text:
Газета "Йәшлек" » Рубрикалар » Хәтер » Беҙ һабаҡташтар булдыҡ
Беҙ һабаҡташтар булдыҡ
1983 йылдың йәйендә Башҡорт дәүләт университетына уҡырға инергә йөрөгән мәл ине. Имтихандарға барған һайын аудиторияның ишеге төбөнә һырыған абитуриенттар араһында кәүҙәгә лә оҙонораҡ, йәшкә лә олораҡ бер егет тәүҙә күҙгә ташлана торғайны. Нишләптер һуңғы һынауҙа ғына мин уның да Әбйәлилдән, Әлмөхәмәт ауылынан булыуын, ул ғына түгел, исеме һуңғы осорҙа матбуғатта йыш күренә башлаған, ҡыҫҡа ғына ваҡытта халыҡтың һөйөүен яулап өлгөргән йәш шағир Рәмил Дәүләтҡолов икәнлеген белеп аптыраным. Уға үҙемдең яҡташлығымды бик белдергем килһә лә, шағир тиклем шағирҙың эре ҡыланыуынан, “булһа һуң…” тип ауыҙ ҡыйшайтыуынан ҡурҡып, һүҙ ҡушырға ҡыйманым.
Һуңыраҡ, уҡыуҙар башланып, студенттар үҙ-ара яҡындан таныша башлағас, Рәмилдең иҫ киткес ябай, алсаҡ, йор һүҙле, юҡтан да ҡыуаныс таба һәм ихлас көлә белгән кеше булыуын күреп, тағы бер тапҡыр аптыраным. Беҙҙең төркөмгә күберәк мәктәп эскәмйәһенән килеүселәр эләккәйне, шунлыҡтан 25 йәшлек Рәмилде барыһы ла “ағай” тип йөрөттө. Әбйәлилдән тағы ике ҡыҙ – Буранғолдан Рәйлә Хашимова менән Бикҡолдан Әлифә Хилалова беҙҙең менән уҡыны. Рәмил яҡташтарын “һеңлекәштәр” тип йөрөттө һәм башҡаларҙан яҡыныраҡ күрә торғайны: үҙ-ара шатлыҡтар йә көйөнөстәр менән бүлешә, кәңәшләшә, хатта серләшә инек. Ул беҙҙең бүлмәгә үҙ кеше кеүек килеп инә, “Ҡана, һеңлекәштәр, сәй эсермәйһегеҙме?” – тип мут йылмая, ҡайһы саҡ үҙе лә күстәнәс тотоп килә. Уның мәрәкә һүҙҙәренә көлөшә-көлөшә сәй эсеүҙәр матур иҫтәлек булып хәтерҙә ҡалған.
Ләкин ҡайһы саҡ шул ағайыбыҙҙың буй етмәҫлек бейеклеккә менеп баҫҡанын да күрә һәм, беҙҙең менән бергә студент һурпаһын һемергән, бер парта артында лекциялар яҙған, бергә имтихандарға йөрөгән, ҡайһы саҡ шпаргалкаларыбыҙҙы һорап күсергән Рәмилме-түгелме был, тип аптырап та ҡала торғайныҡ. Был мәлдәр – уның шиғырҙарын уҡыған мәлдәре…
Рәмил Ҡол Дәүләт үҙе ижад иткән шиғырҙарҙы, бәҫен төшөрөргә теләмәгәндәй, ҡайҙа етте шунда – сәй эскәндәме, йә иһә тәнәфестәрҙәме – уҡып йөрөмәне, ә күберәк юғарынан, сәхнәнән тороп һөйләне. Артист төҫлө, образға инеп, һәр һүҙенә хис-тойғоларын һалып, күңелен биреп уҡый торғайны ул. Шул мәлдә был һаулыҡҡа мандый алмаған ябыҡ кәүҙәле егет иленең, теленең, халҡының яҙмышын ҡурсаларға әҙер баһадирға әйләнә ине. Ул саҡта университеттың “Шоңҡар” түңәрәге ағзалары йыш ҡына әҙәби кисәләр ойоштора һәм Ҡол Дәүләт уларҙа шиғриәт һөйөүселәрҙең көтөп алған ҡунағы була торғайны. Бәхәсһеҙ, ул – талант, уға тиңдәр юҡ…
Бишенсе курсты тамамлауға Рәмилдең тәүге китабы донъя күрҙе, гәзит-журналдар уның хаҡында йыш яҙа, ижадына мул урын бирә ине. Ул үҙе лә билдәле яҙыусылар, артистар менән аралашып, үҙен уларға тиң кеше күреп һөйләне. Шулай ҙа һабаҡташыбыҙ беҙҙең арала студенттарса шаянлығын, балаларса бер ҡатлылығын юғалтманы һәи ошо сифаттарын ғүмеренең аҙағынаса һаҡланы. Райондың “Осҡон” гәзитендә үҙен телгә алһалар, бәләкәй генә баҫма тип тормай, сикһеҙ ҡыуанысын белдереп, Өфөнән шылтырата һала торғайны.
Үкенескә күрә, Рәмилдең ғүмере ҡыҫҡа булды. Әммә барыбер мин уны бәхетле шағир тип һанайым. Сөнки Ҡол Дәүләт шиғриәт майҙанына үҙ ваҡытында килде: үҙгәртеп ҡороу осороноң демократияһы, һүҙ иреклеге уға “мыжыҡ ҡәйнәһенә ярай алмаған килен” хәлендәге Башҡортостаны һәм “өтөк кенә бер төлкө лә ояһын туҙҙырған” туған халҡы өсөн йәнен әрнеткән һүҙҙәрҙе иң кәрәкле мәлдә әйтергә мөмкинлек бирҙе. Юғиһә уның ише тураһын ярып әйткән шағирҙар совет осоронда “милләтсе”, “диссидент” исемдәре аҫтында этенән дә, бетенән дә төрткөләнеп йәшәне. Ә Рәмил Дәүләтҡоловты заман үҙенең геройы яһаны. Республика матбуғаты ойошторған “Йыл кешеһе” рейтингыларында уның исеме юғары урындар биләне. Үҙе тере сағында уҡ Башҡортостан мәктәптәренең береһендә Рәмил Ҡол Дәүләт исемендәге класс булыуы тураһында яҙҙылар. Быларҙы, әлбиттә, беҙ, һабаҡташтары, ҙур ғорурлыҡ менән уҡыныҡ.
Һуңыраҡ, Башҡортостан суверенитет яулап, халҡыбыҙ телен, мәҙәниәтен үҫтерергә киң мөмкинлектәр алған мәлдә, дәүләттең ҡоллоғо темаһы актуаллеген бер аҙ юғалтҡандай булды. Туҡһанынсы йылдар уртаһында Асҡарҙа осратып, ошо турала һүҙ ҡуҙғатҡас, Рәмил, һәр ваҡыттағыса, юғалып ҡалмай, “Шағир бер ҡасан да темаһыҙ ултырмай, миндә хәҙер икенсе һулыш асылды – мөхәббәт лирикаһына тотондом,” – тип көлдө. Шаяртҡандыр, тип уйлайым, сөнки был ваҡытта ул драматургия менән етди мауыҡҡайны. Тик күп тә үтмәне, ул яҡты донъянан китеп барҙы. Уның менән бергә күпме яҙылмаған шәп шиғыр, поэма, пьеса ла китте…
Рәхимә МУСИНА.
Әбйәлил районы.
Һуңыраҡ, уҡыуҙар башланып, студенттар үҙ-ара яҡындан таныша башлағас, Рәмилдең иҫ киткес ябай, алсаҡ, йор һүҙле, юҡтан да ҡыуаныс таба һәм ихлас көлә белгән кеше булыуын күреп, тағы бер тапҡыр аптыраным. Беҙҙең төркөмгә күберәк мәктәп эскәмйәһенән килеүселәр эләккәйне, шунлыҡтан 25 йәшлек Рәмилде барыһы ла “ағай” тип йөрөттө. Әбйәлилдән тағы ике ҡыҙ – Буранғолдан Рәйлә Хашимова менән Бикҡолдан Әлифә Хилалова беҙҙең менән уҡыны. Рәмил яҡташтарын “һеңлекәштәр” тип йөрөттө һәм башҡаларҙан яҡыныраҡ күрә торғайны: үҙ-ара шатлыҡтар йә көйөнөстәр менән бүлешә, кәңәшләшә, хатта серләшә инек. Ул беҙҙең бүлмәгә үҙ кеше кеүек килеп инә, “Ҡана, һеңлекәштәр, сәй эсермәйһегеҙме?” – тип мут йылмая, ҡайһы саҡ үҙе лә күстәнәс тотоп килә. Уның мәрәкә һүҙҙәренә көлөшә-көлөшә сәй эсеүҙәр матур иҫтәлек булып хәтерҙә ҡалған.
Ләкин ҡайһы саҡ шул ағайыбыҙҙың буй етмәҫлек бейеклеккә менеп баҫҡанын да күрә һәм, беҙҙең менән бергә студент һурпаһын һемергән, бер парта артында лекциялар яҙған, бергә имтихандарға йөрөгән, ҡайһы саҡ шпаргалкаларыбыҙҙы һорап күсергән Рәмилме-түгелме был, тип аптырап та ҡала торғайныҡ. Был мәлдәр – уның шиғырҙарын уҡыған мәлдәре…
Рәмил Ҡол Дәүләт үҙе ижад иткән шиғырҙарҙы, бәҫен төшөрөргә теләмәгәндәй, ҡайҙа етте шунда – сәй эскәндәме, йә иһә тәнәфестәрҙәме – уҡып йөрөмәне, ә күберәк юғарынан, сәхнәнән тороп һөйләне. Артист төҫлө, образға инеп, һәр һүҙенә хис-тойғоларын һалып, күңелен биреп уҡый торғайны ул. Шул мәлдә был һаулыҡҡа мандый алмаған ябыҡ кәүҙәле егет иленең, теленең, халҡының яҙмышын ҡурсаларға әҙер баһадирға әйләнә ине. Ул саҡта университеттың “Шоңҡар” түңәрәге ағзалары йыш ҡына әҙәби кисәләр ойоштора һәм Ҡол Дәүләт уларҙа шиғриәт һөйөүселәрҙең көтөп алған ҡунағы була торғайны. Бәхәсһеҙ, ул – талант, уға тиңдәр юҡ…
Бишенсе курсты тамамлауға Рәмилдең тәүге китабы донъя күрҙе, гәзит-журналдар уның хаҡында йыш яҙа, ижадына мул урын бирә ине. Ул үҙе лә билдәле яҙыусылар, артистар менән аралашып, үҙен уларға тиң кеше күреп һөйләне. Шулай ҙа һабаҡташыбыҙ беҙҙең арала студенттарса шаянлығын, балаларса бер ҡатлылығын юғалтманы һәи ошо сифаттарын ғүмеренең аҙағынаса һаҡланы. Райондың “Осҡон” гәзитендә үҙен телгә алһалар, бәләкәй генә баҫма тип тормай, сикһеҙ ҡыуанысын белдереп, Өфөнән шылтырата һала торғайны.
Үкенескә күрә, Рәмилдең ғүмере ҡыҫҡа булды. Әммә барыбер мин уны бәхетле шағир тип һанайым. Сөнки Ҡол Дәүләт шиғриәт майҙанына үҙ ваҡытында килде: үҙгәртеп ҡороу осороноң демократияһы, һүҙ иреклеге уға “мыжыҡ ҡәйнәһенә ярай алмаған килен” хәлендәге Башҡортостаны һәм “өтөк кенә бер төлкө лә ояһын туҙҙырған” туған халҡы өсөн йәнен әрнеткән һүҙҙәрҙе иң кәрәкле мәлдә әйтергә мөмкинлек бирҙе. Юғиһә уның ише тураһын ярып әйткән шағирҙар совет осоронда “милләтсе”, “диссидент” исемдәре аҫтында этенән дә, бетенән дә төрткөләнеп йәшәне. Ә Рәмил Дәүләтҡоловты заман үҙенең геройы яһаны. Республика матбуғаты ойошторған “Йыл кешеһе” рейтингыларында уның исеме юғары урындар биләне. Үҙе тере сағында уҡ Башҡортостан мәктәптәренең береһендә Рәмил Ҡол Дәүләт исемендәге класс булыуы тураһында яҙҙылар. Быларҙы, әлбиттә, беҙ, һабаҡташтары, ҙур ғорурлыҡ менән уҡыныҡ.
Һуңыраҡ, Башҡортостан суверенитет яулап, халҡыбыҙ телен, мәҙәниәтен үҫтерергә киң мөмкинлектәр алған мәлдә, дәүләттең ҡоллоғо темаһы актуаллеген бер аҙ юғалтҡандай булды. Туҡһанынсы йылдар уртаһында Асҡарҙа осратып, ошо турала һүҙ ҡуҙғатҡас, Рәмил, һәр ваҡыттағыса, юғалып ҡалмай, “Шағир бер ҡасан да темаһыҙ ултырмай, миндә хәҙер икенсе һулыш асылды – мөхәббәт лирикаһына тотондом,” – тип көлдө. Шаяртҡандыр, тип уйлайым, сөнки был ваҡытта ул драматургия менән етди мауыҡҡайны. Тик күп тә үтмәне, ул яҡты донъянан китеп барҙы. Уның менән бергә күпме яҙылмаған шәп шиғыр, поэма, пьеса ла китте…
Рәхимә МУСИНА.
Әбйәлил районы.
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


c: text/html

text:
Газета "Йәшлек" » Облако тегов » 35-36(2011) » Страница 2
Олатайым – беҙҙең оло ғорурлығыбыҙ
Рубрикалар / Бөйөк Еңеүгә 71 йыл // 10-05-2011, 11:04
Олатайым Мәлик Ғәзиз улы Хәкимов 1929 йылдың 13 июлендә Әлшәй районының Иҙрис ауылында крәҫтиән ғаиләһендә икенсе бала булып донъяға килә. 1941 йылда ун бала атаһы – Ғәзиз Хәким улы фронтҡа китә. Бөтә донъя мәшәҡәттәре Мәликкә йөкмәтелә, үҫмер әсәһенең уң ҡулы була. Бәләкәйҙән колхозда эшләй башлай, сана һөйрәп, әсәһе менән Бәләбәй районының Знаменка ауылына картуфты игенгә алмаштырып ҡайталар. Ун ике йәшенән тылда хеҙмәт итә: ат егеп, тракторға яғыулыҡ ташый. Ниндәй эш тура килһә лә, тырышып эшкә тотонған. Атаһы ла һуғыштан иҫән-һау әйләнеп ҡайта....
Уға атай һөйөүе эләкмәне
Рубрикалар / Бөйөк Еңеүгә 71 йыл // 10-05-2011, 11:03
Батырҙарса һәләк булған яугирҙың улы уның рухы ҡыуанырлыҡ итеп эшләне
Һуғыш башланғанда Әмирйәнгә биш кенә йәш ине. Киевта урынлашҡан хәрби часть командиры Сәйетғәле Зәйнетдинов ғаиләһен эвакуацияланыусылар менән бергә тылға – Башҡортостанға оҙатҡанда һөйөклө ҡатынын, ғәзиз улын һуңғы тапҡыр күреүен уйына ла килтермәгәндер, моғайын. Йәнифәһе: «Сәйетғәле, ҡәҙерлем, улың, тыуасаҡ сабыйың хаҡына, зинһар, үҙеңде һаҡла, юғиһә һинһеҙ беҙгә бик ауыр буласаҡ. Иҫән-һау ғына ҡайтырға насип итһен инде», – тигәйне лә бит. Юҡ, яугир Сәйетғәле Зәйнетдиновҡа ҡайтырға яҙманы, Киев өсөн ҡаты алышта батырҙарса һәләк булды......
Һуғыш башланғанда Әмирйәнгә биш кенә йәш ине. Киевта урынлашҡан хәрби часть командиры Сәйетғәле Зәйнетдинов ғаиләһен эвакуацияланыусылар менән бергә тылға – Башҡортостанға оҙатҡанда һөйөклө ҡатынын, ғәзиз улын һуңғы тапҡыр күреүен уйына ла килтермәгәндер, моғайын. Йәнифәһе: «Сәйетғәле, ҡәҙерлем, улың, тыуасаҡ сабыйың хаҡына, зинһар, үҙеңде һаҡла, юғиһә һинһеҙ беҙгә бик ауыр буласаҡ. Иҫән-һау ғына ҡайтырға насип итһен инде», – тигәйне лә бит. Юҡ, яугир Сәйетғәле Зәйнетдиновҡа ҡайтырға яҙманы, Киев өсөн ҡаты алышта батырҙарса һәләк булды......
Хәтирәләр йомғағы тағалһа...
Рубрикалар / Бөйөк Еңеүгә 71 йыл // 10-05-2011, 11:02
Оҙонгүл ауылында Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығына арнап үткәрелгән тантана иҫкә төштө. Унда, йылдағыса, Озерный мәктәбе уҡыусылары концерт әҙерләгәйне – балалар шиғыр һөйләй, йырлай, бейей. Эшкә шәп, егәрле Оҙонгүл әбейҙәренә бер осҡон ғына етмәй, үҙҙәре үк дәртләнеп, бармаҡтарын шартлатып, түңәрәккә бейергә төшөп китәләр ҙә:
– Йә, Мәғрифә, теге бала саҡта ырҙынға алып сығып ятлата торғайнылар ҙа, шул декламацияңды һөйлә әле, – тип 78 йәшлек Мәғрифә Шакироваға мөрәжәғәт итәләр. Уныһы Ҡаҙаҡҡол мәктәбендә өсөнсө синыфҡа күскәндә йәш кенә Мәрйәм исемле уҡытыусылары өйрәткән шиғырҙы инәлтеп тормай һөйләп ишеттерә – йәш быуынға фәһем булһын, ти. Декламацияла шул осор өсөн хас тойғолар – Еңеүгә иҫ киткес ҙур ышаныс, яҡты, мул киләсәккә өмөт, Гитлерға нәфрәт ярылып ята:...
– Йә, Мәғрифә, теге бала саҡта ырҙынға алып сығып ятлата торғайнылар ҙа, шул декламацияңды һөйлә әле, – тип 78 йәшлек Мәғрифә Шакироваға мөрәжәғәт итәләр. Уныһы Ҡаҙаҡҡол мәктәбендә өсөнсө синыфҡа күскәндә йәш кенә Мәрйәм исемле уҡытыусылары өйрәткән шиғырҙы инәлтеп тормай һөйләп ишеттерә – йәш быуынға фәһем булһын, ти. Декламацияла шул осор өсөн хас тойғолар – Еңеүгә иҫ киткес ҙур ышаныс, яҡты, мул киләсәккә өмөт, Гитлерға нәфрәт ярылып ята:...
Еңеүҙә һеҙҙең дә өлөш бар!
Рубрикалар / Бөйөк Еңеүгә 71 йыл // 10-05-2011, 11:01
Олатайым Нуриәслән Йәнбәков менән ағайым Ҡәнзәфәр Әфләтунов беҙҙең яҡты киләсәгебеҙ өсөн ғүмерҙәрен дә йәлләмәгән
Бөйөк Еңеүгә быйыл 66 йыл. Беҙҙең илебеҙҙә ҡот осҡос һуғыштың рәхимһеҙ еле бер генә ғаиләгә лә ҡағылмайынса үтмәгәндер. Илебеҙ азатлығы өсөн күпме аҫыл ир-егет башын һалды, күпме бала етем, ҡатын-ҡыҙҙар тол ҡалды. Иҫәпһеҙ-һанһыҙ ҡорбандар менән яулап алынған оло Еңеүҙең ҡәҙерен белергә мәңге бурыслы беҙ!...
Бөйөк Еңеүгә быйыл 66 йыл. Беҙҙең илебеҙҙә ҡот осҡос һуғыштың рәхимһеҙ еле бер генә ғаиләгә лә ҡағылмайынса үтмәгәндер. Илебеҙ азатлығы өсөн күпме аҫыл ир-егет башын һалды, күпме бала етем, ҡатын-ҡыҙҙар тол ҡалды. Иҫәпһеҙ-һанһыҙ ҡорбандар менән яулап алынған оло Еңеүҙең ҡәҙерен белергә мәңге бурыслы беҙ!...
Атайым да һуғыш ветераны исеменә лайыҡ кеше
Рубрикалар / Бөйөк Еңеүгә 71 йыл // 10-05-2011, 10:59
Атайым, Яхия Абдулхаҡ улы Ғәбиҙуллин, 1927 йылдың авгусында Бөрйән районының Аҫҡар ауылында тыуған. 18 йәше тулғас, 1945 йылдың октябрендә, армияға алына, 1951 йылдың октябренә тиклем, йәғни алты йыл, хеҙмәт итә. Хәрби билетындағы яҙма буйынса, 1945 йылдың ноябренән 1946 йылдың февраленә тиклем 215-се уҡсылар полкында уҡсы булып, 1946 йылдың февраленән июнгә тиклем аш бешереүселәр курсында уҡый. Июндән ноябргә тиклем 216-сы полкта – уҡсы, 1946 йылдың ноябренән 1948 йылдың майына тиклем – сапер, 1948 йылдың майынан 1951 йылдың октябренә тиклем сапер-дорожник булып хеҙмәт юлын тамамлай.
Атайымдың һөйләүе буйынса, улар Көнбайыш Украинала бандерасыларға ҡаршы көрәшә. Хеҙмәт иткән осоронда ул ниндәйҙер наградаға ла лайыҡ була, ләкин был турала хәрби билетында мәғлүмәт юҡ. Һуғыштан һуң 6 – 7 йыл хеҙмәт иткәндәр «Һуғыш ветераны» тип һаналырға тейеш, тип ишеткәйнем, ә атайым, ни сәбәптәндер, «Һуғыш ветераны» тип танылманы....
Атайымдың һөйләүе буйынса, улар Көнбайыш Украинала бандерасыларға ҡаршы көрәшә. Хеҙмәт иткән осоронда ул ниндәйҙер наградаға ла лайыҡ була, ләкин был турала хәрби билетында мәғлүмәт юҡ. Һуғыштан һуң 6 – 7 йыл хеҙмәт иткәндәр «Һуғыш ветераны» тип һаналырға тейеш, тип ишеткәйнем, ә атайым, ни сәбәптәндер, «Һуғыш ветераны» тип танылманы....
Башҡортостан бөркөтө
Рубрикалар / Бөйөк Еңеүгә 71 йыл // 10-05-2011, 10:59
Яҡташыбыҙ Муса Гәрәевҡа 1945 йылдың 2 майында бер юлы ике Алтын йондоҙ миҙалы һәм Ленин ордены тапшырыла. Бүләкләнеү тураһындағы указдар 1945 йылдың 23 февралендә һәм 19 апрелендә сыға.
Бүләктәрҙе өлкән йәштәге летчик, генерал Т. Т. Хрюкин тапшыра. «Онотма, Муса, был көндө, – тип арҡаһынан һөйә егетте, – бер юлы ике награда башҡа бер кемгә лә бирелгәне юҡ. Шуны онотма!»....
Бүләктәрҙе өлкән йәштәге летчик, генерал Т. Т. Хрюкин тапшыра. «Онотма, Муса, был көндө, – тип арҡаһынан һөйә егетте, – бер юлы ике награда башҡа бер кемгә лә бирелгәне юҡ. Шуны онотма!»....
Хәйбулла шайморатовсылары
Рубрикалар / Бөйөк Еңеүгә 71 йыл // 10-05-2011, 10:58
1941 йылдың 17 ноябрендә Башҡортостанда ойошторолған кавалерия дивизияһында хеҙмәт иткән беҙҙең райондың өс яугир-кавалерисы тураһында яҙмаҡсымын.
Ғүмәр Ғибәт улы Нагаев 1916 йылда Турат (хәҙер Иләс) ауылында күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Ир ҡорона ингәс, Хәйбулла районының Һамар ауылында ойошторолған тракторсылар әҙерләү курсында ярты йыл уҡып сыға һәм, «Ҡыҙыл юл» колхозына ҡайтып, тракторҙа эшләй башлай. 1937 йылда хәрби хеҙмәткә алынып, Житомир өлкәһенең Обруч ҡалаһында артиллерист булып хеҙмәт итә. 1939 йылдың авгусында Алыҫ Көнсығышта япондарға ҡаршы Халхин-Гол өсөн барған һуғыштарҙа ҡатнаша. Япон милитаристарын ҡыйратҡас, көҙ көнө хәрби хеҙмәттән ҡайта һәм тыуған колхозында эш башлай....
Ғүмәр Ғибәт улы Нагаев 1916 йылда Турат (хәҙер Иләс) ауылында күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Ир ҡорона ингәс, Хәйбулла районының Һамар ауылында ойошторолған тракторсылар әҙерләү курсында ярты йыл уҡып сыға һәм, «Ҡыҙыл юл» колхозына ҡайтып, тракторҙа эшләй башлай. 1937 йылда хәрби хеҙмәткә алынып, Житомир өлкәһенең Обруч ҡалаһында артиллерист булып хеҙмәт итә. 1939 йылдың авгусында Алыҫ Көнсығышта япондарға ҡаршы Халхин-Гол өсөн барған һуғыштарҙа ҡатнаша. Япон милитаристарын ҡыйратҡас, көҙ көнө хәрби хеҙмәттән ҡайта һәм тыуған колхозында эш башлай....
Өнһөҙ шаһиттар
Рубрикалар / Бөйөк Еңеүгә 71 йыл // 10-05-2011, 10:57
йәки Украинанан килтерелгән һыйырҙың башҡорт, урыҫ, ҡаҙаҡ ғаиләләрен аҡлы иткәне
1946 йылдың майы баштарында ҡарап ҡына торған ҡуңыр һыйырыбыҙ, ике айҙай ауырығандан һуң ятып үлгәс, беҙ, биш бала, бөтөнләй аҡһыҙ тороп ҡалдыҡ. Майлаһаң, сабата ла бата, тигәнгә таянып, атайым менән әсәйем, нисек тә булһа аҡса йүнләп, һыйыр һатып алырға булды. Атайымдың атаһы, указлы мулла Ғәбделҡотдостан ҡалған ҙур ғына ҡарағай келәтте, өй башында ҡабыҡ йәшниктә һаҡланған һигеҙ кәтүшкәле граммофонды һатып, һыйырлыҡ аҡса йүнләнеләр. Ҡыҙыл мәсет баҙарына бер нисә тапҡыр барһа ла, оҡшатҡан һыйырын тапмағас, гел буш ҡайтты....
1946 йылдың майы баштарында ҡарап ҡына торған ҡуңыр һыйырыбыҙ, ике айҙай ауырығандан һуң ятып үлгәс, беҙ, биш бала, бөтөнләй аҡһыҙ тороп ҡалдыҡ. Майлаһаң, сабата ла бата, тигәнгә таянып, атайым менән әсәйем, нисек тә булһа аҡса йүнләп, һыйыр һатып алырға булды. Атайымдың атаһы, указлы мулла Ғәбделҡотдостан ҡалған ҙур ғына ҡарағай келәтте, өй башында ҡабыҡ йәшниктә һаҡланған һигеҙ кәтүшкәле граммофонды һатып, һыйырлыҡ аҡса йүнләнеләр. Ҡыҙыл мәсет баҙарына бер нисә тапҡыр барһа ла, оҡшатҡан һыйырын тапмағас, гел буш ҡайтты....
Иҫтәлеккә ҡалды өсмөйөшлө һалдат хаттары
Рубрикалар / Бөйөк Еңеүгә 71 йыл // 10-05-2011, 10:55
Хөсәйен Ғүмәровтың ҡыҙы Флүрә атаһының һалдат сәләмдәре теркәлгән был ҡомартҡыны ҡәҙерләп һаҡлай
Уҙған быуаттың тәүге яртыһында Баймаҡ районының Мәмбәт ауылында йәшәгән Хәҙисә һәм Әйүп Ғүмәровтарҙың ике ҡыҙҙары һәм белемгә ынтылған, эшкә дәртле һәм һәләтле өс улы араһынан өлкәне Хәсән – район советы рәйесе, кинйәләре Хәмзә – ВЛКСМ райкомының беренсе секретары вазифаларына күтәрелһә, уртансылары Хөсәйен партия хеҙмәткәре була....
Уҙған быуаттың тәүге яртыһында Баймаҡ районының Мәмбәт ауылында йәшәгән Хәҙисә һәм Әйүп Ғүмәровтарҙың ике ҡыҙҙары һәм белемгә ынтылған, эшкә дәртле һәм һәләтле өс улы араһынан өлкәне Хәсән – район советы рәйесе, кинйәләре Хәмзә – ВЛКСМ райкомының беренсе секретары вазифаларына күтәрелһә, уртансылары Хөсәйен партия хеҙмәткәре була....
Ҡамауҙа
Рубрикалар / Бөйөк Еңеүгә 71 йыл // 10-05-2011, 10:53
Әсәйем, өтәләнеп йөрөп, самауыр ҡуйып ебәрҙе. Ҡунаҡмын тип тик ултырманы, Хәҙисә апайым, тиҙ генә ҡулын йыуа һалып, уға булыша башланы. Минең иһә үҙ ғәмем.
Тәүҙә шуныһын әйтеп үтәйем. Һуғыш бөтөп, һалдаттар ҡайта башлағайны – бермә-бер еҙнәле малайҙар күбәйҙе. Бәхет шул булалыр инде: уларҙың бәғзеләре атайлы ла ине. Ә минең кеүектәрҙең атаһы ла, еҙнәһе лә юҡ. Тегеләр еҙнәләренән аҡса ала ла: “Бына миңә еҙнәм аҡса бирҙе!” – тип маҡтана. Маҡтанып ҡына ҡалмайҙар, магазиндан шул аҡсаларына өс-дүрт бөртөк кәнфит алалар ҙа (һатыусы шунан артығын бирмәй торғайны) юрый, бының күҙен ҡыҙҙырайым әле, тигәндәй, шуны һинең алдыңда супылдатып имәләр. Әле беҙҙең өйөбөҙгә ингән һалдатты әсәйемдең, кейәү, тип күрешеүе булды – эскә йылы йүгергәндәй итте. Һәм мин шунда уҡ: “Әһә, әсәйемә кейәү булғас, был кеше миңә еҙнә була бит инде. Еҙнә булғас, унан аҡса һорарға була”, – тип, уй төйнәй һалып ҡуйҙым (ошо уйыма бер асыҡлыҡ индереп китәйем....
Тәүҙә шуныһын әйтеп үтәйем. Һуғыш бөтөп, һалдаттар ҡайта башлағайны – бермә-бер еҙнәле малайҙар күбәйҙе. Бәхет шул булалыр инде: уларҙың бәғзеләре атайлы ла ине. Ә минең кеүектәрҙең атаһы ла, еҙнәһе лә юҡ. Тегеләр еҙнәләренән аҡса ала ла: “Бына миңә еҙнәм аҡса бирҙе!” – тип маҡтана. Маҡтанып ҡына ҡалмайҙар, магазиндан шул аҡсаларына өс-дүрт бөртөк кәнфит алалар ҙа (һатыусы шунан артығын бирмәй торғайны) юрый, бының күҙен ҡыҙҙырайым әле, тигәндәй, шуны һинең алдыңда супылдатып имәләр. Әле беҙҙең өйөбөҙгә ингән һалдатты әсәйемдең, кейәү, тип күрешеүе булды – эскә йылы йүгергәндәй итте. Һәм мин шунда уҡ: “Әһә, әсәйемә кейәү булғас, был кеше миңә еҙнә була бит инде. Еҙнә булғас, унан аҡса һорарға була”, – тип, уй төйнәй һалып ҡуйҙым (ошо уйыма бер асыҡлыҡ индереп китәйем....

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Волга буйы федераль округы профсоюз форумы Өфөлә јтәсәк
Өфө 24-27 сентябрҙә үтәсәк Волга буйы федераль округының III Йәштәр профсоюз форумында ҡатнашыусыларҙы ҡаршыларға әҙерләнә.
БР Профсоюздар федерацияһының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, форумға Волга буйы федераль округының 14 төбәгенән 150 кеше килеүе көтөлә. Ҡунаҡтар араһында шулай уҡ БР Президенты хакимиәте һәм Рәсәй Бойондороҡһоҙ профсоюздар федерацияһы вәкилдәре лә буласаҡ.
Форум сиктәрендә төрлө ҡалаларҙан йәш профсоюз лидерҙары тәжрибә уртаҡлаша, команда төҙөү күнекмәләрен үҙләштерә, отчет-һайлау компаниялары үткәрергә өйрәнә аласаҡ.
Бындай форумдар үткәреү изге традицияға әйләнде. Уларҙың тәүгеһе 2002 йылда Ҡазанда үткәрелде. Артабан эстафетаны Пенза ҡабул итте, һәм бына хәҙер ҡунаҡтарҙы Өфө ҡабул итә.
Башҡортостандың профсоюз ойошмалары йәштәр менән эшләүгә һәр ваҡыт ҙур иғтибар бирҙе. Бөгөн республика профсоюздары 320 меңдән ашыу йәш кешене берләштерә. 2004 йылдан йәш профактивистар инициативаһы менән БР Хөкүмәте, эш биреүселәр берләшмәләре һәм БР Профсоюздар федерацияһы араһында Генераль килешеүгә "Йәштәрҙең хеҙмәт шарттары һәм социаль гарантиялары" бүлеге индерелде һәм ул әле лә ғәмәлдә.
Республиканың йәш профактивистары тармаҡ, республика, округ, Бөтә Рәсәй форумдарында һәм конференцияларында ҡатнаша. Германия, Төркиә, Ҡытай профсоюздары менән халыҡ-ара хеҙмәттәшлек юлға һалынған. БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай ҡарамағында Йәштәр йәмәғәт палатаһы булдырылған, уға республика профсоюздарының дүрт вәкиле ингән.
Форум 25 сентябрҙә Профсоюздар йортонда тантаналы асыласаҡ.


text:
Резеда ВӘЛИЕВА
Бына йәнә бер йыл артта ҡалды. Халыҡты әллә ниндәй ахырызамандар менән ҡурҡытһалар ҙа, барыбыҙ ҙа имен-һау яңы 2013 йылға аяҡ баҫтыҡ. Күркәм, мѳғжизәле байрамдарҙың береһе—Яңы йылды матур итеп билдәләнек. Эйе, ысынлап та, кеше нисә генә йәштә булмаһын, ошо мәлдә, йәғни декабрҙең һуңғы кѳндәрендә, ғинуарҙың баштарында ниндәйҙер мѳғжизә кѳтә. Һәр кем был кѳндәрҙә изге теләктәргә, йылы, ихлас ҡотлауҙарға, иҫтәлекле бүләктәргә күмелә. Беҙ, редакция хеҙмәткәрҙәре лә, байрамдың матур йолаһынан ҡалышмаҫҡа тырышып, гәзит уҡыусыларыбыҙға бүләктәр таратырға булдыҡ һәм Яңы йыл алдынан лото-уйын үткәрҙек.
Алдан әйтә килеүебеҙсә, «Атайсал» гәзитенә тотош бер йылға яҙылыусылар араһында «Сибай» шифахана-профилакторийына 2 путевка, ә ярты йылға яҙылыусылар араһында «Аладдин» магазинынан келәм уйнатылды. Элек-трон вариантҡа яҙылыусылар ѳсѳн кеҫә телефоны ҡуйылғайны, әммә улар һаны 50-нән артмау сәбәпле, был тәңгәлдә отош үткәрелмәне. Лото-уйын «Сибай» шифахана-профилакторийының баш табибы Р.С.Хоҙайғоловтың, Сибай башҡорттары ҡоролтайы рәйесе И.Н.Бикмәтовтың, редакция хеҙмәткәрҙәренең балаларын тәбрикләргә килеүсе «Сулпан» балалар театрының Ҡыш бабайы һәм Ҡарһылыуының күҙ алдында барҙы. Редакциябыҙ почтаһына килгән барлыҡ квитанциялар ҙа лототронға тѳшѳрѳлгән ине, уларҙы кескәйҙәр берәм-берәм сығарып торҙо.
Шулай итеп «Сибай» шифахана-профилакторийына 10 кѳнлѳк путевкалар менән Баймаҡ районы Әбделкәрим ауылынан Әлфиә Байсыуаҡова һәм Йылайыр районы Воскресенск ауылынан А.Г.Рәмова бүләкләнде. Гәзитебеҙгә 2013 йылға тулыһынса яҙылыусы дуҫтарыбыҙҙы ысын күңелдән ҡотлайбыҙ! Ярты йылға яҙылыусылар ѳсѳн ҡуйылған тѳп приз—келәм Йылайыр районы Йомағужа ауылында йәшәүсе А.З.Хәсәноваға оҙатыласаҡ. Әммә бының менән генә беҙҙең бүләктәр бѳтмәне әле.
Йәнә бер бағыусыбыҙ—«Башҡорт баҡыры» йәмғиәте тиҫтәләгән иҫтәлекле бүләктәр әҙерләгән ине. Улар ҙа үҙ хужаларын тапты:
- Баймаҡ районы Мерәҫ ауылынан Әхәт Әсмәндийәровҡа—яҫтыҡ;
- Баймаҡ районы Иҫке Сибай ауылынан Сәфәрбикә Ерьесоваға—миксер;
- Йылайыр районы Йомағужа ауылынан Фатиха Аҡҡужинаға—стакандар наборы һәм ваза;
- Баймаҡ районы Иҫке Сибай ауылынан Т.К.Ишбирҙинаға—салат һауыты;
- Йылайыр районы Һабыр ауылынан Гѳлсѳм Дилмѳхәмәтоваға—шампан шарабы;
- Баймаҡ районы Иҫке Сибай ауылынан Ғәзимә Иҙрисоваға—ашъяулыҡ;
- Сибай ҡалаһынан (Ветерандар урамы, 9-59) Гѳлниса Сәғитоваға—кәнфит һауыты;
- Баймаҡ районы Татлыбай ауылынан Гѳлсирә Йосоповаға—йәшелсә турағыс;
- Сибайҙан Илнара Илғыуатоваға—балсыҡ кѳршәк;
- Йылайыр районы Юлдыбай ауылынан Фәрит Рәмовҡа—ҡаралты япмаһы;
- Хәйбулла районы Федоровка ауылынан В.Теләүғоловҡа—сәй сервизы;
- Баймаҡ районы Таулыҡай ауылынан Ғәле Сәғәҙәтовҡа—батмус;
- Баймаҡ районы Түбәнге Яйыҡбай ауылынан Хисмәтулла Суфияновҡа—тәрилкәләр;
- Сибайҙан (Цюрупа урамы,40) Г.М.Тимербулатоваға—бокалдар;
- Тѳйәләҫтән Суфия Йәнбирҙинаға—графин;
- Баймаҡ районы Таулыҡай ауылынан Миҙәхәт Үҙәнбаевҡа—торт тәрилкәһе.
Приздарҙың башлыса бер тарафҡа эләгеүе нисек кенә сәйер тойолмаһын, әммә уйын ғәҙел барҙы. Отош уйынында еңеүселәр үҙ бүләктәрен юл тѳшһә, редакцияға килеп алырға мѳмкин, ә инде алыҫыраҡ тарафтарҙа йәшәүселәргә приздарҙы командировка мәлендә үҙебеҙ тапшырып ҡайтасаҡбыҙ.
Юғарыла яҙылғандарға ѳҫтәп шуны әйткебеҙ килә: бүләкһеҙ ҡалыусылар бер ҙә кәйефегеҙҙе тѳшѳрмәгеҙ. Һеҙ ярты һәм бер йыл дауамында «Атайсал»ды уҡып кинәнәсәкһегеҙ. Барығыҙҙы ла Яңы 2013 йыл менән ҡотлап, ғаиләгеҙгә ырыҫ-бәхет, ҡот-бәрәкәт һәм киләсәктә лә беҙҙең менән ҡалыуығыҙҙы теләйбеҙ!
Һүрәттә: тѳп бағыусыбыҙ—Сибай шифахана-профилакторийы директоры Р.С.Хоҙайғолов, Ҡыш бабай, Ҡарһылыу һәм Карина лототрон үткәрә.


text:
«Ирәндек батыры» республика спорт фестивале Сибайҙа үтәсәк
«Ирәндек батыры» беренсе республика спорт фестивале Сибайҙа 1-3 июндә үтәсәк. Балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбендә уҙғарыласаҡ ярыштар Башҡортостан Республикаһында Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылына һәм Рәсәйҙең 1812 йылғы Ватан һуғышында еңеүенә 200 йыл тулыуға арнала.
Төбәктең Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, спорт фестивале ике этапта үткәрелә. Беренсе этап ярыштары 25 майға тиклем республиканың муниципаль райондары һәм ҡала округтарында үтәсәк. Икенсе этабы – финал Сибайҙа уҙғарыласаҡ.


text:
Ял көндәрендә Өфөлә ауыл хужалығы йәрминкәләре ойошторола Фото: Олег Яровиков
Ял көндәрендә Өфөлә ауыл хужалығы йәрминкәләре ойошторола
Ял көндәрендә Өфөлә ауыл хужалығы йәрминкәләре ойошторола Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 19 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Олеся Серёгина/.
20 һәм 21 августа Өфөлә ауыл хужалығы йәрминкәләре ойошторола. Улар Спорт һарайы ( Зорге урамы, 41), «Ҙур баҙар» (Жуков урамы, 51) һәм Зинин биҫтәһендә «Карауан» сауҙа комплексы (Төҙөүселәр урамы, 1г) алдындағы майҙанда уҙа.
Йәрминкәләргә Башҡортостандың төрлө райондарынан ауыл хужалығы продукцияһы тейәлгән 80-дән ашыу машинаның ҡатнашыуы көтөлә.


text:
Обухов Михаил Иванович
Обухов Михаил Иванович (29 октябрь 1871 — 1943) — Халыҡтың ирекле тормошо һәм яҡты мәғрифәте өсөн көрәшсе. Ул — халыҡ уҡытыусыһы, Башҡортостан мәғарифын ойоштороусы, уҡытыу-тәрбиә эшенең яңы йүнәлештәренә нигеҙ һалыусы.
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Михаил Иванович Обухов 1871 йылдың 29 октябрендә Түбәнге Новгород губернаһы Арзамас әйәҙе Пешелань ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә донъяға килә. 1891 йылда ул Лукьяновка өйәҙе Кендя ауылында земство ҡарамағындағы башланғыс мәктәпкә уҡытыусы итеп ебәрелә. Тәүҙән үк педагогик эшмәкәрлеген халыҡ менән бәйләй. Уҡытыусы аслыҡтан интеккән крәҫтиәндәрҙе яҡлап сыҡҡаны өсөн 1892 йылда тыуған ауылына өс йылға һөргөнгә ебәрелә. Батша охранкаһы уны туҡтауһыҙ эҙәрләй, күп тапҡыр тентеү яһап, бер өйәҙҙән икенсеһенә ҡыуып йөрөтә - уҡытыусы бер мәктәптә ике йылдан артыҡ эшләй алмай.
1905 йылғы революцияла ҡатнашҡаны өсөн М.И.Обухов Архангельск ҡалаһына өс йылға һөргөнгә ебәрелә. 1907 йылда унан ҡаса һәм Шонин исеме аҫтында йәшеренеп йәшәй башлай. 1910 йылда Мәскәүҙә тотолоп, Әстерхан губернаһына тағы һөргөнгә оҙатыла.
1913 йылдың июлендә М.И.Обухов Өфөгә килеп эләгә һәм 1916 йылдың сентябренә ҡәҙәр земство халыҡ мәғарифы бүлегендә статистик булып эшләй, артабан бүлек мөдире итеп тәғәйенләнә. 1917 йылдың 16 февралендә Өфө губернаторы М. Башилов: «Михаил Иванович Обуховты бөтә эштәрҙән, земствола һәр төрлө хеҙмәттән бушатырға һәм миңә уның һөҙөмтәләре тураһында тиҙ арала хәбәр итергә»,- тип бойороҡ бирә. Ләкин, февраль буржуаз-демократик революцияһының башланыуы һөҙөмтәһендә, губернаторҙың бойороғо үтәлмәй ҡала. Күҙәтеү аҫтында йәшәүгә ҡарамаҫтан, М. И. Обухов Өфөлә төрлө яҡлы эшмәкәрлек башлап ебәрә. Заманының алдынғы гәзит-журналдарында Шонин псевдонимы менән мәҡәләләр яҙа, демократик ойошмалар эшендә ҡатнаша. Шул уҡ ваҡытта ул урыҫ педагогтары К. Д. Ушинский, Н. Ф. Бунаков, В. В. Водовозов хеҙмәттәре менән танышып, уларҙың идеяларын ҡабул итә. М. И. Обухов һәр йылғы статистик отчеттарында һәм очерктарында күп милләтле башланғыс мәктәптәрҙә уҡыусы балаларҙы, сословие Һәм енестәренә ҡарамайынса, туған телдә уҡытыу проблемаһын күтәрә.
М. И. Обухов мәктәптә уҡытыуҙың йөкмәткеһен, дәрес үткәреү системаһын тәнҡитләй, халыҡ мәғарифы өлкәһендә Башҡортостандың ныҡ артта ҡалыуын әсенеп һүрәтләй. 1915 йылда уның «Өфө губернаһы мәктәптәре» тигән монографияһы баҫылып сыға. Ул - мәктәптәрҙе тикшереүгә бағышланған күп яҡлы тәүге һәм берҙән-бер хеҙмәт. Унда автор башҡорт халҡының белем алыуға ынтылышын асыҡ һүрәтләй.
М. И. Обухов китапханалар ойоштороуға һәм мәктәптән тыш учреждениелар менән етәкселек итеүгә ҙур иғтибар бирә. Был темаларға байтаҡ хеҙмәттәр яҙа. Ул мәктәптән башҡа ойошмаларҙы халыҡҡа үҙ аллы белем алырға ярҙам итеүсе, уның мәҙәни-ағартыу ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереүсе тип ҡарай. Октябрь революцияһынан һуң М. И. Обухов яңы мәктәп эшен ойоштороуҙа яҡындан ҡатнаша, Өфө губерна халыҡ мәғарифы бүлегендә, мәктәптәрҙә етәксе вазифалар башҡара, ололар өсөн әлифбалар һәм уҡытыу ҡулланмалары баҫтырып сығара. Ул халыҡтың оло ихтирамы менән файҙалана.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- К. Я. Яйыҡбаев. Мәғрифәтсе мөғәллимдар, күренекле уҡытыусылар һәм мәғариф эшмәкәрҙәре.


text:
Башҡортостанда мәҙәниәт проекттарына республика башлығы гранттарын тапшырыуҙың яңы ҡағиҙәләре раҫланды Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
Башҡортостанда мәҙәниәт проекттарына республика башлығы гранттарын тапшырыуҙың яңы ҡағиҙәләре раҫланды
Башҡортостанда мәҙәниәт проекттарына республика башлығы гранттарын тапшырыуҙың яңы ҡағиҙәләре раҫланды Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
ӨФӨ, 2017 йыл, 8 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостанда театр, музыка, хореография сәнғәте һәм кинематография өлкәһендәге әһәмиәтле ижади проекттарға ярҙам итеү йәһәтенән республика башлығы гранттарын тапшырыуҙың яңы ҡағиҙәләре раҫланды. Башҡортостан Хөкүмәте премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов 6 декабрҙә тейешле ҡарарға ҡул ҡуйҙы.
Хәҙер дәүләт һәм муниципаль бюджет, автономиялы учреждениеларға гранттар субсидия рәүешендә конкурс нигеҙендә бирелә. Гранттар яңы тамашалар (опера, балет, спектакль, мюзикл, концерт, шоу-программа, кинофильм) ҡуйған; күренекле эшмәкәрҙәрҙең хәтерен мәңгеләштергән; мәҙәни мираҫты һаҡлаған, Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә Башҡортостандың мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендәге ҡаҙаныштарын пропагандалаған өсөн тапшырыла.
Гранттарҙың дөйөм суммаһы — 90 миллион һум. Йыл һайын республиканың ижади коллективтары түбәндәге гранттарға лайыҡ була:
13,5-әр миллион һумлыҡ 2 грант;
9,0-ар миллион һумлыҡ 5 грант;
4,5-әр миллион һумлыҡ 2 грант;
1,8-әр миллион һумлыҡ 3 грант;
900 меңәр һумлыҡ 4 грант.
Гранттар тапшырыу буйынса комиссияны Башҡортостан Хөкүмәте вице-премьеры Салауат Сәғитов етәкләй. Конкурс комиссияһы ағзалары бәйгелә ҡатнаша алмай.
http://www.bashinform.ru/news/1089550-v-bashkirii-utverdili-novye-pravila-predostavleniya-millionnykh-grantov-glavy-respubliki-na-proekty-/


text:
- Подробности
- Просмотров: 242
НӘҪЕЛ АУЫРЫУҘАРЫ, г е н е т и к а у ы р ы у ҙ а р, күҙәнәктәрҙең генетик материалы (хромосома, гендар һәм геном мутациялары) үҙгәреүе һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән һәм нәҫелгә күсә торған патологик хәлдәр. Тәбиғәттең физик (радиация), биологик (вирустар) һәм химик (пестицидтар, гербицидтар, ҡайһы бер дарыуҙар һ.б.) мутагендары йоғонтоһонда барлыҡҡа килә. 3 мең тирәһе нәҫел ауырыуы билдәле. Н.а. хромосомаларҙың һаны йәки төҙөлөшө үҙгәреүе (хромосомалы) арҡаһында, айырым бер генда нуклеотидтарҙың эҙмә‑эҙлеклелеге боҙолоуы (генлы) һөҙөмтәһендә, генетик факторҙар һәм тышҡы мөхиттең зарарлы йоғонтоһоноң үҙ‑ара тәьҫир итешеүе арҡаһында (мультифакториаль йәки нәҫелдә ауырыуға бирешеүсәнлек булыу) үҫешкәндәргә айырып ҡарайҙар. Н.а. нервы, эндокрин, йөрәк- ҡан тамырҙары системалары, үпкә, бауыр, бөйөр, ҡан яһалышы системалары һ.б. ауырыуҙарына бүләләр. Хромосомалы Н.а. араһында иң күп таралғаны Даун ауырыуы, Шерешевский— Тернер, Клайнфельтер, Эдвардс синдромдары; генлылары араһында — муковисцидоз, адреногениталь синдром, гемофилия, фенилкетонурия, цистинурия, галактоземия; мультифакториаль ауырыуҙар араһында — гипертония ауырыуы, глаукома, шәкәр диабеты, йөрәктең ишемия ауырыуы, псориаз, шизофрения. Диагностика өсөн клиник‑генеалогик, молекуляр‑генетик, цитогенетик, лаб. (ҡанда һәм бәүелдә метаболиттарҙы, күҙәнәктәр культураһында ферменттарҙың активлығын билдәләү) һәм инструменталь тикшеренеү ысулдары мәғлүмәттәре файҙаланыла. Н.а. дауалау: этиотроп (дефектлы генды алмаштырыу), патогенетик (диетотерапия), алмаш (организмда гормондар, фермент препараттары етешмәгәндә йәки булмағанда, уларҙы организмға ебәреү), симптоматик (тыумыштан килгән үҫеш кәмселектәрен хирургик төҙәтеү), физиотерапия һ.б. Иҫкәртеү: ғаиләлә (медик‑генетик консультация биреү, яралғыны пренаталь диагностикалау) һәм халыҡ араһында (нәҫелдән килгән патологияны йәки мутант гендарҙың гетерозигот йөрөтөүселәрен асыҡлау өсөн скрининг программалар), зарарлы производство факторҙарының кешенең генетик аппаратына һәм һаулығына йоғонтоһон булдырмау б‑са саралар үткәреү, тирә‑яҡ мөхитте санитар һаҡлау. БР‑ҙа яңы тыуған 1000 балаға хромосомалы ауырыу — 4, генлы — 10, Н.а. һәм тыумыштан үҫеш кәмселеге булған (башлыса мультифакториаль тәбиғәтле) — 44 бала тура килә; фенилкетонурия ауырыуы — 9080 балаға 1, тыумыштан гипотиреоз — 5183 балаға 1 тура килә. Башҡортостанда Н.а. проблемалары б‑са фәнни тикшеренеүҙәр 20 б. 70‑се йй. алып БДМУ‑ла (Р.В.Мәғжәнов етәкс.), Биохимия һәм генетика ин‑тында (Э.К.Хөснөтдинова етәкс.) алып барыла: йыш осраған нәҫел неврология ауырыуҙарының, ш. иҫ. тейешле гендарҙың йышлығын һәм мутациялары спектрын билдәләү м‑н, таралышы өйрәнелә; моноген ауырыуҙар гендарында мутация спектры һәм йышлығының төбәк этник үҙенсәлектәрен, күп факторлы ауырыуҙарҙың ген‑кандидаттарын асыҡлау б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла; күп кенә нәҫел ауырыуҙарын һәм кешенең нәҫел ауырыуҙарына бирешеүсәнлеген асыҡлау өсөн ДНК диагностикаһы ысулдарын камиллаштырыу һәм лаб. тест‑системалар булдырыу б‑са эштәр алып барыла. Шулай уҡ ҡара: Генетика, Медицина‑генетика консультацияһы.
Р.В.Мәғжәнов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
- Подробности
- Просмотров: 207
НИИНЕФТЕХИМ, С С С Р Н е ф т ь э ш к ә р т е ү һ ә м н е ф т е х и м и я с ә н ә ғ ә т е м и н и с т р л ы ғ ы н ы ң Н е ф т е х и м и я п р о и з в о д с т в о л а р ы ғ и л м и - т и к ш е р е н е ү и н с т и т у т ы. 1960 й. Өфөлә ойошторола. 1992 й. Нефтехимия һәм катализ институты итеп үҙгәртелә. Фәнни эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: нефть сеймалы ресурстарын арттырыу, мономер һ.б. химия продукттарын синтезлау ысулдарын, төрлө каталитик процестар һәм катализаторҙар әҙерләү технологияларын, ағынты һыуҙарҙы таҙартыу алымдарын уйлап табыу. Институт составына 10 лаб., тәжрибә з‑ды (ҡара: Нефтехим тәжрибә заводы) була. 1992 й. 106 ғилми хеҙм‑р эшләгән, улар араһында 2 фән д‑ры һәм 36 фән канд. була. Институт хеҙм‑рҙәре тарафынан нафталин алыу һәм кәрәсин-газойль фракцияларын, пиромеллит диангидридын, синтетик о-крезолды (етештереү Түб. Тагил пластик массалар з‑дында үҙләштерелгән), сульфоксид һәм сульфондарҙы (етештереү Химия ин‑ты м‑н берлектә, тәжрибә з‑дында үҙләштерелгән), углеводородлы эреткестәрҙе, ИНПАР-1 маркалы коррозия ингибиторҙарын һәм парафин ҡатламдарын (тәжрибә з‑дында етештерелә, БР һәм Көнбайыш Себер нефть промыслаларында ҡулланыла), юғары алюминорганик берләшмәләрҙе, баҡыр-хром катализаторҙарын (етештереү Өфө НЭЗ‑ының катализаторҙар ф‑каһында, Волгодонск химия з‑дында үҙләштерелгән), Мерокс катализаторын (етештереү тәжрибә з‑дында, Куйбышев, Яңы Баҡы, Яңы Өфө НЭЗ‑дарында үҙләштерелгән) комплекслы эшкәртеү, майҙарҙы гидрирлау технологиялары эшләнә. Эйәрсен нефть газын һәм газ ташландыҡтарын көкөртлө водородтан яғыулыҡ газы м‑н тауар продукттары алып таҙартыу технологияһы уйлап табыла. Институт биргән регламенттар б‑са КПСС‑тың 22‑се съезы ис. Өфө НЭЗ‑ының (ҡара: “Уфанефтехим”), Куйбышев НЭЗ‑ының, “Ярославнефтеоргсинтез”, “Горькнефтеоргсинтез” ПБ‑ларының сәнәғәт ҡулайламалары үҙгәртеп ҡорола, “Салаватнефтеоргсинтез” (ҡара: “Газпром нефтехим Салават”), “Химпром” (ҡара: “Уфахимпром”) ПБ‑ларында, Өфө синтетик спирт з‑дында (ҡара: “Уфаоргсинтез”), Яңы Өфө НЭЗ‑ында ҡулланылған технологик процестарҙы камиллаштырыу б‑са тәҡдимдәр эшләнә. Институтта респ. тәүге тапҡыр тикшереү практикаһына хроматографик анализ ысулдары индерелә, улар нефть эшкәртеү һәм химия сәнәғәте пр‑тиеларында ҡулланыла. Экология проблемалары хәл ителә (эшкәртелгән эреткестәрҙе регенерациялау, газ ташландыҡтарын һәм сәнәғәт ағынты һыуҙарын ауыр металдарҙан таҙартыу). Дир.: В.Н. Кулаков (1960 й. алып), Д.Ф.Варфоломеев (1964 й. алып), И.С.Сәлихов (1966 й. алып), Рәфҡәт М.Мәсәғүтов (1971–92).
Г.А.Кулешова
Тәрж. Л.Н.Абдрахманова


text:
«Оптимист булып ҡалам»
- Күңелһеҙләнеп ултырырға ваҡытым да юҡ тиерлек,- ти Рәил.
- Кешеләр менән аралашырға яратам, шуға ла дуҫтарым күп. Компьютер аша аралашҡан таныштарым да етерлек. Хәҙер үҙемә Рәсәйҙә генә түгел, Германияла, Украинала дуҫтар таптым. Әле юрист һѳнәрен үҙләштерһәм дә, психология менән ҡыҙыҡһына башланым. Бәлки, икенсе юғары белем алыу мѳмкинлеге лә сығыр. Ғѳмүмән, мин оптимист рухлы кешемен, насарлыҡҡа ҡарағанда матурлыҡты, яманлыҡҡа ҡарағанда яҡшылыҡты күрергә һәм табырға тырышам.
Мѳмкинлектәре сикләнгәндәр ѳсѳн бер ниндәй йәшәү шарттары булдырылмаған йорттоң 8-се ҡатында йәшәгән егеттең һәр кѳнѳ үҙе ҡаһарманлыҡҡа тиң. Буш саҡтарында ата-әсәһе ярҙамлашһа, күберәген ауырлыҡтарҙы үҙе еңергә тырыша Рәил. Ата-әсәһе, ағаһы һәм апайы, уларҙың балалары тураһында шундай йылы һүҙҙәр менән һѳйләй егет.
Сәләмәт йәшәү рәүеше алып барған Рәил үҙенең уңыштары менән ҡыуандырып тора. 4 йыл ауыр атлетика менән шѳғѳлләнә ҡала һәм республика ярыштарында ҡатнашып, призлы урындар яулай.
- 40-тан башлағайным, хәҙер инде 82 килограмм күтәрәм,- тип дауам итә Рәил. - Тренерым Алексей Заворуевҡа рәхмәт инде. Спорт менән шѳғѳлләнергә ул саҡырғайны. Спорт кешене һәр яҡлап та сыныҡтыра икән. Башҡаларҙы ла үҙем йѳрѳгән Йәштәрҙең ял үҙәгенә күнекмәләргә саҡырам. 1,5-2 сәғәт шѳғѳлләнгәндән һуң үҙеңде бѳтѳнләй икенсе кеше итеп тояһың. Бигерәк тә оҙаҡ ваҡыт компьютер артында ултырыусылар ѳсѳн был файҙалы. Миңә республика ярыштарына йѳрѳү оҡшай, сѳнки бында тѳрлѳ тарафтарҙан спортсылар менән аралашырға, дуҫлашырға була.
Рәил Ғәйнетдиновтың йәшәгән фатирында тәртип һәм таҙа булыуы ла егеттең матур һәм яҡты күңелле, хис-тойғоларға бай кеше икәнен һѳйләй. Уның үҙ бәхетен табасағына шик юҡ. Уңыштар һиңә, Рәил!
З.СѲЛӘЙМӘНОВА.
ҺҮРӘТТӘ: Рәил Ғәйнетдинов.


text:
Боробудур
Боробудур (индон. BorobudurBorobudur) — махаян буддизм традицияларындағы ғибәҙәтхана комлексы (чанди) менән бәйләнгән Будда баҫҡыстары. Боробудур Индонезияла Ява утрауы Үҙәк Ява провинцияһында Джокьякарта ҡалаһының төньяҡ-көнбайышында, 40 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Боробудурҙы Матарам дәүләте Сайлендра династияһы хакимдары 750—580 йылдарҙа төҙөгән. Исеме санскрит «Вихара Будда Ур» тигәндән килеп сыҡҡан булыуы ихтимал, ул «тауҙағы Будда ғибәҙәтхәнаһы» тип тәржемә ителә. Боробудур һәм Прамбанан — Индонезияла күмәк туризм урындары.
Йөкмәткеһе
Структура[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм күҙәтеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боробудур мандала формаһында төҙөлөп, ҙур баҫҡыс итеп ҡоролған. Баҫҡыстарҙың фундаменты — яҡтары 118 метр булған квадрат. Баҫҡыстар һигеҙ ҡатлы: аҫтағы бишәүһе — квадрат һәм өҫтәге өсәүһе — түңәрәк. Мандала формаһы буддизмда йыһанды күҙҙаллау схемаһын күрһәтә (Абхидхарма ҡар.) Өҫкө ҡатламда үҙәк ҙур баҫҡыс тирәләй 72 бәләкәй баҫҡыстар урынлашҡан. Һәр баҫҡыс — ҡыңғырау формаһында. Баҫҡыстар эсендә Будданың 504 статуяһы һәм 1460 дини сюжетлы барельеф бар.
Әле лә Боробудур ғибәҙәт һәм доға ҡылыу урыны булып тора. Ғибәҙәт ҡылыусылар һәр кимәлдә сәғәт йөрөшө буйынса ете тапҡыр үтәләр. Ышыныуҙарға ярашлы, һәр баҫҡыста Буддаға ҡағылыу, бәхет алып килә, тип һанала.
Конструкцияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡоролманың бөтә күләме 55 000 м³ самаһы. Баҫҡыстар 2 000 000 таш блоктарҙан ҡоролған. Әлегә тиклем ғалимдар был ғибәҙәтхананың төҙөлөү ваҡытын һәм датаһын аныҡ ҡына әйтә алмайҙар. Был ғибәҙәтхана VII—IX быуаттарҙа төҙөлгән тип фаразлайҙар.
Урын һайлау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1940 йылда голланд рәссамы Нивенкамп, Боробудурҙы лотос сәскәһендә ултырған Будда формаһында эшләнгән, һәм шул сәбәпле комплекс күлдә урынлашырға тейеш, тип фаразлай. 1949 йылда геологтар ултырмаларға юлыға, улар күлдең төбө булған, тип инерпретациялана. Күл элек тә булған йәки 1009 йылда Мерапи вулканы атылғандан һуң барлыҡҡа килгән, тигән гипотеза сығарыла. Тик шуныһы аңлашылмай: күл баҫҡыс төҙөү өсөн киптерелгәнме, йә булмаһа был тәбиғәт катастрофаһымы.
Артабанғы тикшеренеүҙәр күлдең XII—XIV быуаттарҙа ла булыуын күрһәтә, был иһә ғибәҙәтхананың лотосты символлаштырыуын дәлилләй.
Интерпретацияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тикшеренеүселәр фекеренсә, ҡоролмаларҙы ғибәҙәт ҡылыусылар өсөн ҙур китап итеп ҡарарға мөмкин. Һәр ярусты йолаға ярашлы урап үткән һайын, ғибәҙәт ҡылыусылар Будданың тормошо һәм уның тәғлимәт элементтары менән таныша.
Өс кимәл өс йәшәйеш сфераһын символлаштыра: Камадхату (нәфсе сфераһы), Рупадхату (формалар сфераһы) һәм Арупадхату (формаһыҙ сфера)[1].
Камадхату[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡоролмаларҙың тотороҡлоғоғон һаҡлап, һуңғараҡ осорҙа Камадхату кимәле ябыла. Будда Кармавибхангга ҡулъяҙмаларына ярашлы, беренсе кимәлдә 160 рельеф панелы урынлашҡан була. Улар теләк йәки хистәр донъяһын, карма ҡанундарына ярашлы хислелекте үҫтереү һәм күрһәтеү юлдарын һүрәтләй. Тәүге 117 панеле — бер үк һөҙөмтәгә алып килеүсе төрлө эштәрҙе күрһәтә, ә ҡалған 43 панеле — бер үк эффекттың төрлө һөҙөмтәгә алып килеүен күрһәтә. Комплекстың бер нисә панеле көньяҡ-көнсығыш мөйөшөндә ҡалған.
Рупадхату[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рупадхату кимәлендә рельефтар Лалитавистара, Джатака-Авадана һәм Гандавьюханың классик әҫәрҙәрен иллюстрациялай.
- Лалитавистара нигеҙендә 120 панель Будда Гаутаманың тормош тарихын һөйләй.
- Ҡайһы бер панелдәр классик джатак тарихынан Будданың элекке тормошон фольклор формаһында һөйләй. Будда бер үк ваҡытта хоҙай, батша, ябай кеше, хатта хайуан — арыҫлан, болан, маймыл, аҡҡош, гөбөргәйел рәүешендә һүрәтләнә. Будда һәр бер яңы тыуыуында киң күңеллелек һәм шәфҡәтлек күрһәтә. Был тарихтар буддизм принциптарын популяр формала һөйләй.
- Ҡайһы бер панелдәр, фәһем эҙләп сәйәхәт ҡылыусы Судхан тураһында һөйләй.
Арупадхату[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Арупадхатуға (формаһыҙ сфера) тура килгән юғары кимәл, өҫтә өс түңәрәк терраса рәүешендә күрһәтелгән. Бында рельеф та, плата ла юҡ, төҙөлөш ваҡытында баҫҡыс эсендә йәки уйымда Будданың натураль ҙурлығындағы статуялары урынлаштырыла. Уларҙың бик күптәре һаҡланмаған йәки емерелгән.
Беҙҙең заманда тарих һәм асыштар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боробудур йөҙ йылдар буйы вулкан көлө һәм джунглиҙар менән ҡаплап ята. Ни өсөн был уникаль монументтың онотолоп ҡалдырылыуы әлегә асыҡ түгел. XX быуат уртаһында, Мерапи вулкан атылыуы алып килгән бәхетһеҙлектән һуң, халыҡ үҙе йәшәгән ерҙәрен ташлап китергә һәм башҡа урын эҙләргә мәжбүр була, тип фаразлайҙар. Әммә күп кенә ғалимдар фекеренсә, 1006 йылда вулкан атыла, ә ява цивилизацияһының үҙәге 928 йылда уҡ Брантас үҙәненә күскән була. Шулай булғас, халыҡтың ни өсөн Боробудурҙы ҡалдырып китеүҙәре йомаҡ булып ҡала.
XVIII быуатта өҫкө терраса өлөшләтә генә күренә. Голландия колонияһы экспедицияһы башҡа монументтар таба, әммә Боробудур тураһында телгә алынмай. Тик 1814 йылда инглиз-голланд һуғышында утрауҙы баҫып алғанда, губернатор-лейтенант Стэмфорд Раффлз момумент таба. Семарангҡа килгәс, уға бик күп һырлы таштарҙан торған ҡалҡыулыҡ табылыуы тураһында хәбәр итәләр. Голланд Корнелиус экспедиция ойоштора, ул 200 кешенән отряд йыйып, ай ярым эсендә монументты таҙарта. 1817 һәм 1822 йылдарҙа башҡалар уның эшен дауам итә. 1835 йылдан монументтың үрге өлөшөнө лә таҙартыла һәм комплексты тулыһынса күрергә мөмкин була. Рәссам Вильзен 1849—1853 йылдарҙа рельефтарҙы һүрәткә төшөрөү буйынса эш үткәрә. Уның эштәре Лейдендағы Антик Музейға эләгә. 1873 йылда комплекс фотоға төшөрөлә. Ул ваҡытта комплекс төҙөлөшө асыҡ күренмәй, һәм 1882 йылда мәҙәниәт инспекторы ҡомартҡыны тотошлай һүтеп, музейҙа урынлаштырырға тәҡдим итә.
Шул уҡ ваҡытта сувенир һатыусылар рельефтарҙы, скульптураларҙы, орнаменттарҙы бик күпләп урлай. 1886 йылда Сиам батшаһы, губернаторға килгән ваҡытында, үгеҙ егелгән һигеҙ ылау тултырып статуялар, орнамент элеметтары һәм берҙән-бер һаҡланып ҡалған ғибәҙәтхана һаҡсыһының һынын да алып китәләр.
Реставрация[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1907—1911 йылдарҙа Теодор ван Эрп беренсе тапҡыр капиталь реставрациялау үткәрә. 1900 йылдан йәш офицер Магелландағы Боробудур Комиссияһына инә. Реставрация ҙур уңышҡа өлгәшә һәм комплекс тантаналы мөһабәт күренеш ала.
Бюджетттың сикләнгән булыу сәбәпле, тәүҙә дренажды яҡшыртыу һәм дөйөм ҡоролманы тергеҙеү буйынса эштәр алып барыла. Оҙайлы реставрацияны дауам итеү өсөн, күп кенә өҫтәмә эштәр талап ителә. Бынан тыш, Боробудур ҡалҡыулыҡта төҙөлгән, шуға һәйкәлдең тупрағы йыуҙырлыуҙан, уйылыуҙан, коррозиянан һәм джунгли үҫемлектәре зыянынан һаҡлау эштәре үткәреү кәрәк була.
Был мәсьәләне хәл итеүҙә берҙән-бер ҡарар булып, ҡоролманы бөтөнләй һүтеп, ҡалҡыулыҡты нығытыу һәм тулы реставрация үткәреү тора. Был ҙур эш 1973—1984 йылдарҙа ЮНЕСКО эгидоһы аҫтында башҡарыла. Реставрация проектын эшләүҙә индонезия археологы Бохари М ҡатнаша. Хәҙерге көндә Боробудур комплексы Бөтә донъя мираҫы объекттары иҫәбенә инә.
Һуңғы ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1985 йылдың 21 сенябрендә ғибәҙәтхана мосолман экстремистарының бомба шартлатыуынан еңелсә зыян күрә.
Күмәк туризмдың үҫеше ҡаршылыҡтар һәм ғауға тыуҙырыуға алып килә. Парк хужалары тәнҡитләүҙәргә дусар була.
2006 йылдың 27 майында Үҙәк Яваның көньяғында үткән ер тетрәүе Джокьякарта ҡалаһы тирә-яғында ауыр емерелеклектәргә алып килә. Ләкин эпиүҙәктән алыҫыраҡ булғанлыҡтан, Боробудур комплексы әллә ни зыян күрмәй.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Буддизм тарихы
- Индонезияла буддизм
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ссылки[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Borobudur (инг.)(инг.)
- Borobudur, the stupa monumental (инг.)(инг.)
- Боробудур ғибәҙәтханаһы (инг.)(инг.)


text:
САМАУЫР ҺЫРТЫ БИҘӘК…Рәйлә САБИТОВА уҡыусыны ябай ғына хәл-ваҡиғаларҙы ла тәмле тел менән һүрәтләүе арҡылы арбай. Ауылда йәшәп ижад иткән йәш яҙыусының яҙмалары һөйләгәндәренең донъяла булыуына ышандырып ҡына ҡалмай, һәр нескәлегенә тиклем күҙ алдына ла баҫтыра. ...
«Ғазап булғас, тимәк, бәхет булған»Таңһылыу Ҡарамышева – фәйләсүф шағирә. Күҙе төшкән һәр нөктә, һәр әйбер, һәр күренеш аша ул яҡшы менән ямандың донъяны ике яҡлап тотоп тороуы, мөхәббәт һәм нәфрәт аша ғына кешелектең йәшәү асылдарын таный алыуы хаҡында бәйән итә. Ҡояш Ҡояш ҡына,...
ҮКЕНЕСХәлиҙә Чембарисова – Белорет районы Йөйәк ауылы ҡыҙы. Мәктәп йылдарында уҡ ҡәләм тибрәтә башлай, тәүге хикәйәһе 1993 йылда «Йәшлек» гәзитендә донъя күрә. Әле «Йәншишмә» гәзите хәбәрсеһе булып эшләй, ижадты ла онотмай. Журнал уҡыусыларыбыҙға тәҡдим...
ТӘҮГЕ ҠАРЗемфира Аҡбутина – Бөрйән ҡыҙы, Ейәнсура килене, Ибрай мәктәбе уҡытыусыһы. Балалар өсөн дә, ололар өсөн дә ихлас ижад итә, китаптары донъя күреп тора. Ғүмерен мөғәллимлеккә арнаған ханымдың журналыбыҙға тәҡдим иткән хикәйәһендә һәр ғәмәлдең күктәргә...
РӘНЙЕМӘ, АҠТЫРНАҠ!Халыҡсан хикәйәләре, «Һаҡмарбаш», «Ике ут араһында» кеүек күләмле әҫәрҙәре менән уҡыусы күңелен яулаған Иҙрис Ноғоманов Әбйәлил районы Ҡырҙас ауылында йәшәп ижад итә. Ҡалалағы ҡәләмдәштәренән айырмалы рәүештә, тәбиғәткә, тау-урмандарға, хатта...
«Юҡ, китмәй ул бәхет һис ҡасан да»Тамара ИСКӘНДӘРИӘ шиғриәте ебәк йомғаҡ ише. Уны һәр кем үҙенсә һүтеп, күңеленә хуш килерлек селтәр үреп, яңыса балҡыған нағыштарға һоҡлана. Ныҡлы фекерҙәре зиһенде тарҡатырға бирмәһә лә, нәзәкәтле шиғри юлдары йәнде иркәләп, моң донъяһында бәүелтеп,...
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Рөстәм Хәмитов Хабаровск крайы Хөкүмәтенең беренсе вице-премьеры Николай Брусникин менән осрашты Фото: Андрей Старостин
Рөстәм Хәмитов Хабаровск крайы Хөкүмәтенең беренсе вице-премьеры Николай Брусникин менән осрашты
Рөстәм Хәмитов Хабаровск крайы Хөкүмәтенең беренсе вице-премьеры Николай Брусникин менән осрашты Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 25 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
24 августа Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Хабаровск крайы Хөкүмәте Рәйесенең инвестиция, территориаль һәм сәнәғәт сәйәсәте мәсьәләләре буйынса беренсе урынбаҫары Николай Брусникин менән осрашты. Осрашыу барышында яҡтар төбәктәрҙең үҙ-ара сауҙа-иҡтисади хеҙмәттәшлек перспективаларын тикшерҙе.
— Яҡын арала Алыҫ Көнсығышты үҫтереү буйынса яңы сәйәсәт сиктәрендә Хабаровск крайы һәм Башҡортостандың хеҙмәттәшлеге буйынса дөйөм ҡыҙыҡһыныуҙар барлыҡҡа килер, тип өмөтләнәбеҙ, — тине Николай Брусникин. — Бөгөн индустриаль парктар булдырыу, инвестиция проекттарына дәүләт ярҙамы күрһәтеү буйынса ҡануниәттең ҡеүәтен тулыһынса файҙаланабыҙ. Беҙ Хабаровск крайының балыҡ продукцияһы, башҡа аҙыҡ-түлек, сәнәғәт комплексы изделиелары менән тәьмин итеүгә бәйле мөмкинлектәрен тәҡдим итергә әҙер.
— Беҙ ҙә Рәсәй төбәктәре, шул иҫәптән Хабаровск крайы менән мөнәсәбәттәрҙе үҫтереү менән ҡыҙыҡһынабыҙ. Һеҙҙең менән күп кенә йүнәлештәр буйынса эшләргә мөмкин. Бында һүҙ яғыулыҡ тураһында ғына бармай. Тәү сиратта машина эшләү, ауыл хужалығы продукцияһын күҙ уңында тотам, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
Журналистар менән аралашҡанда Николай Брусникин осрашыуҙа тикшерелгән хеҙмәттәшлек варианттары тураһында һөйләне.
— Бөгөн республика Башлығы үҙ-ара килешеп эш итеү тураһында тәҡдим индерҙе. Беҙ быны мотлаҡ өйрәнәсәкбеҙ. Башҡортостандың ауыл хужалығы өсөн аҡһымлы мал аҙығының юғары күләмен тәьмин итеү маҡсатында беҙҙең ауыл хужалығы предприятиеларының соя үҫтереү һәм уны эшкәртеү буйынса тәжрибәһен файҙаланыу көтөлмәгән тәҡдим булды. Хабаровск крайы соя үҫтереүҙә ҙур тәжрибәгә эйә. Беҙ ошо юҫыҡта тәжрибә уртаҡлаша алабыҙ, — тип хәбәр итте Хабаровск крайы Хөкүмәтенең беренсе вице-премьеры.
Хәҙерге ваҡытта Башҡортостандың тауар әйләнешендә Хабаровск крайының өлөшө 0,05 процент тәшкил итә. 2014 йылда сауҙа күләме яҡынса 182,7 миллион һум тәшкил иткән, шуның менән бергә ошо сумманың 97 проценттан ашыуы (177,9 миллион һум) экспорт тауарҙарына тура килә. Башҡортостандан Алыҫ Көнсығыш төбәгенә автобустар, дизель яғыулығы, бензин, ҡара металл, каучук, мебель, аяҡ кейеме һәм аҙыҡ-түлек тауарҙары оҙатыла. Республикаға дарыуҙар, динатрий карбонаты ҡайтарыла.


text:
70 йыл бергә
19 января 2018 йыл | Йәмғиәт
Красноусол ауылының Һамар биҫтәһендә йәшәүсе Райхана Бәхтейәр ҡыҙы менән Тәлғәт Абдулла улы Хисмәтуллиндар ғаиләһе 16 ғинуарҙа бергә тормош көтөүҙәренең 70 йыллығын – муллыҡ туйҙарын билдәләне. Ошо уңайҙан район ЗАГС бүлеге мөдире Зәлифә Сәйфуллина менән ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе Фәүзиә Зәйнуллина был күркәм юбиляр ғаиләне өйҙәренә барып тәбрикләне (Абдулла ағай йөрөй алмай).
Агроном Шамил
19 января 2018 йыл | Йәмғиәт
Уның менән танышыуыма ла күп йылдар үтте. Районыбыҙҙың бәләкәй генә Абдулла ауылында Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында тыуған ул Шамил Адиев.
Бәхетле бала саҡ һағында
19 января 2018 йыл | Йәмғиәт
1918 йылдың ғинуарында Рәсәйҙә "Бәлиғ булмағандар комиссиялары хаҡында” декрет ҡабул ителә. 2018 йылдың 14 ғинуарында Бәлиғ булмағандар эштәре буйынса комиссия-лар булдырылыуға 100 йыл тулды. Был көндөң әһәмиәтен баһаламау мөмкин түгел, сөнки комиссиялар быуаттар буйынса балаларҙы ҡыйырһытылыуҙан, уларға ҡарата көс ҡулланыуҙан һаҡлау, социаль мөхиттәге кире йоғонто кеүек проблемаларҙы хәл итеүҙә мөһим роль уйнай.
Һайлауға ҡағылышлы киң таралған һорауҙар
19 января 2018 йыл | Йәмғиәт
1. Үҙемдең һайлау участкаһы адресын ҡайҙан белә алам?
Беренсенән, һайлау тураһында ҡануниәткә ярашлы, һайлау участкалары исемлеге, сиктәре күрһәтелеп (әгәр һайлау участкаһы тораҡ пункттың бер өлөшөндә булдырылған булһа), йәки тораҡ пункттар һанап сығылып (һайлау участкаһы бер йәки бер нисә тораҡ пункт биләмәһендә булдырылһа), һайлау комиссияларының номеры, урынлашҡан урыны һәм тауыш биреү өсөн биналар күрһәтелеп, муниципаль район хакимиәте, ҡала округы башлығы, ә биләмәнең урындағы үҙидара органына һайлау үткәрелгәндә – урындағы биләмә башлығы тарафынан тауыш биреүгә тиклем 40 көн алда баҫтырып сығарыла. Хакимиәт башлығының был хаҡтағы бойороғо йәки ҡарары урындағы үҙидара органдарының акттары баҫыла торған гәзиттә донъя күрергә тейеш. Ҡағиҙә булараҡ, ул тағы ла хакимиәттең һәм һайлау комиссияһының интернет-сайтына ла урынлаштырыла.
Беренсенән, һайлау тураһында ҡануниәткә ярашлы, һайлау участкалары исемлеге, сиктәре күрһәтелеп (әгәр һайлау участкаһы тораҡ пункттың бер өлөшөндә булдырылған булһа), йәки тораҡ пункттар һанап сығылып (һайлау участкаһы бер йәки бер нисә тораҡ пункт биләмәһендә булдырылһа), һайлау комиссияларының номеры, урынлашҡан урыны һәм тауыш биреү өсөн биналар күрһәтелеп, муниципаль район хакимиәте, ҡала округы башлығы, ә биләмәнең урындағы үҙидара органына һайлау үткәрелгәндә – урындағы биләмә башлығы тарафынан тауыш биреүгә тиклем 40 көн алда баҫтырып сығарыла. Хакимиәт башлығының был хаҡтағы бойороғо йәки ҡарары урындағы үҙидара органдарының акттары баҫыла торған гәзиттә донъя күрергә тейеш. Ҡағиҙә булараҡ, ул тағы ла хакимиәттең һәм һайлау комиссияһының интернет-сайтына ла урынлаштырыла.
Ҡормантау алдынғылар рәтендә булды
19 января 2018 йыл | Йәмғиәт
2017 йылдың 19 авгусында Ҡормантау ауылының 280 йыллығына арнап "Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамы ойошторолдо. Байрам юғары кимәлдә үтте һәм бының өсөн ойоштороусыларға – Тәнзилә Кәримова, Таңһылыу Рәхмәтуллина, Финзира Сәйғафарова, Фәүзиә Зәйнуллинаға ҙур рәхмәт. Байрамға күрше ауылдарҙа, сит тарафтарҙа йәшәгән
ауылдаштар, хатта тамырҙары менән Ҡормантауҙан булған, әле Германияла йәшәүсе Оксана ханым да ҡайтып төшкән.
ауылдаштар, хатта тамырҙары менән Ҡормантауҙан булған, әле Германияла йәшәүсе Оксана ханым да ҡайтып төшкән.


text:
«АММА» ғилми-етештереү предприятиеһы, яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте — ул блоклы-модуль ҡорамалдар етештереүгә махсусланған компания.
Барыһынан да элек, АММА компанияһы үҙ Заказсыларының ихтыяждарын тулыһынса ҡәнәғәтләндереүгә йүнәлеш алған, шул уҡ ваҡытта беҙ хеҙмәткәрҙәребеҙҙең, дөйөм йәмғиәттең мәнфәғәттәрен иҫәпкә алырға тырышабыҙ, шулай уҡ тирә-яҡ мөхиткә һаҡсыл мөнәсәбәттәбеҙ.
Эшмәкәрлегебеҙ барышында беҙ – бер станция етештереү булһынмы йәки ниндәй ҙә булһа объект өсөн тулы технологик ҡорамалдар комплексын әҙерләү булһынмы – үҙебеҙ ҡатнашҡан проекттарҙы юғары һөҙөмтәле итеп тормошҡа ашырыу өсөн фәнни белемде лә, ғәмәли тәжрибәне лә ижади файҙаланабыҙ.
Компанияның миссияһы–углеводородтар сығарыу процесының, нефть һәм газ объекттарын төҙөүҙең һөҙөмтәлелеген арттырыуға булышлыҡ итеү.
АММА эш биреүселәрҙең «Башҡортостан Республикаһы төҙөүселәре союзы» үҙ-үҙен көйләүсе ойошмаһының коммерция булмаған партнёрлыҡ ағзаһы булып тора.
Компания эшмәкәрлеге Рәсәйҙең төп страховка компанияларының береһе тарафынан страховкаланған.
Беҙ продукция сифатын, етештереү технологияһын, процестар менән идара итеү алымдарын даими рәүештә камиллаштырабыҙ, Халыҡ-ара стандарттарға яуап биргән продукция сығарырға тырышабыҙ. Предприятиела сифат менеджменты системаһы индерелгән; уға ярашлы, бөтә продукция ҡәтғи техник контроль үтә.
Компаниялағы барлыҡ процестар ҙа аныҡ билдәләнелгән, был продукция сифатының тотороҡло юғары кимәлен тәьмин итә.
Инновацион продукттарға ҙур әһәмиәт бирелә. АММА блоклы-модуль насос станцияһы һуңғы яңылыҡтарҙың береһе булып тора, уның файҙалы моделе Интеллектуаль милек, патенттар һәм тауар тамғалары буйынса федераль хеҙмәттә (Роспатент) теркәлгән.


text:
Тәү сиратта бар төр хужалыҡ объекттарын яҙғы ташҡынды үткәреүгә ваҡытында һәм сифатлы итеп әҙерләү, ошо осорҙа халыҡтың хәүефһеҙлеген, инженер коммуникацияларының тотороҡло эшен тәьмин итеү маҡсатында, шулай уҡ ғәҙәттән тыш хәлдәрҙе алдан иҫкәртеү, була ҡалһа, авария эҙемтәләрен тиҙ арала бөтөрөү өсөн ҡала округының хакимиәт башлығы урынбаҫары етәкләгән яҙғы ташҡынға ҡаршы комиссияһы ойошторолдо.
Тәү сиратта бар төр хужалыҡ объекттарын яҙғы ташҡынды үткәреүгә ваҡытында һәм сифатлы итеп әҙерләү, ошо осорҙа халыҡтың хәүефһеҙлеген, инженер коммуникацияларының тотороҡло эшен тәьмин итеү маҡсатында, шулай уҡ ғәҙәттән тыш хәлдәрҙе алдан иҫкәртеү, була ҡалһа, авария эҙемтәләрен тиҙ арала бөтөрөү өсөн ҡала округының хакимиәт башлығы урынбаҫары етәкләгән яҙғы ташҡынға ҡаршы комиссияһы ойошторолдо.
“Электрон ҡабул итеү” (www.letters.openrepublic.ru) сайтының уңайлылығын күптәр ыңғай баһаланы. Власть органдарына мөрәжәғәт итеү өсөн сиратта тороуҙың, кабинеттар буйлап йөрөүҙең кәрәге юҡ.
Уларҙың эшен тамашасылар ғына түгел, Мәскәүҙән саҡырылған театр белгестәре лә баһалаясаҡ. Атап әйткәндә, “Страстной бульвар” һәм “Иные берега” журналдарының баш мөхәррире Наталья Старосельскаяның, “Культура” гәзитенең хәбәрсеһе Ирина Алпатованың килеүе көтөлә.
Осрашыуҙа Башҡорт дәүләт университетын, Өфө авиация һәм нефть университеттарын, республикалағы башҡа юғары уҡыу йорттарын үҫтереү мәсьәләләре тикшерелде. Рөстәм Хәмитов Башҡорт дәүләт университеты нигеҙендә милли тикшеренеү университеты ойошторорға тәҡдим итте. Дмитрий Ливанов әйтеүенсә, министрлыҡ был тәҡдимде бөтә яҡлап тикшерәсәк.
Округ һайлау комиссияларының Башҡортостан Республикаһының бишенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаттарын һайлау буйынса вәкәләттәрен территориаль һайлау комиссияларына йөкмәтеү тураһында
“Рәсәй Федерацияһы граждандарының һайлау хоҡуҡтарының һәм референдумда ҡатнашыуға хоҡуғының төп гарантиялары тураһында”ғы Федераль закондың
***
Рәсәйҙең мәғариф министры Дмитрий Ливанов юғары уҡыу йорттары ректорҙарына үҙҙәренең килеме хаҡында мәғлүмәт бирергә ҡушҡан.
Киләһе йылдың 1 ғинуарынан Рәсәйҙә күсемһеҙ милеккә объекттың кадастр хаҡынан сығып иҫәпләнеүсе һалым индерелә.
Яңылыҡтың тәүҙәрәк бөтә илдә түгел, ә алдынғы төбәктәрҙә һәм муниципалитеттарҙа юл ярыуы мөмкин. Ҡалғандарға әҙерлек өсөн ваҡыт бирелә. Һалымдың урындағы ҡаҙнаны байытыуын иҫәпкә алһаҡ, власть әһелдәренең эште йәһәтләргә тырышыуы ғәжәп тойолмаҫ, сөнки аҡса бөгөн һәр кемгә кәрәк.
Фатир хужаларына яңылыҡ шатлыҡ килтермәҫ, әлбиттә.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле ҡарамағындағы Советтың эш төркөмө ултырышын үткәрҙе
Фото:
8 февралдә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов видеоконференция режимында Рәсәй Федерацияһы Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле ҡарамағындағы Советтың эш төркөмөнөң тәүге ултырышын үткәрҙе. Унда «Яңыртыу шарттарында Волга буйы федераль округы төбәктәренең агросәнәғәт комплексын үҫтереү тураһында»ғы мәсьәлә ҡаралды.
Видеоконференция барышында Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле урынбаҫары Галина Изотова Совет ултырышына материалдар әҙерләү буйынса эш төркөмө составы булдырылыуын билдәләне.
«Эш төркөмө етәксеһе итеп Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов билдәләнде. Уны һайлау осраҡлы түгел, сөнки Башҡортостан тотош Рәсәй Федерацияһында ауыл хужалығы продукцияһы етештереү буйынса ҙур төбәк булып тора. Унда әүҙем һәм уңышлы аграр сәйәсәт тормошҡа ашырыла», — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Галина Изотова.
Рәсәй Федерацияһы Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле ҡарамағындағы Советтың «Яңыртыу шарттарында Волга буйы федераль округы төбәктәренең агросәнәғәт комплексын үҫтереү тураһында»ғы мәсьәлә буйынса ултырышы быйыл мартта үтәсәк.
Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, Волга буйы федераль округы составына инеүсе төбәктәр – Рәсәйҙә эре ауыл хужалығы продукцияһы етештереүселәр иҫәбендә. Илдәге ауыл хужалығы биләмәләренең 13 процентын тәшкил иткән Волга буйы федераль округы Рәсәйҙең ауыл хужалығы продукцияһының дүрттән бер өлөшөн етештерә. Округта 42 меңдән ашыу крәҫтиән (фермер) хужалығы һәм 8 меңдән ашыу ауыл хужалығы предприятиеһы эшләй.
— Инвестициялар йәлеп итеү ҡеүәһе буйынса ауыл хужалығы округта – нефть эшкәртеү өлкәһенән һуң икенсе урында, — тип иҫкә төшөрҙө Президент. – Бына нимә ул Волга буйы федераль округындағы ауыл хужалығы. Был өлкәләге хәл һуңы йылдарҙа тотороҡланып, 2010 йылдағы ҡоролоҡ эҙемтәләре бөтөрөлһә лә, әлегә тармаҡтың йылдам үҫешен тәьмин итеп булмай.
— Бөгөн дәүләт ярҙамының яңы механизмдарына күсеү зарур, ул иҡтисади нигеҙләнгән булырға тейеш, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды төбәк башлығы. – Агросәнәғәт комплексына дәүләт ярҙамы күрһәтеүҙе сикләү шарттарында эшләргә тура киләсәк.
Рөстәм Хәмитов фекеренсә, аграр сектор етәкселәренең һәм белгестәренең эшмәкәрлегендә тармаҡҡа инвестициялар йәлеп итеүгә, ауыл хужалығы производствоһын үҫтереү буйынса фәнгә нигеҙләнгән ҙур проекттарҙы тормошҡа ашырыуға баҫым яһарға кәрәк.
Төбәк башлығы билдәләүенсә, Совет ултырышында әйтеп ишеттерелгән тәҡдимдәр ҡабул ителәсәк 2020 йылға тиклем Рәсәйҙең ауыл хужалығын үҫтереү программаһында сағылыш табырға тейеш.


text:
Яңылыҡтар
Рәсәй Юстиция министрлығы бурыслыларҙан берҙән-бер торлағын тартып алыу тураһында закон проектын әҙерләне
Рәсәй Юстиция министрлығы бурыслыларҙан берҙән-бер торлағын тартып алыу тураһында закон проектын әҙерләне. Был уның майҙаны бер кешегә метраж буйынса икеләтә норманан артҡан осраҡҡа ҡағыла. Әле ошо теманы федераль киң мәғлүмәт саралары тикшерә. Гражданлыҡ-процессуаль кодексына төҙәтмә индерергә тәҡдим ителә. Хәҙер бурыслынан ипотекаһы түләнеп бөтмәгән торлағын ғына тартып алырға мөмкин. Яңы законда ошо положение ҡала.
Күсемһеҙ милекте һатҡандан һуң бурыслыға, бурысын тотоп ҡалып, аҡса кире ҡайтарылырға, өҫтәүенә ул майҙандың дәүләт нормаларына тап килгән яңы берҙән-бер торлаҡ һатып алыу өсөн етергә тейеш.
/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.


text:
Һәр кешегә иғтибар – дөйөм киләсәктең
нигеҙе
Рәсәй – социаль дәүләт. Унда кеше, уның хоҡуҡтары һәм азатлыҡтары юғары ҡиммәтте тәшкил итә. “Берҙәм Рәсәй”ҙең социаль сәйәсәтенең бөтә асылы ошонда. Беҙҙең өсөн кешеләргә ысын, һиҙелерлек, лайыҡлы һәм һөҙөмтәле ярҙам күрһәтелеүе мөһим. Халыҡтың тормошон яҡшыртыу – тотороҡло социаль-иҡтисади үҫештең нигеҙе. Һәр кеше сифатлы белем алыу һәм лайыҡлы хеҙмәт хаҡы түләнгән эш табыу мөмкинлегенә эйә булырға тейеш. Социаль яҡлауға мохтаж булғандарҙы уның менән тәьмин итеү фарыз. Беҙ иҡтисади мәсьәләләрҙе социаль өлкә иҫәбенә хәл итә алмайбыҙ һәм итмәйәсәкбеҙ ҙә.
Бер көн быларға фажиғә килә, ҡәбилә йәшәгән мәмерйә алдына ҡылыс тешле бер юлбарыҫ эйәләшә. Уны үлтерергә бер яугирҙең дә көсө етмәгән. Кешеләр ҡасып бикләнеп ҡалған. Инде ҡояш ун тапҡыр байығансы бер нәмә лә ашамаған улар. Яугир ҡәбиләнең тәненән көс китә башлаған. Ә мәмерйә алдынан юлбарыҫ китмәгән дә китмәгән. Шунан бер ваҡыт башҡаларҙан бер нимәһе менән дә айырылмаған ябай ҡатын торған да ҡәбилә башлығы эргәһенә килеп былай тигән:


text:
Башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү фонды булдырылды
(4 января 2018) Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов Башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү фондын ойоштороу тураһындағы Указға ҡул ҡуйҙы.
Уның ойоштороусылары — Башҡортостандың Мәҙәниәт, Мәғариф, Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлыҡтары, Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, республика Халыҡтар дуҫлығы йорто. Уларға өс ай эсендә фондтың уставын раҫларға ҡушылды.
Фондтың попечителлек советы һәм юғары коллегиаль идара итеү органы республика Башлығы тарафынан төҙөлә. Уларҙың составы буйынса тәҡдим ойоштороусылар тарафынан индерелергә тейеш. Фонд эшенә оператив идараны рәйес етәкселегендәге биш кешенән торған төркөм тормошҡа ашыра. Идара ағзаларын төбәк етәксеһе тәғәйенләй. Попечителлек советы фонд эшмәкәрлегенең йүнәлештәрен, бюджетын раҫлай, ойошманың эшен, ҡарар ҡабул итеүен, уларҙың үтәлешен күҙәтә.
Республика Хөкүмәтенә фондҡа тапшырыласаҡ мөлкәт составын билдәләү, Өфөлә уның урынын билдәләү йәһәтенән тәҡдимдәр индереү бурысы ҡуйылды. Указда билдәләнеүенсә, фонд бюджеттан тыш сығанаҡтар иҫәбенә ойошторола.


text:
Уйын балаларға шатлыҡ һәм ҡәнәғәтлек тойғоһо ғына биреп ҡалмай, психик һәм физик яҡтан үҫеүгә ҙур йоғонто яһай. Шуға ла ата-әсәләр был йәһәттән иғтибарлы булырға тейеш.
Заман башҡа—заң башҡа, тигәндәй әлеге быуын юғары технологиялар «ҡолона» әүерелә бара. Йә ҡулына телефон ала, йә компьютерҙа ултыра. Хәрәкәтһеҙ бер нөктәгә текәлеп ултырған баланың сәләмәтлеге ниндәй буласаҡ? Был һорауға яуапты һәр кем үҙе белеп тора. Бала рәхәтләнеп йүгерергә, һикерергә, тәкмәс атырға, туп тибергә тейеш. Бындай уйындар ярҙамында баланың йылғырлығы, сыҙамлығы арта, организмы нығына, йыйылған кире энергия ла әүҙем хәрәкәттәр аша сығыу юлын таба.
Уйын шулай уҡ тирә-яҡты танып белергә өйрәтә. Бала төрлө әйберҙәрҙең исеме, уларҙың үҙенсәлеге, ҡулланыу тәртибе менән таныша. Дөрөҫ йүнәлештәге уйындар телмәрҙең һәм аралаша белеү һәләтен үҫтерә. Бәләкәстәр бигерәк тә «әсә һәм бала», «магазин», «дауахана», «мәктәп» уйынын ярата. Үҙҙәре төрлө ролгә инә. Шул рәүешле фекерләү ҡеүәһе лә арта.
Баланың үҙ тиҫтерҙәре менән уйнауы ла мотлаҡ. Ул дөйөм коллективта ҡағиҙәләрҙе үтәргә, аралашырға, килешергә өйрәнә. Уйындар мәлендә балаларҙың хис-тойғолары ла күренә. Нәмәгә йәлләп ҡарай, йә хәүефләнә, асыулана—быны иғтибарға алыу кәрәк. Ваҡытында был һыҙаттарҙы күреп, балаға ярҙам итеү зарур.
Уйын—ул мәктәпкәсә йәштәге баланың төп эшмәкәрлеге, шуға ла баланың «эше» өсөн шарттар булдырығыҙ, үҙегеҙ ҙә бергә уйнағыҙ.
Гөллирә Мусина,
«Тирмәкәй» балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе.


text:
Иҡтисадтың торошо эшҡыуарлыҡҡа бәйле
28 декабря 2015 йыл | Уңғандарыбыҙ, Йәмғиәт
Үткән аҙнала район мәҙәниәт һарайында район эшҡыуарҙарының конференцияһы булып үтте. Уның эшендә район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров, БР Эшҡыуарлыҡ һәм туризм бу-йынса Дәүләт комитетынан вәкилдәр, район хакимиәтенән белгестәр ҡатнашты. Сараға шулай уҡ ауыл биләмәләре башлыҡтары ла саҡырылғайны.
Конференцияла ҡатнашыусылар башта мәҙәниәт һарайы фойеһында эшҡыуарҙар көсө менән ойошторолған күргәҙмәне ҡарап сыҡты. Красноусол эшҡыуарҙары - Р.Әбйәлиловтың тимерҙән сүкеп эшләнгән, Фоминдарҙың пекарняһында бешерелгән төрлө икмәк-ҡалас, ҡамыр ризыҡтары, Р.Бәшировтың уйынсыҡтар цехында эшләнгән күҙҙең яуын алырлыҡ уйынсыҡ-сувенирҙар, "Тере һыу”, "Минераль һыу” йәмғиәттәренең продукциялары, Игенйылғанан Смирновтарҙың "Күркәм дөйәғош” фермер хужалығынан эреле-ваҡлы дөйәғош йомортҡалары һәм башҡа продукцияларҙан торған күргәҙмә һәр кемдең иғтибарын йәлеп итте.
Район эшҡыуарҙары конференцияһын район хакимиәте башлығының иҡтисад һәм финанс буйынса урынбаҫары Светлана Ғөбәйҙуллина асып, ҡунаҡтар һәм конференция программаһы менән таныштырып үткәндән һуң, һүҙҙе район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаровҡа бирҙе. Рәмил Зәкәриә улы райондың быйылғы ауыл хужалығы өлкәһендәге уңыштарын барланы, шулай уҡ йылды һәйбәт күрһәткестәр менән тамамлау хаҡында билдәләп үтте. Үҙ сығышында районда эшҡыуарлыҡ үҫешһен өсөн барлыҡ уңайлы шарттар ҙа булдырылыуын, Туймазы районындағы кеүек беҙҙә лә теплицалар булдырыу эшенә тотонорға кәрәклеген әйтте. Һәр бер ауыл биләмәһендә уны төҙөргә мөмкинлек бар, уны үҙ өҫтөнә алырға теләгән эшҡыуарҙарға бушлай ер бирелеп, уны рәсмиләштереүҙә ярҙам ҡулы һуҙырға әҙербеҙ, тине Рәмил Зәкәриә улы.
Р.Бохаров айырыу-са уңышлы эшләгән эшҡыуарҙарҙан Әсҡәт Фәйзуллиндың эшен
дауам итеүселәр – Фоминдарҙы иң тәмле икмәк уларҙың пекарняһында бешерелә, тимерҙән сүкеп төрлө изделиелар эшләү оҫтаһы Редик Әбйәлилов, беҙҙең төбәктә туризмдың ҡатмарлы тармаҡ булыуына ҡарамаҫтан, "Артыш” турфирмаһын, агротуризмдың үҫешен, "Күркәм дөйәғош” фермер хужалығынан Смирновтарҙың ойоштороу һәләтен, инициативалы булыуҙарын, Р.Бәшировтың сувенирҙарына һорау айырыуса ҙур булыуын, Рәүилә Мөхәмәҙиеваның элекке "Райпотребсоюз”дың икмәк заводын тергеҙеп, икмәк бешерә башлауҙарын билдәләп үтте. Төҙөкләндереү мәсьәләләренә лә туҡталды.
Конференцияла төп доклад менән ра-йон хакимиәте башлығының иҡтисад һәм финанс буйынса урынбаҫары Светлана Ғөбәйҙуллина сығыш яһаны.
- Бөгөнгө осрашыуыбыҙҙың төп маҡсаты – эшҡыуарҙарҙы (районда 1000-дән ашыу) берләштереү тора, - тине Светлана Рәшит ҡыҙы. – 1990 йылдан алып Ғафури районында тауарҙар менән хеҙмәтләндереү баҙарында бәләкәй эшҡыуарлыҡ субъект-тары тотороҡло урын биләй. Бөгөнгө көндә районыбыҙҙа 1045 эшҡыуарлыҡ субъекты теркәлеп, шул иҫәптән 47 – бәләкәй предприятие, 135 – микропредприятие,
112 – крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары,
755 шәхси предприятие иҫәпләнә. 2015 йылда ғына ла 100-ҙән ашыу эшҡыуар теркәлде. Әлбиттә, араларында ябылғандары ла бар, әммә улар бик аҙ. Район иҡтисадында 7353 кеше мәшғүл булһа, шуның 2846-һы
(38,7 %) бәләкәй эшҡыуарлыҡта.
Бәләкәй бизнес субъекттары иҡтисади эшмәкәрлектең төрлө төрҙәрендә мәшғүлдәр. Эшҡыуарҙарҙың күпселеге, йәғни 68 проценты күмәртәләп-ваҡлап һатыуҙа, йәмәғәт туҡланыуында – 3 %, ауыл хужалығында 18 процент эшҡыуар шөғөлләнә. Көнкүреш хеҙмәтләндереүе лә үҫешә, төҙөлөштә - 7%.Сәнәғәт һәм етештереү эшмәкәрлегенә
2,7 % тура килә. Минераль һыу ҡойоу буйынса өс завод, термопленка етештереүсе "Термопласт” ЯСЙ-е, 18 пилорама, тимерҙән сүкеп эшләнгән изделиелар етештереү буйынса ике цех, пластик тәҙрәләр етештереү буйынса 6 объектты һ.б. билдәләргә кәрәк. Туризмға 0,3 процент тура килә.
Бөгөн аграрийҙарҙы ла билдәләп үтергә кәрәк. "Сатурн” КХ-һы, "Восход-СТ” ЯСЙ-е, "Урожай” ЯСЙ КХ-һы, "Ағиҙел” ЯСЙ-е, "Тахтаров” КФХ-һы кеүек әйҙәүсе ауыл хужалығы предприятиелары эшҡыуарлыҡ субъекттары булып тора, - тине сығыш яһаусы. Һәм һәр береһенә айырым туҡталып үтте.
- Бөгөн районда сауҙа менән генә шөғөлләнмәй, ә үҙ продукцияһын етештереүсе эшҡыуарҙарҙың булыуы айырыуса ҡыуаныслы, - тип дауам итте сығышын С.Ғөбәйҙуллина. 12 эшҡыуар икмәк бешереү менән шөғөлләнеп, һатып алыусыларға киң ассортиментта үҙ продукцияһын тәҡдим итә, 72 объектта көнкүреш хеҙмәттәре күрһәтә, 15 эшҡыуар төҙөлөш өлкәһендә мәшғүл. Ә бына районыбыҙҙың уникаль тәбиғәте бөтөн Рәсәй буйынса күп туристарҙы үҙенә йәлеп итеүгә ҡарамаҫтан, беҙҙә туристик хеҙмәттәр күрһәтеү үҫеше темпы, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әлегә етерлек түгел. Бындағы эштең осо-ҡырыйы юҡ. Әлбиттә, бөгөн ыңғай миҫалдар ҙа бар. Бына, мәҫәлән, Толпар ауылындағы "Артыш” турфирмаһы (директоры Денис Фомичев) эшмәкәрлеген билдәләргә мөмкин.
Эшҡыуарҙарға финанс ярҙам күрһәтеү мәсьәләһенә килгәндә, рес-публикала бәләкәй һәм урта бизнесҡа дәүләт ярҙамы сараларының, кредит алыуҙа ярҙамды, субсидияларҙы ла индереп, аныҡ системаһы эшләп килә. Ә муниципаль кимәлдә "Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү һәм ярҙам” муниципаль программаһы сиктәрендә быйыл район бюджетынан 700 мең һум, федераль бюджеттан 1 млн. 439 һум күләмендә аҡса бүленде. Муниципаль программаға ярашлы, 2010 йылдан алып 117 эшҡыуар дөйөм 16 миллион һумлыҡ субсидия алды.
2014 йылда – 16, 2015 йылда 12 эшҡыуарға финанс ярҙамы күрһәтелде.
Төҙөкләндереүгә килгәндә, шуны билдәләп үтергә кәрәк, быйыл Ленин, К.Маркс, Октябрьский урамдарындағы сауҙа объекттарының тирә-яғы эшҡыуарҙар көсө менән асфальтланды. Әлбиттә, бының өсөн уларға рәхмәтлебеҙ. Күп кенә район үҙәге эшҡыуарҙары урындағы эшҡыуар Регина Кәримованың "Йәшлек” ял паркында балалар майҙансығы төҙөлөшөнә аҡса йыйыу хаҡындағы мөрәжәғәтен күтәреп алды, - тине Светлана Ғөбәйҙуллина. Ул шулай уҡ эшҡыуарҙарҙың төрлө рес-публика конкурстарында, ярыштарҙа ҡатнашыуҙарын, ҡаҙаныштарын барланы. Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәттәре ҡарарҙарына ярашлы, легаль булмаған мәшғүллеккә ҡаршы көрәш буйынса эш алып барыу, легаль булмаған алкоголь һатыу, ҡануниәтте үтәмәй, 23.00 сәғәттән һуң һәм бәлиғ булмағандарға иҫерткес эсемлектәр һатыу мәсьәләһенә лә туҡталып үтте. Светлана Рәшит ҡыҙы сауҙа нөктәләрен төҙөкләндереү эшенә күберәк иғтибар бирергә кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә алды. Сауҙа объекттары ауылдың йөҙө булып тора, тине ул.
С.Ғөбәйҙуллина сығышын йомғаҡлап, бәләкәй һәм урта бизнес үҫеше эшмәкәрлектең төп күрһәткестәре (та-уар әйләнеше, инвестициялар күләме, республика тупланма бюджетына кергән һалымдар) буйынса дөйөм алғанда ыңғай
динамика күҙәтелә, тине. Һәм эшҡыуарҙарҙы бәләкәй һәм урта бизнестың йәмәғәт ойошмалары менән берлектә власть органдары менән килеп тыуған мәсьәләләрҙе хәл итеү юлдарын эҙләүҙә һәм уларҙы тормошҡа ашырыуҙа ҡатнашыуҙарын теләне.
Конференцияла райондың Эшҡыуарҙар Союзы рәйесе - "Йылы йорт" ЯСЙ-е директоры Азат Вахитов сығыш яһаны. Ул
ноябрь айында ғына был вазифала эшләй башлағанлыҡтан, 2016 йылға пландары менән уртаҡлашты. Азат Ринат улы киләһе йылда ауыл хужалығы иҫәбен алыу уҙғарыласағын, унда эшҡыуарҙарҙың әүҙем ҡатнашыуын теләне. Коммерция булмаған ойошма төҙөргә кәрәклеген билдәләп, уның төп маҡсаты – эшҡыуарҙарҙың һәм йәш эшҡыуарҙарҙың уҡыуын ойоштороу планлаштырылыуын, юридик ярҙам хаҡында әйтеп үтте.
Рәсәй Федераль Һалым хеҙмәтенең БР буйынса 3-сө Һалым инспекцияһының дәүләт һалым инспекторы Юлиә Юшина Һалым ҡануниәтендә, һалым льготаһында һәм һалым һалыу режимындағы үҙгәрештәр менән таныштырҙы. БР-ҙың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитетынан: эшҡыуарлыҡты программалы үҫтереү һәм эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеге абру-йын күтәреү бүлеге начальнигы Марина Жиленко республикала эшҡыуарлыҡты үҫтереү, дәүләт финанс ярҙамын алыу юлдары, шарттары, талаптары, документтар йыйыу тәртибе хаҡында аңлатма бирҙе, туризмды үҫтереү бүлеге начальнигы Любовь Новенко эске һәм тышҡы туризмды үҫтереүҙә дәүләт программалары сиктәрендә финанс ярҙамы хаҡында бәйән итте, бүлек начальнигы Владимир Попов менән Ринат Хәйҙәров күмәртәләп-ваҡлап һатып алыусы звено өсөн ЕГАИС (Берҙәм дәүләт автоматлаштырылған мәғлүмәт системаһы), алкоголле продукция әйләнеше буйынса ҡануниәт хаҡында аңлатма бирҙе. Район статистика бүлегенең баш белгесе Асия Латипова 2016 йылда бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарына статистик күҙәтеү, йәғни иҫәпкә алыу уҙғарылыуын билдәләп үтте, БР Эшҡыуарҙар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса вәкилдең йәмәғәт ярҙамсыһы Ханнан Ишмырҙин эшҡыуарҙар мөрәжәғәттәре буйынса 2015 йылда башҡарылған эштәргә отчет доклады менән сығыш яһаны.
Конференцияла ике тиҫтәгә яҡын иң алдынғы, иң әүҙем, иң уңышлы эшҡыуарҙарға район хакимиәтенең Рәхмәт хаттары тапшырылды. Шулай уҡ Өфөлә уҙған "Йыл эшҡыуары – 2015” рес-публика конкурсында еңеүсе "Күркәм дөйәғош” КФХ-һы етәксеһе Әлфиә Смирнова, "Эшҡыуар – ҡатын-ҡыҙ – 2015” номинацияһында еңеүселәр Светлана Фомина менән Гөлшат Ҡаҙаҡҡолова бүләкләп үтелде.
Ошоноң менән конференция үҙенең эшен тамамланы.
Конференцияла ҡатнашыусылар башта мәҙәниәт һарайы фойеһында эшҡыуарҙар көсө менән ойошторолған күргәҙмәне ҡарап сыҡты. Красноусол эшҡыуарҙары - Р.Әбйәлиловтың тимерҙән сүкеп эшләнгән, Фоминдарҙың пекарняһында бешерелгән төрлө икмәк-ҡалас, ҡамыр ризыҡтары, Р.Бәшировтың уйынсыҡтар цехында эшләнгән күҙҙең яуын алырлыҡ уйынсыҡ-сувенирҙар, "Тере һыу”, "Минераль һыу” йәмғиәттәренең продукциялары, Игенйылғанан Смирновтарҙың "Күркәм дөйәғош” фермер хужалығынан эреле-ваҡлы дөйәғош йомортҡалары һәм башҡа продукцияларҙан торған күргәҙмә һәр кемдең иғтибарын йәлеп итте.
Район эшҡыуарҙары конференцияһын район хакимиәте башлығының иҡтисад һәм финанс буйынса урынбаҫары Светлана Ғөбәйҙуллина асып, ҡунаҡтар һәм конференция программаһы менән таныштырып үткәндән һуң, һүҙҙе район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаровҡа бирҙе. Рәмил Зәкәриә улы райондың быйылғы ауыл хужалығы өлкәһендәге уңыштарын барланы, шулай уҡ йылды һәйбәт күрһәткестәр менән тамамлау хаҡында билдәләп үтте. Үҙ сығышында районда эшҡыуарлыҡ үҫешһен өсөн барлыҡ уңайлы шарттар ҙа булдырылыуын, Туймазы районындағы кеүек беҙҙә лә теплицалар булдырыу эшенә тотонорға кәрәклеген әйтте. Һәр бер ауыл биләмәһендә уны төҙөргә мөмкинлек бар, уны үҙ өҫтөнә алырға теләгән эшҡыуарҙарға бушлай ер бирелеп, уны рәсмиләштереүҙә ярҙам ҡулы һуҙырға әҙербеҙ, тине Рәмил Зәкәриә улы.
Р.Бохаров айырыу-са уңышлы эшләгән эшҡыуарҙарҙан Әсҡәт Фәйзуллиндың эшен
дауам итеүселәр – Фоминдарҙы иң тәмле икмәк уларҙың пекарняһында бешерелә, тимерҙән сүкеп төрлө изделиелар эшләү оҫтаһы Редик Әбйәлилов, беҙҙең төбәктә туризмдың ҡатмарлы тармаҡ булыуына ҡарамаҫтан, "Артыш” турфирмаһын, агротуризмдың үҫешен, "Күркәм дөйәғош” фермер хужалығынан Смирновтарҙың ойоштороу һәләтен, инициативалы булыуҙарын, Р.Бәшировтың сувенирҙарына һорау айырыуса ҙур булыуын, Рәүилә Мөхәмәҙиеваның элекке "Райпотребсоюз”дың икмәк заводын тергеҙеп, икмәк бешерә башлауҙарын билдәләп үтте. Төҙөкләндереү мәсьәләләренә лә туҡталды.
Конференцияла төп доклад менән ра-йон хакимиәте башлығының иҡтисад һәм финанс буйынса урынбаҫары Светлана Ғөбәйҙуллина сығыш яһаны.
- Бөгөнгө осрашыуыбыҙҙың төп маҡсаты – эшҡыуарҙарҙы (районда 1000-дән ашыу) берләштереү тора, - тине Светлана Рәшит ҡыҙы. – 1990 йылдан алып Ғафури районында тауарҙар менән хеҙмәтләндереү баҙарында бәләкәй эшҡыуарлыҡ субъект-тары тотороҡло урын биләй. Бөгөнгө көндә районыбыҙҙа 1045 эшҡыуарлыҡ субъекты теркәлеп, шул иҫәптән 47 – бәләкәй предприятие, 135 – микропредприятие,
112 – крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары,
755 шәхси предприятие иҫәпләнә. 2015 йылда ғына ла 100-ҙән ашыу эшҡыуар теркәлде. Әлбиттә, араларында ябылғандары ла бар, әммә улар бик аҙ. Район иҡтисадында 7353 кеше мәшғүл булһа, шуның 2846-һы
(38,7 %) бәләкәй эшҡыуарлыҡта.
Бәләкәй бизнес субъекттары иҡтисади эшмәкәрлектең төрлө төрҙәрендә мәшғүлдәр. Эшҡыуарҙарҙың күпселеге, йәғни 68 проценты күмәртәләп-ваҡлап һатыуҙа, йәмәғәт туҡланыуында – 3 %, ауыл хужалығында 18 процент эшҡыуар шөғөлләнә. Көнкүреш хеҙмәтләндереүе лә үҫешә, төҙөлөштә - 7%.Сәнәғәт һәм етештереү эшмәкәрлегенә
2,7 % тура килә. Минераль һыу ҡойоу буйынса өс завод, термопленка етештереүсе "Термопласт” ЯСЙ-е, 18 пилорама, тимерҙән сүкеп эшләнгән изделиелар етештереү буйынса ике цех, пластик тәҙрәләр етештереү буйынса 6 объектты һ.б. билдәләргә кәрәк. Туризмға 0,3 процент тура килә.
Бөгөн аграрийҙарҙы ла билдәләп үтергә кәрәк. "Сатурн” КХ-һы, "Восход-СТ” ЯСЙ-е, "Урожай” ЯСЙ КХ-һы, "Ағиҙел” ЯСЙ-е, "Тахтаров” КФХ-һы кеүек әйҙәүсе ауыл хужалығы предприятиелары эшҡыуарлыҡ субъекттары булып тора, - тине сығыш яһаусы. Һәм һәр береһенә айырым туҡталып үтте.
- Бөгөн районда сауҙа менән генә шөғөлләнмәй, ә үҙ продукцияһын етештереүсе эшҡыуарҙарҙың булыуы айырыуса ҡыуаныслы, - тип дауам итте сығышын С.Ғөбәйҙуллина. 12 эшҡыуар икмәк бешереү менән шөғөлләнеп, һатып алыусыларға киң ассортиментта үҙ продукцияһын тәҡдим итә, 72 объектта көнкүреш хеҙмәттәре күрһәтә, 15 эшҡыуар төҙөлөш өлкәһендә мәшғүл. Ә бына районыбыҙҙың уникаль тәбиғәте бөтөн Рәсәй буйынса күп туристарҙы үҙенә йәлеп итеүгә ҡарамаҫтан, беҙҙә туристик хеҙмәттәр күрһәтеү үҫеше темпы, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әлегә етерлек түгел. Бындағы эштең осо-ҡырыйы юҡ. Әлбиттә, бөгөн ыңғай миҫалдар ҙа бар. Бына, мәҫәлән, Толпар ауылындағы "Артыш” турфирмаһы (директоры Денис Фомичев) эшмәкәрлеген билдәләргә мөмкин.
Эшҡыуарҙарға финанс ярҙам күрһәтеү мәсьәләһенә килгәндә, рес-публикала бәләкәй һәм урта бизнесҡа дәүләт ярҙамы сараларының, кредит алыуҙа ярҙамды, субсидияларҙы ла индереп, аныҡ системаһы эшләп килә. Ә муниципаль кимәлдә "Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү һәм ярҙам” муниципаль программаһы сиктәрендә быйыл район бюджетынан 700 мең һум, федераль бюджеттан 1 млн. 439 һум күләмендә аҡса бүленде. Муниципаль программаға ярашлы, 2010 йылдан алып 117 эшҡыуар дөйөм 16 миллион һумлыҡ субсидия алды.
2014 йылда – 16, 2015 йылда 12 эшҡыуарға финанс ярҙамы күрһәтелде.
Төҙөкләндереүгә килгәндә, шуны билдәләп үтергә кәрәк, быйыл Ленин, К.Маркс, Октябрьский урамдарындағы сауҙа объекттарының тирә-яғы эшҡыуарҙар көсө менән асфальтланды. Әлбиттә, бының өсөн уларға рәхмәтлебеҙ. Күп кенә район үҙәге эшҡыуарҙары урындағы эшҡыуар Регина Кәримованың "Йәшлек” ял паркында балалар майҙансығы төҙөлөшөнә аҡса йыйыу хаҡындағы мөрәжәғәтен күтәреп алды, - тине Светлана Ғөбәйҙуллина. Ул шулай уҡ эшҡыуарҙарҙың төрлө рес-публика конкурстарында, ярыштарҙа ҡатнашыуҙарын, ҡаҙаныштарын барланы. Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәттәре ҡарарҙарына ярашлы, легаль булмаған мәшғүллеккә ҡаршы көрәш буйынса эш алып барыу, легаль булмаған алкоголь һатыу, ҡануниәтте үтәмәй, 23.00 сәғәттән һуң һәм бәлиғ булмағандарға иҫерткес эсемлектәр һатыу мәсьәләһенә лә туҡталып үтте. Светлана Рәшит ҡыҙы сауҙа нөктәләрен төҙөкләндереү эшенә күберәк иғтибар бирергә кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә алды. Сауҙа объекттары ауылдың йөҙө булып тора, тине ул.
С.Ғөбәйҙуллина сығышын йомғаҡлап, бәләкәй һәм урта бизнес үҫеше эшмәкәрлектең төп күрһәткестәре (та-уар әйләнеше, инвестициялар күләме, республика тупланма бюджетына кергән һалымдар) буйынса дөйөм алғанда ыңғай
динамика күҙәтелә, тине. Һәм эшҡыуарҙарҙы бәләкәй һәм урта бизнестың йәмәғәт ойошмалары менән берлектә власть органдары менән килеп тыуған мәсьәләләрҙе хәл итеү юлдарын эҙләүҙә һәм уларҙы тормошҡа ашырыуҙа ҡатнашыуҙарын теләне.
Конференцияла райондың Эшҡыуарҙар Союзы рәйесе - "Йылы йорт" ЯСЙ-е директоры Азат Вахитов сығыш яһаны. Ул
ноябрь айында ғына был вазифала эшләй башлағанлыҡтан, 2016 йылға пландары менән уртаҡлашты. Азат Ринат улы киләһе йылда ауыл хужалығы иҫәбен алыу уҙғарыласағын, унда эшҡыуарҙарҙың әүҙем ҡатнашыуын теләне. Коммерция булмаған ойошма төҙөргә кәрәклеген билдәләп, уның төп маҡсаты – эшҡыуарҙарҙың һәм йәш эшҡыуарҙарҙың уҡыуын ойоштороу планлаштырылыуын, юридик ярҙам хаҡында әйтеп үтте.
Рәсәй Федераль Һалым хеҙмәтенең БР буйынса 3-сө Һалым инспекцияһының дәүләт һалым инспекторы Юлиә Юшина Һалым ҡануниәтендә, һалым льготаһында һәм һалым һалыу режимындағы үҙгәрештәр менән таныштырҙы. БР-ҙың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитетынан: эшҡыуарлыҡты программалы үҫтереү һәм эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеге абру-йын күтәреү бүлеге начальнигы Марина Жиленко республикала эшҡыуарлыҡты үҫтереү, дәүләт финанс ярҙамын алыу юлдары, шарттары, талаптары, документтар йыйыу тәртибе хаҡында аңлатма бирҙе, туризмды үҫтереү бүлеге начальнигы Любовь Новенко эске һәм тышҡы туризмды үҫтереүҙә дәүләт программалары сиктәрендә финанс ярҙамы хаҡында бәйән итте, бүлек начальнигы Владимир Попов менән Ринат Хәйҙәров күмәртәләп-ваҡлап һатып алыусы звено өсөн ЕГАИС (Берҙәм дәүләт автоматлаштырылған мәғлүмәт системаһы), алкоголле продукция әйләнеше буйынса ҡануниәт хаҡында аңлатма бирҙе. Район статистика бүлегенең баш белгесе Асия Латипова 2016 йылда бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарына статистик күҙәтеү, йәғни иҫәпкә алыу уҙғарылыуын билдәләп үтте, БР Эшҡыуарҙар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса вәкилдең йәмәғәт ярҙамсыһы Ханнан Ишмырҙин эшҡыуарҙар мөрәжәғәттәре буйынса 2015 йылда башҡарылған эштәргә отчет доклады менән сығыш яһаны.
Конференцияла ике тиҫтәгә яҡын иң алдынғы, иң әүҙем, иң уңышлы эшҡыуарҙарға район хакимиәтенең Рәхмәт хаттары тапшырылды. Шулай уҡ Өфөлә уҙған "Йыл эшҡыуары – 2015” рес-публика конкурсында еңеүсе "Күркәм дөйәғош” КФХ-һы етәксеһе Әлфиә Смирнова, "Эшҡыуар – ҡатын-ҡыҙ – 2015” номинацияһында еңеүселәр Светлана Фомина менән Гөлшат Ҡаҙаҡҡолова бүләкләп үтелде.
Ошоноң менән конференция үҙенең эшен тамамланы.
Индира ИШКИНА.


text:
Һаҡмар башы улының шәжәрәһе24-02-2017, 03:51 // Башҡорт донъяһы // Баҫып сығарырға
Һәр мосолманға нәҫел ептәрен белеү мотлаҡ һаналған. Совет осоронда генеалогик яҙма онотолоп, уның ата-бабаһының шәжәрәһе бар, имеш, тигән хәбәр ишетелеп ҡалһа ла, “шәжәрә төҙөү – боронғолоҡ ҡалдығы” тигән ҡараш йәшәне.
Яҡын-тирәләге ауылдарҙа ошоғаса булмаған өс, хатта ике туғандарҙың да никахҡа инеүе ҡарт-ҡороно һағайтты, туған-тыумасаға иғтибарҙы көсәйтеү зарурлығы тыуҙы. Мәҫәлән, беҙҙең ауылдағы Разия исемле һылыу ун километр алыҫлыҡтағы ауылдан егет (олатайҙары бер туған) менән донъя ҡорҙо. Осрашып йөрөгәндәрен белһәләр ҙә, ата-әсәһе өндәшмәне. Өс балаға ғүмер бирҙеләр. Ҡырҙан ҡарағанда, ал да гөл, шулай булырға тейеш һымаҡ. Әммә уртансы бала буйға үтә лә оҙон ине һәм уҡый алманы. Медицина тикшереүе үтте. Быны үҙем, мәҫәлән, генетик күҙлектән, туғанлашҡан организмдар нәҫеленең көсһөҙләнеүенән күрәм. Ике төрлө милләт ҡауышһа (халыҡ телендә – метис), ғалимдар әйтеүенсә, тәүге ике быуыны ғына көслө була, артабан көсһөҙләнә. Шуның өсөндөр ата-бабаларыбыҙ нәҫелдән килгән ауырыуҙарҙан затын аралаған.
Хәҙер ауылдарҙа ғына түгел, республика кимәлендә Шәжәрә байрамдары үткәрелә. Бығаса иғтибарҙан ситтә ҡалған, йәғни һәр мосолманға тейеш булып та онотолған ғәмәл яңынан ҡалҡып сыҡты. Башҡорт, ниһайәт, асылына ҡайтты тиһәң дә була. Килер быуынын хәстәрләп, үҙ нәҫелен өйрәнеп, һәр фактты тарихи һәм сәйәси архивҡа, музейҙарға, военкоматтарға, ЗАГС бюроларына мөрәжәғәт итеп, аныҡ документтар менән дәлилләп, тыуыу тураһындағы таныҡлыҡтағы ғәрәпсә яҙыуҙарҙы урыҫ теленә тәржемә яһап, һарғайып бөткән фотоһүрәттәрҙе, документтарҙы тәртипкә килтереп, атай-олатайҙарының шәжәрәһен төҙөүселәр бар. Мәҫәлән, Әбйәлил районыныңҠырҙас ауыл Советының Әхмәт ауылында донъяға килгән Түңгәүер ырыуы биксәнтәйҙәр араһы Шәйхетдин Абдулла улы Йәһүҙиндең Миәкә районының Ҡырғыҙ-Миәкә ауылында йәшәгән улы Илгиз Йәһүҙин ете быуын атай-олатайҙарының туғандарын ҡыуандырып, урыҫ телендә ҡалын тышлы “Шәжәрә” китабын баҫтырып, уларға бүләк итте. Бына, исмаһам, мосолман башҡорт! 185 битлек китапта атаһы Шәйхетдин Абдулла улы Йәһүҙиндең ил тарихына ҡушылған яҙмышы яҙылған.
Миәкә районы журналисы Айрат Абдуллинға Илгиз Йәһүҙин менән уйламағанда осрашып, әңгәмәләшергә насип итә. Ул: “Атай-әсәйегеҙ тураһында күп ишеттем. Әйҙәгеҙ, генеалогияғыҙҙы өйрәнеп, Шәжәрә китабы сығарайыҡ”, – тигән тәҡдим яһай. Илгиз: “Студент йылдарымда уҡ генеалогик ағас төҙөргә уҡталғайным, әммә туғандарҙың һөйләгән иҫтәлектәренән башҡа мәғлүмәт булманы. Һәр мосолман ете быуынын белергә тейеш. Бәлки, минең тамырымда ҡытай, япон, йәһүд ҡаны ағалыр? Төйәгенән айырылып икенсе районда йәшәгән атайым һәр саҡ тамырҙарын иҫләр, һағынып һөйләр булды. Биш йәшемдә, 1961 йылда, Миәкә районынан Әбйәлил районының Әхмәт ауылына, Уст-Ҡатай – Белорет поезында ла, йәйәүләп тә биш йөҙ километрҙан ашыу юлды үтеп, барып еттек. Атайым Һаҡмар йылғаһы башына алып барҙы һәм ошонда тыуғанын һөйләне. Ошо сәйәхәт бала саҡ илемә бәйле онотолмаҫлыҡ хәтирә булып һаҡлана. Атайым йыл да тигәндәй туғандарына барып урамай ҡалманы. Туғанлашып йәшәгәнгә етмәй. Алыҫ һәм яҡын туғандарым ошо китапты уҡыр, мине аңлар тигән өмөттәмен”, – тип атаһы һәм әсәһе яғынан да туғанлыҡ ептәрен яҡшылап өйрәнергә ризалығын бирҙе.
1917 йылдағы Бөтә Союз ауыл хужалығы иҫәбен алғанда, Башҡортостандың Верхнеурал өйәҙенә ҡараған Әхмәт ауылы тураһында Үҙәк дәүләт тарих архивында бөтөнләй материал булмай. ЗАГС архивында 2023-сө документта Йәһүҙин Шәйхетдин Абдулла улының 1906 йылдың 25 апрелендә тыуғанлығы, атаһы һәм әсәһе, олатаһы тураһында мәғлүмәт табыла. Шунда уҡ атаһының ырыуының исемен йөрөткән атаһының ҡарт олатаһы 1824 йылғы Йәһүҙә Абуталип улы Биксәнтәй тураһында белә. Ул “зауряд-хорунжий” чинында 5-се кантондың 3-сө участкаһында кантон ярҙамсыһы була. Шулай уҡ Ҡырҙас мәсетендәге 1880 – 1916 йылдар тураһында яҙылған метрикаларҙа 57 яҙыу һәм ырыу тамғаһын табып, фотоға төшөрәләр.
Илгиз Шәйхетдин улы атаһын “легендар кеше” тип атап, уның тураһында китаптың тәүге өлөшөндә яҙа. Архивтарҙа 1937 йылда теркәлгән автобиографик документтарға юлығалар. Атаһының бер туғандары Динислам, Зәйнетдин, Миңһылыуҙың яҙмыштары тураһында уҡыйбыҙ. Ысынлап та Шәйхетдин Абдулла улы Йәһүҙин легендар кеше булғанмы? Һорауға яуапты шәжәрәнән эҙләйек.
Ул Белорет ҡалаһында 1925 йылға тиклем кулакка батрак булып яллана. 1926 йылда Белорет металлургия заводы янындағы ФЗО-ла уҡый һәм дүрт йылда мартен мейестәрендә 6-сы разрядлы ҡорос ҡойоусы һөнәрен үҙләштерә. Яҡшы уҡый, ҡиммәтле сәйәси китаптар менән бүләкләнә. 1929 йылда Өфө рабфагына уҡырға инә, һәм ВКП(б) сафына алына. Унда башҡорт шағиры һәм публицисы Ғәлимов Сәләм менән бер бүлмәлә йәшәйҙәр. Ярты төн уртаһында уятып, яңы ғына ижад иткән әҫәрҙәрен уҡып, туйғансы йоҡлатмай ине яҙыусы, тип иҫенә төшөрөп һөйләй ул.
Коммунистар партияһы Шәйхетдинде 1931 йылда Мәскәүгә Сталин исемендәге институтҡа уҡырға ебәрә. Диплом алғас, ул Әбйәлил, Архангел, Бәләбәй райондарына эшкә бара. Сталиндың тоталитар режимы арҡаһында, 1937 йылда Бәләбәй районы суды, РСФСР Енәйәт кодексының 19-136-сы статьяларына ярашлы, Йәһүҙинде биш йылға иркенән мәхрүм итә. Коми Республикаһы Эске эштәр министрлығы белешмәһенә ярашлы, ул 1943 йылдың 11 июлендә төрмәнән сығарыла. Тарих фәндәре кандидаты Ғ.Д. Ирғәлиндең мәғлүмәттәренә ҡарағанда, “халыҡ дошманы”, кулактар, реабилитацияланған хәрби әсирҙәрҙән тыш, Башҡортостанда ғына илле меңдән ашыу кеше хөкөмгә тарттырыла. Китапта ул осорҙағы ваҡиғаларға ентекле анализ бирелә.
Илгиздең атаһы төрмәнән сығып, туғыҙ көн үткәс тә, йәғни 1942 йылдың 20 июлендә, Коми АССР-ының Калининская ҡасабаһында хисапсы итеп эшкә алына. 1944 йылдың 19 февралендә Кожва районының Коммуналь бүлегенә етәксе итеп беркетәләр һәм (1944 йылғы документ буйынса) уға Райкомхоздың кредиттарын, матди байлыҡтарын ышанып тапшыралар. Биш йылға иркенән мәхрүм ителгән кешегә нисек ышанырға мөмкин?! Тимәк, ул ысын коммунист, партия эшенә тоғро илһөйәр булған.
1944 йылдың 24 авгусында Коми АССР-ы Хәрби комиссариаты Шәйхетдин Абдулла улын фронтҡа ебәрә. Ул 293-сө Уҡсылар дивизияһының 34-се полкында һуғышҡа инә, Ватанын һаҡлай.
“Батальонда сәйәси статья буйынса хөкөмгә тарттырылғандар күп ине. Штраф батальонындағы яугирҙәр күпләп ҡырылды... Артиллерия һуғышына өйрәтелмәгәндәр һөжүмгә күтәрелде”, – тип хәтерләр булған яугир. 1944 йылдың авгусынан 1945 йылдың февраленәсә штрафбатта барған аяуһыҙ алыштарҙың береһендә ҡулы яралана һәм госпиталдә 1945 йылдың аҙағына тиклем дауалана. Ҡыйыу яугирҙе артиллерия полкына күсерәләр. Ул танкка ҡаршы тоҫҡаусы була. Одер йылғаһын кисә, уның көнбайыш ярындағы оборонаны йырып сығыуҙа, Штеттин портын, Гартц, Пенкун, Назеков, Шведт ҡалаларын алыуҙағы операцияларҙа ҡатнаша.
Ул һуғышҡан 2-се Белорус фронты шулай уҡ Померания ҡалаһын, Штевень, Швенненц, Глазов, Багемюль, Фридевальд, Грюнц, Вартин, Блумберг, Штендель, Фирраден ҡасабаларын яулап ала.
Одер йылғаһын кискәндә Г.К. Жуков беренсе тапҡыр прожектор ҡуллана. Йылға аръяғында фашистарҙың һигеҙ нығытмаһы була. Немец һәм беҙҙең нығытмалар араһында власовсылар бутала. Таңғы сәғәт 4-тә дүрт йөҙ прожектор менән немецтарҙы яҡтыртырға ҡушыла. Авиация һәм артиллерия ярҙамында борамдарҙа, кәмәләрҙә беҙҙекеләр Одер йылғаһының икенсе ярына сыға. Саперҙар тиҙ арала һаҙлыҡта аҫылмалы баҫма әҙерләй. Совет һалдаттары фашистарҙы тар-мар итә. Дошман самолеттары һауанан йылғаға йөҙгөс миналар ырғыта. Беҙҙекеләр миналарҙы атып юҡҡа сығара. Өҫтәмә көс менән немецтар яңынан-яңы алышҡа күтәрелә. Әммә совет ғәскәрҙәре Померания, Штеттин ҡалаларын ала. Штеттин Германияның сәнәғәт үҙәге була. Унда металлургия һәм машина эшләү заводтары бар.
Данциг ҡалаһын алғанда Шәйхетдин өсөн һуғыш бөтә. 1945 йылдың 22 ноябрендә СССР-ҙың Юғары Советы ҡарарына ярашлы, күкрәген миҙал-ордендар менән биҙәгән Йәһүҙин демобилизациялана.
Һуғыштан һуңғы ҡыйралған илдә хужалыҡты аяҡҡа баҫтырыу һәм үҫтереү бурысы ҡуйыла. Шәйхетдин Йәһүҙин БАССР Ауыл хужалығы министрлығының Яғыулыҡ инспекцияһында инспектор итеп тәғәйенләнә. Экстерн рәүешендә Өфө финанс техникумын тамамлай. БАССР Финанс министрлығында МТС буйынса ревизор булып, республиканы арҡырыға-буйға гиҙеп сыға.
Миәкә районының Ҡырғыҙ-Миәкә ауылында буласаҡ тормош юлдашы Разифа Миңлегәрәеваны осрата, һәм йәштәр ғаилә ҡора. Уларҙың һөйөү емеше – биш бала.
Атҡаҙанған уҡытыусы, ветеран Роза Киләева: “Мин уны яҡшы беләм. Аралашҡанда ябай булды, эшен яҡшы башҡарҙы. Ундайҙар тураһында үҙ эшенең фанаты тиҙәр. Легендар кеше тиһәң дә була”, – тип үҙ фекерен әйтте.
Бала сағынан Шәйхетдин Абдулла улын яҡшы белгән Миңлегәрәй Шәңгәрәй улы Садиҡов былай тип телгә алды: “Миңә дүрт йәш. Ҡышын бөхтә кейенгән ике кеше атайыма эйәреп килде. Береһе ревизор Абдулла Шәйхетдинов ине. Алты бала. Өй бәләкәй. Атайым менән икәүләп уға карауат әҙерләнеләр. Таҙалыҡты ярата, урынын туҙҙырмаҫҡа ҡуша. Үтек һатып алды. Кейемдәрен үҙе үтекләй. Кейем-һалымын да үҙе йыуа. Кәмселекте күҙеңә ҡарап әйтә. Беҙҙең менән бер нисә йыл бергә йәшәне. Беҙҙе яратты. Миңзиә һәм Зөмәрәт апайымдарҙың тыуған көнөнә Өфөнән сатин тауар һатып алып килеп бүләк итте. Йәйҙәрен бергәләп миндек әҙерләнек. Мунса яратты. Бер ваҡытта ла эскәнен күрмәнек, кистәрен шахмат уйнаныҡ, кәрт һуғыуҙы ҡомарлы уйын тип уйнаманы. Һәр саҡ “Правда” гәзитен яҙҙыртты. Һаулығы ҡаҡшау сәбәпле, әсәйем сөсө икмәк бешереп ашатты. Уның холоҡ-фиғеле, эштәре, кәңәштәре минең өсөн – маяҡ, тормошта һәр яҡлап уға оҡшарға тырыштым. Ҡайһы бер түрәләр кеүек әҙер өйҙә йәшәмәне. Үҙенең ҡулдары менән йорт һалып инде. Хаҡлы ялға сыҡҡансы “Госстрах”та инспектор, райондың коммуналь хужалығында хисапсы булып эшләне. Пенсияға сыҡҡас, ревизия тикшереүҙәренә саҡырҙылар. Ат һәм мылтыҡ һатып алды, йәйәү йөрөнө. Ғүмеренең һуңғы көндәренә тиклем коляскалы “Иж” мотоциклында ул ваҡыттағы Стәрлетамаҡ – Әүжән юлынан тыуған яҡтарына барып әйләнмәй ҡалманы. 1977 йылда яҡты донъя менән хушлашты. Бер йыл алдан йәнтөйәгенә барып, туғанының буш өйөндә йәшәне, әммә тормош иптәше ҡайтарып алды. Мәрхүмде наградалары менән бергә ерләнеләр”.
“Ниндәй ауырлыҡтарға тарыһаң да, Кеше булып ҡал” тигән атайымдың девизы миңә тормошомда йәшәү ҡануны”, – ти берҙән-бер улы Илгиз Шәйхетдин улы.
Ни сәсһәң, шуны урырһың тигәндәй, ысынлап та, улы Илгиз лайыҡлы тормош юлы үтә. Мәктәпте “бишле”гә генә тамамлаған егет хәрби авиация летчигы булырға хыяллана. Ата-әсәһе риза булмаһа ла, дүрт медицина комиссияһын үтеп, Ырымбурҙағы Чкалов исемендәге хәрби осоусылар училищеһына юллана. Әммә училище алыҫ араға осоусылар әҙерләгән була. Ата-әсәһен тыңлап, Өфөләге авиация институтына уҡырға инә. Уҡып бөткәс, Үзбәкстандың Бохара өлкәһендә биш йыл инженер, цех начальнигы булып эшләй. Өйләнгәс, Төмәндә цех начальнигы булып тир түгә. Заманалар үҙгәргәс, эшҡыуарлыҡҡа тотона.
Илгиз Шәйхетдин улының туғыҙ балаһы бар. Балалары һәм ейәндәре менән бәхетле атай-олатай. Ҡыҙҙары һәм улдары юғары уҡыу йорттарын тамамлап, ғаилә ҡороп, атайҙарын ҡыуандыра. Хаҡлы ялға сыҡҡас та Миәкә районында археологик ҡаҙыныуҙарҙа ҡатнаша. Унда 45 ҡурған барлығы билдәле. Таш, бронза, тимер быуаттарға ҡараған бер нисәүһе генә өйрәнелгән. Шатмантамаҡ ауылы янында 2000 – 3000 йылдар элек сармат мәҙәниәтенә ҡараған ҡурғандар табылған.
Шәйхетдин Абдулла улы Йәһүҙин, ысынлап та, легендар кеше булған. Уның архивында һаҡланған документтарға ҡарап, ошолай тип әйтергә хаҡыбыҙ бар.
Әлбиттә, һәр ырыуҙың ғорурланырлыҡ туғандары була. Түңгәүер Шәйхетдин Йәһүҙиндең нәҫел ағасында улар етерлек. Бына улар – Салауат Юлаев ордены, Рәсәйҙең хәрби министры С. Шойгу ҡулынан “Ҡырымды ҡайтарған” миҙалы, Рәсәй Президенты В. Путиндан Рәхмәт хаты, Рәсәйҙең Үҙәк һайлау комиссияһынан Маҡтау грамотаһы һәм Рәхмәт хаты, Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың Маҡтау ҡағыҙын алған, “Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре” тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булған Хәйҙәр Арыҫлан улы Вәлиев, халыҡ-ара туризм менеджеры, сит илдәрҙә экскурсовод булып эшләгән Юлиә Абдуллина, Санкт-Петербург техник университетын тамамлап, шунда юрист булып эшләгән Денис Абдуллин, Санкт-Петербургта ювелир магазиндары директоры Надежда Абдуллина, Мәскәү ҡалаһында, милиция органдарында эшләп, хаҡлы ялға киткән Ишбулат Йәғәфәров, Рәсәйҙең Почетлы мәғариф хеҙмәткәре, уҡытыусы Мәрфүға Ғәлина, Башҡортостандың мәғариф өлкәһендәге грантын алған уҡытыусы Мәүлиҙә Ғәлина, Әбйәлил районы энциклопедияһында урын алған комбайнсы Урал Ғәлин һәм башҡалар.
Шәжәрә – быуындар бәйләнеше лә, ил тарихы ла. Йәһүҙиндәр ырыуы, ғаилә йолаларына тоғро ҡалып, артабан да китап биттәрен тулыландырыуҙы дауам итер тигән өмөттәбеҙ.
Рәхмәт һеҙгә, Илгиз Шәйхетдин улы! Һеҙҙең кеүек һәр башҡорт нәҫелен барлап, килер быуындарға ҡалдырһа, нәҫел ағасы бер ваҡытта ла ҡоромаҫ, мәңге йәшәр.


text:
Йәштәр делегацияһы Екатеринбургта Евразия иҡтисад форумында ҡатнаша
Башҡортостандың йәштәр делегацияһы 27 — 29 июндә Екатеринбургта үтәсәк III Евразия иҡтисад форумының ярымфиналында ҡатнашасаҡ. Уның составында — йәш ғалимдар, артистар һәм йәмәғәт берләшмәләре активистары. Форумдың йәштәр блогында улар «Традиция — модернизация нигеҙе» темаһына диссертация тәҡдим итәсәк.
БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығында билдәләүҙәренсә, был эштә йәштәребеҙ “йәмғиәтте һәм кешене лайыҡлы үҫтереү һәм модернизациялау нигеҙе нимәлә?” “хәҙерге мәғлүмәт йәмғиәтендә лидер ниндәй сифаттарға эйә булырға тейеш?” кеүек һорауҙарға яуап алырға маташты ла инде.
Әйткәндәй, был эш 1-2 июлдә Астана ҡалаһында (Ҡаҙағстан) III Астана иҡтисад форумы сиктәрендә үтәсәк ошондай уҡ сарала ла тәҡдим ителәсәк.


text:
13 ғинуарҙа һалым түләү мәсьәләләре буйынса граждандар ҡабул ителә
13 ғинуарҙа Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиленең Башҡортостан буйынса төбәк йәмәғәтселекте ҡабул итеү бүлмәһендә ер, транспорт һалымдарын түләү һәм физик шәхестәрҙең килеменә һалым мәсьәләләре буйынса граждандарҙы ҡабул итеү үтәсәк. Халыҡ менән Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығының һалым түләүселәр һәм киң мәғлүмәт саралары менән эшләү бүлеге начальнигы Сергей Шурыгин аралашасаҡ.
Ҡабул итеү16 сәғәттә башлана.
Йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһенең адресы: Өфө ҡалаһы, Цюрупа урамы, 100-сө йорт («Үҙәк баҙар» туҡталышы).
Белешмәләр һәм алдан яҙылыу өсөн телефондар: 251-64-39, 251-77-91.


text:
Башҡортостандың ивестицион климаты уңайлы тип баһалана
Алдынғы халыҡ-ара һәм милли рейтинг агентлыҡтары Башҡортостандың инвестицион климатын уңайлы тип баһалай, был республикала инвесторҙарҙы йәлеп итерлек шарттар булдырылыуы хаҡында һөйләй, тышҡы һәм эске финанс баҙарҙарында инвестицион ресурстарҙы артабан йәлеп итеүгә булышлыҡ итә.
БР Иҡтисади үҫеш министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, «ЭкспертРА» милли рейтинг агентлығы рейтингы буйынса республика «Капитал һалыуҙа минималь иҡтисади хәүеф» номинацияһында – беренсе, «Инвестицион күркәмлектең юғары кимәле» номинацияһында туғыҙынсы урын биләй.
Халыҡ-ара эксперттар киләһе ыңғай факторҙарҙы билдәләй: төбәктең бурысы аҙ, ликвидлылыҡ күрһәткестәре ныҡ юғары, ҙур бюджет резервтары һәм уйланылған финанс менеджменты, былар барыһы ла финанс көрсөгө шарттарында һалым йыйыуҙың бер аҙ насарланыуына ҡарамаҫтан, финанс күрһәткестәрен сағыштырмаса юғары кимәлдә тоторға мөмкинлек бирә. Иҡтисадты диверсификациялау һәм республика халҡының тормош кимәлен күтәреү республика кредит рейтингыһының үҫеш резервы булып тора.


text:
Башҡортостанда яңы Мәсәғүт ҡалаһы буласаҡ
Мәсәғүт ауылын ҡалаға әйләндереү һәм унда сәнәғәт үҙәген булдырыу планлаштырыла. Был 2011-2015 йылдарға Башҡортостандың төньяҡ-көнсығыш райондарының социаль-иҡтисади үҫеше уртаса сроклы комплекслы Программаһы сиктәрендә эшләнгән бер-нисә проекттарҙың береһе. Һүҙ Асҡын, Балаҡатай, Дыуан, Ҡариҙел, Ҡыйғы, Мәсетле, Нуриман һәм Салауат муниципаль райондары хаҡында бара. Улар 200 меңгә яҡын кеше йәшәгән республика территорияһының 14 процентын биләй.
Төньяҡ-көнсығыш муниципаль райондары Башҡортостанда сәнәғәт үҫеше кимәле буйынса ла, социаль-иҡтисади үҙгәртеп ҡороуҙар кимәле буйынса ла артта ҡалыусыларҙан һанала. Уларҙа сәнәғәти-етештереү төп фондтарының 0,4 проценты ғына тупланған һәм республиканың бөтә сәнәғәте тулайым продукцияһының 0,5 проценты етештерелә. Төньяҡ-көнсығыш райондарында майҙандың 1 мең квадрат километрына иҫәпләгәндә сәнәғәти-етегтереү төп фондтарҙың тупланғанлығы уртаса республикалағынан 30 тапҡырға кәмерәк.
Мәсәғүтте ауылдан ҡалаға әйләндереү төньяҡ-көнсығыш райондарының сәнәғәт һәм халыҡтың мәшғүллеге үҫешенә ярҙам итәсәк, тип иҫәпләй аналитиктар.
Был проектты тормошҡа ашырыу сиктәрендә Мәсәғүттә республика юғары уҡыу йорттарының филиалдарын асыу, бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәре, шул иҫәптән вуз филиалдары уҡытыусылары өсөн торлаҡ һәм дөйөм ятаҡтар төҙөү планлаштырыла. Шулай уҡ 120 урынға иҫәпләнгән Муниципаль-ара махсуслаштырылған медицина үҙәген төҙөү ҡаралған. Бындай учреждениеның булыуы үҙ ваҡытында бирелгән һәм сифатлы махсуслаштырылған һәм юғары технологиялы ярҙам күрһәтеүгә, шулай уҡ халыҡтың ауырыүҙар һәм үлем һанын кәметеүгә мөмкинлек бирәсәк.