text:
Вахит Хызыровтың уңыш серҙәре нимәлә?15-05-2018, 00:03 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт // Баҫып сығарырға
Вахит Хызыровтың ижадын күркәм сәскәгә лә, мәғрур ағасҡа ла тиңләргә булыр ине. Тик ул үҙенән-үҙе донъяға пәйҙә булған күренеш түгел, күренекле сәхнә оҫтаһының йырҙары – уның тыуған яҡтарында, бай тарихлы, халыҡ йолаларын, боронғо йыр-моңон, рухи ҡаҙаныштарын ҡәҙерләп һаҡлаған таланттарға йомарт Әбйәлил тарафтарында. Ә шулай ҙа... Бәрәкәтле тупраҡта шытым алған үҫентеләрҙәй йыр-моң яратыусы үҫмерҙәр күп бит ул, үҙешмәкәр сәхнәләрҙә сығыш яһап йөрөүселәр ҙә байтаҡ. Ә ил алдында исемдәре халыҡ теленән төшмәгән, донъя сәхнәләрендә республикабыҙ намыҫын яҡлай алырлыҡ, йырҙары сәнғәтебеҙҙең алтын фондына инеп ҡалырлыҡтары күп түгел.
Ҡасан, нимәнән башлана оло сәнғәткә юл? Бәлки, маҡсаттандыр? Маҡсаттарын тормошҡа ашырыу бәхете бөтә кешегә лә эләкмәй бит әле. Бәлки, яҙмыштыр? Ә яҙмышта кешенең үҙенең роле ниндәй? Талантлы ла, тырыш та, маҡсатлы ла кешеләрҙең ижады ла ниңә бер төрлө, бәхетле генә түгел?
Характермы, осраҡлымы, һайлаған һөнәреңә фанатлыҡмы,
башҡаларҙың ярҙамымы? Бәхетле ижад өсөн тағы ла ниҙәр кәрәк? Был һорауҙарҙың бөтәһенә лә яуап табып буламы икән? Бигерәк тә Вахит Хызыров кеүек күп ҡырлы, төплө, етди ижадлы, күренекле йырсы хаҡында һүҙ барғанда?!
Вахиттың механизатор булғыһы килә
“Ояһында ни күрһә, осҡанында шул булыр”, ти халыҡ мәҡәле. Ауыл ерендә нимәгә тотонһа, шул ҡулынан килгән, заманында зоотехник та, мал духтыры ла, механизатор ҙа булған Ғәлибай Мырҙабай улы менән Әҡлимә Вәлиәхмәт ҡыҙы Хызыровтар колхозда ла егелеп эшләп, йортта ла аҙбар тулы мал-тыуар, ҡош-ҡорт аҫрап, баҡса үҫтереп көн күреүҙәренә ҡарамаҫтан, рухи байлыҡ хаҡында ла онотмайҙар. Алты баланы, өс ҡыҙ һәм өс малайҙы, тәрбиәләп кеше итеү, уларға тейешле белем алырға ярҙам итеп, үҙаллы тормошҡа аяҡ баҫтырыу уңған ата-әсәнең иң яҡты теләге була.
Алдан алып булһа ла әйтәйем: уларҙың изге хыялдары тормошҡа аша: Хызыровтарҙың алты балаһы ла юғары белем алып, үҙ юлдарын һайлап, матур донъя көтә. Ата-әсә өсөн ошонан да ҙурыраҡ бәхеттең булыуы мөмкинме һуң?!
Бөтә ауыл малайҙары һымаҡ Вахит та иртәнән кискә тиклем эш өҫтөндә. Бигерәк тә йәй көндәре уңғанлыҡ талап ителә. Мал ҡарау, баҡса мәшәҡәттәре, йортто тәртиптә тотоу — барыһы ла бала-саға иңендә, сөнки өлкән ғаилә ағзалары колхоз эшенән бушамай. Шулай ҙа бесән әҙерләү, һуғым өмәләре, уңыш йыйыу кеүек бөтә ғаилә менән башҡарылған эштәр бер байрам булып хәтерҙә ҡала.
Күңел асырға ла ваҡыт бүлә Хызыровтар. Йыр-моңға, матурлыҡҡа ынтылған бала ел ҡыуып, аҙып-туҙып йөрөмәй. Уның күңелендә этлеккә, алама уйҙарға урын ҡалмай.
— Атайымдың өйөндә гел скрипка эленеп торҙо. Кем теләй, шул алып уйнай алды. Беҙҙең өйҙә бер генә түгел, ә биш-алты баян бар ине, — тип бала саҡтарын иҫкә ала Вахит Ғәлибай улы. — Сәғит ағайым — ғаиләлә иң оҫта баянсы. Ул сәнғәт училищеһын, аҙаҡ институтын да бөттө. Ҡустым Зөфәр ҙә училище тамамланы. Ағайым район мәҙәниәт һарайында йырлай. Ике туған ағайҙарым Хәйҙәр менән Сәлих тә – шәп баянсылар. Бәләкәйҙән уйнап, беҙҙе сәнғәт юлын һайларға әйҙәүсе булдылар. Кистәрен урам, клубтың тирә-яғы музыка тауышынан гөрләп торор ине.
Бер ваҡыт атайым, оло һыйырҙы һатып, Магниттан пианино алып ҡайтты. Ул осорҙағы бәләкәй ауыл халҡы өсөн ғәжәп күренеш булғандыр инде: уны машинанан төшөргәнде ҡарарға бөтә ауыл халҡы йыйылды. Алдан һөйләшмәгәндәрҙер, күрәһең, пианиноға иң аптыраған кеше әсәйем ине. Атайымдың, мал тотонғас, донъя кәрәк-ярағы алып ҡайтыуын көтөп торған бит инде ул.
Был ят уйын ҡоралы ла беҙҙең өсөн бик үҙ булып китте. Унда бөтәбеҙ ҙә уйнап үҫтек. Хәҙер ҙә хеҙмәт итә әле ул. Өфөлә йәшәгән Фәһимә һеңлем уйнай.
Ғаиләләге дүртенсе бала Вахит өс йәштән сәхнәгә менә. Әсәһе уға бик матур милли бейеү кейеме һәм ҡыҙыл бәрхәттән ситек тегеп бирә. Малай концерттарҙа “Перовский”ҙы дәртләнеп бейей, ауылдаштары яратып йырлаған мөхәббәт йырҙарын башҡара. Шул саҡ уҡ һәләтле малайҙы “Ғәлибайҙың артист улы” тип йөрөтәләр.
Бер көн йәш артистың күңеленә ауыр булмаҫлыҡ йомшаҡ тауыш менән Әҡлимә апай: “Балам, һин матур йырлайһың, әйҙә, йырла ғына, бейеп торма инде, аяҡтарың килешмәй”, — ти. Әсә һүҙенән сығып булмай инде.
Мәктәптә уҡығанда репертуары тағы ла киңәйә, тулылана йәш йырсының. Ул саҡта айырыуса популяр булып киткән Рим Хәсәновтың һәр яңы йырын тиерлек башҡарып, ауылдаштарын һөйөндөрә малай.
Ауылда механизатор — иң хөрмәтле, кәрәкле кеше. Вахит та ошо һөнәрҙе һайлай, училищеға китергә әҙерләнә, ләкин әсәһенең теләге икенсерәк булған икән. Ул һәләтле улын Өфөгә сәнғәт училищеһына барырға өгөтләй. Был фекерҙе ошо йәйҙә генә шул уҡыу йортон тамамлаған Сәғит ағаһы ла хуплай.
Бер һабаҡташы менән китәләр баш ҡаланы яуларға. Дуҫы ауыл хужалығы институтына юллана, ә Вахит — сәнғәт училищеһына.
Уҡырға инеүенә шикләнмәгән үҫмер тәүҙәрәк аптырап ҡала: 200-ләп кеше имтихан бирергә килгән, ә урындар 14 кенә. Һәр эшкә сәмләнеп тотоноп өйрәнгән ауыл малайы уңайһыҙланыуын ситкә ҡуйып, имтихандарға етди әҙерләнә. Сәхнәләрҙән дә йырлап, халыҡ алдында ла үҙен тейешенсә тотоп өйрәнгән бит инде ул. Тауышының да һынатмаҫлыҡ булыуын белә.
Ҡабул ителгән 24 кеше араһында Вахит менән бергә әле исемдәре республика тамашасыларына билдәле сәнғәт әһелдәре булып киткән Йәмил Әбделмәнов, Харис Шәрипов, Хима Йәнбирҙина, Резеда Әминева, Зөлфиә Шакировалар ҙа була.
Шулай итеп, күңелле лә, ауыр ҙа, яҡты өмөттәр тулы тынғыһыҙ студент йылдары башланып китә.
Төрлө телдә йырларға өйрәнгәне
“Беренсе курстан үҙемә шундай маҡсат ҡуйҙым: көнөнә мотлаҡ бер әҫәр, романсмы ул, ариямы, эстрада йәки халыҡ йырымы, үҙләштерергә. Ә сиреккә әҙерләнеү нормаһы – дүрт-биш әҫәр. Уларҙы ла ятлайым. Башҡортса ғына түгел, татар, рус, украин, итальян, француз, ҡаҙаҡ йырҙарын да өйрәнәм. Төрлө милләт телендәге йырҙарымдың һанын һаман арттыра барам. Сәмләнеп, яратып тотондом был эшкә. Дәрес ҡалдырғаным юҡ, уҡырға иртүк киләм. Йәш булһам да, уҡыу нигеҙе тырышлыҡ икәнен, киләсәктә сәнғәттә ниндәй урын биләүем ошо нигеҙҙең ниндәй булырына бәйләнгәнен аңлағанмын бит әле. Әле шуға шатланам. Уҡып бөткәндә иң бай репертуар минеке ине”, — ти күренекле йырсы бөгөн.
Ике йыл уҡығас, уҡыуҙан бүленеп, армияла хеҙмәт итеп ҡайтырға ла тура килә әле Вахитҡа. Йыр онотолоп тора. Йырға маһир башҡа һалдаттар һымаҡ үҙешмәкәр сәнғәт сәхнәләрендә йырларға теләмәй ул. “Йырлап йөрөүҙе хеҙмәт итеү тип аңламайым мин”, — ти Вахит Хызыров.
Армиянан ҡайтҡас, уҡыуҙы дауам итеү еңелдән булмай, әлбиттә: талаптар икенсерәк, курсташтар башҡа, уҡытыусыларҙың да күбеһе бүтән. Уҡылғандар онотолған, өр-яңынан башларға кәрәк. Булмыштағы сәм һәм һайлаған һөнәреңә һөйөү хисе ауырлыҡтарҙы еңеп сығырға ярҙам итә.
1984 йылда, армияға киткәнсе үк, Башҡортостан телерадиокомитеты ойошторған йәш музыканттар һәм йырсылар конкурсында ҡатнашып, лауреат исеменә лайыҡ була Вахит Хызыров. Был юғары исем йәш башҡарыусыны тиңдәштәре араһында юғарыраҡ баҫҡысҡа күтәреп, халыҡ араһында билдәлелеккә эйә итһә, үҙе өсөн ҙур яуаплылыҡ та өҫтәй. Бынан һуң түбәнерәк кимәлдә йырлау, үҙенә булған ышанысты аҡламау мөмкин түгел хәҙер. Шуға ла тырыша йәш йырсы, ваҡыты менән иҫәпләшмәй, студенттарҙы ымһындырыусы төрлө күңел асыу сараларына иғтибар итмәҫкә тырыша.
Ә бына концерттарҙа сығыш яһарға саҡырылғанда баш тартмай, бик теләп, шатланып сыға сәхнәгә.
“Ижад кешеһе өсөн талант беренсеме, әллә тырышлыҡмы?” тигән һорау ҡуйғанда, икеһен дә бер юғарылыҡҡа ҡуя Вахит Ғәлибай улы. Әлбиттә, тыумыштан бирелгән һәләтең булмаһа, ҡоро тырышлыҡ менән әллә ҡайҙа китеп булмай, ә инде һәләтеңде тырышлыҡ ярҙамында талант дәрәжәһенә үҫтермәһәң, шулай уҡ бер ни ҙә килеп сыҡмай.
Ҡатыны Мария Анатольевна менән дә ижад юлында таныша йәш йырсы. Өфө ҡыҙы – алсаҡ, сибәр концертмейстер – Әбйәлил егетен ғишыҡ утына һала. Оҙаҡламай йәш ғаилә өсөн яңы тормош юлы башлана.
Мәрйә ҡыҙына өйләнеүенә ҡаршы төшмәй өлкән Хызыровтар. Килендәренең үҙ милләтенән булмауын өнәп тә бөтөрмәгәндәрҙер, бәлки. Әммә йәш йөрәктәрҙең хәтерен ҡалдырмайҙар. “Маша менән тәүге тапҡыр ауылыбыҙға ҡайтыу ныҡ иҫтә ҡалған, — ти Вахит, көлөп. — Кәләшем аҙбар тулы малды ла, ауыл тормошон да тәүгә күрә. Һыйыр-башмаҡтарҙан ҡурҡа. Беҙҙең яҡта шулай бит инде: һыйырҙарҙың исеме – Машка, үгеҙҙәрҙеке – Мишка. Атайым, килененең хәтере ҡалыр тип, өйҙәгеләргә “Һыйырға “Машка” тип өндәшмәгеҙ” тип киҫәтеп ҡуя. Ә һыйыр икенсе исемгә әйләнеп тә ҡарамай, һауырға ла яҡын килтермәй”. Киленгә ипләп кенә ысынбарлыҡты аңлатырға тура килә.
Оло өйгә ни кәрәк, кесеһенә лә шул кәрәк. Өйләнгәс, студент булһаң да, ғаиләне ҡарау зарур. Бер эштән дә баш тартмай Вахит. Студент йырсыларҙан төркөм ойоштороп, концерттар менән райондарға ла сығып йөрөйҙәр, төндәрен вагон бушатҡан саҡтары ла була, йөк бушатыуҙан, урам һепереүҙән тартынып тормай.
Гел генә ата-әсәнән ярҙам өмөт итеп ятып булмай бит. Ҡулдарынан килгәнсә улар ҙа булыша, әлбиттә. Тик сәмле кеше бөтә нәмәлә лә сәмле: үҙ көнөн үҙе күрергә тырыша егет. “Ҡәйнәңдең фатиры бар, шунда йәшәгеҙ”, — тип дөйөм ятаҡтан урын бирмәйҙәр. Ни тиклем генә һәйбәт булмаһын, кешелә йәшәү ижад кешеһенең илһамын арттырмай. Йәйге, ҡышҡы каникулға ауылға ҡайтҡанда ла тынғылыҡ юҡ: ата-әсә мал тирәһенән өйгә лә инә алмай тырышып йөрөгәндә, мин — артист, миңә ярамай, тип диванда ғына ултырып булмай, янып-бешеп бесәнен дә сабаһың, аҙбарын да таҙартаһың. Ә был эштәр, ысынлап та, бәкәлгә һуға. Өйҙән гел генә тауышы бөтөп килә. Уны яйға һалғансы әллә күпме ваҡыт үтә. Ярай әле, зирәк Ғәлибай ағай, улының хәлен аңлап, һыуыҡтарҙа улын мал тирәһенә сығармай башлай.
Аҙағыраҡ Октябрь проспектында урынлашҡан тәүге фатирҙарына сыҡҡас, күңел ҡанаттары иркенерәк талпына, ижад офоҡтары киңәйә төшә, сөнки йырсының әҙерлек мәлдәре, яңы әҫәрҙәр өҫтөндә эшләүе өйҙә үтә бит инде.
“Хужаларға ҡамасауламаһам ярар ине” тигән уңайһыҙланыуҙан азатһың, теләгәнсә ижад ит. Концерттарға саҡырһалар, ситтән концертмейстер эҙләп йөрөйһө юҡ. Машенькаһы йырсының бөтә репертуарын белә. Йыр һайлауҙа һәм уны камиллаштырыуҙа иң яҡын кәңәшсе лә, тәнҡитсе лә — яратҡан ҡатыны. Бәхәстәр ҙә булғылай, әлбиттә. Тик бер-береһенең хәтерен ҡалдырмаҫҡа тырышалар. Әйткәндәй, хәҙер инде яңы йырҙарҙы тәүге ҡабул итеүселәр берәү генә түгел — икәү. Хызыровтарҙың берҙән-бер улдары Тимур-Тимерхан, М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының сит телдәр факультетын тамамлаһа ла, йыр-музыка сәнғәте нескәлектәрен һәйбәт белә. Йырсы-музыкант ғаиләһендә тыуып үҫеү генә түгел, үҙе лә музыка мәктәбендә белем алған кеше бит әле ул.
“Педагог өлгө булырға тейеш”
Улдары берәү булһа ла, балалары күп Хызыровтарҙың, сөнки икеһе лә йәш быуынды йыр-музыка сәнғәтенә өйрәтә. Вахит Ғәлибай улы 26 йыл инде сәнғәт училищеһында вокал дәрестәре алып бара. Уға ҡушып, М. Аҡмулла исемендәге университеттың музыка факультеты профессоры ла, филармония йырсыһы ла. “Ирәндек моңдары”, “Гәлсәр һандуғас” республика конкурстары еңеүселәре Рөстәм Шаһыбалов, Руслан Сәйфетдиновтар һәм исемдәре популяр була барған Искәндәр Ғәзизов, Илүс Ғилманшин, Рөстәм Ғәлиев, Вадим Зәкиевтәрҙе оло сәхнәләргә сығарыуҙа күп көс һалған остаз да ул Вахит Хызыров. Өмөтлө йәш йырсылар Илдар Рәхимғолов менән Ратмир Хәсәнов та — Вахит Ғәлибай улының студенттары.
“Вокалдан уҡытҡан кеше үҙе лә йырларға тейеш, — тигән фекерҙә Башҡортостандың халыҡ артисы. — Ә беҙҙә үҙе сәхнәнән сығып йырлап та ҡарамаған кешеләр ҙә уҡыта. Шәкертең бит һиңә ышанырға, йырсы булараҡ та хөрмәт итергә тейеш. Уҡыусыларыңды тамашасынан ҡурҡмаҫҡа, сәхнәгә залдағы йыр-моң яратыусыларға ҡарата оло һөйөү менән сығырға кәрәклеген өйрәтергә кәрәк. Үҙең был өлкәлә өлгө булмаһаң, һиңә уҡыусың нисек ышанһын?!
Үҙеңдең дә уҡыусыңа ышаныуың, уның мөмкинлектәрен күреп, үҫтерә белеүең мотлаҡ. Был йәһәттән мин үҙем ғүмер буйы остазым Миләүшә Ғәли ҡыҙы Мортазинаға рәхмәтлемен — һәр ваҡыт эшләп уҡыйым, төндәрен бала ҡарашам. Йоҡом туймай килгән саҡтарҙа ла, хатта аҙаҡҡы курста имтихандарға бер аҙна ҡалғас, һуҡыр эсәккә операция яһап, тейешле кимәлдә, бар мөмкинлегемә йырлай алмағанда ла миңә ышанды, өмөтөмдө һүндермәне ул. “Ты обязательно выстрелишь!” — ти ине. Институтты тамамлар алдынан мине Калининградта үтәсәк Халыҡ-ара конкурсҡа әҙерләй башланы. Остазымдың ышанысы ла, Башҡортостан йырсылары исеменән ҡатнашыуым да, сығышым уңышлы килеп сыҡһа, киләсәк ижади тормошомда айырым роль уйнаясағын һәйбәт аңлауым да рухи көс бирҙе миңә. Етди әҙерләнеп сыҡтым юлға. Һөҙөмтәлә махсус призға лайыҡ булып, дипломант булып ҡайттым. Ысынлап та, был уңышым төрлө илдәрҙә, юғары сәхнәләрҙә сығыш яһау өсөн юл асты. Донъяның йөҙҙән ашыу ҡалаһында Башҡортостан йырсыһы булып ҡатнаштым”.
“Миләүшә Ғәлиевна Вахиттың һәләтен генә түгел, иҫ киткес тырышлығын да күргәндер, — тип һүҙгә ҡушыла Мария Анатольевна, — Вахит бер ваҡытта ла дәрескә һуңламаны, дәрес ҡалдырманы, имтихандарға бөтә күңелен һалып әҙерләнде, һәр көн яңы программа үҙләштерҙе. Биш-алты программа урынына дәүләт имтихандарына 30-50-шәр әҫәр әҙерләп килә торғайны. Әле лә шулай, ниндәй генә эшкә тотонһа ла, ысын фанатик ул. Шуға ла ике уҡыу йортонда уҡытырға ла, филармонияла эшләргә лә, яңы йырҙар өйрәнергә лә, төрлө кимәлдәге сәхнәләрҙә сығыш яһарға ла өлгөрә.
Яҙмыш, ижад, маҡсатҡа тоғролоҡ...
Ысынлап та, Башҡортостандың халыҡ артисы, халыҡ-ара конкурстар еңеүсеһе, күренекле сәнғәт оҫтаһы Вахит Хызыров уңыштарының сере нимәлә? Уны асып бөтөү мөмкин дә түгелдер. Кәрәкмәй ҙә. Һәр кем үҙенсә фекер йөрөтһөн әйҙә был хаҡта. Ә шулай ҙа, мәҡәләнең башында ижад хаҡында һорауҙар бирелгәс, уларға әҙ булһа ла яуаптар ҙа кәрәктер.
Яҙмыш... Мин, мәҫәлән, яҙмышҡа ышанам. Әгәр ҙә, Вахит Хызыров тамырҙарында йыр-моң йөрөткән ғаиләлә тыуып үҫмәһә йәки ата-әсәһе улдарының механизатор булам тигән теләгенә риза булһа. Әлбиттә, күңелендә йыр булғас, ул механизатор эшен башҡарһа ла йырлар ине инде. Тик ҡайҙа ҡунаҡ-төшөм табындарында йәки ауыл сәхнәләрендә генә.
Әгәр Вахит Өфөгә килеп тә конкурстан үтмәһә йәки ауылын һағынып ҡайтып китһә, йәки өйләнгәс, ауырлыҡтарға түҙмәй, аҡсалыраҡ, сәнғәттән алыҫыраҡ торған эшкә инһә, йәки педагогы Миләүшә Ғәли ҡыҙына эләкмәһә, Башҡортостанда йәшәп, уның яҙмышы менән рухланмаһа, йәки бар булмышын фанаттарса сәхнәгә арнамаһа, йәки сәхнәгә тамашасыларын яратып сыҡмаһа, йәки студент саҡта, йәшлек осорондағы йыр запасы менән ҡәнәғәт булып йәшәһә, көнө-төнө өр-яңы ижад уттарында янмаһа...
Был әйтелгәндәрҙең берәүһе генә үтәлмәгән хәлдә лә, Вахит Хызыров бөгөнгө үҙенсәлекле йырсы, бөтә илгә данлыҡлы, күренекле сәнғәт эшмәкәре була алмаҫ ине.
“Нисек профессиональ йырсы булырға?” тип һорайҙар сәхнәгә яңы аяҡ баҫҡан йәш һәләттәр. Еңел-елпе генә көс һалып, ҙур уңыштарға өлгәшергә теләгәндәр шуны алдан уҡ аңлаһын ине: юҡҡа ғына, сәнғәт ҡорбан һорай, тимәгәндәр бит. Бөтә булмышыңды арнағанда ғына үҙ итәсәк сәнғәт һине. Вахит Хызыровты үҙ иткән кеүек.
“Йырсы тамашасыһын хөрмәт итһен”
Ижад хаҡында һүҙ барғанда, моғайын, йырсының ҡарашын, уның үҙ ауыҙынан ишетеү дөрөҫөрәк булыр тип, уға бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттем.
— Вахит, йыр һәм йырсылар хаҡында ҡайһы бер фекерҙәрегеҙ менән уртаҡлашһағыҙ ине.
— Тамашасы йырсының аҡыл кимәлен, үҙҙәренә булған мөнәсәбәтен, уның кәйефен, һайлаған һөнәрен яратыу-яратмауын шул тиклем яҡшы тоя, был хәҡиҡәтте һанға һуҡмаусылар бик ныҡ яңылыша. — Тамашасы йырҙарыңды отоп алырға теләп, үҙеңде яҡын итеп, тағы ла тыңлағыһы килеп ҡайтырға тейеш. Йырҙары йырсының вокаль мөмкинлектәрен генә түгел, ә уның үҙенең холоҡ-фиғеле, донъяға ҡарашы, фекерләү ҡеүәһе хаҡында ла күпте һөйләй. Бөгөнгө ҡайһы бер йәш йырсыларҙы йәлләп тә ҡуям: ижади ғүмерҙәренең иң үҫешә торған осорон белер-белмәҫ көйҙәренә үҙҙәре шиғырын да, музыкаһын да (әгәр шулай атап булһа) сығарған булып, бер миҙгеллек йыр башҡарып йөрөп ғүмерҙәрен әрәм итәләр. Ә улары үҙҙәренән башҡа бер кемгә лә кәрәкмәй. Битараф ҡалаһың йәки йәнең көйөп тыңлайһың да, шунда уҡ онотола ла.
Халыҡ иҫ киткес аҡыллы бит ул. Бына “Ильяс” тигән халыҡ йырын ғына алайыҡ:
Шул яҡтарға ҡарап бер йырланым,
Уйҙарымды алыҫҡа ебәреп, —
тигән юлдар бар унда. Бөтә картинаһы менән күҙ алдына килә. Ә һүҙ ҡеүәте лайыҡлы көй менән дә ҡушылһа, ни тиклем тәьҫир итеүсе көс бит ул йыр. Сит илдәрҙә йөрөгәндә, шуға иғтибар итәм: ысын йырға хатта тәржемә лә кәрәкмәй. Башҡорт йырын тыңлап, сит ил тамашасылары: “Рәхмәт, һин ошо хаҡта йырланың бит”, — тиҙәр. Яңылышмайҙар.
— Ниндәй авторҙарҙың ижады күңелеңә айырыуса яҡын?
— Үҙемдең фекер-тойғоларым менән ауаздаш булмаһа, өйрәнеп тә тормайым. Үҙебеҙҙең классиктарҙан Заһир Исмәғилевтең вокаль циклын, Хөсәйен Әхмәтовтарҙың йырҙарын һәр саҡ яратып башҡарҙым. Заһир ағайҙың “Салауат” операһынан Салауат куплеттарын, “Былбылым”, “Тауҙар йыры” әҫәрҙәрен, Хөсәйен ағайҙың “Ҡояшҡа дан”, “Төнгө Урал” йырҙарын хор һәм оркестрға ҡушылып, әле лә бик яратып йырлайым. Татар классигы Рөстәм Яхиндың ике тиҫтәнән ашыу йыр романсы — репертуарымда. Бигерәк тә “Бик һағындым”, “Серле күҙҙәр”, “Онота алмайым” әҫәрҙәре күңелемдә гел сыңлап тора.
— Һеҙ сит телдәрҙә лә йыш йырлайһығыҙ бит...
— Әле 13 телдә йырлайым. Рус, башҡорт, татар телдәренән башҡа немец, украин, итальян телдәрендәге арияларҙы, йырҙарҙы, романстарҙы башҡарырға яратам. Бигерәк тә Шуберттың романстары арбай. Замандаш композиторҙарҙан үҙебеҙҙең яҡташыбыҙ Нур Дауытовтың әҫәрҙәре зауығыма тап килә. Бигерәк тә уның шағирҙар Шәриф Бикҡол һәм Рауил Бикбаев шиғырҙарына ижад иткән йырҙарын халыҡ бик яратып ҡабул итә.
— Вахит, бөгөн ниндәй хыялдар менән йәшәйһең?
— Хыялдар күп инде ул. Тиҫтәләрсә ижад емештәрем аудио, видеодисктарға яҙылмаған. Шуның хәстәрен күрергә күптән ваҡыт. Ижад кисәләрем баш ҡаланың иң ҙур залдарында даими үтеп тора. Быйыл “Ауылда шулай” тип аталған хикәйәләр китабым донъя күрҙе. Спектаклдә, кинола уйнағым килә. Ғөмүмән, әлегә ижади мөмкинлектәрем ғәмәлгә ашып бөтмәгән һымаҡ.


c: text/html

text:
Әрмәнстанда туризм
Әрмәнстан туризмы ил иҡтисадында йылдам үҫешкән тармаҡтарҙың береһе. 2016 йылда Әрмәнстанда 1,26 турист булып киткән[1].
Туристар күбеһенсә үҙ ялын Ереванда һәм тау курорттарында, башлыса Джермук, Цахкадзор, Дилижан ҡалаһында үткәрә, шулай уҡ Әрмәнстандың тарихи-мәҙәни ҡомартҡылары һәм тәбиғәт һәйкәлдәре булған урындарға сәйәхәт итә.
Әрмәнстанда XX быуат уртаһынан экстремаль туризм киң үҫешә.
Йөкмәткеһе
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо тарихлы, бай мәҙәниәтле, уңайлы географик урынлы Әрмәнстан сәйәхәтселәрҙе һәр саҡ йәлеп иткән. Урта быуаттарҙа уҡ бында улар өсөн ҡунаҡ йорттары — иджеванатундар була. Унда Бөйөк Ебәк юлы буйлап үтеүсе сәйәхәтселәр, сауҙагәрҙәр, һөнәрселәр туҡтар булған.
XIX быуатта әрмән райондары Кавказ аръяғы өлкәләре,Рәсәй һәм башҡа күрше илдәр менән бәйләнештә була. 20-се быуат башында грунт һәм тимер юл һалына, телефон һәм телеграф бәйләнеше үткәрелә. Ереван, Шуша, Гюмри, Карс ҡалаларында ҡунаҡханалар төҙөлә башлай.
Совет власы мәлендә (1922—1991) Әрмәнстанға союздаш республикаларҙан ял итергә күпләп халыҡ йөрөй. Ереванда сит ил туристары өсөн ҡуныҡханалар төҙөлә, айырыуса «Армения» (хәҙер — Marriott Armenia), «Интурист» (1959 йылдан — «Ереван», хәҙер — Grand Royal Tulip Yerevan), «Ани» (хәҙер — Отель Ани Плаз) киң билдәле була. Дилижан, Севан, Арзни, Цахкадзор һәм Джермук ҡалалары курорт һәм дауалау үҙәктәре булып китә.
Әрмәнстанда тимер юл киңәйтелә, яңы станциялар һәм йүнәлештәр барлыҡҡа килә, шулай уҡ меңәрләгән км автомобиль юлдары, «Эребунь» һәм «Звартноц» халыҡ-ара аэропорттары, урындағы Берд, Степанаван, Ташир, Гюмри, Сисиан, Джермук, Горис, Мегри, Капан аэропорттары төҙөлә.
1990-сы йылдарҙа Әрмәнстан туризмы регресс кисерә, быға Спитак ер тетрәүе, карабах һуғышы, иҡтисади көрсөк сәбәпсе була. Тимер юлы тик грузин йүнәлешендә генә эшләй. «Звартноц» аэропорты ғына өҙлөкһөҙ эшләй, ә «Эребунь» хәрби аэродромға әйләнә. Әрмәнстан менән Әзербайжан һәм Төркиә сиктәре ябыла.
2000-се йылдарҙа Әрмәнстан туризмы өсөн яңы киңлектәр асыла. Был мәлдә Әрмәнстанға һәм азат ителгән Арцах ҡалаһына диаспора әрмәндәре күпләп ҡайта башлай (Рәсәй, АҠШ, Франция, Ливан). Сит илдәрҙән бында туристар ағымы ла көсәйә.
2012 йылдан Әрмәнстанда яңынан-яңы ҡунаҡханалар төҙөлә, иҫкеләре яңыртыла. «Tufenkian» (Ереван, Севан, Лори, Дилижан), «National», һуңғараҡ — «Paris» ҡунаҡханалар селтәре булдырыла, «Наири» և «Силачи» тергеҙелә, Цахкадзор ҡалаһында «Marriott» компанияһы ҡунаҡхана комплексы аса. 2013 йылда «Hyatt» компанияһы ике ҡунаҡхана төҙөй (Джермук, Ереван), Цахкадзорҙа «Golden Palace». Бынан Ереванда — Opera Suite Hotel һәм Blu Radisson юғары класлы ҡунаҡхана асыла.
Әрмәнстанға килеүсе туристар һаны йылдан-йыл арта. Был шулай уҡ халыҡ-ара ярыштар һәм фестивалдәргә лә бәйле. Ереванда йыл һайын «Алтын өрөк» («Золотой абрикос») кинофестивале, 4 йыл һайын — панәрмән уйыны, Франкофония илдәре ағзаларының конференцияһы, балалар Евровидениеһы (2011) һәм башҡа шундай саралар ойошторола. Диаспора минстрлығын «Өйгә ҡайт» программаһы буйынса меңәрләгән студент Әрмәнстанға килеп йөрөй.
Архитектура һәйкәлдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әрмәнстан — бер нисә быуат тарихы һәм бай мәҙәниәте булған ил. Бында әрмән халҡының меңәр йылдар буйы булдырған архитектура һәйкәлдәре осрай. Илдә 4 меңдән ашыу уникаль ҡомартҡы бар[3]. Уларҙы 4 төркөмгә бүлергә була — тарихҡа тиклем, эллинистик, урта быуат, яңы (заманса).
Әрмән ҡалҡыулығы тәүге кешеләрҙең йәшәү төйәге була. Грузия биләмәһендә Дманисск, в Таулы Ҡарабахта — Азох, Әрмәнстанда Арений мәмерйәләре Ариний мәмерйәһендә беҙҙең эраға тиклем 4-се меңйыллыҡҡа ҡараған аяҡ кейеме табылған[4]. Шул уҡ осорҙағы ҡатын-ҡыҙҙар күлдәге лә ошонда табылған[5].
Шулай уҡ Сюник өлкәһе лә Вайоц Дзор кеүек (Горис, Хндзореск һ.б.) мәмерйәләргә бай. Бында донъялағы иң боронғо обсерватория бар — Зорац-Карер (Караундж). Әрмән теленән ул таш тауышы тигәнде аңлата һәм инглиз Стоунһенджына тап килә. Әммә Караундж инглиз обсерваторияһынан 4000 мең йылға олораҡ (б.э.т. 5500, неолит). Ереванда баҡыр быуатына ҡараған Шенгавит бар. Арени мәмерйәһе йәшерәк, ул бронза дәүеренә ҡарай. 2007 йылда бында донъялағы иң боронғо шарап баҙы табыла[6].
Тарихҡа тиклем осорға шулай уҡ Севан күле һәм Арагац тауы янындағы циклоп өйөмдәре, Эребуни, Тейшебаини, Аргиштихинили урарт ҡәлғәләре, зыяраттар, һыу каналдары, ҡорам ҡалдыҡтары һ.б инә.
Эллинистик осор һәйкәлдәре (б.э.т. 4-се быуат — б.э. 3-сө быуаты): Гарнилағы Михра алла ҡорамы. в Гарни. Ул беҙҙең эраның 77 йылында төҙөлә һәм Рим Колизейының тиҫтере һанала.
Эллинистик осорҙа әрмәндәрҙең Армавир, Ервандашат, Зареаван, Заришат, Багаран, Аршамашат, Арташат, Вагаршапат, Двин ҡалалары төҙөлә. Арташат ҡалаһы (400 000 кеше) — әрмән батшаһы Арташес I менән карфаген ғәскәре башлығы Ганнибал төҙөгән схема буйынса эшләнгән. Хор Вирап («зәңгәр төп») монастыры янында Арташат ҡалаһын ҡурсалаусы алиһә Анаит статуяһы табыла.
Гарни янында батша резиденцияһы, рим мунсаһы, Гарни ҡәлғәһе тимер быуатта төҙөлгән
Урта быуат ҡомартҡылары яҡшыраҡ һаҡланған. Әрмәнстан тәүгеләрҙән булып христианлыҡты дәүләт дине сифатында ҡабул итә. Амарас монастыры, Ереруй базилика, Цицернаванк, Эчмиадз кафедраль соборы, әрмән әлифбаһына нигеҙ һалған Месроп Маштоц сиркәүе һәм башҡалар тәүгеләрҙән иҫәпләнә.
Үҫешкән урта быуатҡа (8-14-се быуаттар) «Копья» монастыры (Гегард), Амберд ҡәлғәһе, Нораванк монастыры, Какаваберд ҡәлғәһе, Ахталин монастыры һәм ҡәлғәһе, Дадиванк һәм Гандзасар, лорий һәм мегрин ҡәлғәләре, Агарцин һәм Гошаванк сиркәү комплексы, күперҙәр һәм һыу каналдары, Татев, Ахпат, Санаин монастырь комплекстары ҡарай. Архитектура һәйкәлдәренән йыраҡ түгел ял заналары, ҡанаҡханалар бар.
Урта быуат аҙағында Әрмәнстан үҙаллылығын юғалта. Ул Ғосман империяһы менән Сефевид дәүләте тарафынан бүленә. 19-сы быуат башында Көнсығыш Әрмәнстан яйлап Рәсәй империяһына индерелә. Был дәүергә ҡараған ҡоролмалар Ереванда, Эчмиадзин һәм Гюмри ҡалаларында һаҡланған. Советтар заманында бик күп әрмән һәм урыҫ сиркәүҙәре, фарсы мәсеттәре, Ереван Ҡәлғәһе һәм башҡа архитектура һәйкәлдәре емертелә.
Иҫтәлекле тәбиғәт урындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әрмәнстан һоҡланғыс тәбиғәткә бай. Уларҙың күп өлөшө дәүләт тарафынан һаҡлана — милли ҡомартҡыһы, ҡурсаулыҡ һәм тәбиғәт ҡомартҡылары. Үҙәк өлөштәге — Әрмән вулкан ҡалҡыулығы: Арагац тауы, Гегам һырты, Джавах һәм Сюникс ҡалҡыулығы. Төньяҡ һәм көнсығыш өлкәләрҙә — һырлы-ташлы тауҙар, урманлы үҙәндәр.
Әрмәнстанда 26 ҡурсаулыҡ бар. Шулар араһында иң билдәлеһе — «Хосров урманы» ҡурсаулығы.
Әрмәнстан — таулы ил. Иң түбән нөктәләр төньяҡта (Алаверди, Грузия сиге) һәм көньяҡта (Мегри, Иран сиктәре), икеһе лә диңгеҙ кимәленән 375 метрҙа ята. Төп яҫы таулыҡ — Арарат үҙәне (800—1000 м). Азат йылғаһының Гарни тарлауығы — « Таштар симфонияһы» Әрмәнстандың ЮНЕСКО исемлегенә ингән тәбиғәт ҡомартҡыһы.
Әрмәнстан һыу ресурстарына бай. Унда Ахурян, Касах, Дебед, Агстев, Раздар, Воротан һәм Арпа йылғалары аға. Йылғаларҙа матур шарлауыҡтар күп — Джермук (68 м), Шак (18 м), Касах (70 м), Трчкан (24 м) һәм башҡалар.
Әрмәнстандағы иң ҙур һыу резервуары — Севан күле. Сөсө һыулы был күлдең оҙонлоғо 70 км, киңлеге — 55. Майҙаны — 1260 км2, уртаса тәрәнлеге 26,8 метрға тиклем етә, иң тәрән урыны — 84 (Кесе Севан).
Йәмәғәт эштәрендә йөҙөп хеҙмәткәрҙәренең профессиональ ҡотҡарыу һәм башҡа Севан пляж эшләй[7]. 2014 йылда ике һаны унға тиклем етә. пляж, ял 200 000 кеше үҙен ҡайҙа үткәрелде[8]. Бер үк ваҡытта пляждар тиклем 100.000 кешене хеҙмәтләндерә ала. Йәй Севан күп йөрөй, шуның өсөн, татыу ғаилә йәки унда ял итеү өсөн үткәрелә.
Экстремаль туризм[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әрмәнстан тауҙары һәр саҡ альпинистар өсөн ҡыҙыҡлы. Бында альпинизмдың бөтә төрҙәре үҫешә — ҡаяға үрмәләү, экотуризм, тау түбәһенә ашыу һәм башҡалар. Ҡайһы бер тау курорттарында, атап әйткәндә — Цахкадзорҙа ҡышҡы ял ойошторола. Тау курортында тау саңғыһы, сноуборд һәм спорттың башҡа ҡышҡы төрҙәре менән шөғөлләнергә була.
Татев канат юлы 2010 йылда аслыа. Ул донъялағы иң оҙон пассажир канат юлы[9]. Уны «Татев ҡанаты» тип йөрөтәләр[10]. Канат юлы Алидзор һәм Татев ауылдарын Воротан тарлауығы аша тоташтыра. Аэротрамвайҙың оҙонлоғо 5752 метр һәм ул Гиннестар рекорды китабында теркәлгән[11].
2010 йылдан Әрмәнстанда шулай уҡ экстремаль һауа туризмы үҫешә башлай — парапланеризм һәм парашют спорты. Парапланда осоу 4 урында ойошторолған: Севан (Цовагюх 200 м, Севан 100 м, Мартуни 500 м), Арагац тауы яны (Арагац 500 м, Вардаблур 200 м), Атис (1000 йәки 2000 м) һәм Ара лер тауҙары (1100 м).
Еревандан төньяҡ-көнсығышҡа 145 км алыҫлыҡта Енокаван ауылы урынлашҡан. 2015 йылдың 26 июлендә ошо тәңгәлдә беренсе тапҡыр зиплайнда осоп ҡарайҙар. Киләһе йылда бында килеүселәр һаны 10 меңгә етә. Зиплайнда осоу өсөн алты трасса бар: иң ҡыҫҡаһы 150 м, иң оҙоно — 750. Бында шулай уҡ парапланеризм һәм тау велоспорты менән шөғөлләнергә мөмкин.
Транспорт һәм элемтә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әрмәнстандың диңгеҙгә сығыу урыны юҡ, шуға күрә бындайылға һәм диңгеҙ судноһы үҫешмәгән. Автомобиль һәм тимер юлдары, шулай уҡ һауа юлдары башҡа илдәр менән бәйләнеш тота.
Әрмәнстандың төп һауа ҡапҡаһы — Еревандағы «Звартноц» аэропорты. Ул йыл һайын йөҙҙәрсә мең гражданды хеҙмәтләндерә.
ЮНЕСКО бөтә донъя мираҫы объекттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалып:ВикигидВикигидтаҠалып:Викигид
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Տուրիզմի դերը Հայաստանի տնտեսությունում
- ↑ Туризм в Армении: «Зов родины предков» не спасает от спада внутреннего туризма
- ↑ Армения
- ↑ Armenian cave yields what may be world's oldest leather shoe, CNN. հունվարի 11, 2011 тикшерелгән.
- ↑ В Армении в пещере «Арени - 1» обнаружено соломенное платье, которому 5900 лет. News Armenia.
- ↑ Тайны пещеры Арени
- ↑ Available ‘Blue Pearl’: Public beaches proved popular with Lake Sevan holidaymakers, ArmeniaNow (30 September 2011).
- ↑ The holiday season opened along with the public beaches of Sevan Lake (5 July 2015).
- ↑ Запись в книге рекордов Гиннесса
- ↑ ИА REGNUM // В Армении запущена самая длинная в мире канатная дорога // 16.10.2010
- ↑ Longest non-stop double track cable car. Guinness World Records. 23 августа, 2011 тикшерелгән.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Күлиев Тәүфиҡ Алекпер улы
Тәүфиҡ Алекпер улы Күлиев (әзерб. Tofiq Ələkbər oğlu QuliyevTofiq Ələkbər Quliyev oğlu; 7 ноябрь 1917, Баҡы — 4 октябрь 2000, Баҡы) — әзербайжан композиторы, кинокомпозитор, пианист, дирижер. Әзербайжан СССР-ының халыҡ артисы.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәүфиҡ Күлиев 1917 йылдың Баҡы ҡалаһында инженер-иҡтисадсы Кулиев Алекпер ғаиләһендә тыуа. Композиторҙың әсәһе Яҡшы ханым Мәхмүтова Тагиев Зәйнәләбдин Ғаджиҙың ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһында уҡый һәм әзербайжан ҡатын-ҡыҙҙары араһында беренсе судья була[3]. 12 йәшлек сағында иҫ киткес музыкаль һәләте уны Әзербайжан дәүләт консерваторияһына студенттар эскәмйәһенә алып килә, ә 1934 йылда ул Баҡы консерваторияһына уҡырға инә, бында ул ике факультетта — фортепианно (профессор И. С. Айсберг класында) һәм дирижёрлыҡ (профессор С. Г. Штрассер класында) уҡый. Консерваторияла уҡығанда, йәш Күлиев үткән быуаттың бөйөк классиктары — Бах, Бетховен, Чайковский, Шуберт, һәм башҡа композиторҙар әҫәрҙәре менән таныша. Күлиевтең сағыу һәләте музыка йәмғиәте зыялыларының иғтибарын йәлеп итә, һәм бер аҙ ваҡыттан һуң, У. .Ғаджибәков инициативаһы менән, 1936 йылда Әзербайжандың Халыҡ мәғарифы комиссариаты Тәүфиҡ Күлиевты уҡыуын артабан дауам итеү өсөн П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваторияһына уҡырға ебәрә. Бында ул дирижерлыҡ буйынса белемен камиллаштыра, күпмелер ваҡыт профессор Нейгаузда фортепиано класында шөғөлләнә. Тиҙҙән ул А. Цфасман етәкселегендәге ошо заманда танылыу яулаған оркестрҙа пианист булып эш башлай, бында ул 1939 йылға тиклем эшләй.
Башланғыс ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәүфиҡ Күлиевтең ижади эшмәкәрлектәге тәүге тәжрибәһа 30-сы йылдар башына ҡарай. 1931 йылда, рабфак студенты сағында уҡ, Күлиев үҙенең беренсе уҡытыусыһы — ул йылдарҙа уҡ халыҡ араһында танылыу яулап өлгөргән Асеф Зәйналла кәңәше буйынса, Мирза Алекпер Сабир һүҙҙәренә яҙылған үҙенең беренсе йырын — «Уҡыусы тураһында» тигән әҫәрен яҙа. 1935 йылдан башлап, Тәүфиҡ Күлиев Мешади Азизбәков исемендәге Әзербайжан дәүләт драма театрында дирижерлыҡ эшен башлай. Күлиевтың 30-сы йылдарҙа фольклорсы булараҡ башлаған эшмәкәрлеге, композиторҙың ижади биографияһында ғына түгел, ә Әзербайжандың музыкаль-йәмәғәт тормошонда ла әйтеп бөтөргөһөҙ урын тота. Тәүфиҡ Күлиев — әзербайжан фольклорын үҫтереүҙә һәм популярлаштырыуҙа ҙур роль уйнаған ижади шәхестәрҙең береһе. Ул мугамдарҙы беренсе булып нотаға һалған Әзербайжан композиторҙарының береһе булды. 1936 йылда ул (композитор 3.Багиров менән берлектә) «Раст», «Сегях», «Забул», «Дюгях» тигән мугамдар яҙҙыра.
1939 йылда Баҡыға ҡайтып, Тәүфиҡ Күлиев милли оркестр булдырыу буйынса эште ойоштороу менән шөғөлләнә, уның иң әүҙем эшләү осоро1941 йылда Бөйөк Ватан һуғышы башланған мәл менән тап килә. Композитор тырышлығы менән ойошторолған һәм Ҡыҙылармеецтар ансамбле тип аталған эстрада оркестры һуғышы йылдарында 402-се уҡсылар дивизияһы составына инә һәм фронттың алғы һыҙығында концерттар бирә. Күлиев оркестр өсөн патриотик йөкмәткеле бер нисә йыр яҙа : «Бер аҙым да артҡа сикмәҫкә» ( А. Сурков һүҙҙәре), «Наҙлы ҡулдар» ( Н. Доризо һүҙҙәре), «Рус ҡыҙы тураһында», «Яугрҙар йыры». 1943 йылдан ансамбль ике төркөмгә бүленә. Шуларҙың Ҡыҙыл флотлылар тип аталған берәүһе менән Тәүфиҡ Күлиев үҙе етәкселек итеүен дауам итә. Ансамбль йыш ҡына алғы һыҙыҡтарҙа, Кавказ фронтында, Ҡырымда сығыш яһай, Армия частары өсөн Иранда концерттар ҡуя.
Һуғыш тамамланғандан һуң, Күлиев Самед Вургун исемендәге Әзербайжан дәүләт рус драма театрында, М. Горький исемендәге Әзербайжан Йәш тамашасы театрында композиторлыҡ эшмәкәрлеген башлай. Театрҙар менән бер нисә йыл хеҙмәттәшлек итеү дәүерендә ул В. Шекспирҙың «Ун икенсе төн», А. Фадеевтың «Йәш гвардия», Д. Джаббарлдың «Айдын», Г. Сеидбейли һәм И. Ҡасумовтың «Алыҫ ярҙарҙа», Р. Рзаның «Ағай-эне», Н. Хикмәттең «Ғәрип әҙәм» (Диуана), Э. Мәмәдханлының «Ширүән һылыуы» спектаклдәренә музыка яҙа.
1940-1950 йылдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
40 -сы йылдарҙа Т. Күлиев кино төшөрөүҙә лә ҡатнаша һәм был башланғыс артабанғы ун йыллыҡта әүҙем дауам итә. Шул уҡ йылдарҙа тыуған ил темаһына арналған бер нисә йырын — «Тыуған ил тураһында йыр», «Әзербайжан», «Алатау»ҙы яҙа.Т. Күлиев күренекле йырсы, композитор йырҙарын иң оҫта башҡарыусыларҙың береһе булған Рәшид Бейбутов ижади хеҙмәттәшлек итә башлай, Был ижади дуэт Советтар Союзы ҡалалары буйлап гастролдәрҙә йөрөй, һәр концерт ҙур уңыш ҡаҙана.
Әзербайжан райондары буйлап күп йыллыҡ экспедицияларҙың һөҙөмтәһе булып «Әзербайжан халыҡ бейеүҙәре» (1951 йыл), «Әзербайжан халҡының 15 бейеүе» (1955 йыл) һәм «Әзербайжан йырҙары» тигән ике томлыҡ (1956-1958 йыл) йыйынтыҡтар тора, улар барыһы ла мәшһүр йырсы Бөл-Бөл редакторлығы аҫтында сыға. Киләһе йылдарҙа композитор фольклор материалдарын йыйыуын һәм эшкәртеүен дауам итә, 1950-1960 йылдарҙа ғәрәп, һинд, болгар, ҡытай йырҙары эшкәртелә. Тәүфиҡ Күлиевтең мугамдарҙы яҙып алыу һәм баҫтырып сығарыу буйынса башҡарған хеҙмәттәре милли музыка мәҙәниәте өсөн бик ҙур әһәмиәткә эйә була.
Ҙур ижади уңыштарына һәм башҡарыу оҫталығына ҡарамаҫтан, Тәүфиҡ Күлиев белем кимәлен камиллаштырыу кәрәк тип һанай һәм 1948 йылда Мәскәү консерваторияһында дирижерлыҡ буйынса — профессор А. Гинзбург класында, ә композиция буйынса профессор К. Голубев класында уҡыуын тергеҙә. 1951 йылда консерваторияны тамамлап, Тәүфиҡ Күлиев Мәскәү консерваторияһының аспирантураһына уҡырға инә, уны атаҡлы дирижер Александр Гаук етәкселегендә тамамлай. 1954 йылдан Баҡыға ҡайтып, Ғөзәир Ғәджибәков исемендәге Әзербайжан консерваторияһында педагогик эш алып бара. Бында студенттар оркестры, опера һәм оркестр кластары менән етәкселек итә, инструмент курсына инеш дәрестәрен уҡыта. 1958 йылдан композитор М. Мағомаев исемендәге Әзербайжан дәүләт филармонияһында художество етәксеһе булып эшләй, ә бер аҙҙан уның директоры булып китә. Композиторҙың тап ошо йылдарҙа фортепиано өсөн әҫәрҙәре барлыҡҡа килә, улар араһында — «Лезгинка», «Вариациялар», «Тармаҡлы алтын» ( Жаркой һүҙҙәре), «Ғорурланма», «Мин һине яратам», «Изгелекле ер, Әзербайжан» йырҙары бар. 1959 йылда Мәскәүҙә композитор Әзербайжан сәнғәтенең икенсе декадаһына ҡарата «Мәскәү тураһында йыр» кантатаһын ижад итә. Был йылдарҙа ул бик күп драма спектаклдәренә, М. Волибранскийҙың, Р. Рубинштейндың «Энтони Грант енәйәте», М. Вишняковтың «Акация сәскә атҡанда» пьесаларына музыка яҙа. Тиҫтә йылдар эсендә Тәүфиҡ Күлиев тарафынан күп кенә фильмдарға музыка яҙыла, улар ҙур популярлыҡ яулай, «Ҡайнар күк аҫтында» (1958), «Бәхтийәр» (1959), «Уларҙы ғәфү итеү мөмкинме» (1959).
1960-1970 йылдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1960 һәм 1970 йылдар әүҙем ижад һәм музыкаль-ижтимағи эшмәкәрлек менән билдәләнде. Тәүфиҡ Күлиев бик күп халыҡ-ара конференцияларҙа, фестивалдәрҙә, сәнғәт байрамдарында ҡатнаша. 1962 йылда ул Сәнғәт академияһы саҡырыуы буйынса музыка сәнғәтен үҫтереү һәм мәҙәни тәжрибә менән уртаҡлашыу проблемаларына арналған конференцияла сығыш яһай, һуңғараҡ Чехословакияла Әзербайжан мәҙәниәте көндәрен үткәреүҙә ҡатнаша, унда «Братислава» һәм «Прага тураһында йыр» исемле йырҙарын ижад итә, аҙаҡ был йырҙар Чехословакияла популярл булып китә.
Тәүфиҡ Күлиев ошо уҡ осорҙа Болгария, Польша, Италияға барған әзербайжан әртистәре делегацияһын етәкләй. Күп йылдар дауамында Әзербайжан композиторҙар берләшмәһенең беренсе секретары булараҡ, йәш композиторҙар кадрҙарын тәрбиәләүгә ҙур иғтибарын бүлә, композиторҙар пленумдарын, музыкаль фестивалдәр, конференциялар, съездар үткәреү эштәре менән туранан-тура етәкселек итә. Әзербайжан сәнғәтенең проблемаларына һәм мәсьәләлренә арналған докладтар һәм мәҡәләләр менән йыш сығыш яһай.
1966 йылда Әзербайжанда Рус мәҙәниәте декадаһында Тәүфиҡ Күлиев композитор В. Соловьев-Седой менән берлектә «Әзербайжан — изге ер» ( З. Джаббарзаде һүҙҙәре)[4] йырын ижад итә. Ошо уҡ осорҙа ул интернациональ йырҙар циклын да яҙа: «Молдова» (1966), Грузия тураһында йырҙар циклы. 1972 йылда Тәүфиҡ Күлиевтең «Нефтселәр» йыры менән Брюсселдә Әзербайжан мәҙәниәте демонстрацияһының Халыҡ-ара күргәҙмәһе асыла.
1980 -1990 йылдарҙа Тәүфиҡ Күлиев ваҡытының ҙур өлөшөн йәмәғәт эшмәкәрлегенә бүлә.
Тәүфиҡ Күлиевтең ижады юғары баһалана — уға Әзербайжан ССР-ының халыҡ артисы тигән маҡтаулы исем бирелә, Әзербайжан ССР-ының Ленин комсомолы премияһы лауреаты була.
2000 йылдың 5 октябрендә, оҙаҡ ауырығандан һуң, 82 йәшендә вафат була. Баҡы ҡалаһындағы арҙаҡлылар аллеяһында ерләнгән.
Кинолағы ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәүфиҡ Күлиев «Осрашыу» (1955), «Яратҡан йыр» (1955), «Үгәй әсә» (1958), «Телефонистка» (1962), «Насими» (1974), «Дәрүиш Парижды шартлата» (1976), «Арыҫлан йорттан сығып киткән» (1977), «Бәхет хаҡы» (1977), «Ҡәйнә» (1978), «Бында һине ожмах ҡаршы алмаҫ» (1982), «Гранат ағасы тураһында хәтирәләр» (1984), «Вне» (1991).
Тәүфиҡ Күлиевтың PDF фортепианоһында уйнау өсөн музыкаһы [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 2 Хеҙмәт ҡыҙыл байраҡ ордены (09.06.1959; 04.11.1977)
- Халыҡтар дуҫлығы ордены (06.11.1987)
- "Почет билдәһе"ордены (02.07.1971)
- "Фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн" миҙалы (06.03.1950)
- башҡа миҙалдар
Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2009 йылда Рәсәй мәғлүмәт-мәҙәни үҙәгендә композитор Тәүфиҡ Күлиевтың иҫтәлегенә бағышланған хәтер кисәһе үтте[5].
Шулай уҡ ҡарарға[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Әзербайжан джазы
- Бейбутов Маджид Рашид оглы
- Караев Ҡара Әбелфәз оглы
- Әзербайжан музыкаһы
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 data.bnf.fr: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых дадзеных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq data platforma, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλatφόpua avoιktώv δeδouέvwv, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj, open data platform, плятформа адкрытых зьвестак, Усьтэм даннойёслэн платформазы — 2011.
- ↑ 2,0 2,1 International Music Score Library Project — 2006.
- ↑ Земфира Абдуллаева. Тофик Кулиев. Биография. Tofiqquliyev.musigi-dunya.az
- ↑ Вугар Иманов. 90-летие Зейнала Джаббарзаде (рус.) // Vətən : газета азербайджанской диаспоры Казахстана. — 2010. — № 22 (70). — С. 12.
- ↑ В РИКЦ вспоминали Тофика КулиеваZerkalo.az
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Күлиев Тәүфиҡ Алекпер улы (инг.) Internet Movie Database сайтта(инг.) Internet Movie Database сайтта
- Тофик Алекпер оглы Кулиев
- 7 ноябрҙә тыуғандар
- 1917 йылда тыуғандар
- Баҡыла тыуғандар
- 4 октябрҙә вафат булғандар
- 2000 йылда вафат булғандар
- Баҡыла вафат булғандар
- Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалерҙары
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалерҙары
- «Почёт Билдәһе» ордены кавалерҙары
- «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән наградланыусылар
- Мәскәү консерваторияһын тамамлаусылар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Алфавит буйынса музыканттар
- Алфавит буйынса композиторҙар
- Азербайджана кинокомпозиторҙары
- XX быуат дирижёрҙары
- СССР дирижёрҙары
- Алфавит буйынса дирижёрҙар
- СССР кинокомпозиторҙары
- XX быуат композиторҙары
- СССР композиторҙары
- Әзербайжан ССР-ының халыҡ артистары
- XX быуат пианистары
- СССР пианистары
- Алфавит буйынса пианистар


text:
Гәзит юлдары — ҡанатлы һүҙҙәр28-02-2013, 04:42 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
"Ауыл табибы" программаһына ярашлы Кушнаренкоға килеп эшләй башлағас та, матбуғатҡа яҙылыу кампанияһы тамамланыуға ҡарамаҫтан, бер нисә гәзит-журналға яҙылдым. Тимәк, киләһе айҙан алдыра башлаясаҡмын. Гәзиткә яҙылыу бер ҡасан да һуң түгел. "Башҡортостан" иһә — иң яратып уҡыған баҫмаларымдың береһе.
Табип һәм психолог Петр Лесгафттың рухи һәм физик йәһәттән көслө булып үҫкәндә генә бөтә сирҙәрҙе лә алдан иҫкәртергә мөмкин тип әйткәне ныҡ оҡшаны. Хәйер, ҡуйын дәфтәремә яҙып алған ошо ҡанатлы һүҙҙәргә дәлилде һеҙҙең гәзиттән таптым. Башта "Һаулыҡ һаҡлау", "Социаль мәсьәлә", "Экология", "Спорт һәм туризм" һымаҡ йөкмәткеле рубрикаларҙа донъя күргән мәҡәләләрҙе уҡып сығам. Ғөмүмән, ошо йүнәлештә мәҡәләләр тағы ла күберәк булһа һәм төрләндереберәк бирһәгеҙ ине.


text:
Бөрйән районында «Башҡорт балы – Бөрйән даны» халыҡ-ара этнофестивале үтәсәк
12 июлдә Бөрйән районында, Иҫке Собханғол ауылы эргәһендә «Башҡорт балы – Бөрйән даны» халыҡ-ара этнофестивале ҡатнашыусылары һәм ҡунаҡтары йыйыласаҡ. Сара Башҡортостанға ЮНЕСКО-ның халыҡ-ара эксперттар делегацияһы һәм ЮНЕСКО эштәре буйынса Рәсәй Комиссияһы ағзаларының килеүе сиктәрендә уҙасаҡ.
Этнофестивалдә республика райондарының башҡорт ихаталары менән тематик тирмәләр урынлашасаҡ. Бөрйән районы тирмәһе солоҡсолоҡҡа, бал етештереүгә һәм ҡортсолоҡ продукттарынан милли аш-һыу әҙерләүгә арналған күргәҙмә тәҡдим итәсәк, Әбйәлил районы тирмәһе – художестволы кейеҙ баҫыу өлкәһендә халыҡ кәсептәре оҫталарының күргәҙмәһен; Баймаҡ районы тирмәһе – башҡорт аты һәм милли ҡымыҙ эсемлеге, йылҡысылыҡ өлкәһендә халыҡ кәсептәре изделиелары күргәҙмәһен. Тамашасылар башҡорт халҡының матди мәҙәниәтен, милли аш-һыуҙы әҙерләү һәм биҙәү үҙенсәлеген, уларҙың тәм сифаттарын, оҫталарҙың ҡаҙаныштарын һәм уңыштарын күрә һәм баһалай аласаҡ.
Фестиваль сиктәрендә конкурстар үтәсәк, унда иң яҡшы солоҡсолар, умартасылар, умарта ихаталары, балдан тәмле-татлы ризыҡтар һәм эсемлектәр билдәләнәсәк. Конкурстарҙа ҡатнашыусыларҙы этнографтар, тарихсы-фольклорсылар, мәҙәниәт, сәнғәт эшмәкәрҙәре умартасылыҡ өлкәһе белгестәре, шулай уҡ судьялар, тренерҙар һәм спортсылар баһалаясаҡ.
«Башҡорт балы — Бөрйән даны» театрлаштырылған тамашала боронғо башҡорт йолаһын: атаһы улына ырыу солоҡ умартаһын һәм ырыу тамғаһын тапшырыу тантанаһын күрһәтәсәктәр.
Шулай уҡ фестиваль программаһында спорт уйындары һәм ярыштар, халыҡ кәсептәре изделиелары һәм умартасылыҡ продукттары күргәҙмә-йәрминкәһе. Байрамдың концерт өлөшөн ойоштороуҙа Башҡортостандың алдынғы этнотөркөмдәре, ижади коллективтар һәм Тыва Республикаһы ҡунаҡтары ҡатнашасаҡ.
Байрам 9 сәғәт 30 минутта башланасаҡ.
Халыҡ-ара бал этнофестивале урман солоҡсолоғо кәсебен популярлаштырыуға йәмғиәттең иғтибарын йәлеп итеү, республикала эске туризм өсөн уңайлы шарттар булдырыу һәм уларҙы үҫтереү маҡсатында уҙғарыла. Этнофестивалдең бурысы – халыҡ-ара һәм төбәк-ара бәйләнештәрҙе киңәйтеү, этник музыкаль мәҙәниәтте һәм йолаларҙы һаҡлау һәм үҫтереү, мәҙәни йолаларға, кәсептәргә бай төбәк булараҡ республиканың йәлеп итеү имиджын булдырыу, башҡорт балын, ҡортсолоҡ продукттарын һәм балдан милли ашамлыҡтарҙы пропагандалау.
Байрамды ойоштороуға «Башҡорт балы — Бөрйән даны» ижади проекты 10 миллион һум күләмендә президент грантын алған.
Сараны ойоштороусылар – БР Мәҙәниәт министрлығы, БР Мәҙәниәт министрлығы ҡарамағында Күсемһеҙ мәҙәни мираҫ объекттарын һаҡлау һәм файҙаланыу буйынса ғилми-етештереү үҙәге, Умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса Башҡортостан ғилми-тикшеренеү үҙәге һәм Бөрйән районы хакимиәте.


text:
- Подробности
- Просмотров: 493
ВОЛГА‑УРАЛ АНТЕКЛИЗАҺЫ, В о л г а ‑ К а м а а н т е к л и з а һ ы, Көнсығыш Европа платформаһы сиктәрендә ер ҡабығы ҡатламдарының киң (иңе йөҙәр км) һөҙәк антикли‑ наль ҡалҡыуы. А.Д.Архангельский (1934) тарафынан Көнсығыш Рәсәй уйпатлығының Волга‑Кама участкаһы тип билдәләнә; Волга‑Урал нефтле һәм газлы провинцияһын өйрән‑ гәндә Н.С.Шатский (1945) В.‑У.а. булараҡ айырып күрһәтә. Төньяҡта — Тимандың йыйырсыҡлы өлкәһе, көнсығышта — Урал алды бөгөлө, көньяҡта — Каспий буйы синеклизаһы, көнбайышта Мәскәү синеклизаһы м‑н сиктәш. В.‑У.а. һуң палеозой ҡатламдары б‑са 2‑се дәрәжәле ыңғай һәм кире структуралар бүленә: Башҡорт көмбәҙе, Төньяҡ Татар һәм Көньяҡ Татар көмбәҙҙәре, Кама, Пермь, Жигули‑Пугачёв, Соль‑Илецк көмбәҙҙәре, Вятка валы, Үрге Кама уйпатлығы, Бым‑Көңгөр уйпатлығы, Благовещен уйпатлығы, Һайылмыш уйпатлығы, Висим, Быҙаулыҡ уйпатлыҡтары, Бөрө биләне, Ҡазан, Соҡ, Павловка биләндәре һ.б. Архей‑иртә протерозой йәшендәге кристалл нигеҙе ҡатмарлы йыйырсыҡлы, һелте һәм әсе составлы интрузиялы көслө метаморфизм хас булған комплекстарҙан (амфиболит, гранулит, магматит, гнейс) тора. Метаморфизмға бирелмәгән һөҙәк ятҡан терриген һәм карбонатлы тоҡомдарҙан торған ултырма ҡатлама аҫҡы (авлакоген) һәм өҫкө (плита) комплексҡа бүленә. Авлакоген комплекс Кама‑Ағиҙел бөгөлөндә, Кажим, Пачелма, Серновод‑Абдулла бөгөлөндә — тар тәрән бөгөлдәрҙә (авлакогендар) яткан рифей ҡатламдарынан ғибәрәт. Бөгөлдәрҙең тәрәнлеге 10 км. 2—3 км ҡалынлығындағы плита комплексы ауышыу мөйөшө бер аҙ тура килмәгән авлакоген ҡатламдар өҫтөндә йәки туранан‑тура кристалл нигеҙҙә ятҡан венд һәм палеозой ҡатламдарынан тора. Ултырма ҡапламаның палеозой ҡатламдары араһында кембрий ҡатламдары бөтөнләй осрамай, ордовик‑иртә девон ҡатламдары айырыуса В.‑У.а. көньяҡ һәм көнбайыш периферияларында күп. Һуң девонда һәм карбон башында Кама‑Кинәле бөгөлдәре системаһының ситтәрендә — риф‑карбонатлы, үҙәгендә битум һымаҡ балсыҡ‑мергель ҡатламдарының тупланыуы бара. Мезозой (триас һәм юра) терриген ҡатламдары аҙ осрай. Девон‑пермдең терриген һәм карбонатлы ҡатламдарына нефть ятҡылыҡтары тура килә.
Әҙәб.: Ш а т с к и й Н.С. Избранные труды: в 4 т. М., 1963—1965.
В.Н.Пучков
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
Лацинка
Лаци́нка (шулай уҡ лати́нка исеме осрай) бел. łacinka, лацінка — белорус телендә яҙыу өсөн ҡулланылған латин әлифбаһының варианты.
Хәҙерге ваҡытта Наша ніва гәзитендә, шулай уҡ Arche журналында, белорус диаспора прессаһында һәм Интернетта киң ҡулланыла.
Әлифба[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Лацинка ҡулланылған осорҙа уның әлифбаһы бер нисә тапҡыр үҙгәрҙе. 1990 — 2000 йылдарҙағы (шулай уҡ хәҙер ҡулланылған) лацинка версияһы:
Хәҙерге белорус латиницаһы традицион латин алфавитынан һәм өҫтәлмә č, š, ž, ć, ś, ź, ń, ǔ, ł хәрефтәренән тора.
Тарих һәм ҡулланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
16-сы быуаттан башлап латин яҙыуы менән яҙылған белорус телендә тексттар осрай башлай. Улар кодификациялаштырылмаған (дөйөм яҙыу ҡағиҙәләре әле индерелмәгән), яҙыу өсөн поляк хәрефтәре һәм яҙыу ҡағиҙәләре ҡулланыла. Лацинка ҡулланыу сәбәбе: белорус телендәге тексттарынан алынған өҙөктәрҙе поляк һәм латин тексттарына ҡуйыу кәрәклеге.


text:
30 һәм 31 октябрҙә Өфөлә һуңғы ауыл хужалығы йәрминкәләре үтәсәк
30 һәм 31 октябрҙә Өфөлә сираттағы ауыл хужалығы йәрминкәләре үтәсәк. Баш ҡала хакимиәтенең Ҡулланыусылар баҙары хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, улар ҡаланың алты районында үтәсәк. Бөтәһе ике меңгә яҡын сауҙа урыны бүленәсәк. Иң ҙур йәрминкәләр Спорт һарайы, Йәштәр Мәҙәниәт һарайы һәм Орджоникидзе исемендәге Мәҙәниәт һарайы эргәһендәге майҙандарҙа үтәсәк.
Республиканың төрлө муниципаль райондарынан тауар етештереүселәр ҡала халҡы өсөн үҙ ауыл хужалығы продукцияһын килтерәсәк. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Өфөлә көҙгө ауыл хужалығы йәрминкәләре миҙгеле аҙағына яҡынлаша.


text:
Октябрьскийҙа ҡала властары менән күп фатирлы йорт комитеттары активы конструктив диалог алып бара
Октябрьский ҡалаһы хакимиәтендә түңәрәк өҫтәл үтте, унда ҡала округы хакимиәте башлығы, уның урынбаҫарҙары, ҡала Советы секретары, күп фатирлы йорт рәйестәре Советы ағзалары, киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре ҡатнашты. Ҡала властары менән үҙ-ара конструктив эшләүҙе көйләү маҡсаты менән үткәрелгән сара йорт комитеттары активы башланғысы менән ойошторолдо.
Фекер алышыу ҡыҙыу, әммә, һис шикһеҙ, һөҙөмтәле булды. Йорт комитеттары Советы ағзалары һорауҙарын алдан уҡ әҙерләгән. Улар киләһе темаларға ҡағылды: идара итеүсе компаниялар эшмәкәрлеге тураһында мәғлүмәт алыу, йорт комитеты рәйесенә эш хаҡын түләү, йорт комитеттары Советының идара итеүсе компаниялар күрһәткән хеҙмәттәргә тарифтар билдәләүҙә ҡатнашыуы, хоҡуҡ һаҡлау органдары менен үҙ-ара килешеп эш итеү. Сарала граждандарҙың үҙҙәрен тотоу мәҙәниәтен формалаштырыу, уларҙа, ҡала хужалары булараҡ, яуаплылыҡ тойғоһон тәрбиәләү темаһы ла тикшерелде. Был процесҡа белем биреү учреждениеларын, йәмәғәтселекте йәлеп итеү зарур, тигән фекергә килде түңәрәк өҫтәлдә ҡатнашыусылар.
Сарала ҡатнашыусыларҙың дөйөм фекере буйынса, бындай осрашыуҙар ҡала округы хакимиәтенә лә, күп фатирлы йорттарҙың комитет рәйестәре Советына ла кәрәк. Киләһе осрашыу бер аҙнанан үткәреләсәк.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов РФ Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле ҡарамағындағы Совет ултырышына әҙерлек буйынса видеоконференция үткәрҙе
Фото:
12 мартта Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов видеоконференция режимында РФ Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле ҡарамағындағы Советтың яңыртыу шарттарында Волга буйы федераль округы төбәктәренең агросәнәғәт комплексын үҫтереү мәсьәләһенә арналған ултырышына әҙерлек буйынса эш төркөмө кәңәшмәһен үткәрҙе.
Видеоконференция барышында Рөстәм Хәмитов Совет ултырышына йомғаҡлау материалдары проекттарын тәҡдим итте. Башҡортостан Президенты 13 мартҡа тиклем кәрәкле мәғлүмәттәр өҫтәп, документтарҙы әҙерләп бөтөргә тәҡдим итте.
«Яңыртыу шарттарында Волга буйы федераль округы төбәктәренең агросәнәғәт комплексын үҫтереү тураһында» темаһына Совет ултырышы 28 мартта Түбәнге Новгородта үтәсәк. Ултырышта эксперттар, тармаҡтың хужалыҡ итеүсе субъекттары, фермер хужалыҡтары етәкселәре, власть органдары вәкилдәре ҡатнашасаҡ, тип хәбәр итә республика башлығының матбуғат хеҙмәте.
Тулыраҡ мәғлүмәт www.presidentrb.ru сайтында.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Ляонин провинцияһының Ҡытай Коммунистик партияһы комитеты секретары Ван Минь менән осрашты
Фото:
19 майҙа Шэньянда (Ҡытай Халыҡ Республикаһы) Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов менән Ляонин провинцияһының Ҡытай Коммунистик партияһы комитеты секретары Ван Миндың (Wang Min) осрашыуы уҙҙы. Осрашыу барышында Башҡортостан менән Ляонин провинцияһы араһында хеҙмәттәшлек перспективаларын тикшерҙеләр.
Вань Минь Рөстәм Хәмитовты провинцияның дөйөм хәле менән таныштырҙы. Бында 44 миллион кеше йәшәй. Провинция Ҡытайҙың мөһим сәнәғәт базаһы булып тора. Төп тармаҡтар – машина эшләү, металлургия, нефть эшкәртеү, ауыл хужалығы. Провинция башлығы шулай уҡ, 1999 йылда Өфө менән Шэньян араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеү төҙөлгәйне, тип иҫкә алды.
— Башҡортостан һәм Өфө ҡалаһы менән иҡтисад, мәҙәниәт, мәғариф, экология өлкәһендә хеҙмәттәшлек итергә теләйбеҙ. Шэньян һәм Өфө – туғандаш ҡалалар, артабан да Ляонин провинцияһы менән Башҡортостан араһында хеҙмәттәшлекте үҫтерер инек, — тине Ван Минь.
Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың иҡтисад майҙаны һәм структураһы буйынса бик ныҡ Ляонинға оҡшауын билдәләне.
— Беҙ ҡараныҡ, һеҙҙә юлдар матур, бик күп торлаҡ төҙөлә. Һеҙ сәнәғәттә иң яҡшы технологияларға эйә. Беҙ ҙә был йүнәлештә эшләйбеҙ, һәм шул юҫыҡта беҙгә Ҡытай Халыҡ Республикаһы бизнесының ярҙамы кәрәк. Предприятиеларыбыҙҙың һеҙҙең ил территорияһында ла файҙаланырға мөмкин булған алдынғы технологиялары бар. Миҫалға, беҙҙә скважинар быраулау өсөн уникаль ҡорамалдар сығаралар. «Хайчен Нефтемаш» сығарған кеүек быраулау ҡоромалдары юҡ, әммә ер бырауҙар үҙҙәре бар. Ляонин предприятиеһы менән беҙҙең мөмкинлектәрҙе берләштереү өр-яңы сифат булдыра алыр ине, — тине Рөстәм Хәмитов.
Башҡортостан Президенты, «Хайчен Нефтемаш» компанияһы менән Башҡортостанда нефть быраулау өсөн ҡорамалдар етештереү буйынса предприятие төҙөү мәсьәләһе буйынса әүҙем һөйләшеүҙәр алып барыла, тип хәбәр итте.
— Был идеяны дөрөҫ тип иҫәпләйбеҙ һәм башланғысты хуплаясаҡбыҙ. Ляонин провинцияһы етәкселегенең шулай уҡ был проектты хуплауын теләйем, — тине Рөстәм Хәмитов. — Республикабыҙҙа әлегә Ҡытай Халыҡ Республикаһының бизнесы юҡ. Һәм был проект Ҡытай бизнесы ҡатнашлығы менән тәүге масштаблы проект булыр ине.
Шулай уҡ Рөстәм Хәмитов, элек Башҡортостан вуздарында Ҡытай Халыҡ Республикаһы студенттары уҡыны һәм республика фән, мәғариф, мәҙәниәт өлкәһендә мөнәсәбәттәрҙе яңынан башларға әҙер, тип билдәләне.
Башҡортостан Президенты Ван Минды һәм Ляонин провинцияһы делегацияһын хеҙмәттәшлек тураһында яңы килешеүгә ҡул ҡуйыу өсөн республикаға килергә саҡырҙы.
— Беҙҙең илдәр бер-береһенә яҡын, Башҡортостан Республикаһы менән Ляонин провинцияһы тағы лы аяҡыныраҡ булыуҙарын теләйбеҙ, — тип йомғаҡланы Рөстәм Хәмитов.


text:
Төбәктә пар ерҙәрҙе эшкәртеү 58 процентҡа үтәлгән
Башҡортостанда пар ерҙәрҙе эшкәртеү 193,5 мең гектарҙа башҡарылған, ул пландан 58 процент тәшкил итә, тип хәбәр иттеләр республика Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Тулыһынса был эште Ауырғазы, Бөрйән, Илеш, Мәләүез, Миәкә һәм Стәрлетамаҡ райондары хужалыҡтары тамамлаған. Дүрт районда – Дәүләкән, Ғафури, Шишмә һәм Саҡмағошта план 90 проценттан күберәккә үтәлгән.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, парҙарҙы эшкәртеү хәҙер сәсеүҙәрҙе ҡарау һәм мал аҙығы әҙерләү менән бер рәттән баҫыу эштәренең мөһим өлөшө булып тора.


text:
Нефтекама филармонияһы Рәсәй төбәктәре буйлап гастролдәргә сығырға ниәтләнә
ӨФӨ, 2014 йыл, 18 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Нефтекама дәүләт филармонияһы Ҡурған өлкәһе һәм Татарстан Республикаһы буйлап гастроль турына сығырға ниәтләнә.
3 октябрҙән алып 13-нә тиклем Ҡурған өлкәһенең Сафакүл, Әлмән һәм Шаҙры райондарында концерттар Башҡортостан Республикаһының Силәбе өлкәһендәге вәкиллеге булышлығында уҙасаҡ. Ҡурған өлкәһенә гастролдәргә солист Раян Алтыншин етәкселегендәге «Ҡәрҙәштәр» башҡорт концерт төркөмө барасаҡ.
Филармонияның «Ҡайтауаз» татар төркөмө 30 сентябрҙә Татарстандың ҡалаларына һәм райондарына юллана. Төркөм етәксеһе Рифҡәт Ғәбделйәнов хәбәр итеүенсә, яңыраҡ ҡына артистар күрше республиканың Лениногорск, Алабуға, Яр Саллы ҡалаларында, Туҡай районында сығыш яһаған. Нефтекамаларҙы йылы ҡабул итеп ҡабат килергә саҡырып ҡалғандар.
— Хәҙер филармонияла репитициялар осоро бара. Ике концертҡа, Оло йәштәгеләр көнөнә һәм, әлбиттә, ғәҙәттәге яңы концерт миҙгелен асыуға әҙерләнәбеҙ. Асыу программаһы 25 октябргә билдәләнгән. Миҙгел рәсми рәүештә асылмаһа ла, беҙҙең концерт бригадалары эшләй. Балалар лекторийы республиканың төньяҡ-көнбайышы буйлап наркотикка ҡаршы көрәш программаһы менән йөрөй, үткән көндәрҙә филармония ҡарамағында эшләгән Балалар студияһына кескәйҙәрҙе йыйҙыҡ. Ә яҡын ваҡыт эсендә, 25 сентябрҙә, популяр солист Сулпан Ғәфүрйәнованың соло концерты уҙасаҡ, — тип һөйләне Нефтекама дәүләт филармонияһының художество етәксеһе Айбулат Рәхмәтуллин.


text:
Актриса Эльвира Юнысова «Әбейүшкә@.тущка.ru» спектаклендә юбилейын билдәләй
ӨФӨ, 2015 йыл, 11 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
14 мартта Башҡортостандың халыҡ, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы Эльвира Юнысова юбилейын билдәләй. Был көндө ул «Әбейүшкә@.тущка.ru» спектаклендә уйнаясаҡ. Театрҙың әҙәби бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, актриса Рәлиф Кинйәбаевтың комедияһында замана үҙгәрештәрен аңларға, тормошон үҙенсә ыңғай яҡҡа үҙгәртергә тырышып йәшәп ятҡан етеҙ, дәртле ауыл ҡатыны Рәмзилә ролендә сығыш яһай.
Эльвира Юнысова М.Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры труппаһына 1983 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлағандан һуң ҡабул ителә. Театрҙа тәүге ролдәре: Әнғәм Атнабаевтың «Хушығыҙ, хыялдарым!» драмаһынан Гөлнәрисә, Мостай Кәримдең «Йәйәүле Мәхмүт» пьесаһынан Зәмзәгөл, А.Чеховтың «Апалы-һеңлеле өсәү» драмаһынан Маша, А.Вампиловтың «Өлкән улым» драмаһынан Макарская, М.Кәримдең «Ярлыҡау»ынан Тереза, Т.Миңнуллиндың «Диләфрүзгә дүрт кейәү» комедияһынан Диләфрүз һәм башҡалар тамашасы тарафынан бик йылы ҡабул ителә. Ф.Бүләковтың «Ҡанатланып ос һин, Толпарым!» пьесаһында Гөлнур роле өсөн 1991 йылда уға Башҡортостан Театр эшмәкәрҙәре союзының Бәҙәр Йосопова исемендәге премияһы бирелә, ошо уҡ роле өсөн ул «Туғанлыҡ» Халыҡ-ара театр фестивале лауреаты була. Актрисаның Флорид Бүләковтың «Бибинур, ах, Бибинур!» әҫәрендәге төп роле Салауат ҡалаһында уҙғарылған «Театр яҙы — 95» фестиваленең «Иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле» номинацияһында еңеүсе булды. «Иҫ китмәле мөгөҙлө шәп ир» (Ф.Кроммелинк) пьесаһынан Стелла, М.Кәримдең «Ай тотолған төндә» трагедияһынан Шәфәҡ, «Кәкүк ояһы» (К.Кизи) психологик триллерынан мисс Гнусен, Вуди Аллендың «Хәйерле иртә, Энид!» тормош фокустарынан Энид, һуңғы ролдәренән — Я.Пулиновичтың «Йәнем, иртәгә яңы көн тыуыр..» спектакленән Жанна һәм башҡа эштәре республикабыҙҙың театр мәҙәниәтендә башҡарыу оҫталығы кимәлен билдәләүсе лайыҡлы ролдәр иҫәбендә.
Эльвира Юнысова Башҡортостан Ҡатын-ҡыҙҙар союзы президиумы ағзаһы булып тора, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы —Ҡоролтайҙың Мәғариф, фән, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр эштәре буйынса комитет рәйесе урынбаҫары булып эшләне.


text:
8 февраль
8 февраль — григориан стиле буйынса йылдың 39-сы көнө. Йыл аҙағына тиклем 326 көн ҡала (кәбисә йылында 327).
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Рәсәй — Хәрби топограф көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 421 — Констанций III Көнбайыш Рим империяһының хакимдаш императоры була.
- 1250 — Етенсе тәре походы: Әл-Мансура янында һуғыш.
- 1433 — Мәскәү бөйөк кенәзе Василий II һәм Мария Ярославнаның туйы.
- 1575 — Нидерландтың иң боронғо университеты булған Лейден университетына нигеҙ һалына.
- 1587 — Шотландия королеваһы һәм Англия тәхетенә дәғүә итеүсе Мария Стюарт Фотерингей ҡәлғәһендә башын өҙә сабып үлтерелә.
- 1649 — Хмельницкий ихтилалы: казактар Мозырь ҡәлғәһен алырға маташа.
- 1672 — Исаак Ньютон төҫ һәм яҡтылыҡ тураһында доклад менән сығыш яһай.
- 1676 — Алексей Михайлович батшаның улы Федор Алексеевич, ағаһы Алексей вафат булғандан һуң, тәхет вариҫы итеп иғлан ителә.
- 1692 — АҠШ-та Сейлем ауылында табип өс үҫмер ҡыҙҙың иблес йоғонтоһонда булыуын иғлан итә. Салем сихырсылары өҫтөнән процесс башлана.
- 1724 — Пётр I Рәсәй империяһы Фәндәр академияһын ойоштороу тураһындағы указға ҡул ҡуя.
- 1815 — Вена конгресында ҡолдар менән сауҙа итеүҙе тыйған декларация ҡабул ителә.
- 1816 — Шотландияның Абердиншир графлығында донъяла тәүге тапҡыр полиция операцияһында эт файҙаланыла.
- 1817 — Америкала испан колонияларының үҙаллылығы өсөн көрәше: Чилиҙың бойондороҡһоҙлоғон иғлан итеү һәм испан ғәскәрҙәренә баҫып инеү мөмкинлеген бирмәҫ өсөн, Хосе Сан-Мартин етәкселегендәге Аргентина һәм Чили ғәскәрҙәре Анд аша үтә.
- 1837 — Санкт-Петербург ситендә Александр Сергеевич Пушкин һәм Жорж Шарль Дантес араһында дуэль. Дуэлянттар пистолеттан атыша. Һөҙөмтәлә Пушкин үлемесле яра ала һәм ике көндән донъя ҡуя.
- 1838 — Филадельфияның Франклин университетында Сэмюэл Морзе тәүге тапҡыр халыҡ алдында үҙенең электромагнит телеграф системаһын күрһәтә.
- 1879 — Канада король институты ултырышында сэр Сэндфорд Флеминг тәүге тапҡыр бөтә донъя ваҡытын индереү тураһында фекер әйтә.
- 1881 — Трансвааль һуғышы: Ингого янындағы яуҙа бурҙар британдарҙы еңә.
- 1887 — АҠШ Конгресы Дэвис актын раҫлай.
- 1889 — Француз астрономы Огюст Шарлуа Ницца обсерваторияһында астероидтар һыҙатының эре астероиды Эмманы аса.
- 1904 — Порт-Артур янында Рәсәй империяһына Японияның һөжүм итеүе. Рус-япон һуғышы башлана. Төнөн, һуғыш рәсми иғлан ителгәнсе, япондар рус флотына торпеда һөжүме яһай, һөҙөмтәлә бер нисә яҡшы карап сафтан сыға.
- 1906 — Сидней Соннино Италияның премьер-министры була.
- 1910 — АҠШ-та бойскауттар ойошмаһы булдырыла (ингл. «Boy Scouts of America»).
- 1918 — Грузияның иң боронғо юғары уҡыу йорто — Иванэ Джахишвили исемендәге Тбилиси дәүләт университетына нигеҙ һалына.
- 1919 — РСФСР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы «Ваҡыт иҫәпләүҙе халыҡ-ара система буйынса алып барыуҙы индереү» тураһында декрет ҡабул итә.
- 1920 — Албан милли конгресы ҡарары буйынса Тирана Албанияның баш ҡалаһы һәм хөкүмәт резиденцияһы итеп иғлан ителә.
- 1924 — АҠШ-тың Невада штатында төрмә теш табибы Тернер тәҡдиме буйынса енәйәтсене язалау өсөн тәүге тапҡыр газ камераһы ҡулланыла.
- 1931 — Һиндостандың яңы баш ҡалаһы Нью-Делиҙы тантаналы асыу.
- 1940 — Польша биләмәһендә рәсми рәүештә Лодзь геттоһы асыла.
- 1943 — Икенсе бөтә донъя һуғышы: совет ғәскәрҙәре Курск ҡалаһын ала.
- 1944 — Икенсе бөтә донъя һуғышы: совет ғәскәрҙәре Никополь ҡалаһын азат итә.
- 1945 — Түбәнге Силезия һөжүм операцияһы: И. С. Коневтың 1-се Украин фронтының Түбәнге Силезия һөжүм операцияһы башлана, ул 1945 йылдың 24 февраленә тиклем дауам итә. Яуҙарҙа совет ғәскәрҙәре Одер һәм Ныса-Лужицка араһындағы немец ғәскәрҙәрен ҡыйрата һәм Силезия сәнәғәт төбәгенең бер өлөшөн ала.
- Гитлерға ҡаршы коалиция ғәскәрҙәренең Маас-Рейн операцияһы башлана, һөҙөмтәлә немец ғәскәрҙәре Рейндан көнбайышҡа бөтә ерҙәрҙе юғалта.
- 1948 — Рәсми рәүештә Корея халыҡ армияһы булдырыла.
- Санкт-Морицта V Ҡышҡы Олимпия уйындары тамамлана, миҙалдар һаны буйынса норвегтар һәм шведтар алда була.
- 1950 — Совет дәүләт именлеге министрлығы өлгөһөндә ГДР дәүләт именлеге министрлығы булдырыла (нем. Ministerium für Staatssicherheit, Шта́зи, нем. Stasi).
- 1955 — Ҡорал етештереүҙе кәметеү һәм илдә көнкүреш тауарҙарын сығарыуҙы арттырыу ниәте өсөн Г. М. Маленков тәнҡитләнә һәм СССР Министрҙар Советы Рәйесе вазифаһынан бушатыла. Уның урынына Н. А. Булганин тәғәйенләнә.
- 1956 — Лондонда ике ҡатлы автобус (Даблдекер) «Рутмастер» йөрөй башлай.
- 1960 — Голливудта «Дан аллеяһы»нда тәүге һигеҙ йондоҙҙо (Оливия Бордендың, Рональд Колмандың, Луис Фазенданың, Престон Фостерҙың, Берт Ланкастерҙың, Эдвард Седжвиктың һәм Эрнест Торренстың) урынлаштыралар.
- 1962 — Парижда Алжирҙағы һуғышҡа һәм Йәшерен хәрби ойошмаға ҡаршы демонстрация ваҡытында полиция эшмәкәрлеге арҡаһында 9 кеше, шул иҫәптән 15 йәшлек уҡыусы Даниэль Феру, һәләк була. 1964 йылдан был көн «Йәш герой-антифашист көнө» булараҡ билдәләнә.
- 1963 — Ираҡта хәрби түңкәрелеш. Ҡасим ҡолатыла һәм Баас фирҡәһенең диктатураһы урынлаштырыла.
- 1969 — Мексиканың Чиуауа штатында эре Allende метеориты төшә.
- 1979 — Дени Сассу-Нгессо Конго Республикаһының президенты була.
- 1984 — Сараевола XIV Ҡышҡы Олимпия уйындары асыла.
- 1992 — Альбервилдә XVI Ҡышҡы Олимпия уйындары асыла.
- 2002 — Солт-Лейк-Сити ҡалаһында XIX Ҡышҡы Олимпия уйындары башлана.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Майя Таһирова (8.02.1931—9.06.2003), балет артисы һәм тәнҡитсеһе, педагог. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1955), Башҡортостандың халыҡ артисы (2001). Бөтә Союз балет артистары конкурсы, Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивале (икеһе лә — 1957), Бөтә Рәсәй эстрада артистары конкурсы (1963; бөтәһе лә — Мәскәү); Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы лауреаты (1969).
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Солтанов Мостафа Кәрим улы (8.02.1912–18.02.2009), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт журналисы, 1960 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Ҡыҙыл Йондоҙ, II һәм III дәрәжә Дан, II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1977), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (1998).
- Аҙнағолов Венир Ғәлимйән улы (08.02.1947), дәүләт һәм йәмғиәт эшмәкәре, ғалим. Сәйәсәт фәндәре кандидаты (). БАССР Юғары Советының 11-се саҡырылыш депутаты, Башҡортостан Республикаһының 12-се саҡырылыш халыҡ депутаты, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайы 1—2-се саҡырылыш депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре ().
- Супряга Наталья Александровна (8.02.1957), журналист. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре ().
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Санъяров Фәнзил Булат улы (8.02.1953), ғалим, филология фәндәре кандидаты.
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1834 — Менделеев Дмитрий Иванович, Бөйөк рус химигы, педагог һәм йәмәғәт эшмәкәре.
- 1828 — Жюль Верн, француз яҙыусыһы, фәнни фантастикаға нигеҙ һалыусы.


text:
Иртә менән Ташйылға ауылына килеп кергән партком секретары Сабитов терт итеп ҡалды. Әллә күҙемә күренәме, тигәндәй, өй башында елберҙәгән ҡыҙыл байраҡҡа күҙҙәрен селт-селт йомоп ҡараны ла шоферынан һорап ҡуйҙы:
— Был нимә тағы?
— Флаг бит! — тине уныһы, иҫе лә китмәй.
— Флаг икәнен күрәм, нишләп унда тора һуң?
— Этем белһен, — тине шофер, яурындарын йыйырып.
Ҡыҙыл байраҡ мәктәп йә магазин башында торһа, иҫе лә китмәҫ ине Сабитовтың: уны ишелергә торған өй башына мендереп ҡуйырға ҡайһы дүрәгенең башы етте икән?! Ҡара, ҡара, ауылға килеп инеү менән, мин бында, тигәндәй, тирә-яҡҡа яр һалып тора ла баһа!..
— Кемдең өйө? — тип ҡырыҫ ҡына һораны ул шоферынан.
— Теге, көтөүсе Әүхәттеке.
— Атаң башы! Давай, борол шунда!..


text:
Рәсәй почтаһы республика халҡына ташламалы хаҡтар буйынса матбуғатҡа яҙылырға тәҡдим итә
ӨФӨ, 2015 йыл, 14 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
14 майҙан 23-нә тиклем Башҡортостан халҡы ташламалы хаҡтар буйынса гәзит-журналдарға яҙыла ала. Илдә Бөтә Рәсәй матбуғатҡа яҙылыу декадаһы башланды. Был көндәрҙә Рәсәй почтаһы баҫмаларҙы өйгә килтереү буйынса хеҙмәттәр күрһәтеүҙең дә хаҡтарын кәметте. Федераль баҫмаларға — биш, төбәк һәм урындағы киң мәғлүмәт саралары өсөн 10 процент ташлама ҡаралған.
«Беҙ халыҡ, айырыуса өлкән быуын өсөн баҫма киң мәғлүмәт сараларының ни тиклем мөһим булыуын аңлайбыҙ. Шуға күрә 2015 йылдың 2-се ярты йыллығына матбуғатҡа яҙылыу декадаһын икенсе тапҡыр ойошторабыҙ. Ваҡытынан алда үткәрелгән декадала уҡыусыларыбыҙ миллиондан ашыу баҫмаға яҙылды. Ағымдағы ун көнлөктән да яҡшы һөҙөмтәләр көтәбеҙ», — тип билдәләне Рәсәй почтаһының генераль директоры Дмитрий Страшнов.
Илдең бөтә почта бүлексәләрендә матбуғатҡа яҙылыуҙың махсус шарттары тураһында мәғлүмәт алырға мөмкин.


text:
Республикала суд ҡабаттан иҫерек килеш автомобиль йөрөтөү осрағы буйынса беренсе эште ҡараясаҡ Фото: Андрей Старостин
Республикала суд ҡабаттан иҫерек килеш автомобиль йөрөтөү осрағы буйынса беренсе эште ҡараясаҡ
Республикала суд ҡабаттан иҫерек килеш автомобиль йөрөтөү осрағы буйынса беренсе эште ҡараясаҡ Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 3 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Ауырғазы районында суд эскән килеш транспорт менән идара итеүҙә ғәйепләнеүсе 69 йәшлек водителгә ҡарата асылған енәйәт эшен ҡараясаҡ.
Былтыр март айында ул руль артына иҫерек көйөнсә ултырған өсөн таныҡлығынан мәхрүм ителә. Ағымдағы йылдың июлендә ул ошо хәлдә ҡабатлап эләгә. Уның аңлатыуынса, һыра эскәс, район үҙәгендә йәшәүсе танышына барырға йыйынған.
2015 йылдың 1 июленән шундай уҡ хоҡуҡ боҙоу өсөн таныҡлыҡ тартып алынған килеш иҫерек көйөнсә автомобиль йөрөтөү ауыр енәйәт тип һанала. Бындай осраҡта ике йылға тиклем иректән мәхрүм итеү ҡаралған.


text:
Мәктәп тормошо
Мәктәп, мәктәп, нисек һағынам һине... Яңы ғына һәм байтаҡ йылдар элек тамамлаған сығарылыш синыф уҡыусылары шулай тип йырлай. Сөнки уларҙың лицей тормошонан һағыныр һәм иҫкә алыр мәлдәре бик күп. Беҙҙең лицей-мәктәп тормошо үҙенең күп төрлөлөгө һәм йөкмәткеһе менән бай. Төп уҡытыу программаһынан тыш беҙҙең Лицейҙа һәләттәрҙе асыу өсөн мөмкинлектәр бик күп. Шулай тигәндә, төрлө өҫтәмә курс, факультативтарҙы күҙ уңында тотабыҙ, улар ирекле шарттарҙа, шуға ла бик ҡыҙыҡлы үтә. Лицейҙа барыһы ла тик балалар өсөн эшләнә, мәктәп менән идара итеүҙә уҡыусылар ҙа туранан-тура ҡатнаша, улар үҙ ваҡыттарын файҙалы ойоштора һәм үҙҙәрен камиллаштырырға өйрәнә. Был күренештәр киләсәктә һөнәр һайлағанда ярҙам итәсәк һәм социаль яраҡлашыу йәһәтенән файҙалы буласаҡ.
Беҙҙең лицей юғары спорт күрһәткестәре менән данлы. Беҙҙең ҡыҙҙар һәм малайҙар оло ҡыҙыҡһыныу менән Лицей нигеҙендә эшләп килгән спорт секцияларына йөрөй, уларҙы Салауатспортсервис һәм ҡала спорт учреждениелары тәҡдим итә. Айырым иғтибарға, әлбиттә, «Зенит» ФК футбол академияһы лайыҡлы. Беҙҙең спорт майҙансыҡтары юғары кимәлдә күнекмәләр һәм футбол, волейбол, баскетбол, еңел атлетика, өҫтәл теннисы һәм башҡа төрҙәр буйынса спорт ярыштары үткәрергә мәмкинлектәр бирә. Беҙҙең йәш спортсылар менән бик күп уңыштарға ирешкән яҡшы тренерҙар эшләй. Беҙ сәләмәт тормош рәүешен пропагандалайбыҙ һәм ул буш һүҙ түгел – беҙҙең лицейҙа тәмәке тартыу һис кенә лә модалы һәм текә күренеш түгел. Беҙ тәмәкегә ҡаршы!
Драма түңәрәге, фото түңәрәге... Беҙ бала саҡтан уҡ бер туҡтауһыҙ алға елгән ваҡыт артынан ҡыуырға тырышабыҙ. Уны ҡыуып етеү бары тик бала саҡта ғына килеп сығалыр. Лицейҙа тәҡдим ителгән эшмәкәрлектәрҙең йүнәлештәре төрлө-төрлө. Улар төрлө ҡыҙыҡһыныу һәм темпераментҡа иҫәп тотолған. Беҙҙең Лицейҙа креатив фекерләү бик ныҡ үҫешкән. Быларҙың барыһы тураһында беҙҙең сайт биттәрендә танышырға мөмкин. Мауыҡтырғыс нәмәләр алда әле!


text:
Суд приставтары миллиард һум самаһы аҡсаны ҡайтарып алыуға иреште
Йыл башынан алып республиканың суд приставтары тарафынан 947 966 мең һум аҡса ҡайтарып алынды. Был һандар Федераль суд приставтары хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы коллегияһы ултырышында килтерелде, унда ведомствоның быйыл беренсе кварталдағы эш йомғаҡтары тикшерелде. Суд приставтары-башҡарыусылар тарафынан һалынған штрафтар формаһында 606 мең һум аҡса алынды. Һалымдар, йыйымдар һәм һалым санкцияларының түләнмәй ҡалған өлөшө 276 759 мең һум күләмендә күсерелде. Махсус вәкәләтле органдар ҡарарҙары буйынса 25 397 мең һумдан ашыу аҡса йыйып алынды. Быйыл өс айҙа төрлө кимәлдәге бюджеттарға 397 миллион һумдан ашыу аҡса күсерелде.
Республиканың суд приставтары тарафынан йыл башынан алып Рәсәй Федерацияһынан ситкә сығыу хоҡуғын сикләү тураһында 609 ҡарар сығарылды (2008 йылда — 33), шул иҫәптән алимент түләү тураһында үтәтеү ҡағыҙы буйынса — 262.
Суд приставтары эш хаҡын түләтеү буйынса бик етди эш башҡарҙы. Йыл башынан алып улар эш хаҡын түләтеү тураһында 16 меңдән ашыу үтәтеү ҡарары сығарыуға өлгәште. Бынан тыш, Федераль суд приставтары хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы енәйәт эштәрен дә тикшерҙе, тип билдәләнде коллегияла.


text:
Уҡытыусылар лайыҡлы баһаландыФото: Олег Яровиков
Уҡытыусылар лайыҡлы баһаланды
Уҡытыусылар лайыҡлы баһаландыФото: Олег Яровиков
Бөгөн Республика йортонда мөһим ваҡиға – иң яҡшы уҡытыусыларҙы, һөнәри оҫталыҡ конкурсы еңеүселәрен һәм финалсыларын хөрмәтләү тантанаһы үтте. Быйыл улар дүртәү булды. "Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы " төбәк-ара конкурсы, "Рус теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы", "Татар теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы" һәм "Башҡортостандың йыл уҡытыусыһы”. «БР-ҙың атҡаҙанған йыл уҡытыусыһы» тигән юғары исемгә 21 педагог лайыҡ булды. Почетлы статус менән бер рәттән, педагогтар берләшмәһенең иң яҡшы вәкилдәренә БР Президенты премиялары ла тапшырылды.
Педагогик оҫталыҡта ярышыу тураһында һөйләп, Президент уларҙы үткәреүҙең мөһимлеген билдәләне.
— Бындай конкурстар һөнәрҙең абруйын нығыта, уҡытыусы хеҙмәтенә дөйөм иғтибарҙы йәлеп итә, — тине ул. — Ә иң мөһиме, улар һәләтле педагогтарҙың яңы исемдәрен бүләк итә, ә уларҙың тәжрибәһе өйрәнелә һәм пропагандалана.
БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев, БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев, вице-премьер Илдус Илешев, БР Президенты ҡарамағындағы Дәүләт советнигы Сергей Лаврентьев, БР мәғариф министры Зиннәт Аллаяров, Өфө хакимиәте башлығы Павел Качкаев уҡытыусы хеҙмәтенә үҙҙәренең тәрән ихтирамын белдерҙе.
Уҡытыусының бурысы уҡыусыларына үҙ предметын өйрәтеү генә түгел, шулай уҡ уларға үҙ тәғәйенләнешен билдәләргә, тормошта үҙ урынын табырға, кеше тормошо ҡиммәттәрен аңларға ярҙам итеүгә лә ҡайтып ҡала, тип белдерҙе быйылғы конкурстар лауреаттарының барыһы ла.


text:
Республиканың баш ҡалаһында автозавод төҙөү планлаштырыла
Өфөлә автозавод төҙөлөшө планлаштырыла. Йөк машиналары етештереү буйынса донъялағы лидерҙарҙың береһе — Нидерландияның «DAF» компанияһы бында үҙенең производствоһын булдырырға теләк белдерҙе. Был хаҡта ветерандар менән осрашыуҙа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов хәбәр итте.
Йәйгелеккә Голландия делегацияһының республикаға визиты планлаштырылған. Ҡатмарлы һөйләшеүҙәр көтөлә, улар уңышлы тамамланған хәлдә, заводтың төҙөлөүе лә ихтимал.
Рөстәм Хәмитов фекеренсә, бындай предприятие, әгәр ул була ҡалһа, әлбиттә, «НефАЗ» асыҡ акционерҙар йәмғиәте менән үҙ-ара уңышлы хеҙмәттәшлек итә аласаҡ. Мәҫәлән, НефАЗ фургондарын, цистерна, кузов, тағылмаларын «DAF» маркалы машиналарға ҡуйып буласаҡ.


text:
Баш ҡалала 2013 йылғы йәштәр командалары араһында хоккей буйынса донъя чемпионатын асыу тантанаһы үтте
«Өфө-Арена»ла 2013 йылғы йәштәр командалары араһында хоккей буйынса донъя чемпионатын асыу тантанаһы үтте. Форумда ҡатнашыусыларҙы чемпионат талисманы Тимка исемле айыу сәләмләне.
Сараны асыу тантанаһында Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Марат Мәһәҙиев, Рәсәй Хоккей федерацияһы президенты Владислав Третьяк, Халыҡ-ара хоккей федерацияһы Советы ағзаһы Франк Гонсалес, Рәсәйҙең спорт, туризм һәм йәштәр сәйәсәте министры урынбаҫары Юрий Нагорных, Башҡортостандың йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта ҡатнашты. Йәш хоккейсыларҙы сәләмләп, улар барыһына ла уңыштар теләне.


text:
Башҡортостандан Мария Мирова «Яңы тулҡын 2016» конкурсы призеры булды Фото: «Детская Новая волна 2016» cfqns
Башҡортостандан Мария Мирова «Яңы тулҡын 2016» конкурсы призеры булды
Башҡортостандан Мария Мирова «Яңы тулҡын 2016» конкурсы призеры булды Фото: «Детская Новая волна 2016» cfqns
ӨФӨ, 2016 йыл, 15 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
«Яңы тулҡын 2016» конкурсында Рәсәй исеменән сығыш яһаған Мария Мирова призер булды. Музыкаль фестивалгә йомғаҡ Ҡырымда, «Артек» халыҡ-ара балалар үҙәгендә яһалды. Быйыл алты бәйгесе призер исеменә лайыҡ булды.
Мәләүездән 10 йәшлек Мария Мирова өсөнсө урын яуланы. Ул уны Ҡаҙағстандан йәш йырсы Жанель Садуакас менән бүлеште.
Икенсе урынды Әрмәнстандан һигеҙ йәшлек Михаил Григорян һәм Мальтанан 10 йәшлек Эйла Манжон алды. Беренсе урынды илебеҙ өсөн сығыш яһаған 12 йәшлек Алексей Забугин һәм «ЭЙ`ВА» триоһы бүлеште.
Финалда 11 илдән 15 йәш йырсы ҡатнашты. Гала-концерт йондоҙҙар һәм фестиваль ҡунаҡтары Александр Розенбаум, Валерия, Филипп Киркоров, Влад Соколовский, Николай Басков һәм Лев Лещенко ҡатнашлығында уҙҙы.


text:
Өфөлә «Russian Dance Awards» тәүге бейеү премияһы ойошторола
ӨФӨ, 2016 йыл, 18 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
8 сентябрҙән ҡала округы хакимиәтенең йәштәр эштәре буйынса комитеты ҡатнашлығында Өфөлә «Russian Dance Awards» тәүге бейеү премияһы уҙғарыла. Сара 22 октябргә тиклем дауам итә. Уның маҡсаты — ҡаланың иң яҡшы бейеү коллективтарын һәм бейеүселәрен бер сәхнәлә туплау.
Ойоштороусылар — «GoDance.tv» 1-се бейеү порталы һәм DFM Ufa радиоһы. Башҡортостан юлдаш телеканалы сараның генераль мәғлүмәт партнёры булып сығыш яһаны.
«Russian Dance Awards» бейеү премияһында төрлө йәштәге, бейеү йүнәлешендәге һәм әҙерлек кимәлендәге бейеүселәр үҙ көсөн һынай ала.
Номинанттарҙы һайлап алыу ике этапта уҙа — премияның сайтында онлайн-тауыш биреү һәм ҙур аудитория алдында сығыш яһау.
Ҡатнашыусыларҙың оҫталығын компетентлы жюри баһалай. Уның составында республиканың күренекле кешеләре эшләй.
Ҡабул ителгән ғаризалар буйынса, сарала 200-ҙән ашыу кешенең ҡатнашыуы, шулай уҡ 1000-дән ашыу тамашасының килеүе көтөлә.
Тулыраҡ мәғлүмәт премияның рәсми сайтында бирелгән.
Конкурстың финалы 22 октябрҙә «Өфө уттары» күңел асыу комплексында уҙа.
Белешмә өсөн телефон: +7 (927) 33-333-39; электрон почта pr@godance.tv


text:
Ярҙам ҡулы һуҙыуҙан туҡтамайыҡ!
Милли донор көнө 2007 йылдан алып билдәләнә. Ошо көнгә арналған саралар илдә тәүге тапҡыр донор ҡаны ҡулланылған ваҡытҡа - 20 апрелгә тура килә. Нәҡ шул көндө, 186 йыл элек Рәсәйҙә тәүге тапҡыр уңышлы ҡан ебәрелгән. Эште йәш Петербург акушеры Андрей Вольф башҡарған. Бала тапҡанда күп ҡан юғалтҡан ҡатыны өсөн тормош иптәше донор була. Милли донор көнө, тәү сиратта, бөтөнләй таныш булмаған кешеләрҙең һаулығын һәм ғүмерен һаҡлап ҡалыуға ҡанын бушлай тапшырған донорҙарға, был фән өлкәһендә эшләгән врачтарға арналған.
Иҫтәлекле көн сиктәрендә, илдең күп кенә ҡалаларында ошо сараға мөмкин тиклем күберәк йәштәрҙе йәлеп итеү маҡсатында, республикала “Мин - донор” тигән акциялар үтте. Белорет ҡан биреү станцияһы хеҙмәткәрҙәре лә иртәнге 8-ҙән ҡан тапшырырға теләүселәрҙе ҡабул итте.
- Секунд һайын донъяла төрлө кешеләргә ғүмерен ҡотҡарыу өсөн ҡан ебәреү талап ителә. Ҡан һәм уның продукттарын ебәреү йыл һайын миллионлаған кешенең ғүмерен ҡотҡара. Йылдан-йыл фән йылдам үҫешә һәм донор ҡаны алыу алымдары камиллаша. Ҡан төркөмдәре асыҡланған, ҡушылмаларын һәм уларҙы ҡулланыуҙың, донор ҡанын алыу технологияһының заманса ысулдары файҙаланыла. Һау-сәләмәт кеше генә донор була ала. Рәсәйҙә донорҙар һанын арттырыу мәсьәләһе һаман да алғы планда ҡала, сөнки илдең барлыҡ төбәктәре лә донор ҡанына ҡытлыҡ кисерә. Уның халыҡ һаулығын һаҡлауҙа әһәмиәте үтә ҙур, айырыуса ғәҙәттән тыш хәлдәрҙә ауыр хәлгә тарыусыларға ҡан кәрәк. Ундай осраҡтарҙа медицина ярҙамы күрһәтеү сифаты донор ҡаны запасы булыу-булмауға ла бәйле. Белорет ҡан биреү станцияһында ла, 2017 йылғы күрһәткестәр буйынса, 1281 донор ҡан тапшырған. Өс йыл менән сағыштырғанда, тәүге тапҡыр ҡан тапшырыусылар һаны кәмей. 2015 йылда 586 кеше тәүге тапҡыр ҡан бирһә, былтыр 265 донорға аҙыраҡ булған. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, ҡан биреү станцияһы даими донорҙар менән тығыҙ эшләй һәм дөйөм ҡан биреү һаны ла, башҡа йылдар менән сағыштырғанда, арта бара, - тине Белорет ҡан биреү станцияһының баш табибы Рәүеф Акрам улы Ҡәләмов.
2017 йылда Белорет ҡан биреү станцияһына беркетелгән үҙәк район клиник, Әбйәлил, Бөрйән, Учалы район-ҡала дауаханаларына, Сибай ҡан биреү станцияһына, 142-се медсанчасы һәм сифатты контролдә тотоу бүлектәренә бөтәһе 2650 доза (779 650 мл) эритрокомпоненттар, 1845 доза (420 540 мл) туңдырылған плазма тапшырылған. Белорет ҡан биреү станцияһында 463 “Рәсәйҙең Маҡтаулы доноры” иҫәпләнә. Шуларҙың 234-е район-ҡаланан, ә ҡалғандары Учалы, Бөрйән, Межгорье ҡала-районына тура килә. Учреждениела үҙ эшенең оҫталары, тәжрибәле хеҙмәткәрҙәр эшләй. Уларҙың күптәре үҙ ҡанын тапшырып, әллә күпме кеше ғүмерен һаҡлап алып ҡалған да инде. Улар араһында “Рәсәйҙең Маҡтаулы донорҙары” ла, изге эшкә яңы тотонғандары ла бар. Елена Рябова, Вера Колесникова, Галина Дмитриева, Зөлфиә Әҙелмырҙина лайыҡлы донор исемен йөрөтә. Ҡан биреү станцияһы хеҙмәткәре Гөлназ Ғилманова (һүрәттә) эшкә килгәс тә ҡанын тапшырырға йөрьәт иткәненә үкенмәй. Донорҙар көнөндә ул 15-се тапҡыр ҡанын биреп, рәхмәтле булды. “Бында эшкә килгәнсе лә ҡанымды биреп ҡараған инем. Изге эш менән шөғөлләнеү миңә оҡшай. Беренсенән, бер тапҡыр ҡанымды биреү менән ике кешенең ғүмерен һаҡлап алып ҡалам. “Һеҙ кеше ғүмерен ҡотҡарҙығыҙ!” тигән смс-хәбәрҙәр килһә, күңелгә рәхәт. Икенсенән, процедуранан һуң үҙем дә осоп тигәндәй йөрөйөм, ҡан баҫымым да нормала. Артабан да ҡан биреүемде дауам итәсәкмен, һаулыҡ ҡына булһын. Тормош иптәшем, улым да бер нисә тапҡыр ҡанын бирҙе. Туғандарыбыҙ араһында ла ундайҙар бар”, - тине Гөлназ Зәйнулла ҡыҙы. Ғөмүмән, был көндө 30-лап кеше акцияға ҡушылды һәм ҡанын тап- шырҙы. Араларында тәүге тапҡыр килеүселәр ҙә бар ине. Белорет ҡан биреү станцияһы хеҙмәткәрҙәре барлыҡ донорҙарға ныҡлы һаулыҡ, бәхет һәм именлек теләне. “Әйҙәгеҙ, артабан да бер-беребеҙҙе һаҡлайыҡ һәм ярҙам ҡулы һуҙыуҙан туҡтамайыҡ”, - тине улар.
Автор фотоһы.


text:
Волга буйы федераль округында коррупция кимәле үҫте
Волга буйы федераль округында асыҡланған коррупцион енәйәттәр һаны бер йыл эсендә ете процентҡа артты, — тип белдерҙе Федерация Советының Хоҡуҡ һәм суд мәсьәләләре буйынса комитетының киңәйтелгән ултырышында Рәсәй генераль прокуроры урынбаҫары, Волга буйы федераль округы буйынса яуаплы Эрнест Вәлиев.
Уның мәғлүмәттәренә ҡарағанда, Башҡортостанда, Татарстанда һәм башҡа ҡайһы бер төбәктәрҙә 14 меңдән ашыу төрлө хоҡуҡ тәртибен боҙоуҙар асыҡланған, шуларҙан ике меңе коррупция йүнәлешендә һәм дәүләт милкен файҙаланыу менән бәйләнгән.
Тикшереүҙәр барышында үҙ вазифаһы менән саманан тыш файҙаланыу, шул иҫәптән дәүләт милкен файҙа алыу ниәте менән бүлеүҙә ғәйепләнеүсе 500 юғары вазифалы кеше, шул иҫәптән 12 етәксе асыҡланды, — тип билдәләне Эрнест Вәлиев.
Уның әйтеүенсә, ришүәтселәр былтырғы менән сағыштырғанда 26 процентҡа, ришүәт алыу менән бәйле енәйәттәр һаны өс процентҡа артҡан.
Генераль прокурор урынбаҫары үҙ табыштары һәм мөлкәте тураһында декларация яһарға тейешле дәүләт хеҙмәткәрҙәре һәм уларҙың яҡын туғандары даирәһен киңәйтеү хаҡында тәҡдим менән сығыш яһаны.
Ул шулай уҡ, дәүләт чиновниктарының милке рәсми табышынан артып киткән хәлдә, уларҙың нигеҙһеҙ байыуы өсөн административ яуаплылыҡ индерергә тәҡдим итте. Был турала Interfax-Russia.ru һылтанмаһы менән com-cor.ru порталы (Коррупцияға ҡаршы көрәш буйынса комитет) хәбәр итә.


text:
Раил Сарбаев Moody’s Investors рейтинг агентлығы вәкилдәре менән осрашты
Төбәк иҡтисадының кредит түләүгә һәләтлелеге һәм республиканың инвестицион үҫеш перспективалары бөгөн Башҡортостан Республикаһы Премьер-министры Раил Сарбаев менән Moody’s Investors Service Inc компанияһының баш аналитигы, вице-президент Александр Прокловтың эш осрашыуында тикшерелде .
Иң абруйлы рейтинг агентлығының береһе Moody’s Investors Service Inc аналитиктары Башҡортостанға төбәктәге социаль-иҡтисади хәлде билдәләү, хәүефтәрҙе анализлау өсөн материалдар йыйыу һәм аналитик тикшереүҙәр үткәреү өсөн килгән. Тәүге тапҡыр Башҡортостанға кредит рейтингы 2001 йылдың апрелендә билдәләнгән һәм ул даими раҫланып торған. Ун йыл хеҙмәттәшлек итеү дәүерендә агентлыҡ республиканың кредит рейтингын өс тапҡыр күтәрҙе.
Уҙған йылда агентлыҡ аналитиктары Башҡортостандың юғары кредит рейтингын һәм республика иҡтисады үҫеше тотороҡлоғон раҫланы — Ba1, тотороҡло, һәм был финанс көрсөгө арҡаһында ҡайһы бер илдәрҙең кредит рейтингы кәметелгән, ә бер нисә Рәсәй Федерацияһы субъектының рейтингын күҙаллау “кире”гә үҙгәртелгән осраҡта.
Әлеге визиттары дауамында агентлыҡ белгестәренә төбәк иҡтисадының төп блоктары – Башҡортостан Республикаһының социаль-иҡтисади үҫеше, мөлкәт комплексы менән идара итеү, бюджет һәм бурыс сәйәсәтен үтәү буйынса тулы мәғлүмәт бирелгән. Бер нисә ай эсендә Moody’s аналитиктарына материалдарҙы анализлап, төбәк иҡтисады торошо хаҡында ентекле иҫәп-хисап әҙерләргә тура киләсәк.
Осрашыуҙа БР Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары – финанс министры Айрат Ғәскәров та ҡатнашты.


text:
Рәсәйлеләр Төркиәгә визаһыҙ йөрөй ала
Рәсәй граждандары Төркиәгә визаһыҙ йөрөй аласаҡ. «Башинформ» агентлығына РФ Сит ил эштәре министрлығының Өфөләге вәкиллегенән хәбәр итеүҙәренсә, 2010 йылдың 12 майында Анкарала ҡул ҡуйылған Рәсәй Хөкүмәте менән Төркиә Республикаһы Хөкүмәте араһындағы тейешле килешеү 16 апрелдә көсөнә инә.
Төркиәгә 30 көнгә тиклемге араға хеҙмәт паспорттары булған кешеләр ҙә, гражданлыҡ паспорттары хужалары ла визаһыҙ бара ала. Төркиә граждандары ла ошо уҡ араға Рәсәйгә визаһыҙ килә аласаҡ. Шул уҡ мәлдә рәсәйлеләр өсөн дә, төрөктәр өсөн дә икенсе дәүләт территорияһында визаһыҙ йәшәү ваҡыты һәр 180 көн дауамында барыһы бергә 90 көндән ашмаҫҡа тейеш.
Эшләү йәки уҡыу өсөн Төркиә территорияһына 30 көндән ашыу ваҡытҡа юлланған рәсәйлеләргә элеккесә билдәләнгән тәртиптә визалар юлларға кәрәк.


text:
Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы Дәүләт Думаһына һайлауҙар тәртибен билдәләне
Башҡортостан Республикаһының Үҙәк һайлау комиссияһы ағымдағы йылдың декабрь айында үтәсәк Дәүләт Думаһына депутаттар һайлау тәртибенә комментарий бирҙе.
Алтынсы саҡырылыш Дәүләт Думаһына 450 депутат һайланасаҡ. Рәсәй Федерацияһы Президентының һайлауҙар көнөн билдәләү тураһындағы Указы баҫылып сыҡҡандан һуң, һайлау кампанияһы рәсми рәүештә старт ала.
Һайлауҙар пропорциональ һайлау системаһы буйынса үтәсәк, уға ярашлы билдәле бер кандидат түгел, ә сәйәси партиялар тарафынан тәҡдим ителгән кандидаттар исемлеге өсөн тауыш бирелә. Исемлек өсөн тауыш биреп, һайлаусы партияларҙың береһенә тауышын бирәсәк. Һайлаусыларҙың ете һәм унан да артыҡ процент тауышын йыйған кандидаттар исемлеге депутат мандаттарын бүлешеүҙә ҡатнашасаҡ.
Һайлау кампанияһы бер нисә этаптан торасаҡ. Партиялар өсөн ул кандидаттарҙың федераль исемлеген тәҡдим итеү буйынса съезд үткәреүҙән башлана. Федераль исемлек ике өлөштән тора: дөйөм федераль һәм төбәк. Дөйөм федераль бүлеккә ундан да артыҡ булмаған кандидат индерергә мөмкин. Ҡалғандары уның төбәк өлөшөнә инәсәк.
Партиялар үҙ форумдарын 30 көн дауамында үткәрергә һәм раҫлау өсөн исемлектәрҙе РФ Үҙәк һайлау комиссияһына тапшырырға тейеш. Федераль исемлекте раҫлау йәки уны кире ҡағыу РФ Үҙәк һайлау комиссияһы тарафынан ете көн дауамында үтәлә. Раҫланған федераль исемлектәр тураһында мәғлүмәт интернетта урынлаштырыласаҡ.
Исемлектәрҙе раҫлағандан һуң, әлеге ваҡытта Дәүләт Думаһында тәҡдим ителгән партиялар үҙҙәренең исемлектәре өсөн һайлау алды агитацияһын үткәреүгә иғтибарын йүнәлтә ала. Ҡалған партияларға, законға ярашлы, кандидаттарҙың федераль исемлеген яҡлап, һайлаусыларҙан ҡултамға йыйыу процедураһын үтергә кәрәк буласаҡ. 150-нән дә кәм булмаған имза йыйыу мотлаҡ. Һайлаусылар имзаһы ҡул ҡуйыу ҡағыҙҙарына индереләсәк. Унда закон менән ҡаралған мәғлүмәт, шул иҫәптән федераль исемлеккә ингән кандидаттар тураһында мәғлүмәт буласаҡ. Ҡултамғалар йыйған ваҡытта һайлаусыларҙы имзаларын ҡуйырға мәжбүр итеү йәиһә бының өсөн уларҙы бүләкләү тыйыла.
Ҡул ҡуйыу ҡағыҙҙары һәм башҡа документтар РФ Үҙәк һайлау комиссияһына кандидаттарҙың федераль исемлеген теркәү өсөн тапшырыла.
РФ Үҙәк һайлау комиссияһы кандидаттарҙың федераль исемлеген тәҡдим иткән ваҡытта закон талаптарының үтәлеүен — тәҡдим итеү, һайлаусылар ҡултамғаһын йыйыу тәртиптәрен, кандидаттар тураһында мәғлүмәттәрҙе тикшерәсәк. Бынан һуң кандидаттарҙың федераль исемлеген теркәү тураһындағы ҡарар, йәки уның теркәлеүен инҡар итеү ҡарары ҡабул ителә.
Артабан федераль исемлектәрен теркәгән партиялар һайлау алды агитацияһын үткәрә — һайлаусылар менән осраша, митингылар үткәрә. Һайлау көнөнә тиклем 28 көн ҡалғас, һайлау алды агитацияһы киң мәғлүмәт сараларында үткәрелә башлай.
Тауыш биреү яҡынса 4 декабргә билдәләнгән, уның йомғаҡтары буйынса Дәүләт Думаһының яңы депутаттар корпусы булдырыласаҡ. 2008 йылда Рәсәй Федерацияһы Конституцияһына индерелгән үҙгәрештәргә ярашлы, алтынсы һәм унан һуңғы саҡырылыш депутаттарының вәкәләтлек срогы биш йыл тәшкил итәсәк.


text:
- Подробности
- Просмотров: 407
ГРАДИЕНТ МАТЕРИАЛДАР, структураһы һәм үҙенсәлектәре өҫкө йөҙөнән тәрәнгә маҡсатҡа йүнәлешле үҙгәртелгән материалдар. Материалдарҙа (ҡороста, металл иретмәләрендә һ.б.) градиент структуралар пластик деформация, материалдарҙы термик ысул менән эшкәртеү юлы м‑н һәм уларҙы төрлө эҙмә-эҙлелектә ҡулланып булдырыла. Был ваҡытта механик көсөргәнеш һәм йылылыҡ ҡырҙарының тәьҫиренән барлыҡҡа килгән деформация изделиеның күләме б‑са бер тигеҙ таралмай, йәғни уның айырым урындарында һәм ҡатламдарында туҡталып ҡала, был материалдың күләмендә ҙур масштабтағы (изделиеның үлсәмдәре м‑н сағыштырмалы) структура-фазалы хәлдең градиенттары барлыҡҡа килеүгә килтерә. Улар ышҡылыу узелдарының туҙыуға ҡаршы тороуын, ресурсын арттыра һәм аҙ ышҡылып эшләй башлау ваҡытын яҡынайта. Г.м. алыу технологиялары таяуҙар, шарнирҙар, шыуыу һәм тәгәрәү подшипниктары яһағанда ҡулланыла. 20 б. 90‑сы йй. аҙ. Металдарҙың үтә һығылмалылығы проблемалары институтында структураһының дисперслығы төрлө дәрәжәлә (макронан алып нанокристаллик структураларға тиклем) булған ҡатламдарҙы тотҡан Г.м. эшләү ысулдары уйлап табыла. Пар турбиналарының яңы технологияларҙың береһе б‑са яһалған шыуыу подшипниктары “Башкирэнерго” ААЙ пр‑тиеларында ҡулланыла.
Н.П.Барыкин
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Тауыштарҙа – заман һулышы
Медиа // 17-05-2018, 07:00
“Колхозға радио килгән!” – шундай хәбәр йәшен тиҙлеге менән бөтә баҫыуға таралып та өлгөрҙө. Һылыу менән Сәхипъямал еңгәләрҙе башҡаларға ҡарағанда ла радио күберәк шатландырҙы. Улар… ҙур ашҡыныу менән ҡайтырға сыҡты. Бына клуб! Ниҙер уйнаған кеүек, гармун тауышы ла ишетелә. Ләкин бында артистар ҙа, гармунсы ла юҡ ине. Был тауыш…бер торбанан килә икән. Нимәлер пыш-пыш итте лә, теге торбанан һөйләшкән тауыштар ишетелә башланы.
– Хәҙер йыр –“Шәл бәйләнем”.
Сәхипъямал еңгәнең шатлығынан күҙҙәренән йәш бөртөктәре сыҡты”.
“Башҡортостан” газетаһы, 1936 йыл, 6 октябрь һанында донъя күргән мәҡәләлә радионың ул заман өсөн ниндәй ҙур яңылыҡ, хатта шаҡ ҡатырғыс күренеш булғаны сағыла....
«Геройҙарым менән бергә уйланам»
Медиа // 7-05-2018, 09:29
7 май – Радио һәм барлыҡ элемтә тармағы хеҙмәткәрҙәре көнө
Беҙҙең журналистика төркөмөнән бер нисә кеше бер юлы радиоға эшкә барҙы. Яғымлы, сағыу тауышлы, ярайһы уҡ киң эрудициялы, яңы ғына ҡулдарына диплом алыуҙарына ҡарамаҫтан, радиола үҙ кеше булып өлгөргән ҡыҙҙарҙың журналистиканың был өлкәһендә үҙ урынын табыуына шигебеҙ ҙә юҡ ине. Ошо ҡыҙҙар араһында Асҡын районынан Зөһрә Арсаева «Башҡортостан» радиоһының «Даирә» ижад берекмәһендә эш башланы. Бөгөн уны эфир тулҡындарында радио тыңлаусылар «Асыҡ студия» тапшырыуында халыҡҡа социаль әһәмиәтле, көнүҙәк проблемаларҙы яҡтыртҡан, төрлө мәсьәләне асыҡлауға ҡыйыу тотонған журналист, «Юлдаш» радиоһының алмаштырғыһыҙ алып барыусыһы булараҡ белә. Үҙенсәлекле, ихлас әңгәмәләр ҡора белгән хәбәрсе, тыңлаусыларҙың күңел кисерештәренә яуап биргән тапшырыуҙар авторы. Һөнәри байрамы уңайынан Зөһрә радиожурналистика серҙәре менән бүлеште, бергәләп уның күңел кисерештәрен барланыҡ, уйландырған ваҡиғалар хаҡында һөйләштек.
...
“Йырҙың йыртығы юҡ”, тиһәләр ҙә…
Медиа // 24-04-2018, 08:00
Күңелемдә йәнә йыр тумалды,
Йыр тыуыуы − үҙе мөхәббәт.
Йыр тыуғанға, ерҙәр ҡотло, моңло,
Мөхәббәт ул − үҙе мәрхәмәт!
Ысынлап та, йыр-моң беҙҙе йәшәтә, илһамландыра, дәртләндерә. Һәр кем, олоһо-кесеһе, күңел торошона ауаздаш йырҙарҙы радио аша тәүлек әйләнәһенә тыңлай ала. Улар араһында ниндәй генә көй юҡ, йырсылар ҙа, башҡарыусылар ҙа бихисап. “Юлдаш” тулҡындарында ла йыш ҡына яңы йырҙар донъя күрә. Сөнки радиоға һәр кем үҙенең ижад емешен килтерә ала, бының өсөн юлдар асыҡ… Әммә был һәр йырҙы тота килеп эфирҙан тыңлай алыу тигән һүҙ түгел. Һәр эштең үҙ тәртибе була. “Юлдаш” радиоһы яңы йырҙарҙы эфирға биреү маҡсатында һайлап алыу өсөн ай һайын художество советы ойоштора. Бында күренекле композитор, шағир һәм йырсылар ҡатнаша. Улар йырҙың һүҙҙәренә, тема, йөкмәтке, рифмаһына иғтибар итә, шулай уҡ шиғри юлдарҙың көй менән бәйләнешле булыуын тикшерә. Артабан аранжировкала музыка ҡоралдарының дөрөҫ һәм урынлы ҡулланылыуы, йырсының башҡарыу кимәле һәм яҙманың сифаты баһалана. Килгән яҙмаларҙа йыр авторҙары – шағир һәм композиторҙың исем-шәрифе мотлаҡ ҡуйылырға тейеш. Тап “Юлдаш” тулҡындары аша йырҙарын халыҡ иғтибарына еткерергә теләүселәр тулы мәғлүмәтте радионың рәсми сайтында таба ала. Килгән яҙмалар рецензияланмай һәм кире ҡайтарылмай....
Батырлыҡ, еңеү һәм мөхәббәт хаттары
Медиа // 18-04-2018, 07:00
“Шакирәкәйем, һылыуым, һин минең берҙән-берем, татлы хыялым, өмөтөм, ышанысым. Мин һине һағынып, һарғайып, утлы юлдар буйлап һаман да алға барам. Барған һайын һинән алыҫлашам. Был ҡәһәрле һуғыш тағы күпмегә барыр? Беҙҙең аралар тағы күпмегә оҙонайыр?
Әгәр мин донъяла йәшәйем икән, ҡайтырмын. Беҙ бергә булырбыҙ.
Сәләм менән, Ильяс. 1945 йыл, февраль”. ...
“Атайсал”да – ауыл проблемалары, йәшәйеше
Медиа // 11-04-2018, 06:00
Ҡайҙа барма – ерҙә матурлыҡтар,
Беҙ шул ерҙә тыуып үҫкәндәр…
Башҡортостан ауылдары хаҡында уйлағанда, Назар Нәжмиҙең йырға әүерелгән ошо шиғыры күңелгә яғыла. Ауылдарға сыҡһаң, тик ана шул матурлыҡты күрге килә: һәр ауылға шыма юлдар илтә... Тирә-яҡта – тулҡындарын уйнатҡан туҡ башаҡтар диңгеҙе. Халыҡ үҙ ҡулынан килгән, дәрт иткән эш-шөғөлөн егәрле, ихлас алып барғас, ауылдар йорт-ҡураларҙың ныҡлығы, төҙөклөгө, матурлығы менән балҡый, хөр тормош хөкөм һөрә... Ысынбарлыҡ, әлбиттә, бүтәнсәрәк, барыһы ла ал да гөл түгел. Эшһеҙлек – ауылдарыбыҙҙың бәкәленә һуҡҡан төп мәсьәлә, уны хәл итеүҙе күп ир-ат Себер яҡтарында эҙләй. Йә, Башҡортостан ауылдарында мал үрсетеп, умарта тотоп, итен-майын, балын әлеге лә баяғы Себер тарафтарына юлланып һатыу яйын ҡараусылар бар. Ауырғазы районының Үтәймулла ауылынан шундай сараһын тапҡан ир-уҙаман тәжрибәһе менән “Атайсал” тапшырыуында уртаҡлашҡайны....
Ҡәҙерле дуҫтар!
Медиа // 3-04-2018, 07:00
Еребеҙгә гөрләп яҙ килгәндә, йөрәк түрендә иң йылы хистәр бөрөләнә, уның һәр һулышы күңелде ҡанатландыра, йәшәйешкә йәм өҫтәй. Күңелегеҙҙә булған хистәрегеҙҙе яҡын кешеләрегеҙгә ваҡытында еткерергә онотмағыҙ. Был тәңгәлдә «Юлдаш» радиоһы ярҙамға килә һәм әйтеп бөтөрә алмаған хис-тойғоларығыҙҙы, изге теләктәрҙе йыр-бүләккә ҡушып, һеҙҙең ғүмер байрам табындарын йәмләргә ашыға....
«Юлдаш»та «Тамыр» гөрләй
Медиа // 28-03-2018, 07:00
1989 йылдың 1 июнендә, балаларҙы яҡлау көнөндә беренсе «Иләү» тапшырыуы эфирға сыға. Хәҙер бик күп телерадиотапшырыуы булған «Тамыр» каналына тап шул көндө нигеҙ ташы һалына ла инде. «Иләү» – балаларҙың күп һорауына яуап биреүсе танып-белеү тапшырыуы, үҙенә күрә бер энциклопедия ул. Зөлфиә Даянова әҙерләп алып барған тапшырыу дүшәмбенән йомаға тиклем киске сәғәт 10-сы 15 минутта эфирға сыға....
Йәшәү – үҙе бәхет
Медиа // 21-03-2018, 07:00
«Юлдаш» радиоһында «Йәшәү йәме» тапшырыуы һәр шәмбелә эфирға сыға.
Уның геройҙары – тормош һынауҙарына бирешмәгән, «йәшәү – үҙе бәхет» тигән фекергә инанған кешеләр. Үҙенең генә түгел, тирә-йүндәгеләрҙең көндәлек тормошон йәмләгәндәр, рухын күтәргәндәр әленән-әле осрап тора. Мәҫәлән, Баймаҡ районының аҡһаҡалдар ҡоро рәйесе, яҙыусы, һәүәҫкәр композитор Борис Хәйретдинов, Сибай ҡалаһында йәшәүсе, 40 йыл буйына республикабыҙға ҡурайсылар әҙерләгән Нурғәле Кейекбирҙин, Ауырғазы районынан сығып, әле Ташкент ҡалаһында башҡорт мөхитен башҡа милләттәргә арымай-талмай танытып йәшәүсе Люциә Рәхимова, Өфөлә шәхси балалар баҡсаһы асып, тик хәләл ризыҡтар менән тәьмин итеүсе, кескәйҙәр күңеленә милли рух бөркөүсе Айҙар Сәфәрғәлин, балаларым тип йән атҡан изге әсәләр Әлфиә Ишбаева, Рузидә Үтәшева һ.б....
«Башҡорттар» тапшырыуы Рәсәйҙе иңләй
Медиа // 14-03-2018, 08:30
Сәхнәгә арналған ғүмер
Медиа // 7-03-2018, 07:00
Ғүмер юлында төрлө ауырлыҡ кисереп, һынауҙар үтеп тә үҙ һөнәрҙәренә тоғролоҡ һаҡлаған сәнғәт әһелдәре һоҡландыра.
Ҡуйған маҡсаттарынан дүнмәйенсә, гелән алға барыуҙарын дауам итә улар. Ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙың байрамын билдәләргә әҙерләнгәндә айырыуса гүзәл заттарыбыҙҙың фиҙакәрлеген, ҡаҙаныштарын телгә алғы килә. СССР-ҙың халыҡ артистары тигән маҡтаулы исемдәргә лайыҡ булған Зәйтүнә Бикбулатованың, Гөлли Мөбәрәкованың тормош юлы гел генә шыма булмаған бит. Бөгөнгө быуын өсөн улар – хеҙмәткә, һайлаған һөнәрҙәренә тоғролоҡ һаҡлаусыларҙың асыҡ кәүҙәләнеше. Сөнки улар башҡорт милли сәнғәтен театрҙа ғына түгел, кинола ла күрһәтергә өлгәштеләр. Заманында СССР тип аталған ҙур ил башҡорт халҡы менән ошо күркәм заттарыбыҙ уйнаған фильмдар аша танышты бит әле. Заман үҙгәрә, хәҙер беҙҙең киноматографтарыбыҙ ҙа, кино сценарий яҙыусыларыбыҙ ҙа етерлек. Башҡортостандың егет-ҡыҙҙары төшөргән фильмдарҙы Рәсәйҙә генә түгел, сит илдәрҙә лә ҡарайҙар. Үткәндәр менән нимә бәйләй һуң беҙҙе? Ҡайһы осор ижадсыларын алмайыҡ, һәр береһенең һөнәренә тоғролоғон күрербеҙ. Милләткә хеҙмәт итеүҙәре, милләтте һөйөүҙәре менән бүтәндәрҙең күңел усағын дөрләтә алған шәхестәребеҙ менән нисек ғорурланмайһың ти инде?! Тап шундай әһелдәр, шундай оҫталар тураһында һөйләй, тап шундайҙар менән таныштыра ла тыңлаусыларҙы "Сәхнәгә арналған ғүмер" тапшырыуы. Төрлө быуын вәкилдәре, төрлө яҙмыштар менән осрашабыҙ беҙ был проектта. Башҡортостандың халыҡ артисы Таңсулпан Бабичева менән әңгәмә шулай уҡ онотолмаҫ тәьҫир ҡалдырҙы. Заманында театрҙа төп ролдәрҙе башҡарған, киноларҙа төшкән актрисаның педагог эшмәкәрлеген һайлауы шулай уҡ иғтибарға лайыҡ күренеш. Уның уҡыусылары хәҙер бөтә Рәсәй буйлап таралған, тип әйтә алабыҙ. Хәҙер инде уны "Бабич" кинофильмы сценарийын яҙған авторҙарҙың береһе булараҡ та йыш телгә алабыҙ. Бабич рухын фильм аша ҡабаттан терелтеүҙә үҙ өлөшөн индергән Т. Бабичеваның тормош юлы фәһемле. Уның шәкерттәре – элек электән Бабич шиғырҙарын яттан һөйләгән оҫталар. Халыҡ рухы сәнғәттә сағыла. Ошо рухты һүндермәй һаҡлаусылар бар һәм буласаҡ. Танылған артистарыбыҙ Зәйтүнә Ғәзизова, Миңзәлә Хәйруллина, Сара Буранбаева, Зифа Дәүләтбаева һәм башҡа бик күптәр "Сәхнәгә арналған ғүмер" тапшырыуында күңел серҙәре менән ихлас бүлеште....


text:
Ә ниндәй зыянлы матдәләр тулған һуң һауабыҙға? Ҡайһы төбәктәр иң ҙур ҡурҡыныс аҫтында? Бәләнән ҡотолоу юлдары бармы? Ошо һорауҙарға яуап эҙләйбеҙ.
Ә ниндәй зыянлы матдәләр тулған һуң һауабыҙға? Ҡайһы төбәктәр иң ҙур ҡурҡыныс аҫтында? Бәләнән ҡотолоу юлдары бармы? Ошо һорауҙарға яуап эҙләйбеҙ.
Ә беҙ, өйрәнгәнебеҙсә, нәҡ өсөнсөһөнә “йәбешеп” ятабыҙ. Аллаға шөкөр, ул беҙҙә етерлек кимәлдә үҫтерелә, үҙебеҙҙе үҙебеҙ ҡарай алабыҙ.
Ул саҡта булдыҡлы егет икенсе йыл рәттән бәрәңге, кишер һәм иген культураларын сәсә ине. Себеште көҙ һанайҙар тигәндәй, сәсеү – бер, ә бына ниндәй уңыш
йыйып алаһың бит әле... Ошо ҡыҙыҡһыныу
таныш баҫыуға алып китте.


text:
Ҡаушарға ярамай3-06-2016, 01:03 // Тубырсыҡ // Баҫып сығарырға
Тәү сиратта тынысланығыҙ һәм “авария сигнализацияһы” төймәһенә баҫығыҙ. Унан, “авария өсмөйөшө”н, бер нисә аҙым урын ҡалдырып, машинаның артына урынлаштырығыҙ. Автомобилде юл сатында ҡалдырып китеп булмай ҙа инде. Багажниктан арҡан алып һөйрәтергә әҙерләнегеҙ, хатта буксир өсөн машина туҡтатҡанда, ул күренеп торорға тейеш. Кемдер ярҙамға ашыҡҡан хәлдә лә, арҡанығыҙ булмаһа, ул юлын дауам итәсәк. “Ярҙам кәрәкмәйме?” – тип туҡтап һорап китеүҙәре лә мөмкин. Уныһы инде үҙегеҙҙең ҡарамаҡта. Дуҫ-иштәренә шылтырата күптәр. Әлбиттә, “техника ене” ҡағылғандар мәсьәләне үҙҙәре хәл итә.


text:
«СӘЙӘХӘТ» фотоконкурсы
Просмотров 99
- "Аҡбуҙат"та баҫылған:03-2018
-
- Рубрика:Журнал тураһында » Конкурстар
- Исеме:«СӘЙӘХӘТ» фотоконкурсы
-
- Автор:Айгөл НУРИЕВА
-
- Район:
-
- Ауыл:
-
- Рәссам:
-
Беҙҙең сайтта
Иғтибар! «СӘЙӘХӘТ» фотоконкурсы
Ғаилә менән Башҡортостан буйлап туристик сәйәхәткә сыҡҡан мәлдәрҙе сағылдырған фотоларығыҙҙы «Бәйләнештә» социаль селтәрендәге төркөмгә йәки беҙҙең электрон почтаға ебәрегеҙ.
Илһөйәр милләттәштәребеҙҙе бүләктәр көтә!
Конкурстар тураһында тулы мәғлүмәтте «Аҡбуҙат» сайтының «Конкурстар» рубрикаһында таба алаһығыҙ.
«КОМИКФЕСТ» — фәстереүҙәр видеоконкурсы
Әйткәндәй, беҙҙә «Комикфест» тигән яңы видеоконкурс башланды. «Фәстереү» рубрикаһын сайтта ла дауам итәбеҙ. Үҙегеҙ уйлап тапҡан ҡыҙыҡ хәлде йәки көлкөлө ваҡиғаны матур итеп һөйләп, сәхнәләштереп, видеоға төшөрөп ебәрегеҙ. Шаян комик йөкмәткеле әҫәрҙәрегеҙҙе көтәбеҙ!
«Портфолио» рубрикаһы әҙер!
Дәртләнеп, илһамланып ебәргән материалдарығыҙҙы хәҙер «һә!» тигәнсе таба алаһығыҙ! Иң әүҙем балалар Ауырғазы, Борай, Бөрйән, Баймаҡ, Ғафури
райондарынан икән. Башҡортостандың йәш хәбәрселәргә бай булыуы — беҙҙең өсөн ҙур ҡыуаныс. Артабан да шиғырҙар, һүрәттәр, фотолар, ҡул эштәре ебәреп тороғоҙ!
Айгөл НУРИЕВА.
03-2018