text:
7787
һәр шиғриәт үҙ халҡының яҙмышы тураһында хәстәр менән йәшәй. Башҡорт шиғриәтендә ил тойғоһо, халыҡ яҙмышы тураһында уйланыу борон-борондан килгән, уның милли тарихи хәтеренә уйылып ҡалған үҙенсәлектәренең береһе. Шиғри тәбиғәте буйынса уйсан лирик, донъяға мөнәсәбәте буйынса философик ҡарашлы Р. Ғарипов шиғриәтендә был мотивтар сағылмай ҡалманы.
Башкортостан Республикаһының мәғариф министрлығы "К.А.Дәүләткилдеев исемендәге һынлы-сәнғәт гимназия-интернаты
7 класс уҡыусыһы Сибәғәтуллина
Йолдоҙ
етәксеһе: башҡорт теле әҙәбиәте уҡытыусыһы Ғәзизова Әҡлимә Сәфәрғәли ҡыҙы.
Өфө – 2012
һәр шиғриәт үҙ халҡының яҙмышы тураһында хәстәр менән йәшәй. Башҡорт шиғриәтендә ил тойғоһо, халыҡ яҙмышы тураһында уйланыу борон-борондан килгән, уның милли тарихи хәтеренә уйылып ҡалған үҙенсәлектәренең береһе. Шиғри тәбиғәте буйынса уйсан лирик, донъяға мөнәсәбәте буйынса философик ҡарашлы Р. Ғарипов шиғриәтендә был мотивтар сағылмай ҡалманы.
«Баланы ни тип бәүетһәң, шул була», - тигән боронғолар. Рәми Ғарипов сәңгелдәктән үк тыуған еренең моң-йырын күңеленә һеңдереп, үҙенең яҡташтары Байыҡ сәсән, Салауат батыр тураһында быуындан-быуынға күсә килгән йыр-ҡобайырҙарҙы, риүәйәттәрҙе йотлоғоп тыңлап, халыҡтың тарихы, шундай ҡаһарман улдары менән ғорурланып һәм рухланып үҫкән.
«Шағирҙы аңлар өсөн уның илендә булырға кәрәк» тигән Гете.
Был яҡтарҙың матур тәбиғәте, тау-ҡаялары, йәмле Йүрүҙәне, моңло һандуғастары, ғорур бөркөттәре, етеҙ толпарҙары Рәми Ғариповты бәләкәйҙән үк яҡтылыҡҡа, бейеклеккә әйҙәһә, шиғриәткә илһамландырһа, батша колонизацияһының иң ныҡ иҙелгән, иң ныҡ яндырылған был яҡтарҙың тарихын тыңлап үҫеү, ошо ерҙең хәтерендә һаҡланған фажиғәле хәлдәрҙе йылдар аша ла зирәк тойоу уны бик иртә уйсан иткән.
Тыуған төйәгеңдең тарихын белмәй тороп, уның хәҙергеһен, киләсәген ҡайғыртып булмай. Шуға ла Рәми Ғарипов мәктәптәге дәрестәр менән генә хушһынмай, нисек тә буш ваҡыт табып, республика китапханаһына ашыға, унда тыйылған китаптарҙы 1937 йылда юҡ ителгән башҡорт яҙыусыларсыларының әҫәрҙәрен латин хәрефтәрендә 1940 йылдар аҙағында уҡып сыға. Халыҡ яҙмышын - тарихи дөрөҫлөктө мөмкин тиклем тулыраҡ аңлар өсөн ул ошондай теүәкәл аҙымдар яһауҙан ҡурҡмай.
Үҙенең ҡыҫҡа ғына ғүмерендә Рәми Ғарипов бар булмышы менән халыҡҡа хеҙмәт итергә ашыҡты. Ул тормошто яратты, ул ҙур әсәнең -
тыуған илдең улы булып, унан яратылғыһы килде. Ил өсөн, тел өсөн ул янып йәшәне. Р. Ғариповтың «Таш сәскә» исемле 2-се китабының «Туған тел» тигән шиғырында шағирҙың халыҡтың рухи хазинаһына, теленә, моңона, уның киләсәгенә мөнәсәбәте, шулар алдында шәхестең ни тиклем оло яуаплығы, сәсән мәргәнлеге, мәҡәл тапҡырлығы менән әйтеп бирелгән.
1957Й. 11 майында Р. Ғарипов ҡатынына былай тип яҙған: «Баҡһаң, минең яңы шиғырҙарым бик күп икән, иллегә яҡын. Ә бына иң көрәклеһе : «Туған тел». Минең бөтә шиғырҙарымды оноторға мөмкин, ләкин башҡорт телен ҡәҙерле күргән кешегә был шиғырҙы оноторға ярамай! Шиғырҙарҙағы уй-кисерештәрҙең, талаптарҙың автор өсөн ни тиклем принципиаль булыуын шунан да күрергә мөмкин: уҡыусылар менән төрлө осрашыуҙар ваҡытында Р. Ғарипов үҙенең сығышын мотлаҡ ошо шиғырҙан башлап ебрер ине.
«Туған тел» шиғырында Р. Ғарипов ижадында артабан үҙәктә торасаҡ идея-тематик йүнәлештәрҙең береһе - туған тел яҙмышы, милләттең рухи киләсәге тураһында уйланыу, әҫәрҙән-әҫәргә йылдан- йыл көсәйә барасаҡ хафалы мотивтар билдәләнде. Уҙғандарҙы яңынан барлаһаң, был шиғыр яҙылған осорҙа (1957, 2 май) милли телдәряҙмышы ул тиклем хәүефле лә түгел һымаҡ ине, күпселек башҡорт ауылдарында, мәҫәлән, уҡыу-уҡытыу эштәре әсә телендә алып барыла, башҡортса матбуғат үҫеү юлында ине. Ләкин тиҙ арала хәлдәр насар яҡҡа ҡырҡа үҙгәрҙе. Милләттәрҙе тиҙ арала ҡушыу тураһында фараз итеүҙәр йышайҙы, ундай ҡараштар рәсми сәйәсәттә нығынды. Милли мәктәптәрҙә милли телдәргә һөжүм башланды, күпселек урында уҡытыу рус теленә күсерелде. «Туған тел» шиғыры ошо ҡурҡынысты шағирҙың һиҙгер тойоуы, шул турала алдан иҫкәртергә тырышыуы ине.
Рәми Ғарипов һәр ваҡыт халыҡ араһында йөрөнө, халыҡ өсөн янып йөрөнө. Шуға ла уның "һабантурғай йырҙары»(1964) исемле
китабына тупланған «Ауылдаштар», «Кәбән», «Сәсеүгә төшкәндә», «Көтөүсе», «Бишексе», «Умартасы» шиғырҙарында шағир яҡташтарының көндәлек мәшәҡәттәре, ауыл кешеһенең борондан килгән төрлө һөнәр-кәсептәре тураһында, ауылдағы яңылыҡтар тураһында һүҙ алып барҙы.
Милләт яҙмышы хаҡында уйланыу Р. Ғарипов ижадында үҙәк тойғо, төп йүнәлеш. Ул китаптан китапҡа ялғанып, үҫтерелә барҙы. Илленсе йылдар аҙағында үҙе хикәйәт тип аталған «Урал йөрәге» исемле шиғыры ошондай киң панорама менән башланғайны: Урал күкрәгендә йөрәк кеүек Башҡортостан - тыуған илкәйем. Шул йөрәктең ҡан тамыры булып, Күкһелләнә Ағиҙелкәйем. Шул йөрәктең ауыр моң-зарҙарын, "Койған саҡта еңел ҡурайы, Яу юлдары буйлап мин халҡымдың Үткәндәрен ҡайтып урайым.
Шағир Уралдың һәр ташында ҡанлы-данлы тарихтарҙы уҡыған һымаҡ була, аҡ ҡылғандар уға илен һаҡлап башын һалған батырҙарҙың сал сәсе булып күренә. Ләкин шиғырҙарҙа аһ-зар хаҡында ғына һүҙ бармай, унда «Имеш, һуңғы башҡорт ҡәберендә ҡурай уйнар һуңғы ҡурайсы!..» тигән мыҫҡыллы юрауҙарға ҡарамаҫтан,үҙ яҙмышын ауыр юғалтыуҙарҙа ла һаҡлап ҡала алған Башҡортостандың, башҡорт халҡының ғорур һыны кәүҙәләнә. Халыҡты йәлләтергә тырышыу, юғалтыуҙар өсөн күҙ йәше түгеү, уның тарихи яҙмышын аңларға тырышыу, көслө ихтыярын, йәшәү потенциалын күрһәтеү - шағир өсөн иң мөһиме был нимәлә.
Мәктәптә һәм студент йылдарында уҡ Р. Ғарипов Салауат хаҡында поэма яҙырға ашҡынды. Ләкин был хыялы тормошҡа ашмай ҡалды. Етмешенсе йылдар башында ул Батырша тураһында ҙур әҫәр
яҙырға дәртләнеп йөрөнө, ләкин поэманың «Шлиссельбург тотконо»(Батырша монологы) тигән өлөшөн генә яҙып өлгөрөргә насип булды.
Монологтың тәүге юлдарында башҡорт күтәрелешенең рухи юлбашсыһы канаты ҡайырылған бөркөт һымағыраҡ күҙ алдына килә: «Батырша мин, бахыр - башҡорттоң батыры -ултырам зинданда башымды ҡатырып». Халыҡ яҙмышы, уның уҙғаны һәм бөгөнгөһө тураһында уйлағанда буш кәпәренеү йәки күкрәк һуғыу Р. Ғарипов өсөн ят нәмә. Уның өсөн иң ҡәҙерлеһе - тормоштоң мәңгелеге, быуындарҙан-быуынға үрелә килгән бәйләнештәр, халыҡ рухының нығына, үҫә барыуы. Шуға ла ул традицион образдарҙы ла яңыра үҫтереп ебәрә.
Халыҡ яҙмышы, ил тарихы һәр саҡ хәрәкәттәге, үҫештәге йәнле процесс. Иң ҡатмарлы замандарҙа ла тормош туҡтап ҡалмай, унда һаман да ниндәйҙер үҙгәрештәр бара, ниндәйҙер яңылыҡтар тыуа. Р. Ғарипов шиғриәте ысынбарлыҡтың ошо диалектикаһына бик ауаздаш. Ул уҙғандар тураһында күпме генә әсенеп уйланмаһын, шиғырҙары киләсәккә төбәлгән. Шағир тыуған халҡының шанлы һәм данлы тарихы менән ғорурланып йәшәне һәм уның менән бергә уҙғандарҙың тәжрибәһе аша киләсәкте күрергә ынтылды. Ә бит киләсәк йәштәр ҡулында. Шуға ла Р. Ғарипов йәштәрҙең ойошмағанлығына, дуҫ булмағанына әсенеп йәшәне. Ысынында, йәштәргә генә түгел, ә халкыбыҙға берҙәмлек етмәй. Бер-беребеҙҙең уңышына ҡыуана белмәйбеҙ, үҙ-ара ярҙам итмәйбеҙ. Бер-беребеҙҙең етешһеҙлектәре өсөн һыҙлана, ҡайғыра белмәйбеҙ, үҙебеҙ менән генә йәшәйбеҙ. Ә улай булырға ярамай, сөнки киләсәк беҙҙең ҡулда, йәш быуын ҡулында. Шуға ла Рәми Ғарипов кеүек ағайҙарыбыҙҙы оноторға ярамай. Башҡорт булырға хаҡыбыҙ юк ундай осраҡта.
Рәми Ғарипов... Шағирыбыҙ рухыбыҙ күгендә яҡты бер йондоҙ булып балҡый...
Кто самый сильный?
Вокруг света за 80 дней
Горка
Бородино. М.Ю. Лермонтов
За еду птицы готовы собирать мусор


c: application/octet-stream

collection: archivebot

text:
“Фәғилә менән беҙ бергә хеҙмәт иттек… Ҡыйыу санитарка булды ул. Иң ҡаты яуҙарҙа ла ҡурҡып ҡалмай торғайны. Бик күп совет яуғирҙарын һуғыш яланынан алып сыҡты башҡорт ҡыҙы. Улар, яңынан сафҡа баҫып, аҙаҡ әллә күпме ҡаһарманлыҡтар күрһәтте. Шулай булғас, Фәғилә лә – ысын мәғәнәһендә ҡаһарман! Тик бер фашист пуляһы уның ғүмерен өҙҙө… Уның ҡарауы, командирҙы ҡотҡарҙы. Бына иҫтәлеккә уның тоҡсайында йөрөгән берҙән – бер китапты һалам. Уның ғүмерен киҫкән фашист пуляһы ошо китапты ла тишеп үткән…”
ФразеологизмдарАуыҙына һыу ҡапҡан-өндәшмәүТабанын ялтыратҡан-ҡасҡанКәкре ҡайынға терәтеү-алдауҠайыш аҫты бушау - асығыу
Бөгөн беҙҙә башҡорт теле Яратам һине, телем! Рәхмәт һиңә, һинең аша Алам мин яҡшы белем!
Кәк-күк-кәк-күк – саҡыра кәкүк, Кәк-күк-кәк-күк – ниндәй аяҙ күк. Рүк-рүк-рүк-рүк – туҡтама берүк, Үек-үек – донъябыҙ ожмах кеүек!
“ Ул ҡанатлы кешеләр хаҡында, көслө, ҡыйыу һәм матур кешеләр тураһында яҙырға яратыр ине”. Р.Бикбаев
Яҙыусының юбилейында
“Ҡайғырмағыҙ, дошман менән һуғышҡа утыҙ бишенсе өйҙән дә кеше барасаҡ! Утыҙ бишенсе өй ҙә дошманға ҡаршы һуғышасаҡ! Мин хәрби комиссариаттан рөхсәт алып ҡайттым. Ҡыҫҡа ваҡытлы медсестралар курсына барам. Аҙаҡ – яуға…”
кәмһетеү – унижатьуйһыулыҡ – түбән урын; лощинатоҫҡау – төҙәү; прицеливатьсяяуғир – һуғышсы; воинтиҫтер – одногодоккөнләшеү – завидоватьҡуҡырайыу - возгордитьсяәмәл – сара; мера, способғәрсел – совестливый.
Үтеп сыҡҡыһыҙ урман –ағастар ҡуйы булып үҫкән урманДонъя ҡуйыу- вафат булыу, үлеү.Ҡәбер тынлығы – тыныс.Ауыр кисереү – ҡайғырыу.Теш ҡыҫып түҙеү - үҙеңде түҙергә мәжбүр итеү.Бармаҡ менән генә һанарлыҡ-бик аҙ.Бер тотам ҡалмай- һис айырылмай, эйәреп йөрөгән кешегә әйтелә

robotstxt: allowed

filter: keep


c: text/html

text:
Әкиәттәр темаһы буйынса дәрес-ярыш
план-конспект урока (5 класс) на тему
Дәрестәрҙә информацион ағым ҙур. Шул ағымды туплау һәм һөҙөмтәлелекте арттырыу өсөн компьютер технологияларын ҡулланыу отошло, ҡыҙыҡлы, мауыҡтырғыс. Ә шулай ҙа уны ҡулланыу төптән уйланып тәҡдим ителергә тейеш.
Алымдарҙың һәм методтарҙың бер төрлөлөгө балаларҙы ялҡыта, шуға күрә был эште йәнләндерергә тырышыу кәрәк. Уҡыусыларҙың эшмәкәрлеген арттырыу өсөн, традицион булмаған дәрестәр, бигерәк тә бәләкәйерәк кластарҙа уйын-дәрестәр ҡулланып эшләү отошло.
Шулай итеп, информацион компьютер технологияларын урынлы ҡулланыу үҫтереүсе, белем биреүсе һәм тәрбиәүи, эстетик маҡсаттарҙы тормошҡа ашырырға бүлышлыҡ итә, тимәк, алдынғы сифаттарға эйә булған шәхесте тәрбиәләүҙә ҙур роль уйнай.
Скачать:
Предварительный просмотр:
Әкиәттәр темаһы буйынса дәрес-ярыш
Туған әҙәбиәт
5 класс.
Шәрәфетдинова Айгөл Сабирйән ҡыҙы
Т.Кусимов исемендәге гимназияның башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы. Асҡар ауылы, Әбйәлил районы
Дәрескә аннотация: Дәрестәрҙә информацион ағым ҙур. Шул ағымды туплау һәм һөҙөмтәлелекте арттырыу өсөн компьютер технологияларын ҡулланыу отошло, ҡыҙыҡлы, мауыҡтырғыс. Ә шулай ҙа уны ҡулланыу төптән уйланып тәҡдим ителергә тейеш.
Алымдарҙың һәм методтарҙың бер төрлөлөгө балаларҙы ялҡыта, шуға күрә был эште йәнләндерергә тырышыу кәрәк. Уҡыусыларҙың эшмәкәрлеген арттырыу өсөн, традицион булмаған дәрестәр, бигерәк тә бәләкәйерәк кластарҙа уйын-дәрестәр ҡулланып эшләү отошло.
Шулай итеп, информацион компьютер технологияларын урынлы ҡулланыу үҫтереүсе, белем биреүсе һәм тәрбиәүи, эстетик маҡсаттарҙы тормошҡа ашырырға бүлышлыҡ итә, тимәк, алдынғы сифаттарға эйә булған шәхесте тәрбиәләүҙә ҙур роль уйнай.
Маҡсат: әкиәттәр буйынса белемде системаға һалыу; уларҙың төрҙәрен, үҙенсәлеген, идея-тематик йөкмәткеләрен билдәләү;
Уҡыусыларҙың ижади фекерләүен, бәйләнешле телмәрен, үҙ-ара ярыш сәмен үҫтереү;
Халыҡ ижадына һөйөү, ҡыҙыҡһыныу тәрбиәләү; берҙәмлеккә , дуҫлыҡҡа, тапҡырлыҡҡа , зирәклеккә һ.б. ыңғай сифаттарға өйрәтеү;
Йыһазландырыу: мультимедиа проекторы, әкиәттәрҙән иллюстрациялар, китаптар (А.Йәғәфәрова, Ә.Әхмәт-Хужа әкиәттәре, халыҡ ижадынан әкиәттәр йыйынтыҡтары)
Дәрес барышы:
- Ойоштороу.
- Бөгөн дәрестә уҡыған, өйрәнгән әкиәттәрҙең йөкмәткеләрен иҫләп, уларҙы нисек үҙләштергәнебеҙҙе һынап, үҙ-ара ярышып аласаҡбыҙ. Командаларға бүленеп, төрлө ярыштар үткәрәсәкбеҙ.
- Өй эшен тикшереү.
Уҡыусыларҙың төрлө әкиәттәр буйынса эшләп алып килгән һүрәттәрен ҡарау, улар буйынса ҡыҫҡаса әңгәмә ойоштороу, йомғаҡлау.
- Төп өлөш.
Уҡытыусы дәрес маҡсатын иҫкә төшөрә. Уҡыусылар ике командаға бүленә һәм уларға ,,Зирәктәр” һәм ,, Отҡорҙар” тигән исемдәр бирелә, капитандар һайлана. Мәрәйҙәрҙе уҡытыусы үҙе билдәләп бара.
- Уҡытыусы. Нимә ул әкиәт? Ниндәй әкиәттәр өйрәндек? Уларҙың ниндәй төрҙәре була? ( Уҡыусыларҙың яуаптары; 1-се слайд  күрһәтелә)
- Әкиәттәрҙән иллюстрациялар буйынса һөйләшеү. ( 2-се слайдтағы һүрәттәр күрһәтелә)
- Уҡытыусы:
- Ә хәҙер командаларға ярышырға, белемдәрҙе барларға ваҡыт етте. ( 3-сө слайд күрһәтелә)
Кемдәр уйнарға ярата,
Кемдәр тапҡыр һәм етеҙ,
Саҡырамын ярышырға
Кемдәр теләй, әйтегеҙ.
Әкиәттәр хаҡындағы ярышҡа
Шаттар, зирәктәр кәрәк.
Кемдәр ярышырға әҙер
Сығып баҫһын тиҙерәк!
4. 1-се ярыш - Командаларҙың сәләмләүе (4-се слайд)
Отҡорҙар: Күптән – күп сәләм бирәбеҙ
Зирәк дуҫтарыбыҙға
Уңыш юлдаш булһа икән
Һеҙҙең барығыҙға ла!
Зирәктәр: Отҡорҙар, тип һеҙҙе гелән
Маҡтайҙарҙыр юҡҡа.
Әйҙә, ярыша башлайыҡ.
Ваҡыт үткәрмәй бушҡа!
5. Капитандар ярышы. (5-се слайд)
(Слайдтан һорауҙар күрһәтелә)
6. Кем күберәк әкиәт белә? (6-сы слайд)
1-се командаға эш:
Батырҙар тураһындағы әкиәттәр исемлеге яҙырға.
2-се командаға эш:
Хайуандар тураһындағы әкиәттәр исемлеге яҙырға.
7. Был юлдар ниндәй әкиәттән? (7-се слайд)
1) ,, Был-алабута өшәһе. Уны әсәйем үҙенең күкрәк һөтөнә баҫып бешерҙе”,- тигән егет. (,, Ҡурай ”)
2) “Әй, ҡуҡырая, ти, әй ҡуҡырая. Маҡтап бер һүҙ әйткәнгә-бер ат, ҙур көй сығарғанға ике ат тоттора ла ебәрә, ти. Шулай тарата торғас, уның бер аты, бер һыйыры ғына тороп ҡалған.” (,,Алтын тамсы”)
3) “Ҡоҙоҡ төбө ҡоп-ҡоро, үҙе дөм ҡараңғы икән. Күҙе күргәс, ни күрә: бер ҙур бүлмәлә тора, имеш”. ( ,,Әминбәк ”)
4) ,,Тирең кипмәһә, байлығың китмәҫ. Тир-ул байлыҡтың шишмәһе”.
( ,,Алтын тамсы”)
8. Рәссамдәр ярышы (8-се слайд)
Һәр команданан берәр рәссам башҡорт халыҡ әкиәттәренә иллюстрация эшләй.
9. Был телеграммалар кемдәрҙән килгән? (9-сы слайд)
“Килеп етә алмайым, ҡойроғом мәкегә ҡуша туңды”
“Ҡойроҡһоҙ ҡалдым. Килергә оялам ”
“Ҡойроҡһоҙ ҡалғас, ҡышын йоҡларға ятам”
“Батманды бушатҡан өсөн яза алдым”
10. Һәр команданан берәр уҡыусы пластилиндән әкиәт геройы һылай.
(10-сы слайд)
11. (11-се слайд)
Серле һандыҡ асайыҡ,
Күстәнәс, бүләк алайыҡ!
Командаларға сиратлап йомаҡтар әйтелә. Улар был әйберҙең ҡайһы әкиәттән кем ебәреүен асыҡларға тейеш. Яуабын дөрөҫ әйткән командаға серле “бүләк” тапшырыла.
12. Булһаң зирәк, әйт тиҙерәк! (12-се слайд)
Илебеҙ халыҡтары әкиәттәре буйынса викторина:
- Башҡорт халыҡ әкиәттәре нисек башлана?
- Башҡорт халыҡ әкиәттәрендә тылсым көсө итеп нимәләр һүрәтләнә?
- “Доктор Айболит”, “Муха Цокатуха”, “Тараканище”, “Мойдодыр” әкиәттәренең авторы кем?
- Ғ.Туҡай әкиәттәрен һанап сығырға.
Еңеүселәрҙе ҡотлайбыҙ! (13-сө слайд)
- Йомғаҡлау.
Еңеүсе команданы, иң тапҡырҙарҙы билдәләү. Баһалар ҡуйыла. Был конкурста тик ,,4”, ,,5» билдәләре генә класс журналына ҡуйыла.
- Өйгә эш.
Ниндәй ҙә булһа әкиәт яҙып ҡарарға.
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
Ачык мероприятие:“Гаҗәеп төркемнәр” интеллектуаль уен-ярыш
География фәне буенча сәләтле балаларны барлап, аларның интеллектуаль үсешләрен ачыклау....
Нәүрүз чибәре. Интеллектуаль ярыш.
Кызлар арасында Нәүрүз бәйрәменә карата интеллектуаль ярыш....
5 сыйныфның рус төркеме өчен ярыш дәрес.
Максат: 1. Татарстан темасы буенча алган белем һәм күнекмәләрнең тирәнлеген, укучыларның белем дәрәҗәсен тикшерү. 2. Укучыларның интелектуаль үсеш дәрәҗәсен үстерү. 3. Туган җиребезгә хөрмәт һәм ...
КВН. Муса Җәлил иҗатына багышланган ярыш.
Муса Җәлил иҗатына багышланган ярыш. (5-8 класслар өчен)...
Тапкырлар һәм зирәкләр ярышы.
Тема. Тапкырлар һәм зирәкләр ярышы. Максат: 1. Укучыларның алдагы сыйныфларда Татарстан темасы буенча алган...
8 нче Март халыкара хатын-кызлар көненә багышланган ”Кызлар – язгы чәчкәләр” исемле ярыш - кичә
8 нче Март халыкара хатын-кызлар көненә багышланган”Кызлар – язгы чәчкәләр” исемле ярыш - кичәМаксат: укучыларны тапкырлык, зирәклек, уңганлыкта сынап карау; сәхнәдә үз-үзләрен...
Ярыш
М.Карим...


text:
Мостай Кәрим 2005-се йылдың 21 сентябрендә Башҡортостандың бөйөк шағиры Өфө ҡалаһының Мосолмандар зыяратында ерләнгән
Кәрим Мостай (псевдоним; ысын исеме Мостафа Сафич Кәримов)
1967 йылда «Ай тотолған төндә» пьесаһы өсөн уға К.С. Станиславский исемендәге РСФСР премияһы, ошо уҡ йылда «Һайланма әҫәрҙәр»ҙең беренсе томы өсөн Салауат Юлаев исемендәге БАССР-ҙың Республика премияһы бирелә. 1972 йылда «Йылдар артынан» китабы өсөн СССР-ҙың Дәүләт премияһы бирелә. 1978 йылда Мостай Кәрим «Хәбәр көтәм» китабы өсөн Г.-Х. Андерсен исемендәге халыҡ-ара жюриҙың Почетлы дипломы менән бүләкләнә.
Мостай Кәрим Бөйөк Ватан һуғышының беренсе көндәренән алып еңеүгә тиклем һуғышта була – бәйләнеш начальнигы, дивизия артиллерияһы штабы начальнигы булып хеҙмәт итә. Ҡаты яралана, һауығыу менән һуғыш гәзиттәренең хәбәрсеһе булып эшләй. Һуғыштан һуң тулыһынса ижади һәм йәмәғәт эшмәкәрлегенә бирелә.
Мостай Кәрим 30-сы йылдар уртаһында яҙа башлай. 1938 йылда уның «Отряд ҡуҙғалды» тигән беренсе шиғырҙар китабы, ә 1941 йылда икенсе «Яҙғы тауыштар» китабы донъя күрә. Ул 100-ҙән артыҡ шиғри һәм проза йыйынтыҡтары, 10-дан артыҡ драматик әҫәрҙәр баҫтырған.
1919 йылдың 20 октябрендә Башҡортостандың хәҙерге Шишмә районының Келәш ауылында тыуған.1941 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының тел һәм әҙәбиәт факультетын тамамлай.
Мостай Кәримдең әсәрҙәре Рәсәйҙең һәм башҡа илдәрҙең унлаған телдәренә тәржемә ителгән. Ул – билдәле юлдар авторы: Рус түгелмен, ләкин россиян мин, Россияның һыуын эскәнмен, Сағылдарҙа имән нисек үҫһә, Рус ерендә шулай үҫкәнмен.
Долгая жизнь и короткая старость... Думалось, этого хватит вполне. …Ведать не ведю, сколько осталось – Дольше, чем нужно, не надобно мне.Мера важна. И бессмыслен избыток, Коль через край наливаешь вино: В землю уйдёт он, желанный напиток, В землю уйдёт, пропадёт всё равно...style.visibilitystyle.visibilityppt_xppt_ystyle.visibilityppt_xppt_ystyle.visibilityppt_xppt_ystyle.visibilityppt_xppt_ystyle.visibilityppt_xppt_ystyle.visibilityppt_xppt_ystyle.visibilityppt_xppt_ystyle.visibilityppt_xppt_y
Билдәле әҫәрҙәре: шиғырҙар һәм поэмалар йыйынтыҡтары «Ҡара һыуҙар», «Ҡайтыу», «Европа-Азия», «Ваҡыттар», пьесалары «Айгөл иле», «Ҡыҙ урлау», «Ай тотолған төндә», «Салауат. Өн аралаш ете төш», «Ташлама утты, Прометей!», повестары «Беҙҙең өйҙөң йәме», «Бәләкәй таған», «Ярлыҡау», «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ».


text:
Шәжәрә байрамы
классный час по теме
1. уҡыусыларҙың шәжәрәләре менән танышыу
2. һәр фамилия вәкиленең талантын баһалау, шөғөлдәре менән танышыу
Скачать:
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
Әлифба байрамы
Праздник букваря проводится в 1-м классе.Әлифба байрамы на башкирском языке,проводилась в середине февраля,когда научились читать и писать.На праздник приглашаются родители.Дети показывают чему ...
Әлифба байрамы
Праздник прощания с букварем на башкирскомя языке...
Ҡаҙ өмәһе байрамы-йолаһы
Ҡаҙ өмәһе байрамын үткәреүселәргә ярҙамға! (на башкирском языке)...
Ҡорама ҡорау байрамы - йолаһы
Борондан килгән һәм онотолоп барған ҡул эшенә һәм сәнғәт төрөнә һөйөү уятыу. Туҙҙырғансы кеймәгән кейемдәрҙән ҡорамалар ҡорарға өйрәтеү. Матурлыҡты күрә белергә өйрәтеү....
Көҙгө бал байрамы конкурсы
Бәрәңге - ул икенсе икмәк. Бәрәңге аштарына конкурс төрҙәре...
Өләсәйем ҡурсағы байрамы
1.Балаларҙы ҡурсаҡтарҙың барлыҡҡа килеү тарихы, уларҙың төрҙәре һәм уларға бәйле халыҡ ырымдары менөн таныштырыу.2. ҡорамаларҙан ҡурсаҡ эшләү ысулын өйрәтеү һәм уларға һөйөү уятыу.3. Тыуға...
Һуңғы ҡыңғырау байрамы
Һуңғы ҡыңғырау байрамы 2014...


text:
Ғилми-эҙләнеү эше "Айһылыу Йәғәфәрова әкиәттәренең тылсым донъяһы"
творческая работа учащихся (5 класс) на тему
Ғилми-эҙләнеү эше "Айһылыу Йәғәфәрова әкиәттәренең тылсым донъяһы"
Скачать:
Предварительный просмотр:
Уҡыусыларҙың фәнни – эҙләнеү эштәре конкурсы
Әбйәлилем – тыуған төйәгем ”
Башҡортостан Республикаһы
Әбйәлил районының методик үҙәге
Айһылыу Йәғәфәрова әкиәттәренең тылсым көсө
Башҡарҙы:
Бикҡужина Айһылыу Әмин ҡыҙы
Т.Кусимов исемендәге
Асҡар гимназияһының 5 класс уҡыусыһы
Ғилми етәксеһе:
башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
Шәрәфетдинова Айгөл Сабирйән ҡыҙы
2015й
Тикшереү эшенең тезисы
Ғилми эштең темаһы: «Айһылыу Йәғәфәрова әкиәттәренең тылсым көсө»
Авторы: Бикҡужина Айһылыу Әмин ҡыҙы.
Класс: 5 класс
Мәктәп: Т. Кусимов исемендәге Асҡар гимназияһы
Ғилми етәксеһе: Шәрәфетдинова Айгөл Сабирйән ҡыҙы
Йүнәлеше: башҡорт теле һәм әҙәбиәте
Тикшеренеү эшенең маҡсаты һәм бурыстары:
-Айһылыу Шәйхетдин ҡыҙы Йәғәфәрованың тормошон, ижад юлын, бигерәк тә әкиәттәрен өйрәнеү;
-Әкиәттәренең тәрбиәүи әһәмиәтен, тылсым көсөн билдәләү;
-Ижадына ҡарата тиҫтерҙәремдең ҡараштарын асыҡлау;
Теманың актуаллеге:
Айһылыу Йәғәфәрова – яҡташ яҙыусы. Әкиәттәре аша изгелеккә, яҡшылыҡҡа ынтылабыҙ.
Тикшеренеү эшенең гипотезаһы:
Үҙебеҙҙең данлыҡлы яҡташ яҙыусының әҫәрҙәренә ҡарата иғтибарҙы күберәк биреү аша, ижадына һөйөү, ҡыҙыҡһыныу, ихтирам булдырыу.
Эҙләнеү методикаһы:
Дәрестәрҙә, ижади түңәрәк ултырыштарында, яҙыусы менән осрашыу аша Айһылыу Йәғәфәрованың тормош юлына, ижадына байҡау яһау. Уҡыусылар араһында уның әкиәттәренә ҡарата фекерҙәрен асыҡлау, һорауҙар үткәреү;
Һығымта: Айһылыу Йәғәфәрованың әкиәттәре аша тормошта изгелеккә, уңыштарға, тик яҡшы сифаттарға өлгәшергә була. Уларҙың тылсым көсөнә беҙҙең ышанысыбыҙ арта ғына.
Йөкмәткеһе
- Инеш өлөш
- Төп өлөш
Теоретик өлөш
Айһылыу Йәғәфәрова – киң билдәле яҙыусы, әкиәттәр оҫтаһы.
Практик өлөш
- Йомғаҡлау
- Ҡулланылған әҙәбиәт
- Өҫтәлмә материалдар
Айһылыу Йәғәфәрова әкиәттәренең тылсым көсө.
Киң билдәле әҙибә, һоҡланғыс шәхес, балаларҙың һәм ололарҙың яратҡан яҙыусыһы, оҫта әкиәтсе Айһылыу Йәғәфәрованың: «Минең әкиәттәремдә тылсым көсө шундай ҡөҙрәткә эйә, һәр ваҡыт изгелек өҫкә сыға, уларҙың һәр береһенең нигеҙенә тәрбиәүи мәғәнә һалырға тырышам », - тигән һүҙҙәренә тап булдым. Ғилми – тикшеренеү эшемдең исемен, уның әйткән һүҙҙәренән алып, темаһын билдәләнем..
Ни өсөн мин был темаға мөрәжәғәт иттем һуң?
Беренсенән, Айһылыу Йәғәфәрова – минең яҡташым. Ул Әбйәлил районының гүзәл ҡосағында урынлашҡан Әхмәт ауылында тыуған, әлеге мәлдә Красная Башкирия ҡасабаһында йәшәй.
Икенсенән, исеме әҙәбиәт һөйөүселәргә яҡшы таныш, ололар һәм балалар өсөн дә ижад иткән яҡташыбыҙға быйыл 65 йәш тулды.
Өсөнсөнән, минең үҙемдең дә һәм класташтарымдың да Айһылыу Йәғәфәрова - яратҡан яҙыусыһы. Беҙ уның ижадын, айырыуса әкиәттәрен яратып уҡыйбыҙ, өйрәнәбеҙ һәм уның кеүек әкиәт яҙыу оҫталығы серҙәренә төшөнгөбөҙ килә.
Үҙемдең алдыма ошондай маҡсаттар һәм бурыстар ҡуйҙым:
Айһылыу Шәйхетдин ҡыҙы Йәғәфәрованың тормошон, ижад юлын өйрәнеү;
Үҙе менән үткәрелгән осрашыуҙар, газета-журналдар аша уның эшмәкәрлеген мөмкин тиклем күберәк белергә ынтылыу;
Уның ижадына ҡарата тиҫтерҙәремдең ҡараштарын асыҡлау;
Ниндәй тикшеренеү алымдары маҡсатыма ирешергә ярҙам итте?
Дәрестәрҙә, ижади түңәрәк ултырыштарында Айһылыу Йәғәфәрованың тормош юлын, ижадын өйрәндек.
Гимназияла уның менән осрашыу үткәреп, беренсе тапҡыр әкиәт яҙыусыны күрҙек.
Класташтарым, башҡа тиҫтерҙәрем араһында уның ижадына ҡарата һорау-яуап ойошторҙом.
«Сәнскеле күлдәк», «Һайыҫҡан - почтальон», «Алтын тараҡ», «Һандуғас моңо», «Муйынса», «Тирмәкәй», «А.С.Пушкин әкиәттәре» буйынса тәржемәләре кеүек ижад емештәренә байҡау яһаным.
Тикшеренеү эше барышында мин ниндәй яңылыҡтар астым?
- Айһылыу Йәғәфәрова ғүмере буйы ауылда балалар баҡсаһында ябай тәрбиәсе булып эшләп, баш ҡаланан – Өфөнән ситтә ижад итһә лә, ике тиҫтәгә яҡын китаптар сығара алған.
- Сабый күңелле әҙибәнең әкиәттәре яҙылыуға яратҡан тәрбиәсе эше этәргес көс булған икән... Эшкә китеп барышлай ҙа, йә эштә саҡта ла шунда уҡ уйлап сығара алған ул әкиәттәрҙе. “Балалар баҡсаһында эшләмәй тороп, мин кескәйҙәр өсөн әҫәрҙәр ижад итә алмаҫ инем ”, - ти ул.
- Уның күп кенә әкиәттәре халыҡ ижады традицияларына таянып, шул уҡ ваҡытта заманса яраҡлаштырылып яҙылған. Яңы образдар, яңы геройҙар индергән ул. «Ҡар яуамы?» әкиәтенән – Тайыштабан, «Нәҙекәйбил»дән- Нәҙекәйбил тигән бал ҡорто, «Ҡыҙылтүш»тән – Һарытүш менән Ҡыҙылтүш дуҫлығы, «Умырзая»нан – иркәләүсе Ҡояш, яңы тыуған Ҡуян, Ҡырмыҫҡа, Күбәләк, Умырзая, «Бәләкәй ҡайын»дан уңған Урман докторы Тумыртҡа һ.б. геройҙар беҙгә бигерәк тә оҡшай. Беҙҙең класс коллективы яратҡан яҙыусыбыҙҙың берәй әкиәтен сәхнәләштереү өҫтөндә эшләмәксе.
- Әкиәттәренең һәр һөйләменә тиерлек һүрәт төшөрөп булыуын асыҡланыҡ. Уҡытыусы иғлан иткән һүрәттәр бәйгеһендә ихласлыҡ менән ҡатнаштыҡ. Класташтарым менән уның « Дуҫлыҡ менән шаярмайҙар», «Тыңлауһыҙ сысҡан балаһы», « Сәнскеле күлдәк», « Һарысәс” әкиәттәренә иллюстрациялар төшөрҙөк.
- Тиҫтерҙәремдән һорау алыуҙы ойоштороп, Айһылыу Йәғәфәрованың әкиәттәренең бик уҡымлы, тәрән мәғәнәле, тәрбиәүи йәһәттән ҙур көскә эйә икәнлеген билдәләнек. Яҡташыбыҙҙың әкиәттәре нимәгә өйрәтә һуң, тигән һорауға уларҙың яуаптары түбәндәгеләр булды:
- Дуҫлыҡ менән шаярмайҙар, әгәр берәйһе менән дуҫлашһаң, уның ҡәҙерен белергә, тоғро булырға, хәтерен ҡалдырмаҫҡа кәрәк;
- Ауырлыҡтарҙан ҡурҡмаҫҡа, һәр саҡ алға барырға, ярты юлда туҡтап ҡалмаҫҡа саҡыра;
- Әкиәттәрендә дөрөҫлөк, тырышлыҡтың еңеп сығыуы оҡшай;
- Был донъя изгелек менән яуызлыҡтан тороуы, әммә яҡшылыҡтың һәр ваҡыт күберәк булыуы һәм уның еңеп сығыуы тураһында белдек;
- Әкиәттәре беҙгә тәбиғәтте һаҡларға, тәләфләмәҫкә саҡыра;
- Әкиәт геройҙары аша беҙ берҙ 2ecd әм, татыу, изге күңелле, тыңлаусан, яуаплы булырға, бөхтәлеккә һәм башҡа ыңғай сифаттарға өйрәнәбеҙ;
Шулай итеп, Айһылыу Йәғәфәрованың әкиәттәре аша үҙебеҙ өсөн күп яңылыҡтар, аҡыллы кәңәштәр, фәһемле өлгөләр алырға була тип һығымта яһаныҡ беҙ класташтарым менән.
- Төрлө халыҡ әкиәттәрен, шиғырҙарын үҙебеҙҙең телдә кескәй уҡыусыларға еткереүсе лә икән Айһылыу апайыбыҙ! Бығаса тәржемәселәребеҙ баҙнат итмәгән бөйөк рус яҙыусыһы А.С.Пушкиндың әкиәттәрен башҡортсаға ауҙарған да ҡуйған ул! Бының өсөн Айһылыу Йәғәфәроваға 10 йыл эшләү кәрәк булған. Был әкиәттәрҙе беҙ класс менән өҙөктәрен уҡып, уларҙың шул тиклем еңел, шыма уҡылыуын билдәләнек. Әйтерһең, Пушкин үҙе башҡортса яҙған. Ә беҙ уның алтын балығының башҡортса һөйләшеүенә эй ҡыуандыҡ!
Ә тәржемә эшенә нисек ылығып киткән һуң талантлы яҙыусы? Бының осраҡлы булмауын мин газетала үҙе биргән ҡыҙыҡлы мәғлүмәттән яуап алдым. « Бала саҡта Мөхәррәм ағайым Пушкиндың «Салтан батша хаҡында әкиәт»ен алып ҡайтты. Уҡыйым-уҡыйым, урыҫса булғас ни, бер ни ҙә аңламайым. Һүрәттәрен һыйпай-һыйпай: «Пушкин ағай, һин нишләп башҡорт түгел, башҡортса яҙһаң, аңлар инек», - тип илап ултырғанымды хәтерләйем. Мәктәптә урыҫ теленән Мария Осиповна уҡытты. Етенсе класта инем, буғай. Урыҫса аҙ-маҙ һупалайбыҙ. Әлеге лә баяғы Александр Пушкиндың « Алтын балыҡ тураһында әкиәт»ен үтәбеҙ. «Балалар, ә һеҙ Алтын балыҡтан нимә һорар инегеҙ?» - ти уҡытыусы. Кемдер ебәк күлдәк, яулыҡ һорарға теләй. Заманы ла шундай бит, кейемгә ҡытлыҡ. Малайҙар велосипед хаҡында хыяллана. Мин исемлектә иң аҙаҡ торам, сират иң һуңынан етте. «Пушкин әкиәттәренең башҡортса булыуын теләр инем», - тип яуапланым. Шул тиклем уҡығым килгәнен үҙем генә беләм”. Был хыялын тормошҡа ашырып, бөгөнгө көндә минең кеүек күпме тиҫтерҙәремде үҙебеҙҙең телдә уҡыу бәхетенә ирештергән ул Айһылыу Йәғәфәрова!
Һығымта:
Минең был хеҙмәтем – әлегә тәүгеһе генә әле. Әммә мин һоҡланғыс әкиәтсенең әҫәрҙәрен бынан һуң да өйрәнәсәкмен тигән фекерҙәмен. Айһылыу Йәғәфәрованың әкиәттәрендә тылсым көсө көслө булып, һәр саҡ изгелек еңгән кеүек, беҙҙең дә тормошта шулай булһа ине тип, барыһына ла яҡшылыҡ ҡына теләйем мин.
Әкиәттәренән тыш йәшәй алмаған әкиәт оҫтаһы, бала күңелле Айһылыу Йәғәфәрова бына шундай үҙенең әкиәт иле тормошонда һәр ваҡыт беҙҙең менән бергә ҡалып йәшәһә ине...
Ҡулланылған әҙәбиәт:
Р. Ураҡсина – «Әкиәт илендә ҡалам», «Ағиҙел» журналы, №8, 1998й.
Ф. Шәмсетдинова – «Мин әкиәтһеҙ йәшәй алмайым...», «Осҡон» гәзите, 17.09.1998й.
Төрлө йылдарҙа сыҡҡан китаптары.
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
АРҒАЯШ БАШҠОРТТАРЫНЫҢ РУХИ ДОНЪЯҺЫ.
Духовное наследие Аргаяшских башкир...
Учебный фильм "Рыцарский турнир короля Рене" и "Виртуальный музей средневековой книги. Король Рене. Книга турниров"
Сноска на фильм - "Рыцарский турнир короля Рене"(Примечания - я монтировал фильм в моло распространенной программе Serif, как выяснилось в процессе монтажа, программа практически не работает с к...
Татар мәктәпләренең 5 нче сыйныфы өчен "ь һәм ъ хәрефләренең дөрес язылышы" темасына дәрес-конспект.
Татар мәктәпләренең 5 нче сыйныфы өчен "ь һәм ъ хәрефләренең дөрес язылышы" темасына дәрес-конспект....
Табигать ул- гүзәллек, могҗиза, тылсым!
Бүгенге көндә рус телендә сөйләшүче балаларга татар телен өйрәнүдә кирәкле ярдәм күрсәтеп, аларның телне өйрәнүгә теләкләрен уятып, яңа алымнар кулланып эшне оештыру – иң зур максатыбыз. Бигрәк ...
"Исемдәр донъяһында" (тикшеренеү эш)
Башланғыс кластарҙа фәнни-ғәмәли конференцияларға әҙерлек...
Табигать ул- гүзәллек, могҗиза, тылсым! 5 нче сыйныфта уку дәресе.
laquo; Табигать һәм кеше» темасы буенча лексик һәм грамматик яктан дөрес төзелгән сөйләм телен үстерү.Укучыларда табигатькә карата сакчыл кара...
"Тел ғилеме һәм әҙәбиәт, тыуған яҡты өйрәнеү буйынса уҡыусыларҙың ғилми- тикшеренеү эшен ойоштороу"
Проект эше заманса башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәренә талаптар тураһында. Тел һәм әҙәбиәт дәрестәрендә беҙ хәҙерге тормошта юғалып ҡалмаған, әүҙем, мотлаҡ үҙ урынын табырҙай шәхестәр тәрбиәләргә те...


text:
a66d
Фәнни эшемдең темаһы:Зәки Вәлидиҙең һынлы сәнғәттәге роле.
Тикшереү объекты:З.Вәлиди һәйкәлдәре,бюсттары,уға арналған картиналар.
Маҡсат:З.Вәлиди образының исемен мәңгелләштереүгә көс һалған рәссамдар,скульпторҙарҙы өйрәнеү.
Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы
Ҡ.А.Дәүләткилдеев исемендәге республика
һынлы сәнғәт гимназия -интернаты
Зәки Вәлидиҙең һынлы сәнғәттәге роле.
Башҡарҙы: 9 класс уҡыусыһы
Ғибәҙәтова Хазина
Фәнни етәксеһе: Ғәзизова Әҡлимә Сәфәрғәли ҡыҙы
башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
Ғибәҙәтова Хазина,9 класс
Ҡ.А.Дәүләткилдеев исемендәге
Республика һынлы сәнғәт гимназия - интернаты
Етәксеһе:Ғәзизова Әҡлимә Сәфәрғәли ҡыҙы.
Фәнни эшемдең темаһы:Зәки Вәлидиҙең һынлы сәнғәттәге роле.
Тикшереү объекты:З.Вәлиди һәйкәлдәре,бюсттары,уға арналған картиналар.
Маҡсат:З.Вәлиди образының исемен мәңгелләштереүгә көс һалған рәссамдар,скульпторҙарҙы өйрәнеү.
Борон-борондан халҡым бөйөк кешеләрен ынйыға тиңләгән.Уларҙы күрә белгән ,ҙурлаған.Бигерәк тә ,киләсәк быуынды тәрбиәләү өсөн өлгө итеп ҡуйған.
Халҡым ынйыға хас шәхестәргә бай:Ҡол Ғәли,Байыҡ сәсән,С.Юлаев,М.Өмөтбаев,Р.Фәхретдин,М.Аҡмулла,Ш.Бабич.
Үткәндәргә ихтирам итмәгән халыҡтың киләсәге юҡ,тиҙәр.Ә беҙҙең данлы ла,фажиғәле лә тарихыбыҙ бар.Бигерәк тә үткән быуаттың башында Рәсәйҙә тәүге автономия төҙөүҙә ҙур роль уйнаған Зәки Вәлиди.
Һәр кемдең үҙ яҙмышы.Башҡортостандың йыраҡ райондарының береһе Ишембай районы Көҙән ауылында тыуып,бөтә илгә билдәле булған шәхесебеҙ Зәки Вәлиди Туғандың” Хәтирәләр” китабын уҡып сыҡҡандан һуң ошондай бөйөк ил ағаһының образын мәңгелләштерелгәнме икән тигән һорау тыуҙы минең алдыма.
Һәр ижад кешеһе эҙләнә , уйлана ,ниндәйҙер үҙенсәлеккә ,яңылыҡҡа ынтыла.Мин дә Ҡ.А.Дәүләткилдеев исемендәге республика һынлы сәнғәт гимназия-интернаты уҡыусыһы булараҡ,мине ,әлбиттә,З.Вәлидиҙең образыһынлы сәнғәттә һынландырылыуы ҡыҙыҡһындырҙы.
Әхмәтзәки Вәлиди Туғандың исемен мәңгеләштереүгә төрлө саралар һәм форумдар уҙғарылып тора. Парк, проспект, китапхана, бөгөнгө көндә ихлас ҡаршы алған Ишимбайҙағы №2 Башкорт гимназия-интернаты уның исемен йөрөтә.
2008 йылда Өфөләге Фрунзе урамы Зәки Вәлиди исеме менән үҙгәртелә.
2011 йылда «Әхмәтзәки Вәлиди Туған» исемендәге миҙал беренсе тапҡыр бирелде. Был миҙал башҡорт ғалимдарына ғына түгел, башҡа милләт вәкилдәренә лә бирелә. Ошондай бөйөк исемгә беренселәрҙән лайыҡ булдылар Нәжиб Асанбаев, Әмир Юлдашбаев, Марат Ҡолшәрипов. Араларында Төркиә ғалимдары ла бар: Фырат Пурташ, Мустафа Аҡ һ.б.
Һынлы сәнғәттә лә Әхмәтзәки Вәлидиҙең исемен мәңгеләштереүгә ҡул ҡуйылды.
1992 йылда тәүгеләрҙән булып Зөфәр Нургәлиев Зәки Вәлидиҙең образын сәнғәткә индерҙе. Зөфәр Нурый улы Нурғәлеев үҙенең картинаһында бөйөк шәхесте Зәки Вәлидиҙең тормошон, тәбиғәт менән диндең мөнәсәбәтен күрһәтә. Зөфәр Нургәлиев үҙенең әҫәрҙәрен бөйөк кешеләргә, әкиәттең геройҙарына бағышлай. Зәки Вәлидиҙең образын ул наив төрөндә һүрәтләй. Наив – ул һынлы сәнғәттең бер төрө, уның менән ХХ быуатта шөғөлләнә башлағандар.
Зөфәр Нурғәлиевтың картинаһында герой алыҫтарға ҡарап уйға ҡала.Һүрәттә автор уны төп өлөштә һүрәтләгән.Сит тарафтарҙа, алыҫ илдәрҙә йәшәһә лә,күңеле менән тыуған иленә ынтылыуы сағыла.
Киләһе портреттарҙы Георгий Калитов менән берлектә «Ер рухы» тип аталған монументаль триптих ижад итеүгә 1994 йылда ныҡлы нигеҙ булды. Йоҡоһоҙ төндәр, туҡтауһыҙ мейене сукегән уйҙар тыуҙырыласаҡ образдарҙы һүрәтләү алымдарын эҙләү үҙ һөҙөмтәләрен бирҙе. Был картинала Башҡортостандың бөйөк шәхестәре, яҙыусылары Зәки Вәлиди, Мәжит Ғафури, Һәҙиә Дәүләтшина һ.б. һүрәтләнгән. Был тритихта З.Вәлиди бөйөк шәхестәр,милли батырыбыҙ рәтендә сағылдырылған.Кешелек донъһын тотҡан бөйөк кешеләре илем, халҡым тип, бошонғон ҡаһарман рухлы заттары һүрәтләнгән. «Ер рухы» картинаһында ил тотҡаһы булырҙай ир─уҙамандарыбыҙ, ил инәһе булырҙай ҡатын─ҡыҙҙарыбыҙ ─ ерҙен рухын, милләттең кисәгеһен, бөгөнөн балҡытып торған йондоҙҙары. «Ер рухы» картинаһы 1995 йылда Салауат Юлаев премияһы исеменә лайыҡ булды.
2006─2007 йылдарҙа Георгий Калитов менән Ришат Зайнетдинов ижадын дауам итәләр. Зәки Вәлиди һәм уның көрәштәштәрен тасуирлаған «Темәстә сәй эсеү» картинаһының яҙмышы яҡты булды. Картиналағы бөйөк шәхестәрҙең тормош -көнкүрештәре, ғилми эштәре Башҡортостанды ҙурларға тырышҡандар.
Георгий Калитов менән Ришат Зайнетдинов Башҡортостандың һәләтле рәссамдары. Уларҙың әҫәрҙәре Башҡортостанда ғына түгел, Мәскәү, сит илдәрҙә лә дан алған. 1995 йылда уларға Салауат Юлаев премияһы бирелә.Был картинала рәссамдар шәхесебеҙҙе бөйөк ил башлыҡтары менән бер рәттән һүрәтләгәндәр : Сталин , ялҡынлы шағирыбыҙ Ш.Бабич,Р.Ниғмәти,М.Мортазин,Ш.Хөҙәйбирҙин һәм башҡа бөйөк ил башлыҡтары тасуирланған. Һүрәттә З.Вәлиди менән Ш.Хоҙайбирҙиндең генә ҡулдары күрһәтелгән ,был төшөнсәне былай тип аңлап була,кешенең ҡыҙыҡһыныусанлығы ,һөйләшеүҙәр ихлас,күңеле менән асыҡ икәнде күрһәтә. Сталин ҡулдары картинала бөтөнләй күрһәтелмәгән ,бындай күренеште үҙ ғәйебен таныу,аңлау тип аңлаталар психологтар. З.Вәлиди торошона иғтибар йүнәлтһәк,аҡ ашъяулыҡ йәйелгән өҫтәлдә уның ҡулдары ҡарашыбыҙҙы йәлеп итә.Башҡалар рәтендә ул ҡулдары менән өҫтәлгә таянған. Психология фәне менән сағыштырғанда был торошто ғалимдар ышаныслы,үҙенең планлаштырылған эштәрен атҡарып сығара алырлыҡ кеше итеп күрһәтә.
Әхмәтзәки Вәлидиҙең исемен мәңгеләштереү скульптура ла ҡулланыла. Беренселәрҙән булып уны Ишимбайҙа №2 Башҡорт гимназияһы эргәһенә ҡуялар. Уның скульпторы Хәлилов Мәүләтбай Рамаҙан улы. Мәүләтбай Рамазан улы күп йылдар Әхмәтзәки Вәлидинең образын тыуҙырырға тырыша. Автор үҙен ҡосаҡлаған һында Әхмәтзәки Вәлиди образын һыландырған.Шулай уҡ психологтар был торошто былай итеп аңлаталар:тыныслыҡты һаҡлау,ҡурғау . Үҙенең һынлы сәнғәттәге хеҙмәте өсөн Мәүләтбай Рамазан улы Н. Нәжми премияһына лайыҡ булды. Скульптор беҙҙең гимназияла ла эшләп киткән.
2000 йылда Әхмәтзәки Вәлидиҙең бюсты Сибай ҡалаһында ла ҡуйылды. Уның скульпторҙары Ғүмәр Һиҙиәт улы Мөхәметшин һәм Хәйҙәр Ғәрипов. Улар Сибайҙа ғына түгел башҡа ҡалаларҙа ла дан алған.Был авторҙар шәхесебеҙҙе күҙлектә,яртылаш кәүҙәләндергән.Шулай уҡ психологтар фекеренсә бындай күҙлек кейгән кешеләр нимәнәндер йәшеренеү,илдә барған хәл-ваҡиғаларға уның негатив ҡарашын сағылдыра.
2008 йылда Санкт─Петербургта бөйөк ғалим, тарихсы Әхмәтзәки Вәлидигә һәйкәл асылды. Скульптураның авторы Владимир Александр улы Дворник. Һәйкәл университетың эске баҡсаһына ҡуялар. Баҡсала Зәки Вәлиди генә түгел, башҡа бөйөк, донъя ҡимәлендәге билдәле шәхестәренең һәйкәлдәре тора. Мәҫәлән, Конфуций, М.В.Ломоносов һ.б. Университетта Зәки Вәлидиҙең кейемдәре һәм документтары һаҡлана.
Владимир Александр улы Дворник бик талантлы скульптор, Рәсәйҙә генә түгел, сит илдәрҙә лә үҙенең эштәре менән билдәле. Хәҙерге мәлдә ул Өфөлә йәшәй.
Был һәйкәлде төҙөүгә Ғүмәров Салауат Булат улы һәм минең ағайым Ғибәҙәтов Урал Ишдәүләт улы ныҡлы ярҙамын күрһәтте.
Һәйкәлдең тарихы мажаралы ла. Һәйкәлде төҙөр алдынан, тәүҙә пластелиндан макет эшләйҙәр. Шулай итеп, Владимир Александр улы һәм уның атаһы Александр Александр улы 5 макет эшләп ағайыма алып барғандар. Макеттарҙы ҡарап, ҡәнәғәт булғас, эштәре бөтөп өйҙәренә ҡайталар. Ир тәгәһенә ял була,шул сәбәпле берәү ҙә эшкә килмәй. Дүшәмбе көнө ағай эшкә килһә, пластелиндан эшләнгән макеттар иреп бөткән. Ә эш ошонда булған, шәмбе көнө иртәнсәк ағайҙың булмәһен йыштырғандар ҙа, ҡорғанды асып ҡуйғандар. Ял көндәре ҡояш бик ныҡ ҡыҙҙырған. Шуға күрә макеттар иреп бөткән, уларҙы яңынан эшләргә тура килә.
Яҡын киләсәктә Өфөлә Ленин исемендеге паркта Зәки Вәлидигә һәйкәл ҡуйыласаҡ. Уның архитекторы Д.М.Мәғәфуров һәм скульпторы В.А.Дворник.
Эште йомғаҡлап шуны әйтергә була: һәр скульптор, рәссам бөйөк шәхесебеҙҙе үҙенсә сағылдырған,үҙенсә күрергә тырышҡан.
Киләсәктә мин бөйөк рәссам булһам, Зәки Вәлидигә арналган бюст, йәки картина эшләрмен ,бәлки йомғаҡлау эшемде11класта арнап башҡарармын тип планлаштырам.
Ҡуллынылған әҙәбиәт:
1.Ә.З.Валиди. “Хәтирәләр”. Өфө, “Китап”, 1996.
2. Ә.З.Вәлиди. “Башҡорттарҙын тарихы. Төрөк hәм татар тарихы”. Өфө, 1994.
3.Ғ.Хөсәйенов “Ил азаматтары”.Өфө, 1998.
4.Т.Байкара “Заки Валиди Тоган”.Уфа, 1999.
5.Ғ.А.Хисәмов, Т.Н.Сәғитов, Ғ.Ғ.Ғәлимова “Әхмәтзәки Вәлиди. Ахмет-Заки Валиди. Akhmet Zaki Validi. Zeki Velidi Togan”.Өфө, “Китап”,2010.
6.Н.Н.Равенский “Как читать человека.Черты лица,жесты,позы,мимика.”Издательство:М.:РИПОЛ классик.-2009
Сказка об осеннем ветре
Ломтик арбуза. Рисуем акварелью
Юрий Визбор. Милая моя
Интересные факты о мультфильме "Холодное сердце"
Распускающиеся бумажные цветы на воде


text:
Ҡылым. Ҡабатлау дәресенә слайдлар.
презентация урока для интерактивной доски на тему
Ҡылым. Унын зат, һан, заман, барлыҡ-юҡлыҡ формаларында килеүе. Ҡабатлау темаһына слайдлар
Скачать:
Предварительный просмотр:
Подписи к слайдам:
Слайд 2
Мин яратам ҡояшты! Күңелдә шатлыҡ ташты. Матур ҡояш, зәңгәр күк, Күңелемә илһам түк! Йәшел үлән, саф һауа Булһын тәнемә дауа!
Слайд 4
Ҡ А Р Ҡ Ы Ш Б Е Й Ә Л Ә Й С А Ң Ғ Ы Т И М Е Р А Я Ҡ
Слайд 5
Дәрес темаһы: Ҡылымдың зат, һан, заман, барлыҡ-юҡлыҡ мәғәнәләре .
Слайд 8
зат ял ғауы зат ял ғауы
Слайд 9
Н әҙек һуҙынҡылар: ә,ө,ү,и,е-э Ҡалын һуҙынҡылар: а,о,у,ы
Слайд 10
1,2 – беҙ баҫтыҡ, Сәп-сәп итеп ҡул саптыҡ, Аяҡтарҙы бер урында Тып-тып-тып итеп баҫтыҡ. Ултрҙыҡ, ҡабат баҫтыҡ, Тағы ултырҙыҡ, тағы баҫтыҡ. Инде бер аҙ хәл алдыҡ, Тыныс ҡына ултырҙыҡ.
Слайд 11
1. Ке ше ерҙе эшкәртә, ер кешене күтәрә. 2. Байлыҡ тешкә ҡарамай, эшкә ҡарай. 3. Буй эшләмәй, ҡул эшләй.
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
Сифат темаһын ҡабатлау.
Был дәрес рус мәктәбендә башҡорт телен дәүләт теле итеп өйрәнгәндә "Сифат" темаһын үтеп бөткәс үткәрелә....
: Яҙ темаһы буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау.
Предмет: Башкирский языкКласс:5Учебник: Башкирский языкАвтор учебника: Габитова З.М., Усманова М.Ғ.,Демонстративные материалы:карточки, электронная доскаv...
Ҡылым. Унын зат, һан, барлыҡ-юҡлыҡ мәғәнәләре. Ҡабатлау дәресе.
4 класс өсөн ҡылым темаһын ҡабатлау дәресе конспекты...
"Һан" темаһын ҡабатлау
"Һан" темаһын ҡабатлау дәрес өлгөһө....
Ҡыш. Яңы йыл. Ҡылымды ҡабатлау
6 синыф өсөн Ҡыш темаһына дәрес...
8-се кластарҙа "Ҡобайырҙар" темаһын ҡабатлау.
Һәр әҙәбиәт дәресе уҡыусының рухи донъяһына ниндәй ҙә кимәлдә йоғонто яһарға бурыслы. Был осраҡта уҡытыусы төрлө алымдар ҡуллана."Ҡобайырҙар" темаһын йомғаҡлаған осраҡта ил батырҙарын иҫкә алып, кешел...
Тыныш билдәләренең ҡуйылышын ҡабатлау,8класс һәм 16-19 быуаттар әҙәбиәте,9класс
Тыныш билдәләренең ҡуйылышын ҡабатлау,8класс һәм 16-19 быуаттар әҙәбиәте,9класс...


text:
Эссе "Мин - уҡытыусы"
материал на тему
Уҡытыусы булып китеүемә булышлыҡ иткән хәл-ваҡиғалар хаҡында бәйән итәм. Бөгөнгө көн уҡытыусыһының бурыстарын нисек аңлауымды еткерәм.
Скачать:
Предварительный просмотр:
- Хәйерле көн, балалар! – Мөләйем генә йылмайып класс бүлмәһенә килеп ингән уҡытыусыны уҡыусылары аяғүрә баҫып ҡаршы алалар. Ул – минең ҡәҙерле әсәйем. Әсәкәйемдең йәш кенә һылыу сағы...
- Ҡыҙым, Айгөл, уян инде!
...Тертләп, күҙҙәремде асам. Өнөммө, төшөммө был? Асыҡ тәҙрәнән төшкән яҡтылыҡ көҙгөнө төрлө нурҙарға мансый...Уйланып, әле генә күргән төшөмдө, яҡты донъяларҙан иртә киткән мәрхүмә әсәйемде иҫкә төшөрөп, ята бирәм. Сәғәт нисә икән? Эшем!!! Һикереп торам. Күҙем шунда тышҡа төшә. Ә унда, ҡояш, ғашиҡ булған һылыу ҡыҙҙай, ихлас йылмая, шаярып, миңә күҙ ҡыҫа. Үәт, йәнәһе, иркәбикә, минең тәүге нурҙарымда ҡойонаһы урынға наҙланыуҙан бушамай...
Сәғәт ни бары етенсе генә икән... Яйлап, ҡабаланмай йыйынырға мөмкин.
Күңел йырлай. Әсәкәйем минең! Берҙән-берем, ғәзизем! Минең иң беренсе Уҡытыусым, Остазым! Үҙең һәр саҡ хикәйәт итеп һөйләй инең бит: «Ҡыҙым, һин бит мәктәптә тәпәй баҫҡан бала. Һиңә тыумыштан уҡытыусы ҡаны һеңгән!...» «Ә хәҙер инде үҙе уҡытыусы булған ҡыҙыңды ҡурсалап, бик йыш ҡына төштәремә инәһең... »
...Мин, әсәйемдең һәр һүҙен йотоп алырҙай булып, бөтә иғтибарымды уға йүнәлткәнмен. Ул мине, ҡурсаҡтарымды, алдыма өйөп һалып, мөйөшкә ултыртып ҡуйған, миңә апай-ағайҙарҙы уҡытырға ҡамасаулайһың, ти ул. Мин иламайым, тәтәйҙәрем менән булышып, ултыра бирәм. Сөнки өлкән уҡыусы апай-ағайҙар мине тәмлекәстәр менән дә һыйлай, ҡәләм-ручкаларын да бирәләр, аҡбурҙы микрофон итеп тоттороп, йыр йырлаталар... Эй күңелле ул мәктәп!...
Әле булһын, әсәйемә оҡшатып, сәстәремде шулай йөрөтөргә, килешле итеп кейенергә тырышам. Мәктәптә лә үҙемдең класс ҡыҙҙарын сәстәрен йыйып, ыҫпай йөрөргә өйрәтәм. Миңә оҡшарға тырышыуҙары һиҙелеп тора.
...Минең әсәй гөл ярата ине
Матур ине уның күңеле...
Әллә ҡайҙан бөгөн күңелгә йыр артынан йыр килә, моң урғыла. Дәрестәрем бөгөн - бер-бер артлы биш дәрес. Улар нисек үтерҙәр? Кисәнән әҙерләп ҡуйған уй-хыялдарымды уҡыусыларыма еткерә алырмынмы? Әсәйем шулай уйлағанмы икән? Хафаланған, борсолғанмы икән?!... Белергә ине лә бит...
Эйе, уҡытыусылыҡ һөнәренә ҡарата һөйөү миндә кескәй саҡтан тәрбиәләнде. Был тәңгәлдә инде мине уратып алған мөхитттең, туғандарымдың, уҡытыусыларымдың һәм, әлбиттә, уҡытыусы-әсәйемдең роле һанап бөткөһөҙ булды. Башҡорт халыҡ ижадын, туған телемде, әҙәбиәт донъяһын өйрәнеү теләге, урта мәктәпте тамамлағас, БДПИ-ның башҡорт филологияһы факультетына алып килде. Институтта уҡыуымдың тәүге көндәренән үк туған телем 3c9e өсөн, уны һаҡлап ҡалыр өсөн аяуһыҙ көрәш барғанын күрергә, хатта ҡатнашырға ла тура килде. Ата-бабаларыбыҙ аманат итеп ҡалдырған телебеҙ һағында тороу теләге көсәйгәндән-көсәйә барҙы. Ф.Хисаметдинова, З. Шәрипова, Ю.Псәнчин, Ә.Аҙнабаев, Ә.Вилданов, Г.Бохарова һ.б. талантлы уҡытыусылар ҡулында һөнәр үрҙәрен яуланым. Онотолмаҫ йәшлек йылдары улар!
Юғары белем алып, ауылға ҡайтып, ең һыҙғанып эшкә керештем. Бына егерме йыл инде белемле лә, йырлы-моңло ла, телле лә, әҙәпле-иманлы ла, йәне-тәне менән сәләмәт тә булған халҡым, уның шишмәләй саф теле һәм бай мираҫлы әҙәбиәте тураһында һөйләйем балаларыма. Тарих, уның бөйөк ҡаһармандары, сәсәндәре һәм аҡһаҡалдары менән кеселекле әңгәмә ҡора белергә, ҡурай моңона, халыҡ йырҙарына иғтибарҙарын йәлеп итергә тырышам. Ә бының өсөн ата-бабаларыбыҙҙың холоҡ-фиғелен, үҙ-үҙен тотошон, уй-кисерештәрен аңлай белеү кәрәк. Өләсәйемдән һәм уҡытыусыларымдан алған һабаҡтарҙы ҡулланып, балаларҙы тәрбиәләүгә ҙур иғтибар бирергә тырышамын. Сөнки башҡорт теле уҡытыусыһы һөнәре халҡы алдында бик яуаплы һөнәр икәненә ныҡлап төшөндөм дә инде. Ул балаларҙы дөрөҫ һөйләшергә, уҡырға, яҙырға өйрәтеү менән бергә уларҙа әҙәп-әхлаҡ, халҡыбыҙҙың рухи һәм матди байлығына ихтирам тәрбиәләргә тейеш. Шулай уҡ бөгөнгө көндөң афәттәре – моңһоҙлоҡ, вайымһыҙлыҡтан баланы йолоп алып ҡалыу бурысы ла тора киләсәк алдында. Әшәкелек, нәфсе, аҙғынлыҡ кеүек насар сифаттарҙан ҡурсалаусы ла - уҡытыусы. Сөнки улар бөтә күңелһеҙлектең, рухи зәғифлектең юл башы. Ә беҙҙең бурысыбыҙ – ата-бабаларыбыҙ ҡалдырған рухи донъябыҙҙы – телебеҙҙе, йолаларыбыҙҙы, тарихыбыҙҙы, мәҙәниәтебеҙҙе һаҡлау, үҫтереү, илебеҙҙең киләсәгенә еткереү, ихтирам, иғтибар тәрбиәләү.
Мин меңәр йылдарға һуҙылған бай тарихы булған, бер ҡасан да теҙ сүкмәгән, башҡаларға бил бөкмәгән милләтемдең ябай бер вәкилемен. Халҡымдың күп быуаттар буйына туплаған аҡылын, тормош тәжрибәһен, донъяға ҡарашын, матурлыҡты, батырлыҡты тойоу, ғәҙеллекте аңлау ҡеүәһен, кешеләр менән аралашыу, тормошто яйға һалыу ҡанундарын, килер быуынды лайыҡлы итеп тәрбиәләй белеү алымдарын өйрәнеүҙе һәм үҙем белгәндәрҙе башҡаларға еткереүҙе үҙемдең бурысым, тип иҫәпләйем.
Тел ғалимдарының аҡыллы һүҙен, оләсәй-әсәйемдән ишеткәндәремде, үҙем күргән-белгәндәремде киләсәк быуынға еткереүсе ябай ауыл уҡытыусыһымын мин. Иле, теле, халҡы өсөн яныусы, уларҙы яҡлап-һаҡлап алып ҡала алыусы, һәр яҡлап үҫешкән шәхес тәрбиәләүгә өлгәшеү – тормош маҡсатым, сөнки киләсәгебеҙ – улар ҡулында. Балаларымды кешелекле, кеселекле, белемле итеп тәрбиәләй алам икән, киләсәгебеҙҙең яҡты, өмөтлө булыуында минең дә өлөшөм буласаҡ. Милләтебеҙҙең ғөрөф-ғәҙәттәре, халыҡ педагогикаһын өйрәнеү аша балаларҙың хис-тойғоларын, эске кисерештәрен уятыу, үҙ теленә һөйөү тәрбиәләү – телсе-уҡытыусы эшенең төп йүнәлешелер , тип уйлайым. Башҡортлоҡтоң бәләкәйҙән үк тыңлаған әкиәттәр, уҡыған китаптар, ишеткән йыр-моң, мәҡәл-әйтемдәр, тылсымлы,шифалы һүҙҙәр аша балалар зиһененә яйлап ҡына һалына барыуын төшөндөрөргә тырышам, сөнки милли үҙаңды үҫтереү, баланы уйланырға мәжбүр итеү – эшемдә иң мөһимелер, тип һанайым. Туған телебеҙҙең беҙҙән алда тыуғанын, ул беҙгә Хоҙай тарафынан бирелгән иң матур бүләк икәнен аңлатам уҡыусыларыма. Халҡыбыҙҙың иң сағыу тел байлығын туплаған мәшһүр «Урал батыр» эпосын әллә нисә уҡыусым яттан һөйләй. Милли рух менән һуғарылған кластан тыш сараларҙа ихлас ҡатнашып, уңыштарын күреп, тағы ла нығыраҡ сәмләнгән баланы күрһәм, маҡсатыма ирешкәндәй булам. Уларҙың уңыштары мине тағы ла нығыраҡ дәртләндереп ебәрә, яңы үрҙәргә әйҙәй. Әлеге мәлдә ҡайһы бер уҡыусыларымдың минең юлымды һайлап, башҡорт рухын үҫтереп, эшләп йөрөүҙәре ҡанатландыра, оло бәхеткә илтә.
...Минең уйлауымса, уҡытыусы тәүҙә үҙ фәненә нисек булһа ла ҡыҙыҡһыныу, һөйөү тойғоһо уятырға тейештер. Ә был инде - иң ҡыйын эш, сөнки маҡсатҡа ирешер өсөн эҙләнергә, яңы үрҙәргә ынтылырға, уҡырға, дәрес менән генә сикләнмәҫкә, төндәрен йоҡламаҫҡа ла кәрәк. Бының өсөн һәр бер уҡыусының күңелен, яйын таба белеү зарур. Туҡтап, юғалып ҡалмаҫҡа, алға ынтылырға, ҡыйынлыҡтарҙы еңеп сығырға, үҙ өҫтөңдә эшләргә – уҡытыусы һөнәре ошолай, ҡәҙерле әсәйемдең был һүҙҙәренә йылдар үткән һайын инанам. Ә бала күңеле һәр бер аҙымды, алға китеште һиҙә. Уҡытыусы менән уҡыусы күңеле мәңгегә һиҙелмәҫлек еп менән бәйләнгән. Был юлда инде тырышлыҡ та, талапсанлыҡ та, белемгә ынтылыш та, мөхәббәт тә – бөтә изге тойғолар ҙа бар.
Үткәнебеҙ – ныҡлы тамырыбыҙ, шөкөр, әле ҡоромаған, тик уның ҡеүәтлерәк, һутлыраҡ булыуын, нәҫел ағасыбыҙҙың олондарының гөрләп йәшәреүен күреп, тойоу өсөн, бөтәбеҙ бер булып тупланып, үткәндәребеҙҙе барлап, фәһем-тәжрибә туплап, ҡабат һүнмәҫ өсөн, ҙур хыялдар менән йәшәү кәрәк. Һәр башҡорт үҙенең был ерҙә хужа икәнен аңына һеңдереп, үҙен хужаларса, лайыҡлы тоторға, үҙ хоҡуҡтарын танытырға өйрәнһен ине. Әле яңыраҡ ҡына үткән оло мәртәбәле ҙур сараға – Дүртенсе Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына, делегат булып һайланып барып, шуға тағы бер тапҡыр инанып ҡайттым.
Эйе, үҙемдең һәм ата-әсәйемдең хыялы тормошҡа ашты. Уҡытыусы булып эшләй башлауыма ла арыу уҡ йылдар. Әсәйем, яғымлы ғына итеп йылмайып, төштәремә ингән һайын, уның юлын дауам итеүемә ҡыуанам. Ғәзиз кешемдең оло фатихаһын алғандай булып, тағы ла дәртләнеп яратҡан эшемә тотонам. Уҡыусыларымдың белем кимәле, район һәм республика олимпиадаларында, конкурстарҙа ҡатнашып, еңеүсе һәм призлы урындар яулауы – ижади хеҙмәтемдең төп һөҙөмтәһе, тип күрәм. Ә һөҙөмтә булғас, балалар күңеленә үтеп инә алғанмындыр, тип уйлайым һәм ышанам...
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
ЭССЕ "МИН - УҠЫТЫУСЫ"
"МИН - УҠЫТЫУСЫ"...
Эссе "Мин башҡорт теле уҡытыусыһы"
Мин уҡытыусы. Бала саҡтағы хыялым тормошка ашты. Хәҙер һәр көн мине яратып ҡаршы алыусы уҡыусыларым бар....
Йыл уҡытыусыһы - Педагог года - 2016
Заявление, рекомендации, информационная карта участника конкурса "Педагог года - 2016"....
Эссе “Мин – уҡытыусы”.
Уҡытыусы һөнәрен һайлау – үҙеңә ҡарата талапсанлыҡ, тырышлыҡ билдәһе. Һис шикһеҙ, хаҡ юлдан барам. Хеҙмәт стажым – 23 йыл. Янымда – яратҡан уҡыусыларым, хөрмәтле хеҙмәттәштәрем. Зауығыма ярашлы ...
Эссе "Мин - Уҡытыусы"
Эссе " Мин - Уҡытыусы"...
Мин - уҡытыусы (Эссе)
О миссии, о предназначении профессии учителя...
Эссе "Мин уҡытыусы"
Эссе...


text:
Шифалы ҡорот - әҙәбиәттә, мәҙәниәттә, халыҡ ижадында .
творческая работа учащихся на тему
Тикшеренеү эшенең маҡсаты һәм бурыстары:
Үҙебеҙҙең яҡта уны нисек әҙерләүҙәрен, бөгөнгө көндә уны ҡулланыу, дауа рәүешендә нисек файҙаланыуҙарын асыҡлау; шифалы ҡороттоң әҙәбиәттә, мәҙәниәттә, сәнғәттә, халыҡ ижадында сағылышын өйрәнеү;
Теманың актуаллеге: ата-бабаларыбыҙҙан ҡалған ризыҡтың бөгөнгө көндә лә киң файҙаланылыуы, уның әҙәбиәттә, мәҙәниәттә, сәнғәттә, халыҡ ижадында яҡтыртылыуы миндә ҙур ҡыҙыҡһыныу һәм уны белергә, аңларға тырышыу теләген уятты.
Эҙләнеү методикаһы: әҙәбиәттән, мәҙәниәттән, сәнғәттән, фольклорҙан өйрәнеү;
Практик әһәмиәте: киләсәк быуынға борондан тапшырыла килгән был файҙалы ашамлыҡтың мөһимлеге, шифаһы хаҡында еткереү, уның сағылышын төрлө йүнәлештә - әҙәбиәттә, мәҙәниәттә, сәнғәттә, халыҡ ижадында яҡтыртыу – беҙҙең бурыс, тип иҫәпләйем.
Йөкмәткеһе
l. Инеш өлөш
ll. Төп өлөш
Теоретик өлөш
- Ҡорот һәм уның үҙенсәлектәре
- Шифаһы нимәгә бәйле?
- Уны нисек әҙерләйҙәр?
- Дауа рәүешендә файҙаланыу
Практик өлөш
Шифалы ҡорот - әҙәбиәттә, мәҙәниәттә, халыҡ ижадында .
lll. Йомғаҡлау
lV. Ҡулланылған әҙәбиәт
V. Өҫтәлмә материалдар
Скачать:
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
Мостай Кәрим ижадында халыҡ педагогикаһы
О педагогических исследованиях творческого наследия Мустая Карима в современной школе....
ЧӘЙ-ШИФАЛЫ ЭЧЕМЛЕК
ЧӘЙ-ШИФАЛЫ ЭЧЕМЛЕКАЧЫК ТӘРБИЯ СӘГАТЕ( 8 класс)...
Ш.Галиев иҗаты буенча әдәби кичә."Шифалы шигырьләр остасы".
Татарстанның халык шагыйре Шәүкәт Галиевның тууына 85 ел тулуга багышланган әдәби кичә....
Аҡмулла ижадында социаль мотивтарҙың сағылышы
дәрес өлгөһө...
Дәрес планы "Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев “Башҡорт ҡорото”
М. Өмөтбаевтың «Башҡорт ҡороты» тексында ҡорот яһау рецебы менән таныштырыу; телгә алынған һауыт–һабаларҙың нимәнән эшләнеүен,тәғәйенләшеүен аңлатыу...
МОСТАЙ КӘРИМ ИЖАДЫНДА ПЕДАГОГИКА
МОСТАЙ КӘРИМ ИЖАДЫНДА ПЕДАГОГИКА...


text:
Өфө тураһында презентация
презентация урока для интерактивной доски по теме
Өфө ҡалаһының иҫтәлекле урындары менән танышыу.
Скачать:
Предварительный просмотр:
Подписи к слайдам:
Слайд 1111 1 2 1 3 3 3 4 4 4 5 5 5 66 6 7 7
Слайд 6
Салауат Юлаев – башҡорт халҡының … батыры. Салауат Юлаев һәйкәле … тау башында тора. Уның хаҡында яҙыусылар, шағирҙар бик күп … әҫәрҙәр ижад иткән. Салауаттың батырлығы беҙҙең күңелдәрҙә … иҫтә. Ул … ғорурлығыбыҙ. Белешмә өсөн һүҙҙәр : бейек, беҙең, милли, һоҡландырғыс, һәр ваҡыт. Салауат Юлаев – башҡорт халҡының милли батыры. Салауат Юлаев һәйкәле бейек тау башында тора. Уның хаҡында яҙыусылар, шағирҙар бик күп һоҡландырғыс әҫәрҙәр ижад иткән. Салауаттың батырлығы беҙҙең күңелдәрҙә һәр ваҡыт иҫтә. Ул беҙҙең ғорурлығыбыҙ.
Слайд 18
Блюдечко - это сасанидское блюдо (бронза). Очевидно, попало из Средней Азии посредством торговли. Сосуд – находка из близлежащих курганов, т.е. захоронений жителей этого города (V-XII вв.).
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
: С.Бәҙретдинов “ Файҙалы ҡаҙылмалар “ Сифат тураһында төшөнсә.
Открытый урок для 6 класса...
Урок "Мостай Кәримдең тормош һәм ижад юлы. Ҡайын япрағы тураһында. Сифат."
Урок на тему "Мостай Кәримдең тормош һәм ижад юлы. Ҡайын япрағы тураһында. Сифат." Һеҙҙең иғтибарығыҙға Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең 95 йыллыҡ юбилейына арналған дәрес конспекты ...
Разработка урока на тему: «Ҡылым тураһында төшөнсә» по башкирскому языку в 3 классе в соответствии с ФГОС
Разработка урока на тему: «Ҡылым тураһында төшөнсә» по башкирскому языку в 3 классе в соответствии с ФГОС...
Башҡортостан тураһында шиғырҙар
Башҡортостан тураһында шиғырҙар. Был материалда Башҡортостан шағирҙарының Башҡортостан тураһында матур - матур шиғырҙары туплан...
Һандар – тормошта. Һан тураһында төшөнсә.
Һандарҙы телмәрҙә актив ҡулланыу өсөн төрлө күнегеүҙәр башҡарыу....
Башҡортостан таштары тураһында презентация.
Башҡортостан таштары тураһында презентация....
Зәки Вәлиди тураһында презентация.
Зәки Вәлиди тураһында презентация....


text:
Мәҡәлдәр
учебно-методический материал на тему
Мәҡәл — халыҡ ижадында тормош тәжрибәһенән сығып, ыҡсым ғына итеп әйтелгән тәрән мәғәнәле тапҡыр һүҙ.
Скачать:
Предварительный просмотр:
Мәҡәл — халыҡ ижадында тормош тәжрибәһенән сығып, ыҡсым ғына итеп әйтелгән тәрән мәғәнәле тапҡыр һүҙ.
Икмәк – ил байлығы.
Икмәктән оло булма.
Икмәк аша атлама.
Абайламай һөйләгән – ауырымай үлгән.
Абынған һөрөнгәндән көлә.
Абынмаҫ аяҡ булмаҫ, ярылмаҫ таяҡ булмаҫ.
Ағас аламаһы – ботаҡлы, әҙәм аламаһы – ҡорһаҡлы.
Ағас башын ел бутай, әҙәм башын тел бутай.
Ағас күрке – япраҡ, әҙәм күрке – сепрәк.
Ағас тамырына ҡарап үҫә
Ағасына ҡарата балтаһы.
Ағыу менән дарыу бер заттан.
Аҙаҡ – тутлы ҡаҙаҡ.
Аҙнаһына биш йома.
Аҙыҡлы ат арымаҫ.
Аҙыҡ мулда бисмилла артын ҡыҫа.
Ай булмаһа, йондоҙ бар.
Ай күрҙе, ҡояш алды.
Ай үтә, йыл үтә, ай әйләнә, көн үтә.
Айһыҙ атты, йылһыҙ ҡатынды маҡтама.
Айыҡтың уйында – иҫеректең телендә.
Айырылған айыуға, бүленгән бүрегә юлығы
Айыуҙан ҡасҡан бүрегә. (Һыуҙан сыҡҡан, утҡа төшкән.)
Айыуҙан ҡурҡҡан урманға бармаған. (Сиңерткәнән ҡурҡҡан иген икмәгән.)
Айыуҙы ла бейергә өйрәтәләр.
Айыу сәмләнһә, ҡоралайҙы баҫтырыр.
Ай яҡтыһы ҡауыштырмаҫ, ҡояш нуры ҡыуандырмаҫ.
Аҡ күргәндә йотоп ҡала
Аҡ ҡатындың эсе боҙ, ҡараҡайҙың эсе күҙ.
Аҡты ҡарайтыуы еңел.
Аҡһаҡ ултырмаҫ, һаҡау тик тормаҫ.
Аҡыл – алтын.
Аҡыллыға ым да етә. (Аҡыллыға – ишара.)
Аҡыллы уйлап ултырғансы, иҫәр эшен бөтөргән.
Аҡылһыҙ аҡырып алдырыр.
Аҡылыңды өскә бүл: берен һөйлә, икеһе эстә торһон.
Аҡ эт бәләһе ҡара эткә.
Ала ҡарҙа аласағың булһын.
Сит ерҙә солтан булғансы,үҙ ерендә олтан бул.


text:
Календарно-тематическое планирование
календарно-тематическое планирование по теме
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 2-се класы өсөн башҡорт (дәүләт) теленән эш программаһы.
Эш программаһы Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан раҫланған «Башҡорт теленән программа» (Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең I-IX кластары өсөн) нигеҙендә төҙөлдө. Төҙөүселәре Толомбаев Х. А., Дәүләтшина М.С., Ғәбитова З. М., Усманова М. Г.- Ижевск: «Книгоград», 2008.
Скачать:
Предварительный просмотр:
2015-2016 уҡыу йылына 2-се класс өсөн башҡорт (дәүләт) теленән эш программаһы
Башҡорт теле
Авторҙары: Толомбаев Х.А., Дәүләтшина М.С., Ғиниәтуллина Ф.М., Кинйәбаева Н.Н.
Өфө: Китап, 2014
Күсереп яҙыу – 2
Аңлатма яҙыу
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 2-се класы өсөн башҡорт (дәүләт) теленән эш программаһы.
Эш программаһы Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан раҫланған «Башҡорт теленән программа» (Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең I-IX кластары өсөн) нигеҙендә төҙөлдө. Төҙөүселәре Толомбаев Х. А., Дәүләтшина М.С., Ғәбитова З. М., Усманова М. Г.- Ижевск: «Книгоград», 2008. Эш прогаммаһы 34 сәғәткә бүленгән (аҙнаға 1 сәғәт).
Төҙөүсе:
Дәреслек: Толомбаев Х.А., Дәүләтшина М.С. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 2-се класы уҡыусылары өсөн дәреслек. – Өфө : Китап, 2014.
Программа кимәле: базис.
Уҡытыусының тел буйынса уҡыу- уҡытыу методик комплекты :
Ғәбитова З.М, Толомбаев Х.А Урыҫ мәктәптәрендә башҡорт телен уҡытыуҙы ойоштороу буйынса методик кәңәштәр; Өфө: Башҡортостан.
Уҡыусылар өсөн тел буйынса уҡыу- уҡытыу методик комплекты
Толомбаев Х.А., Дәүләтшина М.С. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 2-се класы уҡыусылары өсөн дәреслек. – Өфө: Китап, 2014.
Программа үҙенсәлектәренең характеристикаһы: Эш программаһы Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан раҫланған «Башҡорт теленән программа» (Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең I-IX кластары өсөн) нигеҙендә төҙөлдө. Төҙөүселәре Толомбаев Х. А., Дәүләтшина М.С., Ғәбитова З. М., Усманова М. Г.- Ижевск: «Книгоград», 2008.
Башҡортостан Мәғариф Министрлығы тарафынан тәҡдим ителгән программа Урғалы ауылының муниципаль бюджет урта дөйөм белем биреү мәктәбенең «Уҡыу планы»на ярашлы рәүештә тормошҡа ашырыла.
Был эш программаһында федераль һәм республика закондары талаптары тормошҡа ашырыла:
«Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында» законы, Рәсәй Федерацияһының «Мәғариф тураһында» Законы, «Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында» законы, Башҡортостан Республикаһының «Мәғариф тураһында» Законы.
Программа йөкмәткеһе 3 йүнәлештә төҙөлгән.
- Балаларҙы һөйләшергә өйрәтеү мөһим бурыс.
- Тел менән әҙәби материал бергә ҡушып өйрәнелә( интеграция).
- Лингвистик һәм әҙәби күренештәр, уҡыу материалы нигеҙендә, практик ҡулланыу маҡсатынан сығып өйрәнелә( коммуникатив йүнәлеш).
Маҡсаттар һәм бурыстар.
Башҡорт теленә өйрәтеү буйынса 2-се класс уҡыусылары алдында түбәндәге бурыстар ҡуйыла: * Тәҡдим ителгән темалар буйынса балаларҙың һүҙлек составын арттырыу, телмәр күнекмәләрен камиллаштырыу. * Балаларҙың оптималь уҡыу күнекмәләрен үҫтереү. * Ситуациялар, темалар буйынса һорауҙар биреү, шул һорауҙарға һүрәт, картина, текст нигеҙендә ижади яуап бирә белеү. * Темаға тап килгән шиғырҙар ятлау, йырҙар өйрәнеү һәм башҡарыу, экскурсияларҙа, уйындарҙа ҡатнашыу, концерттар әҙерләү һәм сығыш яһау. Һәр осраҡта ла телмәр төҙөү иғтибарға алына. * Әйтелеше ҡатмарлы булмаған һүҙҙәрҙе, ябай һөйләмдәрҙе тәүҙә күсереп, шунан яттан яҙыу. * Һәр тема буйынса эш барышында тыуған Республика менән танышыуҙы дауам итеү. * Башҡорт халҡына, тарихына, Башҡортостан тәбиғәтенә, сәнғәтенә, әҙәбиәтенә ихтирам тәрбиәләү.
Уҡытыу предметының төп йөкмәткеһе:
Танышыу — 5 сәғәт.
Уҡыусы үҙе менән таныштыра, иптәштәре менән таныштырыу. Һин кем? Был нимә? Һинең исемең кем? Һин ҡайҙа йәшәйһең? Һиңә нисә йәш? кеүек һорауҙарға яуап биреү. Башҡорт теленең үҙенсәлекле өндәрен ҡабатлау, темаға ҡараған башҡорт һүҙҙәрен дөрөҫ әйтеү күнекмәләрен камиллаштырыу. Был мин – 2 сәғәт. Кешенең организмы, тән өлөштәре атамаларын үҙләштереү, тәнде таҙа тотоу, һаулыҡты һаҡлау. Эйәлек алмаштарын һәм ялғауҙарын практик ҡулланыу. Шәхси гигиена, таҙалыҡты һаҡлау тураһында мәғлүмәт. Уҡыусының көн тәртибе, бөхтәлек, йыйнаҡлыҡ сифаттары тәрбиәләү. Башҡорт телендә юҡлыҡ ялғауҙары. Һүҙҙәрҙең һөйләмдәге урыны. Минең ғаиләм – 2 сәғәт. Үҙенең ғаиләһе, ғаилә ағзалары, уларҙың эштәре, туғанлыҡ мөнәсәбәте тураһында һөйләшеү. Башҡорт телендә эйәлек ялғауҙарын практик үҙләштереү.
Мин нимә яратам – 2 сәғәт. Аш-һыу, аҙыҡ-түлек темаһына бәйле һүҙҙәр, уларҙың үҙенсәлектәрен белдереү. Аш-һыу әҙерләгәндәге ҡоралдар. Менән һүҙен практик ҡулланыу.
Минең мәктәбем – 1 сәғәт.
Минең класым – 1сәғ. Мин мәктәпкә йыйынам – 1сәғ. Мин уҡыусы – 1 сәғ. Мин дәрестә – 2сәғ. Балаларҙың үҙҙәре уҡыған мәктәп, уның үҙенсәлекле билдәләрен, урынлашыуын, кабинеттарын белеүе. Һүҙҙәрҙең предметты, билдәне, эште белдереүе. Һәм, ә, ләкин теркәүестәрен ҡулланыу. Мәктәп, класс бүлмәләре, дәрестәр, кластағы уҡыусылар, уларҙың эштәре. Темаға ҡараған һүҙҙәрҙе өйрәнеү. Һүҙҙәрҙә ҡалын һәм нәҙек ялғауҙар. Минең уйынсыҡтарым – 4 сәғәт. Мин уйнарға яратам – 1 сәғ. Мин уйнарға сығам – 2 сәғ. Мин уйнарға сыҡтым – 1 сәғ. Уйынсыҡ исемдәре, билдәләре, уйындар. Башҡорт телендә ҡалын һәм нәҙек ялғауҙар. Минең кескәй дуҫтарым -1сәғ. Мин ял итәм – 1сәғ. Кейектәр, ҡырағай ҡоштар тур-да мәғлүмәттәр биреү. Кейектәрҙе йорт хайуандары, йорт ҡоштарын ҡырағай ҡоштар менән сағыштырып һөйләү
Уҡыусыларҙың белем кимәленә талаптар:
Уҡыу йылы аҙағында 2 класс уҡыусылары түбәндәге белем һәм күнекмәләргә эйә булырға тейеш:
1. Һөйләгәнде йәки уҡығанды аңлай алыу (аудирование) ; уҡытыусының, иптәшенең һөйләгәнен, уҡығанын аңлай алыу; иҫәнләшеү, һаубуллашыу, рәхмәт әйтеү, ғәфү үтенеү, үтенесте белдереү, рөхсәт һорау (телмәр этикеты); текстың йөкмәткеһе, ситуация буйынса һорау биреү.
2. Уҡыған текст буйынса, күҙәтеүҙәр нигеҙендә һөйләй белеү, ситуацияға ярашлы һөйләшеү (говорение): бәләкәй күләмле текстың йөкмәткеһен һөйләү, һүҙлек һүҙҙәрен белеү, уларҙы дөрөҫ ҡулланып һөйләү; диалог төҙөү, төркөмдәрҙә һөйләшеү; үҙең, ғаилә ағзалары, уларҙың исемдәрен белеү, һөнәр-шөғөлдәре, туғанлыҡ мөнәсәбәте һ.б. тураһында һөйләү; ваҡиғаға, персонажға үҙ мөнәсәбәтеңде әйтеп биреү; башҡорт теленән руссаға һәм киреһенсә тәржемә итеү.
3. Уҡыу (чтение): тексты дөрөҫ, шыма, талғын уҡыу (орфоэпик нормалар нигеҙендә); поэтик әҫәрҙәрҙе дөрөҫ интонация менән уҡыу ; уҡыған текстың йөкмәткеһен билдәләй алыу, персонаждарын әйтеү ; текстан һорауҙарға яуаптар табыу, уҡып күрһәтеү.
4. Яҙыу (письмо): хәрефтәрҙе матур, дөрөҫ, тейешле кимәлдә тоташтырып яҙыу; ҙур булмаған тексты күсереп яҙыу; шундай уҡ текст буйынса йә картина нигеҙендә 2-3 һорауға яуап яҙыу; бирелгән ситуация буйынса 2-3 һөйләмдән торған текст яҙыу; ныҡлы әҙерлектән һуң өйрәтеү характерындағы диктант, изложение, инша яҙыу (программала күрһәтелгән нормалар күләмендә).
Уҡыу- уҡытыу программаһында планлаштырылған һөҙөмтәләрҙе үҙләштереүен баһалау.
Класта һәм өйҙә башҡарыла торған яҙма эштәр өйрәтеү һәм тикшереү характерында була. Уларға түбәндәгеләр инә: * башҡорт теленән төрлө типтағы күнегеүҙәр; * тәржемә эштәре; * дәреслектәрҙәге әҙәби текстарға пландар төҙөү; * һорауҙарға яҙма яуаптар һәм иншалар. * тел һәм әҙәби материалдар буйынса аналитик һәм дөйөмләштереү тибындағы схемалар, проекттар.
Башҡорт теленең ағымдағы, сирек йәки йыл аҙағында, шулай уҡ уҡыу йылы башында инеү диктанты, ҙур темаларҙан һуң йомғаҡлау контроль эштәре үткәрелә. Ағымдағы контроль эштәр программаның өйрәнелгән материалы үҙләштереүҙе тикшереү маҡсатында уҙғарыла. Уларҙың төрө һәм үткәреү йышлығы өйрәнелә торған материалдың ҡатмарлылығынан, уҡыусыларҙың белем кимәленән сығып билдәләнә. Ағымдағы контроль эштәр өсөн уҡытыусы йә тотош дәртесте, йә уның бер өлөшөн генә файҙалана ала. Уҡыу йылы башында инеү диктанты, сирек һәм йыл аҙағында йомғаҡлау контроль эштәре мәктәп администрацияһы менән берлектә төҙөлгән график буйынса үткәрелә. Контроль эштәрҙе сиректең беренсе көнөндә һәм дүшәмбелә үткәреү тәҡдим ителмәй.
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 2-се класы өсөн башҡорт (дәүләт) теленән тематик план
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
Календарно-тематическое поурочное планирование к УМК «New Millennium English» 7 класс
Календарно-тематическое поурочное планирование подготовлено к УМК «New Millennium English» для 7 класса, авторы: Н.Н.Деревянко, С.В.Жаворонкова, Л.В.Козятинская, Т.Р.Колоскова, Н.И.Куз...
Календарно-тематическое поурочное планирование УМК “English-10-11” (серия УМК 5-11)
Календарно-тематическое поурочное планирование УМК “English-10-11” (серия УМК 5-11) Авторы: В.П. Кузовлев, Н.М. Лапа, Э.Ш. Перегудова, И.П. Костина, О.В. Дуванова, Е.В. Кузнецова, Ю.Н. БалабардинаМ.: ...
Календарно-тематическое поурочное планирование УМК “English-10-11” (серия УМК 5-11)
Календарно-тематическое поурочное планирование УМК “English-10-11” (серия УМК 5-11) Авторы: В.П. Кузовлев, Н.М. Лапа, Э.Ш. Перегудова, И.П. Костина, О.В. Дуванова, Е.В. Кузнецова, Ю.Н. БалабардинаМ.: ...
Календарно-тематическое поурочное планирование УМК “English-2” (серия УМК 2-11) Авторы: В.П. Кузовлев, Э.Ш. Перегудова, С.А. Пастухова, О.В. Стрельникова М.: Просвещение, 2006
Календарно-тематическое поурочное планирование УМК “English-2” (серия УМК 2-11)Авторы: В.П. Кузовлев, Э.Ш. Перегудова, С.А. Пастухова, О.В. СтрельниковаМ.: Просвещение, 2006(рассчитан на 3 часа ...
Календарно-тематическое поурочное планирование к УМК “English-9” (серия УМК 5-11; Кузовлев В.П.)
Календарно-тематическое поурочное планирование УМК “English-9” (серия УМК 5-11)Авторы УМК: В.П. Кузовлев, Н.М. Лапа, Э.Ш. Перегудова, Л.Н. Григорьева, И.П. Костина, Е.В.Кузнецова, О.В.ДувановаМ.: Прос...
Календарно-тематическое поурочное планирование к УМК “English-10-11” (10 класс); (серия УМК 5-11; Кузовлев В.П.)
Календарно-тематическое поурочное планирование по УМК “English-10-11” (серия УМК 5-11) Авторы УМК: В.П. Кузовлев, Н.М. Лапа, Э.Ш. Перегудова, И.П. Костина, О.В. Дуванова, Е.В. Кузнецова, Ю.Н. Ба...
Календарно-тематическое поурочное планирование УМК “English-10-11” (серия УМК 5-11)
Календарно-тематическое поурочное планирование УМК “English-10-11” (серия УМК 5-11)...


text:
Рабочая программа по родному (башкирскому) языку и литературе. 9 класс
тест (9 класс) на тему
Рабочая программа по родному (башкирскому) языку и литературе. 9 класс
Скачать:
Предварительный просмотр:
ПОЯСНИТЕЛЬНАЯ ЗАПИСКА 2 стр.
1 Общая характеристика учебного предмета 2 стр.
2 Ценностные ориентиры содержания предмета 2 стр.
3 Место предмета « Родного башкирского языка и литературы » в учебном плане ОУ 3 стр.
4 Результаты изучения предмета «Родной башкирский язык и литература» 7 стр
Аңлатма яҙыу.
Башҡортостан Президентының 1999 йылдың 15 февралендәге Указы менән башҡорт теле республикабыҙҙа, рус теле менән бер рәттән, дәүләт теле итеп раҫланды. Ошо указға ярашлы һәм Башҡортостан Республикаһының «Мәғариф тураһында» Законы нигеҙендә республика мәктәптәрендә уҡытыу һәм тәрбиә биреү Концепцияһы төҙөлдө. Унда милли мәктәптәрҙә туған телдәрҙе уҡытыуҙың мөһим проблемалары, бурыстары һәм юлдары билдәләнде.
1995 йылда үткәрелгән Беренсе Бөтә донъя башҡорттары Ҡоролтайы, башҡорт халҡын тергеҙеү, туған телде, тарих менән йолаларҙы, әҙәбиәт менән мәҙәниәтте өйрәнеү кәрәклеген билдәләп, тейешле ҡарарҙар ҡабул итте.
Программа үҙенсәлектәренең характеристикаһы:
Эш программаһы Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан раҫланған «Башҡорт теле һәм әҙәбиәте программаһы» (Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең I-XI кластары өсөн) нигеҙендә төҙөлдө. Төҙөүселәре Тикеев Д.С., Толомбаев Х.А., Вилданов Ә.Х., Дәүләтшина М.С.,Хөснөтдинова Ф.Ә, Хажин В.И. – Ижевск: «КнигоГрад», 2008.
Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан тәҡдим ителгән программа Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы Нөгөш урта дөйөм белем биреү мәктәбе мугиципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһының уҡыу планына ярашлы рәүештә тормошҡа ашырыла.
Т5п д5й5м белем бире7ҙең маҡсатына өлгәшеүҙә «Баш3орт теле һәм әҙәбиәте» предметыны4 5л5ш5:
Баш3орт теле – баш3орт хал3ыны4 ту1ан теле 89м Баш3ортостан Республика8ыны4 д97л9т теле булып 8анала.
Рус телле м9кт9пт9р29 «Баш3орт теле һәм әҙәбиәте» предмет булара3 айырым урын бил9й. “Башҡорт теле”н һәм әҙәбиәтен уҡытыу “Баш3орт теле” 89м “(29би9т” предметтарын берләштереп өйрәнеүҙе талап итә.
Баш3орт теле баланы4 фекер 76ешен9 булышлы3 ит9: у3ыусылар2ы4 интеллектуаль 89м ижади 89л9тен 76терерг9 яр2ам ит9; белем 89м к7некм9л9р2е 72аллы 72л9штере7 89л9тен 76тер9, шулай у3 у3ыусылар2ы4 972ем у3ыу эшм9к9рлеген ойоштора. Баш3орт теле баш3орт м929ни9тен 5йр9не7г9 ниге2 булып тора 89м баш3орт 929би9тене4 рухи тел байлы1ын 75тере7г9 булышлы3 ит9; у3ыусылар2ы кешелекте4 м929ни-тарихи т9жриб98ен9 ылы3тыра. Аралаша беле7, шул 8525мт9л9 у4ыштар1а 5лг9ше7, ю1ары профессиональ 89м социаль 972емлек ш9хес тормошоно4 т5рл5 5лк9л9ренд9 5лг9шелг9н у4ыштарын билд9л97се характеристика8ы булып тора.
Баш3орт телен 5йр9не7 у3ыусы ш9хесен социаллаштырыу2ы4 м58им й7н9лешт9рене4 бере8е гражданлы3 89м толерантлы3 тәрбиәләүҙән 1иб9р9т.
К5нд9лек тормошта 89м у3ыу эшм9к9рлегенд9 башҡорт телен аралашыу сара8ы булара3 72л9штере7; 72-ара а4лашыу 89м 72-ара фекер алышыу1а 89л9тлекте 76тере7; 872лек байлы1ын арттырыу. 72 телм9ре4де камиллаштырыу; м58им т5п у3ыу белемен 89м универсаль у3ыу эшмәкәрлеген (эшм9к9рлекте4 ма3саттарын аны3 итеп 9йт9 беле7, уны планлаштырыу, библиографик э2л9не7 7тк9ре7, т5рл5 типта1ы лингвистик 872лект9р29н 89м сы1ана3тар2ан ки4 м91л7м9т саралары 89м Интернеттан тейешле м91л7м9тте алыу 89м эшк9рте7; тексты м91л7м9ти эшк9рте72е 8.б.) 72л9штере7.
Баш3орт теле дәрестәрендә уҡыусының һүҙ сәнғәте әҫәре менән танышыуы – ул ысын художество ҡиммәттәре менән генә танышыу факты түгел, ә аралашыу тәжрибәһе лә ул. Илебеҙ халыҡтарының һүҙ сәнғәте әҫәрҙәре менән таныштырыу уҡыусыларҙың аңында художестволы мәҙәниәттең байлығы һәм күп төрлөлөгө, күп милләтле Рәсәйҙең рухи һәм әхләҡ потенциалы тураһында ҡараштарын киңәйтә.
Башҡорт һәм башҡа яҙыусыларҙың әҫәрҙәре аша уҡыусылар Тыуған ергә, күп милләтле республика халҡына ҡарата һөйөү, уның менән һоҡланыу һәм ғорурланыу тойғоһо, тыуған йортоң, урамың, ауылың һәм республикаңа, уның үткәндәре һәм бөгөнгөһөнә ҡарата ихтирам тәрбиәләнә. Ул башҡорт һәм үҙ халҡының үткәне һәм бөгөнгөһөнә, традицияларына, йыр-моңона, әҙәп-әхләҡ ҡағиҙәләренә, этик-эстетик ҡараштарына ихтирам, ата-бабаларынан ҡалған аманатҡа ҡарата тоғролоҡ һәм дуҫлыҡ, берҙәмлек, изгелек кеүек һыҙаттар үҫтерелә.
Баш3орт (ту1ан) телене4 базислы у3ыу
(белем бире7) планында1ы урыны
Баш3ортостан Республика8ында рус телле м9кт9пт9р 5с5н йыллы3 5лг5 у3ыу планы баш3орт телен туған тел булара3, аҙнаға 2 сәғәт к7л9менд9 у3ытыу2ы к72 у4ында тота: 9-сы класс – 66 с919т.
Эш прогаммаһы 66 сәғәткә бүленгән (аҙнаға 2 сәғәт).
Төҙөүсеһе: Ғәббәсова Рәсимә Миңлехәйҙәр ҡыҙы
Дәреслек: Башҡорт теле: Урыҫ мәктәптәренең 9 синыфында уҡыған башҡорт балалары өсөн башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәреслеге.– Өфө: Китап, 2007
^ Программа кимәле : базис
Программа буйынса башҡорт теленә өйрәтеүҙең маҡсаты һәм бурыстары:
- Уҡыусыларҙы башҡорт әҙәби телендә дөрөҫ һөйләшергә, өйҙә, йәмәғәт урындарында, хеҙмәт процесында башҡорт әҙәби телен практик файҙаланырға өйрәтеү.
- Башҡорт теленең фонетик, лексик, грамматик нормалары буйынса белем һәм күнекмәләр биреү.
- Дәреслектәге, уҡыу ҡулланмаларындағы текстарҙы, башҡорт телендә сыға торған «Йәншишмә», «Аҡбуҙат», «Аманат», «Шоңҡар», «Йәшлек» гәзит-журналдарын үҙ аллы һәм аңлы уҡыу күнекмәләрен биреү.
- Аралашыуҙа кәрәк була торған типик һөйләмдәрҙе күсереп, үҙ фекерҙәрен билдәле кимәлдә үҙ аллы яҙыу күнекмәләрен булдырыу.
- Башҡорт телен өйҙә, йәмәғәт тормошонда, хеҙмәт процесында практик файҙаланырға өйрәтеү.
- Башҡорт телен практик өйрәнеүгә бәйләп, балаларҙы башҡорт халҡының тарихы, мәҙәниәте, сәнғәте, әҙәбиәте, милли йолалары, башҡорт халҡының күренекле шәхестәре, уларҙың эшмәкәрлеге, ижады һәм башҡалар менән таныштырыу, балаларҙы башҡорт донъяһына алып инеү, башҡорт халҡына, үҙҙәре йәшәгән төйәккә ихтирам һәм һөйөү тәрбиәләү.
^ Уҡытыусының тел буйынса уҡыу- уҡытыу методик комплекты:
- «Башҡорт теле һәм әҙәбиәте программаһы» (Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең I-XI кластары өсөн). Төҙөүселәре Тикеев Д.С., Толомбаев Х.А., Вилданов Ә.Х., Дәүләтшина М.С.,Хөснөтдинова Ф.Ә, Хажин В.И. – Ижевск: «КнигоГрад», 2008.
- Башҡорт теле: Урыҫ мәктәптәренең 9 синыфында уҡыған башҡорт балалары өсөн башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәреслеге. Өфө: Китап, 2001.
- М.Ғ Усманова, З.М Ғәбитова. Башҡорт теленән диктанттар һәм изложениелар йыйынтығы. Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 5-11 синыф уҡыусылары өсөн ҡулланма. Өфө, “Китап”, 2002.
- Мөхәммәтсәлим Өмөтбаев: уҡытыусығы ярҙамға. Башҡортостан Республикаһы фәндәр акад. Рәсәй фәндәр акад. ТТӘИ «Эшлекле династия». Өфө, 2009 й.
- Ринат Камал: уҡытыусығы ярҙамға. Башҡортостан Республикаhы фәндәр акад. Рәсәй фәндәр акад. ТТӘИ «Эшлекле династия». Өфө, 2009 й.
- Раҡаева А.С., Дәүләтшина М.С. «Башҡорт теленән контроль һорауҙар». Өфө, Педкнига – 2008 й.
- Псәнчин В.Ш. Телдең күркәмлек саралары. Өфө: Китап, 2003 й.
- Әхмәтйәнов К. Әҙәбиәт теорияһы. 3-сө баҫма. - Өфө: Китап, 2004й.
Уҡыусылар өсөн тел буйынса уҡыу- уҡытыу методик комплекты :
- Башҡорт теле: Урыҫ мәктәптәренең 9 синыфында уҡыған башҡорт балалары өсөн башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәреслеге.– Өфө: Китап, 2001
- Әүбәкирова З.Ф., Әүбәкирова Х.E., Дилмөхәмәтов М.И. Мин башҡортса уҡыйым – Өфө: Китап, 2007.
- Башҡорт теле таблицаларҙа, схемаларҙа hәм ҡағиҙәләрҙә. Әүбәкирова З.Ф.– Өфө, 2006.
Башҡортостан Мәғариф Министрлығы тарафынан тәҡдим ителгән программа «Нөгөш урта дөйөм белем биреү мәктәбе» муниципаль дөйөм белем биреү учреждениеhының «Уҡыу планы»на ярашлы рәүештә тормошҡа ашырыла.
^ Был эш программаһында федераль һәм республика закондары талаптары тормошҡа ашырыла:
«Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында» Законы, Рәсәй Федерацияһының «Мәғариф тураһында» Законы, «Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында» Законы, Башҡортостан Республикаһының «Мәғариф тураһында» Законы, Башҡортостан Республикаһында Милли мәғарифты үҫтереү концепцияһы.
^ Программа йөкмәткеһе 3 йүнәлештән тора: телмәр эшмәкәрлеген формалаштырыу һәм камиллаштырыу; телдең системаһын ( фонетика, орфография, орфоэпия, грамматика, пунктуация) өйрәнеү; бәйләнешле текст менән эшләргә өйрәтеүҙе күҙ уңында тота. Шулай уҡ унда милли тәрбиә тураһында ла мәсьәлә күтәрелә.
^ Программаның йөкмәткеһе һәм төҙөлөшө.
Рус һәм башҡа мәктәптәрҙә телде белмәгән балаларға башҡорт телен өйрәтеүҙең байтаҡ үҙенсәлектәре бар. Уларҙың иң мөһимдәре;
- Башҡорт телен башланығыс кластарҙа алған белем һәм күнекмәләрҙе талаптарға ярашлы практик йүнәлештә тәрәнәйтеү, башҡорт теленең өндәр системаһы, лексик байлығы, морфологик категориялары һәм синтаксик төҙөлөшө тураһында белем биреү.
- Туған әҙәбиәт материалы еңелдән ауырға барыу принцибына ярашлы урынлаштырыла. Йөкмәткеһендә нигеҙҙә идея-тематик, тарихи-хронологик һәм жанр принцибы һаҡлана. Башҡортостандың мәҙәниәте, әҙәбиәте, сәнғәте өйрәнелә.
- Башҡорт теле мотлаҡ практик рәүештә өйрәнелә. Лингвистик һәм әҙәби күренештәр, уҡыу материалы нигеҙендә, практик ҡулланыу маҡсатынан сығып өйрәнелә (коммуникатив йүнәлеш).
Уҡыусыларҙың белем кимәленә талаптар
- Ҙур булмаған эпик әҫәрҙәрҙе йәки уларҙың өҙөктәрен һөйләп биреү.Художество әҫәрҙәрҙе инсценировкалау.
- Уҡытыусы ҡуйған проблемалы һорау ярҙамында геройға характеристика биреү.
- Тәҡдим ителгән әҫәрҙәрҙе тәржемә итә белеү, таныш булмаған һүҙҙәрҙе айыра белеү.
- 12-14 шиғырҙы яттан тасуири һөйләй белеү.
- Эпик, лирик, лироэпик һәм драматик әҫәрҙәрҙе айыра белеү.
- Һорауҙарға тулы яуап һәм геройҙарға баһалама биреү
- Уҡылған әҫәрҙәргә үҙ мөнәсәбәтеңде белдерә белеү.
- Телмәр ағышында өндәрҙең үҙгәреүен айыра һәм аңлата белеү.
- Диалогтарҙа башҡа кешеләрҙең телмәрендәге орфоэпик хаталарҙы күҙәтә һәм төркөмләй белеү.
- Һүҙлектәр менән файҙалана белеү
- Диктант, иншалар яҙыу
Программа материалының үҙләштереү кимәле уҡыусыларҙың дәрестәрҙә телдән биргән яуаптарына һәм яҙма эштәренә ҡарап баһалана. Бының өсөн башҡорт теленән һәр класта түбәндәге күләмдә контроль эштәр, яҙма эштәр үткәреү ҡарала:
Программа материалының үҙләштереү кимәле уҡыусыларҙың дәрестәрҙә телдән биргән яуаптарына һәм яҙма эштәренә ҡарап баһалана. Бының өсөн башҡорт теленән түбәндәге күләмдә контроль эштәр, яҙма эштәр үткәреү ҡарала:
Диктант – 3
Инша - 2
Яҙма эш төрҙәре (изложение,инша) яҙыу уҡыусыларҙың уҡыу кимәленә, белеменә, мөмкинселегенә ҡарап уҡытыусы ҡарамағына ҡалдырыла һәм улар урынына шул уҡ күләмдә түбәндәге яҙма эштәр үткәрергә мөмкин: карточкалар менән эш, тест, һүрәт буйынса һөйләмдәр төҙөү.
“Туған башҡорт теле һәм әҙәбиәте” предметын өйрәнеү һөҙөмтәләре.
Шәхси үҫеш кимәле. Баланы шәхес итеп үҫтереү кешелек сифаттарын тәрбәләү. Уны үҙ аллы үҫешкә камиллашыу оҫталығына өйрәтеү. Һөҙөмтәлә уҡымышлы, үҙ еренең иленең, халҡының ҡиммәттәренә төшөнгән уны һанлаған һәм һаҡлаған, яҡлаған социум итеп формалаштырыуға башланғыс нигеҙ һалыу. Был йүнәлештә уҡыуҙың һәм белем алыуҙың мөһимлеген үҫеш өсөн кәрәклеген аңлатырға әҙәби әҫәрҙәрҙе тулыһынса һәм эмоциональ ҡабул итеү фекереңде булдырырға һәм әңгәмәсенекен хөрмәт итеү талаптарына яуап бирә.
Метапредмет кимәле. Универсаль эш төрҙәренә өйрәтеү: танып белеү, регулятив һәм коммуникатив эшмәкәрлек, йәғни баланы үҙ аллы уҡыуға белем алырға өйрәтеү.
Предмет- ара һөҙөмтәләр түбәндәге талаптарҙан тора:
- әҙәбиәттән, фәнни-популяр мәҡәләләрҙән, белемде арттырырҙай материлдарҙы, кәрәкле мәғлүмәтте таба алыу;
- -әҙәби әҫәрҙәрҙе анализлау(тексты өлөштәргә бүлеү, план төҙөү, тасуирлау сараларын таба белеү) һәм текстың төп фекерен асыҡлау;
- үҙеңдең фекереңде, уйыңды әңгәмәсеңә еткерә алыу;
- тирә-йүн, тәбиғәт менән гармонияла йәшәү ҡағиҙәләрен, ысулдарын үҙләштереү;
- йәмғиәттәге тәртип һәм әхләҡ ҡағиҙәләрен белеү;
- аңлы анализлау эшмәкәрлеген булдырыу,
- төркөмдәрҙә эшләүҙең әһәмиәтен аңлау һәм уларҙа эшләү тәртибен үҙләштереү.
Предмет кимәле.
Уҡыу предметын өйрәнеүҙә яңы белем үҙләштереү, уны анализлау һәм ҡуланыу өлкәһендә тейешле тәжрибә туплау.
Предметты өйрәнеүҙең һөҙөмтәләре түбәндәгеләр:
-компетентлы уҡыуҙы формалаштырыу;
-уҡыу техникаһын үҙләштереү;
- уҡылған йәки тыңланған әҙәби әҫәрҙәрҙе аңлау алымдарына эйә булыу;
- интерпретацияның төп элементтарын үҙләштереү;
- әҙәби әҫәрҙәрҙе, фәнни-популяр уҡыу текстарын анализлау һәм үҙгәртеү күнекмәләренә эйә булыу,
- үҙеңде ҡыҙыҡһындырған әҙәбиәтте үҙ аллы һайлай алыу;
- һүҙлектәр, белешмәләр менән эш итә белеү;
- үҙеңде ижади эшмәкәрлеккә һәләтле, белемле китап уҡыусы итеп тойоу;
- монологтар төҙөү, текстың йөкмәткеһен план буйынса һөйләү;
- һүрәтләү, хикәйәләү, хөкөмләү элементтарын индереп, бәләкәй текстар төҙөү;
- шиғырҙарҙы яттан һөйләү һәм сығыш яһау күнекмәләренә эйә булыу.
Тематик планлаштырыу
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
Рабочая программа по родному (башкирскому) языку и литературе в 1 классе (ФГОС)
Рабочая программа по родному (башкирскому) языку и литературе в 1 классе по учебнику Тулумбаева Х.А....
Рабочая программа по родному (башкирскому) языку и литературе во 2 классе (ФГОС)
Рабочая программа по родному (башкирскому) языку и литературе во 2 классе по учебнику Тулумбаева Х.А....
Рабочая программа по родному (башкирскому) языку и литературе в 3 классе (ФГОС)
Рабочая программа по родному (башкирскому) языку и литературе в 3 классе по учебнику Тулумбаева Х.А....
Рабочая программа по (родному) башкирскому языку и литературе в 4 классе (ФГОС)
Рабочая программа по (родному) башкирскому языку и литературе в 4 классе по учебнику Тулумбаева Х.А....
Рабочая программа по родному (башкирскому) языку и литературе в 5 классе
Рабочая программа по родному (башкирскому) языку и литературе в 5 классе по учебнику Хажина В.И., Вилданова А.Х....
Рабочая программа по родному (башкирскому) языку и литературе в 7 классе
Рабочая программа по родному (башкирскому) языку и литературе в 7 классе...
Рабочая программа по родному (башкирскому) языку и литературе в 9 классе
Рабочая программа по родному (башкирскому) языку и литературе в 9 классе по учебнику Тикеева Д.С....


text:
Башҡортостандың ете мөғжизәһе.
план-конспект урока на тему
Башҡортостандың ете мөғжизәһе.
Скачать:
Предварительный просмотр:
Тема : Башҡортостандың ете мөғжизәһе
Маҡсат :
- Башҡортостандың ете мөғжизәһе менән яҡындан таныштырыу;
- улар менән ғорурланыу тойғоһо уятыу һәм уларға һаҡсыл мөнәсәбәт тәрбиәләү;
- уҡыусыларҙың телмәрен үҫтереү;
Йыһазландырыу: Башҡортостандың физик картаһы, слайдтар, мөғжизәләрҙең фотоһүрәтмәләре.
Дәрес барышы
1.Ойоштороу мәле. Һаумыһығыҙ, уҡыусылар!
Хәйерле иртә!
Дәрес алды шиғыры. Сәләмләйбеҙ һауаны
Именлек булһын өсөн,
Сәләмләйбеҙ Ер – әсәне
Беҙҙе туйҙырған өсөн,
Сәләмләйбеҙ дуҫтарҙы
Гел дуҫлыҡ булһын өсөн!
- Уҡыусыларҙың кәйефтәрен һорау .
2. Инеш өлөш.
Уҡытыусы. Уҡыусылар! Беҙ бөгөн һеҙҙең менән Башҡортостан мөғжизәләрен эҙләп сәйәхәткә сығасаҡбыҙ. Беҙҙе сәйәхәткә тоғро юлдашыбыҙ, Аҡбуҙат, алып сығасаҡ. Әйҙәгеҙ уны саҡырайыҡ.(Уҡыусылар ҡулдары менән атта сабыу хәрәкәтен күрһәтәләр һәм телдәре менән ат сабып килгән тауыш сығаралар). Аҡбуҙат һүрәте.
Бына Аҡбуҙатыбыҙ осоп килеп тә етте. Аҡбуҙат һеҙгә танышмы, уҡыусылар? (уҡыусыларҙың яуаптарын тыңлау)
Уҡытыусы. Сәйәхәткә юланыр алдынан ,әйҙәгеҙ юлда осраясаҡ яңы һүҙҙәр, һүҙбәйләнештәр менән танышайыҡ.
3. Һүҙлек эше: слайд
- Уҡыусылар, һеҙгә ниндәй һүҙҙәр таныш?
- Был һүҙҙәр менән һүҙбәләнештәр, һөйләмдәр төҙөп ҡарау.
- Дәфтәрҙәргә бөгөнгө числоны, көн исемен, теманы яҙып ҡуйыу.
- 4. Төп өлөш.
Уҡытыусы. Ә хәҙер ручкаларҙы һалып торайыҡ та , Аҡбуҙатҡа ултырып, Башҡортостандың мөғжизәләрен эҙләп, сәйәхәткә юлланайыҡ.Ҡайҙарға алып барыр икән беҙҙе Аҡбуҙат? (ат сапҡан тауыш сығаралар).
Уҡыусылар, нимә күренә унда?(алда Салауат Юлаев һәйкәле күренә). Был ни мөғжизә?
- Уҡыусылар яуап бирә: был Салауат Юлаев һәйкәле.
- Бер уҡыусы үҙенең белгәндәре тураһында һөйләп бирә.
Уҡытыусы һығымта яһап ҡуя: Скульптор С. Д. Тавасиев ижад иткән был һәйкәл (архитекторы И.C.Ғәйнетдинов) баш ҡалабыҙҙың символы. Ул Ырымбур юлы менән машинала үткәндә лә, самолеттан да бик һәйбәт күренә.
Ысынлап та, Салауат Юлаев һәйкәленең бейеклеге - гранит постаменты менән бергә 19,8 метр, ауырлығы - 40 тонна. Ул суйындан ҡойолған. Уны ижад иткәне өсөн Сосланбек Дафаевич Тавасиевҡа 1970 йылда СССР-ҙың Дәүләт премияһы бирелә.
Бына беренсе мөғжизәне лә таптыҡ. Дәфтәребеҙгә яҙып ҡуяйыҡ. Беренсе мөғжизә – Салауат Юлаев һәйкәле.
Уҡытыусы. Юлыбыҙҙы дауам итәбеҙ. (тағы ла ат сабыуы тауышы ишетелә). Сәйәхәтебеҙ республикабыҙҙың төньяҡ – көнсығышына йүнәлә. Алда ниндәйҙер тау күренә. Был ниндәй тау икән? Слайдтар.
Яуап: Башҡортостандың Салауат районында Йүрүҙән йылғаһына һыйынып ҡына тәбиғәттең тылсымлы көсөнә эйә шифалы Янғантау тауы (картала урыны күрһәтелә).
- Тауҙың нимәһе мөғжизә булырлыҡ икән?
Был беҙҙең планетала ер аҫтынан бер туҡтауһыҙ ҙур күләмдә йылылыҡ, эҫе пар, газ сығып торған берҙән бер урын. Тауҙың сере 200 йылдан ашыу ғалимдарҙың иғтибарын йәлеп итеп тора. Тау янында химик элементтарға бай, шифалы Ҡорғаҙаҡ урғыла. Икенсе мөғжизәбеҙ - Янғантау. Дәфтәрҙәргә яҙып ҡуйыу.
Уҡытыусы. Күҙҙәрҙе йомоп Аҡбуҙатта еләбеҙ. Күҙҙәрҙе асайыҡ. Беҙ ҡайҙа килгәнбеҙ?
Аҡбуҙатыбыҙ беҙҙе Ғафури районына алып килгән. Бында ниндәй мөғжизә бар икән? (Сылтырап аҡҡан шишмә тауышы ишетелә.)
- Уҡыусылар үҙҙәре аңлап, дөрөҫ яуап бирәләр.
Уҡытыусы. Эйе, был Красноусол минерал һыуҙары. Улар нимә менән дан тота?
- Уҡыусылар яуап бирә.
Уҡытыусы дөйөмләштереп ҡуя: был минерал һыуҙар кальций сульфатына, минерал тоҙҙарға һәм файҙалы микроэлементтарға бик бай. Шуның өсөн, һыуҙы дауалау өсөн дә ҡулланалар.
Тимәк , тағы ла бер мөғжизәбеҙҙе таптыҡ. Өсөнсө мөғжизә – Красноусол минерал һыуҙары.
Уҡытыусы. Күҙҙәрҙе йомоп, сәйәхәтебеҙҙе дауам итәбеҙ. Башҡортостандың көньяғында урынлашҡан Бөрйән районына килеп еттек. Ниндәй мәмерйә был? Унда нимә бар икән? Әйҙәгеҙ, инеп ҡарайыҡ.
Был ни ғәләмәт? Ниндәй һүрәттәр был?
- Уҡыусыларҙы тыңлау.
- Уҡытыусы өҫтәлмә мәғлүмәт бирә: Еребеҙҙең йөҙөк ҡашы булған, 2 саҡрымдан ашыу оҙонлоҡҡа һуҙылған, данлыҡлы мөһабәт Шүлгәнташ мәмерйәһе. 1959 йылда унда таш быуаттың тәүге палеолит осоронда, йәғни беҙҙең эраға тиклем 40 – 10 мең йылдар элек, йәшәгән тәүтормош кешеләренең мәмерйә стенаһына төшөрөлгән һүрәттәре табылғас, ул бөтә донъяла танылыу таба. Мәмерйә стеналарында ҡыҙыл буяу (охра) менән ҡырағай ат, мамонт, носорог һүрәттәре эшләнгән.
Был беҙҙең өсөн мөғжизәме , уҡыусылар? Эйе. Шулай булғас, дәфтәребеҙгә яҙып ҡуяйыҡ.
Уҡытыусы. Балалар , мәмерйәнең исеме һеҙгә берәй нимә тураһында һөйләмәйме? Шүлгән + таш.
- Уҡыусылар яуап бирә: Шүлгән – ул Урал батырҙың ағаһы.
Уҡытыусы. Ә Урал батырҙы беҙ ҡайҙан беләбеҙ?
- Уҡыусылар: Башҡорт халҡының « Урал батыр» тигән бөйөк эпосы барлығы тураһында әйтәләр. Унда Урал батыр бөтә кешелектең, ер йөҙөндәге тереклектең үлемһеҙлеге өсөн көрәшә.
- Был эпостың әһәмиәте нимәлә?
Уҡыусылар : «Урал батыр» эпосы – башҡорт халҡының баш китабы. Ул 1910 йылда Мөхәмәтшә Буранғолов тарафынан яҙып алына. Эпос 4576 поэтик юлдан тора.
Тағы ла бер мөғжизәбеҙҙе таптыҡ. Ул « Урал батыр» эпосы.
Уҡытыусы. Балалар, арып та киттек буғай . Аҡбуҙатыбыҙға ла ял кәрәк. Ергә төшәп бер аҙ ял итеп алайыҡ.(шул саҡ ҡайҙандыр ҡурай моңо ишетелә). Уҡыусылар күҙҙәрен йомоп ҡурай моңон тыңлайҙар. Ниндәй илаһи моң ағыла .Ҡайҙан сыға ул моң?
Уҡыусылар: Был – ҡурай моңо.
Уҡытыусы. Нимә ул ҡурай? Тирә - яғығыҙға ҡарағыҙ әле. Ниндәй үҫемлек яныбыҙҙа үҫеп ултыра?
Ҡурай – сатыр сәскәләр ғаиләһенә ҡараған күп йыллыҡ үҫемлек. Уның бейеклеге 120 -170 см. Ҡурай ҡайын урманы һәм аралаш урмандарҙа ҡуйы үлән араһында үҫә. Ҡурай – ул башҡорт халҡының милли музыка ҡоралы.
Уҡыусылар һеҙ уны тағы ла ҡайҙа күргәнегеҙ бар?
Уҡыусылар : Ҡурай үләне башҡорт халҡының символы. Уның ете тажы, берләшкән ете ырыуҙы символлаштыра. Башҡортостандың флагында ла, гербында ла ҡурайҙың ете тажы һүрәтләнгән.
Алтынсы мөғжизә - ҡурай.
Уҡытыусы.Тирә – яғыбыҙ сәскәләргә күмелгән болон. Болон буйлап атлайыҡ. Бәлки, сәскәләр араһында яталыр беҙҙең мөғжизә?(Бал ҡорттарының гөжләүе ишетелә).
Уҡыусылар, был ниндәй тауыш?
Уҡыусылар: Был бал ҡорттарының гөжләүе.
Уҡытыусы. Улар нимә эшләй? Ни өсөн сәскәләргә ҡунғандар?
Уҡыусылар: Улар сәскәләрҙән бал йыя.
Тимәк , беҙҙең етенсе мөғжизәбеҙ табылды мы инде
- Эйе.
- Нимә инде ул?
- Башҡорт балы.
- Нимә ул бал?
- Бал үҙенең составы һәм дауалау көсө буйынса һирәк осрай торған уникаль продукт .
- Ә балды бал ҡорттары нимәнән йыя?
- Сәскәләрҙән.
- Ниндәй балдар була?
- Йүкә , ҡарабойҙай, сәскә балдары.
Башҡорт балы тураһында шиғыр уҡыу:
Башҡорт ере – урман – дала,
Башҡорт балҡайы – дауа...
5. Ҡабатлау. Шулай итеп, беҙ һеҙҙең менән Башҡортостандың ете мөғжизәһен табып бөттөк. Ҡабатлап үтәйек. Схема буйынса әйтеп үтеү.
6. Тәрбиәүи момент: Эйе, беҙ Аҡбуҙат ярҙамында Башҡортостандың ете мөғжизәһен дә таптыҡ, улар менән яҡындан таныштыҡ. Ләкин беҙҙең иң ҙур бурысыбыҙ ҡалған бит. Ул ниндәй бурыс?
Уҡыусыларҙың яуаптарын тыңлау һәм һығымта яһау: Иң мөһиме - беҙ Башҡортостандың мөғжизәләрен һаҡлай белергә, үҙ республикабыҙҙы һөйөргә һәм уның менән ғорурланырға тейешбеҙ.
- Нығытыу. Уҡыусылар беҙ бөгөн күп кенә мәғлүмәттәр менән таныштыҡ, яңы һүҙҙәр үҙләштерҙек. Ә хәҙер уларҙы онотмаҫ өсөн нығытыу күнегеүҙәрҙе эшләп алайыҡ.
1- се күнегеү
Фигураға «башҡорт балы» ниндәй һорауына яуап биргән һүҙҙәр яҙ.
2- се күнегеү. Бирелгән һүҙҙәрҙән дөрөҫ итеп һөйләмдәр төҙө.
1. Урынлашҡан, районында, Янғантау, Салауат, шифаханаһы.
2. Дауалайҙар , Янғантау шифаханаһында, ауырыуҙарын, быуын.
3. Аға , тау, Ҡорғаҙаҡ, янында, йылғаһы.
- Уҡыусыларҙың яуаптарын тыңлау, баһалау.
- Уҡыусыларҙың бөгөнгө дәрестә нимә эшләүҙәре тураһында һорашыу.
8. Дәресте йомғаҡлау:
Шулай итеп, беҙ бөгөн Башҡортостан мөғжизәләрен эҙләп сәйәхәт ҡылдыҡ. Юлда бик күп мәғлүмәттәр алдыҡ, үҙебеҙҙең белгәндәр менән дә уртаҡлаштыҡ. Әлбиттә, Башҡортостаныбыҙҙа мөғжизә булырҙай тағы ла әллә күпме тәбиғәт һәйкәлдәре, ҡомартҡылары бар. Мөғжизәләр күпме генә булмаһын, беҙ уларҙы киләсәк быуынға ла ҡомартҡы итеп алып барып еткерергә тейешбеҙ. Уларға ҡарата ғорурланыу тойғоһо һәм һаҡсыл мөнәсәбәт булдырырға бурыслыбыҙ.
9. Өй эше: бөгөнгө дәрес буйынса викторина һорауҙары әҙерләп килергә.
Ошоноң менән дәресебеҙ тамам.
Иғтибарығыҙ өсөн рәхмәт.
Һау булығыҙ!
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
Башҡортостандың халыҡ шағирҙары һәм яҙыусылары
Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары һәм китапханасыларға, шағирҙар һәм яҙыусылар менән ҡыҙыҡһыныусы уҡыусыларға был хронологик таблицаның ярҙамы тейер тип ышанам...
Мин ҡайттым бит!.. ( Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғариповтың тыуыуына 80 йыл тулыу айҡанлы)
Маҡсат: 1. Уҡыусыларҙы Рәми Ғарипов ижады менән тулыраҡ таныштырыу, белемдәрен тикшереү;2. Уйын эшмәкәрлегендә уҡыусыларҙың мөмкинлектәрен,фекерләү ҡеүәһен, һ...
"Башҡортостандың экологияһы"
Разработка урока по башкирскому (государственному) языку для 6 класса по теме "Экология Башкортостана"...
«Мостай Кәрим – беҙҙең өйҙөң йәме, беҙҙең Башҡортостандың йәме» темаһына әҙәби – музыкаль кисә.
«Мостай Кәрим – беҙҙең өйҙөң йәме, беҙҙең Башҡортостандың йәме» темаһына әҙәби – музыкаль кисә....
Викторина "Башҡортостанды беләһегеҙме?"
Викторина "Знаете ли Башкортостан?" Здесь включены вопросы про природу, национальные праздники, блюда итд....
Дәрес планы" Башҡортостандағы йылғалар һәм күлдәр"
Конспект урока...
Өфө- Башҡортостандың баш ҡалаһы.
конспект мероприятия 5 класс...


text:
Новогодний сценарий малышам.
Предлагаю новогодний сценарий на башкирском языке во второй младшей группе. Очень интересный, разными сказочными героями.
Скачать:
Предварительный просмотр:
Икенсе кескәйҙәр төркөмөндә яңы йыл мажаралары.
Ҡатнашалар: алып барыусы, ҡыш бабай, ҡар бабай, ҡуян, ҡарһылыу.
Балалар йүгерешеп сығалар шыршы яныныда туҡтайҙар.
Алып барыусы: һаумыһығыҙ ҡәҙерле ҡунаҡтар, олатайҙар, өләсәйҙәр, атайҙар һәм әсәйҙәр.һеҙҙе ошо матур, тылсымлы һәм байрамса биҙәлгән залда тәбрикләүемә бик шатмын.
Донъяның бар яғында ла
Шат моңдар урғып торһон.
Һәр бер таң нурланып тыуһын,
Яңы йыл ҡотло булһын!
Һеҙҙе барығыҙҙы ла яҡынлашып килгән яңы йыл байрамы менән ихлас күңелдән ҡотлайбыҙ. Яңы көндәр, яңы уңыштар һеҙгә!
Ниндәй ҡунаҡ беҙгә килгән?
Үҙе йәшел энәле.
Матур итеп биҙәлгән,
Ә башына йондоҙ ҡунған!
Балалар: шыршы!
А.б: бүлмәлә шыршы ағасы
Ул йәшелдән кейенгән
Шыршы лы урмандан беҙгә
Байрам итергә килгән!
Ә хәҙер беҙҙең балаларыбыҙ әҙерләгән матур, күңелле шиғырҙарҙы тыңлап алайыҡ.
Ынйы-ынйы ҡарҙар яуа,
Ғәжәп матур көн бөгө н!
Ҡулға тотоп алғы килә
Ҡарҙың һәр-бер бөртөгөн! Йәмилә
ах какой хороший
добрый дед мороз!
Елку нам на праздник
Из лесу принес! Искандер
Яңы йыл иң көтөп алған
Иң яратҡан байрамым!
Йомарт алсаҡ ҡыш бабайҙы
Бер йыл көтөп аламын! Дилбәр
Огоньки сверкают
красный-голубой
хорошо нам елка
весело с тобой! денис
А.б: ә хәҙер ҡулға-ҡул тотоношоп ҙур түңәрәк яһайыҡ, һәм беҙҙең шыршыбыҙға йыр йырлап ишеттерәйек. Йыр ЕЛКА.
Балалар урындарына ултырышалар. Күңелһеҙ генә ҡыш бабай килеп инә. Танауы юҡ.
Ҡар.б: һаумыһығыҙ балалар, һеҙ ошонда ҡылый күҙ ҡуянды күрмәнегеҙме?.ул минең кишер танауымды өҙөп алды ла урманға йүгерҙе.
А.б: ююю-ҡ бер нндәй ҙә ҡуянды күрмәнек беҙ, шулай бит балалар. Хәҙер беҙгә ҡыш бабай килә, ул һиңә матур ғына танау бүләк итер, ул бит тылсым эйәһе.
Ҡар.б: юю-ҡ, яңы танау миңә кәрәкмәй, үҙемдең элекке кишер танауым булһа миңә шул етә.
А.б: ҡар бабай ҡайғырма
Беҙҙең шыршыға ҡара!
Ҡар.б: бына һиңә мөғжизә, бигерәк матур шыршығыҙ. Балалар ә һеҙ шиғырҙар беләһегеҙме?
А.б: әлбиттә ҡар бабай, беҙҙең балалар бик матур шиғырҙар беләләр.
Иң төп ҡунаҡ зал түрендә
Ул йәшел шыршы булыр.
Ә өҫтөнә уйынсыҡтар,
Сынйырҙар менеп ҡуныр! Диана
елка наряжается
праздник приближается
новый год у ворот
ребятишек елка ждет! Ариана
шыршыны уратып балалар
йыр,бейеү, таҡмаҡ ҡорор.
Изге теләктәр ҡолаҡҡа
Оҙаҡ яңғырап торор. Индира , динар
А.б: эй, афарин балалар
Күпме шиғыр беләләр
Ҡар бабай ҡайғырма
Беҙҙең менән уйын уйна!
Ҡар.б: мин ҡар туптары менән уйнарға яратам. Әйҙәгеҙ бергә уйнайыҡ.
Уйын. ҡар туптарын йый.
Ҡар.б: афарин балалар, рәхмәт.
Ә хәҙер , эй дуҫтарым сығығыҙ
Бейеү бүләк итегеҙ.
ТАНЕЦ СНЕГОВИКОВ.
Ҡар.б: бына мәслихәт, күпме дуҫтарым бар хәҙер.
БОЙ КУРАНТОВ. ҠЫШ БАБАЙ МЕНӘН ҠАРҺЫЛЫУ ИНӘ.
Ҡыш бабай: һаумыһығыҙ дуҫтар! Һаумыһығыҙ блалар, һаумы ҡар бабай!
Ҡарһылыу: һаумыһығыҙ, кескәй дуҫтарым! Һеҙҙе күреүемә мин бик шатмын! Һеҙ бөгөн ниндәй матур ниндәй ҡупшы!
Шыршы матур, шыршы матур
Щыршы йәшел энәле
Тик ниңәлер шыршыла
Балҡымайҙар уттары.
Ҡыш бабай: шыршыла уттар балҡыһын өсөн уның менән уйнар кәрәк.
Балалар шыршы тирәләй торалар. Шыршы менән уйын.
Ҡыш бабай : сәпәкәйләп алһаҡ шыршыла уттары яныр, ә инде тыпырлаһаҡ, шыршыла уттар һүнер.
Балалар ултыралар
Ҡарһылыу: ҡыш бабай , әйҙә һин йомаҡ әйт әле.
Балалар араһында кем отҡор кем зирәк икән?
Ҡыш бабай: күктән ергә төшәләр
Йондоҙ булып өйрөләләр
Бер бөртөгө сәскәләй
Бер бөртөгө уҡалай. Йә кем әйтер яуабын?
Балалар: ҡар бөртөктәре.
А.б: ҡыҙҙар, ҡар бөртөктәре өйрөлөп бейергә төшә хәҙер, яңғыратып ҡул сабырға дуҫтар булығыҙ әҙер.
Ҡар бөртөктәрк бейеүе.
Ҡыш бабай: ә хәҙер икенсе йомаҡ
Йәйен һоро ҡышын аҡ ҡыҫҡа ҡойроҡ шеш ҡолаҡ. ҠУЯН
Афарин балалар бөтә йомаҡ яуаптарын да беләһегеҙ икән.
ҠУЯН килеп инә
Ҡуян: кем мине бында саҡырҙыыы?
Ҡар.б: тотоғоҙ уны тотоғоҙ!
ШЫРШЫ ТИРӘЛӘЙ БАҪТЫРЫШАЛАР
Ҡуян: ярай,ярай мә танауың, башҡа улай шаяртмам
Ҡыш бабай: 1508 ҡурҡма ҡуян бына һиңә яңы йылға күстәнәстә алып килдем. АЛМА БИРӘ
Ҡуян: рәхмәт!
Ҡар.б: беҙ ҡуян менән дуҫлаштыҡ, ә хәҙер урманға йүгерҙек. КИТӘЛӘР
А.б: ҡыш бабай ә хәҙер беҙҙең балалар һинең турала р рла ишеттерәләр. РәХим ит!
ЙЫР кыш бабай. УЙЫН ТҮҢӘРӘКТӘН СЫҒАМ
А.б: балалар һиңә шиғырҙар әҙерләгән
Эльдар
Азалия
Сафина
Илдар
Сабир
Ирхан
Альберт
Марсель
Айлина
Амелия
Байрас
Марк
Ҡыш бабай: афарин балалар, ә хәҙер мин һеҙҙең менән тағы бер уйын уйнарға теләйем . ТУҢДЫРАМ.
Ҡарһылыу: ҡыш бабай бына минең тылсымлы йомғағым бар. Әйҙә тәгәрәтәйек ҡайҙа алып барыр икән?
ШЫРШЫ ТӨБӨНӘН ҺАНДЫҠ СЫҒАРАЛАР.
Ҡарһылыу: унда ҡар бөртөктәреме икән?
Ҡыш бабай: юююҡ бында балаларға бүләктәр.
А.б: рәхмәт әйтәйек!
Ҡыш бабай: беҙгә китергә ваҡыт етте.һау булығыҙ балалар! Яҙы йыл менән һеҙҙе!
Ҡарһылыу: һау булығыҙ! Яңы йыл менән! Яңы йыл һеҙгә бәхеттәр алып килһен!
УХОДЯТ
А.б: 2016 йыл яҡынайғандан-яҡыная… Уның 365 көнө лә бәхеткә сорналған илаһи минуттар менән мөлдөрәмә тулы булһын, барлыҡ уй-маҡсаттар, хыялдарҙы тормошҡа ашырһын. Барығыҙға ла ныҡлы сәләмәтлек, рух күтәренкелеге, муллыҡ, теләйем. Ғаиләләрегеҙҙә именлек, йорттарығыҙҙа бәрәкәт, күңелдәрегеҙҙә бөтөнлөк һәм мөхәббәт кенә батшалыҡ итһен.


text:
Дүртенсе Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына арналған кластан тыш сара «Ҡоролтай»
материал на тему
Дүртенсе Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына арналған кластан тыш сара «Ҡоролтай»
Маҡсат:
1. Дүртенсе Бөтә донъя ҡоролтайы тураһында мәғлүмәттәр биреү;
2. Милли рух, тыуған илгә һөйөү тәрбиәләү;
Гражданин патриот тойғоһо тәрбиәләү;
Скачать:
Предварительный просмотр:
Дүртенсе Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына арналған кластан тыш сара «Ҡоролтай»
Маҡсат:
- Дүртенсе Бөтә донъя ҡоролтайы тураһында мәғлүмәттәр биреү;
- Милли рух, тыуған илгә һөйөү тәрбиәләү;
- Гражданин патриот тойғоһо тәрбиәләү;
Йыһазландырыу: Башҡортостан Республикаһының гербы, гимн, ҡоролтай эмблемаһы, китаптар, күргәҙмә материалдар.
Ҡоролтай барышы:
- Башҡортостан Республикаһының гимны яңғырай.
- Монтаж.
1-се уҡыусы:
Гимназияла бөгөн байрам,
Күккә ашҡан балҡыштары.
Баш ҡорона йыйылалар
Ҡоролтай делегаттары.
2-се уҡыусы:
Тыңлағыҙ Һеҙ баш йортоғоҙ
Һеҙҙе нисек алҡышлауын.
Һаумыһығыҙ, һаумыһығыҙ,
Ҡоролтай делегаттары!
3-сө уҡыусы:
Өймәкләшеп иләүгә,
Төйнәкләшеп биләүгә
Ил барлығын онотмай,
Тел тамырын ҡоротмай,
Йыйҙыҡ бөгөн ҡоролтай,
Ҡорҙоҡ бөгөн ҡоролтай.
4-се уҡыусы:
Ай, ҡоролтай, ҡоролтай,
Вай, ҡоролтай, ҡоролтай
Халҡым рухы ҡоростай,
Ҡурай мәңге сыңраған,
Уралтауы тыңлаған,
Халҡым рухы һынмаған.
5-се уҡыусы:
Ҡоролтайҙа – ҡор уртала,
Алдыбыҙҙа яңы быуат,
Алдыбыҙҙа яңы дәүер,
Өр-яңыса заман тыуа.
1-се алып барыусы:
Ҡәҙерле ҡоролтай делегаттары! Һеҙҙе күркәм байрам - Башҡортостан Республикаһы көнөнә, Әҙәбиәт йылына, Дүртенсе Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына арналған ҡоролтай менән тәбрикләйбеҙ! Был ваҡиға , ысынлап та, башҡорт халҡының һәм Башҡортостан Республикаһының башҡа халыҡтарының телен һәм мәҙәниәтен үҫтереү өсөн ҙур әһәмиәткә эйә.
2-се алып барыусы:
Ҡоролтай – башҡорт халҡының ил, ер, халыҡ яҙмышын уйлап, төрлө яҡлап самалап, һәр тарафты тыңлап, аҡһаҡалдар һәм зыялылар аҡылына таянып, фекерҙәр туплай, ҡарарҙар ҡабул итә торған изге бер йыйыны икәнен һәммәбеҙ ҙә беләбеҙ.
1-се алып барыусы:
Бөгөнгө мәртәбәле ҡорға беҙ республикабыҙҙың суверенитет яулаған көнөн билдәләр, Дүртенсе Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайын тәбрикләр, киләсәккә маҡсаттар ҡуйыр өсөн йыйылдыҡ.
2-се алып барыусы:
Һеҙҙең арала һәр кластан иң яҡшы уҡыған, мәктәптән тыш сараларҙа әүҙем ҡатнашҡан 48 делегат уҡыусы, Дүртенсе Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы делегаты, райондың мәғариф бүлегенән ҡунаҡтар, гимназияның администрация етәкселәре.
1-се алып барыусы:
Әлбиттә, оло ҡорҙоң башында һүҙҙе гимназиябыҙҙың аҡһаҡалы алыуы ҙур мәғәнәгә эйә. Сөнки башҡорттар элек-электән йыйындарға фатиха һүҙен аҡһаҡалдан әйттергән. Ул ысын мәғәнәһендә аҡыллы, уйлап эш итеүсе етәксе генә түгел, төплө һүҙен әйтер аҡһаҡал да.
2-се алып барыусы:
Һүҙ гимназиябыҙ аҡһаҡалы – Хөбөтдинова Зөһрә Нуретдин ҡыҙына.
1-се алып барыусы:
а) Һәр милләт кешеһе үҙенең республикаһы тураһында мәғлүмәтле булырға тейеш.. (1-се уҡыусы Башҡортостан Республикаһы тураһында үҙенең сығышында беҙгә мәғлүмәттәр бирә).
б) «Ҡоролтайға әйтер һүҙем » темаһы буйынса 2-се уҡыусы сығыш яһай.
в) “Халҡыбыҙҙа матур йолалар бар” темаһы аҫтында 3-сө уҡыусы һөйләй.
г) “Башҡортостан Республикаһының дәүләт телдәре ” тураһында 4-се уҡыусының сығышы.
ғ) «Урал батыр» эпосынан бер уҡыусы өҙөк һөйләй.
2-се алып барыусы:
Ҡоролтайҙан беҙ ниндәй маҡсаттар менән ҡайтырға тейешбеҙ? Ниндәй тәҡдим , фекерҙәрегеҙ бар? (делегаттар үҙ тәҡдим-фекерҙәрен әйтәләр)
1-се алып барыусы ҡарарҙы уҡый.
Ҡоролтай шундай ҡарарға килде:
- Бер тауыштан Хәкимов Иҙелде ҡоролтай рәйесе итеп һайланыҡ.
- Йылына бер тапҡыр гимназияла ҡоролтай уҙғарыу.
- Икенсе ҡоролтайҙа секциялар эшләһен.
- Телебеҙҙе, илебеҙҙе, ғөрөф-ғәҙәттәребеҙҙе һаҡларға.
- Мәҙәни сараға күсеү.
- Ҡоролтайҙы ябыу.
1-се алып барыусы:
Тыңлағыҙ, һеҙ йәмәғәт,
Боронғоларҙан аманат.
2-се алып барыусы: Онотмағыҙ бабаларҙың
Тарихын һәм ижадын.
Йолаһын һәм йырҙарын.
1-се алып барыусы:
Донъялар имен булһын,
Йыйындар геүләп торһон.
Тағы осрашырға яҙһын!
Һау булығыҙ!
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
Кластан тыш сара "Аҡйондоҙ менән Аҡйегет"
Общешкольное мероприятие по творчеству народного поэта Башкортостана Мустая Карима...
Кластан тыш сара "Дуҫлыҡ байрамы"
Общешкольное мероприятие по изучению родословной своей семьи,воспитание дружбы,толерантности среди обучающихся...
Кластан тыш сара "Тик тыныс булһын илдәр"
Әҙәби-музыкаль композиция "Тик тыныс булһын илдәр"...
"Башҡорт халыҡ ижады". Кластан тыш сара
Уйын-ярыш. "Башҡорт халыҡ ижады"...
Кластан тыш сара “ Был донъяға беҙ килгәнбеҙ икән, юҡҡа түгел, юҡҡа түгелдер!..”
Н.Нәжми ижады буйынса әҙәби-музыкаль кисә...
Урал -Алтай: Быуаттар аша киләсәккә. Өфө - 2011. III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына арналған IV Бөтә Рәсәй Фәнни конференцияһы.
Конференция эшендә "Ғилем күңел күҙен асыр" исемле доклад менән ҡатнаштым. Был докладта йәмғиәт тормошонда уҡытыусының роле һәм тотҡан урыны тураһында һүҙ бара....
Халыҡ-ара туған тел көнөнә арналған кластан тыш сара.
Кластан тыш сараТема: “Теле барҙың – иле бар”.Маҡсат: туған телебеҙ хаҡында фекер алышыу;уҡыусыларҙың телмәрен үҫтереү;оҫта, күркәм һөйләргә ынтылыш тәрбиәләү;туған тел тураһында бел...