text:
«Аҡбуҙат» кино фестивале Рәсәйҙә милли һәм этник киноны үҫтереү нигеҙенә әйләнергә тейешФото: Олег Яровиков
«Аҡбуҙат» кино фестивале Рәсәйҙә милли һәм этник киноны үҫтереү нигеҙенә әйләнергә тейеш
«Аҡбуҙат» кино фестивале Рәсәйҙә милли һәм этник киноны үҫтереү нигеҙенә әйләнергә тейешФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2014 йыл, 28 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөнөң Конгресс-холында рәсми рәүештә «Аҡбуҙат» Халыҡ-ара милли һәм этник кино фестивале асылды. Республикала халыҡ-ара күләмдә тәүге тапҡыр кино фестивален уҙғарыу ҙур мәҙәни ваҡиға һәм ысын сәнғәт байрамы булып тора.
Фестивалдең ҡыҙыл балаҫы буйлап жюри ағзалары һәм абруйлы ҡунаҡтар атлап уҙҙы: фестивалде асыу тантанаһына алып барыусы сифатында саҡырылған популяр киноактриса Ольга Кабо, режиссер, ҡуйыусы рәссам Шәүҡәт Абдусәлимов, Тажикстандан режиссер һәм йәмәғәт эшмәкәре Дәүләт Худоназаров, режиссер Аҡтан Арым Кубат, кинодраматург, С.А.Герасимов исемендәге Бөтә Рәсәй дәүләт кинематография институты профессоры Одельша Ағишев, Рәсәй Кинематографсылар союзы вәкилдәре, Башҡортостан мәҙәниәте эшмәкәрҙәре – актерҙар Гөлли Мөбәрәкова, Әхтәм Абушахманов, режиссер Айнур Асҡаров, үҙ фильмдарын конкурс һәм конкурстан тыш программаға тәҡдим итеүсе фестиваль номинаттары.
Фестивалдә ҡатнашыусыларҙы һәм ҡунаҡтарҙы республика Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов тәбрикләне. Ул фестиваль логотипындағы мифик Аҡбуҙаттың киләсәктә ҡанатланыуын теләне. Вице-премьер шулай уҡ Гагариндың космостан осоп ҡайтыуын, ядро һынауҙарын һәм бик күп ғилми-популяр фильмдар төшөргән кинооператор һәм кинорежиссер Мәхмүт Рафиҡовҡа Салауат Юлаев орденын тапшырҙы.
Сәхнәнән Рәсәй мәҙәниәт министры Владимир Мединскийҙың тәбрикләү телмәрен уҡып ишеттерҙеләр. «Был иҫ киткес форум йылдың – Мәҙәниәт йылының иң сағыу ваҡиғаларының береһе һәм шуның менән бергә Рәсәй халыҡтарының этномәҙәни үҙенсәлеге, милләт-ара дуҫлығы һәм берҙәмлеге кеүек ошондай мөһим тема хаҡында һөйләргә үҙенсәлекле мөмкинлек буласаҡ тигән ышаныстамын», — тиелә телеграмма тексында.
— Кино – ул бик ҡатмарлы эш. Күрһәткән фильм – ул һуңғы фаза. Тейешле кимәлдә булһын өсөн ғәйәт ҙур хеҙмәт талап ителә. Бөгөнгө байрамдың милли һәм этник киноның нигеҙенә әйләнеүен, бер нисә йылдан һуң Башҡортостан Республикаһының донъяла үҙе иҫ киткес кино булараҡ танылыуын теләйем, — тип билдәләне жюри рәйесе Дәүләт Худоназаров.
Кино фестивалендә ҡатнашыусыларға һәм ҡунаҡтарға Башҡортостандың үҙенсәлекле мәҙәниәтен сағылдырыусы концерт ҡуйылды. Программала «Мираҫ» йыр һәм бейеү фольклор ансамбле, «Сураман» этно-төркөмө, «Шатлыҡ» халыҡ балет бейеүе ансамбле ҡатнаштылар.
Кино фестивален асыу тантанаһы лазер шоуы һәм ғәйәт ҙур салют менән тамамланды.
Кино фестивалендә ҡатнашыусы картиналарҙы бушлай күрһәтәү дауам итә. Кино байрамы шәмбе, 29 ноябрҙә, Конгресс-холда тамамланасаҡ.


c: text/html

text:
Шәлдәрҙә — күңел йылыһы15-11-2017, 00:06 // Йәмғиәт, Эшҡыуар // Баҫып сығарырға
Оҫталыҡты сәнғәт әһелдәре, халыҡ кәсептәре белгестәре ингән абруйлы жюри баһалай. Программала – иң яҡшы шәлгә конкурс, “Башҡорт шәле – халыҡ кейеменең мөһим өлөшө” дефилеһы, дебеттән бәйләнгән әйберҙәр йәрминкәһе. Бәйгеләрҙән тыш оҫталарҙың һөнәри кимәлен үҫтереү маҡсатында оҫталыҡ дәрестәре ойошторола.
Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығында әйтеүҙәренсә, башҡорт шәле оҫталарының тәүге күргәҙмәһе 20 йыл элек Башҡорт дәүләт филармонияһында үткәрелгәйне. Ошондай уҡ саралар Күмертау ҡалаһы, Стәрлебаш һәм Ейәнсура райондарында ойошторолдо. 2008 йылдан күргәҙмәләр республиканың баш ҡалаһына әйләнеп ҡайтты. Фестиваль-конкурстың маҡсаты – традицион милли кәсепкә – башҡорт шәленә йәмәғәтселектең иғтибарын йәлеп итеү, “Башҡорт мамыҡ шәле” брендын булдырыу, халыҡ оҫталарының һөнәри кимәлен күтәреү, тәжрибә уртаҡлашыу. Сараны Мәҙәниәт министрлығы, Республика халыҡ ижады үҙәге, “Ағиҙел” башҡорт халыҡ кәсептәре предприятиеһы, Өфө, шулай уҡ республикалағы башҡа ҡалалар һәм райондар хакимиәттәре ойошторҙо.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Павел Качкаев: «Төбәктәр һәм муниципалитеттарға вәкәләттәрҙе күберәк бирергә кәрәк»
«Рәсәй Президенты Мөрәжәғәтнамәһендә власть функцияларын һәм бюджет менән идара итеү буйынса ҡайһы бер вәкәләттәрҙе үҙәктән алыу мәсьәләһе күтәрелде. 90-сы йылдарҙа, ил тарҡалған ваҡытта, бюджеттың үҙәктән идара ителергә тейеш булыуы аңлашыла, әммә әлеге ваҡытта Дмитрий Медведевтың позицияһын дөрөҫ тип иҫәпләйем, — тип билдәләне Дәүләт Думаһы депутаты Павел Качкаев, Президент Дмитрий Медведевтың Федераль Йыйылышҡа Мөрәжәғәтнамәһенә аңлатма биреп. — Халыҡҡа ысынлап яҡын торғандарға, төбәктәр һәм муниципалитеттарға вәкәләттәрҙе күберәк бирергә кәрәк. Урындарҙа бит халыҡ проблемаларын, уларҙың өмөт-ышаныстарын һәм талаптарын яҡшыраҡ беләләр. Мәғариф, һаулыҡ һаҡлау мәсьәләләренән алып бында әле көнүҙәк булған торлаҡ-коммуналь хужалыҡ проблемаларына тиклем барыһы ла инә. Урындағы власть органдары үҙҙәренең мөмкинлектәрен дөрөҫ баһалай алыр, тип уйлайым. Кешеләр өсөн эшләргә кәрәк».


text:
Баш ҡалала «Хәүефһеҙ ҡала» комплексын ғәмәлгә ашырыу буйынса программа әҙерләнә
ӨФӨ, 2015 йыл, 22 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Өфөлә бер ай буйына «Хәүефһеҙ ҡала» комплексын төҙөү һәм үҫтереү концепцияһын тормошҡа ашырыу буйынса программа проекты әҙерләнәсәк. Был хаҡта Башҡортостан Республикаһы буйынса баш федераль инспектор Андрей Чечеватовтың Өфө ҡала Советы депутаттары менән осрашыуында һүҙ барҙы. Фекер алышыуҙа ҡала хакимиәте башлығы урынбаҫары Сергей Хох та ҡатнашты.
«Хәүефһеҙ ҡала» комплексы моделен фәнни-техник яҡтан нигеҙләү һәм әҙерләү буйынса эште ойоштороу мәсьәләләре 2014 йылда Рәсәй Федерацияһының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабичтың шәхси күҙәтеүендә булды. Михаил Бабич йыл дауамында төбәктәрҙең иң яҡшы тәжрибәһен баһалау буйынса системалы эш алып барҙы. Округта башҡарылған эш һөҙөмтәләре 2014 йылдың декабрендә Рәсәй Хөкүмәте тарафынан раҫланған «Хәүефһеҙ ҡала» комплексын төҙөү һәм үҫтереү концепцияһын эшләү өсөн нигеҙ булды. Концепция йәмәғәт хәүефһеҙлеге, хоҡуҡ тәртибе өсөн яуаплы хеҙмәттәрҙең һөҙөмтәле килешеп эш итеүен тәьмин иткән берҙәм мәғлүмәт мөхитен булдырыуҙы күҙаллай.
Осрашыуҙа ҡатнашыусылар әлеге концепцияны ғәмәлгә ашырыу буйынса программа проектын әҙерләү кәрәклеге тураһында дөйөм фекергә килде. Башҡортостан буйынса баш федераль инспектор республика үҙәгендә «Хәүефһеҙ ҡала» комплексын индереү буйынса эштәр башҡарылыуға ҡарамаҫтан, властарға эшләйһе эштәр бар әле тип билдәләне.
Осрашыу йомғаҡтары буйынса Башҡортостан буйынса баш федераль инспектор ҡатнашыусыларға бер ай эсендә Өфөлә «Хәүефһеҙ ҡала» комплексы концепцияһын төҙөү һәм үҫтереүҙе тормошҡа ашырыу буйынса программа проектын әҙерләргә тәҡдим итте. Фекер алышыуҙа 2015 йылдың июлендә ШОС һәм БРИКС саммиттарын үткәреү барышында хәүефһеҙлекте тәьмин итеү буйынса сараларҙы ғәмәлгә ашырыу кәрәклеге билдәләнде.


text:
Әсәйҙәргә бағышланды
10 декабря 2015 йыл | Хаттар
Ил ҡеүәте - берлектә
10 декабря 2015 йыл | Сәйәсәт
Ил етәксеһе сығышын, Мысырҙағы террор һөҙөмтәһендә һәм Сүриәләге махсус операцияла һәләк булып ҡалған Рәсәй хәрбиҙәрен иҫкә алып, бер минутҡа тын ҡалыуҙан башланы. Сараға "СУ-24” самолетының командиры Олег Пешков менән диңгеҙ пехотасыһы Александр Позыничтың тол ҡатындары ла килгәйне. Владимир Путин ватандаштарыбыҙҙың үлеме өсөн яуаплылыҡ хаҡында һөйләгәндә беҙҙең менән элек-электән дуҫтарса мөнәсәбәттә йәшәгән Төркиәнең был ҡылығын аңлай алмауын әйтте.
Төйәгебеҙ тамыры – тарихта
10 декабря 2015 йыл | Мәғариф, Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
95-се һайлау округы буйынса депутатлыҡҡа кандидат итеп Рәйес Һаҙый улы Миһранов күрһәтелә. Ул Салауат районы Илтей ауылында тыуып үҫә, Ҡыҙыл Армия сафтарында хеҙмәт итә, үҙенең тыуған ауылында комсомол секретары булып эшләй. Артабан ВЛКСМ-дың Башҡортостан Өлкә комитетына инструктор итеп үрләтелә. 1952 йылда ВЛКСМ-дың Башҡортостан Өлкә комитетының секретары, ә 1954 йылда беренсе секретары итеп һайлана.
96-сы Табын һайлау округы буйынса кандидат итеп "Красный бор” колхозы рәйесе Иван Дмитриевич Медведев күрһәтелә. Ул 1912 йылда Рус Саскүле ауылында тыуып үҫә, колхозда бригадир булып эшләй. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, яуҙан ҡайтҡас бухгалтер була. Ә 1953 йылда колхоз рәйесе итеп һайлана.
Ҡыш бабай килә выжлап...
10 декабря 2015 йыл | Йәмғиәт
Илебеҙ халҡының көтөп алған байрамдарының береһе – Яңы йыл етеүгә лә күп ҡалманы. Ошо байрамға әҙерлек эштәре нисек алып барыла, ниндәй яңылыҡтар көтөлә? Район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Руслан Салауатов байрамға әҙерлек барышы хаҡында аңлатма бирә.


text:
Мәҙәни мираҫ объекттарын һаҡлау буйынса идаралыҡты Илһам Фәтҡуллин етәкләне
ӨФӨ, 2016 йыл, 14 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитовтың Указы менән Мәҙәни мираҫ объекттарын дәүләт һаҡлауы буйынса идаралыҡ ойошторолдо.
Идаралыҡ «Рәсәй Федерацияһы халыҡтарының мәҙәни мираҫ объекттары (тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары) тураһында»ғы Федераль законға һәм Рәсәй Федерацияһының айырым ҡануниәт акттарына үҙгәрештәр индереү тураһында»ғы Федераль закондың 1-се статьяһының 11-се пунктына ярашлы республиканың башҡарма власть органдары структураларын камиллаштырыу маҡсатында булдырылған.
Төбәк Башлығының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығының мәҙәни мираҫ объекттарын һаҡлау, файҙаланыу, популярлаштырыу һәм дәүләт һаҡлауы буйынса алып барған эштәре яңы ведомствоға тапшырыла.
Республика Башлығының икенсе Указы менән Илһам Фәтҡуллин Башҡортостандың Мәҙәни мираҫ объекттарын дәүләт һаҡлауы буйынса идаралыҡ етәксеһе итеп тәғәйенләнде.
Илһам Зөфәр улы Фәтҡуллин 1981 йылдың 7 февралендә Шишмә районының Иҫке Ябалаҡлы ауылында тыуған. Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған. Тарих фәндәре кандидаты.
Хеҙмәт юлын 1998 йылда «Башҡортостан» ДТРК-ның телевидение студияһында мөхәррир булып башлай.
2005–2006 йылдарҙа – Башҡорт дәүләт университетының Ватан тарихы кафедраһы ассистенты.
2006–2008 йылдарҙа – Өфөнөң Орджоникидзе районы хакимиәтендәге мәғлүмәт һәм аналитика бүлегенең баш белгесе.
2008–2009 йылдарҙа – Өфөнөң Орджоникидзе районы хакимиәтендәге биләмәләр һәм йәмәғәт үҙидаралары менән эшләү буйынса идаралыҡ етәксеһе урынбаҫары – мәғлүмәт һәм аналитика бүлеге етәксеһе.
2009 йылда – Өфөнөң Орджоникидзе районы хакимиәтендәге биләмәләр һәм йәмәғәт үҙидаралары менән эшләү буйынса идаралыҡтың мәғлүмәт һәм аналитика бүлегендә баш белгес.
2009-2010 йылдарҙа – Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәтендәге эксперт-аналитика идаралығының социаль өлкәне тикшереү бүлегендә төп белгес.
2010–2012 йылдарҙа – Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары ярҙамсыһы.
2012–2016 йылдарҙа – Башҡортостан Хөкүмәте Аппаратының мәҙәниәт һәм йәмәғәт берекмәләре менән хеҙмәттәшлек итеү бүлеге мөдире.


text:
Светлана Медведева һәм Рөстәм Хәмитов «Аҡ рауза» диагностикалау үҙәгенең эше менән таныштыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
Светлана Медведева һәм Рөстәм Хәмитов «Аҡ рауза» диагностикалау үҙәгенең эше менән танышты
Светлана Медведева һәм Рөстәм Хәмитов «Аҡ рауза» диагностикалау үҙәгенең эше менән таныштыФото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 15 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
14 ноябрҙә Социаль-мәҙәни башланғыстар фонды президенты Светлана Медведева һәм Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов тормош иптәше Гөлшат Хәмитова менән бергә «Аҡ рауза» ҡатын-ҡыҙ сәләмәтлеген тикшереү үҙәгенең эшмәкәрлеге менән танышты.
Үҙәк Светлана Медведеваның тәҡдиме менән быйыл ғинуар айында 3-сө бала табыу йортоноң ҡатын-ҡыҙҙар консультацияһы бүлеге нигеҙендә асылды. «Аҡ рауза» ҡатын-ҡыҙҙарға уңайлы шарттарҙа бушлай тикшереү үтеү мөмкинлеген бирә.
Светлана Медведева һәм Рөстәм Хәмитов заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылған кабинеттарҙы ҡараны һәм пациенттарҙы ҡабул итеү шарттарын баһаланы.
– Көн һайын үҙәктә 25-30 ҡатын-ҡыҙ бушлай тикшереү үтә. Уларҙы өс акушер-гинеколог, өс маммолог, ике ультратауыш ярҙамында тикшереү табибы, шулай уҡ рентгенолог, психолог һәм урта медицина персоналы ҡабул итә. Коллективта бөтәһе 17 кеше эшләй, – тине клиниканың баш табибы Зөһрә Гурова. – Ошо медицина учреждениеһының эше уның кәрәкле булыуын һәм юғары һөҙөмтәлелек күрһәтте. Асылғандан алып бында 9 меңгә яҡын ҡатын-ҡыҙ тикшерелгән. Белгестәр медицина күҙәтеүе талап иткән ауырыуҙарҙың 16 процентын, шулай уҡ яман шеш менән сирләүҙең 23 осрағын асыҡлаған, шул иҫәптән 14 ҡатын-ҡыҙға һөт биҙе яман шеше диагнозы ҡуйылған. Ике сәғәт ярым эсендә белгестәр ҡатын-ҡыҙҙың репродуктив системаһын тикшерә һәм диагноз ҡуя.
Пациенттарҙың күбеһе 40 йәште үткән, улар килеүселәрҙең дөйөм һанынан 64,4 процент тәшкил итә. Илдә асылған «Аҡ рауза» медицина үҙәктәре тәү сиратта тап ошондай төркөмгә иҫәпләнгән.
Светлана Медведева Мәскәүҙең «Аҡ рауза» хәйриә фонды исеменән тейешле медицина ҡорамалдары һатып алыу өсөн аҡсалата сертификат, шулай уҡ үҙенең үҙәктең символы – аҡ рауза төшөрөлгән фотоһүрәтен тапшырҙы.
«Аҡ рауза» проекты Социаль-мәҙәни башланғыстар фонды президенты Светлана Медведеваның тәҡдиме менән әҙерләнгән. Ул йәмғиәттең, тәү сиратта ҡатын-ҡыҙҙарҙың иғтибарын үҙ сәләмәтлегенә йәлеп итеүгә йүнәлтелгән.


text:
Республикала Ҡаһым түрәгә арналған халыҡ-тарихи йыр фестивале үтте Фото: Стәрлетамаҡ районы хакимиәте
Республикала Ҡаһым түрәгә арналған халыҡ-тарихи йыр фестивале үтте
Республикала Ҡаһым түрәгә арналған халыҡ-тарихи йыр фестивале үтте Фото: Стәрлетамаҡ районы хакимиәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 17 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Ошо көндәрҙә Стәрлетамаҡ районының Айыусы ауылында «Ҡаһым түрә ҡунаҡҡа саҡыра» тип аталған башҡорт халыҡ тарихи йырҙарын башҡарыусыларҙың I төбәк фестивале уҙҙы.
Сарала Башҡортостандың 15 ҡала һәм райондарынан 66 ижади коллектив һәм яңғыҙ башҡарыусылар ҡатнашты. Уларҙың оҫталығы башҡорт халыҡ тарихи йырҙары, ҡурайсылар, ҡурайсылар ансамблдәре һәм биҙәү-ҡулланма сәнғәте номинацияларында баһаланды.
Фестивалде үткәреү урыны осраҡлы һайланмаған. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813–1814 йылдарҙа рус армияһының сит ил походтарында ҡатнашҡан башҡорт полктарының береһенең командиры Ҡаһым түрә сығышы менән ошо ауылдан.
Айыусы ауылында тыуып үҫкән профессор Рим Йәнғужиндың тыуыуына 75 йыл тулыуға арналған «Кешеләр, мәҙәниәт, арауыҡ: Евразия донъяһының социомәҙәни динамикаһы» исемле бөтә Рәсәй ғилми-ғәмәли конференцияһында ҡатнашыусылар сараның абруйлы ҡунаҡтары булды.
Сара барышында 2006 йылда Айыусыла асылған Ҡаһым түрә стелаһына һәм «Ашҡаҙар» йыры һәйкәленә сәскә һалыу ойошторолдо.
Фестиваль йомғаҡтары буйынса Баймаҡ ҡалаһынан Азамат Ғөбәйҙуллин, Ишембайҙан «Моңдаръя» вокаль ансамбле, Стәрлетамаҡтан Фәнил Кинйәғолов (башҡорт халыҡ тарихи йырҙары), Благовар районынан Илмир Ҡоҙабаев, Стәрлетамаҡтан Фуат Юнысбаев, Сибайҙан Әнүәр Буранғолов (ҡурайсылар), Ейәнсура районынан «Ете таж» ҡурайсылар ансамбле, Өфө дәүләт сәнғәт институты квартеты (ҡурайсылар ансамблдәре), Мишкә районынан Рим Ғәлимов (биҙәү-ҡулланма сәнғәте) I дәрәжә лауреат исемен алды.
Гран-приға Ишембайҙан Сулпан Мифтахова лайыҡ булды.


text:
Етенсе Рәсәй философтары конгресы
2015йылдың 6-10 октябрендә Өфөлә VII Рәсәй философтары конгресы үтәсәк
«Философия. Толерантлыҡ. Глобализация. Көнсығыш һәм көнбайыш – донъяға ҡараштар».
Ойоштороусылар:
Рәсәй философия йәмғиәте, Башҡортостан Республикаһы Президенты Администрацияһы, Башҡорт дәүләт университеты, Философия институты
Ойоштороу комитеты
Сопреседатель урынбаҫарҙары:
Проф. Ғөзәиров М. Б. БР-ҙың вуз ректорҙары советы председателе), проф. Сәлихов Г. Г. (БДУ-ның философия һәм социология факултеты деканы, Өфө)
Ғалимдар:
доц. Багаутдинов А. М. (РФО-ның Башҡорт бүлеге ғалим секретаре), доцент Королев А. Д. (РФО-ның төп ғалим секретаре).
Ойоштороу комитеты ағзалары:
Артюхов И. В(Мәскәү), проф. Аюпов М. А. (Өфө), проф.Бакланов И. С. (Ставрополь), Белоусов С. Н. (Мәскәү), проф. Бернюкевич Т. В. (Чита), проф. Билалов М. И. (Махачкала), проф. Бойко П. Е. (Краснодар), проф. Бубнов Ю. А (Воронеж), доцент Вәлиәхмәтов Р. М. (Өфө), проф. Вилданов У. С. (Өфө), к.ф. н. Васильев О. С (Мәскәү), проф. Войцехович В. Э. (Тверь), проф. Гайдук В. В. (Өфө), доцент Ғәлин А. Ф. (Өфө), проф. Ғаязов А. С. (Өфө), к.ф. н. Ғезалов А. А. (Баку, Әзербайжан), проф. Горбань А. В. (Симферополь), прф. Данилова М. И. (Краснодар), проф. Дахин А. В. (Түбәнге Новгород), проф. Дегтярев А. Н. (Мәскәү), прф. Деникин А. В. (Мәскәү), проф. Денисов С. Ф. (Омск), проф. Дорожкин Ю. Н. (Өфө), проф. Елхова О. И. (Өфө), проф. Ерахтин А. В(Иваново), проф. Жукова О. И. (Кемер), проф. Ившин В. Д. (Мәскәү), проф. Киекбаев М. Д. (Өфө), проф. Ковригин Б. В (Вологда), проф. Когай Е. А. (Курск), проф. Колесников В. А. (Иркутск), доцент Колотуша В. В.(Голицыно, Мәскәү өлкәһе)проф. Ҡудашов В. И. (Красноярск), проф. Кудряшев А. Ф. (Өфө), проф. Кулешев А. С. (Мәскәү), проф. Лешкевич Т. Г. (Ростов-на-Дону), проф. Лисеев И. К. (Мәскәү), Лолаев Т. П. (Владикавказ), проф. Лукманова Р. Х. (Өфө), проф. Маслихин А. В.(Йошкар-Ола), проф. Медведев Н. В. (Тамбов), проф. Мелешко Е. Д. (Тула), проф. Мясников А. Г. (Пенза), проф. Наливайко Н. В. (Новосибирск), проф. Нижников С. А. (Мәскәү), проф. Орлов В. В. (Пермь), к. ф. Н. Орлов М. О. (Саратов), к.ф. н. Павлов С. А. (Мәскәү), проф. Павловский В. В. (Красноярск), доцент Подвойский Л. Я. (Әстрахан), проф. Поздяева С. М. (Өфө), доцент Покровская Т. П. (Мәскәү), проф. Попкова Н. В. (Брянск), проф. Рабош В. А. (Спб), проф. Раев Р. А. (Өфө), проф. Рәхмәтуллина З. Я. (Өфө), доцент Рыбаков Е. П. (Калининград), проф. Сгнибнева О. И. (Волгоград), проф. Семенов С. Н. (Өфө), проф. Солодская М. С. (Ырымбур), доцент Ташлинская Е. Ш. (Ульяновск), проф. Трифонов Г. Ф. (Чебоксары), проф. Ушакова Е. В. (Барнаул), доцент Фәизов Г. Б. (Өфө), проф. Фәйзуллин Ф. С. (Өфө), проф. Фролова И. В. (Өфө), проф. Фунтусов В. С. (Владивосток), проф. Хәзиев В. С. (Өфө), проф. Цанн-кай-си Ф. В. (Владимир), проф. Чешев В. В. (Томск), Шайнуров А. А. (Өфө), проф. Шевлоков В. А. (Нальчик), проф. Шермөхәмәтова Н. А. (Ташкент, Узбекистан), проф. Щербинин М. Н. (Тюмень), проф. Йәнғужин А. Р. (Өфө).
Комитет программаһы
Сопреседательдәр:
Акад. РАН Степин В. С(РФО Президенты), проф. Хәмитов(Башҡортостан Республикаһы Президенты)
Сопреседатель урынбаҫарҙары:
Проф. Ғәлимов Б. С.
Комитет программаһы ағзалары:
Ғилми проект программаһы
VIIРәсәй филоосфтар конгресы
Секциялар:
- Онтология философияһы;
- Теория мәғлүмәте;
- Философия һәм методология фәндәре;
- Социаль философия;
- Антропология философияһы;
- Көнбайыш философияһы тарихы;
- Рус философияһы тарихы;
- Көнсығыш философияһы;
- Тәбиғи фәндәр философияһы;
- Аң-белем философияһы;
- Техника һәм хужалыҡ философияһы;
- Глобализация философик проблемалар;
- Мәҙәниәт философияһы;
- Тарих философияһы;
- Сәйәсәт философияһы;
- Хоҡуҡ философияһы;
- Дин философияһы;
- Эстетика;
- Этика;
- Логика;
- Мәғариф философияһы;
- Виртуаль ысынбарлыҡ философияһы;
- Социаль-гуманитар фәндәрҙә философия проблемалары;
- Баһа философияһы.
Симпозиум, конференция, семинарҙар:
(исемлек комитет программаһы конгресына ебәрелгән ғаризаларҙан төҙөләсәк)
Түңәрәк өҫтәлдәр:
(исемлек комитет программаһы конгресына ебәрелгән ғаризаларҙан төҙөләсәк)
Конгреста ҡатнашыу талаптары
Программалы комитет яҡынса конгресс программаһын баҫҡандан һуң, конгресстың түбәндәге сараларына ғаризалар ҡабул итә: секциялар, конференциялар, симпозиумдар, семинарҙар, коллоквиумдар, түңәрәк өҫтәлдәр, ижади осрашыуҙар, шулай уҡ маҡсатлы ойошторолған йыйылыштар.
Ғариза 2015 йылдың 1 мартына тиклем ҡабул ителә.
Тезистарға ҡарап, үрҙә әйтелгән саралар программаға индереләсәк. Түңәрәк өҫтәлдә кәмендә 10 кеше булырға тейеш. (түңәрәк өҫтәлгә тезистар кәрәкмәй).
Иғтибар, Конгрестың һәр ҡатнашыусыһы секцияға тезис биргәндән һуң, тағы ла бер тапҡыр түңәрәк өҫтәлдең исемен атап, уның ултырышында ҡатнаша ала. Программалы комитет килгән ғаризаларҙы аңлатыуһыҙ кире ҡағыуға хоҡуҡлы. Конгрестың индивидуаль ҡатнашыусыһының ғаризаһы түбәндә әйтелгән шарттарҙы үтәргә тейеш:
- Тезистар(электрон вариант, 2000 билдә), мотлаҡ рәүештә секция исемлеге яҙылған, ба:ма шрифты TimesNewRoman (word форматында), тик бер тапҡыр һәм бер конгрестың бер сараһына ғына ҡабул ителә. (секция, сипозиум, конференция). Конгресс ҡатнашыусыһы теркәлгәндән һуң, официаль рәүештә тағы бер тапҡыр(тезис ебәрмәйенсә) түңәрәк өҫтәлдә ҡатнашыу мөмкинселегенә эйә. (был ҡатнашыу Конгресс программаһына яҙыла).
- Башта ҡатнашыусының секцияһы (симпозиум, конференция), авторҙың исем-шәрифе (тулыһынса), ғилми дәрәжәһе, ғилми исеме, ҡала, тезистарҙың, шулай уҡ түңәрәк өҫтәлдең исеме күрһәтелергә тейеш. (әгәр ҙә береһендә булһа ла ҡатнашырға теләгегеҙ бар икән).
- Конгресҡа тезистар 2015 йылдың 1 июненә тиклем ҡабул ителә.
- Ойоштороу комитеты ваҡытында һәм бөтә шарттарға тура килтерелеп ебәргән эштәр авторҙарына саҡырыу ебәрә. Һайлап алынған материалдар конгресс эше башланыр алдынан баҫылып сығасаҡ.
Ғариза биреүселәр мотлаҡ рәүештә электрон теркәү үтергә тейеш: http: // rkf2015. Bashedu.ru.
Ойоштороу комитеты килгән материалдарҙы редакторлау һәм кире ҡағыуға хоҡуҡлы. Конгрессҡа алынмаған тезистар рецензияланмай һәм кире ҡайтарылмай.
Регистрацион түләүҙәр
Конргеста ҡатнашыу өсөн регистрацион түләүҙәр РФО Президиумы иҫәбенә түбәндә күрһәтелгән размерҙа:
2015 йылдың 1 июненә тиклем
- РФО ағзалары(әгәр ҙә 2014-2015 йылда РФО –ға түләү индерһә) – 500 һум.
- Ҡалғандарға – 1500 һум.
2015 йылдың 1 июненән һуң:
- РФО ағзалары(әгәр ҙә 2014-2015 йылда РФО –ға түләү индерһә) – 1000 һум.
- Ҡалғандарға – 2500 һум.
Түләүҙәр көндөҙгө бүлектә уҡыған студенттарға һәм аспиранттарға
50 % ташлама яһай.
Сит илдән килгән ҡатнашыусылар ҙа ошо уҡ шарттарҙа ҡатнаша.
Тезистар, регистрацион түләүҙән һуң конгресс программаһына индерелә. Тезистар ҡабул ителмәһә, регистрацион взностар кире ҡайтарыла. Конгреста тезис баҫмаһы булмаһа ла ҡатнашырға була, әммә барыбер ҙә регистрацион түләү кәрәк.
Түләү РФО Президиумына түләнә. Адресы: Мәскәү ҡалаһы, Волхонка урамы, 14/ 1,102 –се бүлмә.
Аҡса күсереү өсөн банк реквизиттары:
Ҡабул итеүсе: Рәсәй философия йәмғиәте
Ҡабул итеүсенең банкы: ИНН 7704169045, КПП 770401001
ААЙ «Мәскәү банкы», Мәскәү ҡалаһы
р/c 40703810500390000079, БИК 044525219; кор. Счеты 3010180500000000219
РФО философия организацияларына ижади ултырыштар үткәрергә ғаризаларҙы конгресс эше мәлендә ебәрер кәрәк.
Конгресс сиктәрендә философия әҙәбиәтенән выставкалар, журналдар презентацияһы һәм башҡа баҫмалар тураһында мәғлүмәттәр буласаҡ.
РФО ағзаларына үҙҙәренең баҫмаларын һәм презентацияларын күрһәтә алыу мөмкинселеге булсасаҡ. Бының өсөн ғариза ебәреү зарур: ufakongress2015@mail.ru
.
Һаумыһығыҙ, Ғәфүр Ғөбәй улы!
Буласаҡ конгресҡа информацион хат ебәрәм.


text:
Гимн
Гимн — ҡағиҙә булараҡ, махсус яҙылған Алланы маҡтай торған дини йыр төрө; гимнда Алла, йәки алиһәләр, күренекле шәхестәр бөйөклөгө кәүҙәләндерелә. Гимн һүҙе грек телендәге ὕuvoς (hymnos) һүҙенән алынған, «маҡтау йыры» тигәнде аңлата. Гимн инструменталь аккомпониат менән дә, айырым да башҡарыла.
Гимн башҡарыу христиан сиркәүе өсөн ғәҙәти күренеш булһа ла, башҡа диндәрҙә лә ул күренеш яраҡлашҡан, мәҫәлән Һиндостан диндәрендә. Боронғо Грек һәм Египет мәҙәниәтендә һаҡланып ҡалған. Ноталар менән яҙылған грек тексты иң боронғо гимн өлгөһө булып тора.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Египеттә фирғәүен Ахенат яҙған «Атонды данлаусы Бөйөк Гимн»; индуизм традициялары буйынса йыйылған Ведалар; иудаизм Псаломдары (до4алары) боронғо гимндар булып тора. Көнбайышта гимн башҡарыу боронғо грек гимндары йыйынтығындағы Гомер Гимнынан башланы. Уларҙың иң боронғоһо БЭТ 7 быуатта, боронҡо грек динендәге аллаларҙы маҡтап, яҙылған. БЭТ 3 быуатта яҙылған Александрия шағиры Каллимахус гимнар йыйынтығы (Ὕuvoι) беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып ҡалған.
Сиркәү башлыҡтары латин телендәге ὕuvoς, йәки hymnus һүҙен ҡулланһа, христиан йырҙары өсөн «псамл» һүҙе ҡулланыла.[1]
Христиан гимндары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ғәҙәттә, Псалом (доға) өлгөһө буйынса, христиан гимндары, христиан Аллаһын маҡтауға йүнәлтелгән. Күптәре Иисус Христосты тураға йәки ситләтеп атай.
Боронғо замандан алып христиандар шәхси доғаларҙа һәм күмәкләп доға уҡығанда «псалом һәм башҡа дини йырҙар» йырлағандар. (Matthew 26:30; Mark 14:26; Acts 16:25; 1 Cor 14:26; Ephesians 5:19; Colossians 3:16; James 5:13; cf. Revelation 5:8-10; Revelation 14:1-5).
Христиан гимндары йыш ҡына, Раштыуа, Пасха, Изгеләр көнө кеүек, берәй миҙгелгә бағышлап доға ҡылыусының Аллаға мөнәсәбәте тураһында яҙыла. Ҡайһы берҙәре Библияны ихтирам итеү, христиан байрамдарын байрам итеүге дәртләндерә.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Entry on ὕuvoς, Liddell and Scott, A Greek-English Lexicon (Oxford: Clarendon Press, 8th edition 1897, 1985 printing), p. 1849; entry on 'hymnus,' Lewis and Short, A Latin Dictionary (Oxford: Clarendon Press 1879, 1987 printing), p. 872.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Hymn // The Oxford dictionary of Byzantium / Alexander P. Kazhdan, editor-in-chief. New York; Oxford: Oxford University Press, 1991. Vol. 2. P. 959—960.


text:
Башҡортостан егеттәре был тәңгәлдә һис тә ҡалышмай, киреһенсә, үҙәктә ҡайнай. "Беренсе башҡорт атлы полкы “Любизар” һәм "Өфө пехота полкы" тигән йәмәғәт ойошмаларын хәҙер Рәсәйҙә генә түгел, Европа илдәренең күбеһендә беләләр. Әйткәндәй, башҡорт егеттәре быйыл да Бородино яланындағы "алыш"та булып ҡайтты, әле Лейпцигтағы сараларҙа ҡатнашырға йыйыналар.
Башҡортостан егеттәре был тәңгәлдә һис тә ҡалышмай, киреһенсә, үҙәктә ҡайнай. "Беренсе башҡорт атлы полкы “Любизар” һәм "Өфө пехота полкы" тигән йәмәғәт ойошмаларын хәҙер Рәсәйҙә генә түгел, Европа илдәренең күбеһендә беләләр. Әйткәндәй, башҡорт егеттәре быйыл да Бородино яланындағы "алыш"та булып ҡайтты, әле Лейпцигтағы сараларҙа ҡатнашырға йыйыналар.
Шулай ҙа был мәсьәләне хәл итергә тырышҡан кешеләр юҡ түгел икән. Шундай шәхестәрҙең береһе яңыраҡ үҙе беҙҙең гәзит редакцияһына килеп, пландары, буласаҡ һәйкәлдең проекты менән таныштырҙы.
“Биш йылдан һуң мин донъяның хакимы булам. Бер Рәсәй генә ҡалды, ләкин мин уны иҙәсәкмен”, – тигән дә Наполеон үҙенең 600 меңлек ғәскәрен 1812 йылдың 12 июнендә сик аша үткәргән. Ә ике айҙан һуң инде…
“Ҡояш, күк күренмәгән, йәшел үлән ҡалмаған. Ер ҡан яланына әйләнгән. Кеше тәндәрен йәҙрәләр киҫәктәргә турап осорған, картечь тишкеләгән. Ҡылыстар сапҡан, штыктар ҡаҙалған…”
Бородино яланы. Уға яҡынлашҡан һайын ошо һүҙҙәр йәнде өтә, ата-бабаларыбыҙҙың иле өсөн түккән йылғалай ҡанын күҙ алдына килтерә…
Бородино яланы. Хәҙер уны өҙөк-өҙөк ҡыуаҡлыҡтар, урман ҡаплаған.
Күҙ алдына килтерегеҙ әле: тәүлек ярым автобуста һелкенеп барырға, өс төн яланда — палаткала ҡунырға, бер туҡтамаған ямғыр аҫтында тубыҡтан бысраҡ кисеп йөрөргә... Һәр кемдең хәленән килә торған эш түгел был. Ә бына 83 йәшен тултырған олпат ил ағаһы Ғиндулла Ширияздан улы Шәйәхмәтов был аҙымға икенсегә бара!
Былтыр Рәсәй киң ҡолас менән 1812 йылғы Ватан һуғышында еңеүҙең 200 йыллығын билдәләне. Юбилей йылы үтеү менән бөйөк ваҡиғаның әһәмиәте бер ҙә кәмемәй. Ә бына Бородино яланында уҙғарылған хәрби-тарихи реконструкциянан беҙҙең егеттәр бер йылда ла ситтә ҡалғаны юҡ.
Республикабыҙҙың көньяҡ төбәктәренең булмышын һәм иҡтисади үҫешен билдәләүсе төп үҙенсәлектәрҙең береһе — уларҙың баш ҡаланан алыҫлығы. Бының ыңғай яҡтары ла, киреләре лә етерлек. Төпкөлдә матур тәбиғәтебеҙ, боронғо йолаларыбыҙ, халыҡтың үҙаңы һаҡланған, әммә йыраҡ булыу сәбәпле, төбәк иҡтисади һәм социаль үҫеш йәһәтенән бер ни тиклем артта ҡала. Шуға күрә был яҡтарға ниндәй ҙә булһа ярҙам килһә, уны ҙур ҡыуаныс менән ҡабул итәләр. Республикабыҙ сәнәғәтенең арҡа һөйәге булған предприятиеларҙың береһе "Башнефть" тә халыҡ өсөн бик кәрәкле һәм файҙалы объекттар төҙөй бында.
"Башнефть" компанияһының мәрхәмәтлек йөҙөнән һалған объекттары менән танышыу маҡсатында һуңғы арала бер нисә тапҡыр сәфәргә сығырға тура килде.
Дәрестәрҙе халҡыбыҙҙың ағинәһе, Рәсәй дөйөм белем биреү мәктәптәренең почетлы хеҙмәткәре, Салауат Юлаев ордены кавалеры, яҙыусы Мәрйәм Бураҡаева алып бара. Дәрестәр гәзитебеҙҙең һәр йома һанында донъя күрәсәк.
Оло Ҡыҙыл йылғаһы, Ғимран ҡаяһы, Ҡараташ тауҙар теҙмәһе, Яҡтыкүл менән дан тотҡан Әбйәлил еренә аяҡ баҫтыҡ. Гүзәл һәм бай тәбиғәте генә түгел, башҡорт донъяһына киң билдәле шәхестәре менән дә ғорурлана был төбәк. Әле Әбйәлилгә ана шул ил үҙәге булған шәхестәребеҙ — ғалим Ким Әхмәтйәнов, яҙыусы, дәүләт эшмәкәре Рамаҙан Өмөтбаев, шағир Рәмил Ҡол-Дәүләт — рухына бағышланған музейҙы асыу тантанаһына йыйылдыҡ.
Әлмөхәмәт ауылынан сыҡҡан был арҙаҡлы өс уҙамандың ауылдаштары икмәк-тоҙ менән ҡаршыланы ҡунаҡтарҙы. Башҡортостан Яҙыусылар союзының идара рәйесе урынбаҫары Фәрзәнә Ғөбәйҙуллина, Башҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбаев, "Башҡортостан" гәзитенең баш мөхәррире Нияз Сәлимов
“Әлеге ваҡытта иң мөһим яңылыҡ тип нимәне иҫәпләйһегеҙ?” тигән һорауға ул:
– Беҙҙең табиптар тарафынан йөрәкте күсереп ултыртыу буйынса беренсе тапҡыр яһалған операцияны атар инем. Ул ҡатмарлы булған. Ваҡиға хаҡында шунда уҡ белдермәгәндәр, пациенттың үҙен яҡшы тоя башлағанын көткәндәр. Был хәл республиканың һаулыҡ һаҡлау өлкәһенә иң юғары технологиялар килеүе хаҡында һөйләй, – тип яуап бирҙе.
Район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров тантаналы митингты асты һәм эске ҡораллы бәрелештәрҙә һәләк булған егеттәребеҙ халыҡ хәтерендә мәңге һаҡланыуын билдәләне. Ғафури һәм Ауырғазы райондарының хәрби комиссары Фәйрүз Ғимаҙиев һәйкәлде ҡуйыуҙа ҙур ярҙам күрһәткән кешеләрҙе айырып билдәләне.
— Марс Хәйруллин, Ринат Яҡупов, Әлфир Исхаҡов, Вячеслав Лоскутов, Андрей Мигунов, Джамшид Ҡасимов, Марат Ишбаев һәм башҡа егеттәргә ҙур рәхмәтемде белдерәм.
Тәүге шиғри әҫәрҙәре үк өлкән ҡәләмдәштәренең иғтибарын йәлеп итте: 1980 йылда "Күрәҙә" йыйынтығы өсөн автор Татарстан комсомолының Муса Йәлил исемендәге премияһына лайыҡ булды. Ә үҙенсәлекле прозаһы Татарстанда ғына түгел, Рәсәй һәм Төркиә матбуғатында ла баҫылды. Ркаил Зәйҙулланың прозаһы йор, кинәйәгә бай, ниндәйҙер хикмәткә эйә, хикәйәләрендә икенсе, уҡыусы күҙенән йәшеренгән эске план бар. Шул уҡ ваҡытта ул урыҫ хикәйәһен дә хәтерләтә: авторҙың ваҡиғаларға, предметтарға, ғөмүмән, донъяға ҡарата ниндәйҙер алабарманлығы һиҙелә.


text:
Борсаҡҡамы, сиңерткәгәме?25-07-2017, 01:12 // Эй ултыра балыҡсы... // Баҫып сығарырға
Шуныһы отошло: беренсенән, борсаҡ икегә бүленмәй, икенсенән, йомшаҡ була. Бойҙайҙы ла шулай эшләргә мөмкин. Опто, карп, ҡорман, табан тотҡанда бойҙай ҡулланыу яҡшы. Уны асыҡ табала сода һалып бешерергә кәрәк. Бүрткәс, шул уҡ табала көнбағыш майында еңелсә генә ҡыҙҙыралар.
Һыу буйында таш мүгенә лә тоторға мөмкин. Сабаҡ, күстерә, ҡыҙылғанат эләгә.
Сиңерткәне ҡулланмаған балыҡсы юҡтыр. Һыу өҫтөнән тотоу өсөн шундай уңайлы, хатта ай яҡтыһында ла һикертеп, бағры, бәрҙе тоторға мөмкин. Сиңерткәгә ажау яҙҙан көҙгә тиклем эләгә. Бесәнлектән күп итеп йыйырға мөмкин.
Һағыҙаҡ ҡарышлауығына бөтә һаҙан ғаиләһенә ҡараған балыҡтар эләгә. Уны ҡараңғы төшөп килгәндә ояһынан алалар, һалҡын урында һаҡлайҙар. Ҡарышлауыҡ йомшаҡ була, шуға күрә осло, нәҙек ҡармаҡ кәрәк.
Бына июль айы ла етте. Балыҡсылар әллә ни уңыш менән ҡайтмай, сөнки һыуҙа аҙыҡ күбәйә, төрлө ылымыҡтар, ҡорттар, ҡарышлауыҡтар, ҡабырсаҡтар үрсегәндән-үрсей.
Оптоно тәрән ерҙәрҙә икмәк ҡатыһына, ҡорман балыҡты төнөн бер нисә селәү ҡаптырылған ырғаҡҡа, бүрттерелгән бойҙайға тоторға мөмкин. Карп, һаҙанды фасолгә, кукурузға һәм борсаҡҡа тоторға була. Ҡара балыҡ ҡалҡыуыслы ҡармаҡҡа, селәүгә эләгә. Табанды селәүгә, бойҙайға ҡармаҡлайҙар. Балыҡтар ауыр осор кисерә. Талдан, тирәктән мамыҡ ҡойола. Балыҡтар шуны ашап ауырыйҙар, был хәл өс-дүрт аҙна дауам итә.
Табан, тиҫкәре балыҡ исемен алып, балыҡсыларҙы аптырата, әммә етен орлоғон төйөп, ем һалғысығыҙҙы тултырһағыҙ, эләктермәй ҡайтмаҫһығыҙ.


text:
Республикала 1,163 миллион пенсионер бер тапҡыр бирелә торған түләү аласаҡ Фото: Олег Яровиков
Республикала 1,163 миллион пенсионер бер тапҡыр бирелә торған түләү аласаҡ
Республикала 1,163 миллион пенсионер бер тапҡыр бирелә торған түләү аласаҡ Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 14 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева /.
2017 йылдың ғинуарында Башҡортостанда 1,163 миллион эшләп йөрөгән һәм эшләмәгән пенсионер 5 мең һум күләмендә бер тапҡыр бирелә торған түләү аласаҡ. Түләүҙе тормошҡа ашырыу өсөн 5,8 миллиард һумдан ашыу аҡса талап ителә, тип хәбәр иттеләр Рәсәй Пенсия фонды Башҡортостан буйынса бүлексәһенең матбуғат хеҙмәтендә.
Түләү пенсия эшендә булған документтар нигеҙендә ғаризаһыҙ тормошҡа ашырыла. Пенсия фондына мөрәжәғәт итергә йәки ғариза яҙырға кәрәкмәй.
2017 йылдан индексациялауҙың элекке тәртибе ғәмәлдә буласаҡ.


text:
Пиреней тауҙары
Пирене́й (франц. Pyrénées, исп. Pirineos, окс. Pirenèus, кат. Pirineus, баск. Pirinioak) — Бискай ҡултығы һәм Урта диңгеҙ араһында Франция, Испания һәм Андорра илдәрендәге тау системаһы.
Оҙонлоғо — 450 км, бейеклеге — 3404 м-ға тиклем (Ането пигы). Көнбайышында эзбис һәм карст, үҙәгендә кристаллик тоҡомдар, Альп тауҙары рельефы формаһында, боҙлоҡтар (40 мең км²-ға тиклем); көнсығышта таулыҡ һирәгәйә, уйһыулыҡтар менән алышына. Тау битендә — Урта диңгеҙ буйы ҡыуаҡлыҡтары, 1800—2100 м бейеклектә ҡыуаҡтар һәм болондар. Боксит һәм тимер рудаһы ятҡылыҡтары табылған. Пиреней тауҙары мөһим климат бүлгес булып тора. Төньяғында — уртаса климат, көньяғында — субтропик.
Йыртҡыстар тарафынан үлтерелгән, һәм Пиренейҙа ерләнгән антик мифология геройы — Пирена Пиреней эпонимы булып тора[1].


text:
Сиэтл
Сиэ́тл (ингл. Seattle, шулай уҡ Сиэттл, Сиетл тип яҙыла ала) — АҠШ-тың көньяҡ-көнсығышында һәм Вашингтон штатында иң ҙур ҡала. Ҙур диңгеҙ порты. Сиэтл ҡалаһы — Кинг округынын административ үзәге. Вашингтон күле һәм Пьюджет ҡултығы араһында урынлашҡан.
Сиэтл 1851 йылдың 13 ноябрендә Артур Денни төркөмө менән һалынған һәм Нью-Йорк Алки тип аталған. Чинук диалектынан был «Киләсәк Нью-Йорк» һүҙенең тәржемәһе.
1853 йылда Девид Мэйнард ҡасабаны урындағы ырыуҙар батшаһын тәбрик итеп Сиэтл тип атарға тәҡдим бирҙе.
Вашингтон штаты Финанс Идаралығының рәсми мәғлүмәттәре буйынса 2010 йылдың 1 апрель (Алағарай) көнөнә торошло ҡалала 612 мең кеше йәшәне.
1869 йылдан ҡаланы кешеләр араһында «Король ҡалаһы» тип атанылар. Ошо исем бер портлендт күсемһеҙ мөлкәт агентлығы ҡалаға бирҙе.
1982 йылда Кинг огругы чиновниктары ҡаланын икенсе исеменә конкурс ойошторҙо. «Ғәүһәр ҡалаһы» (ингл. Emerald City) тиғән исем еңде. Шулай уҡ Сиэтлды «Аляскаға ҡапҡас», «ямғырҙар ҡалаһы», «Джет-сити» (ҡалала Boeing урынлашҡаны өсөн) тип атайҙар.
Сиэтл ҡалаһы йәшәүселәрҙе сиэтлиттар инглиз теленән тәржемә итәбеҙ.
Сиэтл күп уңыштар менән айырыла:
- Гранж стиленең тыуған урыны
- кофе эсеү мәҙәниәте (күп Америка кофейнялары Сиэтлда һалынған)
- сиэтлиттарҙың 51%-ы юғары белемле
- Джими Хендрикс, Билл Гейтс, Курт Кобейн, Брюс Ли, Марк Арм, Лейн Стенли, Кристофер Кнаб, һ. б. күренекле кешеләр Сиэтл исеме менән бәйле.


text:
Башҡорт дәүләт университетының филология факультеты деканы – Рәсәй рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары йәмғиәте вице-президенты
ӨФӨ, 2014 йыл, 12 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Екатерина Соколова/.
Башҡорт дәүләт университетының филология факультеты деканы Альмира Ямалетдинова Рәсәй рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары йәмғиәтенең вице-президенты итеп һайланды. Башҡорт дәүләт университетында хәбәр итеүҙәренсә, тәғәйенләү тураһындағы документҡа Йәмғиәт президенты Людмила Вербицкая ҡул ҡуйған.
Ойошманың уставына ярашлы, вице-президент биш йылға һайлана. Уның вазифа йөкләмәләренә дәүләт власы һәм урындағы үҙидаралыҡ органдары, йәмәғәт берләшмәләре, физик һәм юридик шәхестәр менән хеҙмәттәшлек иткәндә Йәмғиәт исеменән эш алып барыу инә.
Альмира Ямалетдинова – педагогия фәндәре кандидаты, доцент, рус теле буйынса Берҙәм дәүләт имтиханының С1 өлөшөн тикшергәндә Республика предмет комиссияһы рәйесе, 120-нән ашыу ғилми эш авторы һәм башҡорт мәктәптәре өсөн рус теле дәреслектәре авторҙашы.


text:
Ҡанат ҡуйған ойошма
Уҙған йома Учалы яҙыусылар ойошмаһы сирек быуатлыҡ юбилейын билдәләне. Учалы, Белорет, Бөрйән, Әбйәлил, Магнитогорск, Мәсетле, Силәбе ҡәләм тирбәтеүселәренә ҡанат ҡуйған, мөғжизәле әҙәбиәт донъяһына аяҡ баҫырға ярҙам иткән ойошманың матур байрамына Өфөлә йәшәгән һәм ижад иткән танылған яҙыусылар, шағирҙар, ғалимдар, әҙәбиәт донъяһын ышаныслы айҡаған урта быуын вәкилдәре, илһам шишмәләрен яңы татыған йәштәр һәм уҡыусылар килгәйне.
Бөгөнгө көндә Учалы яҙыусылар ойошмаһында 22 Рәсәй һәм Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы, Учалы яҙыусылар ойошмаһының 82 ағзаһы илһамланып ижад итә һәм ойошма эшендә актив ҡатнаша. Төрлө йылдарҙа ҡәләм тирбәтеүселәргә юл күрһәтеп барған әҙәбиәтселәр Мәүлит Ямалетдинов, Шәүлиә Зөлҡәрнәева, Әҡлимә Сафина, Эдгар Вилданов, Фәрит Хәсәнов, Ҡамса Мортазин ойошманың эшен йәнләндереүгә йөрәк һәм күңел йылыһын һалған.
Ойоштороусы һәләте көслө булған Әҡлимә Ғизетдин ҡыҙы Сафинаның ауыр йылдарҙа ла ойошманы һаҡлап алып ҡалыуы айырыуса маҡтауға лайыҡ. Уның етәкселегендә юбилейға арнап сығарылған “Ирәмәлдең ҡаурый ҡәләме” исемле сәсәндәр, яҙыусылар, шағирҙар, журналистар тураһындағы энцик- лопедик кимәлдәге библио- график белешмә-китап һәммәһе өсөн дә иң ҙур бүләк булды.
Төрлө яҡтан килгән ҡунаҡтарҙы Учалы яҙыусылар ойошмаһы бинаһы алдында икмәк-тоҙ, сәк- сәк менән ҡаршы алдылар. Уларҙы “Хазина” фольклор ансамбле йыр-бейеү, таҡмаҡтар менән сәләмләне. Һуңынан һәммәһе лә элекке “Ураҡ һәм сүкеш”, хәҙерге “Учалинская газета” редакцияһы бинаһы алдына йүнәлде. Бында 15 йыл дауамында “Ураҡ һәм сүкеш” гәзите мөхәррире булып эшләгән күренекле журналист, танылған документалист һәм йәмәғәт эшмәкәре Рәүеф Хәй улы Насировҡа таҡтаташ асылды. Уны асыу тантанаһында Башҡортостан Яҙыусылар союзы рәйесе урынбаҫары, яҙыусы Спартак Ильясов, билдәле яҙыусылар һәм журналистар Сабир Шәрипов, Рәлиф Кинйәбаев, Таңсулпан Ғарипова, ғалим, филология фәндәре докторы Зәйтүнә Шәрипова, “Учалинская газета” мөхәррире Фәнисә Таһирова, “Яйыҡ” гәзите мөхәррире Рима Солтанова, Учалы яҙыусылар ойошмаһы рәйесе Әҡлимә Сафина һәм башҡалар үҙҙәренең яҙмышын ыңғай яҡҡа үҙгәрткән шәхес тураһындағы яҡты иҫтәлектәре менән уртаҡлашты, сәскәләр һалды. Мәктәп уҡыусылары Рәүеф Хәй улы Насировҡа арналған әҙәби композиция менән сығыш яһаны һәм көслө ҡул сабыуҙар аҫтында таҡтаташты асты.
Рәүеф Насировтың тормош иптәше Тәнзилә Миңлехан ҡыҙы (һүрәттә) ошо сараны матур итеп ойошторғаны өсөн һәммәһенә лә рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе.
Учалы яҙыусылар ойошма һының 25 йыллыҡ юбилейына арналған тантаналы кисә район китапханаһында дауам итте. Учалы район хакимиәте башлығы урынбаҫары Зөһрә Гордиенко ижадсыларҙы иҫтәлекле дата менән ҡотлағандан һуң ойошма етәксеһе Әҡлимә Сафинаға, Байгилде Янбулатовҡа, Рәүеф Шаһиевҡа, Фәрит Хәсәновҡа Рәхмәт хаттары тапшырҙы һәм ойошманың эшенә ҙур баһа биреп, артабан да хакимиәт тарафынан ярҙам буласағын белдерҙе. Әҙиптәр һәм журналистар Спартак Ильясов, Таңсулпан Ғарипова, Рәлиф Кинйәбаев, Сабир Шәрипов, Рима Солтанова, Луиза Фархшатова, ғалимдар Зәйтүнә Шәрипова, Гөлнур Хөсәйенова һәм башҡалар ойошманың эшмәкәрлеген юғары баһаланы, артабан да ижади уңыштар теләне. Байрам тантанаһы слайдтар, йыр- моң, бейеүҙәр, шиғырҙар менән оҙатылып барҙы.
Эйе, һәр кемдең күңелендә илһам уты ҡабыҙған һәм артабан осоуға ҡанат биргән Учалы яҙыусылар ойошмаһы эшләне, эшләй һәм эшләйәсәк, тип ныҡлы ҡарарға килеп таралыштыҡ был саранан.
З. СӨЛӘЙМӘНОВА.


text:
Япондар Сибай предприятиеларының инновацион проекттары менән ҡыҙыҡһынды
Хәбәр итеүебеҙсә, Башҡортостанға эш сәфәре менән Японияның ITOCHU сауҙа йорто делегацияһы килде. 2 мартта ҡунаҡтар Сибайҙа булып, унда ҡала предприятиелары күргәҙмәһе һәм «Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Сибай филиалы эше менән танышты. Азия компанияһы вәкилдәре шулай уҡ ҡала хакимиәтендә урындағы ойошмалар етәкселәре менән осрашыу үткәрҙе, уның барышында хеҙмәттәшлек итеү йүнәлештәре тикшерелде.
— Осрашыуҙың төп маҡсаты партнерлыҡ мөнәсәбәттәрен юлға һалыуға ҡайтып ҡалды, — тине Сибай хакимиәте башлығының иҡтисад буйынса урынбаҫары Наил Хәлиуллин. – Япониняң ITOCHU корпорацияһы йөҙөндә беҙ потенциаль инвесторҙарҙы күрәбеҙ. Предприятиеларыбыҙ етәкселәре яғынан бер нисә инновацион проект тәҡдим ителде. Ҡунаҡтар уларҙың перспективаларын юғары баһаланы. Бигерәк тә базальт сүстән төҙөлөш материалы етештереү менән ҡыҙыҡһындылар. Япондар, айырым проекттар ҡыҙыҡһындырыу тыуҙыра, ләкин уларҙың ҡайһы берҙәрен еренә еткереп эшләргә кәрәк, тип билдәләне. Бында беҙ Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ярҙамына иҫәп тотабыҙ.
3 мартта ITOCHU вәкилдәре Белорет һәм Благовещен ҡалаларына барасаҡ. Бынан тыш, кесе йомаға БР Хөкүмәте менән IТОСHU япон корпорацияһы араһында хеҙмәттәшлек тураһында протоколға ҡул ҡуйыу, шулай уҡ төбәктең бер нисә сәнәғәт предприятиеһына барыу планлаштырылған.


text:
Башҡортостанда йәштәр инновацион форумының иң яҡшы эмблемаһына конкурс иғлан ителде
26-28 сентябрҙә Башҡортостанда йәштәр инновацион форумы үтәсәк. Уны ойоштороусылар – БР Эшҡыуарлыҡ ойошмалары ассоциацияһы һәм республиканың юғары уҡыу йорттары ҡатнашлығында БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, БР Сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрлығы.
Сара сиктәрендә БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы йәштәр инновацион форумының исеменә һәм иң яҡшы эмблема проектына конкурс иғлан итте.
Ведомствонан асыҡлауҙарынса, форум исеме һәм эмблемаһы йәштәрҙең, эшҡыуарлыҡтың һәм инновацияларҙың берҙәмлеген сағылдырырға тейеш. Логотип материалдары psd йәки cdr форматтарында тәҡдим ителергә тейеш.
Эштәр 1 сентябргә тиклем Өфө ҡалаһы, Ленин урамы, 10 адресы буйынса 27-се бүлмәлә ҡабул ителә. Телефондар: 8(347) 251-57-11, 251-14-75 (ф.); ostm@inbox.ru.
Конкурста еңеүселәргә дипломдар һәм ҡиммәтле бүләктәр тапшырыласаҡ.


text:
-Ә бейек шыршыны уратып ниндәй шыршылар урынлашҡан?
(Тәпәш шыршылар урынлашҡан).
-Тәпәш шыршыларҙың урындарын билдәләйек. (Бейек шыршының
өҫ яғында урынлашҡан, бейек шыршының аҫ яғында урынлашҡан,
бейек шыршының һул яғында урынлашҡан, бейек шыршының уң
яғында урынлашҡан). (бер шыршыны алам).
-Ҡуян үҙенең дуҫтары менән йәшенмәк уйнарға ярата икән.
Ҡуяндарҙы шыршы эргәһенә ҡуйып сығыр кәрәк. (бала ҡуя).
-Балалар, бөтә ҡуянға ла йәшенергә шыршы еттеме? (юҡ).
-Ә нисә ҡуянға етмәй? (Бер ҡуянға шыршы етмәй).
-Ҡуяндар нисәү икән әйҙәгеҙ һанап ҡарайыҡ ? (ҡуяндар 5).
-Ә ни өсөн шыршы етмәй икән, әйҙәгеҙ шыршыларҙы һанап
ҡарайыҡ әле? (Шыршылар 4).
-Уйнағанда бөтә ҡуянға ла шыршы етһен өсөн нимә эшләргә кәрәк?
(бер шыршы ҡуйыр кәрәк).
-Ҡарағыҙ әле бөтә ҡуянға ла шыршы еттеме? (Эйе, етте).
-Ҡуяндар менән шыршылар нисек булды? (тигеҙ булды).
-Шыршы менән ҡуяндар нисәшәр булды? Һанап ҡарайыҡ әле .
-Афарин , балалар был эште үтәнек, ҡуянды ҡарайыҡ әле ҡуяндың
ҡулында шар бармы? (эйе).
2 эш.
-Әйҙәгеҙ киләһе эште, тыңлайыҡ. Беҙҙең баҡсала бик тылсымлы
кишерҙәр үҫә. Кишерҙәрҙең фигураларына ҡарап өҫтәлдә ятҡан
геометрик фигуралар янына һалыр кәрәк.
- Һин кишерҙе ниндәй фигураға һалдың? Ни өсөн?


text:
Башҡорт теленән программа, IIкласс
I. Аңлатма яҙыу
Уҡыу предметының дөйөм характеристикаһы
Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 2-се класы өсөн башҡорт (дәүләт) теленән эш программаһы төҙөгәндә башланғыс дөйөм белем биреүҙең яңы федераль дәүләт стандарттары, федераль һәм республика закондары талаптары тормошҡа ашырыла:Мәғариф министрлығының 1089-сы номерлы 5.03.2004 йылғы ”Дәүләт белем биреү стандарттарының федераль компоненттарын раҫлау тураһында ”Законы «Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында» Законы, Рәсәй Федерацияһының «Мәғариф тураһында» Законы, «Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында» законы, Башҡортостан Республикаһының «Мәғариф тураһында» Законы. Эш программаһы Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан раҫланған «Башҡорт теленән программа» (Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең I-IX кластары өсөн) нигеҙендә төҙөлдө. Төҙөүселәре Толомбаев Х. А., Дәүләтшина М.С., Ғәбитова З. М., Усманова М. Г.- Ижевск: «Книгоград», 2008.
Программа йөкмәткеһе 3 йүнәлештә төҙөлгән.
Балаларҙы һөйләшергә өйрәтеү мөһим бурыс.
Тел менән әҙәби материал бергә ҡушып өйрәнелә( интеграция).
Лингвистик һәм әҙәби күренештәр, уҡыу материалы нигеҙендә, практик ҡулланыу маҡсатынан сығып өйрәнелә( коммуникатив йүнәлеш).
Маҡсаттар һәм бурыстар.
Башҡорт теленә өйрәтеү буйынса 2-се класс уҡыусылары алдында түбәндәге бурыстар ҡуйыла:
Өйрәнелгән материалдарҙы телмәрҙә ҡулланыу.
Тәҡдим ителгән темалар буйынса балаларҙың һүҙлек составын арттырыу, телмәр күнекмәләрен камиллаштырыу.
Балаларҙың оптималь уҡыу күнекмәләрен үҫтереү.
Ситуациялар, темалар буйынса һорауҙар биреү, шул һорауҙарға һүрәт, картина, текст нигеҙендә ижади яуап бирә белеү.
Темаға тап килгән шиғырҙар ятлау, йырҙар өйрәнеү һәм башҡарыу, экскурсияларҙа, уйындарҙа ҡатнашыу, концерттар әҙерләү һәм сығыш яһау. Һәр осраҡта ла телмәр төҙөү иғтибарға алына.
Әйтелеше ҡатмарлы булмаған һүҙҙәрҙе, ябай һөйләмдәрҙе тәүҙә күсереп, шунан яттан яҙыу.
Һәр тема буйынса эш барышында тыуған Республика менән танышыуҙы дауам итеү.
Башҡорт халҡына, тарихына, Башҡортостан тәбиғәтенә, сәнғәтенә, әҙәбиәтенә ихтирам тәрбиәләү.
II класта башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытыуҙың интегратив маҡсатын уҡыусыла элементар коммуникатив компетенция формалаштырыу тәшкил итә.
Элементар коммуникатив компетенция – уҡыусының типик ситуацияларҙа телдән һәм яҙма рәүештә башҡорт теле саралары ярҙамында аралашыуға әҙерлеге һәм һәләте. Шулай итеп, II класта башҡорт телен уҡытыуҙың түбәндәге маҡсаттарын билдәләп була:
уҡыусыһының телмәр мөмкинлектәрен һәм ихтыяждарын иҫәпкә алып телдән (тыңлап аңлау һәм һөйләү) һәм яҙма (уҡыу һәм яҙыу) рәүештә аралашыу оҫталығын формалаштырыу;
уҡыусыларҙы башҡорт балалар фольклоры һәм нәфис әҙәбиәт үрнәктәре менән таныштырыу; башҡа милләт вәкилдәренә ҡарата ихтирам тәрбиәләү;
уҡыусыларының телмәр, интеллектуаль һәм танып белеү һәләтен һәм уҡыу оҫталығын үҫтереү; башҡорт телен артабан үҙләштереүгә мотивация булдырыу;
башҡорт теле саралары ярҙамында уҡыусыны тәрбиәләү һәм уның төрлө яҡлы үҫешенә булышлыҡ итеү.
«Башҡорт теле» предметының эшмәкәрлекле характеры донъяны бөтөн, эмоциональ һәм актив ҡабул итеүсе башланғыс класс уҡыусыһының тәбиғәтенә тап килә.
Уҡыу предметы йөкмәткеһенең дөйөм ҡиммәттәргә ориентацияһы (йүнәлеше)
Башланғыс мәктәптә башҡорт телен өйрәнгәндә уҡыусыларҙың дөйөм телмәр үҫеше стимуляциялана; коммуникатив мәҙәниәте үҫә; дөйөм ҡиммәттәргә ориентацияһы формалаша һәм дәрестә аралашыу процесында, балалар фольклоры үрнәктәре һәм текстар менән танышҡанда әхләҡи тәрбиә нигеҙҙәре барлыҡҡа килә; сит мәҙәниәткә ҡарата толерантлыҡ формалаша.
II. Уҡыу планында предметтың урыны
Уҡыу планында башланғыс мәктәптә башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытыуға 2 класта 35 сәғәт бүленгән (аҙнаһына 1 сәғәт)
Һылтанма: эш программаһыММБ ултырышында ҡабул ителгән «Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙә башҡорт теле буйынса берҙәм талаптар»ҙы иҫәпкә алып төҙөлдө (Протокол №1 , 29 август 2014 йыл.)
Уҡыу предметын өйрәнеүҙең һөҙөмтәләре.
Шәхси һөҙөмтәләр
Башҡорт телен 2 класта өйрәнеүҙең шәхси һөҙөмтәләренә түбәндәгеләр инә: донъяны күп телле һәм мәҙәниәтле йәмғиәт булараҡҡабул итеү; үҙеңде илдең гражданины итеп тойоу; телде (шул иҫәптән башҡорт телен) төп аралашыу сараһы булараҡҡабул итеү; башҡорт теле саралары ярҙамында (балалар фольклоры, балалар әҙәбиәтенең ҡайһы бер үрнәктәре) уҡыусының башҡорт халҡының тормошо менән танышыуы.
Метапредмет һөҙөмтәләр
уҡыусының коммуникатив һәләттәрен үҫтереү; элементар коммуникатив мәсьәләне сисеү өсөн адекват тел һәм телмәр сараларын һайлау һәләтен үҫтереү;
уҡыусының танып белеү һәм эмоциональ сфераларын үҫтереү; башҡорт телен өйрәнеүгә мотивация булдырыу;
уҡытыу-методик комплекcтың төрлө компоненттары (дәреслек, аудиодиск һ.б.) менән эшләргә өйрәтеү.
Предмет һөҙөмтәләре
башҡорт теле нормалары (фонетик, лексик, грамматик) тураһында башланғыс белешмә; (курс йөкмәткеһе кимәлендә) өн, хәреф, һүҙ кеүек тел берәмектәрен табыу һәм сағыштырыу һәләте.
А. Коммуникатив сферала (башҡорт телен аралашыу сараһы булараҡ өйрәнеүҙә)
Телмәр эшмәкәрлегенең түбәндәге төрҙәрендә телмәр компетенцияһы:
һөйләү телмәрендә:
- аралашыуҙың типик ситуацияларында элементар этикет диалог алып барыу;
- элементар кимәлдә уҡыусының үҙе, ғаиләһе, дуҫы тураһында һөйләүе; предмет, картинаны һүрәтләүе; персонажды ҡыҫҡаса ҡылыҡһырлауы;
тыңлап аңлауҙа:
-уҡыусының уҡытыусы һәм класташтарының телмәрен тыңлап аңлауы; аудиояҙмаларҙағы ҙур булмаған текстарҙың йөкмәткеһен аңлауы;
уҡыуҙа:
өйрәнелгән тел материалына таянып төҙөлгән ҙур булмаған текстарҙы ҡысҡырып уҡыу;
өйрәнелгән тел материалы менән бер рәттән яңы һүҙҙәрҙе лә үҙ эсенә алған текстарҙы эстән уҡыу һәм уларҙың төп йөкмәткеһен аңлау, текстан кәрәкле информацияны табыу;
яҙма телмәрҙә:
яҙыу техникаһына эйә булыу;
үрнәк буйынса байрам менән ҡотлау һәм ҡыҫҡа шәхси хат яҙыу.
Тел компетенцияһы (тел сараларынүҙләштереү).
башҡорттеленеңөндәрендөрөҫәйтеүһәмайырыу; һүҙҙәргәһәмфразаларғадөрөҫбаҫымҡуйыу;
төрлөһөйләмтөрҙәрен интонация менәнуҡыу;
башланғысмәктәпкурсындаөйрәнелгәнуҡыуһәморфографикҡағиҙәләрҙеҡулланыу;
башланғысмәктәпкурсындаөйрәнелгәнлексикберәмектәрҙе (һүҙҙәр, һүҙбәйләнештәр, баһалаулексикаһы, телмәрклишелары) һәм грамматик күренештәрҙетаныуһәмтелмәрҙәҡулланыу.
Социомәҙәни компетенция.
географикатамаларҙы, билдәлебалаларәҫәрҙәренеңперсонаждарын, популяр әкиәттәрҙеңсюжеттарын, балаларфольклорыныңҙурбулмағанәҫәрҙәрен (шиғырҙар, йырҙар) белеү;
Б. Таныпбелеүсфераһы:
айырымөндәр, хәрефтәр, һүҙҙәр, һүҙбәйләнештәр, ябайһөйләмдәркимәлендәбашҡортһәм рус телдәренеңкүренештәренсағыштырабелеү;
башланғысмәктәптематикаһыкимәлендәөлгөбуйынсакүнегеүҙәрэшләйбелеү;
ҡағиҙәләр, таблицаларҙыҡулланабелеү;
үҙ-үҙеңдебашланғыс класс уҡыусыһыкимәлендәбаһалайбелеү;
В. Дөйөмҡиммәттәргәйүнәлешсфераһында:
башҡорттеленфекер, хис-тойғо, эмоцияларҙыбелдереүсараһыбулараҡҡабулитеү;
балалар фольклоры ярҙамындабашҡортхалҡыныңрухиҡиммәттәренүҙләштереү.
Г. Эстетик сферала:
башҡорттелендәгехис-тойғоһәмэмоцияларҙыбелдереүсесараларҙыүҙләштереү;
балаларәҙәбиәтеүрнәктәременәнтанышҡандаматурлыҡтытанырғаөйрәнеү.
Д. Хеҙмәтсфераһында:
- уҡыупроцесындабилдәләнгәнпланғаярашлыэшләйбелеү.
III.Телмәрҙең тематик йөкмәткеһе.
Һөйләү һәм яҙма телмәрҙең йөкмәткеһе белем биреү һәм тәрбиәүи маҡсаттарға , башланғыс класс уҡыусыһының йәш үҙенсәлектәренә тап килә һәм түбәндәге темаларҙы үҙ эсенә ала:
Башҡорт теленең үҙенсәлекле хәрефтәрен һәм өндәрен өйрәнеү.
Танышыу. Һаулыҡ һорашыу.
Мин һәм минең ғаиләм. Минең яратҡан шөғөлөм. Көн тәртибе. Магазин: кейем-һалым, аяҡ кейеме, аҙыҡ-түлек алыу. Яратҡан ризығым. Ғаилә байрамдары: тыуған көн, Яңы йыл. Бүләктәр.
Минең дуҫтарым. Йорт хайуандары.
Минең мәктәбем. Класс бүлмәһе, уҡыу предметтары, уҡыу әсбаптары. Дәрестәр.
Тирә яҡтағы донъя. Минең йортом/ квартирам/ бүлмәм: бүлмәләр, йыһаздар. Тәбиғәт. Йорт хайуандары һәм ҡырағай хайуандар. Яратҡан миҙгелем. Һауа торошо.
Тыуған илем. Башҡортостандың баш ҡалаһы. Әҙәбиперсонаждар. Балалар фольклоры.
Коммуникативоҫталыҡтар.
Һөйләүтелмәре
Диалогик форма:
типик ситуацияларҙа диалог алыпбарыу;
һорау-яуапрәүешендәге диалог.
Монологик форма:
- телмәрҙеңтөпкоммуникативтөрҙәрен (тасуирлау, хикәйәләү, ҡылыҡһырлау) ҡулланыу.
Тыңлапаңлау
- уҡыусыныңуҡытыусыһәмкласташтарыныңтелмәренаңлауы;
өйрәнелгән тел материалынатаяныпэшләнгәнаудиояҙмалағыҙурбулмағантекстарҙыаңлау.
Уҡыу
башҡорттелематериалынатаяныпэшләнгәнҙурбулмағантекстарҙыҡысҡырыпуҡыу;
өйрәнелгәнматериалдыһәмбернисәяңыһүҙҙеүҙэсенәалған тексты эстәнуҡыуһәмаңлау, текстанкәрәклеинформациянытабыу (персонаждарҙыңисемдәре, географикатамаларһ.б.).
Яҙыу
текстанһүҙҙәр, һүҙбәйләнештәрһәмһөйләмдәрҙекүсерепяҙыуоҫталығы;
Тел сараларыһәмуларҙыҡулланыукүнекмәләре.
Графика, каллиграфия, орфография.
Башҡорттеленең алфавиты. Йы, йе, йө, йү, йәҡушымсалары. Өнһәмхәрефтең тап килеүе. Уҡыуҡағиҙәләре. Төпорфографикҡағиҙәләр. Һүҙҙәрҙеңдөрөҫяҙылышы.
Телмәрҙең фонетик яғы.
Башҡорттеленең специфик өндәрендөрөҫәйтеүһәмишетеү. Төпорфоэпикнормалар. Башҡорттелендәбаҫым. Һөйләмдеңинтонационтөрҙәре.
IV. Әҙерлек кимәленә талаптар
Телмәр эшмәкәрлегенең түбәндәге төрҙәрендә телмәр компетенцияһы:
һөйләү телмәрендә:
- аралашыуҙың типик ситуацияларында элементар этикет диалог алып барыу;
- элементар кимәлдә уҡыусының үҙе, ғаиләһе, дуҫы тураһында һөйләүе; предмет, картинаны һүрәтләүе; персонажды ҡыҫҡаса ҡылыҡһырлауы;
тыңлап аңлауҙа:
уҡыусының уҡытыусы һәм класташтарының телмәрен тыңлап аңлауы; аудиояҙмаларҙағы ҙур булмаған текстарҙың йөкмәткеһен аңлауы;
уҡыуҙа:
өйрәнелгән тел материалына таянып төҙөлгән ҙур булмаған текстарҙы ҡысҡырып уҡыу;
өйрәнелгән тел материалы менән бер рәттән яңы һүҙҙәрҙе лә үҙ эсенә алған текстарҙы эстән уҡыу һәм уларҙың төп йөкмәткеһен аңлау, текстан кәрәкле информацияны табыу;
яҙма телмәрҙә:
яҙыу техникаһына эйә булыу;
үрнәк буйынса байрам менән ҡотлау һәм ҡыҫҡа шәхси хат яҙыу.
Тел компетенцияһы (тел сараларынүҙләштереү).
башҡорттеленеңөндәрендөрөҫәйтеүһәмайырыу; һүҙҙәргәһәмфразаларғадөрөҫбаҫымҡуйыу;
төрлөһөйләмтөрҙәрен интонация менәнуҡыу;
Социомәҙәни компетенция.
географикатамаларҙы, билдәлебалаларәҫәрҙәренеңперсонаждарын, популяр әкиәттәрҙеңсюжеттарын, балаларфольклорыныңҙурбулмағанәҫәрҙәрен (шиғырҙар, йырҙар) белеү;
Б. Таныпбелеүсфераһы:
айырымөндәр, хәрефтәр, һүҙҙәр, һүҙбәйләнештәр, ябайһөйләмдәркимәлендәбашҡортһәм рус телдәренеңкүренештәренсағыштырабелеү;
өлгөбуйынсакүнегеүҙәрэшләйбелеү;
ҡағиҙәләрҡулланабелеү;
үҙ-үҙеңдебашланғыс класс уҡыусыһыкимәлендәбаһалайбелеү;
В. Дөйөмҡиммәттәргәйүнәлешсфераһында:
башҡорттеленфекер, хис-тойғо, эмоцияларҙыбелдереүсараһыбулараҡҡабулитеү;
балалар фольклоры ярҙамындабашҡортхалҡыныңрухиҡиммәттәренүҙләштереү.
Г. Эстетик сферала:
башҡорттелендәгехис-тойғоһәмэмоцияларҙыбелдереүсесараларҙыүҙләштереү;
балаларәҙәбиәтеүрнәктәременәнтанышҡандаматурлыҡтытанырғаөйрәнеү.
Д. Хеҙмәтсфераһында:
уҡыупроцесындабилдәләнгәнпланғаярашлыэшләйбелеү.
Уҡыусыларҙың белем кимәленә талаптар
Уҡыу йылы аҙағында 2 -класс уҡыусылары түбәндәге белем һәм күнекмәләргә эйә булырға тейеш:
1. Һөйләгәнде йәки уҡығанды аңлай алыу (аудирование):
уҡытыусының, иптәшенең һөйләгәнен, уҡығанын аңлай алыу;
иҫәнләшеү, һаубуллашыу, рәхмәт әйтеү, ғәфү үтенеү, үтенесте белдереү, рөхсәт һорау (телмәр этикеты);
текстың йөкмәткеһе, ситуация буйынса һорау биреү.
2. Уҡыған текст буйынса, күҙәтеүҙәр нигеҙендә һөйләй белеү, ситуацияға ярашлы һөйләшеү (говорение):
бәләкәй күләмле текстың йөкмәткеһен һөйләү,
һүҙлек һүҙҙәрен белеү, уларҙы дөрөҫҡулланып һөйләү,
диалог төҙөү, төркөмдәрҙә һөйләшеү,
үҙең, ғаилә ағзалары, уларҙың исемдәрен белеү, һөнәр-шөғөлдәре, туғанлыҡ мөнәсәбәте һ.б. тураһында һөйләү,
ваҡиғаға, персонажға үҙ мөнәсәбәтеңде әйтеп биреү,
башҡорт теленән руссаға һәм киреһенсә тәржемә итеү.
3. Уҡыу (чтение):
тексты дөрөҫ, шыма, талғын уҡыу (орфоэпик нормалар нигеҙендә),
поэтик әҫәрҙәрҙе дөрөҫ интонация менән уҡыу,
уҡыған текстың йөкмәткеһен билдәләй алыу, персонаждарын әйтеү,
текстан һорауҙарға яуаптар табыу, уҡып күрһәтеү.
4. Яҙыу (письмо):
хәрефтәрҙе матур, дөрөҫ, тейешле кимәлдә тоташтырып яҙыу,
ҙур булмаған тексты күсереп яҙыу,
шундай уҡ текст буйынса йә картина нигеҙендә 2-3 һорауға яуап яҙыу,
бирелгән ситуация буйынса 2-3 һөйләмдән торған текст яҙыу
ныҡлы әҙерлектән һуң өйрәтеү характерындағы диктант, изложение, инша яҙыу (программала күрһәтелгән нормалар күләмендә).
Уҡыусыларҙың белемдәрен баһалау нормалары.
1. Балаларҙың уҡыу һәләтлектәрен баһалау.
Уҡыу техникаһын тикшереү.
Ижекләп уҡыу күнекмәләрен формалаштырыу. Уҡыусының индивидуаль темпына ярашлы тиҙлек менән һүҙҙәрҙе тотош уҡыу. Һүҙҙәрҙе, һүҙбәйләнештәрҙе, һөйләмдәрҙе һәм ҡыҫҡа текстарҙы аңлы уҡыу. Дөрөҫ интонация һәм пауза менән уҡыу. Аңлы һәм тасуири уҡыу күнекмәләрен үҫтереү.
Ҡысҡырып уҡыу.
Ижекләп уҡыуҙан уҡыусының индивидуаль темпына ярашлы тиҙлек менән һүҙҙәрҙе аңлы рәүештә тотош уҡыуға күсеү. Уҡыу тиҙлеген эҙмә-эҙлекле үҫтереү.
Эстән уҡыу.
Эстән уҡығанда әҫәрҙең мәғәнәһен аңлау. Уҡыуҙың төрөн билдәләү. Текстан кәрәкле информация таба белеү.
Балаларҙың уҡыу тиҙлеге минутына түбәндәгесә билдәләнә:Класс
Һүҙ
Билдә
Эстән уҡыу
2
30-40
100-120
35-40
2. Яҙма эштәрҙең төрҙәре, күләме һәм уларҙы баһалау нормалары.
Яҙма эштәрҙең төрҙәре:
1) һүҙҙәрҙе, фразаларҙы һәм һөйләмдәрҙе күсереү;
2) диктант;
Һаналған яҙма эштәрҙең башланғыс кластарҙа үткәрелә торғандары элементар характерҙа, өйрәтеү маҡсатында һәм ныҡлы әҙерлектән һуң ғына яҙҙырыла. Әҙерлек эштәре төрлөсә булырға мөмкин: һүҙҙәрҙе, һөйләмдәрҙе яҙыр алдынан бер нисә тапҡыр телдән әйттереү, ниндәй хәрефтәр яҙылыуын анализлау, ҡағиҙәләрҙе ҡабатлау һ.б.
Контроль характерҙағы яҙыу эштәренең һаны уҡыу йылы эсендә түбәндәгесә тәҡдим ителә:Эш төрҙәре
Класс
2
Күсереп яҙыу
2
Һорауҙарға яуаптар яҙыу
-
Диктант
1
Изложение
-
Инша
-
Бөтәһе
3
Методтар:
күҙәтеү;
яуап һайлау;
ҡыҫҡа яуап;
башҡарыу процесын баһалау;
башҡарыу процесын һәм һөҙөмтәһен баһалау;
портфолио
V. Әҙәбиәт
Башҡортса – русса мәҡәлдәр һәм әйтемдәр һүҙлеге. – Өфө: Китап, 1994.
Башҡорт теле таблицаларҙа, схемаларҙа hәм ҡағиҙәләрҙә. Әүбәкирова З.Ф.– Өфө, 2006.
Ғәбитова З.М. Телмәр үҫтереү дәрестәре. – Өфө: Китап, 2009.
Давлетшина М. С. Методика преподавания башкирского языка(1часть) - Уфа,2010г.
Давлетшина М. С., Габитова З.М. Методика преподавания башкирского языка (2 часть) - Уфа,2011г.
Нафикова З.Г., Валеева В.В. Наглядно-дидактическое пособие по усвоению башкирского языка (на баш.яз.) Эдвис, 2008 г.
Рус телле мәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыу.Методик күрһәтмә.Ғәбитова З.М.,Баһаутдинова М.И.,Йәғәфәрова Г.Н.,Йәғәфәров Р.Ғ. БМҮИ нәшриәте.Өфө, 2008.
Тулумбаев Х. А., Давлетшина М. С. Башкирский язык ( учебник для 1 класса русскоязычных школ) - Уфа, 2011
Тулумбаев Х. А., Давлетшина М. С. Башкирский язык ( учебник для 2 класса русскоязычных школ) - Уфа, 2012г.
Әүбәкирова З.Ф., Әүбәкирова Х.E., Дилмөхәмәтов М.И. Мин башҡортса уҡыйым – Өфө: Китап, 2007.
Тел төҙәткестәр, тиҙәйткестәр, һанамыштар. Төҙөүселәр: Иҫәнғолова Ә.Ф., Дәүләтҡолова Г.Ш. – Өфө: Эшлекле династия, 2008.
«Аҡбуҙат» журналы.
Ял минуттары өсөн күнегеүҙәр. Методик ҡулланма. Төҙөүселәр: Иҫәнғолова Ә.Ф., Дәүләтҡолова Г.Ш. – Өфө: Эшлекле династия, 2008.
1-4 –се кластар өсөн электрон дәреслек. Балҡортостан иле.
Күңелле минуттар. М.И. Баһаутдинова. Өфө: Китап, 2003
Программа по башкирскому языку для русскоязычных учащихся I - XI классов школ с русским языком обучения. Составители программы: М.Г.Усманова, Х.А.Тулумбаев, М.С.Давлетшина, З.М.Габитова - Ижевск: "Книгоград", 2008.
Һүҙлектәр
1. Ураксин З. Г. Русско-башкирский словарь. Уфа, 2005.
2. Саяхова Л.Г., Усманова М.Г. Башкирско-русский словарь. Санкт- Петербург, 2005 г.
Методик ҡулланмалар
Аҙнабаева Ф.Г., Йылҡыбаева Г.Р., Нарынбаева А.З. һ.б. Гөлбостан: Балалар баҡсаһында телмәр үҫтереү өсөн методик ҡулланма. – Өфө: Китап, 2008.
Азнабаева Ф.Г.. Фаизова М.И.. Русский язык в национальном дошкольном образовательном учреждении. – Уфа:Китап,2010.
Аслаев Т.Х., Атнағолова С.В. Башланғыс мәктәптә телмәр мәҙәниәтен үҫтереү дәрестәре.- Өфө:Китап,2009.
Башҡорт телен уҡытыу методикаһы. Дәүләтшина М.С. // Өфө, Китап, 2010.
Башҡортса – русса мәҡәлдәр һәм әйтемдәр һүҙлеге . // И.М.Ғарипов. Өфө, Китап, 1994
Башҡорт телен уҡытыуҙа актив формалар һәм алымдар. Толомбаев Х.А., Асанбаева Р.Р., Өфө, БМҮИ, 2006
Башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән традицион булмаған дәрестәр. // Баһауетдинова М.И, Йәғәфәрова Ғ.Н., Өфө, Информреклама, 2003.
Башкирский язык для начинающих. Ф.Г. Хисамитдинова, З.Я. Шарипова, В.И. Хажин. Уфа, Баш. книжное изд-во, 1991.
Беҙ башҡортса уҡыйбыҙ.(1-2) .// Толомбаев Х.А. Дәүләтшина М.С. Өфө, Китап, 2002.
Габитова З.М. методические рекомендации и организация работы по обучению башкирскому языку в русской школе.- Уфа: Китап, 2006.
Ғәбитова З.М., Баһауетдинова М.И. Рус телле мәктәптәрҙә башҡорт теле уҡытыу. Методик күрһәтмә. – Өфө: Китап, 2008
Ғәбитова З.М. Телмәр үҫтереү дәрестәре. Башҡорт телен дәүләт теле итеп өйрәнеүселәр өсөн.- Өфө: Китап, 2009.
Изучаем башкирский язык. Интенсивный курс обучения. .// Усманова М.Г. Өфө, Китап, 2011.
Йәш уҡытыусыға ярҙамға // Абуталипова Р.Ә. Өфө, Китап, 2003.
Нафиҡова З.Ғ., Аҙнабаева Ф.Г. Тылсымлы өндәр. Методик ҡулланма . - Өфө:Китап, 2010
Рус телле мәктәптәрҙә башҡорт телен туған тел булараҡ өйрәнеүсе башланғыс кластар өсөн эш программалары.// Ғәбитова З.М., АбдуллинаМ.Ф.. Өфө, Китап, 2011.
Рус телле мәктәптәрҙә башҡорт телен туған тел булараҡ өйрәнеүсе башланғыс кластар өсөн эш программалары.// Ғәбитова З.М., АбдуллинаМ.Ф.. Өфө, Китап, 2011.
Уҡытыусының тел буйыса уҡыу- уҡытыу методик комплекты (комплексы):
Урыҫ мәктәптәренең 1 классы өсөн “Башҡорт теле”дәреслегенә методик күрһәтмәләр.// Толомбаев Х.А. Өфө, Китап, 2001.
Урыҫ мәктәптәренең башланғыс синыфтарында башҡорт телен уҡытыу үҙенсәлектәре / Шарапов И.Ә. Өфө, Китап, 1997.
Урыҫ мәктәптәрендә башҡорт телен уҡытыуҙы ойоштороу буйынса методик кәңәштәр // Ғәбитова З.М., Толомбаев Х.А. Өфө, Китап, 2006.
Баҫма пособиялар: таблицалар, портреттар.
Ишетеп- күреү (экранно – звуковые) пособиялар: видеофильмдар, аудиояҙмалар.
ИКТ: компьютер, телевизор.
Уҡыу- практик ҡоролмалар: магнитлы класс таҡтаһы.
Перечень образовательных Интернет- ресурсов
Сайт, посвященный изучению башкирского языка - http://tel.bashqort.com/home
Электронный журнал учителей башкирского языка и литературы - http://ostaz.ru/
Башкирский языковой портал - http://bashkort-tele.narod.ru/
Башкирский форум - http://www.bashforum.net/http://bashkort-tele.livejournal.com/
www.morb.ru Официальный сайт Министерства образования Республики Башкортостан
www.edu.ru Федеральный портал "Российское образование"
www.минобрнауки.рф.минобрнауки.рф Министерство образования и науки РФ
http://www.pravitelstvorb.ru/ Официальный сайт Правительства Республики Башкортостан
www.apkpro.ru Академия повышения квалификации и профессиональной переподготовки работников образования
www.ege.edu.ru официальный информационный портал ЕГЭ
www.zankov.ru Образовательная система Л.В.Занкова
kpolyakov.narod.ru Методические материалы и программноеобеспечениедля школьников и учителей
window.edu.ru информационная система "Единое окно доступа к образовательным ресурсам"
school-collection.edu.ru единая коллекция цифровых образовательных ресурсов
fcior.edu.ru федеральный центр информационно-образовательных ресурсов
Номер материала: ДБ-048689
Не нашли то что искали?
Вам будут интересны эти курсы:


text:
Халыҡ-ара стандарт серия номеры
Халыҡ-ара стандарт серия номеры (ингл. International Standard Serial Number — ISSN) — теләһә ҡайһы ваҡытлы матбуғат баҫмаһының ҡайҙа, ниндәй телдә, ниндәй йөрөтөүселә баҫылыуына ҡарамаҫтан, уны идентификациялау мөмкинлеген биргән уникаль номер. Һигеҙ һандан тора. Һигеҙенсе һаны — алдағы ете һандан һәм 11 модуле буйынса иҫәпләп сығарыла торған контроль һан. Кириллица хәрефтәрен латинсаға транслитерациялау өсөн 1995 йылғы халыҡ-ара ISO 9 стандарты ҡулланыла.
Йөкмәткеһе
Барлыҡҡа килеү тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
ISSN биреү ҡағиҙәләрен билдәләгән ISO 3297 стандарты 1975 йылда индерелә. ISSN биреү барышына 75 милли үҙәктән идара ителә. Уларҙың эшмәкәрлеген ЮНЕСКО менән Франция хөкүмәте булышлығында Парижда урынлашҡан Халыҡ-ара үҙәк көйләй.
Стандарттың тәғәйенләнеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был стандарт серия номерҙары бөтә донъяла киң ҡулланыла: улар китапханаларға, матбуғатҡа яҙҙырыусы агентлыҡтарға, мәғлүмәт өлкәһендә эшләгән тикшеренеүселәргә һәм ғалимдарға, яңылыҡ агентлыҡтарына һәм башҡаларға кәрәк. ISSN ойошмалары селтәре халыҡ-ара хеҙмәттәшлектең киң күләмле программаһын тормошҡа ашыра.
ISSN нәшерселәргә, китап менән сауҙа итеүселәргә, китапханасыларға, ғилми хеҙмәткәрҙәргә бөтә донъяла танылған ысул менән ихтыяжға ҡарап ваҡытлы матбуғатты тотҡарлыҡһыҙ таратырға, баҫмаларҙы эҙләүҙе һәм уларға заказ биреүҙе, ваҡытлы матбуғат баҫмаһын эшләүҙе һәм ҡулланыусыға еткереүҙе камиллаштырырға мөмкинлек бирә.
ISSN һәр бер ваҡытлы матбуғат баҫмаһының уникаль идентификаторы һәм сығарылыш мәғлүмәттәре йыйылмаһының мотлаҡ элементы булып тора. Һанлы ISSN нигеҙендә сериялы баҫмаларҙың штрих-коды төҙөлә.
ISSN системаһы 130-ҙан ашыу илдә ҡулланыла. Баҫмаға төшөрөлгән һанлы код түбәндәге мөмкинлектәрҙе бирә:
- локаль кодтарҙан баш тартыу;
- оҙатыу документацияһының һанын кәметеү;
- нәшриәттәрҙең полиграфия предприятиелары, матбуғат таратыусылар һәм китапханалар менән мөнәсәбәттәрен ябайлаштырыу;
- баҫмалар тураһындағы мәғлүмәтте автоматлаштырылған системаларҙа ISSN ярҙамында милли һәм халыҡ-ара кимәлдәрҙә эҙләү, средстволарҙы, көстө экономиялау һәм башҡалар.
ISSN Милли агентлығы Рәсәй китап палатаһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1989 йылда СССР-ҙа ГОСТ 7.56-89 индерелә, ул 2003 йылдың 1 ғинуарынан ГОСТ 7.56-2002 менән алмаштырыла.
2016 йылдың 1 ғинуарынан РКП составында Рәсәйҙәге ISSN Милли агентлығы эшләй башлай[1]. ISSN Милли агентлығы 2015 йылдың 3 декабрендә ойошторола, шул саҡта Халыҡ-ара ISSN үҙәге менән ИТАР-ТАСС араһында Рәсәй Федерацияһының ISSN Милли үҙәген ойоштороу тураһында эш килешеүенә ҡул ҡуйыла. Милли агентлыҡ үҙенең эшмәкәрлеген Халыҡ-ара ISO 3297-2007 стандарты, ГОСТ 7.56-2002 һәм Документтарҙың мотлаҡ данаһы тураһындағы Федераль закон (77-ФЗ) буйынса алып бара.
Шулай уҡ ҡара[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Международный стандартный книжный номер (ISBN)
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ISSN International Centre (инг.)(инг.)
- JournalSeek (инг.)(инг.) — журналдар тураһында категориялаштырылған иң эре түләүһеҙ мәғлүмәт базаһы.
- WorldCat — библиографик эҙләгес.
- ГОСТ 7.56-89 Мәғлүмәт, китапхана һәм нәшриәт эше буйынса стандарттар системаһы. Баҫмалар. Сериялы баҫмаларҙың халыҡ-ара стандарт нумерацияһы.


text:
Газ двигателе менән “НефАЗ” автобусы халыҡ-ара күргәҙмәгә ҡуйылған
Бөгөн Мәскәүҙә, «Крокус-Экспо» күргәҙмә үҙәгендә асылған «GasSUF-2009» халыҡ-ара күргәҙмәһендә газ двигателе менән «НефАЗ-5299-30-31» тәпәш иҙәнле ҡала автобусы күрһәтелә. Нефтекама автозаводы яңылығы баш предприятие – «КамАЗ» асыҡ акционерҙар йәмғиәте продукцияһы өлгөләре иҫәбендә ҡуйылған. Уның газ двигателе «Евро-4» стандарттарына тап килә.
«GasSUF-2009»ҙың төп темаһы – газ бүлеү һәм тәбиғи газды һөҙөмтәле файҙаланыу технологиялары баҙарын үҫтереү. «GasSUF» күргәҙмәһендә автотехниканы газ яғыулығына күсереп йыһазландырыу технологиялары, тәбиғи газды шыйыҡландырыу, һаҡлау һәм йөрөтөү өсөн ҡорамалдар, шулай уҡ энергияны һаҡлаусы технологиялар тәҡдим ителә.
Өҫтәп шуны ла әйтергә кәрәк, Евросоюз илдәрен үҫтереү программаһы менән 2020 йылға автомобилдәрҙең дүрттән бер өлөшөн яғыулыҡтың альтернатив төрҙәренә күсереү планлаштырыла.


text:
Башҡортостанда квалификациялы экологтар әҙерләү системаһын оптималләштереү зарур
Көн элгәре Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығында үткән Йәмәғәт экология советы ултырышында тирә-яҡ мөхитте һаҡлау һәм тәбиғәт ресурстарын һаҡсыл файҙаланыу мәсьәләләре тикшерелде.
— Әлеге ваҡытта ил алдында торған яңыртыу буйынса ҙур мәсьәләләрҙе хәл итеү инновацион ысулдарҙы, заманса технологияларҙы һәм фәнни тикшеренеүҙәрҙең барлыҡ тармаҡтарындағы, шул иҫәптән тирә-яҡ мөхитте һаҡлау һәм тәбиғәттән файҙаланыу өлкәһендәге йәш ғалимдар һәм белгестәр энергияһын ҡулланыуҙы талап итә, — тип иҫәпләй геология-минералогия фәндәре докторы, Бөтә Рәсәй тәбиғәтте һаҡлау йәмғиәтенең Башҡортостан төбәк бүлексәһе рәйесе Сабир Мостафин.
Бөгөнгө көнгә республиканың ете ғилми учреждениеһында экологик тикшеренеүҙәр алып барыла. Төбәктең ете юғары уҡыу йортонда экология буйынса белгестәр әҙерләнә, тип хәбәр иттеләр министрлыҡтың матбуғат хеҙмәтенән.
Сабир Мостафин тотороҡло үҫеш стратегияһын һөҙөмтәле тормошҡа ашырыуҙы тәьмин итеү, республикала тирә-яҡ мөхит сифатына идара итеүҙе һәм прогнозлауҙы оптималләштереү өсөн үҙ тәҡдимдәрен еткерҙе. Атап әйткәндә, ул тәбиғәттән файҙаланыу өлкәһе өсөн квалификациялы белгестәр әҙерләү системаһын оптималләштерергә тәҡдим итте.


text:
«Өфө трикотажы» «Текстильлегпром» федераль күмәртә йәрминкәһендә ҡатнаша
28 февралдән 2 мартҡа тиклем Мәскәүҙә «Текстильлегпром» 38-се федераль күмәртә күргәҙмә-йәрминкәһе үтәсәк. Унда «Өфө трикотажы» компанияһы (Өфө трикотаж фабрикаһы) ла ҡатнашасаҡ. Башҡортостан предприятиеһы күргәҙмәлә үҙенең «Яҙ-2012» тип аталған яңы кейем коллекцияһын тәҡдим итергә ниәтләй.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, Өфө «трикотажкаһы» былтыр көҙ 37-се «Текстильлегпром-2011» федераль күмәртә күргәҙмә-йәрминкәһе дипломанты булғайны. Ул ваҡытта Өфө модельерҙары менән ижад ителгән яңы көҙгө-ҡышҡы трикотаж коллекцияһы уға «Текстильлегпром»да иң яҡшыларҙың береһе булырға ярҙам итте.
«Текстильлегпром» федераль текстиль һәм еңел сәнәғәт тауарҙары һәм ҡорамалдары күмәртә йәрминкәһе — был тематика буйынса махсуслашҡан Рәсәйҙәге иң ҙур сара. Ул туҡыу, еңел сәнәғәт һәм уларға ҡағылышлы башҡа тармаҡтарҙың бөтә төр тауарҙарын күрһәтеүсе бер нисә салондан тора.
«Текстильлегпром» күмәртәләп һатыу йәрминкәһе башлыса ватан производствоһын үҫтереүгә һәм Рәсәй тауарҙары баҙарын формалаштырыуға йүнәлтелгән. Шуға ла ҡатнашыусыларҙың күбеһе — Рәсәй предприятиелары.
Йола буйынса федераль күмәртә күргәҙмә-йәрминкәһе Рәсәй Сауҙа-сәнәғәт палатаһы, Мәскәү хөкүмәте, шулай уҡ Рәсәй Сәнәғәтселәр һәм эшҡыуарҙар союзы ҡанаты аҫтында үтәсәк.


text:
21 февраль – бөтә донъя Халыҡ-ара туған тел көнө.
Ер шарында алты мең төрлө тел бар. Әммә улар өҙлөкһөҙ кәмей. Тап шуларҙы һаҡлау, үҫтереү маҡсатында ЮНЕСКО 2000 йылда Халыҡ-ара туған тел көнөн айырым билдәләй башланы. Шулай итеп, 21 февраль – бөтә донъя Халыҡ-ара туған тел көнө.
Телде үҫтереү, һаҡлау һәм киләсәк быуынға тапшырыу – ул һәр бер кешенең оло бурысы. Тарихҡа күҙ һалһаҡ, элек-электән башҡорт улдары туған тел, әсә теле өсөн яуға күтәрелгән. Бөгөн беҙ тыныс заманда йәшәүебеҙгә ҡарамаҫтан, башҡорт телебеҙ яҡлауға, ҡурсалауға мохтаж.
Беҙҙең лицей уҡыусылары ла был саранан ситтә ҡалманы. Туған телебеҙгә арнап «йондоҙло сәғәт» уйынын үткәрҙек. Сарала 3а класы уҡыусылары актив ҡатнашты.Ишбаева Әдилә еңеүсе булып сыҡты. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте укытыусыһы Ә.Ә.Ялалова телсе ғалимдарға арналған презентациялар,китаптар күргәҙмәһе ойошторҙо.


text:
Өфөлә Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһының III съезы үтә
ӨФӨ, 2015 йыл, 13 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
28 апрелдә Өфөлә Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһының III съезы үтә. Ойошма республикала йәшәгән халыҡ вәкилдәренең 30-ҙан ашыу рәсми теркәлгән милли-мәҙәни берекмәләрен берләштерә. Власть органдары менән милләт-ара мөнәсәбәттәрҙе камиллаштырыуға йүнәлтелгән һөйләшеү алып барыу, Башҡортостанда тыныслыҡты һәм татыулыҡты һаҡлау уның бурыстарының береһе булып тора.
«Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы» төбәк йәмәғәт ойошмаһы советы рәйесе Әхәт Мостафин һөйләүенсә, буласаҡ съездың программаһы киң һәм төрлө.
— Беҙ Ассамблеяның Уставына үҙгәрештәр индерергә теләйбеҙ. Асылда Советтың бер рәйесе урынына өс рәйестәш буласаҡ. Элек улай түгел ине. Улар республикалағы төп өс халыҡтың вәкиле булыр, моғайын, — тип аңлатма бирҙе Әхәт Мостафин.
Съезда Ассамблея Советының яңы составы һайлана. Форумда ҡатнашыусылар Башҡортостандағы бөтә милли-мәҙәни үҙәктәрҙең халыҡ ижады күргәҙмәһен ҡарай ала. Шулай уҡ китаптар һәм белем биреү программалары ла тәҡдим ителә.


text:
«Башҡортостан — бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереү биләмәһе» проекты илдә иң яҡшыһы тип танылды Фото: Башҡортостан Иҡтисади үҫеш министрлығы
«Башҡортостан — бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереү биләмәһе» проекты илдә иң яҡшыһы тип танылды
«Башҡортостан — бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереү биләмәһе» проекты илдә иң яҡшыһы тип танылды Фото: Башҡортостан Иҡтисади үҫеш министрлығы
ӨФӨ, 2016 йыл, 6 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Мәскәүҙә Башҡортостандың иҡтисади үҫеш министры Сергей Новиков етәкселегендәге идара итеү командаһы «Башҡортостан — бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереү биләмәһе» тигән проектын уңышлы яҡланы. Онлайн тауыш биреү барышында проект тәҡдим ителгән эштәр араһында иң яҡшыһы тип танылды.
Проектты яҡлау Стратегик башланғыстар агентлығының «Идара итеү оҫталығы: төбәк командаларын үҫтереү» мәғариф программаһы сиктәрендә үтте.
Башҡортостан командаһы тәҡдим иткән проектта төбәктә инвестиция мөхитен яҡшыртыу, алдағы йылдарҙа эшҡыуарлыҡты үҫтереү буйынса төп йүнәлештәр билдәләнгән. Проекттарҙы тормошҡа ашырыу буйынса тәҡдимдәр моноҡалаларҙы үҫтереүҙең комплекслы программаларын әҙерләүҙе, муниципаль берәмектәрҙең маркетинг карталарын булдырыуҙы үҙ эсенә ала, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Иҡтисади үҫеш министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.


text:
Бүздәк районы хужалығында бойҙай уңышы иң юғары
«Башкирагроинвест» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең Бүздәк бүлексәһе игенселәре ураҡ эшенең иң ҡыҙыу мәленә еткән – 27 авгусҡа иген культуралары бында 3000 гектарҙан йыйылған, йәғни бөтә майҙандың 65 проценты, 84344 центнер иген һуғылған.
Был хужалыҡта Бүздәк районында иген культураларының иң юғары уңдырышлылығы – гектарынан 28 центнер. Яҙғы культураларҙың уңдырышлылығы уртаса гектарынан 31,5 центнер тәшкил итә, ә Түреш бригадаһының йөҙ гектарлыҡ баҫыуында ул гектарынан 43 центнер сыға.
— Бөгөн юғары уңыш алған был баҫыуҙарҙа былтыр шәкәр сөгөлдөрө сәселгәйне. Улар яҡшы минераль ашламалар миҡдарын алған. Йәй дауамында бында сәсеүҙәр шулай уҡ күп тапҡыр ҡоротҡостарҙан һәм иген культураларының ауырыуҙарынан эшкәртелде, — тип һөйләне хужалыҡтың баш агрономы Ратмир Вәлиев. — Беҙ йыл һайын яҙғы бойҙайҙың «Омская-35», арпаның «Омская-95» элита орлоҡтарын сәсәбеҙ, тейешенсә, ул культураларҙың уңдырышлылығында сағылыш таба. Быйыл башҡа иген культуралары ла уңды. 300 гектар майҙанда үҫкән һоло тулыһынса урып алынды, гектарынан 32 центнерҙан ашыу уңыш бирҙе. Тағы ла юғарыраҡ арпаның уңдырышлылығы көтөлә, ул 950 гектарҙы биләй.
Хужалыҡта иген культураларының дөйөм майҙаны – 4573 гектар. Ураҡ эшенә 11 берәмек ACROS-580 иген урыу комбайны йәлеп ителгән. Иң ҡулайлы ваҡытта 1223 гектарҙа ужым арышы сәселгән. Бер үк ваҡытта киләһе йылға шәкәр сөгөлдөрөн сәсеүгә тупраҡ әҙерләнә, уны 2727 гектарҙа урынлаштырыу күҙаллана, тип хәбәр итте «Бүздәк яңылыҡтары» гәзите редакцияһы хеҙмәткәре Альфред Булатов.


text:
Өфөнөң ваҡлап һатыу өлкәһендә үҫеш күҙәтелә
Өфө ҡалаһының берәмләп сауҙа итеү өлкәһендә ыңғай үҙгәрештәр күҙәтелә. Был турала бөгөн оператив кәңәшмәлә республика баш ҡалаһы хакимиәте башлығы Павел Качкаев хәбәр итте. Уның әйтеүенсә, ағымдағы йылдың тәүге алты айында уҙған йылдың ошо уҡ осорондағы хаҡтар менән сағыштырғанда үҫеш 105 процент тәшкил иткән.
— Хәлдәрҙең яҡшырыуы күҙәтелмәгән берҙән-бер йүнәлеш был өлкәлә — ул йәмәғәт туҡланыуы, — тине ҡала башлығы. – Йәмәғәт туҡланыуы әйләнеше уҙған йылдың ошо уҡ осорондағы хаҡтар менән сағыштырғанда ни бары 96 процент тәшкил иткән. Был халыҡтың һаман да иҡтисади көрсөк эҙемтәләрен кисереүе менән аңлатыла. Йәмәғәт туҡланыу предприятиеларына барыу кешенең төп ихтыяждары иҫәбендә иң һуңғы позицияларҙың береһендә тора бит. Кафе йәки ресторанға халыҡ башҡаһы менән етәрлек тәьмин ителгән осраҡта ғына юллана.


text:
Башҡортостанда республика ветерандар советына яңы рәйес һайланды
ӨФӨ, 2015 йыл, 12 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Елена Колоколова/.
Башҡортостанда һуғыш, хеҙмәт, Ҡораллы Көстәр һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары ветерандарының Башҡортостан республика йәмәғәт ойошмаһына яңы рәйес һайланды. Быға тиклем Өфө ҡалаһы Совет районының ветерандар советын етәкләгән Валерий Шәриповҡа ышаныс күрһәтелде. Һайлауҙар бөгөн, 12 ноябрҙә, һуғыш, хеҙмәт, Ҡораллы Көстәр һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары ветерандарының Башҡортостан республика йәмәғәт ойошмаһының VII конференцияһында үтте.
1997 йылдан республика ветерандар советына етәкселек иткән һәм ошо көндәрҙә үҙенең 85 йәшен билдәләгән Марат Муллағәләмов, шулай уҡ уның урынбаҫары Сергей Габриелов йәмәғәт ойошмаһы президиумы составында ҡалды.
«Марат Муллағәләмов һәм Сергей Габриелов ветерандар хәрәкәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индерҙе. Бөгөн улар вәкәләттәрен тапшырҙы, әммә президиум составында ҡалды. Хәҙер ойошманы райондың ветерандар советы рәйесенең етәкләүе республикала ветерандар хәрәкәтен берләштереү эше дауам итәсәк тигәнде аңлата», — тип билдәләне Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты Рөстәм Әхмәҙинуров.
Конференция барышында Марат Муллағәләмов һәм Сергей Габриелов Башҡортостан Хөкүмәтенең һәм Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының рәхмәт хаттары, шулай уҡ Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың «Законлылыҡты нығытыуға айырыуса өлөш индергән өсөн» почет билдәләре менән бүләкләнде.
Ағымдағы йылдың 1 ноябренә Башҡортостандың ветерандар ойошмаларында миллиондан ашыу һуғыш, хеҙмәт, ҡораллы көстәр һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары ветераны иҫәптә тора. Улар араһында 4,2 мең Бөйөк Ватан һуғышы ветераны һәм 42 мең тыл эшсәне.


text:
Фото:
Көрәш буйынса Муса Гәрәев мемориалы үтәсәк
Фото:
24-25 апрелдә Башҡорт дәүләт медицина университетының спорт комплексында (Өфө, Театр урамы, 2/1) Муса Гәрәев иҫтәлегенә милли көрәш буйынса асыҡ турнир үтәсәк. Батырҙар ярышы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығына арнала.
Турнирҙы ойоштороусылар — Башҡортостан Республикаһы Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығы, Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте, Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәтенең Физик тәрбиә һәм спорт буйынса комитеты, Башҡортостан Республикаһының Милли көрәш федерацияһы, Өфө ҡалаһының Милли көрәш федерацияһы.
Ярыштарҙа республика район һәм ҡалаларынан, шулай уҡ күрше төбәктәрҙән спортсылар ҡатнашасаҡ.
18 йәшкә тиклем һәм унан өлкән көрәшселәр ете ауырлыҡ категорияһында көрәшә: 65 килограмға тиклем, 75 килограмға тиклем, 80 килограмға тиклем, 85 килограмға тиклем, 90 килограмға тиклем, 100 килограмға тиклем, 100 килограмдан ашыу, шулай уҡ 1990-1993 йылда тыуған егеттәргә 80 килограмдан ашыу ауырлыҡ категорияһы ла ҡаралған.
Ауырлыҡ категорияларында призлы урын алыусылар аҡсалата премиялар менән бүләкләнәсәк: ололар: 1-се урын өсөн – 15000 һум, 2-е – 10000 һум, 3-сө урын – 5000 һум; үҫмерҙәр: 1-се урын өсөн – 10000 һум; 2-се урынға – 6000 һум, 3-сө урынға – 3000 һум.
Ярышты асыу тантанаһы 24 апрелдә сәғәт 12-лә үтә.


text:
Ғинуар-майҙа Башҡортостанда 489,3 мең квадрат метр торлаҡ тапшырылды
Башҡортостанда быйыл ғинуар айынан май айына тиклем файҙаланыуға тапшырылған торлаҡ йорттарҙың дөйөм майҙаны 489,3 мең квадрат метр тәшкил итә, тип хәбәр иттеләр БР Төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министрлығында.
Тапшырылған торлаҡ күләмендә индивидуаль йорттар өлөшө 77 процент тәшкил итә. Был осорҙа халыҡ үҙ иҫәбенә йәки кредит алып, 376 мең квадрат метр дөйөм майҙан менән 3,5 мең үҙ йортон һалып сыҡты. Республика предприятиелары һәм ойошмалары 113,3 мең квадрат метр торлаҡ сафҡа индерҙе.
Ауыл еренә республика буйынса төҙөлгән объекттарҙың 56,7 проценты тура килә. Башҡортостандың 1000 кешеһенә иҫәптә быйыл тәүге биш айҙа 120 кв.м. торлаҡ төҙөлдө. Иң юғары был күрһәткес Өфө районында – 617 кв.м. Лидерҙар иҫәбенә шулай уҡ Бөрө һәм Ҡырмыҫҡалы райондары инә.
Республика заказсылары өсөн — индивидуаль төҙөүселәрҙе иҫәпкә алмайынса — торлаҡ йорттарҙың бер квадрат метрын төҙөү хаҡы быйыл ғинуар-майҙа уртаса 25 мең һум тәшкил итте. Был осорҙа башҡарылған төҙөлөш эштәре күләме 23,7 миллиард һум суммаһында баһалана.


text:
Фото:
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың «БЮТ»телеканалына интервьюһы
Фото:
— Рөстәм Зәки улы, ошо аҙнала Башҡортостандан Һеҙҙең етәкселектәге делегация VIII Халыҡ-ара Красноярск иҡтисади форумында булды. Ошо сәфәрҙең яҡынса йомғаҡтары ниндәй?
— Һәр иҡтисади форум, өҫтәүенә Красноярскиҙағы кеүек ҙур форум – ул, әлбиттә, осрашыуҙар, һөйләшеүҙәр үткәреү, төбәктәр менән дә, унда ҡатнашыусылар менән дә яңы мөнәсәбәттәр булдырыу майҙансығы. Байтаҡ ҡыҙыҡлы осрашыуҙар үткәреү мөмкинлеге булды. Минеңсә, яңы прозводстволар, республиканы үҫтереү өсөн яңы мөмкинлектәр, ҡыҙыҡлы яңы бизнес-проекттар һәм тәҡдимдәр уларҙың һөҙөмтәһе буласаҡ.
Беҙ Францияның Рәсәйҙәге илсеһе Жан Де Глиниасти менән осраштыҡ. Осрашыу бик уңышлы булды. Эш шунда: илсе әфәнде үҙе менән Франциянан ярайһы уҡ ҙур ғына бизнесмендар төркөмөн алып килгән. Беҙ уларҙың һәр береһе менән тиерлек һөйләшеүҙәр үткәрҙек. Улар – республикабыҙҙа билдәлелек алған Alstom (“Альстом”), Auchan (“Ашан”) компаниялары. Уларға шулай уҡ һыуҙы һәм һыу сығанаҡтарын таҙартыу менән шөғөлләнеүсе Air Liquide (“Эр Ликид”), тау саңғыһы курорттары, ял өсөн махсус территориялар төҙөү менән шөғөлләнеүсе Gorimpeх (“Горимпекс”) кеүек компаниялар инә. Бынан тыш, беҙ республикала асфальт япмаһын нығытыу өсөн төрлө өҫтәмәләр етештереү һәм файҙаланыу мөмкинлеге хаҡында һөйләштек. Ҡыҫҡаһы, осрашыуҙар бик күп булды. Илсе әфәнде беҙгә: “Франция бизнесы бик һаҡ, һайлансыҡ, ул тотороҡло, бизнес алып барыу өсөн асыҡ, үтә күренеүсән шарттар булған, ялған, урлашыуҙар булмаған ергә генә килә. Шуға күрә беҙ Башҡортостан етәкселеге менән һөйләшеүҙәр алып барабыҙ, сөнки Франция бизнесмендары бизнесҡа ҡуйған юғары талаптарҙың республикала үтәләсәген беләбеҙ”, – тине. Бер үк ваҡытта мин республика менән Франция белгестәренең сәнәғәттәге хеҙмәттәшлегендәге күптәнге тарихи традициялар хаҡында һөйләнем. Нефть эшкәртеү заводтарында Франция белгестәренең эшләүен яҡшы беләбеҙ. Улай ғына ла түгел, эре ҡоролмалар тап ошо ил инженерҙары тарафынан төҙөлгән. Франция белгестәре Өфө моторҙар эшләү берекмәһендәге автомобиль двигателдәре заводында ла эшләне, ошондай хеҙмәттәшлектең башҡа миҫалдары ла булды. Шуға күрә Франция бизнесы, Франция капиталы, Франция инженерҙары менән мөнәсәбәттәрҙе яңыртыу – тарихта яңы дәүер тип әйтергә мөмкин.
— Быйыл Башҡортостанда тәүге тапҡыр “Ҙур химия” халыҡ-ара форумы үткәреләсәк. Күләме буйынса был сараны Красноярск иҡтисади форумы менән сағыштырырға мөмкинме?
— Май аҙағында Өфөлә үтәсәк форумдың күләме буйынса эре халыҡ-ара майҙансыҡтар менән сағыштырырлыҡ булыуын теләр инек. Әлбиттә, бының өсөн күп эш башҡарырға, күп эшләргә кәрәк. Бер нәмә асыҡ: бөгөн байтаҡ эре фирмалар, предприятиелар, шул иҫәптән Франция, республикабыҙға ҙур делегация әҙерләй. Япондар, немецтар, Америка Ҡушма Штаттарынан һәм, әлбиттә, үҙебеҙҙең Рәсәй предприятиелары, Рәсәй компаниялары белгестәре саҡырылды. Үҙебеҙҙе контракттар төҙөләсәк, һөйләшеүҙәр алып барыласаҡ етди, эре майҙансыҡ итеп танытырға тейешбеҙ. Әлбиттә, иң мөһим бурыс – юғары халыҡ-ара кимәлгә сығыу. Красноярскиҙа Рәсәй Федерацияһы төбәктәре вәкиллектәренең күплеген, сит ил фирмалары, инвесторҙарҙың аҙыраҡ булыуын күрҙек. Үҙебеҙҙең Рәсәй предприятиелары, шулай уҡ сит ил инвесторҙары һәм компаниялары вәкиллектәренең һис юғында тигеҙ булыуын теләр инек. Минеңсә, шул саҡта маҡсатҡа өлгәшербеҙ.
— Красноярск крайы губернаторы менән осрашыуҙа һүҙ нимә хаҡында барҙы? Ниндәй килешеүҙәргә өлгәшелде?
— Беҙ Красноярск крайы менән, Башҡортостан Республикаһын күҙ уңында тотам, 2010 йылдың сентябрендә Сочи иҡтисади форумында килешеүгә ҡул ҡуйҙыҡ. Был – хеҙмәттәшлектең төрлө формаларын күҙ уңында тотҡан ярайһы уҡ күләмле документ. Бөгөн, Красноярск крайы губернаторы менән осрашып, артабанғы аҙымдарҙы тикшерҙек. Беренсенән. Красноярск халҡында теплица шарттарында ауыл хужалығы культуралары етештереү ҙур ҡыҙыҡһыныу уята, ул – помидор, ҡыяр, башҡа йәшелсәләр. Эш шунда: бөгөн Красноярск крайында бындай технологиялар Ҡытай белгестәре тарафынан үҫтерелә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, улар пестицидтар, гербицидтарҙы күпләп ҡуллана, дөйөм алғанда, бындай продукция экологик яҡтан таҙа түгел. Беҙҙә “Алексеевка” совхозы, Туймазы, Шаран райондары теплицалары кеүек заманса хужалыҡтарҙың яҡшы эш өлгөләре бар. Тәжрибә уртаҡлашыу йәки беҙҙәге эре ауыл хужалығы структураларының береһенең филиалын асыу мөмкинлеге менән Башҡортостан Республикаһындағы эре хужалыҡтарҙың береһе һәм Красноярск ауыл хужалығы фирмаһы араһында килешеү төҙөү хаҡында тәҡдим яңғыраны. Артабан. Беҙ ағас эшкәртеү, торлаҡ төҙөү хаҡында һүҙ алып барҙыҡ. Электр энергетикаһы, энергияны һаҡлау йәһәтенән үҙ-ара хеҙмәттәшлек мәсьәләләре хаҡында һөйләштек. Ҡыҙыҡлы тәҡдимдәр бар. Улар Себер федераль университетын ҡайтанан асыу йәки ойоштороу буйынса яҡшы һәм ҡыҙыҡлы тәжрибәгә эйә. Мин хатта Себер федераль университетына барып хәлде өйрәндем. Ул бик ҡыҙыҡлы үҫә, лабораториялары, фекерҙәре бик ҡыҙыҡлы. Әйткәндәй, Красноярск, республикабыҙ кеүек үк һәр саҡ ҡыҙыҡлы төбәк булды. Ошо горизонталь бәйләнештәрҙән файҙаланыу, әлбиттә, беҙҙең өсөн актуаль.
— Күптән түгел Башҡортостанда республиканы үҫтереү корпорацияһы ойошторолдо. Инвесторҙар өсөн ыңғай шарттар булдырыуҙа уларҙың әһәмиәте ниндәй?
— Франция бизнесмендары менән осрашып, республикала инвестицион климаттың үҙгәреүе хаҡында һөйләштек. Был, иң элек, республика бизнесына инеү буйынса күп кенә процедураларҙы мөмкин тиклем ябайлаштырыуыбыҙға бәйле. Был – яҡшы. Шулай ҙа һәр төрлө хәлдә бизнесты башлау ҡыйын ғына түгел, ҡайһы саҡта оҙаҡ ваҡыт талап ителә. Был ваҡытты кәметеү өсөн Башҡортостан Республикаһын үҫтереү корпорацияһын ойошторҙоҡ. Ул “берҙәм тәҙрә” принцибы буйынса Рәсәй Федерацияһынан һәм сит илдәрҙән бизнесмендарҙың инвестиция проекттарын эшкә йәлеп итеүҙә һәм үҫтереүҙә оҙата барасаҡ. Бөгөн ойоштороу эштәре бара, беҙ ошо корпорацияның генераль директорын тәғәйенләйбеҙ. Уставтар билдәләнде һәм яҡын арала был структура эшен башлаясаҡ. Бизнес һәм инвесторҙар ҡурҡыусан. Улар махсус шарттар түгел, әммә бизнесты ойошторғанда башланғыс этаптағы сығымдарҙы кәметеүгә булышлыҡ иткән шарттар булдырыуҙы талап итә. Әлбиттә, был йәһәттән үҫеш корпорацияһы ярҙам итергә тейеш. Бынан тыш, беҙ республика һалымдарын түбәнәйтеү, ер эштәрен ойоштороуҙы еңеләйтеү, инвесторҙарҙың йыш ҡына ҙур ҡаршылыҡтар ҡорған төрлө структуралар менән аралашыуын кәметеү йәһәтенән әлегәсә булмаған сараларҙы тормошҡа ашырабыҙ.
— Республика халҡының күпселеген борсоған һорау: IКЕА (“ИКЕА”) сауҙа үҙәге ҡасан асылыр?
— Франция илсеһе IКЕА төҙөгән һәм биләмәһенә Францияның ике дискаунтеры: Auchan (“Ашан”) һәм Lerua Merlin (“Леруа Мерлен”) урынлашасаҡ ҙур проектты эшкә ҡушыуҙың нисек барыуы хаҡында һораны. Мин насар тип дөрөҫөн әйттем. Әлбиттә, кешеләрҙе эшләргә мәжбүр итергә мөмкин тип иҫәпләп, оптимист булғанмын. Контроллек итеүсе ойошмаларҙы күҙ уңында тотам. Ошо биналарҙы, ҡоролмаларҙы ҡабул итеп алыу күҙлегенән, әүҙемерәк, һөҙөмтәлерәк эшләргә, әммә мин оптимист булып сыҡтым. Именлек мәсьәләләре барыһынан да өҫтөн булыуын аңлайым, ошо магазиндарға киләсәк кешеләрҙең именлеге мәсьәләләре хаҡында һүҙ ҙә юҡ. Әммә һәр нәмәлә айыҡ аҡыл булырға тейеш. Амбициялар үҙәккә ҡуйылған, кешеләрҙән аҡса талап иткән саҡта ул юғала. Был процестар ярайһы уҡ оҙаҡ дауам итһә, әлбиттә, миндә ризаһыҙлыҡтан башҡа тойғолар булыуы мөмкин түгел. Ҡайһы бер контроль-күҙәтеү структуралары етәкселеген алмаштырып, улар хәлде тейешенсә баһалай башлағас, эш алға китте. Мартта был сауҙа үҙәге эшләй башлаясағына ышанғым килә.
Был – һәр төрлө изге эште бюрократик элмәк, бюрократик ҡыҫымдар менән быуырға мөмкин икәнде асыҡ сағылдырған тағы ла бер һабаҡ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡайһы бер намыҫһыҙ чиновниктар йыш ҡына ошондай ысулдарҙы ҡуллана. Был – йәмғиәт өсөн ғәйәт ҙур хәүеф.
Кире миҫалдар ҙа бар. Талаптарҙы күрәләтә боҙоп төҙөлгән, етешһеҙлектәре бик күп булған биналарҙы бер көн эсендә ҡабул итеү осраҡтары бар. Ундайҙарҙы Өфөлә лә, Стәрлетамаҡта ла, Мәләүездә лә күрһәтә алам.
— Красноярск иҡтисади форумы барышында Өфөлә “РусГидро” менән Францияның “Альстом” машиналар эшләү компанияһының берлектәге предприятиеһын ойоштороу тураһындағы проекты сиктәрендә “Внешэкономбанк” менән меморандумға ҡул ҡуйылды. Был проектта “Внешэкономбанк”тың роле ниндәй?
— Башҡортостан Республикаһы, “Альстом” һәм “РусГидро”ның проекты бик ҙур. Бындай предприятиелар төҙөлә, шул иҫәптән заем средстволарына ла. Йөҙҙәрсә миллион евро хаҡында һүҙ бара. Бындай ресурстарҙы бер үк ваҡытта табыу еңел түгел. Шуға күрә Рәсәй Федерацияһында иң эре инвестицион структура булған “Внешэкономбанк” хеҙмәттәренән файҙаланырға мәжбүрбеҙ. Заемсылар, был осраҡта “РусГидро” һәм “Альстом” компанияһы – бик ышаныслы. Республика кредит алмай. Беҙ технопарк ойоштороуға үҙ өлөшөбөҙҙө бюджеттан тыш сығанаҡтар иҫәбенә индерәсәкбеҙ. Бындай сумманы түләргә мөмкинлегебеҙ бар.
— Рөстәм Зәки улы, Красноярскиҙа Һеҙ тау саңғыһы комплекстары төҙөү буйынса донъяла иң эре компания менән осраштығыҙ. Башҡортостанда ошондай тау саңғыһы үҙәге төҙөү перспективаһы тикшерелдеме?
— Францияның Gorimpeх компанияһы тау саңғыһы донъяһында киң билдәле. Рәсәй Федерацияһында улар бер нисә эре тау саңғыһы объектын: Сочиҙа, Красноярск крайында объекттар төҙөнө. Был объекттар бик яҡшы. Тау саңғыһы бизнесын ойоштора белгән ошондай эре инвесторҙы йәлеп итеү насар булмаҫ ине. Эште белгән компаньонға эйә булыу – беҙҙең өсөн, әлбиттә, ҙур уңыш. Эш шунда: бындай компаниялар тау саңғыһы комплекстарын тулыһынса үҙҙәре төҙөй: тау саңғыһы структураларын, шул иҫәптән тауҙа төшөү юлдарын, күтәргестәрҙе, ҡунаҡхана комплекстарын, артабан – инфраструктураны, һәм бынан тыш, ошо компания киләсәктә был ҡоролмаларҙы файҙаланыу менән дә шөғөлләнә. Ошо фирма вәкилдәре менән республикала осрашыу тураһында һөйләшеп килештек. Үҙебеҙҙең ҡеүәтте күрһәтергә теләйбеҙ, ә ул ғәйәт ҙур: бейек тауҙар ҙа, ҡар ҙа, уртаса һыуыҡтар ҙа етерлек. Быларҙың барыһы ла беҙҙең, асылда ойошоп килгән, тау саңғыһы кластерына конкуренция һәләтен һәм күркәмлек өҫтәй. Бындай проект республика өсөн файҙалы.


text:
Өфөлә «Сухой Суперджет» самолеттарын хеҙмәтләндерәсәктәрФото: Олег Яровиков
Өфөлә «Сухой Суперджет» самолеттарын хеҙмәтләндерәсәктәр
Өфөлә «Сухой Суперджет» самолеттарын хеҙмәтләндерәсәктәрФото: Олег Яровиков
«Өфө» аэропорты базаһында «Сухой Суперджет-100» тибындағы һауа судноларын хеҙмәтләндереү буйынса техник үҙәк ойошторолдо. Башҡортостан Хөкүмәте, «ЮТэйр» авиакомпанияһы һәм «Гражданские самолеты Сухого» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте араһында өс яҡлы килешеүгә Өфөлә 5 декабрҙә ҡул ҡуйылды.
Килешеү буйынса элек Ту-134 самолеттары хеҙмәтләндерелгән ангарҙы, һауа суднолары өсөн биш туҡталышты льготалы шарттарҙа оҙайлы ваҡытҡа ҡуртымға алыу ҡарала. Яңы самолеттарҙы хеҙмәтләндереү өсөн белгестәрҙе Өфөнөң махсус уҡыу йорттары базаһында әҙерләйәсәктәр. Шулай уҡ документ шарттарына ярашлы, узелдар һәм агрегаттар Башҡортостандың машиналар эшләү предприятиеларында етештереләсәк.
Килешеүгә ҡул ҡуйыу тантанаһында төп ташыусы «Өфө» халыҡ-ара аэропорты базаһында ойоштороласағы хаҡында билдәле булды. Ул «ЮТэйр-Экспресс» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте. Алты «Сухой-Суперджет-100» самолеты авиакомпания ҡарамағына 2014 йыл уртаһында килтерелә, улар финансланған һәм йыйыла башланған инде.
— «Өфө» халыҡ-ара аэропорты, республика сәнәғәте һәм Башҡортостан халҡы өсөн килешеүгә ҡул ҡуйыу үтә мөһим, — тине Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов. — 2014 йылда үҙәк эшләй башлар, тип өмөтләнәбеҙ. Уның эшен тәьмин итеү өсөн беҙҙә бөтә нәмә бар, шул иҫәптән юғары класлы белгестәр ҙә.
Ни өсөн тап Өфө аэропортын «ЮТэйр» авиакомпанияһы өсөн база итеп алыуҙарын авиакомпанияның генераль директоры Андрей Мартиросов аңлатты.
— Өфөлә ышаныслы осоу базаһы, осоу отряды һәм бортпроводниктар хеҙмәте булдырылған, бөтә был эш урындары бында теркәлгән, — тип билдәләне ул. — Өфө аэропорты базаһында авиаүҙәк булдырыу — был беҙҙең авиация сәнәғәте традицияларын үҫтереүгә индергән өлөшөбөҙ. Артабан да бында эш урындарын арттырыуға иҫәп тотабыҙ. «Суперджет» самолетын һайлауҙы беҙ уйлап хәл иттек —әлеге ваҡытта 100 урындан кәмерәк һыйҙырышлы самолеттар баҙарында был иң яҡшы тәҡдим тип иҫәпләйбеҙ. ТУ-134 самолеттары файҙаланыуҙан алынғас, беҙ реактив самолеттарҙа яҡын һәм урта магистраль ташыуҙарҙа үҙ позициябыҙҙы юғалттыҡ. Бындай самолеттарға талап бар, беҙ был баҙарға әйләнеп ҡайтасаҡбыҙ.
«Өфө» халыҡ-ара аэропортының генераль директоры Александр Андреев фекеренсә, «Сухой Суперджет-100» һауа судноларын техник хеҙмәтләндереү буйынса базаны Өфөлә төҙөү тотош аэропортты үҫтереүгә һис шикһеҙ ыңғай тәьҫир итәсәк. Өфөлә база төҙөү һөҙөмтәһендә рейстар һәм йүнәлештәр һаны артасаҡ.
«Өфө» аэропортынан халыҡ-ара курорт йүнәлештәре (Төркиә, Мысыр) буйынса берлектәге маршруттар селтәрен киңәйтергә, РФ курорттарына (Сочи, Анапа, Краснодар, Геленджик) осоштарҙы, шулай уҡ Нижневартовскиға, Худжандға регуляр рейстарҙы яңыртырға һәм Мәскәү, Яңы Уренгой, Төмән, Тель-Авивҡа рейстар һанын арттырырға планлаштырыла.
Яңы «Сухой Суперджет-100» самолетын шул уҡ көндө Өфөлә презентацияланылар. Sukhoi Superjet 100 (SSJ100) – Alenia Aermacchi ҡатнашлығында «Гражданские самолеты Сухого» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте компанияһы тарафынан етештерелгән 100 урынлыҡ яңы быуын самолеты. Уны етештереүҙә ватан самолеттары эшләүҙә элек файҙаланылмаған технологиялар ҡулланыла. Бөгөн «Sukhoi Superjet 100» самолеттары «Аэрофлот», «Якутия» (Рәсәйҙең Алыҫ Көнсығыш төбәгендә иң ҙур авиаташыусы), «Московия», Sky Aviation (Индонезия), Lao Central (Лаос) һәм Interjet (Мексика) авиакомпанияларында файҙаланыла. 2013 йыл аҙағына тиклем «Аэрофлот» һәм «Газпром-авиа» (Рәсәй), Sky Aviation (Индонезия), Interjet (Мексика) авиакомпанияларын «SSJ100» менән тәьмин итеү планлаштырыла.


text:
Республиканың рәсми делегацияһы — эш сәфәре менән Ҡытайҙа Фото: Башҡортостан Иҡтисади үҫеш министрлығы
Республиканың рәсми делегацияһы — эш сәфәре менән Ҡытайҙа
Республиканың рәсми делегацияһы — эш сәфәре менән Ҡытайҙа Фото: Башҡортостан Иҡтисади үҫеш министрлығы
ӨФӨ, 2016 йыл, 25 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостандың Рәсәй Президенты ҡарамағындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле, республика Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Артур Шәйнуров етәкселегендәге рәсми делегация — эш сәфәре менән Ҡытай Халыҡ Республикаһында. Сәфәр 31 майға тиклем дауам итә.
Башҡортостан Иҡтисади үҫеш министрлығының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, сәфәр программаһында Аньхой провинцияһының Хэфэй һәм Хуаншань ҡалаларына, шулай уҡ Шанхайға барыу, Аньхой провинцияһын үҫтереү һәм реформалаштырыу буйынса комитет, Ауыл хужалығы комитеты, Коммерция департаменты, Туризм эштәре буйынса идаралыҡ, Аньхой провинцияһының Сауҙа-сәнәғәт палатаһы етәкселәре менән бер нисә осрашыу ҡаралған.
Бынан тыш, Ҡытай фәнни-техник университетының Алдынғы техника тикшеренеү институтына барыу һәм Рәсәй төбәктәре менән таныштырыу сараһы уҙғарыу планлаштырылған.
Башҡортостан иҡтисади, туристик һәм гуманитар үҫеш мәсьәләләрендә Ҡытай Халыҡ Республикаһы менән хеҙмәттәшлекте үҫтереүгә ҙур иғтибар бүлә, тип билдәләнеләр төбәктең Иҡтисади үҫеш министрлығында. Мәҫәлән, әлеге ваҡытта бер нисә тейешле килешеү ғәмәлдә, берлектәге саралар ойошторола, төҙөлөш, сауҙа, сәнәғәт, ауыл хужалығы һәм мәғариф өлкәһендә инвестиция проекттары тормошҡа ашырыла.


text:
Шайморатов генералдың ордены Башҡортостанға тапшырылдыФото: Олег Яровиков
Шайморатов генералдың ордены Башҡортостанға тапшырылды
Шайморатов генералдың ордены Башҡортостанға тапшырылдыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 24 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
23 июндә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитовтың Рәсәйҙең мәҙәниәт министры Владимир Мединский менән осрашыуы барышында республикаға генерал-майор Миңлеғәле Шайморатовтың Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, уның һәм 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының хәрби юлы тураһында архив материалдары тапшырылды. Орденды Рәсәй Президентының дәүләт наградалары буйынса идаралығы начальнигы урынбаҫары Рөстәм Латипов тапшырҙы.
– Был — республикабыҙ өсөн ҙур тарихи ваҡиға. Республика символдарының береһе булған генерал Шайморатовтың ордены тыуған төйәгенә кире ҡайтты. Был тарихи ғәҙеллекте тергеҙеү, йәштәрҙе тәрбиәләү, илһөйәрлек йәһәтенән бик мөһим, – тине Рөстәм Хәмитов. – Тиҫтәләрсә мең кеше власть структураларына халҡыбыҙ өсөн генерал Шайморатов тураһында иҫтәлектең ни тиклем ҡәҙерле булыуы тураһында һәр саҡ иҫкә төшөрөп торҙо. Был — Рәсәй Президенты Хакимиәте, Рәсәй Мәҙәниәт министрлығы һәм республика власть структураларының берлектәге тырышлығы һөҙөмтәһе. Ләкин был тәү сиратта Бөйөк Ватан һуғышы менән бәйле тарихи хәтерҙе тергеҙеү буйынса эште дауам иткән меңдәрсә кешеләрҙең хеҙмәте.
Генерал Шайморатов халыҡ күңелендә лайыҡлы урын алған, тип билдәләне мәҙәниәт министры. Уға бағышлап йырҙар сығарылған, урамдар уның исеме менән аталған, һәйкәл ҡуйылған.
Награданы тапшырыр алдынан архив документтары менән ентекле эш алып барылды, тип һөйләне Рөстәм Латипов.
– Бөгөнгәсә генерал Шайморатовтың ҡасан һәләк булғаны билдәле түгел, биографияһында үҙенсәлекле «аҡ» таптар байтаҡ. Башҡорт тарихсылары өсөн был ҙур эш: «аҡ» таптарҙы юйып, ошо кешенең ысын тормош юлын яҙыу, – тине ул. – 1990 йылдар башында СССР-ҙың бик күп дәүләт наградалары Рәсәйҙең яңы дәүләт наградаларын әҙерләү өсөн утилләштереү һәм ҡиммәтле металдарҙы файҙаланыу өсөн Гознакка ебәрелгән. Шайморатовтың ордены һаҡланған.


text:
- Подробности
- Просмотров: 312
ҠОРБАН, т а р а н (Abramis brama), карп һымаҡтар отрядының карптар ғаиләһенә ҡараған балыҡ. Төньяҡ, Балтик, Аҡ, Баренц, Ҡара, Каспий, Азов һәм Арал диңгеҙҙәре басс. йәшәй. Кәүҙәһе яҫы, ялпаҡ, оҙонлоғо 25—45 см, ауырлығы 1 кг тиклем. Ҡорһағы көмөш төҫлө, арҡаһы һорғолт йәшел. Аналь йөҙгөсө оҙон. Бер урында йәшәүсе балыҡ. Енси яҡтан йылы һыу ятҡылыҡтарында — 3—4 йылда, һыуыҡтарында 4—5 йылда өлгөрә. Апр.—майҙа һай ерҙә үҫемлектәргә ыуылдырыҡ сәсә. Үрсемлелеге 70—400 мең ыуылдырыҡ бөртөгө. Селбәрәһе — зоопланктон м‑н, өлкән Ҡ. бентос м‑н туҡлана. Ҡиммәтле кәсеп балығы. БР‑ҙа йылғаларҙа, күлдәрҙәһәм һыуһаҡлағыстарҙа йәшәй.
И.П.Дьяченко, С.С.Хәйретдинов
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
Дауаһы ла, ялы ла25-04-2018, 00:03 // Спорт һәм туризм // Баҫып сығарырға
Күптән түгел Рәсәйҙәге “Tvil.ru” агентлығы хәбәр итеүенсә, “Яҡтыкүл” шифаханаһы быйылғы йәйге ял өсөн иң популяр 10 курорт исемлегенә ингән. Рейтинг 2018 йылдың 1 июненән 31 авгусына ҡәҙәр йәшәү өсөн ҡунаҡханалар, фатирҙар һәм йорттар бронләү һөҙөмтәләре буйынса төҙөлгән (Ҡара диңгеҙ буйындағы курорттар инмәй). Исемлектә беҙҙең шифахананан алда тороусылар – Ставрополь крайындағы Кисловодск һәм Пятигорск, Ырымбур өлкәһендәге Соль-Илецк, Ростов өлкәһендәге Таганрог, Тверь өлкәһендә Селигер күле буйындағы Осташков, Калининград өлкәһендәге Зеленоградск курорты.
Башҡортостандың шифаханалар буйынса эшмәкәрлеге республиканан ситтә лә әүҙем бара. Мәҫәлән, беҙҙең төбәк ойошмалары көсө менән Ҡырымдағы Евпаториялағы “Юбилей” балалар шифаханаһын яңыртып ҡороу эштәре башланды. Уны быйыл тамамлау күҙаллана, артабан унда халыҡ ял итергә, был республикаға табыш килтерергә тейеш. “Башҡортостан шифахананы тулыһынса модернизацияларға ниәтләй”, — тип билдәләйҙәр ошо дауалау учреждениеһында.
— Ғорурланырлыҡ та шул. Яҡшы һөҙөмтәләребеҙ бар. Әммә, дөйөм алғанда, был система “аҡһай” башланы, – тине Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Өфөлә уҙған III Медицина форумында. – Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, беҙҙә шифахана-курорт комплексын көйләгән орган юҡ. Асылда иһә тиҙ арала йыйылған проблемаларҙы тикшереп, етешһеҙлектәрҙе бөтөрөү менән шөғөлләнергә ниәтләйбеҙ.
Төбәгебеҙҙәге шифахана-курорт тармағы эшен ойоштороуға яңы алымдар әҙерләнәсәк, шулай уҡ шифахана комплексы эшен көйләгән, уның менән идара иткән структура барлыҡҡа киләсәк. Республика Башлығы һүҙҙәренсә, “беҙҙең шифаханалар ХХ быуатта туҡталып ҡалған”. Дауаланыуҙан тыш, пациенттарға барыр урын һәм шөғөлләнер нәмә юҡ. Күңел асыу индустрияһы ойошторолмаған, инфраструктура үҫешмәгән.
— Башҡортостан шифаханалары һоҡланып туймаҫлыҡ тәбиғәт мөйөштәрендә урынлашҡан. Бер яҡтан, был бик һәйбәт, әммә хәҙерге заманда ул ғына етмәй, сөнки дауалау процедураларынан һуң ял итеүселәр бер нимә менән шөғөлләнә алмай. Туризм, велосипедтар, йәйәүлеләр маршруттары етмәй, бәлки, балыҡ тотоу ҙа, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Ҡайһы бер шифаханаларҙа иҡтисади һәм финанс күрһәткестәренең кәмеүен күрәбеҙ. Ҡышҡыһын, ҡыҙыу миҙгелдән тыш ваҡытта был шифаханалар яртылаш буш тора. Кешеләргә бер ял төрөн дә тәҡдим итеп булмай.
Республика етәксеһе Алтай крайын миҫалға килтерҙе. Унда шифаханаларға идара иткән берҙәм корпорация, заманса инфраструктура булдырылған.
— Беҙҙә ул юҡ, сөнки һәр кем үҙе өсөн. Һәр ҡайһыһы бәләкәй “ҡәлғә” төҙөгән, уларҙы “илбаҫарҙарҙан” ғына түгел, ә идеологик тәьҫирҙән яҡлай. Бикләнә лә үҙ “һутында” бешә. Беҙ был “ҡәлғәләрҙе” емерәсәкбеҙ, – тине Рөстәм Хәмитов. – Шифахана-курорт дауалауы системаһының яңы образын булдырасаҡбыҙ. Яңы иҡтисади һөҙөмтә булыр, тип ышанам. Иң мөһиме – республикабыҙҙа йәшәүселәрҙең юллама һатып алыу мөмкинлеге булһын ине. Бөгөн путёвкалар бик ҡиммәт. Шифаханаларыбыҙҙа ял итеүселәрҙең яртыһынан күбеһе – сиктәш төбәктәрҙән килгән ҡунаҡтар. Башҡортостан Республикаһы халҡы шифаханаларҙа аҙ, был бик насар.
Шифахана-курорт системаһының буласаҡ операторы әлегә билдәләнмәгән. Бөгөн шифаханалар – дәүләт мөлкәте. Яҡын киләсәктә иһә уларға идара иткән корпорация йәки компания булдырырға ниәтләйҙәр.