. Йәйҙең беренсе көнөнән мәктәптәр каникул тәртибенә күсте. Башланғыс синыф уҡыусылары көндөҙгө лагерҙа. Шөғөлдәре етди – алған белемде нығытыу, физик күнегеүҙәр, кино, театр,...
Яңы дарыу
Башҡорт Дәүләт медицина университеты белгестәре яңы дарыу өҫтөндә эшләй. Антибиотик үпкә, енси органдарҙағы һәм бөйөрҙәге инфекцияны тулыһынса юҡ итә ала. Кеше организмы ауырыуға тиҙ бирешеүсән. Дауаханала һатылған антибиотиктарҙың ярҙамынан тыш, зарары ҙурыраҡ булыуы күптәргә билдәле. Башҡорт...
Крандан аҡҡан тимер
Өфөнөң Дим районында йәшәүселәр йылдар буйына һуҙылған һыу мәсьәләһен хәл итеүҙе талап итә. Һыу һәр ихатала ла бар. Әммә ул эсерлек тә, йыуынырлыҡ та түгел. Миләүшә Ғәлимйәнова эсәр һыуҙы һатып алырға мәжбүр. Крандан аҡҡан һыу эсерлек кенә түгел, ә йыуынырға ла ярамай. Аҡ кейемдәр һорғолт...
Яман шеште дауалауҙа дәүләт ярҙамы
Яман шеште дауалауҙа дәүләт ярҙамы артасаҡ. Әле сирлеләрҙе заманса препараттар менән бушлай тәьмин итеү буйынса махсус программа әҙерләнә. Был хаҡта Өфөлә үткән эсәк-ашҡаҙан яман шешен иҫкәртеү һәм дауалау мәсьәләләренә арналған семинарҙа әйтелде. Башҡортостанда ғына йылына яман шештең был төрө 7...
Бушлай ер участкалары
Бушлай ер участкалары менән Башҡортостанда тәү сиратта мохтаждар тәьмин ителергә тейеш. Бөгөн республика йортонда үткән кәңәшмәлә Рөстәм Хәмитов ошо турала белдерҙе. Башҡортостан башлығы муниципалитеттарға мәсьәләне 2019 йылға тиклем хәл итеү бурысын ҡуйҙы.
Күсмә халыҡтар уйындары
Спорттың этник төрҙәре буйынса турнир Әбйәлил районында үтте. Унда ҡатнашыусылар көрәш, уҡтан атыу, ат сабыштары кеүек яраштарҙан тыш,”Ылаҡ” уйынында ла көс һынашты. Уның еңеүселәре Ҡырғыҙстанда сентябрҙә уҙғарыласаҡ Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарында ҡатнашыу хоҡуғын ала. Байрам 4 мең...
Иман нуры һәр йөрәктә
Белорет районы Ғәбдөк ауылында ял көндәрендә мәсет асыу тантанаһы үтте. Төрлө төбәктән килгән дин кешеләре менән берлектә халыҡ ауылға аҙан тауышын яңғыратты, яңы мәсеттә беренсе тапҡыр намаҙ уҡыны. Көн һайын дини китаптар менән балаларҙы яҡындан таныштырыу, тәрбиәгә, ихласлыҡҡа өйрәтеү...
Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре
Колумбияла президент һайлауҙары үтте. Уның һөҙөмтәһе буйынса Иван Дуке еңеп сыҡҡан. Уға был илдә йәшәүселәрҙең 53 проценты тауыш биргән. Һайланған президентҡа сәйәси мәсьәләләрҙе хәл итергә тура киләсәк. Атап әйткәндә, күрше Венесуэла менән мөнәсәбәттәрҙе яйға һалыу һәм урындағы халыҡтың Колумбияға...
Йөрәк клапанынын алмаштырыуға хәҙер йәш буйынса сикләүҙәр юҡ
Өфөлә йылына 50-нән ашыу ошондай операция яһала. Башҡорт дәүләт медицина университеты клиникаһы һәм республика кардиология үҙәге табиптарының тәжрибәһе Европа һәм Азия кардиологтарының юғары баһаһын алды. Һөнәри белемде һәм ғәмәли тәжрибәне камиллаштырыу йәһәтенән мөһим аралашыу майҙанында...
Бөгөн Башҡортостанда Дәүләт йыйылышы Ҡоролтайға һайлау кампанияһының башланыу ваҡыты иғлан ителде
Республика үҙәк һайлау комиссияһы ултырышында бөгөн республика сәйәси кампанияға бәйле саралар планы раҫланды һәм ойоштороу мәсьәләләре ҡаралды. Иҙегеҙгә төшөрәбеҙ Башҡортостан парламентына һайлауҙар 9 сентябрь – Берҙәм һайлау көнөндә үтә, 110 мандаттың яртыһы партиялар исемлеге, ҡалған яртыһы...
Ағиҙел күпере ҡасан сафҡа индерелер?
Өфөләге Ағиҙел күперендә яҡынса бер айҙан төҙөкләндереү эштәре тамамланырға тейеш. Ә Затон биҫтәһендәге Паралимпия үҙәген 2019 йылдың май йайына төҙөп бөтәсәктәр. Республика башлығы Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың 100 йыллығына төҙөлгән бер нисә объектта эштәре менән танышты. Затон биҫтәһендә...
Республика мосолмандарын Ураҙа ғәйете менән Башҡортостан башлығы ла ҡотланы
Ураҙа байрамы беҙҙең ата-бабаларыбыҙҙың бай рухи-тарихи хазинаһын сағылдыра. Шулай уҡ, әхлаҡи яңырыу символы ла, түҙемлеккә, яҡшылыҡҡа, миһырбанлыҡҡа һәм ғәҙеллеккә өйрәтә, тиелә республика башлығы ҡотлауында. Рөстәм Зәки улы республика йәмәғәт тормошонда Башҡортостан мосолмандары руханиҙарының ҙур...
Ифтар мәжлесе
Кисә ҡояш байыу менән һуңғы ифтар мәжлесе үтте. Сараға төрлө һөнәр эйәләре, абруйлы ҡунаҡтар саҡырылды. Ифтар ҡояш байыу менән башлана. 11быуат буйы ислам диненең бәрәкәтен тойоп йәшәнек. Был айҙы ҡыуаныс менән, шул уҡ ваҡытта бер аҙ һағыш менән дә оҙатабыҙ,ти Нурмәхәммәт хәҙрәт. Ифтар...
«Журфест-2018» йомғаҡтары
Телдең, мәҙәниәттең һәм этностың иртәгәһе көнө милли матбуғат ҡулында. Журфест быйыл Башҡортостан журналистарын ошо тематика аҫтында берләштерҙе. Ҡулда бөгөн микрофон түгел – балта, ә ашыҡ-бошоҡ тамаҡ ялғау урынына тәмле самауыр сәйе. Журналистарҙы йыл һайын һабан туйына йыйыу матур йолаға...
Башҡортостан хоккейсылары Ҡытайҙа
Башҡортостандың йәш хоккейсылары яңы үрҙәр яулай. Туймазы ҡалаһының “Девон” хоккей командаһы Ҡытайҙың Тяньцзинь ҡалаһында был дәүләттең хоккей буйынса балалар йыйылма командаһы менән дуҫтарса уйын үткәрҙе. Осрашыу Рәсәйҙә һәм Ҡытай Халыҡ Республикаһында хеҙмәттәшлекте һәм балалар хоккейын...
Иғтибар үҙәгендә – табиптар
Республика башлығы медицина хеҙмәткәрҙәре көнө уңайынан ошо өлкәлә тырышып эшләгән хеҙмәткәрҙәре һөнәри байрамдары менән тәбрикләне. Йыл һайын июнь айының өсөнсө йәкшәмбеһендә медицина хеҙмәткәрҙәре һөнәри байрамын билдәләй. Республиканың иң яҡшы табиптары бәйгеһе йомғағы ла ошо датаға ҡарай...
Изгеләрҙән-изге байрам
Бөгөн Ураҙа ғәйете билдәләнә. Рамаҙан айы тамамланыу уңайынан баш ҡаланың Ләлә мәсетендә мосолмандар йыйылып намаҙ уҡыны. Тәүлегенә 20 сәғәткә яҡын һыуһыҙ, аҙыҡһыҙ тороп, ҙур түҙемлелек, сабырлыҡ талап иткән изге байрамды оҙатырға бөтә халыҡ иртәнсәк мәсеткә йыйылды. Байрам намаҙын уҡып,...
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- следующая ›
- последняя »


text:
Ғүмәр Хәйәм
Ғүмәр Хәйәм Нишапури (фарс. عُمَر خَیّام نیشابورینیشابوری عُمَر خَیّامфарс. عُمَر خَیّام نیشابوری; 18 май 1048, Нишапур — 4 декабрь 1131[5], шунда уҡ) — фарсы философы, Ҡалып:Математигы, астроном һәм шағир[6].
Алгебраға кубик тигеҙләмәләр классификациялауҙы төҙөү һәм уларҙы конус киҫелештәр ярҙамында сисеү юлын табыу менән ҙур өлөш индергән. Бөтә донъяла күренекле шағир һәм философ булараҡ билдәле. Ул шулай уҡ Иранда һәм Афғанстанда хәҙерге ваҡытта ҡулланылған иң теүәл календарҙар төҙөүсе булараҡ билдәле[7] Мозафар әл-Асфизарь һәм Абдуррахман әл-Хазини исемле ғалимдар — Хәйәмдең шәкерттәре.
Йөкмәткеһе
Исеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғыя-әд-дин Әбел-Фатх Ғүмәр ибн Ибраһим әл-Нишапури Хәйәм
- غیاث الدین Ғыяс әд-дин — хитаб, «Дингә ярҙам».
- ابوالفتح Әбел-Фатх — кунья, «Фатхтың атаһы» (уның «Фатх» исемле улы булмаған).
- عمر Ғүмәр — исм (шәхси исеме).
- بن ابراهیم ибраһим ибн — насаб, «Ибраһим улы».
- خیام Хәйәм — тахаллус, «палатка оҫтаһы» (атаһының һөнәрен күрһәтә; баш һүҙ «хайм» — палатка, ошо һүҙҙән боронғо рус һүҙе «хамовник» — текстильщик килеп сыҡҡан).
- نیشابورﻯ Нишапури — нисб, « Нишапур».
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙерге Ирандың Хөрәсәндәге провинцияһы (Хөрәсән-Резави) Нишапур ҡалаһында тыуған. Палаточник Ғүмәрҙең улы булған, шулай уҡ уның Аиша исемле һеңлеһе була. 8 йәшендә математика, астрономия, философия менән тәрәндән шөғөлләнә башлаған. 12 йәшендә Ғүмәр Нишапур мәҙрәсәһендә уҡый башлай. Һуңынан Балх, Сәмәрҡәнд һәм Бохара мәҙрәсәләрендә белем ала. Шунда ул отличие менән мосолмандарҙың хоҡуҡтары һәм медицина курстарын тамамлай, хәким, йәғни табип, квалификацияһына эйә була[8]. Әммә уны медицина практикаһы аҙ ҡыҙыҡһындыра. Ул билдәле астроном һәм математик Сабит ибн Ҡөррә әҫәрҙәрен, грек математиктарының хеҙмәттәрен өйрәнә.
Хәйәмдең бала сағы сәлжүктәрҙең Үҙәк Азияны баҫып алыу йылдарына тура килә. Был ҡаты осорҙа бик күп кешеләр, шул иҫәптән ғалимдар, һәләк ителә. Бының тураһында Ғүмәр Хәйәм үҙенең «Алгебра» китабының инеш һүҙендә әсенеп яҙып ҡалдырған.
Үҙ ғүмеренең ун алты йәшендә Ғүмәр Хәйәм ҡаты юғалтыу кисерә: эпидемия ваҡытында башта уның атаһы , һуңынан әсәһе вафат була. Ошонан һуң атаһының йортон һәм оҫтаханаһын Ғүмәр һатып ебәрә һәм Сәмәрҡәндҡә юл тота. Сәмәрҡәнд ул саҡта Көнсығыштың танылған фән һәм мәҙәниәт үҙәге булып торған. Сәмәрҡәндтәге мәҙрәсәләрҙең береһендә Ғүмәр Хәйәм мәҙрәсә шәкерте булып китә. Ул уҡыу ваҡытында диспуттарҙа бер нисә тапҡыр сығыш яһай һәм кешеләрҙе үҙенең ғилемлелеге менән шаҡ ҡатыра, шунлыҡтан уны остаз итеп ҡуялар.
Шул ваҡыттағы башҡа эре ғалимдар кеүек, Ғүмәр Хәйәм дә бер ҡалала оҙаҡ ваҡыт йәшәмәгән. Дүрт йыл Сәмәрҡәндтә йәшәгәндән һуң, ул Бохараға күсеп килә һәм китап һаҡлағыста эшләй башлай. Ун йыл Бохарала йәшәү осоронда ул математика буйынса дүрт фундаменталь трактат яҙа.
1074 йылда уны Санжарҙар дәүләте үҙәге булған Исфаһанға, сәлжүктәрҙең солтаны Мәлик шаһ I һарайына саҡырып алалар. Шаһтың баш вәзире Низам-әл-Мөлөк инициативаһы һәм яҡлауы буйынса Ғүмәр солтандың рухи остазы булып китә. Ике йылдан һуң Мәлик шаһ уны донъялағы иң эреләрҙең береһе булған һарай обсерваторияһының етәксеһе итеп тәғәйенләй[9]. Был вазифала эшләү менән бер рәттән Ғүмәр математика менән шөғөлләнеүен дауам итеп кенә ҡалмай, хатта билдәле астроном булып та китә. Ул бер төркөм ғалимдар менән бергәләшеп григориан календарынан байтаҡҡа дөрөҫөрәк булған ҡояш календары төҙөй. Шул уҡ ваҡытта ҙур булмаған йондоҙҙар каталогын үҙ эсенә алған « Мәлик шаһ астрономик таблицаһын» төҙөй[10]. Ошонда уҡ «Евклид китабының инеш һүҙҙәрендәге ауырлыҡтарына комментарий (аңлатма)» тигән өс китабын яҙа (1077 й.). Китаптарының икенсе һәм өсөнсөһөндә мөнәсәбәттәр тәғлимәте теорияһын һәм һандар тураһындағы тәғлимәтте тикшереп яҙа[6] 1092 йылда, солтан Мәлик шаһ менән уны ҡурсалаусы вәзир Низам әл-Мөлөк вафат булғас, уның Исфаһанда йәшәү һәм эшләү осоро тамамлана. Аллаһыҙлыҡта ғәйепләнгән шағир сәлжүктәрҙең башҡалаһын ташлап китергә мәжбүр була.
Хәйәм ғүмеренең һуңғы сәғәттәре тураһында уның кейәүе хәтирәләренә таянып яҙыусы Хәйәмдең йәш замандашы Бейхаҡ һүҙҙәренән ошолар билдәле:
Бер заман Әбүғәлисинәнең «Сәләмәтләнеү тураһында» тигән китабын уҡып ултырған саҡта, Хәйәм үҙенә әжәл килеп еткәнен һиҙеп ҡала (был ваҡытта ул һикһән йәште үткән була). Уҡыған ерендә ул иң ауыр булған метафизик мәсьәлә тураһындағы «Күплектәге берлек» тигән бүлеккә еткәс, китап биттәре араһына ҡулында тотоп ултырған үҙенең алтын теш таҙартҡыс таяҡсаһын ҡыҫтыра һәм китап фолиантын ябып ҡуя. Шунан ул үҙ янына яҡындарын һәм уҡыусыларын саҡырып алып, васыятнамә яҙа ла ашау һәм эсеүҙән туҡтай. Төнгө йоҡоға китер алдынан ул Хоҙайға хөрмәт менән баш эйә, тубыҡланып: «Эй, Хоҙай! Ҡулымдан килгәнсе мин Һине аңларға тырыштым. Ғәфү ҡылсы мине! Һине аңланым, сөнки мин Һиңә яҡын килдем»- тип әйтә. Ошо һүҙҙәрҙе әйткәс, Ғүмәр Хәйәм баҡыйлыҡҡа китә.
Фәнни эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Математика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Алгебра мәсьәләләрен һәм алмукабаланы иҫбатлау тураһындағы трактатында» Хәйәм тигеҙләмәләрҙең классификацияһын бирә һәм 1, 2 һәм 3 дәрәжә тигеҙләмәләренең сиселеше тураһында яҙа[11]. Трактаттың тәүге бүлектәрендә Хәйәм квадратлы тигеҙләмәләрҙе алгебраик юл менән сисеү методын элек әл-Хәрәзми яҙғанса бирә. Артабанғы бүлектәрендә ул кубик тигеҙләмәләрҙе Архимедҡа барып тоташҡан геометрик сисеү методы менән үҫтерә: был тигеҙләмәләрҙең тамыры булып бер-береһенә яҡын килеүсе ике конус киҫелешенең дөйөм нөктәһе тора тип билдәләй[12]. Хәйәм был методты ҡулланып, тигеҙләмәләрҙең классификацияһын, конус киҫелештәрен һайлау алгоритмы типтарын, һандарҙың (ыңғай) тамырҙарын һәм ҙурлығын баһалауҙы нигеҙләй. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Хәйәм кубик тигеҙләмәнең өс ыңғай тамырҙары булыуы мөмкинлеген күрмәгән. Хәйәм Карданоның алгебраик формулаларына тиклем үҙенең тикшеренеүҙәрендә барып етә алмаған, ләкин киләсәктә уларҙың сиселеше табыласағына ныҡ ышаныс белдергән.
Трактатының инеш һүҙендә Ғүмәр Хәйәм беҙҙең көндәргә тиклем еткән алгебра фәненә ғилми билдәләмә бирә, алгебраны фән булараҡ раҫлай: алгебра — билдәһеҙ дәүмәлдәрҙең ҡайһы бер билдәле дәүмәлдәр менән мөнәсәбәттә тороуын билдәләү тураһындағы фән, һәм уның буйынса, өҫтәүенә, бындай билдәләү тигеҙләмәләр төҙөү һәм уларҙы сисеү ярҙамында башҡарыла, тип яҙа [11].
1077 йылда Хәйәм бик мөһим математик хеҙмәтен — «Евклид китабының инеш һүҙҙәрендәге ауырлыҡтарына комментарий(аңлатманы)» яҙып бөтөрә. Трактат өс китаптан тора; беренсеһе параллель тура һыҙыҡтар тураһында үҙенсәлекле теориянан тора, икенсе һәм өсөнсө китаптары мөнәсәбәттәр теорияһын һәм пропорцияларҙы(нисбәттәрҙе) камиллаштырыуға арналған[9]. Беренсе китабында Хәйәм Евклидтың V постулатын иҫбатларға тырыша һәм уны ябай һәм күҙгә күренеп торған эквивалент менән алыштыра: Ике ҡушылыусы тура һыҙыҡ киҫешергә тейеш; асылда, был теореманы иҫбатлау барышында Ғүмәр Хәйәм Лобачевский һәм Риман геометрияһының беренсе теоремаларын иҫбатлай[6].
Артабан үҙ трактаттарында Хәйәм иррациональ һандарҙы тулыһынса законлы тип билдәләй, Евклид алгоритмындағы тура килеүсе айырымлыҡтарҙың тигеҙлеге ике мөнәсәбәттең тигеҙлеген билдәләүен әйтә. Евклид теорияһындағы пропорциялар(нисбәт) теорияһын ул һан теорияһына алмаштыра[12].
Шул уҡ ваҡытта "Комментарийҙарҙың «өсөнсө китабында, мөнәсәбәттәрҙе төҙөүгә (ҡабатлауға) бағышлап төҙөлгәнендә, мөнәсәбәт һәм һан» төшөнсәләрен өр-яңыса аңлата. Геометрик мөнәсәбәт өҙлөкһөҙ. Ике өҙлөкһөҙ геометрик дәүмәл A һәм B-ның мөнәсәбәттәрен ҡарап, ул былай тип фекер йөрөтә: «Берәмек һайлап алып, уның G дәүмәленә мөнәсәбәтен A һәм B мөнәсәбәтенә тигеҙләйбеҙ. G дәүмәленә һыҙыҡҡа, әйберҙең йөҙөнә, тәненә йәки мәленә ҡараған кеүек ҡарайбыҙ, әммә уның дәүмәлен аҡылдан тыш, ситләштерелгән кеүек һанап, уға һанға ҡараған кеүек ҡарайбыҙ, бары тик абсолют һәм ысын һандарға ҡараған кеүек кенә ҡарамайбыҙ[13], сөнки A һәм B мөнәсәбәттәре йыш ҡына һан булмаҫҡа мөмкин. Бынан ары шуны белергә кәрәк: беҙ алған берәмек бүленә торған берәмек булып тора һәм ирекле рәүештә алынған G дәүмәле үрҙә мәғәнәһе күрһәтелгәнсә, һан булып ҡарала»[14]. Математикаға бүленә торған берәмек һәм яңы барлыҡҡа килгән һандар төркөмөн индереп, Хәйәм теоретик рәүештә һан мәғәнәһен ыңғай ысын һандарға тиклем киңәйтеүҙе нигеҙләй. [15][12].
Математик Хәйәмдең тағы ла бер эше — «Алтын һәм көмөштән эшләнгән әйберҙәрҙә уларҙың өлөшөн билдәләү оҫталығы»[6] китабы. Уның был хеҙмәте — беренсе тапҡыр Архимед тарафынан сиселгән ҡушылмалар тураһындағы классик мәсьәләләргә арналған [16].
Астрономия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәйәм Исфаһан астрономдарының төркөм етәксеһе була, сәлжүк солтаны Джалал әд-дин Малик шаһтың идара иткән сағында был төркөм өр-яңы ҡояш календары эшләй. Календарь рәсми рәүештә 1079 йылда ҡабул ителә. Уның төп тәғәйенләнеше Наурузды (йыл башланыуҙы) мөмкин тиклем яҙғы көн менән төндөң тигеҙлегенә, Ҡояштың зодиак йондоҙлоғо Ҡуҙыға инеүенә тап килтереү булған[17]. Мәҫәлән, календарь ҡабул ителгән 468 һижрәт йылының 1 фарвардинаһы (Науруз) ай һижрәтенең 417 йылындағы 9 рамаҙан айының йома көнөнә һәм Йездигерд эраһының (15 март, 1079 йыл) 448 йылы, 19 фарвардинына тура килә. «Боронғо»[18] йәки «фарсы»[19] зороастрий календарынан айырмалы рәүештә, яңы календарҙы солтан исеме менән— «Джалаль»[20] йәки «Мәлик» тип атап йөрөтә башлайҙар[21]. "Джалаль"календарында ай көндәренең һаны ҡояштың теге йәки был ваҡытта зодиак тамғаларына инеү ваҡыты 29 көндән 32 көнгә тиклем тирбәлеүе мөмкин[22]. Шулай уҡ яңы ай исемдәре тәҡдим ителгән һәм зороастрий календарындағы кеүек һәр көнгә атама бирелгән. Тик был хәл уңышһыҙ тип табылған, һәм шунлыҡтан ай атамалары зодиак атамалары менән йөрөтөлә башлаған[23].
Астрономия күҙлегенән ҡарағанда «Джалаль» календары Хәйәм дәүерендә Европала йөрөгән боронғо рим григориан календарынан һәм һуңғы осорҙа Европаның григориан календарынан күпкә дөрөҫөрәк булған. Юлиан календарындағы "кәбисә йылы " циклы дүрт йылға бер тапҡыр тура килһә, ә григориан стиле буйынса «кәбисә йылы» 400 йылға 97 тапҡыр тура килһә, Хәйям нисбәте буйынса «кәбисә йылы» 33 йылға 8 тапҡыр була, ә ҡалған 25 йыл ғәҙәти йыл була. Был календарь йылдың яҙғы көндөң һәм төндөң тигеҙлегенә тура килеүсе иң дөрөҫ календарь. Ғүмәр Хәйәм проекты хәҙерге көндә лә иран календары булып тора. Ул Иранда 1079 йылда рәсми рәүештә ҡабул ителгән[24].
Хәйәм шулай уҡ иң яҡты 100 йондоҙҙоң «Мәлик шаһ зидж» тигән каталогын төҙөгән һәм уны сәлжүк Мәлик шаһ ибн Апп Арыҫланға бағышлаған. 1079 йылда зижд буйынса йондоҙҙарҙы күҙәтеү башлана («был [беренсе] мәлик кәбисә йылының башы)»); уның ҡулъяҙмаһы һаҡланмаған, әммә күсермәләре бар[25]
Робағи[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәйәм тере сағында күренекле ғалим булараҡ билдәле була. Ул бөтә ғүмере буйына шиғри афоризмдар (робағи) яҙған, уларҙа тормош, кеше, ғилем тураһында үҙенең иң мөҡәтдәс фекерҙәрен хәмрийәт һәм зөхдийәт жанрҙарында ижад иткән. ХХ быуатта донъяла уның шиғырҙары тип иҫәпләнгән дүрт юллы шиғырҙар геометрик прогрессия менән арта һәм 5000-дән ашып китә. Моғайын, хоҙайға ҡаршы һәм иркен фекер йөрөтөүсе әҫәрҙәре өсөн эҙәрлекләнгән кешеләр үҙ шиғырҙарын Хәйәм исеме аҫтында яҙғандарҙыр. Ысынлап аныҡ ҡына Хәйәмдеке булған шиғырҙар билдәле түгел, ләкин ҡайһы бер тикшеренеүселәр Хәйәм — 300—500 робағиҙың авторы булырға мөмкин тип иҫәпләй[26].
Ғүмәр Хәйәм оҙаҡ ваҡыт онотолоп тора. Викториан осоронда уның шиғырҙар дәфтәре осраҡлы рәүештә инглиз шағиры Эдвард Фицджеральд ҡулына барып эләгә. Ул башта робағиҙарҙы латин теленә, аҙаҡ инглиз теленә тәржемә итә. XХ быуат башында викториан дәүере поэзияһында ирекле һәм үҙенсәлекле рәүештә тәржемә ителгән робағиҙар иң популяр шиғриәт әҫәрҙәре булып тора[27] Ғүмәр Хәйәмдең бөтә донъяға билдәле гедонизмды яҡлауы, йәғни үлгәс тормошта ҡылғандар өсөн яуап биреүҙе инҡар итеүе, уның ҡаҙаныштарына ғилми ҡыҙыҡһыныу уята, улар яңынан асыла һәм яңынан аңланыла.
Хәйәмдең әйтемдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«О небо, к подлецам щедра твоя рука: / Им — бани, мельницы и воды арыка́; / А кто душою чист, тому лишь корка хлеба. / Такое небо — тьфу! — не стоит и плевка».
Хәйәм тураһында иҫтәлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәйәмдең тере һүрәттәре һаҡланып ҡалмаһа ла, күп кенә фарсы телле һәм башҡа илдәрҙә (мәҫәлән, Дүшәмбе, Ашхабад, Бухарест) шағирға һәйкәл ҡуйылған. 1935 йылда әзербайжан яҙыусыһы Джавид Гусейн Ғүмәр Хәйәмгә арнап "Хәйәм"тигән пьеса яҙа.
-
-
-
-
-
Omar Khayyam.JPG
Ирандағы һәйкәл
-
- 1970 йылда Халыҡ-ара астрономия союзы Айҙың кире яғындағы кратерына Ғүмәр Хәйәмдең исемен бирә.
Баҫма робағиҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
рус теленә беренсе булып Ғүмәр Хәйәмде Л. В. Величко тәржемә итә(1891)[28]. рус теленә робағиҙың хрестоматия тәржемәһен (1910) Константин Бальмонт эшләй. рус телендәге ҡайһы бер робағи баҫмалары:
- Омар Хайям Рубайят. Перевёл с таджикского-фарси: Владимир Державин. Издательство «ИРФОН», Душанбе, 1965 г.
- Омар Хайям Рубаи. Пер. с фарси // Ирано-Таджикская поэзия. — М.:Художественная литература, 1974. — С. 101—124. / Библиотека всемирной литературы, серия 1, Т. 21.
- Омар Хайям Рубаи. — Ташкент, изд. ЦК КП Узбекистана, 1978. — 104 с., 200 000 экз.
- Омар Хайям Рубаи: Лучшие переводы / Сост.,вступ.статья, примеч. Ш. М. Шамухамедова. — Ташкент, Издательство ЦК Компартии Узбекистана, 1982. — 128 с., 7 вкл.л., 200 000 экз. (Избранная лирика Востока. Издание второе, дополненное)
- Омар Хайям Рубаи. Перевод С. Северцева — в: Великое Древо. Поэты Востока. М., 1984, с. 282—284.
- Омар Хайям Рубаи: Пер. с перс.-тадж. / Вступ. ст. З. Н. Ворожейкиной и А. Ш. Шахвердова; Сост. и примеч. А. Ш. Шахвердова. — Л.: Сов. писатель, 1986. — 320 с. Тираж 100 000 экз. (Библиотека поэта. Большая серия. Издание третье).
- Омар Хайям: Рубайят. Сопоставление переводов. / Малкович Р.Ш. — СПб.: Издательство РХГА, 2012. — 696 б. — 500 экз. — ISBN 978-5-88812-542-7.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Хәмрийәт
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Архив по истории математики Мактьютор
- ↑ 2,0 2,1 SNAC
- ↑ 3,0 3,1 Find a Grave — 1995.
- ↑ 4,0 4,1 International Music Score Library Project — 2006.
- ↑ Amin Maalouf, "Samarkand.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Боголюбов, 1983, с. 501501
- ↑ Климишин И. А. Календарь и хронология — Изд. 3. — М.: Наука, 1990. — Б. 38—39. — 478 б. — ISBN 5-02-014354-5.
- ↑ НЭУ, 2000—2005, Умар Ҳайём
- ↑ 9,0 9,1 Глезер, 1982, с. 121121
- ↑ Звездный каталог ал-Бируни с приложением каталогов Хайама и ат-Туси. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012.
- ↑ 11,0 11,1 Глезер, 1982, с. 120120
- ↑ 12,0 12,1 12,2 Стройк, 1984, с. 9797
- ↑ То есть к натуральным числам.
- ↑ Омар Хайям.
- ↑ Глезер, 1982, с. 124124
- ↑ Глезер, 1982, с. 121—122121—122
- ↑ согласно Naṣīr-al-Dīn Ṭūsī.
- ↑ qadīmī (фарс. قديمى
- ↑ fārsī (фарс. فارسى
- ↑ jalālī (фарс. جلالی
- ↑ malekī (фарс. ملکی
- ↑ Климишин И. А. Календарь и хронология — М.: Наука, 1981. — 192 б.
- ↑ В фарси имена знаков Зодиака представляют собой заимствования из арабского языка
- ↑ Heydari-Malayeri M. A concise review of the Iranian calendar.
- ↑ Хаййам Омар. Трактаты. Перевод Б. А. Розенфельда. Редакция В. С. Сегаля и А. П. Юшкевича. Статья и комментарии Б. А. Розенфельда и А. П. Юшкевича. М., 1962.
- ↑ http://books.google.ru/books?id=nKUqLLDtz_cC&pg=PP6
- ↑ BBC Radio 4 — In Our Time, The Rubaiyat of Omar Khayyam
- ↑ Знакомство с творческим наследием Омара Хайяма в России | ИноСМИ — Все, что достойно перевода
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Умар Ҳайём — Национальная энциклопедия Узбекистана. — Ташкент, 2000—2005.Ҡалып:Книга:НЭУ
Математика, фәлсәфә һәм тәбиғи фәндәр трактаттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Хайям Омар. О доказательстве задач алгебры и алмукабалы. Историко-математические исследования, 6, 1953. — С. 15—66.
- Хайям Омар. Комментарии к трудным постулатам книги Евклида. Историко-математические исследования, 6, 1953. — С. 67—107.
- Хайям Омар. Об искусстве определения золота и серебра в состоящем из них теле. Историко-математические исследования, 6, 1953. — С. 108—112.
- Хайям Омар. Трактаты.. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012. / Перевод А. П. Юшкевича. Статья и комментарии Б. А. Розенфельда и А. П. Юшкевича. — М.: Изд. вост. лит., 1961.
- Хаййам Омар. Трактаты. / Перевод Б. А. Розенфельда. Редакция В. С. Сегаля и А. П. Юшкевича. Статья и комментарии Б. А. Розенфельда и А. П. Юшкевича. — М., 1962.
- Хайям Омар. Первый алгебраический трактат. Историко-математические исследования, 15, 1963. — С. 445—472.
- Хайям Омар. О прямом кустасе. Историко-математические исследования, 19, 1974. — С. 274—278.
- Хайям Омар. Речь о родах, которые образуются квартой. Историко-математические исследования, 19, 1974. — С. 279—284.
Уның тураһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- М.-Н. О. Османов. Омар Хайям // Большая советская энциклопедия — М.: Советская энциклопедия, 1969—1978.
- М.-Н. Османов Омар Хайям // Краткая литературная энциклопедия: В 9 т. / Гл. ред. А. А. Сурков — М.: Сов. энцикл., 1968. — Т. 5: Мурари — Припев.
- Омар Хайям // Литература и язык. Современная иллюстрированная энциклопедия / Под редакцией проф. Горкина А.П. — М.: Росмэн, 2006.
- История математики. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012. с древнейших времён до начала XIX столетия (под ред. А. П. Юшкевича). — Т. I. — М.: Наука, 1972.
- Боголюбов А. Н. Математики. Механики. Биографический справочник — К.: Наукова думка, 1983. — 639 б.
- Глезер Г. И. История математики в школе. VII—VIII классы — М.: Просвещение, 1982. — 240 б.
- Крамар Ф. Д. Об исследованиях Омара Хайяма и Насирэддина Туси по теории параллельных линий — Алма-Ата, 1964.
- Крымский А. Е. Хейям, Омар // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Розенфельд Б. А., Юшкевич А. П. Омар Хайям — М.: Наука, 1965. — 194 б.
- Розенфельд Б. А., Юшкевич А. П. Теория параллельных линий на средневековом Востоке. IX—XIV вв — М.: Наука, 1983. — 128 б.
- Стройк Д. Я. Краткий очерк истории математики. 4-е изд — М.: Наука, 1984. — 284 б.
- Султанов Ш. З., Султанов К. З. Омар Хайям. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 ноябрь 2012. — М.: Мол. гвардия, 1987. — 320 б. — (Жизнь замечательных людей. — Вып. 679).
- Шамсиддинов Д. Проблема общих понятий и научной абстракции в творчестве Омара Хайяма // Философские науки. — 1987. — № 7. — С. 101—105.
- Ильясов Я. Заклинатель змей; Башня молчания: Повести — Ташкент: Изд-во лит. и искусства, 1986. — 496 б.
- Гулиа Г. Д. Сказание об Омаре Хайяме. — М.: Художественная литература, 1980. — 432 с.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ОМАР ХАЙЯМ — рубаи, стихи афоризмы — лучшие переводы.
- Русские стихотворные переводы рубаи Омара Хайяма (1891—1997). Архивировано 28 ноября 2012 года.
- Биография и рубаи Омара Хайяма. Архивировано 28 ноября 2012 года.
- Изречения Омара Хайяма. Архивировано 28 ноября 2012 года.
- Афоризмы Омара Хайяма. Архивировано 28 ноября 2012 года.
- Омар Хайям. «Рубаи». Архивировано 28 ноября 2012 года.
- Омар Хайям в библиотеке Максима Мошкова
- Певец жизни
- Хайам в «Визуальном словаре». Архивировано 28 ноября 2012 года.
- «Японский городовой» — самая полная коллекция поэзии Омара Хайама. Составитель: Андрей Андриенко (недоступная ссылка — история). Архивировано 22 января 2000 года.(недоступная ссылка с 20-09-2015 [614 дней])
- Полный перевод рубаи Омара Хайяма. Переводчик: Игорь Голубев. Архивировано 28 ноября 2012 года.(недоступная ссылка с 20-09-2015 [614 дней])
- Омар Ибн-Ибрахим Нишапури Хайям — Литература Ирана X—XV в. Восток. ACADEMIA, Москва Ленинград, 1935.(недоступная ссылка с 20-09-2015 [614 дней])
- Омар Хайям на Притчи.ру. Архивировано 28 ноября 2012 года.
- Алфавит буйынса шәхестәр
- 18 майҙа тыуғандар
- 1048 йылда тыуғандар
- Иранда тыуғандар
- 4 декабрҙә вафат булғандар
- 1131 йылда вафат булғандар
- Иранда вафат булғандар
- Алфавит буйынса ғалимдар
- Алфавит буйынса ислам шәхестәре
- Алфавит буйынса астрономдар
- Ислам философтары
- XI быуат математиктары
- Алфавит буйынса математиктар
- Фарсы шағирҙары
- Шәхестәр:Сәмәрҡәнд
- Алфавит буйынса яҙыусылар
- XI быуат шағирҙары
- Иран шағирҙары
- Алфавит буйынса шағирҙар
- Тажик шағирҙары
- XI быуат философтары
- Алфавит буйынса философтар


text:
Газета "Йәшлек" » Последние публикации на сайте » Страница 1301
Балалар баҡсаһына сират бөтөрмө?
Яңылыҡтар таҫмаһы // 29-10-2010, 19:22
Һуңғы ваҡытта иң ҡыҙыу тикшерелгән мәсьәләләрҙең береһе - балалар баҡсаһы. Шунһыҙ әмәл юҡ. Сөнки сабыйы тыуғас уҡ сиратҡа торған ата-әсә балалар баҡсаһына путевканы дүрт-биш йыл буйы көтөп ала алмай. Ә баҡсаға урынлашҡан балалар һаны һуң?! Бер төркөмдә генә ҡырҡҡа яҡын бала! Бына шуға ла проблеманы хәл итеү көнүҙәк мәсьәлә....
Ирле ҡатындар ҡатынлы ирҙәргә ҡарағанда күберәк
Яңылыҡтар таҫмаһы // 29-10-2010, 12:56
Иҫәп алыу сараһы үтеп китте. Тәүге һөҙөмтәләр 2011 йылдың апрелендә билдәле була, тиһәләр ҙә, ҡайһы бер мәғлүмәттәр тураһында әле үк һөйләргә мөмкин. Ышанһағыҙ, ышанығыҙ, ышанмаһағыҙ – юҡ: әммә республикала ҡатынлы ирҙәргә ҡарағанда ирле ҡатындар ике тапҡыр күп булып сыҡҡан....
Ирәмәлде нисек яҡларға?
Яңылыҡтар таҫмаһы // 29-10-2010, 12:37
Ирәмәл тауына «джип»тарҙа менгән Силәбе вәхшиҙәренә ҡарата күрше өлкә етәкселеге бер ниндәй ҙә сара күрмәүе аптырата инее. Ниһайәт, уларҙың, һис юғында, Йәмәғәтселек палатаһы Рөстәм Хәмитовҡа хат яҙған. Йәнәһе лә, Башҡортостандың уникаль тәбиғәте улар өсөн дә ҡәҙерле һәм вәхшиҙәргә ҡарата ҡәтғиерәк саралар күреү мөһим.
...
...
Балам ял итһен тиһәң...
Яңылыҡтар таҫмаһы // 28-10-2010, 13:30
Башҡортостанда 2011 йылда балаларҙың йәйге ялын һәм һауыҡтырыуын ойоштороу буйынса заявкалар ҡабул итеү кампанияһы башланды. Бының өсөн ата-әсәләр балаларын ниндәй айҙа, ҡайһы лагерҙа йәки шифаханала ял итеүен белдереп, эш урынында ғариза яҙырға тейеш. Ғаризалар ойошманың профкомына йәки комиссияһына бирелә....
Наркомандар рулгә ултырмай
Яңылыҡтар таҫмаһы // 27-10-2010, 19:00
Өфө ҡалаһының Ленин районы прокуратураһы юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге өлкәһендә закондар үтәлешен тикшерҙе. Рейд барышында Республика наркодиспансерында иҫәптә тороусы илленен ашыу ауырыуҙың водитель таныҡлығы булыуы асыҡланған....
Балаларҙың спорт тренеры – наркодилер
Яңылыҡтар таҫмаһы // 27-10-2010, 16:56
Өфөлә 19 кешенән торған наркотөркөм ҡулға алынған, тип хәбәр итә БР буйынса наркополицияның матбуғат хеҙмәте. 16 урында тентеү ваҡытында енәйәтселәрҙән 750 мең һумға торошло 526 г героин, 60 кеҫә телефоны, 30 сим-карта, 25-тән ашыу банк картаһы, ҡиммәтле металл әйберҙәр, төргәктәр, 100 мең һум аҡса тартып алынған. Наркокүҙәтеү идаралығы начальнигы урынбаҫары Виталий Мартынов билдәләүенсә, шәхси составтан 100 кеше ҡатнашҡан был махсус уңышлы операция тәүгеһе түгел....
Беҙҙең мәнфәғәтте яҡлағандар
Яңылыҡтар таҫмаһы // 27-10-2010, 16:54
Дәүләт Думаһы депутаттары ябай хеҙмәткәрҙәрҙең больничный лисына түләмәү тураһында һүҙ ҡуйырта башлағайны......
Республикала кадрҙар сәйәсәтенең яңы йүнәлеше
Новости / Башҡортостан // 27-10-2010, 13:07
Рөстәм Хәмитов шәмбелә Өфөлә «Берҙәм Рәсәй» партияһының социаль-консерватив сәйәсәт үҙәге базаһында асылған төбәктең Рәсәй сәйәсәте мәктәбенең тәүге сығарылыусылары менән осрашып, бындай мәктәп асылыуын, Башҡортостандың федераль үҙәк, илдең иҡтисади һәм сәйәси ойошмалары менән цивилизациялы, заманса мөнәсәбәттәргә йөҙ менән боролоуын аңлатҡан мөһим ваҡиға, тип билдәләне....
Видеоподборка прямой линии с Расуль Карабулатовым
Медиа // 26-10-2010, 20:29
Донъя яңылыҡтары
Новости // 26-10-2010, 16:29
Гаитиҙа вабанан (холеранан) 250-нән ашыу кеше вафат булған, ә сир йоҡтороусылар һаны өс меңдән дә күберәк.
Эпидемия әлегә илдең төньяғында таралһа ла, властар «сир сикле биләмәлә» тип, халыҡты хәүефләндермәҫкә тырышһа ла, барыбер ҡурҡыныс бар. Сир ер тетрәү арҡаһында йортһоҙ ҡалған кешеләр йәшәүсе лагерҙа башланған, тиһәләр ҙә, бында ауырыу теркәлмәгән. Әйткәндәй, лагерҙа 10 мең самаһы кеше палаткаларҙа көн күрә. Халыҡ-ара гуманитар ойошмалар Гаитиға өҫтәмә ярҙам күрһәтә, тәү сиратта һыуҙы зарарһыҙландырыу саралары күрелә. Илдең Һаулыҡ һаҡлау министрлығы эпидемияның контролдә тотолоуын белдерә....
Эпидемия әлегә илдең төньяғында таралһа ла, властар «сир сикле биләмәлә» тип, халыҡты хәүефләндермәҫкә тырышһа ла, барыбер ҡурҡыныс бар. Сир ер тетрәү арҡаһында йортһоҙ ҡалған кешеләр йәшәүсе лагерҙа башланған, тиһәләр ҙә, бында ауырыу теркәлмәгән. Әйткәндәй, лагерҙа 10 мең самаһы кеше палаткаларҙа көн күрә. Халыҡ-ара гуманитар ойошмалар Гаитиға өҫтәмә ярҙам күрһәтә, тәү сиратта һыуҙы зарарһыҙландырыу саралары күрелә. Илдең Һаулыҡ һаҡлау министрлығы эпидемияның контролдә тотолоуын белдерә....


text:
Мәскәүҙә Башҡортостан үҙенең инвестицион һәм иҡтисади мөмкинлектәре менән таныштырҙы
Мәскәүҙә, Ҡаҙағстан һәм Төркиәнең Рәсәйҙәге илселектәрендә, Башҡортостан үҙенең инвестицион һәм иҡтисади мөмкинлектәре менән таныштырҙы.
Башҡортостан исеменән республика Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов, Өфө хакимиәте башлығы Ирек Ялалаов, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы вице-президенты Павел Бармин һәм башҡа рәсми кешеләр сығыш яһаны.
14 майҙа Башҡортостан делегацияһы Ҡаҙағстан Республикаһының Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Галым Оразбаков, шулай уҡ Ҡаҙағстандың эшлекле даирәһе һәм киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре менән осрашты. Осрашыу барышында ике республиканың артабан хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәре тикшерелде. Атап әйткәндә, машиналар эшләү, нефть химияһы, ағас эшкәртеү, фармакология, туризм һәм иген эшкәртеү өлкәләрендә берлектә проекттарҙы тормошҡа ашырыу мәсьәләләре ҡаралды.
Бынан тыш, Галым Оразбаков Ҡаҙағстан ҡалалары менән Өфө араһында тура авиабәйләнеш булдырыу, шулай уҡ Астанала Башҡортостан Республикаһының сауҙа үҙәген асыу мөмкинлектәрен тикшерергә тәҡдим итте.
15 майҙа Башҡортостандың презентацияһы Төркиәнең Рәсәйҙәге илселегендә үтте. Республика делегацияһын Төркиә Республикаһының Рәсәй Федерацияһындағы Тулы хоҡуҡлы илсеһе Айдын Сезгин сәләмләне. Осрашыуҙа шулай уҡ Төркиәнең бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ вәкилдәре, ҙур предприятие етәкселәре, бизнес вәкилдәре ҡатнашты.
Осрашыу йомғаҡтары буйынса артабан хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәрен тикшереү өсөн Төркиә Республикаһы делегацияһының Өфөгә визитын ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул ителде, тип хәбәр ителә БР Хөкүмәте сайтында.


text:
- Подробности
- Просмотров: 273
ПЕКТАР (голландса pek — ыҫмала), ыҫмала (һәүерташлы, пиролиз, кокслаштырыу, ярым кокслаштырыу һ.б.) йәки дегет (ағас, торф) ҡыуыу ҡалдыҡтары. Ҡара төҫтәге ҡаты (ҡайһы берҙә ҡуйы йәбешкәк) масса; һуғылғанда ҡабырсаҡҡа оҡшаш урын барлыҡҡа килтереп һына, туҡтауһыҙ ҡулланғанда һығылмалы була. Сеймалға бәйле ташкүмер, торф, ағас, нефть П. айырыла. Ташкүмер П. йәбешкәк, термототороҡло, йөҙлөк тартылышына, еүешләнеүсәнлеккә, үртәлеүсәнлеккә эйә; ағыулы, осоусан ҡушылмалар өсөн ПДК 0,5 мг/м3; составына 500‑гә яҡын, ш. иҫ. күп ядролы конденсирланған ароматик һәм гетероцикллы, ҡушылма, уларҙың полимерлашыу, поликонденсация продуктары инә. Алюмин электродтар һәм электрод күсәре, графит изделиелар, күмер‑графит блоктар һ.б. производствоһында анод массаһын алғанда П. коксын һәм П.‑бәйләүес барлыҡҡа килһен өсөн; брикетланған күмер яғыулығы, пеклы пластик массалар һәм лактар, йомшаҡ түбә әҙерләү һ.б. өсөн ҡулланыла. Ағас П. һыуҙа эремәй, күп кенә органик эретмәләрҙә эрей; һелте эретмәләрендә эмульсиялар барлыҡҡа килтерә; төп компоненты — юғары молекуляр Фенол‑кислоталар (55—85%), ҡалғандары — цикллы альдегидтар, кетон һәм спирттар, фенолдың тулы эфирҙары, углеводородтар (6—25%) һәм фенолдың альдегид м‑н конденсация про‑ дукттары. Ағас пеклы ҡойолған беркеткестәр, активлаштырылған күмер производствоһында бәйләүестәр, бетондарға өҫтәмәләр, простилка өсөн ыуар алғанда ҡулланыла. Ағас П. нигеҙендә ағас‑ыҫмала эреткестәр м‑н берлектә ағас һәм металл изделиеларҙы буяу өсөн пеклы лак әҙерләнә. Нефть П. шыйыҡ углеводород сеймалын (пиролиз ыҫмалаһы, дистиллятлы крекинг‑ҡалдыҡ) термополиконденсациялап алалар; составында бер нисә меңгә тиклем индивидуаль берләшмә, ш. иҫ. ароматик һәм нафтен рәтенән. Металлургияла, электроэнергетикала һ.б. төрлө углерод материалдар әҙерләгәндә ҡулланыла. Башҡортостанда нефть П. етештереү технологияларын булдырыу б‑са тикшеренеүҙәр 20 б. 60‑сы йй. ӨНИ‑лә Днепр электрод з‑ды (Запорожье ҡ.) һәм Бөтә Союз алюминий‑магний ин‑тының тәжрибә з‑ды (Ленинград) м‑н берлектә З.И.Сөнәев етәкс. башлана. 1971 й. Яңы Өфө НЭЗ‑ында яйлап кокслаштырыу ҡулайламаһында нефть электрод крекинг П. тәүге 160 т алы‑ на, ул Урал алюминий з‑дында (Каменск‑Уральский ҡ.) сәнәғәт электролизёры өсөн анод масса етештергәндә һынау үтә. Салауат нефтехимия комб‑тының (ҡара: “Газпром нефтехим Салават”) тәжрибә з‑дында, Волгоград НЭЗ‑ында һәм Башҡ‑н нефть эшкәртеү ҒТИ‑ның тәжрибә з‑дында (ҡара: Өфө аҙ күләмле нефть химияһы производстволарының тәжрибә заводы) нефть пиролиз П. етештерелә, улар күмер‑графит конструкция материалдарын (Дәүләт графит нигеҙендәге конструкцион материалдар ҒТИ, Мәскәү), электр‑күмер изделиеларын (Бөтә Союз электр‑күмер изделиелары ғилми‑тикшеренеү проект‑технология ин‑ты, Электроугли ҡ.), графитланған электродтар (Дәүләт электрод сәнәғәте ҒТИ, Силәбе ҡ.) етештергәндә һынау үтә. Башҡ‑н нефть эшкәртеү ҒТИ‑нда ҡара металлургия өсөн нефтле үртәй торған өҫтәмәләр етештереү (1985—90 йй. Өфө, Пермь, Херсон, Яңы Өфө НЭЗ‑дарында, КПСС‑тың 22‑се съезы ис. Өфө НЭЗ‑ында индерелә, ҡара: “Уфанефтехим”), алюмин сәнәғәте өсөн нефть П. тәжрибә‑сәнәғәт етештереү (90‑сы йй. Яңы Өфө НЭЗ‑ында индерелә) технологиялары уйлап табыла.
Л.В.Долматов
Тәрж. Л.Н.Абдрахманова


text:
- Подробности
- Просмотров: 302
ПАВЛОВКА ҺЫУҺАҠЛАҒЫСЫ, Өфө йылғаһында, БР‑ҙа иң ҙур һыуһаҡлағыс. Плотинаның һыу ағыҙыу ҡапҡаһы Нуриман р‑ны Павловка а. эргәһендә йылға тамағынан 170 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Гидроузел ағыҙғысында йылғаның һыу йыйыу майҙаны 47100,0 км2 (йылға басс. 89%‑ы), уртаса йыллыҡ ағым күләме 10740,0 млн м3, һыуһаҡлағыстың тулы күләме 1411,0 млн м3, файҙалы күләме — 952,0 млн м3; һыу өҫтө майҙаны 115,9 км2, оҙонлоғо 150,0 км, уртаса киңлеге 0,8 км (макс. 1,75 км), уртаса тәрәнлеге 12,2 м (макс. 35,0 м). Гидроузел составы: тупраҡтан өйөп һалынған, өлөшләтә йыуҙыртып төҙөлгән плотина (оҙонлоғо 629 м, өҫкө һырты б‑са киңлеге 7,5 м, макс. бейеклеге 41,3 м); Павловка ГЭС‑ы, һыу ағыҙғыс (оҙонлоғо 103 м, киңлектәре 16 м булған 4 тороҡ); суднолар йөрөү өсөн бер камералы тимер‑бетон һыу ебәргес шлюз (камераның оҙонлоғо 120 м, киңлеге 15 м, тупһа эргәһендәге тәрәнлеге 17,5 м). Һыуы сөсө. Тәғәйенләнеше: электр энергияһын эшләп сығарыу, ағымды миҙгелле көйләү, һыу менән тәьмин итеү. Шулай уҡ рекреация, балыҡ үрсетеү өсөн файҙаланыла. 1959 й. төҙөлгән.
Ә.Р.Ғәббәсов
Тәрж. А.Н.Күсеев


text:
- Подробности
- Просмотров: 200
УЙЛАП ТАБЫУСЫЛАР ҺӘМ РАЦИОНАЛИЗАТОРҘАР ЙӘМҒИӘТЕ, уйлап табыусыларҙы, рационализаторҙарҙы, үҙешмәкәр авторҙарҙы, патент эйәләрен, ш. уҡ техник ижад үҫешенә булышлыҡ иткән юридик шәхестәрҙе берләштереү, уларҙың хоҡуҡтарын, законлы мәнфәғәттәрен яҡлау һәм һөнәри ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереү маҡсатында ойошторолған Бөтә Рәсәй йәмәғәт ойошмаһы. Башҡортостандың У.т.һ.р.й. респ. йәмәғәт ойошмаһы Өфөлә 1958 й. Башҡ‑н ойошмаһы булараҡ асыла, 1991 й. алып хәҙ. исемен һәм статусын ала. У.т.һ.р.й. Уставына ярашлы эшләй. Конференция (йыйылыш) ойошманың юғары органы булып тора, йыйылыштар араһында совет етәкселек итә. Эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: пр‑тиеларға, ойошмаларға һәм физик шәхестәргә уйлап табыусылыҡ һәм рационализаторлыҡ өлкәһендә хоҡуҡи һ.б. төрлө ярҙам күрһәтеү; уйлап табыусылар һәм рационализаторҙарға һ.б. ижади мөмкинлектәрен күрһәтеү һәм тормошҡа ашырыу өсөн ойоштороу, иҡт., соц. һәм хоҡуҡи шарттар тыуҙырыу. БР‑ҙа йыл һайын 100‑ҙән ашыу новатор рационализаторлыҡ тәҡдимдәре эшләүҙә ҡатнаша. 5,4 меңдән ашыу ижади хеҙм‑р “СССР‑ .ыңуйлап табыусыһы” тигән түшкә таға торған билдә м‑н бүләкләнгән, 400‑гә яҡын кеше “БР‑ҙың атҡаҙанған уйлап табыусыһы” һәм “БР‑ҙың атҡаҙанған рационализаторы” тигән маҡтаулы исем алған. 2006 й. БР Волга буйы федераль округында уйлап табыуҙарға бирелгән ғаризалар һаны б‑са 3‑сө урын ала. 2007 й. БР Сәнәғәт, инвестициялар һәм инновацион сәйәсәт министрлығы м‑н Хеҙмәттәшлек т‑да килешеүгә ҡул ҡуйыла. Рәйестәре: В.М.Красильникова (1970 йй. алып), Н.Н.Дагаев (1985 й. алып), Н.А.Аксёнов (1990 йй. алып), О.И. Кривная (2005 й. алып), Р.М.Әхмәтшин (2006 й. алып).
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Пула
Пула (хорв. Pula, итал. Pola, слов. Pulj) — Хорватия ҡалаһы, Адриатик диңгеҙҙәге Истрия ярымутрауының көнбайыш яры буйында. Халҡы — 57 460 кеше (2011 йылға[9]).
Йөкмәткеһе
Дөйөм мәғлүмәттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пула— Истрияның иң ҙур ҡалаһы, ярымутрауҙың иң осонда тиерлек урынлашҡан. Башҡа эре хорват ҡалалары, шулай уҡ Италия һәм Словения менән ҡала -ара автобустар бәйләнеше булдырылған. Пуланан Ровинь, Пореч һәм Умаг, шулай уҡ Риека ҡалаларына ҡарай һәм артабан ҡалған Хорватияға яр буйынан шосселар үтә.
Ҡала янында халыҡ-ара аэропорты урынлашҡан.
Ҡала халҡы күп милләтле, күп өлөшө — хорваттар.
Халыҡ туризм тармағында, балыҡ тотоу һәм уны эшкәртеү, шарап эшләү, суднолар төҙөү, быяланан әйберҙәр етештереү, төҙөлөш индустрияһы менән мәшғүл. Uljanik суднолар эшләү һәм ремонтлау урыны был тармаҡта иң боронғо предприятиеларҙың береһе.
Пуланан көньяҡтараҡ билдәле туристик урындар бар, ә ҡаланан алыҫ түгел милли парк урынлашҡан.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пула боронғо гректар тарафынан нигеҙләнгән, Адриатиканың төнъяғында беренсе грек колонияһы булған. Ҡаланың киң үҫеше Боронғо Рим дәүеренә тура килә. Римлеләр ҡаланың мөһим стратегик хәлен баһалағандар, улар ваҡытында Пула Истрияның иң эре һәм мөһим ҡалаһы булып иҫәпләнә һәм Pietas Iulia Pola исеме аҫтында билдәле була. Беҙҙең заманға тиклем һәйбәт һаҡланған Рим дәүеренең күп иҫтәлекле урындары ошо дәүерҙә ҡаланың мөһимлеген һәм ҡеүәтен яҡшы кәүҙәләндерә.
478 йылдан, Көнбайыш Рим империяһының ҡолауынан алып, 1150 йылға тиклем, ҡала Венеция контроле аҫтында булғанда, Пула менән , Истрия кеүек үк, лангобард, остгот, франк һәм славяндар эйә була. Һуңғылары Истрияға VII быуатта килә.
Венеция республикаһына ҡала уның 1797 йылда бөлгөнлөккә төшөүенә тиклем 600 йылдан ашыу ҡарай. XIV, XV һәм XVI быуаттарҙа Пула һуғыштың алғы линияһына эләгә. Венеция, Адриатика өҫтөнән хакимлыҡ урынлаштырыу өсөн, Генуя һәм Габсбургтар менән һуғыш алып бара. Был һуғыш барышында Пуланы бер нисә тапҡыр дошман ғәскәрҙәре оккупациялай, ҡайһы бер боронғо рим ҡомартҡылары тулыһынса емерелә.
1813 йылда Наполеон менән һуғыш тамамланғандан һуң Пула тағы Австрияға күсә.
1920 йылда Беренсе донъя һуғышынан һуң Рапалльский килешеүе нигеҙендә Пула бөтә Истрия ярымутрауы менән бергә Италияға күсеп сыға, шул уҡ ваҡытта башҡа Далмация серб, хорват һәм словен Короллеге составына, һуңыраҡ Югославия короллегенә инә.
1943 йылда, Италияның капитуляцияһынан һуң, Пула немец ғәскәре оккупацияһында була.
Икенсе донъя һуғышынан һуң 1947 йылдың февралендә ҡала Югославия Федератив Халыҡ республикаһының бер өлөшө булып ҡала, ҡала халҡының күпселек өлөшө итальяндар Пуланы ҡалдырып китә.
1991 йылда Югославия тарҡалғандан һуң Пула бойондороҡһоҙ Хорватияның өлөшө булып ҡала.
Пула исеме менән Пулана тип астероид атала (142) уны 1875 йылдың 28 ғинуарында Пула обсерваторияһында австрия астрономы Иоганн Пализа аса, был ҡалала обсерватория 1871—1914 йылдарҙа эшләй һәм унда 29 астероид асыла.
Иҫтәлекле урындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Боронғо рим амфитеатры — беҙҙең эраның I быуатында төҙөлгән. Гигант ҡоролма (уның күләме 133х105 метр) 23 мең тамашасыны һыйҙыра. Рим империяһының алты иң эре колизейҙарының береһе. Бик яҡшы һаҡланған. Хәҙерге ваҡытта амфитеатрҙа эре концерттар үтә, атап әйткәндә, 2005 йылда унда Патрицио Буанненың концерты үтә.
- Форум — рим форумы, хор коллективтарының яратҡан сығыш яһау урыны.
- Сергиев триумфаль аркаһы (алтын ҡапҡа) (27 йыл б. э.) — боронғо рим аркаһы. Һуңыраҡ ҡала ҡапҡалары эсенә индереп эшләнә. Эргәлә рим дәүеренең ҡала стеналары ҡалдыҡтары.
- Август ғибәҙәтханаһы (беҙҙең эраға тиклем 2 һәм 14 йылдар араһында) — боронғо рим ғибәҙәтханаһы яҡшы торошта
- Кафедраль собор — хәҙерге заман бинаһы бер нисә тапҡыр урта быуатта яңынан төҙөлгән IV—V быуат иртә христиан ғибәҙәтханаһы.
- Ратуша (1296).
- Изге Николай сиркәүе (VI быуат) — XVIII быуат классик византия иконостас базиликаһы, хәҙерге ваҡытта — сербия православие сиркәүе.
- Каштел ҡәлғәһе (XVII быуат) — боронғо ҡала өҫтөнән хакимлыҡ иткән ҡалҡыулыҡтың түбәһендәге венеция, һуңыраҡ австрия ҡәлғәһе
Билдәле кешеләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Андрошич Валтер (1977) — хорват футболсыһы, «Ровинивать» клуб һаҡсыһы.
- Антонелли Лаура (1941—2015) — итальян актрисаһы.
- Бенчич Драгомир — Югославия халыҡ геройы.
- Sergio Endrigo (1933—2005) — итальян йырсыһы, йырҙар авторы
- Хаусер Степан (1986) — хорват виолончелисы. 2Cellos виолончелистар дуэтында ҡатнашыусы
- 1905—1906 йылдарҙа Пулала йәшәгән һәм уҡытыу эшмәкәрлеге менән шөғөлләнғән ирланд яҙыусыһы Джеймс Джойс.
Туғанлашҡан ҡалалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Новороссийск,Рәсәй, 1999 йылдан алып.
- Ужгород, Украина.
- Сараево, Босния һәм Герцеговина, 2012 йылдан алып.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Пола, город // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)(рус.)
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ http://www.pula.hr/uploads/media/Graz_02.pdf
- ↑ http://www.pula.hr/uploads/media/Trier_02.pdf
- ↑ http://www.pula.hr/uploads/media/Imola_02.pdf
- ↑ http://www.pula.hr/uploads/media/Verona_02.pdf
- ↑ http://www.pula.hr/uploads/media/Cabar_02.pdf
- ↑ http://www.pula.hr/uploads/media/Hekinan_02.pdf
- ↑ http://www.pula.hr/uploads/media/Villefranche_02.pdf
- ↑ http://www.pula.hr/uploads/media/Sarajevo_02.pdf
- ↑ Данные переписи 2011 года


text:
Башҡортостандан баш ҡала вуздары студенттары Өфө балалар йорттары тәрбиәләнеүселәре менән осрашты
«Башҡортостандан Мәскәүҙә һәм Санкт-Петербургта уҡыусы студенттар һәм аспиранттар ассоциацияһы» төбәк-ара йәмәғәт ойошмаһы активистары Өфөнөң 9-сы балалар йортонда булды.
— Осрашыу сиктәрендә Мәскәү вуздары студенттары балалар йортонда тәрбиәләнеүселәргә алдынғы Рәсәй университеттарына нисек уҡырға инеү тураһында һөйләне. Бынан тыш, улар үҙҙәренең мегаполиста йәшәү тәжрибәһе менән уртаҡлашты, — тип хәбәр итте Ассоциация етәксеһе Азат Бәҙрәнов. — Әңгәмәләшеү барышында студенттар уҡыусыларҙың һорауҙарына яуаптар бирҙе, улар бәйләнештәр менән алмашты һәм балалар йортоноң өлкән синыф уҡыусылары өҫтөнән шефлыҡ алды.
Йәйен «Башҡортостандан Мәскәүҙә һәм Санкт-Петербургта уҡыусы студенттар һәм аспиранттар ассоциацияһы» активистары тәрбиәләнеүселәргә вуздарға уҡырға инергә ярҙам итәсәк.
Ассоциация активисы Азат Хәлиуллин әйтеүенсә, профориентация эше һәм балалар йорто тәрбиәләнеүселәренә уҡырға инеүҙә ярҙам итеү – ҡануниәттәге казусҡа бәйләнгән, йәғни етемдәр юғары уҡыу йорттарына ингәндә льготаларҙан мәхрүм ителде.
— Был ғәҙелһеҙлек бөтөрөлгәнсе, беҙҙең Ассоциация балалар йорттарының сығарылыш уҡыусыларына университетҡа уҡырға ингәндә ярҙам итәсәк, — тип билдәләне Азат Хәлиуллин. Осрашыу аҙағында активистар балалар йортона «Мираҫ» хәйриә фондынан бүләктәр тапшырҙы.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Башҡаларға ҡан биреү – изгелек ҡылыу ул
Башҡаларға ҡан биреү – изгелек ҡылыу ул
«Донор» һүҙе латинса «donare», йәғни «бүләк итеү» һүҙенән алынған. Өлкән кешегә үҙ сәләмәтлегенә зыян килтермәйенсә бер тапҡыр яҡынса бер литр ҡан бирергә була. Ә ҡан биреү станцияларында иһә һәр теләгән кеше ҡанға мохтаждарға 450 мл ҡанын биреп, ауыр хәлдәге кешегә ғүмер һәм сәләмәтлек бүләк итә ала. Организм бындай ҡан миҡдарын тиҙ генә тергеҙеүгә һәләтле. Бер юлы организмдың эндокрин һәм иммун системаларының эшмәкәрлеге яҡшыра.
Билдәле булыуынса, оҙаҡ ваҡыт ҡан биргән кешегә һалҡын һәм грипп тейеп бармай, ул онкология һәм йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙарына дусар булмай. Донорлыҡ кешенең психик торошона ла йоғонто яһай.
Ҡан һәм уның компоненттарын әҙерләү дәүләт өсөн мөһим һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәһе өсөн төп проблема булып тора. Уны ыңғай хәл итеү тыныс ваҡытта һәм ғәҙәттән тыш хәл осраҡтарында юғары технологиялы медицина ярҙамын күрһәтеү мөмкинлеген бирә. Әлеге ваҡытта кеше һаулығын һәм ғүмерен һаҡлап ҡалыу өсөн ҡан һәм уның компоненттарын биреү ысулын ҡулланмаған бер генә лә медицина өлкәһе юҡ. Дауахана квалификациялыраҡ һәм унда дауалауҙың ҡатмарлы һәм өр-яңы алымдары күберәк ҡулланылған һайын ауырыуҙарҙы аяҡҡа баҫтырыу өсөн ҡан күберәк файҙаланыла. Мәҫәлән, ҡатмарлы хирургик операциялар башҡарылған клиникала һәр койкаға йылына 2 литрҙан ашыуыраҡ ҡан ҡойола, гематологик клиникаларҙа был һан кәмендә 5 литрға, йөрәккә операциялар башҡарылған клиникаларҙа 12 – 15 литрға тиклем барып етә.
Дауалау учреждениеларын ҡан һәм уның компоненттары менән тәьмин итеү проблемаһы килеп сыҡмаһын өсөн һәр мең кешенең, һис юғында, 40 – 60-ының донор булыуы кәрәк. Ә һәр яҡтан имен Данияла, мәҫәлән, был күрһәткес ике тапҡырға артығыраҡ. Японияла иһә Донорҙар көнөндә ҡан бирмәгән кешегә ҡырын ҡарай башлайҙар икән.
Рәсәйҙә халыҡ ҡан биреп бармай. Сәбәбе – кешеләр изге эш эшләү кәрәклеге тураһында онотҡан. Шуға күрә Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы ҡан биреү мөмкинлегенә эйә булғандарҙы ошо изге аҙымға саҡыра.
Әйткәндәй, донъяла донорлыҡ эше 1926 йылдан алып киң йәйелдерелгән. Төп йүнәлеш – ҡанды бушлай биреү, ә был граждандар гуманизмының һәм патриотлығының иң юғары сағылышы. Башҡаларҙың сәләмәтлеге һәм ғүмере өсөн үҙ ҡанын йәлләмәгән донорҙарға дан һәм рәхмәт!
Әйткәндәй
Билдәле булыуынса, оҙаҡ ваҡыт ҡан биргән кешегә һалҡын һәм грипп тейеп бармай, ул онкология һәм йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙарына дусар булмай. Донорлыҡ кешенең психик торошона ла йоғонто яһай.
Ҡан һәм уның компоненттарын әҙерләү дәүләт өсөн мөһим һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәһе өсөн төп проблема булып тора. Уны ыңғай хәл итеү тыныс ваҡытта һәм ғәҙәттән тыш хәл осраҡтарында юғары технологиялы медицина ярҙамын күрһәтеү мөмкинлеген бирә. Әлеге ваҡытта кеше һаулығын һәм ғүмерен һаҡлап ҡалыу өсөн ҡан һәм уның компоненттарын биреү ысулын ҡулланмаған бер генә лә медицина өлкәһе юҡ. Дауахана квалификациялыраҡ һәм унда дауалауҙың ҡатмарлы һәм өр-яңы алымдары күберәк ҡулланылған һайын ауырыуҙарҙы аяҡҡа баҫтырыу өсөн ҡан күберәк файҙаланыла. Мәҫәлән, ҡатмарлы хирургик операциялар башҡарылған клиникала һәр койкаға йылына 2 литрҙан ашыуыраҡ ҡан ҡойола, гематологик клиникаларҙа был һан кәмендә 5 литрға, йөрәккә операциялар башҡарылған клиникаларҙа 12 – 15 литрға тиклем барып етә.
Дауалау учреждениеларын ҡан һәм уның компоненттары менән тәьмин итеү проблемаһы килеп сыҡмаһын өсөн һәр мең кешенең, һис юғында, 40 – 60-ының донор булыуы кәрәк. Ә һәр яҡтан имен Данияла, мәҫәлән, был күрһәткес ике тапҡырға артығыраҡ. Японияла иһә Донорҙар көнөндә ҡан бирмәгән кешегә ҡырын ҡарай башлайҙар икән.
Рәсәйҙә халыҡ ҡан биреп бармай. Сәбәбе – кешеләр изге эш эшләү кәрәклеге тураһында онотҡан. Шуға күрә Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы ҡан биреү мөмкинлегенә эйә булғандарҙы ошо изге аҙымға саҡыра.
Әйткәндәй, донъяла донорлыҡ эше 1926 йылдан алып киң йәйелдерелгән. Төп йүнәлеш – ҡанды бушлай биреү, ә был граждандар гуманизмының һәм патриотлығының иң юғары сағылышы. Башҡаларҙың сәләмәтлеге һәм ғүмере өсөн үҙ ҡанын йәлләмәгән донорҙарға дан һәм рәхмәт!
Әйткәндәй
Ер йөҙөндә һәр секунд һайын берәй кешегә ҡан ҡойоу мохтажлығы сығып тора. Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы мәғлүмәттәренә ярашлы, бөгөн 80 ил донор ҡанына киҫкен мохтажлыҡ кисерә – уларҙа бер мең кешегә 10 ғына донор тура килә. Шуныһы ғәжәп, был илдәр үҫешкән илдәр иҫәбенә инә.
Рәсәйҙә лә барыһы ла шыма ғына түгел. Былтыр беҙҙең илдә был күрһәткес бер мең кешегә – 13, Башҡортостанда 21,7 кеше тәшкил иткән. Европа илдәрендә – 40, АҠШ-та 60 донор тура килә.
Р. ҒӘЛИМОВА.
Рәсәйҙә лә барыһы ла шыма ғына түгел. Былтыр беҙҙең илдә был күрһәткес бер мең кешегә – 13, Башҡортостанда 21,7 кеше тәшкил иткән. Европа илдәрендә – 40, АҠШ-та 60 донор тура килә.
Р. ҒӘЛИМОВА.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.