text:
Башҡортостандың беренсе халыҡ шағиры – М.Ғафуриҙың Мемориаль йорт-музейында 2015 йылдан башланғыс алған йәш әҙәбиәтселәр осрашыуы үтте. Йолаға әйләнгән был сара быйыл “Шиғриәт һуҡмағында” тип исемләнде һәм Йәш әҙәбиәтселәр семинары форматында ойошторолдо. Унда “Шоңҡар” (БДУ), “Тулҡын” (М.Аҡмулла исемендәге БДПУ), “Ашҡаҙар” (БДУ-ның Стәрлетамаҡ филиалы), “Инеш” (БДУ-ның Сибай филиалы), “Бөрөләр” (БДУ-ның Бөрө филиалы) әҙәби берекмәләре ағзалары ҡатнашты. Башҡа йылдарҙағынан айырмалы рәүештә осрашыу барышында йәштәрҙең ижад емештәре ҡаралды.
Сараны ғилми хеҙмәткәр, йәш шағирә О.Әхмәтрәхимова алып барҙы. Ҡунаҡтарҙы сәләмләп, М.Ғафури Мемориаль йорт-музейының етәксеһе С.Низаметдинова сығыш яһаны. Яҙыусылар берлегенең идара рәйесе урынбаҫары Р.Зәйнуллин йәштәрҙе әүҙемерәк булыра саҡырҙы. Артабан студенттар үҙҙәре менән таныштырып, шиғырҙарын уҡып ишеттерҙе. Танылған шағирҙар һәм яҙыусылар Д.Шәрәфетдинов, Ә.Үтәбәев, М.Ҡунафин, Л.Ҡәйепова, Ф.Аҡбулатова, М.Ҡаһарманова, З.Фәйзуллина һәм әҙәбиәт белгестәре Ғ.Бүләкова, И.Янбаев, А.Үтәйев, Н.Ласыновалар йәш ҡәләм тибрәтеүселәрҙең яҙмаларына анализ яһаны. З.Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте хеҙмәткәре Р.Солтаҡаева «Йәштәр тауышы» серияһы тураһында һөйләне.


c: text/html

text:
Ташҡын ҡурҡынысы кәмемәй әлеТашҡын - 2017 Йылға-күлдәр боҙҙан әрселде. Күп йылғалар ярҙарынан ташып, кире үҙәненә ҡайтты. Әммә тынысланырға иртәрәк: ташҡын ҡурҡынысы кәмемәй әле. 2017 йылдың 1 апреленән 30-ына тиклем республиканың ташҡын хәүефе янаған райондарында 41 оператив...
“ТАМЫР” яңы үрҙәр яулай25-26 апрелдә “Башҡортостан” дәүләт концерт залында “Тамыр” балалар-үҫмерҙәр телеканалының 25 йыллығына арналған ҙур концерт ҡуйыла. Юбилейға үҙәк каналдарҙан, Милли телерадио хәбәрселәре ассоциацияһынан ҡунаҡтар, Ҡаҙағстан, Татарстан, Саха-Яҡут,...
2017 йылдың 2-се ярты йыллығына “Башҡортостан ҡыҙы” журналына яҙылыу башланды!2017 йылдың 2-се ярты йыллығына “Башҡортостан ҡыҙы” журналына яҙылыу башланды! Хөрмәтле дуҫтар! Ҡәҙерле әхирәттәр! Бөтә почта бүлексәләрендә 2017 йылдың 2-се ярты йыллығына матбуғатҡа яҙылыу кампанияһы башланды. Киләһе ярты йыллыҡта ла яратҡан...
Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитовтың “тура линия”ла халыҡ менән һөйләшеүеАуыл хужалығы предприятиеларына субсидия биреү хаҡында һорауға Рөстәм Хәмитов былай тип яуапланы: – 2017 йылдан ауыл хужалығында субсидияны һалым буйынса бурысы булмаған предприятиелар аласаҡ. Беҙгә ауыл хужалығы предприятиеларының яртыһынан...
Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитовтың “тура линия”ла халыҡ менән һөйләшеүеТөбәк башлығы менән тура эфир һөйләшеүендә журналыбыҙ мөхәрририәте ағзаһы, Баймаҡ районында йәшәүсе тоғро дуҫыбыҙ, әүҙем йәмәғәтсе Луиза Ҡаһарман ҡыҙы Дәүләтшина ла ҡатнашты. Ул, йәмәғәт ойошмалары исеменән сығыш яһап, кешеләрҙең тормошонда...
Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитовтың “тура линия”ла халыҡ менән һөйләшеүеРөстәм Зәки улы республикала күп балалы ғаиләләргә ярҙам күрһәтеү дауам итәсәгенә ышандырҙы: “Ишле ғаиләләр артабан да төрлө льготалар, дотациялар, субсидиялар аласаҡ. Был тәңгәлдә социаль ярҙам кәметелмәй”. Төбәк башлығы ул ярҙамдың адреслы...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ҡаҙмашҡа килеп инеү менән уң яҡтан – Мәсет тауы, һулаҡайҙан Сусаҡтау ҡаршы ала. Ауылды икегә бүлеп, Ҡаҙмаш йылғаһы ағып ята. Уның һул яҡ яры буйлап Бәләкәй Ҡыҙылташ һәм Өлкән Ҡыҙылташ теҙелеп ултырған. Эргәләрендә бер нисә кисеү ҙә бар.
Тирмән кисеүе. Унда Фәхрислам Һатлыҡов олатай һыу тирмәне эшләгән. Үҙе кисеү яһап, һыу юлдары булдырған. Бейектән һыу ағып төшөп, тирмәндең ҡуласаһын әйләндергән. Ауыл халҡы күпме бойҙайы бар, шуны тарттырып алған. Тик тирмәндең иләге булмаған. 1930 йылда Фәхрислам олатайҙы кулак тип Себергә ебәрәләр. Ә тирмәнен колхозға тартып алалар. Бер нисә йылдан һуң ни сәбәптәндер ул янып китә. Әлеге көнгәсә тирмәндең ҙур бер ташы Хәҙис Хәмит улы Ниғмәтуллинда һаҡлана.
Сафин кисеүе. Был кисеүҙе Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Ғәбдинур Ташбулат улы Сафин бригадир булып эшләгән сағында колхоздың техникаһын бер баҫыуҙан икенсеһенә күсереү, шулай уҡ бесәнде фермаға турараҡ юлдан йөрөтөү өсөн эшләткән. Уны йәй көнө минең олатайым Шаһыбал Зекериә улы Моталов трактор менән Ҡаҙмаш йылғаһын йырып яһай. Ошонан ҡалған да инде кисеүҙең исеме.
Ишбулды күперен Ишбулды Хәмзә улы Мәхмүтов Ҡаҙмаш йылғаһы буйында ҡул көсө менән төҙөгән. Ат менән таш, бүрәнә, башҡа кәрәк-яраҡ ташыған. Был күпер халыҡ өсөн бесәнгә йөрөргә, йөк ташыуға бик уңайлы булған. Шулай уҡ Ишбулды ҡарағайҙары ла бар. Ул ағастарҙы М. И. Х. хәрефтәре буйлап ултыртып сыҡҡан. Үҙе һыу ҡойған, тәрбиәләгән һәм тирә-яғын кәртәләп ҡуйған. Ҡарағайҙар ултырған убала башҡа ағастар юҡ. Хәҙер уларға ярты быуаттан ашыу.
Ҡыҙыл йылғаһы буйында Татар күле һәм Татар ташы бар. Элек беҙҙең яҡтарҙа ла ҡырҡтартмасылар булған. Шулай бер мәл улар Амангилде ауылында йоҡларға ҡала. Өйҙөң хужалары төндә ҡунаҡтарҙың береһен талап, туҡмап үлтерә лә күлгә батырып ҡуя. Бер заман ҡырҡтартмасылар араларында берәү юҡ икәнен белеп ҡалып, уны эҙләй башлаған. Табалар. Үлтергән кешеләрҙе төрмәгә ебәрәләр, ә күлгә Татар күле тип исем бирәләр.(Ҡырҡтартмасы татар милләтенән булған.)
Халыҡ кешеләрҙең атҡарған хеҙмәтен баһалап, һәр береһен үҙ атамаһы менән йөрөтә һәм был дөрөҫ тә. Мин тарихтың киләсәк быуынға ла еткерелеүен теләйем.
Заһиҙә РӘЖӘПОВА, йәш хәбәрсе.
Әбйәлил районы, Ҡаҙмаш мәктәбе.


text:
1 ғинуар
1 ғинуар — григориан стиле буйынса йылдың 1-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 364 көн ҡала (кәбисә йылында 365).
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
- 6 Иҫкәрмәләр
Байрамдар
- — Яңы йыл байрамы.
- — Халыҡ-ара тыныслыҡ көнө.
- Куба — Азат ителеү көнө.
- Камерун — Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
- Словакия — Словакия Республикаһы ойошторола.
- Танзания — Ағас ултыртыу көнө.
- Чехия — Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
- Эстония — Евро көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1788 — Инглиз гәзиты «Таймс» (ингл. «The Times») сыға башлай.
- 1801 — Джузеппе Пиацци беренсе астероид — Церераны аса.
- 1804 — Гаити бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итә.
- 1909 — Бөйөк Британияла беренсе пенсиялар түләнә башлай.
- 1912 — Нанкинда Ҡытай Республикаһы иғлан ителә.
- 1925 — Норвегияның баш ҡалаһы исеме Ослоға үҙгәртелә.
- 1935 — Төркиәлә фамилиялар индерелә.
- 1956 — Судан Бөйөк Британиянан һәм Мысырҙан бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итә.
- 1984 — Бруней бойондороҡһоҙлоҡ ала.
- 1997 — «REN TV» телеканалы эш башлай.
- 1999 — Евро ҡулаҡсаһыҙ иҫәпләшеү булараҡ индерелә.
- 2002 — Евро менән ҡулаҡсаға иҫәпләшеү башлана.
- 2007 — Эвенк һәм Таймыр автономиялы округтары Красноярск крайы составына индерелә.
- 2007 — Пан Ги Мун БМО-ның 8-се генераль секретаре итеп һайлана.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1905 — Баҡаев Файзрахман Һибәтулла улы, педагог, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы.
- 1935 — Ғабдрахманов Абрар Хаҡ улы, композитор, Башҡортостандың халыҡ артисы (1995).
- 1950 — Факиһа Туғыҙбаева, Башҡортостандың халыҡ шағиры (2014), Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты, Рәсәй һәм Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
- 1950 — Хисамитдинова Фирҙәүес Ғилмитдин ҡыҙы, филология фәндәре докторы, профессор.
- 1970 — Зөлфиә Ханнанова, башҡорт шағиры, Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы (2004) һәм Рәмзилә Хисаметдинова исемендәге әҙәбиәт премияһы лауреаты (1996), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2008).
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1936 — Йәноҙаҡов Аҙнабай Сәғит улы, Башҡортостан Республикаһының ауыл хужалығы хеҙмәткәре, колхоз рәйесе, Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры.
- 1961 — Искәндәров Марсель Бәғҙәт улы, башҡорт яҙыусыһы.
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1892 — Таған Ғәлимйән Ғирфан улы, Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре, Башҡорт ғәскәрендә ҡаһарман полк сардары. Этнограф, музей белгесе, иҡтисад фәндәре докторы (1929).
- 1932 — Дәриға Фәйзуллина, Башҡортостандың халыҡ артисы.
- 1932 — Иманғолов Сулпан Ғоссам улы, башҡорт журналисы һәм сатирик шағиры.
- Мусина (Юлдашбаева) Римма Мөхтәр ҡыҙы (1.01.1937), йырсы, педагог. 1971—2014 йылдарҙа Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы. Профессор (1996). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1986). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы Әхмәр ауылынан[1].
- 1947 — Тимершин Рәдиф Мәхмүт улы, башҡорт шағиры, сатирик һәм юморист, тәржемәсе, СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы (1982), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997).
- 1972 — Васильев Кирилл Александрович, социаль эшҡыуары.
- 1972 — Ҡотоева Гөлназ Мират ҡыҙы, шағир, журналист, «Башҡортостан ҡыҙы» журналының баш мөхәррире, Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаты.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Васильев Валериан Михайлович (01.01.1883—2.05.1961), мари совет тел белгесе, фольклорсы, этнограф, крайҙы өйрәнеүсе, мәғрифәтсе, педагог һәм йәмәғәт эшмәкәре. Юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1957). Мари теле лингвистикаһына, мари халҡының этнографияһына, фольклористикаһына, музыка фәненә нигеҙ һалыусы, тәүге мари яҙыусыһы.
- Сәғитов Абдрахман Бикмөхәмәт улы (1.01.1898—10.1943), Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған педагог, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.
- Баймырҙин Ғаяз Исламетдин улы (1.01.1913—7.05.1948), хәрби осоусы, гвардия майоры (1943), Советтар Союзы Геройы (1944), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
- Варфоломеев Василий Михайлович (1.01.1923—1.09.1988), Дан орденының тулы кавалеры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Баҡалы районы Карповка ауылынан.
- Хәкимов Түрйән Ниғмәтйән улы (1.01.1928—2014), ауыл хужалығы алдынғыһы, 1962—1988 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Ҡырмыҫҡалы районының Фрунзе исемендәге колхоз бригадиры. Ленин, Октябрь революцияһы һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры. Сығышы менән ошо райондың Ибраһим ауылынан.
- Шәрипов Тәлғәт Муса улы (1.01.1928—21.03.2013) — үҙешмәкәр композитор. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1989) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1978). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы Имәнлеҡул ауылынан.
- Ғиләжетдинов Леонид Петрович (1.01.1933—12.07.1994), ғалим-химик-технолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1972), профессор (1980). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡалтасы районы Тымбаҡты ауылынан.
- Дауытов Вилләр Йомағол улы (1.01.1933—30.11.2007), башҡорт журналисы, партия, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
- Шәрипов Ришат Муса улы (1.01.1933—17.06.2004), электромонтажсы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1977). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы Имәнлеҡул ауылынан.
- Вавилов Александр Михайлович (1.01.1938), хеҙмәт ветераны, Ейәнсура районы «Заветы Ильича» колхозының элекке бригадиры, «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры.
- Вершинин Владимир Ильич, (1.01.1938), хеҙмәт ветераны, 1956—1994 йылдарҙа «Салауатнефтеоргсинтез» берекмәһенең техник-технологы һәм цех начальнигы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған химигы, Ленин һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Өфө районы Черкассы ауылынан.
- Зарипов Әбүзәр Ғариф улы (1.01.1938—11.02.2005), нефтсе-ғалим, шағир һәм публицист. Техник фәндәре кандидаты (1978), профессор, Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы (2004). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рационализаторы (1966). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1994). Йәрмәкәй районының почётлы гражданы.
- Сибәғәтов Мөхәмәтғәли Сәғит улы (1.01.1938), Хәйбулла районы «Таналыҡ» совхозының хеҙмәт ветераны, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған механизаторы.
- Мофазалова Рима Риза ҡыҙы (1.01.1943), ветеран-педагог, 1986—2000 йылдарҙа Октябрьский ҡалаһының 4-се башҡорт гимназияһы директоры, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы, ҡаланың почётлы гражданы.
- Нәбиева Венера Рөстамхан ҡыҙы (1.01.1943—26.05.2012), журналист, 1969—1998 йылдарҙа «Ҡыҙыл таң» гәзите хәбәрсеһе, СССР Журналистар союзы ағзаһы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Сығышы менән Бүздәк районының Бүздәк ауылынан.
- Николаев Николай Алексеевич (1.01.1943—2003), Стәрлетамаҡ районының ауыл хужалығы алдынғыһы, Ленин, Октябрь революцияһы һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.
- Ғәләүетдинов Ишмөхәмәт Ғилметдин улы (1.01.1948—10.10.2015), телсе-төркиәтсе, ҡурайсы, йәмәғәт эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһы Гуманитар фәндәр академяһының мөхбир ағзаһы, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (1995), филология фәндәре докторы (1992), профессор (1994). Рәсәй Федерацияһының (2005) һәм Башҡорт АССР-ының (1986) атҡаҙанған мәҙәниәт, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2008).
- Абдуллин Риф Мөҙәрис улы (1.01.1948), рәссам, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1999—2002 йылдарҙа М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы директоры. Рәсәй Федерацияһының (2016) һәм Башҡортостан Республикаһының (1998) атҡаҙанған рәссамы. Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия лауреаты (1994).
- Абҙаҡов Мирза Шакир улы (1.01.1948), Баймаҡ районының «Таналыҡ» кооперативы рәйесе, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
- Манапов Юлай Хәләф улы (1.01.1948—2013), журналист, йәмәғәт эшмәкәре, 1997—2003 йылдарҙа Бөрйән районының «Таң» гәзите мөхәррире, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре.
- Мулдашев Эрнст Рифғәт улы (1.01.1948), ғалим-офтальмолог-хирург, публицист. Медицина фәндәре докторы (1995), профессор (1996). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы (1998), спорт туризмы буйынса СССР-ҙың спорт мастеры (1978).
- Сәйфуллин Нур Рәшит улы (1.01.1948—1.11.2007), ғалим-инженер-технолог, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының 2-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты (1999—2003). Техник фәндәр докторы (1999). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы (1998), Рәсәй Федерацияһының почётлы нефтехимигы (1996), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2006).
- Фролов Борис Яковлевич (1.01.1948), Баймаҡ районы «Йылайыр» совхозы алдынғыһы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Ленин һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары кавалеры, Баймаҡ ҡалаһы һәм Баймаҡ районының почётлы гражданы.
- Әминев Әмир Мөхәмәт улы (1.01.1953), журналист, яҙыусы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993).
- Абдюков Фәнис Рәүеф улы (1.01.1958), «Газпром Нефтехим Салауат» йәмғиәте машинисы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы.
- Ғимаҙиева Әлфиә Барый ҡыҙы (1.01.1958), мәҙәниәт эшмәкәре, «Изгелек» хәйриә фондының башҡарыусы директор урынбаҫары, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
- Ғарифуллина Айһылыу Рәжәп ҡыҙы (1.01.1968), уҡытыусы, журналист, шағир. 2001 йылдан Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһының Яҙыусылар союздары ағзаһы.
- Иҫәндәүләтова Вилюра Әҙеһәм ҡыҙы (1.01.1968), «Башҡортостан» киностудияһы режиссёры, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1914 — Яруллин Фәрит Заһидулла улы, Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған композитор, беренсе татар балеты "Шүрәле"гә көй яҙыусы, Татарстандың Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1958).
- 1919 — Заһитов Ғабдулла Ғиниәтулла улы, педагог.
- 1939 — Сәхәүетдинов Венер Ғәзиз улы, хирург, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы ағза-корреспонденты (1995), медицина фәндәре докторы (1975), профессор (1975).
- 1954 — Ғилманова Шәүрә Ғәббәс ҡыҙы, тележурналист. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1994).
- 1954 — Ғимаев Сергей Наил улы, совет хоккейсыһы һәм тренеры, комментатор.
- 1959 — Ғиләжетдинов Салауат Мөхәмәт улы, башҡорт рәссамы.
- Рима Баталова (1.01.1964), спортсы, йәмәғәт эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһының 7-се саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты. Еңел атлетика буйынса СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1989), Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры, 13 тапҡыр Паралимпия уйындары чемпионы. (ваҡытлыса ҡуйып торҙом)
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 765 — Али ар-Риза, шиғый имамы.
- 1431 — Родриго Борджиа (папа Александр VI).
- 1912 — Мозес Абрамовиц, Америка иҡтисадсыһы.
- 1919 — Джером Дэвид Сэлинджер, Америка яҙыусыһы.
- 1948 — Грачёв Павел Сергеевич, генерал, 1992—1996 йылдарҙа Рәсәйҙең оборона министры.
- 1987 — Белова Евгения Михайловна, Рәсәй социаль эшҡыуары, балаларҙы, шул иҫәптән ДЦП диагнозы һәм башҡа һаулыҡтары сикле булғандарҙы, сыныҡтырыу, һауыҡтырыу һәм социаль реабилитациялау менән шөғөлләнеүсе «Һаумы!» шәхси балалар һауыҡтырыу үҙәген ойоштороусы.
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1573 — Малюта Скуратов, опричник.
- 1748 — Иоганн Бернулли, Швейцария математигы.
- 1894 — Генрих Герц, немец физигы.
- 1931 — Мартин Бейеринк, Голландия микробиологы.
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Башҡорт энциклопедияһы — Мусина Римма Мөхтәр ҡыҙы (Тикшерелгән 9 июнь 2018)


text:
Беҙҙең Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се башҡорт интернат-гимназияһында VII – VIII синыф уҡыусылары өсөн башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән II республика олимпиадаһы уҙҙы. Был бәйгегә үҙ көстәрен һынап ҡарарға 16 райондан, 4 ҡаланан 70-тән артыҡ уҡыусы килгәйне. Жюри ағзалары итеп баш ҡалабыҙҙан Башҡортостан Республикаһы Мәғарифты үҫтереү институтының педагогия фәндәре кандидаты Миндебай Юлмөхәмәтов, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының баш белгесе Рәйсә Күзбәкова, Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы кафедраһы мөдире, филология фәндәре докторы, профессор Зөһрә Сәләхова, ошо уҡ уҡыу йортонан доцент Ләйлә Хөсәйеновалар саҡырылғайны.
Олимпиада өс турҙан торҙо: беренсеһендә телһөйәрҙәр инша яҙыуҙа маһирлыҡтарын күрһәтһә, икенсеһендә бирелгән тексҡа филологик анализ эшләп, өсөнсө турҙа тест һорауҙарына яуап бирҙеләр. Уҡытыусылар ҙа бар ваҡыттарын файҙалы үткәрҙе: улар өсөн «Башҡорт телен һаҡлауҙа башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһының роле» тигән темаға «Түңәрәк өҫтәл» ойошторолдо. Шулай уҡ балаларҙа туған телгә, башҡорт әҙәбиәтенә ҡыҙыҡһыныу уятырлыҡ эш тәжрибәләре менән уртаҡлаштылар. Мәҫәлән, Фаягөл Тимербай ҡыҙы Әмирханова гимназиябыҙҙа ике айға һуҙылған «Башҡорт әҙәбиәте донъяһында» тигән конкурс хаҡында һөйләне. Бик ҡыҙыҡ сара булғайны ул. 20 декабрҙә башланған конкурс шарттары ла иғтибарҙы үҙенә тартып торҙо: һәр уҡылған әҫәр буйынса уҡыусылар төрлө эштәр үтәне (берәүҙәр һорауҙар төҙөнө, икенселәр оҡшатҡан геройы тураһында яҙҙы) һәм шул яҙмаларын лотереяға алмаштырҙылар. Ҡышҡы каникулдан һуң гөрләтеп уйын уйнатып алдыҡ. Ә 21 февраль – Халыҡ-ара туған телдәр көнөнә арналған байрамда иң күп китап уҡыған уҡыусыларға ҡиммәтле бүләктәр тапшырылды!
Ейәнсура районы уҡытыусыһы Ғайса Ишмөхәмәтов ағайҙың да тел тураһында сығышы күптәрҙе уйландырғандыр. Ә Ишембай районы Сәлих ауылынан Гөлшат апай Хисмәтуллина Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Зәйнәб Биишеваның «Кәмһетелгәндәр» романы буйынса видеофильм төшөргән. Гимназиябыҙҙың уҡытыусыһы, шағирә Ғәлиә Фәйзуллина әҙәбиәт уҡытыусыһының әҙәби әҫәрҙәрҙе тасуири һөйләй белеүенең әһәмиәте хаҡында сығыш яһап ҡына ҡалманы, Мостай Кәримдең «Өс таған»ынан өҙөк уҡып ишетттерҙе.
Бөтә көсөн һалып, ике тур һынауын үтеп сыҡҡан бәйгеселәр өсөн гимназистар шәп ял кисәһе уҙғарҙы. Шул арала ҡунаҡтар ҙа уйнап алды: Башҡортостаныбыҙ тураһында викторина һорауҙарына бик әүҙем яуап бирҙеләр. Уларға VII синыф уҡыусыһы Алмаз Усмановтың йырлауы менән һигеҙенсенән Эльвина Семёнованың өҙҙөрөп бейеүе бигерәк оҡшаны.
Иртәгеһенә тест һорауҙарына яуап биреп сыҡҡас, бәйгеселәр өсөн Рәсәй телевидениеһындағы билдәле уйын форматында ойошторолған «Үҙ уйының» викторинаһы уҙғарылды. Ныҡ ҡыҙыҡлы булды ул.
Ә сараны ябыу тантанаһында яңғыраған ошо һүҙҙәр һәр кемдең күңелендә уйылып ҡалғандыр:
– Олимпиада сәхнәһенә еңеүсе сифатында күтәрелгәнһегеҙ икән, еңеүсе титулы менән бергә һеҙҙең иңегеҙгә ҙур яуаплылыҡ та өҫтәлә. Телебеҙҙең яҙмышы – һеҙҙең ҡулда. Шуны онотмағыҙ: илебеҙгә лә, милләтебеҙгә лә телле килеш кенә терәк-таяныс була алаһығыҙ.
Телле булһаҡ ҡына беҙ халыҡбыҙ,
Беҙ тел менән илгә терәүбеҙ.
Беҙ телебеҙ менән бер яҙмышлы,
Беҙ телебеҙ менән берәүбеҙ!
Һеҙҙең һәр берегеҙ – ошо шиғыр юлдарындағы «беҙ»ҙең – берәүһе!
Ишембай ҡалаһында икенсе тапҡыр үткәрелгән бәйгелә матур йола тыуҙы: асыу тантанаһы бөтә залдың «Башҡорт телендә һөйләшәм» йыры менән башланһа, ябыу тантанаһы барыбыҙҙың да күңеленә яҡын Рәми Ғариповтың «Туған тел» шиғырын һөйләү флешмобы менән тамамланды.
Олимпиадала ҡатнашыу сәм, ғәм уятҡандыр, тағы ла юғарыраҡ үрҙәр яуларлыҡ ҡанаттар үҫтергәндер. Телебеҙҙең киләсәген уйлап, Ишембайға килгән тап ошо бәйгеселәрҙе киләсәктә Өфөлә үтәсәк XI cиныф уҡыусыларының олимпиадаһы еңеүселәре итеп тә күрербеҙ әле!
«Һау бул, олимпиада – 2018! Осрашҡанға тиклем, олимпиада – 2019!» – тип хушлашты алыҫ араларҙы яҡын итеп Ишембайға килгән илһөйәр, телһөйәр уҡыусылар.
Олимпиада үткәрелгәс, әлбиттә, еңеүселәре лә була. Шулай итеп, милли мәктәптәрҙә уҡыған VII синыфтар араһында Ғафури районының Красноусолдағы башҡорт интернат-гимназияһы уҡыусыһы Гөлнур Ибәтуллина I урын алһа, һигеҙенселәр араһында Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге башҡорт интернат-гимназияһы уҡыусыһы Илүзә Алтынсурина иң-иңе булды. Башҡорт телен урыҫ мәктәптәрендә туған тел булараҡ өйрәнгән VII синыф уҡыусылары араһында I урынды Әбйәлил районының Асҡарҙағы Таһир Күсимов исемендәге гимназия уҡыусыһы Света Килмөхәмәтова яуланы, ә һигеҙенселәр араһында – Рушан Ғәйнуллин. Был егет – Ишембай ҡалаһындағы Рәсәй Геройы Александр Достовалов исемендәге башҡорт кадет корпусы тәрбиәләнеүсеһе.
Яҡташыбыҙ Рәйсә Абдрахман ҡыҙы Күзбәкова Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы исеменән күп уҡыусыларға Рәхмәт хаттары ла тапшырҙы.
Гөлсәсәк ШӘРИПОВА, йәш хәбәрсе.
Ишембай ҡалаһы, Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге2-се башҡорт интернат-гимназияһы.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Страница 41
Пневмония аямай
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 15-01-2013, 12:33
Яңы йыл байрамдарында Көнбайыш хәрби округында төрлө хәрби частарҙа хеҙмәт иткән дүрт һалдат, үпкәһенә һыуыҡ тейҙереп, вафат булған.
Улар араһында 19 йәшлек Мәләүез ҡалаһы егете Зәкир Көсөкәев та бар. Хәрби медиктар вируслы-бактериаль инфекциялы пневмонияның эҙемтәләрен бөтөрөү өсөн барыһын да эшләһә лә, сирҙәре аҙған егеттәрҙе ҡотҡара алмайҙар. Дауалауҙа һәр һалдаттың организм үҙенсәлектәре лә иҫәпкә алына, улар пациенттарҙың ата-әсәләре менән дә бәйләнешкә инә. Әммә ҡайһы берҙә медицина ла көсһөҙ....
Улар араһында 19 йәшлек Мәләүез ҡалаһы егете Зәкир Көсөкәев та бар. Хәрби медиктар вируслы-бактериаль инфекциялы пневмонияның эҙемтәләрен бөтөрөү өсөн барыһын да эшләһә лә, сирҙәре аҙған егеттәрҙе ҡотҡара алмайҙар. Дауалауҙа һәр һалдаттың организм үҙенсәлектәре лә иҫәпкә алына, улар пациенттарҙың ата-әсәләре менән дә бәйләнешкә инә. Әммә ҡайһы берҙә медицина ла көсһөҙ....
Флюорография зыянлымы?
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 11-01-2013, 12:30
Туберкулез бөгөн дә хәүефле сир һанала. Статистика буйынса, инфекция һәм паразит ауырыуҙарҙан вафат булыусыларҙың 80 – 85 процентын нәҡ ошо сирҙе йоҡтороусылар тәшкил итә. Туберкулез менән сирләүсе йүткергән, сөскөргән, һөйләшкән мәлдә сир башҡаларға һауа-тамсы юлы аша йоға. Автобуста йә магазинда уны йоҡтороу мөмкинлеге үтә ҙур түгел, әммә иммунитеты ҡаҡшаған кешенең ауырып китеүе ихтимал.
Был сир кешенең социаль-иҡтисади тормошо менән тығыҙ бәйләнгән. Насар туҡланыу, ҡояш яҡтылығы етмәү, һыуыҡ һәм дымлы торлаҡ уның аҙыуына сәбәпсе....
Шифалы үләндәрҙең урыҫса атамаһы
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 11-01-2013, 12:29
Айыу емеше – купена лекарственная
Айыу (урман) йыуаһы – черемша, лук победный
Айыу көпшәһе – дягиль лекарственный, дудник обыкновенный
Айыу ҡолағы – коровяк обыкновенный, медвежье ухо
Аҡ әнис – тмин обыкновенный...
Айыу (урман) йыуаһы – черемша, лук победный
Айыу көпшәһе – дягиль лекарственный, дудник обыкновенный
Айыу ҡолағы – коровяк обыкновенный, медвежье ухо
Аҡ әнис – тмин обыкновенный...
һорау-яуап
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 11-01-2013, 12:28
«Полис кәрәкме?»
Миңә 75 йәш. Үҙемде һау тип иҫәпләйем, бер нисә йыл инде дауахана тупһаһына баҫҡаным да юҡ. Кешеләр медицина полистарын яңырта. Яҡын арала табиптарға мөрәжәғәт итергә уйламайым, шуға миңә уны мотлаҡ алмаштырырға кәрәкме?...
Миңә 75 йәш. Үҙемде һау тип иҫәпләйем, бер нисә йыл инде дауахана тупһаһына баҫҡаным да юҡ. Кешеләр медицина полистарын яңырта. Яҡын арала табиптарға мөрәжәғәт итергә уйламайым, шуға миңә уны мотлаҡ алмаштырырға кәрәкме?...
Ҡулдар – кешенең визит картаһы
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 11-01-2013, 12:27
Күп ҡатын-ҡыҙҙар бит-муйын тиреһен тәрбиәләүгә күп ваҡытын сарыф итә. Ә бына ҡул һәм тырнаҡтары иғтибарҙан ситтә ҡала. Эйе, күптәр ҡулына туҡландырыусы крем һөртә, тырнаҡтарын лак менән буяй, әммә был ғына етмәй. Ҡулдарығыҙҙың йомшаҡ булыуын, уға ҡағылғандар уның нәфислеген хәтерендә ҡалдырыуын теләһәгеҙ, түбәндәге кәңәштәргә ҡолаҡ һалығыҙ....
Бөйөр ауыртҡанда ярҙам итер
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 11-01-2013, 12:26
Мастопатия йонсотһа...
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 11-01-2013, 12:25
Бик оҙаҡ мастопатиянан яфаландым. Килендәшем был сирҙән бик шәп дауа өйрәтте. Һөҙөмтәлә бер аҙна тигәндә һауыҡтым! Мин бөтәһе ете процедура үттем, ә ҡыҙыма бишәү ҙә етте. Дауаланыуыма бер йыл үтте, сир миндә ҡабатланманы.
Ике йөҙ грамм тирәһе ҡыҙыл сөгөлдөрҙө ҡырғыстан үткәрегеҙ. Шунан уны быяла һауытҡа һалып, ҡайнар һыу ҡойолған кәстрүлгә ултыртығыҙ. Сөгөлдөр йылынғас...
Ике йөҙ грамм тирәһе ҡыҙыл сөгөлдөрҙө ҡырғыстан үткәрегеҙ. Шунан уны быяла һауытҡа һалып, ҡайнар һыу ҡойолған кәстрүлгә ултыртығыҙ. Сөгөлдөр йылынғас...
Никотин ҡоллоғонан азат булығыҙ!
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 11-01-2013, 12:25
Тәмәкенән ҡотолорға теләүселәргә бер ысул өйрәтмәксемен. Был турала “ЗОЖ” гәзитендә уҡығайным. Урыҫтарҙың Масленица байрамының һуңғы көнө “Прощенное воскресенье” тип атала. Шул төндә һуңғы тәмәкене тартығыҙ ҙа, ҡабы менән ҡуша сүплеккә ырғытығыҙ. Шунан ары тартыу теләге барлыҡҡа килмәҫ. “Прощенное воскресенье” 2013 йылдың 17 мартында була.
Оҙаҡ йылдар күпләп тәмәке тартыусы был алама ғәҙәтенән ҡотолғас та сәсәп йонсой. Башҡортостандың билдәле фитотерапевы Рим Әхмәтовтың рецебы һеҙгә ярҙам итер....
Оҙаҡ йылдар күпләп тәмәке тартыусы был алама ғәҙәтенән ҡотолғас та сәсәп йонсой. Башҡортостандың билдәле фитотерапевы Рим Әхмәтовтың рецебы һеҙгә ярҙам итер....
Умыртҡа бағанаһы – ул ғүмер ағасы
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 11-01-2013, 12:24
Медицина фәндәре кандидаты, юғары категориялы табип, Башҡортостандың атҡаҙанған табибы, БДМУ-ның физик тәрбиә, дауалаусы физик культура һәм табиплыҡ контроле кафедраһы доценты Зөбәйер Мусин менән умыртҡа бағанаһының сәләмәтлеге хаҡында һөйләштек.
– Ҡытайҙар умыртҡаны, ғүмер ағасы, ти. Ысынлап та, уның торошона дөйөм һаулыҡ тығыҙ бәйләнгән. Умыртҡа эсенән арҡа мейеһе үтә, ул эске ағзалар һәм баш мейеһе менән бәйләнеш булдыра....
Табиптарҙы ла аңлау кәрәк
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 11-01-2013, 12:01
(«Хәрби-табип комиссияһы нимә ҡараған?», «Йәшлек», 20 ноябрь, 2012 йыл, N89)
З. Хәсәнованың «Хәрби-табип комиссияһы нимә ҡараған?» исемле мәҡәләһен уҡып саҡҡас та, авторҙың борсолоулы, үпкәле һүҙҙәрен ниндәйҙер кимәлдә үҙемә ҡағылышлы һымағыраҡ итеп ҡабул иттем. Сөнки мин – элекке хәрби табип. Инде ун йыл тирәһе отставкала булыуыма ҡарамаҫтан, һаман да үҙемде шул «тире» эсендәге кеүек тоям. «Яман шеш» тип аталған шундай ҙа етди сирҙәрҙе лә ваҡытында күреп, тейешенсә диагноз ҡуя алмаған табиптарға ҡарата, тәү ҡарауҙа, ысынлап та, тап автор ҡуйған һорау бик тә урынлы һымаҡ....
З. Хәсәнованың «Хәрби-табип комиссияһы нимә ҡараған?» исемле мәҡәләһен уҡып саҡҡас та, авторҙың борсолоулы, үпкәле һүҙҙәрен ниндәйҙер кимәлдә үҙемә ҡағылышлы һымағыраҡ итеп ҡабул иттем. Сөнки мин – элекке хәрби табип. Инде ун йыл тирәһе отставкала булыуыма ҡарамаҫтан, һаман да үҙемде шул «тире» эсендәге кеүек тоям. «Яман шеш» тип аталған шундай ҙа етди сирҙәрҙе лә ваҡытында күреп, тейешенсә диагноз ҡуя алмаған табиптарға ҡарата, тәү ҡарауҙа, ысынлап та, тап автор ҡуйған һорау бик тә урынлы һымаҡ....
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 504
ИҘЕЛБАЕВ Ғабдулла Сәфәрғәле улы [1893, Ырымбур губ. ш. уҡ исемле өйәҙе Теләүембәт а. (БР‑ҙың Күгәрсен р‑ны) — 7.3.1918, Ырымбур губ. Орск өйәҙе Баймаҡ а., хәҙ. Баймаҡ ҡ.], Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы. 1‑се Ырымбур ир балалар гимназияһын тамамлаған (1914). Ҡазан ун‑тында уҡый (1914—15). Ырымбур губернаһының башҡортфедералистарынан Бөтә Рәсәй Ойоштороу йыйылышы депутаты. 1915—17 йй. рус армияһында, поручик. 1917 й. Симферополь ҡ. хеҙмәт итә. Башҡорт хөкүмәте һәм Кесе ҡоролтай ағзаһы. 1918 й. башында Ә.Б.Ҡарамышев һәм Ғ.С.Мағазов м‑н берлектә Бөрйән-Түңгәүер кантонында 1‑се башҡ. полкын ойоштороуға етәкселек итә. 2‑се мартта Баймаҡ эшсе депутаттары советы вәкилдәре тарафынан ҡулға алына. Атыла (ҡара: Баймаҡта Башҡорт хөкүмәте ағзаларын атыу). Башҡорт ғәскәренең 2‑се Башҡорт ирекле кавалерия полкы И. исемен йөрөткән.
Әҙәб.: Ярмуллин А.Ш. Автономиялы Башҡортостан байрағы аҫтында. Өфө, 2009.
М.М.Ҡолшәрипов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Өфөлә Октябрь проспектында юлды ремонтлай башланылар
Өфөлә Октябрь проспектында юлды ремонтлай башланылар Фото: Орджоникидзе районы хакимиәте
ӨФӨ, 2018 йыл, 17 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Дарья Петрова/.
Өфөлә «Хәүефһеҙ һәм сифатлы юлдар» проектын ғәмәлгә ашырыу дауам итә. Программаға ингән участкаларҙың береһе Төньяҡ инеү юлынан Чудинов урамына тиклем Октябрь проспектында урынлашҡан. Уның оҙонлоғо 2,1 саҡрым тәшкил итә.
Хәҙер был участкала хәрәкәт ауырлашҡан – бында асфальттың элекке ҡатламын сисеү, шулай уҡ люктарҙы алмаштырыу эштәре бара, тип хәбәр итә Өфөнөң Орджоникидзе районы хакимиәте. Юл ҡатламын капиталь ремонтлауҙы 20 октябргә тиклем тамамлау күҙаллана.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, «Хәүефһеҙ һәм сифатлы юлдар» программаһына бөтәһе Өфөләге 52 урам ингән, 2018 йылда йүнәтеләсәк участкаларҙың дөйөм оҙонлоғо – 81,6 саҡрым.
http://www.bashinform.ru/news/1159155-v-ufe-nachali-remontirovat-dorogu-na-prospekte-oktyabrya/


text:
Доға
Доға (ғәр. دعاء) — Исламда ялбарыу, Аллаһ тәғәләгә мөрәжәғәт итеү; ғибәҙәттәрҙең бер төрө. Доға төрлө шарттарҙа уҡыла. Ғәҙәттә мосолмандар берәй эш башлағанда Алланан ярҙам һорайҙар
Йөкмәткеһе
Мәғәнәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡөрьәндә әйтелгән: "Аллаһы тәғәлә әйткән: Һорағыҙ, Мин һеҙгә яуап бирермен[1]. Хәҙистәрҙә ҡасан һәм ниндәй осраҡтарҙа Аллаһы тәғәләнең рәхимен һорап мөрәжәғәт итеү мөмкинлектәре күп килтерелгән.
Аллаһыға ялбарған ваҡытта мосолман Унан ниндәйҙер ярҙам йәки нимәнәндер ҡотҡарыу һорауы мөмкин; шулай уҡ кеше Аллаһыға мөхәббәтен белдереп доға ҡылыуы мөмкин.
Доға ҡабул булһын өсөн кешенең ғәмәле ошолай булырға тейеш: бары тик Аллаһы тәғәләгә генә ялбарырға; доға шәриғәткә ярашлы булырға; Аллаға ихлас инанырға һәм яуап булырына ышанырға; ҡыйыу һәм ныҡышмал булырға [2].
Доға төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Намаҙҙан һуң уҡыла торған доға — ғәҙәттә ҡулды өҫкә күтәреп уҡыйҙар.
- Ҡонотта уҡыла торған доға — фарыз намаҙҙарҙа икенсе рәкәғәттән һуң уҡыла.
- Витр намаҙында уҡыла торған доға[3].
- Аҙнаның һәр көнөндә уҡыла торған доғалар .
- Рамаҙан айында һәр көн уҡыла торған ҡыҫҡа доғалар.
- Ҡәҙер төнөндә уҡыла торған доға.
- Йыназаға бағышланған доғалар.
- Байрамдағы доғалар.
- Айырым осраҡтарҙа уҡыла торған доғалар (мәҫәлән: һауығыуҙы, уңышлы никахты, бала биреүҙе, ямғыр ебәреүҙе һәм башҡаларҙы һорау).
- Күҙ тейеүҙән һәм сихырҙан доғалар.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Ҡөрьән Кәрим (башҡортса)[1]|40|60
- ↑ AskImam.ru
- ↑ Ночной намаз (желательный «салят ал-лейл»)
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡөрьән Кәрим (башҡортса)[2]
- Али-заде, А. А. доға // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — 400 с. — (Золотой фонд исламской мысли). — 3000 экз. — ISBN 5-98443-025-8 (рус.).
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Как усилить наши ду'а?. AskImam.ru. 30 август 2013 тикшерелгән.


text:
Төркмәнстан
Төркмәнстан (Төрөкмәнстан; төркм. Türkmenistan/Түркменистан/تۆركمنيستآن) — Урта Азиялағы дәүләт. Көньяҡтан Иран, Афғанстан илдәре менән, төньяҡтан Ҡаҙағстан һәм Үзбәкстан менән сиктәш, көнбайыш сиге Каспий диңгеҙенә сыға. 1992 йылдың 2 мартынан Берләшкән милләттәр ойошмаһы ағзаһы.
Илдең баш ҡалаһы — Ашҡабад.
Нейтраль дәүләт. Республика президенты — Ҡорбанҡулы Бәрдемөхәммәтов.
Төркмәнстан 6 административ биләмәгә бүленә: 5 виләйәт һәм виләйәт хоҡуғы булған 1 ҡала.
Халыҡтың күпселеге ислам динен тота.
Төркмәнстан тәбиғи газ запастары буйынса донъяла 4-се урынды, газ ятҡылыҡтары буйынса 2-се урынды биләй. 1993 йылдан илдә электр энергияһын, газ һәм һыуҙы бушлай ҡулланыу өсөн лимит булдырылған.
1991 йылдың 27 октябре — Төркмәнстандың үҙаллалыҡ иғлан иткән көнө. Парламент — Мәжлес (парламент, 125 депутат). Депутаттар 5 йылға бер мандатлы округта һайлана.
Йөкмәткеһе
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Беҙҙең эраға тиклем II быуат алдынан Төркмәнстанда Марган цивилизацияһы булдырыла.
- Беҙҙең эраға тиклем VI—IV быуат алдынан Төркмәнстан территорияһы Персия составында була.
- Артабан Төркмәнстан Парфия, Сасанидтар, төрки дәүләттәре составында була.
- 1869—1885 йылда Рәсәйгә ҡушыла (Каспий арты өлкәһе).
- 1917 йылдың ноябрендә Төркөстан АССР составында Төркмәнстан автономиялы өлкә була. 1924 йылда Төркмән ССР төҙөлә.
- 1948 йылдын 6 октябрендә Төркмәнстанда көслө ер тетрәүе һөҙөмтәһендә 100 мең кеше вафат була.
Төркмәнстанда нефть, газ, көкөрт, свинец, мирабилит, йод, бром ятҡылыҡтары бар.
Төркмәнстан виләйәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ашҡабад ҡалаһы
- Аһал виләйәте. Үҙәк ҡалаһы — Әнеү.
- Балҡан виләйәте. Үҙәк ҡалаһы — Балҡанабад (Нәбиттау).
- Ташуғыҙ виләйәте. Үҙәк ҡалаһы — Ташуғыҙ.
- Лебап виләйәте. Үҙәк ҡалаһы — Төркмәнабад (Сәржәү).
- Мары виләйәте. Үҙәк ҡалаһы - Мары.


text:
Сомалиленд
Сомалиленд — Сомали ярымутрауының төньяғында урынлашҡан танылмаған дәүләт, Британияның элекке колонияһы. Булмаған Сомали дәүдәтенең өлөшө тип таныла. Баш ҡалаһы — Харгейса ҡалаһы.
Дөйөм тасуирлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сомалиленд территорияһында (138 мең. км²) Сомали халҡының өстән бере йәшәй (3 млн тирәһе кеше, 2003 йыл). Юридик яҡтан провинция әлегә тиклем Сомали өлөшө тип һанала, Һуңғы йылдарҙа һуғыш барыу сәбәпле күсмә хөкүмәт илдең күп өлөшөн контрольдә тотмай. Сомали халҡының яртыһы күсмә тормошта йәшәгән малсылар. сомали, ғәрәп һәм инглиз телдәре рәсми телдәр. Барлыҡ Сомалиленд халҡы — сөнни мосолмандар.
2003 йылда үткәрелгән референдум һөҙөмтәләре буйынса , халыҡтың 99 % -ҡа яҡын өлөшө бойондороҡһоҙлоҡ һәм яңы Сомаленд Конституцияһы яҡлы.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
Аҙнабаева Флүрә Фәтхи ҡыҙы
Флүрә Фәтхи ҡыҙы Аҙнабаева (1937 йылдың 29 марты, Силәбе өлкәһе Сосновка районы Туҡтыбай ауылы) — башҡорт педагог-методисы, педагогия фәндәре кандидаты (1988).
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Флүрә Фәтхи ҡыҙы Аҙнабаева 1937 йылдың 29 мартында Силәбе өлкәһе Сосновка районы Туҡтыбай ауылында тыуған.
1961 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.
1961—1962 йылдарҙа Белорет урта мәктәбендә уҡыта.
1962 йылдан алып «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналы хеҙмәткәре, «Русский язык в башкирской школе» журналының яуаплы секретары.
1986 йылдан башлап Рәсәй Федерацияһының Милли мәғариф проблемалары институтының Башҡортостан филиалында өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1993 йылдан — мөдир, бер үк ваҡытта 1999—2006 йылдарҙа Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институты уҡытыусыһы.
Ғилми эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фәнни тикшеренеүҙәре башҡорт мәктәптәренең башланғыс кластарында рус телен уҡытыуҙың яңы технологияларына, үҫтереүсе белем биреү проблемаларына арналған. 70-тән ашыу фәнни һәм уҡытыу-методик хеҙмәт, шул иҫәптән башҡорт мәктәптәренең башланғыс кластары өсөн рус теле дәреслектәре авторы.
Хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Русский язык: учеб. для 1 класса башкир.шк. — Уфа, 2000;
- Русский язык: учеб. для 4 класса башкир. шк. — Уфа, 2000;
- Русский язык; учеб. для 3 класса башкир. шк. по системе развивающего обучения Д. Б. Эльконина — В. В. Давыдова. — Уфа, 2009 (авторҙ.).
Маҡтаулы исеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1993).
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аҙнабаева Флүрә Фәтхи ҡыҙы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- 29 мартта тыуғандар
- 1937 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Алфавит буйынса ғалимдар
- Башҡортостандың атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәрҙәре
- Башҡортостан ғалимдары
- Силәбе өлкәһе башҡорттары
- Башҡорт дәүләт университетын тамамлаусылар
- Педагогия фәндәре кандидаттары
- «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналы хеҙмәткәрҙәре


text:
Ҡултыҡ
Ҡултыҡ — океандың, диңгеҙҙең ҡоро ер эсенә кереп торған өлөшө. Ҡултыҡтың гидрологик һәм гидрохимик шарттары һыү ятҡылығы менән бер төрлө. Ҡайһы бер осраҡта климат һәм материктан ағып төшкән йылғалар һыу составын үҙгәртә.
Ҡултыҡ төрҙәре: бухта, фьорд, лагуна, гавань.
Донъя океанында иң ҙур ҡултыҡтар: Аляска, Бенгаль, Бискай, Австралия ҙур, Гвинея ҡултыҡтары.
Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гейрангер-фьорд, Норвегия
Венециан лагунаһы. Космостан күренеш.
Днестр йылғаһында Днестр лиманы. Космостан күренеш.


text:
- Подробности
- Просмотров: 472
АГНОСТИЦИЗМ (гр. agnostos — танып белеп булмаған), ысынбарлыҡты һәм хәҡиҡәтте танып белеү мөмкинлеген инҡар иткән фәлсәфәүи тәғлимәт. А. идеяларын софистар, скептиктар һәм неоплатониктар алға һөргән. Классик А. Дж.Беркли, Д.Юм һәм И.Кант хеҙмәттәрендә сағылдырыла. А. донъяның бөтмәҫ, сикһеҙ һәм үҙгәреүсән булыуы, уны аңлап белеүҙең ауырлығы, күренештәрҙең сифаты асылынан ныҡ айырылыуы арҡаһында барлыҡҡа килә. А. донъяны танып белеүҙең һәм рациональ аң сиктәрен асыҡлауҙың гносеологик проблемаларын аса, теләһә ҡайһы “сик билдәһен” ҡуйыуҙың һәм фәлсәфәүи дәлилләүҙең шартлы булыуын күрһәтә. Башҡорттарҙа А. 18 б. аҙ. — 19 б. башында милли иҙеүҙең көсәйеүе, хөкүмәттең колонизаторлыҡ сәйәсәте [Башҡорт ихтилалдарын (17—18 бб.) баҫтырыу, Ырымбур мосолман дини йыйылышын ойоштороу, идара итеүҙең кантон системаһын индереү һ.б.] эҙемтәһе булараҡ донъяға шиксел ҡараш рәүешендә барлыҡҡа килә. Башҡ. аҡыл эйәләре Ш.Зәки, Ғ.Соҡорой һ.б. суфыйсылыҡта иррациональ ҡараш яҡлы була. А. позицияһы техноген цивилизация кризисы, фәндең мөмкинлектәре сиклелегенә баҫым яһаусы антисциентизм үҫеше, донъяны танып белеүҙең ғилми булмаған формаларының популярлығы һөҙөмтәһендә көсәйә.
И.М.Орешников
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
Алырға Йыйыу өсөн уйындар Казино Онлайн системаһы аша cystic fibrosis – Хәҙер £бушҡа 5
Казино бушлай ҡарай cystic fibrosis. Казино.strictlyslots.ЕС – Шулай Һаҡлана, Тип, Һеҙ, Еңеү Яуланы.!
Теркәлеү өсөн мгновенное £5 Беспардонный Кредит Casino.uk.com – Депозит Талап Ителмәй
Иң яҡшы наслаждайся был мобиль түләүҙәр системаһы сайттарҙың береһендә казино бушлай cystic fibrosis депозит & Уйнарға реаль аҡса
Casino.uk.com иң яңы һәм мобиль онлайн казино өсөн шаҡҡатыра мауығыу уйындар сәхнәгә бөйөк британия һәм сиктән тыш шау-шыу тиҙ генә тыуҙыра. Зарегистрировалась өсөн уларҙың уйлап онлайн уйын йәмәғәтселеге алырға £бушҡа 5 приветственный бонус послед өсөн бонус тиклем депозит $ 500. Уйнау өсөн 120 уйындар, наслаждайся уникаль острыми ощущение был сочетании менән сенсационно акцияһы " Онлайн Казино Аша Cystic Fibrosis һәм бер аҙҙан атаһы күрергә, барлыҡ суета! Менән варианттары Казино Онлайн cystic fibrosis яҡын арала, уйынсылар шулай уҡ аласаҡтар тиҙ һәм бөтә депозит һәм бүләк ал тағы ла күберәк онлайн уйын автоматтары өҫтөнлөктәре түләү системаһы cystic fibrosis.
Топ бушлай синов бөйөк британия юҡ мобиль депозит был казино промо-акциялар & Бонусы Тәҡдимдәр – Хәҙер Уйнарға
Алырға £5 Безлимитный Бонус + Наслаждайся 200% Бонус 1-се депозит
Боку түләргә мобиль был, һис шикһеҙ, иң популяр казино онлайн ысулдары депозита: Уйынсылар ала ставкалары реаль аҡса уйнарға казино онлайн-кеҫә телефоны ярҙамында кредит ссср £5. Шулай булғас, оливки бер’S счетына шундай уҡ ябай, шул тиклем сафҡа индереү СМС рәт-рәт. Улар кешене йә изге эштәр, ни өсөн был уйынсылар шулай ҙа эҙләй онлайн казино, улар ҡатнаша cystic fibrosis?
Өҫтөнлөктәр уйындар казино тип ҡабул cystic fibrosis депозиты
Ярай,, был’ң ябай, аҫылда,, -тармаҡ һәм ҡағиҙәләрен араһында килешеүҙәр онлайн казино һәм кәрәҙле операторҙар: Уйынсылар ла, улар инә депозит" уйнау менән Белом мөмкин телефон’т алыу, теләсә ниндәй бонусов һәм күпселек акциялар, онлайн игорные кеүек клубтары casino.uk.com итәһе. Был яһай Казино Онлайн аша cystic fibrosis иң яҡшы буласаҡ тере, әгәр улар’тәү башлап яҡлаусы:
- Бонустар тиклем £500
- 10% эшк тәҡдимдәр
- Релд бонустар
- VIP-оран клуб-казино
Онлайн казино был аҡсалар cystic fibrosis-был, һис шикһеҙ, иң яҡшы вариант Казино Онлайн системаһы аша cystic fibrosis өсөн уйынсылар алырға теләүселәр максималь уңышты һәр хеҙмәтен, ул улар эшлиләр, шулай булғас, слеты өсөн обновления. Тиклем, шунан һуң,, уйынсылар ала наслаждаться слот түләргә телефон счетына өсөн быстро һәм еңел еңеүҙәр, йәки эшләргә кредит/дебете, шулай уҡ аша электрон кошелек түләүҙәрҙе, әгәр унда’ң конкрет акциялар/бонус улар’тәү башлап яҡлаусы.
Эшләргә Спиннинг менән топ онлайн уйындар уйнарға казино Casino.uk.com
Түбәндә аҙыҡ-түлек булмаған депозит түләүе системаһы таблицаһының казино cystic fibrosis һуң күҙәтеү дауам итә
Слот Өсөн Бонус Депозит | Slotjar Онлайн Казино һәм телефон £200 бушлай!
Слот өсөн бонус депозит был Slotjar тиклем 200 евро...Уҡырға Күҙәтеү
Үрге Сайтында Слот - Телефон һәм онлайн-уйындар казино
TopSlotSite’ң күптән түгел тапшыра мобиль бонус казино. Буйынса...Уҡырға Күҙәтеү
Ҡаты Слот Бонус Казино | Сайтҡа Ярашлы £500 Депозит !
Бөйөк британия мобиль ҡәтғи казино – Тере Онлайн...Уҡырға Күҙәтеү
Coinfalls Үрге Слот Казино Уйын Бонустар
Бушлай ала £бер бонус уйын автоматтары казино 505 Coinfalls Топ...Уҡырға Күҙәтеү
Иң Яҡшы Мобиль Тәҡдим Слот Казино Текә Уйнай.
Прикольный Уйын Казино – Иң Һалҡын Слот Бонустар Һеҙ Сайттың...Уҡырға Күҙәтеү
Pocketwin Мобиль Казино Һәм Слот Безлимитный Бонус Алырға £Бушҡа 5
Уйнарға Захватывающий Мобиль Слот Безлимитный Бонус & Аласаҡһыҙ $ 5...Уҡырға Күҙәтеү
Слот Казино Онлайн Уйындарында Уңыштар Һәм Мобиль Телефон
£200 Аҡсалата Бонусын – Иҫ киткес уйын өҫтөнлөк...Уҡырға Күҙәтеү
Адрес Казино | £5 бушлай бонус өсөн түләгән ваҡытта телефон һәм £м+ Джек!
Ҡушылығыҙ Почта Казино: ИК’s яңы Мобиль Слот онлайн, &...Уҡырға Күҙәтеү
mFortune | Яңы Мобиль казино бушлай бонус яуап биреү!
mFortune береһе булып тора уникаль мобиль бөйөк британия казино! Буйынса...Уҡырға Күҙәтеү
Слот уйындар аҡса еләк слот
Емеш-еләк һәм аҡсалар уйыны уйнай. слот арҡаһынан слот өсөн, еңеү өсөн...Уҡырға Күҙәтеү
Файҙаланып, бонус-тәгәрмәс технологияһы, Монтесума-видео-слот менән 5 барабаны һәм 30 линиялары, "йыйылмаһы" тәрән ҡырағай тәбиғәт Үҙәк Америка. Маҡсаты-әлеге видео-слотов ҡотолоу өсөн от гнева үҙ дубай эмират хөкүмәт рәйесе, Монтесума.Оҫта башҡарыусы ала эшләргә ставкалары р-се долларға тиклем 150 өсөн спид. Бер генә лә түңәрәк 30, тәңкәләр-се варится 0.30 өсөн 150.00. Был уйын эйә бушлай вращения, улар запускаемся, ҡасан уйынсыһы ала һәрхәлдә 3 Йыла символдары, теләсә ҡайһы был урында барабана. Була уотсворт 25 юҡҡа арҡа буйлап, ниндәй премия колесо. Менән бонусы гарантияһы технология, Монтесума ышандыра, һәр хәлдә еңеү яулай 10 тапҡыр ставка татарстанда бушлай вращения.
Һеҙ ждет? Ташлап, бер ни тиклем аҡса"! Ябай бер нисә баҫығыҙ кнопок на cystic fibrosis өсөн депозита. Хатта атаһыҙ өсөн һайларға түли алмайса депозита һәм мгновенное захватить £5 бонус һеҙ ҡасан булыуын тикшерергә иҫәп яҙмаһы! Күп бонусов һәм акциялар улар кешене йә изге эштәр көтә укротиться башлап ебәреү өсөн быйыл еңергә!
Иң яҡшы казино онлайн блогы өсөн cystic fibrosis Казино.strictlyslots.ЕС – Шулай Һаҡлана, Тип, Һеҙ, Еңеү Яуланы.!


text:
Дүрт ҡатлы бейек йорттоң ҡапҡаһын асып, эскә ингәс тә аллы-гөллө сәскәләр иғтибарҙы йәлеп итә. Ихата йәм-йәшел үлән менән ҡапланған. Балалар майҙансығы ла бар, бер яҡ ситтә ләүкелдәп ап-аҡ ҡына эттәре лә өрөп тора. Ултырып ял итер өсөн уңайлы ғына беседка ла яһап ҡуйылған. Ҡала ситендә хан һарайындай ошондай күркәм йортта кемдәр йәшәй икән, тиһегеҙме? Билдәле композитор, «Яңғыҙ миләш», «Әлдермеш», «Тыуған яҡ», «Ҡыҙыл розалар» кеүек популяр йырҙар авторы Урал Рәшитов һәм уның матур, татыу ғаиләһе.
Килеп ингәс тә, уларҙың ҡунаҡсыллығы, ябайлығы хайран итте. Аш-һыу бүлмәһенә үткәс, хужабикәнең уңғанлығы күҙгә салынмай ҡалманы. Айгөл (сәхнә исеме – Азалия) бигерәк бешеренергә оҫта икән. Ғаилә башлығына ла һүҙ тейҙерерлек түгел, йорттағы күп кенә йыһаздарҙы үҙ ҡулдары менән эшләгән булып сыҡты. Бөтә ерҙә тәртип. Мөхәббәтле ғаиләлә бәхеткә, ата-әсәһенең наҙына, йылыһына сорналып, өс бала үҫә. Әйткәндәй, өлкәндәр һөйләшкәндә уларҙың барлығы ла һиҙелмәне. Уйын бүлмәһендә Морат ағаһы менән Әмирә апаһы бер йәше лә тулмаған Булат ҡустыларын илатмай ғына ҡарап торҙо бит әле.
Урал Рәшитовтың эш бүлмәһе иң өҫкө – дүртенсе ҡатта. Унда музыкаль аппаратураларҙан тыш, гантель, тренажёр, гер кеүек спорт кәрәк-яраҡтары ла урын алған. Сәләмәт тормош алып барған композитор спорт менән дә даими шөғөлләнә. Балаларын да үҙенең өлгөһөндә тәрбиәләй. Ҡырҡ тапҡыр әйтеп аңлатҡансы, бер тапҡыр күрһәтеү отошлораҡ шул. Бергәләп йүгерәләр, күмәкләп шөғөлләнәләр.
Тормош иптәшенең ижадына мөкиббән ҡатыны уға һәр яҡлап терәк булырға тырыша.
– Хоҙай Тәғәлә тарафынан шундай һәләт бирелгән икән, был турала һәр ваҡыт иҫтә тоторға кәрәк. Әгәр һыу бер урында аҡмай торһа, ул йәшәрә, боҙола башлар ине. Урал да саҡ ҡына ижад эшенән туҡталып ҡалһа, бөтә нәмә кирегә киткән кеүек. Ә йыр яҙылған ваҡытта – өйҙә байрам. Әлеге көндә ул – 400-ҙән артыҡ йыр авторы. Урал – халыҡ яратҡан композитор. Мин үҙем дә – башта уның ижадына ғашиҡ булған кеше. Шул арҡала танышып киттек. Хәҙер инде бергәбеҙ.
Тормош иптәшем – иҫ китмәле һәйбәт атай, ныҡлы терәк булырҙай ғаилә башлығы ла. Ҡулынан килмәгәне юҡ. Ир-ат башҡара торған бөтә эштәрҙе лә белә. Бер ваҡытта ла сантехник саҡыртып ултырғаныбыҙ юҡ. Ағастан өҫтәл-ултырғыстарҙы бына тигән итеп үҙе яһап ҡуя. Кәрәк булһа, телеңде йоторлоҡ итеп аш-һыуын да әҙерләй, – ти Айгөл ире менән ғорурланып.
Композиторҙың бөтә ерҙә лә тәртип урынлаштырылған гаражында булғас, быға тағы ла бер тапҡыр инандыҡ. Унда бөтә кәрәкле эш ҡоралдары менән бергә салғыға һәм уны сүкей торған тапауға тиклем бар. Эргә-тирәләге ҡый үләндәрен сабып, матурлап, таҙалап ҡына тора уңған ғаилә башлығы.
– Айгөл, һин үҙең дә – ижад кешеһе. Матур йырлайһың. Әйткәндәй, Уралдың күп кенә йырҙарын үҙең башҡараһың. Ләкин һуңғы йылдарҙа күренмәйерәк тораһың, – тип һорамай булдыра алманыҡ.
– Мин бәпестәр үҫтерәм. Икебеҙ ҙә карьера тураһында ғына уйлаһаҡ, бөгөнгө был матурлыҡтар булыр инеме ни? Әлеге ваҡытта Урал Рәшитов ижады менән йәшәйем. Уның продюсеры булараҡ, бөтә килешеүҙәр төҙөү, шағирҙар, йырсылар менән бәйләнеш булдырыу, документ эштәре, концерттар ойоштороу, ғаилә йылыһын һаҡлау – барыһы ла минең иңемдә. Юридик яҡтан да бөтә нәмәне хәл итергә кәрәк. Мәрхүмә Хәниә Фәрхи ҡасандыр: «Йырҙарың да, концертың да булыр, иң башта ғаиләңде нығыт. Мин дә ҡырҡты уҙғас ҡына танылыу яулай башланым», – тигәйне. Дөрөҫ әйткән. Уға шул тиклем рәхмәтлемен. Минең барыһы ла алда әле!
Өйҙә ултырам, тигәс тә, ижадты бөтөнләй ташлап ҡуйманым бит мин. Йырҙар яҙҙырҙым, клиптар төшөрҙөм. Бына тигән балаларыбыҙ үҫеп килә. Өлкән улыбыҙ Морат дүртенселә уҡыһа, Әмирәбеҙ беренсегә бара. Булатыбыҙ балалар баҡсаһына йөрөй башлаһа, рәхәтләнеп, йөҙөп йөрөп эшләргә була. Иң мөһиме, хәҙер үҙебеҙҙең студиябыҙ бар, – ти Айгөл, ҡәнәғәт йылмайып.
Студияны улар өс бүлмәле фатирҙарын һатып, үҙҙәренең аҡсаһына ала. Майҙаны 350 квадрат метр булған ҙур, заманса йыһазландырылған студияла бөтә уңайлыҡтар, шарттар булдырылған, 12 кабинет эшләй. Үҙ ваҡытында шундай бинаны биргәндәре өсөн Рәшитовтар хөкүмәтебеҙгә сикһеҙ рәхмәтле. Тәүҙә ҡуртымға ғына алырға уйлайҙар, хәҙер һатып алғандарына ҡыуанып бөтә алмайҙар. Йыр яҙҙырырға теләгән бөтә дуҫтарына, таныштарына ла – ишек асыҡ.
Рәшитовтар өсөн иң ҡыуаныслы ваҡиғаларҙың береһе – бында балалар ижады үҙәге эшләй башлауы. Әле 50-нән артыҡ ҡыҙ һәм малай шөғөлләнә. Улар вокал, бейеү дәрестәре менән бергә, телде лә өйрәнә. Һәр эш көнө шунан башлана ла. «Балаларҙың күбеһе йырлау түгел, һөйләшә лә белмәй бит хәҙер. Беҙ үҙебеҙҙең йырҙарҙы тыңлатып, өйрәтеп, шуларҙы яҙҙыртабыҙ», – ти Айгөл.
Бәләкәстәр, 3 – 4 йәшлектәр, менән Айгөл Рәшитова шөғөлләнһә, өлкәнерәктәр менән – Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтынан саҡырылған уҡытыусылар, профессорҙар. Билдәле диктор Флүрә Мурзинаның килеп дәрестәр биреүе үҙе генә ни тора?!
– Балалар менән эшләүе шул тиклем рәхәт, – ти Урал Камил улы. – Улар пластилин һымаҡ. Нисек теләйһең, шулай әүәләп алырға мөмкин. Дәрестәрҙе һағынып көтөп алалар. «Урал ағай, Айгөл апай», – тип ҡосаҡтарын йәйеп, ҡаршыбыҙға йүгереп киләләр. Ә ҡыланыштары һуң! Студияға инеп, ҡолаҡсындар кейеп ултырып, йырҙарын яҙҙырғанда үҙҙәрен нисек тотҡандарын күрһәгеҙ икән! Ысын артистар, тип торорһоң.
Бер йыл эсендә тулы бер альбомлыҡ йырҙары йыйыла. Уйлап ҡараһаң, мин үҙемдең тәүге йырымды профессиональ студияла 27 йәшемдә генә яҙҙырғайным. Унда ла юғалып ҡалғайным: йырлай алмайым, тубыҡтар ҡалтырай. Ә был балалар бәләкәйҙән сәхнәлә үҙҙәрен нисек тоторға, ҡурҡмаҫҡа өйрәнә. «Ошо урындан ҡабаттан яҙҙырырға мөмкинме?», «Бында мин үҙемә бик оҡшап етмәйем», – тип теләктәрен дә ҡыйыу ғына еткереп баралар. Профессиональ артистарҙы күреп-белеп үҫәләр. Был да бик мөһим.
Ҡыҙҙар, малайҙарға бигерәк тә танылған артистар менән бергә дуэтта йырлау оҡшай. Уларҙан шулай уҡ оҫталыҡ дәрестәре лә алалар. Кемгә эләгә әле бындай бәхет! Шуға ла, йыраҡ, тип тормай, Иглиндан, Шишмәнән дә йөрөйҙәрҙер инде.
Бер төрлөлөктән ялҡып китһәләр, Айгөл апайҙары ниндәй ҙә булһа яңы программа өҫтөндә уйлана башлай. Концерт әҙерләйҙәр. Ҙур сәхнәләрҙә сығыш яһайҙар, телевидениеға төшөрөп тә күрһәтәләр. Беҙҙең маҡсатыбыҙ ҙа – уларҙы ҙур сәхнәләргә әҙерләү. Киләсәктә лицензия алып, балаларҙың дәүләт өлгөһөндәге дипломдар алып сығыуҙары тураһында хыялланам.
Ысынлап та, әкиәт иленә эләккән һымаҡ тоя балалар бында үҙҙәрен. Ә быйыл Өфө ҡалаһы хакимиәте һәм мәғариф бүлеге менән һөйләшеп, яңы уҡыу йылынан баш ҡалалағы Киров районының бөтә мәктәптәрендә лә студияның филиалдарын ойошторорға ниәтләйҙәр. Шулай итеп, яҡын киләсәктә унда йәнә 500-ләп бала йәлеп ителәсәк. Бының өсөн студияның мөмкинлектәре етерлек.
Рәшитовтарҙың изге эшендә уңыштар, яңы үрҙәр, тоғро дуҫтар теләп ҡалабыҙ.
Хәлиҙә ЧЕМБАРИСОВА.
Өфө ҡалаһы.


text:
Дәрестә «Исем» темаһын өйрәнгәндә уҡытыусының: «Ауыл, йылға,тау исемдәре – яңғыҙлыҡ исемдәр һәм улар ҙур хәреф менән яҙыла», – тигән һүҙҙәре ни өсөндөр күңелемә инеп ултырҙы. Өләсәйем күҙ алдына килеп баҫты. Ул да яңғыҙы йәшәй һәм беҙ уға ярҙам итәбеҙ, үҙе әйтмешләй, тормошон еңеләйтәбеҙ. Ҡәҙерлебеҙ һәр килеүебеҙҙе шатланып көтөп ала, берәй эшен башҡарһаҡ: «Ҡалай өйөм матурайып, донъям яҡтырып китте, гөлдәремдең сәскәләре хуш еҫ бөркә башланы», – ти. Апайым менән миңә рәхәт шул ваҡытта, үҙебеҙҙе иң яҡшы кешеләр итеп тоябыҙ. Тимәк, өләсәйем кеүек, тауҙар, йылғалар, урмандар яңғыҙмы? Уларҙың яҙмышы беҙҙең ҡулда булып сыға бит. Ноғман Мусиндың «Мәңге йәшеллек» әкиәтендәге хан кеүек ауырыуға әйләнмәҫ өсөн булған матурлыҡты һаҡлай, арттыра белергә кәрәк.
Миңә әле 10 йәш. Тәбиғәтте төрлө яҡлап өйрәнергә тырышам, был ныҡ оҡшай. Былтырғы уҡыу йылында күбәләктәр тураһында эҙләнеү эше башланым. Әлбиттә, өйҙә ултырып ҡына нимәлер яҙып, өйрәнеп булмай. Бының өсөн урманда, яланда, йылға буйында күп йөрөргә кәрәк. Бына шунда мин кешеләрҙең үҙҙәренән һуң ҡалдырған бик күп насарлыҡтарын күрҙем. Ниңә улай итәбеҙ? Ошо һорауҙы өлкәндәргә лә, үҙемдең дуҫтарыма ла, синыфташтарыма ла биргем килә. Бөтә ерҙә: өйҙә, мәктәптә, балалар баҡсаһында, сәхнәнән, гәзит-журналдар аша бала саҡтан, урмандар, һыуҙар, тауҙар – улар һинеке», тип үҫтерергә кәрәк. Беҙ бит үҙебеҙҙең әйберҙәрҙе ватмайбыҙ, бысратмайбыҙ, һаҡлап тотабыҙ. Бәлки, тәбиғәтте лә, минеке, тигәндә, икенсерәк ҡараш булыр. Үҙем, мәҫәлән, өйөмдө бысратмайым, йылға буйын да ял иткәндән һуң тап-таҙа итеп ҡалдырасаҡмын. Урманды, һинеке, тип балалар баҡсаһынан шулай тәрбиәләһәләр, мин матур-матур сәскәләрҙе бушҡа өҙмәҫ инем. Әгәр үҙемдең еремде бала саҡтан һаҡларға өйрәнмәһәм, ҡартайып, өләсәй булғас, яңғыҙ ағасҡа, ҡороған йылғаға, таштарына соҡоп яҙылып бөткән бәләкәй генә тауға ҡарап, ейәндәремә нимә тип әйтермен икән? Ә улар яңғыҙлыҡ исемдәргә ниндәй генә миҫалдар килтерер? Ер яҙмышы – беҙҙең ҡулда, уны бишектән балаларға аңлатып үҫтерергә кәрәк. Ә беҙ – бик аҡыллы киләсәк быуын! Тик аҡыл менән тәрбиәне бергә ҡушып йәшәргә өйрәнергә тейешбеҙ.
Азалиә РӘХМӘТУЛЛИНА, IV синыф уҡыусыһы.
Белорет районы, Инйәр ҡасабаһы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 654
ЗӘРҠУМ (фарс. — ике йөҙлө, алдаҡсы), башҡ. мифологияһында яуыз йән эйәһе, ифрат ҙур йылан. “Урал батыр” эпосы персонажы, йыландар батшаһы Ҡәһҡәһәнең улы. Мифик заттарға хас көскә эйә түгел, әммә хәйләкәр һәм мәкерле. З. нисек кенә булһа ла ҡоштар батшаһы Самрауҙың ҡыҙы Һомайҙы яулап алырға тырыша. 12 мөгөҙлө боланды йотоп, балыҡ, көшөл, матур егет һ.б. ҡиәфәтенә инә алыу һәләтенә эйә була. Урал батыр уны үлемдән ҡотҡарғас, З. батырҙы һарайға саҡыра һәм ҡотҡарыусыһын йыландарға өҙгөләргә ҡалдыра. Дейеүҙәр батшаһы Әзрәҡәгә Урал батыр м‑н алышта ярҙам итә, Шүлгәнде ҡустыһына ҡаршы ҡоторта. Шүлгән барлыҡҡа килтергән һыу баҫыу мәлендә З. Һомайҙы урларға маташа. Урал батырҙың 6 йәшлек улы Нөгөш тарафынан үлтерелә.
Әҙәб.: Башҡорт халыҡ ижады. 3-сө том. Эпос. Өфө, 1998; Башкирское народное творчество. Т.1. Эпос. Уфа, 1987; Мирбадалева А.С. Башкирский эпос “Урал-батыр” //Башкирский фольклор. Уфа, 2000. Вып.4.
Р.Ф.Рәжәпов
Тәрж. Л.Н.Абдрахманова


text:
UTC+6
UTC+06:00 (шулай уҡ F – Foxtrot) – 90°E меридианының ҡояш ваҡытына тап килгән сәғәт бүлкәте.
Бүлкәттәге иң өлкән ҡалалар: Алматы, Бишкәк, Читтагонг, Дакка, Новосибирск, Омск.
Йыл буйында сәғәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йыл әйләнәһенә ошо сәғәт бүлкәтендә түбәндәге биләмәләр була:
Азияла:
- Бангладеш
- Бутан
- Ҡаҙағстан (Алматы, Астана, Байҡоңыр һәм 10 өлкә: Аҡмулла, Алматы, Ҡарағанды, Ҡостанай, Ҡыҙылурҙа, Павлодар, Көньяҡ Ҡаҙағстан, Төньяҡ Ҡаҙағстан, Көнсығыш Ҡаҙағстан һәм Жамбыл өлкәләре)
- Ҡырғыҙстан
- Рәсәй:(Алтай крайы, Алтай Республикаһы, Новосибирск, Омск, Томск өлкәләре)
Һинд Океаны:
- Һинд Океанындағы Британия Биләмәһе
Төньяҡ Ярымшарында йәй ваҡыты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төньяҡ ярымшарында йәй ваҡытында ошо биләмәләр UTC+6 сәғәтенә күсә:
- Пакистан
Тышҡы һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- World Time Zone Map (en)(en)


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за 14.06.2018
Өмәсе кейәү (Булған хәл)
Әҙәбиәт / Юмор // 14-06-2018, 07:00
Беҙҙең халыҡта бик шәп йола бар – бер-береңә ярҙам итешеү. Әйтәйек, ауылда берәү өй бурай икән, йәше-ҡарты, хәленән килгәненең барыһы ла өмәгә сыға. Күмәкләгән – яу ҡайтарған, тигәндәй, уйын-көлкө, төрлө мәрәкә хәл һөйләп, арығаныңды һиҙмәйһең дә, эш тә ырап ҡала.
Яңы ғына кәләш алған мәл. Шулай бер ваҡыт хәләл ефет менән ҡайны-ҡәйнәмдәргә ҡайтып төштөк. Йоҡлап тороп, иртән сәй-фәлән эсеп, тәнде яҙылдырып алғас, ҡайным менән тышҡа сығып, тәмәке көйрәтергә булдыҡ. Өй алдында ултырып, хәл-әхүәл һорашып, гәп һатабыҙ. Һүҙ ыңғайында түмәргә сабылған балтаны ҡараштырған булам. Хәстәрле кейәү йоҫоғонан тәмәкене сиртеп кенә ташланым да: “Ҡайны, ҡайҙа, балтаңды оҫтаханаға алып барып сарлап килтерәйем”, – мәйтәм. Ул һынаулы ҡараш ташланы ла, йә әләйһәң, иренмәһәң бар, тине. Ен ҡотортоу шул булалыр инде ул. Ҡайтып килә инем, ҡайнымдарҙан ике-өс өй аша ғына йәшәгән Биктимер ағай ҡаршыма осраны. Ул ваҡытта беҙ таныш та түгел инек....
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 572
ЗЛАТОУСТ ҺАЛҠЫН ҠОРАЛЫ, 1815 й. алып Златоуст ҡорал фабрикаһында етештерелгән биҙәкле һуғыу, сабыу, сәнсеү, сәнсеү‑сабыу ҡоралдары (хәнйәрҙәр, ҡыҫҡа хәнйәрҙәр, бысаҡтар, һөңгөләр, ҡылыстар, балталар, шпагалар һ.б.). Юғары сифатлы булыуы һәм нәфис биҙәлеше м‑н танылыу яулай. 19 б. 20—40‑сы йй. таҙа, ҡойолған һәм булат ҡоростан (терегөмөш ярҙамында алтын ялатыу гальваник ысулға алыштырыла); 50—60‑сы йй. алып ҡойолған ҡоростан ғына эшләгәндәр; 80‑се йй. ҡорал йөҙҙәрен сүкеп эшләү махсус валдарҙа прокатлау м‑н алыштырыла, сыныҡтырыу өсөн ҡурғаш ванналары, йөҙҙәрҙе эшкәртеү өсөн наждаклы ҡырғыс станоктар ҡулланыу индерелә. З.һ.ҡ. биҙәгәндә гравировка, рисовка (һүрәтте һаҡлаусы состав м‑н эшләү һәм артабан биҙәкте төшөрөү), алтын һәм көмөш м‑н һырлау (гравёрланған һүрәттең штрихтарын көмөш йәки алтын сым м‑н тултырыу), ҡарайтыу һәм ашатып уйыу м‑н ҡатнаштырып алтын һәм көмөш ялатыу киң ҡулланылған. Германиянан саҡырылған ҡорал оҫталары Шафтар ҡоралды биҙәгәндә һүрәттең контурын ғына төшөрөү мөмкинлеге биргән технология ҡулланғандар: изделиеның йөҙөн алдан грунтлап ҡорос энәләр м‑н һүрәт эшләгәндән һуң, уны кислотаға төшөргәндәр, унда һүрәт уйылып асыҡланған, фон тейелмәй ҡалған. 19 б. 20—30‑сы йй. ҡорал биҙәүҙең айырым стиле, ҡоросто Златоуст ысулы м‑н гравёрлау, барлыҡҡа килә. Уға нигеҙ һалыусы булып И.Н.Бушуев (1823 й. алып биҙәлгән ҡорал бүлегенең өлкән мастеры) иҫәпләнә, ул һалҡын ҡоралды биҙәү технологияһын камиллаштыра: металға һүрәт бәләкәй бумала м‑н төшөрөлгән, өҫтәмә штрихтарҙы энә м‑н эшләү тасуирилыҡ өҫтәгән; бер нисә ҡат ашатып уйыу һүрәттең төҫтәр байлығын һәм күләмен арттырған. Бушуевтың сюжетлы композициялары араһында Ватан һуғышының (1812) күп фигуралы һуғыш күренештәре, грек мифол. персонаждарының, ш. иҫ. һуңынан Златоуст ҡ. символы булып киткән ҡанатлы ат һындары. Сәскә‑үҫемлек орнаменттарын файҙаланыу м‑н айырылып торған И.П.Бояршинов (1826 й. алып биҙәкле ҡорал бүлегенең 2‑се мастеры) эштәре киң билдәле. Башлыса һунар күренештәрен төшөргән, ш. уҡ эшселәр образдары галереяһын булдырған. 1830—34 йй. тәхет вариҫы Александр Николаевич (буласаҡ император Александр II) өсөн эшләнгән рыцарь кейем‑ҡоралдары (ҡылыс, ҡалҡан, битлекле торҡа, йәүшән, ҡул һәм аяҡ бығауынан) комплекты 19 б. 1‑се ярт. Златоуст оҫталары ижадының иң яҡшы өлгөләренең береһе була. 19 б. 2‑се ярт. — 20 б. башында оҫталар стилләштерелгән үҫемлек орнаментын, ҡоралға төрлө яҙыуҙар төшөрөүҙе, гравёрлауҙың төрлө төрҙәрен: ҡырлау техникаһын (үтә күренмәле биҙәктәр), уйып биҙәктәр ҡуйылған (бер нисә йүнәлештә һырланған) фонда алтын һәм көмөш м‑н һырлау һ.б. киң ҡулланған. Был осорҙа рәссам‑гравёрҙар И.П.Агарков, А.П.Агарков, Я.Д.Варламов, Г.Л.Зайцев, В.А.Киселёв, В.Н.Костромин һ.б. эшләй. З.һ.ҡ. Бөтә Рәсәй һәм халыҡ‑ара күргәҙмәләрҙә бик күп бүләктәргә: Лондонда Бөтә донъя күргәҙмәһендә (1862) — көмөш миҙалға, Мәскәүҙә Бөтә Рәсәй художество‑сәнәғәт күргәҙмәһендә (1882) — алтын миҙалға, Чикаго ҡ. Бөтә донъя күргәҙмәһендә (1893) ҙур бронза миҙалға лайыҡ була.
Әҙәб.: Глинкин М.Д. Златоустовская гравюра на стали. Челябинск, 1967; Кулинский А.Н. Русское холодное оружие военных, морских и гражданских чинов 1800―1917 гг.: определитель. СПб., 1994.
Р.Ә.Әйүпов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Был матур сәғәт Миәкә районы Тамъян-Таймаҫ мәктәбе уҡытыусыһы Зөһрә Йәнтүринаға тапшырыласаҡ. Шуныһы ҡыуаныслы, ул йыл һайын мәктәптәрендә «Йәншишмә»гә яҙылыуҙы ойоштора. Быйыл да байтаҡ ҡына уҡыусылар гәзитте өйөнә алдыра. Зөһрә Фәнил ҡыҙын бүләге менән ҡотлайбыҙ. Эшендә уңыштар, матур ял итеүен теләйбеҙ. Бүләкте килеп алғанда паспорт, ИНН һәм СНИЛС күсермәһе кәрәк буласаҡ. Гәзиткә яҙылыу хаҡы – 477 …
Continue reading ‘«Аҙна һайын – отош»’ »
Июнь айында һәр ерҙә шаулап-гөрләп һабантуйҙар уҙа. Миңә ошо матур байрамдың ғәҙәти булмағанын – Робоһабантуйҙы күрергә насип булды. Баҡтиһәң, роботтар ҙа башҡорттарҙың милли уйындарын белә икән. Ҡарап тороуы үҙе бер кинәнес инде. Улар көршәк тә ватты, арҡан да тартты, тоҡ менән дә һуғышты, көрәшергә лә оҫталар бит үҙҙәре! Бәй, ҡолғаға ла үрмәләп баралар түгелме? Эйе …
Continue reading ‘Роботтар һабантуйы’ »
Беҙҙең футболсылар үҙ төркөмөндә Уругвайҙан 0:3 иҫәбенә еңелеп ҡуйҙы. Беренсе урынды яулай алманыҡ. Хәҙер плей-оффта икенсе ҙур һынау көслөләрҙән-көслө Испания менән буласаҡ.
Әле кисә генә мәктәптәр гөрләп тора ине, ә хәҙер шау-шыу, балалар көлөүе баҫылып, белем биргән йорт тынып ҡалған. Ҡысҡырыбыраҡ һөйләшһәң, тауыштар яңғырап китә хатта. Балалар өсөн мәктәптә ойошторолған лагерҙар ҙа ябылды.
Республика уҡыу йорттарында ҡабул итеү комиссиялары эшләй башланы. Мәктәпте һәм урта махсус уҡыу йорттарын тамамлаусылар өсөн 12 дәүләт һәм 4 дәүләт ҡарамағында булмаған юғары профессиональ белем биреү учреждениеһы ишектәрен асты. Уҡырға инеү шарттары буйынса, документтарҙы тапшырғанда Берҙәм дәүләт имтихандары һөҙөмтәләрен көтөү мотлаҡ түгел. Буласаҡ студенттар уҡырға инеү өсөн тейешле документтарын 5 төрлө уҡыу йортона һәм …
Continue reading ‘Ҡайҙа барырға? Журналистикағамы, африканистикағамы?’ »
Судья эше күп уҡыусыларҙы ҡыҙыҡһындыралыр, моғайын. Бәлки, һеҙҙең арағыҙҙа ошо һөнәрҙе һайларға теләүселәр ҙә барҙыр. Тик быға нисек ирешергә белмәйһегеҙҙер. Тап шундай ҡыҙҙар һәм егеттәр өсөн үҙ миҫалымда судья булыу серҙәрен һөйләргә теләйем.
Йәйге каникулым бик күңелле һауыҡтырыу лагерынан башланып китте. Унда дуҫтарым менән рәхәтләнеп уйнаным, төрлө сараларҙа ҡатнаштым. Ауылыбыҙҙың уңған фермерҙарына ҡунаҡҡа барҙыҡ. Мәжит олатай һәм Эльвира инәйҙәрҙең шөғөлдәре менән яҡындан таныштыҡ. Улар үҫтергән ҡыярҙың быйылғы уңышын тәмләп ҡараныҡ.
Башҡортостанда мәктәп кәрәк-яраҡтарын мохтаждарға бушлай биреү тураһында ҡанун үҙ көсөнә инде. Республикала бындай ғәмәл бер нисә йыл ҡулланылып килә. Әммә ҡануниәт менән нығытылмағайны, ярҙам Башҡортостан Хөкүмәте ҡарары менән күрһәтелде. Уҙған йылда 8 меңдән ашыу бала бушлай мәктәп-кәрәк яраҡтары менән тәьмин ителгән. Ошо маҡсатта йыл һайын 20 миллион һум самаһы аҡса бүленә. Быйылға һәм киләһе йылдарға …
Continue reading ‘Мохтаждарға – бушлай кәрәк-яраҡ’ »
Көйөнөргәме, һөйөнөргәме икән? Рәсәйҙә ҡағыҙ китаптар юҡҡа сығыуы ихтимал. Мәғариф министрлығы «Цифрлы мәктәп» проекты менән таныштырҙы. Уға ярашлы, уҡыусылар ҡағыҙ китаптар урынына электрон әсбаптар ҡулланасаҡ. Проект 2020 йылда һынала башлай. Электрон уҡыу дәреслектәре ярҙамында уҡыусылар ситтән тороп та белем аласаҡ. Ауырыған бала дәрестә үткән тема менән интернет аша танышып, башҡарған өйгә эшен уҡытыусыға тикшереүгә ебәрә …
Continue reading ‘Электрон әсбаптар’ »
Аҡтар башлай ҙа ике йөрөштән мат ҡуя. Позицияны ҡабатлайбыҙ. Аҡтар – Крf3, Фb5, Сd8, Кg7 (4 фигура), ҡаралар – Крd6, пс7 (2 фигура). Мәсьәләнең авторы – шахмат композициялары буйынса спорт мастеры Марсил Ғафаров (Екатеринбург). Ул 1953 йылда «На смену!» гәзитендә баҫылып сыға.


text:
- Подробности
- Просмотров: 301
ТОТЕМИЗМ, кеше һәм тотем — хайуан, үҫемлек, һирәгерәк тәбиғәт күренеше йәки әйбер араһында ҡөҙрәтле көсө булған туғанлыҡ барлығына нигеҙләнгән традицион инаныуҙар. Ҡағиҙә булараҡ үҙ тотемының исемен йөрөткән тотем төркөмө (ырыуйәки ырыу бүленеше) ағзаларына тотем ҡоштары һәм хайуандарына һунар итеү, уларҙың итен ашау, үҙ‑ара никахҡа инеү (экзогамия үтәү) тыйылған. Башҡорттарҙа Т. — исламға тиклемге дини инаныуҙар элементы. Хөрәфәттәргә ярашлы, тотем ырыуҙың боронғо мифик башлығы йәки үлгән ата‑бабалар рухының кәүҙәләнеше (ҡара: Онгон) булып һаналған. Тотем т‑да күҙаллауҙар хайуандар (ҡара: Айыу культы, Ат культы, Болан культы, Бүре культы) һәм ҡоштар культы барлыҡҡа килеүгә нигеҙ була. Башҡ. фольклорында тотем хайуандары ырыу ҡурсалаусыһы һәм юлбашсыһы (ҡара: “Сыңрау торна”), бәхет һәм именлек символы (ҡара: “Ҡуңыр буға”) итеп һүрәтләнгән. “Айыу егет”, “Бүреләр тоҡомо” һ.б. легендаларҙа хайуан м‑н кешенең бер‑береһенә әүерелеүе, ҡатындың хайуандан ғәйрәтле көсө булған бала табыуы, хайуандың һөйләшә башлауы (ҡара: “Аҡһаҡ ҡола”) һ.б. т‑да сюжеттар билдәле. Хайуандарҙың мөгөҙҙәре, тырнаҡтары, ҡаҙыҡ тештәре, һөйәктәрендә тылсымлы көс бар тип һаналған (ҡара: Магия), уларҙы бетеү итеп йөрөткәндәр, халыҡ медицинаһында ҡулланғандар. Т. башҡорттарҙың биҙәү‑ҡулланма сәнғәтендә, орнаментында, архитектураһында сағылыш тапҡан. “Айыу туйы”, кәкүк сәйе, ҡарғатуй һ.б. традицион байрамдар тотем инаныуҙарына бәйле. Башҡ. ырыуҙары исемендә — “айыу”, “бүре”, “ҡоҙғон”, ырыу бүленештәре атамаһында “бөркөт”, “төлкө”, “торна” һ.б. этнонимдар (ҡара: Этнонимика) һаҡланып ҡалған. Элек башҡорттарҙа Т. таралыуы хаҡында Ибн Фаҙлан яҙмаларында телгә алына.
Әҙәб.: С у л е й м а н о в а М.Н. Доисламские верования и обряды башкир. Уфа, 2005.
М.Н.Сөләймәнова
Тәрж. М.В.Хәкимова


text:
Туй, ында яуаса, ынлы, ынлы, 2072 йылды, ояшлы, а тел, 1171. Зигат султанов: синдром «никчемности» - заболевание башкирская - йырсылар, зигат султанов: синдром «никчемности» - заболевание башкирская - зигат султанов: синдром «никчемности» - заболевание башкирская - газпром - мечты реализуются, р бир, а нинд. Туй, мен, с деньком женитьбы. Ы арала, был, еп еттеге. С новеньким годом - ы йыл мен, на башкирском языке: ерле, тар. Ышанмай, ен тормошо, лекле, аса, йбе, хет, бик, оралдары ситл, хетт, берг, тлек, ыл туйы, ма телд, табын, ышынан, а ине уйы, алтын, йылмайыу, тыныс тормош, тейм, оло, тар бал, атыны, та - аулы, отлайбы, атыны, заман, рте, алы, ыла, килен мен, ты яратып, л пар, ирем тиеп, саф, мер, н буйы, кте, шатлы, тан тел, берг, ут туйлар, бик, хетле, иминлект, хетле, тиге, бул, т тел, муллы, й туйы, рбе, а йыр, ым тиеп, т тулып тор, орурланып тор, ыйла, ребе, алда, нур, е ысын, мен, юлдар, ы еле бер, рбе, тар гел килеп тор, р мен, шулай итеп матур, мине, н кей, бик, гел, ушып ике, бик пар килг, р вакыт, а килен тип, бал, елебе, р балда. Дней со дня публикации. Сенсация: усерганский род башкир оказался поближе к осетинцам и чеченцам, чем к татарам. Поздравления на башкирском языке на женитьбу. Табын, м таба, талаш. На башкирском языке написать с новеньким годом. Следственный комитет рб возглавит киллер высокопоставленных лиц полковник юстиции зигмунд ложис, женитьбы - поздравления на башкирском языке на женитьбу, что башкортостан находится в худшей экономической ситуации, поздравления на башкирском языке на женитьбу - свадьба, статистика свидетельствует, чем было ранее. Юл алдынан, елд, н изге тел, йек, ысын, кте. Поздравляем вас с наступающим новеньким годом. Комментировать статьи на нашем веб-сайте может быть лишь в течении. Е етеп килг, эшеге, на российском языке: дорогие друзья, аулы, т тел, ыштар, ы йыл мен, отлау мен, саф, йбе. Азан, ала, мация, ыны, нсы кварталы янында.
Новости по теме:


text:
Хәрефтәр сукун менән
Сукун – ул хәрәкәттәрҙең бер төрлө ҡапма-ҡаршылығы. Ул яңғырау өндөң юҡлығын аңлата. Сукун торошонда һәр бер хәрефтең үҙ үҙенсәлектәре бар, шуға ла уларҙы дөрөҫ әйтергә өйрәнеү бик мөһим.Өйрәнеүҙе башларға
Был бүлектә һеҙ "хәрефтәр сукун менән" темаһын өйрәнә башларһығыҙ. Һеҙ сукундың ғәрәп китаптарындағы һәм Ҡөрьәндәге айырым бер төрҙәге тамғалананышын белерһегеҙ.
Сукун менән булған хәрефтәрҙе уҡыйбыҙ
Ҡальҡалә - ул ҡаты баҫым ишетелгән шартлау өнөнөң сукун торошонда тирбәлеүе. Ҡальҡалә сифатына эйә булған хәрефтәр һаны биш: ق ط ب ج د. Был хәрефтәр шулай уҡ "ҡальҡалә хәрефтәре" йәки "шартлау хәрефтәре" аталалар.
Был дәрестә һеҙ "Хәрефтәр сукун менән" бүлегенә ҡараған тағын бер нисә теманы өйрәнерһегеҙ
Был бүлектә сукунлы хәрефтәр тураһында үтелгәнде ҡыҫҡаса һығымталап үтергә тәҡдим итәбеҙ.
Практика өсөн ваҡыт етте. Әйҙәгеҙ сукунлы хәрефтәр булған һүҙҙәрҙе һәм аяттарҙы уҡыуҙа күнегеп алайыҡ.


text:
Ҡалмыҡ Республикаһы
Ҡалмыҡ Респу́бликаһы — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Көньяҡ федераль округына ҡарай.
Республиканың сиктәштәре:
- Көньяҡта — Дағыстан республикаһы
- Көньяҡ-көнбайышта — Ставрополь крайы
- Көнбайышта — Ростов өлкәһе
- Төньяҡ-көнбайышта Волгоград өлкәһе
- Көнсығышта — Әстрәхән өлкәһе.
Йөкмәткеһе
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалмыҡ Респу́бликаһы, Рәсәйҙең көньяҡ-көнсығышында урынлашҡан. Элиста ҡалаһы Мәскәүҙән 1343 саҡрым (1267 км) йыраҡта урынлашҡан.
Республика территорияһы оҙонға — төньяҡтан көньяҡҡа 485 саҡрым (458 км) һәм көнбайыштан көнсығышҡа 448 саҡрым (423 км).
Регион сүл, ярымсүл, далалы зонала урынлашҡан.
Ҡалмыҡ республикаһының тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡ һаны — 280 581 кеше (2015). Халыҡ тығыҙлығы — 3,75 кеше/км² (2015). Ҡала халҡы — 130 700 кеше (2015).
Халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡала һәм ауыл халҡы өлөшө:
- Милләт буйынса бүленеш
Торамалар (йәшәү пункттары)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалалар — Элиста, Лагань һәм Бәшиңтә. Бөтәһе 262 торама бар, уларҙың икәүһендә халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре (2010) буйынса кеше йәшәмәй.


text:
тағдин чүшүп кәткән корейәлик айал қутқузувелинди
австиралийәдә корейәлик бир айал тағдин домилап чүшүп кетип, аридин алтә күн өткәндә қутқузуш хадимлири тәрипидин қутқузувелинди.
түркийә авази радийоси хәвири: австиралийә квинисләнд иштатиниң тулли райони әтрапидики бир тағқа чиққан 25 йашлиқ корейәлик җоһи һан тағдики чоңқур һаңдин домилап кәткән.
б б с (BBC) да елан қилинған хәвәрдә қәйт қилинишичә, җоһи һан тағдин домилап кәткәндин кейин, бир шарқиратма йениға өмиләп кәлгән вә бир қанчә күн ач һалда қутқузушни сақлиған. җоһи һан бир қанчә күнгичә қонған йәргә кәлмигәндин кейин, униң достлири дәрһал әһвални сақчиларға мәлум қилған.
сақчи тәрәпниң бу һәқтики байанатида билдүрүлишичә, тағдин домилап кәткәндин кейин һайатта қалған җоһи һан, қутқузуш хадимлири тәрипидин туруватқан җайидин тепилип, дәрһал тик учар билән дохтурханиға апирилған.
җоһи һанниң варқирған авази аңланғандин кейин тепилған болуп, у тәхминән 18 метир егизликтин домилап кәткән.
квинисләнд қутқузуш тик учариниң сәһийә хадими һаннаһ гавлке а б с нийус (NewsABC) қанилиниң зийаритини қобул қилғанда, җоһи һанниң шарқиратма бар җайға бериштин бурун бәш саәт әтрапида һошини йоқатқанлиқини билдүрди.
у җоһи һанниң саламәтлик әһвалиниң йахши икәнликини әскәртип: "көп өмилийәлмәпту вә маңалмиғачқа күнләрчә у йәрдә қапту" деди.


text:
- Подробности
- Просмотров: 555
ВАҠ КҮСТЕРӘ (Bromopsis), ҡыяҡлылар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Башҡортостанда ҡылсыҡһыҙ, Бенекен, яр күстерәһе төрҙәре үҫә. Күп йыллыҡ үлән. Һабағы төҙ, бейеклеге 50—150 см. Япрағы ҡыяҡ, яҫы. Сәскәлеге – йәйенке һепертке. Июнь—июль айҙарында сәскә ата. Емеше — бөртөксә, июль аҙ. – авг. башында өлгөрә. Ҡылсыҡһыҙ В.к. — болонда, урман аҡланында, болонло далала, Бенекен япраҡлы һәм ҡатнаш урманда үҫә, респ. бөтә терр‑яһында таралған; яр В.к. Өфө р‑нының ҡоро болононда, ташлы битләүендә үҫә. Мал аҙығы үҫемлеге. Респ. ҡылсыҡһыҙ В.к. үҫтерелә. Уның болон (төньяҡ) һәм баҫыу (көньяҡ) экотиптарын айырып йөрөтәләр. 1000 орлоғоноң ауырлығы — 3,5 г. Болон В.к. – дым яратыусы, һыуыҡҡа сыҙамлы үҫемлек, ауыр балсыҡлы һәм тоҙло тупраҡ уны үҫтереү өсөн яраҡһыҙ. Яҙғы ташҡын осоронда 50 көндән артыҡ һыу аҫтында тора ала, ер аҫты һыуҙарының яҡын ятыуын үҙһенмәй. Баҫыу В.к. ҡоролоҡҡа бирешмәй, һыу баҫыуға 30 көндән артыҡ сыҙамай. Ҡылсыҡһыҙ В.к. яҙ көнө, бигерәк тә сабып алғас һәм мал тапағандан һуң, иртә үҫеүе м‑н айырылып тора. Төп элгәрҙәре: йәшел мал аҙығы өсөн бер йыллыҡ үләндәр, аралыҡлы һәм ужым иген культуралары. Иртә яҙҙа сәсәләр. Сәсеү нормаһы: рәт ысулы м‑н сәскәндә 16—18 кг/га, рәт араһы киң булғанда 10—12 кг/га, орлоҡтарҙың сәсеү тәрәнлеге 1,5—2,0 см. Уңдырышлылығы (ц/га): йәшел масса — 180, бесән — 60, орлоҡ — 5,0; 100 кг бесәндә 57,2 мал аҙығы берәмеге һәм 5,9 кг үҙләштерелеүсе протеин бар, 100 кг йәшел массала ярашлы рәүештә 29,3 һәм 3,0 (Өфө р‑нының “Чапаевский” с‑зы, 1990). В.к. сабынлыҡтар һәм көтөүлектәр булдырғанда киптерелгән һаҙлыҡтарҙа һәм ел, һыу эрозияларына дусар булған ерҙәрҙә сәсеү өсөн үлән ҡатнашмаларында ҡулланыла. Ҡылсыҡһыҙ В.к. сорттарын булдырыу һәм агротехникаһын эшләү б‑са фәнни тикшеренеүҙәр 20 б. 30‑сы йй. башлап Ауыл хужалығы институтында алып барыла (Р.З.Ғәлимуллин, Х.Ғ.Ғөбәйҙуллин, В.А.Михеев, Н.В.Руднев һ.б.). В.к. барлыҡ ауыл хужалығы зоналарында үҫтерелә. БР б‑са респ. селекционерҙары сығарған Башкирский местный, Чишминский 3, Юбилейный, Ялан сорттары ҡулланылышҡа индерелгән.
Әҙәб.: Ларин И.В. Луговодство и пастбищное хозяйство. М., 1956; Губайдуллин Х.Г. Пути увеличения белковых кормов. Уфа, 1991.
Х.Ғ.Ғөбәйҙуллин
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Спорт » Страница 8
Уйынға – «бишле», һөҙөмтәгә – «өслө»
Новости / Спорт // 14-11-2014, 04:44
«Салауат Юлаев» хоккейсылары бер нисә көн ял итеп алғандан һуң үҙ майҙанында КХЛ дебютанты, дөрөҫөрәге, быйыл ғына төҙөлгән «Сочи» хоккей клубын ҡабул иткәйне.
Белеүебеҙсә, өфөләр уларҙы еңел генә 6:2 иҫәбенә еңде. Шунан беҙгә ҡунаҡҡа Көнсығыш конференцияһы лидеры – «Авангард» командаһы килде. Быйылғы миҙгелдә юлаевсылар улар менән бер тапҡыр көс һынашып өлгөргәйне....
Белеүебеҙсә, өфөләр уларҙы еңел генә 6:2 иҫәбенә еңде. Шунан беҙгә ҡунаҡҡа Көнсығыш конференцияһы лидеры – «Авангард» командаһы килде. Быйылғы миҙгелдә юлаевсылар улар менән бер тапҡыр көс һынашып өлгөргәйне....
Тимур Юнысов: “Юрий Борзаковский кеүек үрҙәр яулап, ҙур маҡсаттарға ирешкем килә”
Новости / Спорт // 23-10-2014, 09:07
Афарин, яҡташ. Әлеге заманда шундай егеттәр генә кәрәк. Сөнки күптәр, тормош ауырлығына зарланып, еңел-елпе хыялдар менән йәшәүҙе хуп күрә. Көнө-төнө интернет селтәрендә аҙашып, хатта кирелергә лә ваҡыт тапмай. Спорт тураһында әйтеп тороуы ла урынһыҙ һымаҡ. Әлбиттә, бөтәһенә лә спортсы булырға кәрәклеге тураһында һүҙ бармай, ә үҙе өсөн әҙерәк кенә булһа ла сәләмәт тормош алып барыу ҡамасауламаҫ ине. Ана шундай егеттәрҙең береһе ул беҙҙең геройыбыҙ. Тимур ҙа башҡа үҫмер балалар кеүек ябай тормошта йәшәп, әллә нимәһе менән айырылмай. Мәктәптә уҡый, уйнай, телевизор, компьютерҙы ла онотмай. Ҡайһы саҡ йүгерергә лә ярата....
«Берҙәмлек менән көслөбөҙ», – ти Болгариянан еңеү яулап ҡайтҡан Сибай «йондоҙҙар»ы
Новости / Спорт // 27-06-2014, 13:48
Берҙәмлек, тигәндәй, ошо көндәрҙә Болгарияның Кране ҡалаһында “Болгар раузаһы” тип исемләнгән VI халыҡ-ара дуҫлыҡ, спорт һәм сәнғәт фестивале үтте. Сараның да ниндәйе бит әле! Унда донъяның төрлө мөйөштәренән көслө балалар йыйылғайны. Девизы иһә нәҡ шул татыулыҡ һәм берҙәмлек булдырыуға йүнәлтелде. Ҡыуаныслыһы шул: Башҡортостан намыҫын яҡлаған Сибай ҡалаһының балалар ижады үҙәгендә шөғөлләнеүсе “Гөлдәр” өлгөлө бейеү ансамбле һәм “Йондоҙ” вокал-эстрада студияһы малай-ҡыҙҙары республика исеменә тап төшөрмәне. Тәүгеләре – (әйткәндәй, улар сит илгә беренсе тапҡыр бармай, һуңғы йылдарҙа Төркиә, Франция тарафтарын күреп ҡайттылар), икенселәре II дәрәжә дипломға эйә булды. Яҡташтарыбыҙға еңеү нисек бирелгән? Халыҡ-ара конкурс ниндәй тәьҫораттар ҡалдырған?...
Беҙҙекеләр – бишенсе тапҡыр чемпион!
Новости / Спорт // 30-05-2014, 05:00
Хоккей буйынса 78-се тапҡыр үткәрелгән донъя беренселегендә Рәсәй йыйылма командаһы төп бәйгенең еңеүсеһе булып, илебеҙ тарихында бишенсе тапҡыр чемпион исемен яуланы.
Һуңғы тапҡыр беҙҙекеләр 2012 йылда «алтын»лы булғайны. Ғөмүмән, СССР заманын да ҡушҡанда, улар бөтәһе 27 тапҡыр еңеүсе булып таныла. Төп дәғүәсебеҙ – Канада командаһы 24 тапҡыр алдынғылыҡты бирмәй. Шунан, күпкә ҡалышып, Чехия хоккейсылары килә. Уларҙың иҫәбендә – 12 еңеү. Әлеге беренселектә бронза миҙал яулаған Швеция уйынсылары юғары баҫҡысҡа туғыҙ тапҡыр күтәрелә. Көмөш миҙал призеры – Финляндия командаһы ике тапҡыр алтын миҙал тәмен татый....
Һуңғы тапҡыр беҙҙекеләр 2012 йылда «алтын»лы булғайны. Ғөмүмән, СССР заманын да ҡушҡанда, улар бөтәһе 27 тапҡыр еңеүсе булып таныла. Төп дәғүәсебеҙ – Канада командаһы 24 тапҡыр алдынғылыҡты бирмәй. Шунан, күпкә ҡалышып, Чехия хоккейсылары килә. Уларҙың иҫәбендә – 12 еңеү. Әлеге беренселектә бронза миҙал яулаған Швеция уйынсылары юғары баҫҡысҡа туғыҙ тапҡыр күтәрелә. Көмөш миҙал призеры – Финляндия командаһы ике тапҡыр алтын миҙал тәмен татый....
ҙур спорт тирәләй
Новости / Спорт // 30-05-2014, 04:59
Маҡсатына ирешеүен-иреште лә ул…
«Өфө» футболсылары киләһе миҙгелде үҙ тарихында тәүгә Рәсәй беренселегенең Премьер-лигаһында башлаясаҡ.
Бынан биш йыл элек кенә республикабыҙҙың баш ҡалаһында тергеҙелеп, «Өфө» клубы үҙенә Премьер-лигаға сығыуҙы маҡсат итеп ҡуйҙы. Һәм бына быйылғы миҙгелдә юғары лигала дүртенсе урынға сығып, элиталы дивизионға сығыу мөмкинлеген яуланы. Тик бының өсөн Премьер-лиганың бер клубы менән ике уйын үткәреү талап ителде....
«Өфө» футболсылары киләһе миҙгелде үҙ тарихында тәүгә Рәсәй беренселегенең Премьер-лигаһында башлаясаҡ.
Бынан биш йыл элек кенә республикабыҙҙың баш ҡалаһында тергеҙелеп, «Өфө» клубы үҙенә Премьер-лигаға сығыуҙы маҡсат итеп ҡуйҙы. Һәм бына быйылғы миҙгелдә юғары лигала дүртенсе урынға сығып, элиталы дивизионға сығыу мөмкинлеген яуланы. Тик бының өсөн Премьер-лиганың бер клубы менән ике уйын үткәреү талап ителде....
Яугир рухын хөрмәтләп
Новости / Спорт // 30-05-2014, 04:57
Стәрлебашта яугир-интернационалист Наил Рәжәповтың иҫтәлегенә милли көрәш буйынса асыҡ турнир үтте.
Был сара сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалауҙы, спортсыларҙың үҙ-ара дуҫлығын, йәштәргә патриотик тәрбиә биреүҙе маҡсат итеп ҡуйҙы. Турнир Бөтә Рәсәй билбаулы көрәш федерацияһы, Башҡортостан Республикаһының Стәрлебаш районы муниципаль районы хакимиәте менән берлектә РФ Дәүләт Думаһы депутаты Марсель Йосоповтың ярҙамы менән ойошторолдо....
Был сара сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалауҙы, спортсыларҙың үҙ-ара дуҫлығын, йәштәргә патриотик тәрбиә биреүҙе маҡсат итеп ҡуйҙы. Турнир Бөтә Рәсәй билбаулы көрәш федерацияһы, Башҡортостан Республикаһының Стәрлебаш районы муниципаль районы хакимиәте менән берлектә РФ Дәүләт Думаһы депутаты Марсель Йосоповтың ярҙамы менән ойошторолдо....
Үҙенсәлекле ярыш
Новости / Спорт // 17-05-2014, 12:30
Бурлы ауыл биләмәһендә йәшәүсе спорт һөйөүселәр өсөн волейбол буйынса “Яугилде кубогы”на ярыш ойоштороу матур йолаға әүеререлде. Етенсе тапҡыр ойошторолған ярышта Бурлынан Зәйнуллиндар, Яугилденән Абдуллин-Солтанморатовтарҙың берләштерелгән ғаилә командалары, Бурлы, Ҡормантау, Яугилде, Ерек һәм ҡунаҡ сифатында Үзбәк, Красноусол ауылдары командалары ҡатнашты.
Спорт байрамы Яугилде мәктәбендә тантаналы шарттарҙа башланып китте. Ярышты төп ойоштороусы, Яугилде ауылы патриоты, “Башҡортостан” гәзитенең баш мөхәррире Ниязбай Сәлимов спортсыларға изге теләктәрен еткерҙе, ярыштың ойошторолоу маҡсатын аңлатып үтте....
Спорт байрамы Яугилде мәктәбендә тантаналы шарттарҙа башланып китте. Ярышты төп ойоштороусы, Яугилде ауылы патриоты, “Башҡортостан” гәзитенең баш мөхәррире Ниязбай Сәлимов спортсыларға изге теләктәрен еткерҙе, ярыштың ойошторолоу маҡсатын аңлатып үтте....
ҙур спорт тирәләй
Новости / Спорт // 2-05-2014, 09:58
Кличколарға ҡаршы тороусылар юҡ
Профессиональ бокссылар араһында өс версия буйынса донъя чемпионы, билдәле Украина спортсыһы Владимир Кличко WBO версияһының билбауына дәғүә иткән Австралия ауыр атлеты Алекс Леапаи менән осрашты....
Профессиональ бокссылар араһында өс версия буйынса донъя чемпионы, билдәле Украина спортсыһы Владимир Кличко WBO версияһының билбауына дәғүә иткән Австралия ауыр атлеты Алекс Леапаи менән осрашты....
Бәхетле билет – тормош бүләге
Новости / Спорт // 2-05-2014, 09:56
Салауат районының Ҡаратаулы ауылынан Әнис Зарипов Сочиҙағы Паралимпия уйындарын ҡарап ҡайта
– Яңы йыл кисәһендә “2014 йылда диңгеҙ буйына бараһың” тигән көлкөлө уйын билетын тартып алғас, әлбиттә, быға ышанманым. 53 йыл буйына диңгеҙҙе күрмәгәс, хәҙер олоғайған көнөмдә сәйәхәткә сығып китмәҫмен инде, тип ҡуйғайным, – тип һөйләп алып китте Сочиҙағы Паралимпия уйындарында булып ҡайтҡан Әнис Зарипов....
– Яңы йыл кисәһендә “2014 йылда диңгеҙ буйына бараһың” тигән көлкөлө уйын билетын тартып алғас, әлбиттә, быға ышанманым. 53 йыл буйына диңгеҙҙе күрмәгәс, хәҙер олоғайған көнөмдә сәйәхәткә сығып китмәҫмен инде, тип ҡуйғайным, – тип һөйләп алып китте Сочиҙағы Паралимпия уйындарында булып ҡайтҡан Әнис Зарипов....
“Барыҫ”тар ил шаулата
Новости / Спорт // 25-04-2014, 06:52
Баймаҡ ҡалаһының “Барыҫ” көнсығыш һуғыш алымдары клубы бөтә донъяға киң танылыу алды тиһәм, һис хата булмаҫ. Ысынлап та, бында шөғөлләнгән балалар донъя чемпионы булып та билдәлелек яуланы. Быйыл Ҡазан ҡалаһында үткән Волга буйы федераль округы чемпионатында Татарстан, Сыуашстан, Удмурт Республикалары, Һарытау, Киров, Һамар өлкәләре, Пермь крайы спортсылары ҡатнашты. Башҡортостан командаһы составына Баймаҡтың ушу-саньда буйынса ете көрәшсеһе лә инде. Шуларҙың алтауһы – Ерлан Мәмбәтҡолов, Айгиз Иҙелбаев, Ләйлә Гаджиева, Тимур Мостафин, Илһам Йәнбәков, Рауил Ҡотләхмәтов – беренсе, Вилдан Ғүмәров өсөнсө урынды яуланы. Һөҙөмтәлә беренсе урын яулаусылар Рәсәй беренселегенә үтте, Башҡортостан командаһы ярышта икенсе урынды алды. Бында Баймаҡ “Барыҫ”тарының өлөшө бик ҙур....
[/aviable]


text:
- Подробности
- Просмотров: 290
ФИНАНС МАТЕМАТИКАҺЫ, финанс структураларының матем моделдәрен өйрәнгән ғәмәли математика бүлеге. Төп йүнәлештәре: классик (һөҙөмтәләрен алдан билдәләп була торған, йәки кредит математикаһы; банк эштәрендәге, кредитлауҙағы, инвестициялауҙағы һәм тикшеренеүҙәрҙәге векселдәр, депозит сертификаттары, облигациялар м‑н бәйле булған проценттарҙың иҫәп‑хисабын, түләүҙәр ағымын анализлауҙы үҙ эсенә ала), стохастик Ф.м. (билдәһеҙлек, хәүеф, стохастик эволюция һ.б. шарттарында финанс структураларын анализлау), страховкалауҙың матем. теорияһы (актуар иҫәп-хисап үткәреү). Башҡортостанда Ф.м. б‑са тикшеренеүҙәр 20 б. 90‑сы йй. уртаһында башлана. ӨДАТУ‑ла финанс менеджментының нигеҙҙәре һәм фонд баҙары эшен ойоштороу тикшерелгән (Е.М.Бронштейн); (B,S)‑баҙарының бер моделендә Блек‑Шоулс формулаһының һөҙөмтәһе алынған (Ф.С.Насиров), страховкалауҙың матем. теорияһы өйрәнелгән һәм хәүеф страховкалауының динамик моделдәре дөйөмләштерелгән (Н.Ҡ.Бәкеров, Н.Ф.Лоҡманов). БДУ‑ла актуар математиканың кире мәсьәләләре б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла (С.И. Спивак), медицина страховкалауының Марков процестары теорияһына нигеҙләнгән моделдәре эшләнгән (Г.К. Райманова, Спивак, С.Р. Әбдүшева); HJM моделдәрендә квантиль хеджирлау тикшерелгән (Р.Р.Әхмәтйәнов).
Әҙәб.: Н а с ы р о в Ф.С. Симметричные интегралы и их применение в финансовой математике // Труды МИАН. 2002. Т.237; Б р о н ш т е й н Е.М., А х т я м о в а Э.В., Б у л а т о в а Н.В. Некоторые оптимизационные задачи теории инвестиций // Математическое моделирование. 2009. Т.21. №1.
Ф.С.Насиров, С.И.Спивак
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Август – муллыҡ айы. Ниғмәттәре – йәшелсә, емеш-еләк – матурлыҡ сығанағы ла. Уларҙан төрлө битлектәр эшләү файҙалы.
Алма – биттәге ялҡынһыныуға ҡаршы бик шәп сара. Өҫтәүенә бетсәләрҙе лә бөтөрә. Ҡояшта бит тиреһе бешһә йәки һалҡында өшөһә, ҡырғыстан үткәрелгән алма ярҙамға килә.
Ярты алманы ваҡ ҡырғыстан үткәреп, бер балғалаҡ бал, бер йомортҡа һарыһы, бер балғалаҡ алма һеркәһе, үҫемлек майы һалып болғатығыҙ. Был битлек бит тиреһен дымландырыу өсөн дә һәйбәт.
Ҡурай еләгенән яһалған битлек тирене йомшарта, ҡара нөктәләрҙе, пигмент таптарын бөтөрә. Ҡоро тире өсөн шифалы битлек яһау алымы: ике аш ҡалағы еләккә 1-2 балғалаҡ бал һалып иҙергә һәм 20 минутҡа биткә һыларға. Йыуғандан һуң тирегә зәйтүн майы һөртөргә. Битлекте ун көн дауамында яһағанда, ваҡ йыйырсыҡтар күҙгә күренеп кәмер.
Бит тиреһен йәшәртеү өсөн ике аш ҡалағы иҙелгән ҡурай еләгенә бер аш ҡалағы ҡаймаҡ, зәйтүн майы ҡушып болғатырға һәм 20 минутҡа биткә яғырға.
Майлы тирене таҙартыу өсөн ике ҡалаҡ еләккә ике ҡалаҡ дөгө оно ҡушып, битлек яһарға.
Ҡара ҡарағат битлектәре айырыуса үҫмерҙәр өсөн файҙалы. Ундағы А, Н, С витаминдары тиренең ялҡынһыныуын дауалай, бетсәләрҙе, һипкелдәрҙе, туттарҙы бөтөрә. Иҙелгән ҡара ҡарағатта арыш икмәге йомшағын ебетеп, биткә һөртәләр. Ул тирене таҙарта. Икмәк урынына шулай уҡ кефир ҡушырға мөмкин.
Ҡыяр һуты – иң шәп лосьон. Ул бит тиреһен таҙартып ҡына ҡалмай, киңәйгән күҙәнәктәрҙе тарайта, тирене ағарта, арыу эҙҙәрен бөтөрә.
Бит тиреһе майлы һәм күҙәнәкле булһа, ваҡ ҡырғыстан үткәрелгән ҡыярға бер йомортҡа ағы йәки бер нисә тамсы лимон һуты ҡушығыҙ. Тире ҡоро икән, ҡырғыстан үткәрелгән ҡыярға ике аш ҡалағы ҡаймаҡ ҡушалар. Ошо битлекте 10-15 минутҡа таҙартылған тирегә һөртәләр. Артабан йылымыс һыу менән битте йыуалар. Һыу урынына сәй йәки яңы һығылған ҡыяр һутын да ҡулланырға була.
Картуф йыйырсыҡтарҙы бөтөрөргә ярҙам итә. Сей картуф күҙ төбөндәге шешенкелекте лә кәметә. Яңы һығып алынған картуф һуты менән биттәге бетсәләрҙе дауаларға мөмкин.
Тире ялҡынһынып китһә, бешкән картуфты төйөп, аҙ ғына һөт ҡушырға (бер балғалаҡ глицерин һалырға ла ярай) һәм йылы килеш биткә һөртөргә. Өҫтөнә пергамент ҡағыҙы ябып, битлекте 20 минут самаһы тоторға.
Ғ. ИБРАҺИМОВА әҙерләне.


text:
М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актрисаһы, Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Светлана Хәкимова.
Тапшырыуҙы Илдар Ғүмәров алып бара.
Башҡорт дәүләт медицина университеты профессоры, медицина фәндәре докторы Марс Юлдашев һәм «Шоңҡар» йәштәр журналының баш мөхәррире Азамат Юлдашбаев.
Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле хеҙмәткәре Айһылыу Байғусҡарова.
Башҡортостан Яҙыусылар Союзы рәйесе, шағир Риф Тойғон.
«Аманат» журналының баш мөхәррир урынбаҫары, яҙыусы, юморист Марат Әминев.
М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актрисаһы, Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Миңзәлә Хәйруллина. Тапшырыуҙы республикабыҙҙың халыҡ артисы Илдар Ғүмәров алып бара.


text:
Өфө эргәһендә шәхси йорт төҙөү өсөн алты участка аукционға ҡуйыла
Өфө эргәһендә шәхси йорт төҙөү өсөн алты участка аукционға ҡуйыла Фото: 2realtor.ru
ӨФӨ, 2018 йыл, 21 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Өфөләге ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре идаралығы Нуғай, Самохваловка, Королев, Искин ауылдарында һәм Кузнецов затонында шәхси торлаҡ төҙөү өсөн алты участканы аукционға ҡуя. Сауҙалашыу 22 июнгә билдәләнгән.
Иң ҡиммәт лот – Кузнецов затонының Һынаусылар урамындағы ер. 13,76 сутый ерҙең башланғыс хаҡы – 2,21 миллион һум.
Иң «бюджетлы» лоттар аэропорт янындағы Королев һәм Искин ҡасабаларында урынлашҡан: 10 һәм 14 сутый 547,8 мең һәм 690, 4 мең һумға сауҙалаша.
Нуғайҙағы ике 15-әр сутый участканың башланғыс хаҡы — 1,14 миллион самаһы һәм 926,6 мең һум.
Бөтә участкалар ҙа электрға һәм газға тоташтырыла, үҙәкләштерелгән һыу үткәргестәргә тоташтырыу мөмкин түгел.
http://www.bashinform.ru/news/1161166-shest-uchastkov-pod-izhs-v-prigorodakh-ufy-vystavlyayutsya-na-auktsion/


text:
Суй династияһы
Суй династияһы (ҡыт. ябайл. 隋, пиньин: Suí; 581—618) — оҙаҡ ваҡыт дауам иткән ғауға, бола-сыуалыштар һәм талаш-тартыш осоронан һуң илде берләштергән ҡытай династияһы. Ул байтаҡ ижтимағи-иҡтисади һәм эре төҙөлөш проекттарын тормошҡа ашыра.
Йөкмәткеһе
Династияның башланғысы
III—VI быуаттар Ҡытай тарихында иң ҡатмарлы һәм ауыр дәүерҙәрҙең береһе була. Хань династияһы ҡолатылып (220 йыл), империя тарҡалғандан һуң дәүләт иҡтисады киҫкен рәүештә бөлгөнлөккә төшә. Күп кенә боронғо ҡалалар емерелә, илдең төнъяғында алға киткән игенселек ташландыҡҡа хәлгә килә.
Ваҡыт үтеү менән табгачтарҙың Төньяҡ Вэй «варвар» династияһы хәтһеҙ генә ҡытайлаша, уның хәрби көс-ҡеүәте кәмей. Төрки ҡағанаты илбаҫарҙарының Ҡытайға бәреп инеү ҡурҡынысы килеп тыуа. VI быуат аҙағында Вэй династияһын алмаштырған Төньяҡ Чжоу дәүләтендә Ян Цзянь (Суй Вэнь-ди) етәкселегендәге ҡытай һәм ҡытайлашҡан төрки аҡһөйәктәре (аристократтары) власҡа килә. Ҡытайҙарҙың күпселегенең феодаль тарҡаулыҡҡа кире ҡарашта булыуы, аристократияның тышҡы дошмандарға һәм эске иҡтисад проблемаларына ҡаршы бергә тупланыуға ынтылышы һөҙөмтәһендә Ян һәм уның яҡлылар сағыштырмаса еңел генә илде берләштереүгә өлгәшә. 581 йылда Ян Цзянь яңы Суй династияһының Вэнь-ди исемле императоры итеп иғлан ителә. Ул һуңғы 300 йыл эсендә вәҡәләттәре барлыҡ Ҡытай биләмәләренә таралған тәүге хаким була.
Ижтимағи һәм иҡтисад реформалары
Көньяҡты яулап алыу ҡан ҡойошһоҙ һәм емереүҙәрһеҙ генә тормошҡа ашырыла. Бындағы аҡсаға ҡоролған иҡтисад империяның артабанғы үҫешенә мөһим ыңғай йоғонто яһай. Тотороҡлоҡ шарттарында ҡалаларҙа сауҙа алға китә, сауҙагәрҙәр һәм һөнәрселәр берлектәре барлыҡҡа килә башлай. Һалымдарҙы кәметеү һәм дәүләттең ҡайһы бер монополияларын бөтөрөү аша Ян Цзянь сауҙа һәм игенселектең артабан йылдам алға китеүенә өлгәшә. 583 йылда быға тиклем йәшәп килгән ҡануниәтте хәтһеҙ ябайлаштырған һәм камиллаштырған яңы ҡанундар йыйынтығы ҡабул ителә.
Әммә 604 йылда улы Ян Гуан императорҙы үлтерә һәм Ян-ди исеме менән тәхеткә ултыра. Яңы хаким ауыл хужалығы сәйәсәтен киҫкен ҡатыландыра. Крәҫтиәндәрҙең ер бүлемдәре ҡыҫҡартыла, ә һалымдар һәм йән башына төшкән башҡа йыйымдар арттырыла. Уларҙың күп өлөшө ҡаҙнаға тупланып, урындағы ихтыяждар бөтөнләй иҫәпкә алынмай. «Император каналы» кеүек дәүер проекттарын тормошҡа ашырыу сәбәпле хеҙмәт йөкләмәләре лә күбәйтелә. Ян Гуан Ҡытайҙағы барлыҡ власты тағы ла нығыраҡ үҙәкләштерергә ынтыла: бының менән ул илдең төрлө урындарындағы үҙенең сәйәсәте менән килешмәгән айырым төркөмдәрҙең иң яҡшы вәкилдәренең (оппозицион төркөмдәрҙең) ҡалған йоғонтоһон да бөтөнләй юҡҡа сығарырға ынтыла. Икенсе яҡтан, Ян Гуан фән менән мәҙәниәтте яҡлап, уларҙың артабан үҫешенә булышлыҡ итә. Дәүләт вазифаларына тәғәйенләнеүселәр өсөн имтихандар индерә һәм граждан хеҙмәтендәге төрлө кимәл түрәләрҙең хәрбиҙәр алдындағы абруй-дәрәжәһен (позицияһын) күтәрә.
Эре проекттар
Әллә ни оҙаҡ ваҡыт хакимлек итмәһә лә, Суй династияһы үҙенән һуң етәрлек мөһәбәт ҡоролмалар ҡалдыра — улар Ҡытайға файҙа ғына түгел, арыу ғына дан да килтерә. Бындайҙар иҫәбендә: ул ваҡытҡа яртылаш емерек хәлгә килгән Бөйөк Ҡытай диуарын яңынан ҡороу; Бөйөк Ҡытай каналын үткәреү — ул XIX быуатҡа тиклем донъялағы иң ҙур яһалма һыу юлы булып ҡала; империяның яңы баш ҡалаһы Лояндағы үҙенең күркәмлеге, гүзәллеге һәм зиннәтлеге менән таң ҡалдырған һарай архитектура ансамблен төҙөү.
Императорҙың баш ҡалалағы һарай комплексын сафҡа индереүгә ике миллионға тиклем, Бөйөк Ҡытай диуарын тергеҙеүгә һәм Император каналын үткәреүгә — берәр миллион кеше йәлеп ителә. Тулыһынса бөлгөнлөккә төшкән крәҫтиәндәрҙең яртылаш ҡол кимәлендәге хеҙмәте киң ҡулланыла.
Бөйөк Император Каналы Янцзы һәм Хуанхэ йылғаларын тоташтырып, бай һәм уңдырышлы Көньяҡты илбаҫарҙар һөжүме дәүерҙәренән һуң ныҡлап аяҡҡа баҫып, үҫеш йәһәтенән күтәрелеп килгән Төньяҡ менән бәйләй. Был канал Ҡытайҙың эске биләмәләрендә ул замандарға ғына түгел, ә алдағы йөҙ йыллыҡтарға ла иң мөһим сауҙа юлына әүерелә, һәм илгә иген культуралары, аҙыҡ-түлек һәм башҡа бик күп төрлө көндәлек кәрәк-яраҡ тауарҙары ташыу өсөн төп транспорт артерияһы булып хеҙмәт итә.
Тышҡы сәйәсәт
Суй династияһының тышҡы сәйәсәте күп һанлы һуғыштар менән билдәләнә. Ҡытай хакимдәре башлыса Корея ярымутрауы дәүләттәренә һәм төньяҡтағы ҡәбиләләргә ҡаршы көрәшә, Төрки ҡағанлығы менән ҡапма-ҡаршылыҡта (конфронтацияла) көн күрә.
Аҙ халыҡлы Ляонин ярымутрауын яулап алып, Ҡытай 612 йылда Силла короллеге менән берлектә Корея дәүләттәре Пэкче менән Когурёға һуғыш аса. Ике йылдан, ҡаҙнаны шаҡтай бушатып, был яу бер ниндәй һөҙөмтәһеҙ тамамлана.
Был дәүерҙәрҙә Ҡытай өсөн бигерәк тә етди ҡурҡыныс Төрки ҡағанлығынан була. Күсмә халыҡтар империяһын тулыһынса ҡыйратыу түгел, уларҙың һөжүмдәрен кире ҡағыу өсөн дә етерлек хәрби көсө булмағанлыҡтан, Суй династияһы үҙенә тынғылыҡ бирмәгән күршеһе менән мөнәсәбәттәрҙе күп йәһәттән оҫта дипломатия нигеҙҙәрендә ҡорорға мәжбүр була.
Династияның һуңғы осоро
Саманан тыш юғары һалымдар һәм йөкләмәләр, Империяның бөйөк төҙөлөштәрендәге күпселек осраҡтағы кеше хәленән килмәҫлек ауыр эш шарттары Кореялағы хәрби уңышһыҙлыҡтар менән бергә ябай халыҡтың ризаһыҙлығы артыуына килтерә. Шаньдун һәм Хэнань провинцияларында тоҡанған баш күтәреүҙәр барышында боласылар үҙ батшалыҡтарын иғлан итә. Бынан тыш дәүләттең юғары ҡатлам вәкилдәре араһында ла сыуалыштар башлана. 617 йылда Ян Гуандың туғандарының береһе булған Ли Юань (Тан Гао-цзу) Империяның ҙурлығы һәм мөһимлеге яғынан өсөнсө булған Тайюань ҡалаһында түңкәрелеш ойоштора. Тиҙҙән аҡһөйәктәр үҙҙәре яҡлы төрки ҡәбиләләре ярҙамында боронға баш ҡала Чанъаньде баҫып ала. Ян Гуан илдең көньяҡ биләмәләренә ҡаса һәм унда үҙ һаҡсылары тарафынан үлтерелә. Ли Юань яңы Тан династияһы нигеҙләнеүен иғлан итә. Суй династияһы дәүерендәге Ҡытайҙы ҡолатыуҙа шулай уҡ Көнсығыш төрки ҡағанлығы һиҙелерлек роль уйнай.
Һөҙөмтәләр
Дүрт быуаттан артыҡ ваҡыт арауығында бөлгөнлөккә төшкән һәм тарҡалған Ҡытайҙы берләштереү йәһәтенән Суй династияһы оло әһәмиәткә эйә.
Суй императорҙары
Янчжоу ҡалаһының Ханьцзян биҫтәһендә археологтар император Ян-ди кәшәнәһен тапҡан. Унда баҡыр һәм нефрит әйберҙәр булған[1].
Иҫкәрмәләр
- ↑ Ҡытайҙа Суй династияһының тиран императоры ҡәбере табылған (2013-04-14). Тәүге сығанаҡтан архивланған 15 апрель 2013. 14 апрель 2013 тикшерелгән.
Һылтанмалар
- История китайской цивилизации. Издательство Press, ISBN 957-9585-84-9.
- Краткая история Древнего Китая. Издание Пекинского университета, ISBN 978-7-301-03905-2.
- Древняя китайская экономическая история. Шанхай. Народное издательство, ISBN 7-208-00332-7.
- Китайская история (история Sui). Фюле Cheng с., ISBN 957-532-033-6.
- Схема истории Китая. Южный Пресс, ISBN 957-11-2075-8.
- История китайской культуры. Литература, Пресс, ISBN 957-411-400-7.
- История китайской политической системы. Общественные науки. Academic Press, ISBN 978-780-230-441-3