text:
Хатшепсут
Хатшепсут (Боронғо Мысыр теленән Хөрмәтле ҡатын-ҡыҙҙан иң беренсеһе тип тәржемә ителә) — Боронғо Мысырҙың Яңы батшалыҡ дәүерендә хаким итеүсе ҡатын, ун һигеҙенсе династияның бишенсе фирғәүене. Хатшепсут, төрлө сығанаҡтар буйынса, йә б.э.т. 1503—1482 йылдарҙа, йә б.э.т. 1479—1458 йылдарҙа, йә б.э.т. 1490/1489—1468 йылдарҙа Мысыр менән хаким итә. Башта ул ҡустыһы һәм ире Тутмос II-нең улы Тутмос III-нөң регенты була, әммә һуңынан уны тәхеттән ситләштереп, үҙен фирғәүен тип иғлан итә.
Боронғо Мысырҙа ҡатын-ҡыҙ юғары статусҡа эйә була, шулай ҙа ҡатын-ҡыҙҙың фирғәүен титулына эйә булыуы — ғәҙәти күренеш түгел. Мысырҙа тәхеттәге ҡатынды аңлатыусы һүҙ бөтөнләй юҡ, фирғәүен һүҙе, Мысыр Аллаһы Хорҙың ерҙәге кәүҙәләнешен аңлатып, ир-ат хакимдарға ҡарата ғына ҡулланыла. Хатшепсуттан тыш та Мысыр тарихында тәхеткә ултырыуға ирешкән ҡатын-ҡыҙҙар булһа ла, нәҡ Хатшепсуттың хакимлығы иң оҙайлы ваҡытҡа һуҙыла, һәм тарихсылар уның хакимлығын иң уңышлыһы тип таный.
Йөкмәткеһе
Исеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо Мысыр телендә фирғәүендең тулы исеме ошолай яҙыла:
Уҡыла: Мааткара Хенеметамон Хатшепсут
Мәғәнәһе:
- Мааткара — Хәҡиҡәт — Ҡояштың йәне
- Хенеметамон — Амон ҡосағына алған
- Хатшепсут — Хөрмәтле ҡатын-ҡыҙҙан иң беренсеһе
Тәхеткә ултырыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хатшепсут — ун һигеҙенсе династияның өсөнсө фирғәүене Тутмос I һәм уның төп ҡатыны Яхместың ҡыҙы. Унан тыш, Тутмос I менән Яхместың тағы бер ҡыҙы һәм ике улы була, әммә улар донъянан иртә китә. Атаһының хакимлығы ваҡытында Хатшепсутҡа «Аллаһ ҡатыны» — Фива Аллаһы Амондың иң юғары дини хеҙмәткәре титулы тапшырыла.
Тутмос I-нең үлеменән һуң, тәхеткә уның икенсе ҡатыны Мутнофреттан улы Тутмос II ултыра. Фирғәүен ғаиләһендәге ғөрөф-ғәҙәт буйынса, Тутмос II апаһы Хатшепсутҡа өйләнә. Ҡайһы бер белгестәр иҫәпләүенсә, Хатшепсут ире тәхеттә ултырған саҡта уҡ етәкселекте үҙ ҡулына ала башлай. Бының ысынбарлыҡ менән ни тиклем тап килеүе билдәһеҙ.
Хатшепсуттың Нефрура исемле ҡыҙы тыуа (ҡайһы бер фараздар буйынса, ул шулай уҡ Тутмос III-нөң төп ҡатыны Меритраның да әсәһе була). Әммә Тутмос II һәм Хатшепсуттың уртаҡ улдары булмай. Тутмос II-нең үлеменән һуң, фирғәүен тәхете уның гарем ҡыҙы Исиданан улы Тутмос III-гә ҡала. Тутмос III йәш булғанға күрә, Хатшепсут уның регенты вазифаһын башҡара. Әммә күпмелер ваҡыттан тәхеткә Мааткара (Хәҡиҡәт — Ҡояштың йәне) исеме аҫтында, руханиҙар, аристократия һәм ғәскәр башлыҡтарының ҡайһы бер өлөшө ярҙамына таянып, Хатшепсут үҙе ултыра. Уға ярҙам итеүсе төп көстәр араһында Хапусенеб — Амондың юғары руханиһы, билдәле архитектор, дәүләт эшмәкәрҙәре Инени һәм Сенмут була. Сенмутҡа шулай уҡ батшабикәнең ҡыҙы Нефрураны тәрбиәләү йөкмәтелгән була. Күп белгестәр Сенмутты Хатшепсуттың фавориты булған, тип иҫәпләй, быға дәлил итеп Хатшепсуттың ерләү тантанаһы өсөн төҙөлгән һарайы янында үҙе өсөн йәшерен кәшәнә төҙөүен килтерә. Бында ул шулай уҡ үҙенең рәсемен төшөрөп ҡалдыра. Сенмут үҙе бай булмаған ғаиләлә тыуа һәм батша һарайында ҙур йоғонтоға ирешә, хатта үҙенсәлекле "батша һарайында ирекле йөрөүгә хаҡлы" титулы яулай. Был иһә — батшабикә менән архитектор араһында яҡын мөнәсәбәттәр тураһында раҫларға тағы бер сәбәп.
Тәхеттәге урынын Хатшепсут үҙенең илаһи тыумышы тураһындағы легенда ярҙамында нығыта. Был легенда буйынса, Ҡояш аллаһы Амон Ергә, батшабикә Яхмос янына төшә һәм, Тутмос I ҡиәфәтен алып, «үҙенең ҡыҙы» Хатшепсутҡа йән бирә. Был легенданы Амон аллаһы руханиҙары ла ҡеүәтләй. Дейр әл-Бахри ҡаяһы итәгендәге Хатшепсуттың ерләү йолаһы өсөн төҙөлгән һарайы стенаһында легенда бик ентекле һүрәтләнгән. Бында Амондың һүҙҙәре уйып яҙылған:
Хатшепсут булырға тейеш минең тыуасаҡ ҡыҙымдың исеме... Ул бөтә ил менән хаким итеүсе фирғәүен буласаҡ.
Тәхеткә ултырғандан һуң, Хатшепсут фирғәүендәргә тәғәйенләнгән баш кейеме — хат, баш кейемендә Түбәнге Мысырҙы ҡурсалаусы алиһә Уаджит символы — урей, яһалма һаҡал һәм ирҙәр кейемендә һүрәтләнә башлай. Тәүге һәйкәлдәре һәм рәсемдәрендә ул ир кейемендәге ҡатын-ҡыҙ булып ҡала, һуңғы һәйкәлдәрҙә иһә ул тулыһынса ир һымаҡ кәүҙәләнә башлай.
Төп эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хатшепсут хаким иткән осорҙа Мысыр иҡтисади йәһәттән үҫешә, Икенсе үҙгәреш дәүерендә Мысырҙы гискостар баҫып алғандан һуң өҙөлгән сауҙа бәйләнештәре тергеҙелә.
Тәхеттә ултырыуының яҡынса туғыҙынсы йылында Хатшепсут Пунт — «Алла ере» тип аталған илгә экспедиция әҙерләй. Был илде хәҙерге картала билдәләүе бик ауыр. Ҡайһы бер ғалимдар уны хәҙерге Эфиопия йә Сомали ерендә урынлашҡан, бүтәндәр — хәҙерге Ангола йә Уганда ерендә урынлашҡан булған, тип иҫәпләй. Экспедицияға 210 матрос һәм ишкәксе менән биш карап ебәрелә. Пунтта күп төрлө тауарҙар, хуш еҫле үҫемлектәр, ят ағастар, хайуандар, шул иҫәптән мирра ағасы һатып алына. Төрлө яҙмалар буйынса, был ағастар Дейр әл-Бахри ҡаяһы итәгендәге ерләү һарайы тирәһенә ултырыла. Пунт еренә йөрөп ҡайтҡан рәссамдар был сәйәхәтте, ят илдең тәбиғәтен Дейр әл-Бахри һарайының стеналарында уйылғән рәсемдәр аша тергеҙә.
Хатшепсуттың хакимлығы осоронда, белгестәр иҫәпләүенсә, Мысырҙың сит илдәр менән мөнәсәбәте сағыштырмаса тыныс була. Шулай ҙа, яңы тикшеренеүҙәр буйынса, ул тәхеттә ултырған ваҡытта үткән Нубияға хәрби походтың икеһенең береһен үҙе етәкләй, шулай уҡ Синай ярымутрауын, Финикия ярҙарын, көньяҡ Сүриәне һәм Фәләстанды үҙ хакимлығы аҫтында тота. Был ваҡытта Тутмос III-нөң Мысыр ғәскәре башында тороуы билдәле.
Төҙөлөш эштәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хатшепсут Боронғо Мысыр фирғәүендәре араһында төҙөлөш эштәрен иң әүҙем алып барыусыларҙың береһе була, Үрге һәм Түбәнге Мысырҙа ул йөҙләгән төҙөлөш башлай. Төҙөлөш эштәрен Инени—Хатшепсуттың атаһы Тутмос I, ире Тутмос II хакимлығы ваҡытында уҡ фирғәүен һарайында хеҙмәт итеүсе бөйөк архитектор — һәм Сенмут алып бара.
Күпселек фирғәүендәр өсөн хас булған ғөрөф-ғәҙәт буйынса, Хатшепсут Карнак һарайында төҙөлөш дауам итә. Бында ул гискостар баҫҡынлығынан һуң емерелгән Боронғо Мысыр алиһәһе — Амондың ҡатыны Мут ғибәҙәтханаһын, бынан тыш күп һәйкәлдәрҙе тергеҙә. Ҡыҙыл һәм ҡара граниттан Амондың ладьяһы өсөн яңы ғибәҙәтхана төҙөтә, — бөгөнгө көндә ул Ҡыҙыл ғибәҙәтхана исеме аҫтында билдәле. Ғибәҙәтхана таштарында уйып төшөрөлгән рәсемдәр Хатшепсут һәм Тутмос III-нөң бергә хаким итеүен тасуирлай. Бында уҡ батшабикәнең бойороғо буйынса 30 метр бейеклегендәге ике обелиск ҡуйыла. Уларҙың икеһе лә бөтөн ҙур ҡыҙыл гранит таштан яһала, ә остары ҡояш нурҙарына ялтырап тороусы электрум — алтын һәм көмөш эретмәһе менән ҡаплана. Обелисктар өсөн таштар ҡаянан киҫелеп, Асуандан Нил йылғаһы буйлап аҫҡа табан ағыҙыла. Уларҙың береһе һаман урынында тора, ул әлеге көндәргә тиклем тере ҡалған боронғо обелисктар араһында Ер йөҙөндә иң бейеге. Икенсеһе иһә икегә бүленеп, ҡолаған. Обелисктарҙың береһендә ошондай юлдар уйылған:
...Минең атайыма бағышланған
Һәйкәлемә бағыусы,
Һөйләүсе һәм бәхәс итеүсе,
Үҙҙәренең киләсәк быуынына мөрәжәғәт итеүсе
Киләсәк ваҡыт кешеләре өсөн әйтермен, -
Һарайҙа ултырған саҡта булды ул,
Мине тыуҙырыусы тураһында уйлаған саҡта,
Йөрәгем мине уның өсөн
Изге колонналы залда
Электрум менән ҡапланған,
Күккә тиклем ашҡан
Ике обелиск ҡуйырға әйҙәне...
Бына, минең йөрәгем тегендә һәм бында үрһәләнә
Һәм мин тыуҙырған һәйкәлдәрҙе күреүсе кеше
Ниҙәр йылдар үткәс әйтер
Һәм мин ҡылған эштәр тураһында һөйләр,
Тип уйлай..
Шулай ҙа Хатшепсут осорынан иң билдәре архетиктура һәйкәле — ул Нил йылғаһының көнбайыш ярында, Батшалар үҙәненә ингән урында, Дейр әл-Бахри ҡаяларының итәгендә урынлашҡан Хатшепсуттың ерләү һарайы. Хатшепсут уға Джесер-Джесеру — «Изгеләрҙән изге» исемен бирә. Был һарайҙың архитекторы Сенмут — фирғәүен йортонда иң ҙур йоғонтоло кеше була.
Джесер-Джесеру береһенән икенсеһе юғарыраҡ булған өс ҙур террасанан тора, бер террасанан икенсеһенә пандустар — комплексты икегә бүлеп торған ҡыя юлдар илтә. Һарай алдында үҙ ваҡытында Пунт иленән килтерелгән ағастар ултыртылған, ике яһалма күл ҡаҙылған булған, ингән юлда сфинкстар теҙелеп, аллея барлыҡҡа килтергән.
Һарайҙың стеналарында — Хатшепсуттың хакимлығы ваҡытындағы төрлө ваҡиғаларҙы бәйән итеүсе рәсемдәр. Беренсе терраса стеналарында Карнак һарайына ҡуйылған обелисктарҙы Үрге Мысырҙан килтереү һүрәтләнгән. Икенсе терраса стеналары Хатшепсуттың илаһи тыумышы тураһында легенданы, — Мысыр аллаһы Амон әсәһе Яхмес янында фирғәүен Тутмос I -ҡа әйләнеп пәйҙа булыуы хаҡында һөйләй. Шулай уҡ икенсе терраса стеналары Хатшепсут тәхеттә ултырыуының туғыҙынсы йылында ойоштолған Пунт еренә экспедиция тарихын һөйләй. Бында Пунттың хозур тәбиғәте, урмандары, Пунттың батшаһы һәм батшабикәһе, уларҙың Мысыр фирғәүененә ҡиммәтле бүләктәр биреүе төшөрөлгән. Һарайҙың иң өҫкө террасаһы Мысыр аллаларына бағышланған. Уртала һарайҙың иң изге урыны — Амон ғибәҙәтханаһы урынлашҡан.
Үлеме, ерләү һәм мумиялау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хатшепсут тәхеттә ултырыуының егерме икенсе йылында үлеп китә. Уның үлеме тураһында төрлө фараздар йәшәп килә, әммә египтология өлкәһендәге иң һуңғы асыштар был фараздарҙы кире ҡаға. 2007 йылда Хатшепсуттыҡы тип билдәләнгән мумияны тикшереү һығымталары уйынса, ул илле йәштәр тирәһендә ҡан инфекцияһы арҡаһында үлгән булырға тейеш. Шулай уҡ ул артрит, теш ауырыуы һәм бәлки диабет менән ауырыған, тип раҫлай белгестәр[1].
Оҙаҡ ваҡыт дауамында Хатшепсуттың мумияһы табылмай. Уның өсөн төҙөлгән ике кәшәнәлә лә мумияһы булмай сыға. Беренсе кәшәнә Тутмос II-нең батшалығы осоронда уҡ әҙерләнә, әммә ул фирғәүенгә әйләнгән ҡатын өсөн яраҡһыҙ була. Тәхеткә ултырғандан һуң, ерләү өсөн икенсе — KV20 кәшәнәһе әҙерләнә башлай. Уны 1903 йылда уҡ инглиз египтологы Говард Картер таба. Ҡайһы бер фараздар буйынса, KV20 кәшәнәһе Хатшепсуттың атаһы Тутсмос I өсөн тәғәйенләнгән була, уны Батшалар үҙәнендә төҙөлгән беренсе батша кәшәнәһе, тип иҫәпләйҙәр. Хатшепсут атаһы менән бер урында ерләнергә теләп, кәшәнәне киңәйткән һәм үҙенең ҡәберен ошонда әҙерләгән булырға тейеш. Әммә, Тутмос III тәхеткә ултырғас, Тутмос I-нең мумияһы KV38 кәшәнәһенә күсерелә, шул уҡ ваҡытта, бәлки, Хатшепсуттың дә мумияһы икенсе урынға күсерелгәндер.
2007 йылда египтология өлкәһендә алдынғы белгестәрҙең береһе Захи Хавасс Хатшепсуттың мумияһы табылыуы тураһында иғлан итә. Уның иҫәпләүенсә, Батшалар үҙәнендә табылған KV60 кәшәнәһендәге ике мумияның береһе — батшабикәнеке. Был кәшәнә Хатшепсуттың һөт инәһе Сатра(Ситре) өсөн төҙөлгән булыуы билдәләнә. Бында уҡ тәхет, сенет уйыны һәм Хатшепсуттың исеме яҙылған ушебти (ерләү фигуркаһы) табыла. Мумияларҙың ДНК анализын Хатшепсуттың мумиялары табылып, аныҡ билдәләнгән туғандарының ДНК анализы менән сағыштырғандан һуң, Сатра саркофагында ятҡан кәүҙә Хатшепсуттыҡы тип раҫлана.
ДНК тикшереүҙәре һөҙөмтәһен тағы бер факт дәлилләй — Сатра саркофагындағы мумияның бер теше етмәй. Нәҡ ошо теш, тикшереүҙәр һөҙөмтәһендә, Дейр әл-Бахри ҡаяһы тарлауығында йәшерелгән ҡумтала табыла. Был ҡумтала Хатшепсуттың исеме менән картуш төшөрөлгән була.
Хатшепсуттың үлеменән һуң[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тутмос III-нөң хакимлығы аҙағына тарихи яҙмаларҙан Хатшепсут исемен юҡ итеү башлана. Уның картуштары һәм рәсемдәре стеналарҙан юйыла. Дейр әл-Бахри һарайында Хатшепсуттың күп һәйкәлдәре ҡолатыла, ватылып, яҡында күмелә. Карнакта хатта уның обелисктары стена менән ҡаплана.
Тутмос III, үгә әсәһе хакимлыҡты уның ҡулынан тартып алыуына үс итеп уның тураһында бөтә яҙмаларҙы, уның һәйкәлдәрен юҡ итергә бойорған, тигән фекер бөгөнгө көндә нығынған. Тик ниңә һуң Тутмос III — Мысырҙың иң уңышлы ғәскәр етәксеһе — үс алыр алдынан егерме йыл буйы көткән? Египтологтар иҫәпләүенсә, уның Хатшепсут исемен тарихтан юйырға тырышлығына сәйәси сәбәптәр булған, һәм был сәбәптәр бөгөнгө көндә аныҡ билдәле түгел.
Фараздарҙың береһе буйынса, хакимлығының аҙағына Тутмос III тарихты «күсереп яҙып», Хатшепсутты батша ҡатындарына тәғәйен регент титулында ғына ҡалдырырға ниәтләгән. Шулай итеп, Тутмос III үҙенең Тутмос II-нең тура вариҫы булыуын күрһәтмәк булғандыр. Был уның тәхеткә хоҡуғын дәлилләү өсөн кәрәк булыуы мөмкин.
Ҡайһы бер белгестәр иҫәпләүенсә, Хатшепсуттың ил менән оҙайлы ваҡыт дауамында уңышлы хаким итеү осрағы Мысыр фирғәүене тәхете өсөн ҡурҡыныс булған — был артабан фирғәүен тәхетен ҡатын-ҡыҙ биләүе мөмкинлеген булдырған. Фирғәүен титулын йөрөтөүгә хоҡуҡ ир-атта ғына ҡалһын өсөн, бәлки, Тутмос III Хатшепсут хакимлығы менән бәйле бөтә эҙҙәрҙе юҡ итә башлағандыр.
Хатшепсуттың исеме оҙаҡ ваҡыт фәнни донъяла билдәле булмай. Тик 19-сы быуатта Дейр әл-Бахри һарайында башланған археологик тикшеренеүҙәр генә Хатшепсут шәхесенә ҡарата ҡыҙыҡһыныу уята. Француз ғалимы Жан Франсуа Шампольон Боронғо Мысыр телен асҡандан һуң, Дейр әл-Бахри һәм Карнак һарайҙары яҙыуҙары аша бөйөк ҡатын тормошондағы ваҡиғалар тергеҙелә.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Большаков В. А. Воцарение Хатшепсут: новая версия // Восток (Oriens). 2009. 1. С. 14-21.
- Большаков В.А. Дочь Ра Хатшепсут. - М.:РУДН, 2009.
- Матье М. Э. Искусство Древнего Египта. Новое царство XVI—XV века. // История искусства Древнего Востока. Том I. Древний Египет. Вып. III. — Л., 1947.
- Мертц Б. Древний Египет: Храмы, гробницы, иероглифы. / Пер с англ. — М.: Центрполиграф, 2003.
- Desroches Noblecourt Ch. La Reine Mystérieuse: Hatshepsout. — Paris, 2002.
- Ratie S. La Reine Hatschepsout. Sources et Problemes. Leyden, 1979.
- Tyldesley J. Hatchepsut: The Female Pharaoh. — Penguin Books, 1998.
- Wells E. Hatshepsut. — Double Day, 1969.
Тышҡы һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Рождение царицы Хатшепсут. Тексты из Дейр эль-Бахри.
- Панорама 360° перед храмом Хатшепсут
- Hatshepsut : from Queen to Pharaoh / edited by Catharine H. Roehrig with Renée Dreyfus and Cathleen A. Keller
- Мумии не горят
- Судьбы царских мумий


c: text/html

text:
Черниковкала торлаҡ кварталдары проектын төҙөү буйынса тыңлауҙар үткәрә
Ҡала хакимиәте Өфөнөң Калинин районында Азатлыҡ, Черниковка, Кремль һәм Беренсе Май урамдары менән сикләнгән биләмәне планлаштырыу проекты буйынса тыңлауҙар үткәрәсәк. Өфө ҡала Советы депутаттары ошондай ҡарар ҡабул итте.
Ҡала хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Рәшит Сатаров хәбәр итеүенсә, тыңлауҙар кешенең уңайлы тормош шарттарына хоҡуҡтарын күҙәтеү маҡсатында үткәрелә. Ике тораҡ кварталын ҡайтанан планлаштырыу һигеҙ гектар майҙанды солғап ала һәм әлеге ваҡытта унда йәшәүсе 1664 кешенең мәнфәғәттәренә ҡағыла.
Биләмәне планлаштырыу проекты буйынса үҙ тәҡдимдәрен өфөләр ҡала округы Советына бер ай эсендә ебәрә ала. Тыңлауҙар Калинин районы хакимиәтендә 2010 йылдың 27 февралендә үткәреләсәк. Ул 12 сәғәт 30 минутта башланасаҡ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Өфөлә яңы гипермаркет асылдыФото: Андрей Старостин
Өфөлә яңы гипермаркет асылды
Өфөлә яңы гипермаркет асылдыФото: Андрей Старостин
Өфөнөң Октябрь районында кисә «О’КЕЙ» гипермаркетын асыу тантанаһы үтте. Был республикабыҙҙың баш ҡалаһында иҫәп буйынса 46-сы сауҙа комплексы (19-сы гипермаркет). Уның дөйөм майҙаны 13 мең квадрат метр тәшкил итә, шул иҫәптән 8 мең “квадратлыҡ” сауҙа залы. Бында 40 меңгә яҡын тауар тәҡдим ителә. Объекттың инвестицион ҡиммәте — 800 миллион һум.
Гипермаркеттты асыу тантанаһында Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев, Эшҡыуарлыҡ һәм сауҙа буйынса БР дәүләт комитеты рәйесе Ринат Зәйнуллин, Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы Павел Качкаев, баш ҡаланың Октябрь районы хакимиәте башлығы Владимир Дмитрюк һәм башҡа рәсми кешеләр ҡатнашты.
Гипермаркетты асыу тантанаһында билдәләнеүенсә, иҡтисади көрсөккә ҡарамаҫтан, республикала яңы сауҙа объекттары сафҡа индерелә, эшҡыуарлыҡ үҫешә, яңы эш урындары барлыҡҡа килә. Мәҫәлән, «О’КЕЙ» гипермаркетында 450 өфөлө эшләйәсәк.
— Бөгөн беҙ сираттағы Европа кимәлендәге сауҙа комплексын асабыҙ. Был Өфө тарихында яңы биттәрҙең береһе, — тине Павел Качкаев, тантанала сығыш яһап. – Ҡалабыҙҙың цивилизациялы сауҙа үҙәгенә әйләнә барыуы ҡыуандыра. Мәҫәлән, уҙған йылда беҙ 140 стационар сауҙа объектын сафҡа индерҙек, шуның арҡаһында өс меңгә яҡын өфөлө эш менән тәьмин ителде. Быйыл тағы 34 объект төҙөлә. Әлеге ваҡытта халыҡты сауҙа хеҙмәттәре менән тәьмин итеү буйынса Өфө тәүге урындарҙы биләй.
Үҙ сиратында «О’КЕЙ» селтәренең һатыу буйынса директоры Владислав Курбатов республика етәкселегенә һәм ҡалаға ярҙамы өсөн рәхмәтен белдерҙе. Гипермаркет асыу хөрмәтенән, ул 5-се балалар поликлиникаһына һәм “Йондоҙлоҡ” балалар ижады үҙәгенә бүләккә сертификаттар тапшырҙы.
«О’КЕЙ» компанияһы 2001 йылдың июлендә Санкт-Петербургта нигеҙләнгән һәм теркәлгән. Бөгөнгө көндә компаниялар төркөмө иҫәбендә 45 сауҙа комплексы, шуларҙан 18 гипермаркет бар. Улар Мәскәүҙә, Санкт-Петербургта, Түбәнге Новгородта, Дондағы Ростовта, Мурманскиҙа, Тольяттила эшләп килә. Һәм бына «О’КЕЙ» компанияһы Өфөлә лә гипермаркет асты. Быйылғы йылда дөйөм майҙаны 145 мең квадрат метр тәшкил иткән йәнә алты эре сауҙа комплексын асыу планлаштырыла.
Гипермаркетты асыу тантанаһынан һуң рәсми делегация, Өфөлә гипермаркет цехында етештереләсәк продукцияға айырым иғтибар бүлеп, комплекстың ассортименты менән танышты.


text:
«Ҡағыҙға – икенсе ғүмер» акцияһы сиктәрендә Өфө уҡыусылары 43 тонна макулатура йыйған
Өфөлә тәбиғәтте һаҡлау буйынса «Ҡағыҙға — икенсе ғүмер» балалар акцияһының сираттағы этабы старт алды. Уның ойоштороусыһы булып Башҡортостандың «Тәбиғәт» дәүләт унитар предприятиеһы сығыш яһай. Был юлы баш ҡалабыҙҙың Совет районы уҡыусылары акцияла ҡатнашасаҡ.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, «Ҡағыҙға – икенсе ғүмер» экологик акцияһы башлыса сүп-сарҙы айырып йыйыу һәм ҡағыҙ ҡалдыҡтарҙы эшкәртеү кәрәклегенә уҡыусыларҙың һәм уларҙың ата-әсәләренең иғтибарын йәлеп итеүгә, шулай уҡ тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләүгә йүнәлтелгән.
— Үткән аҙнала Өфөнөң Дим районы мәктәптәрендә макулатура йыйыу тамамланды. Беҙҙең акцияла ете мәктәп, шулай уҡ район балалар ижад йорто ҡатнашты. Һыуыҡтарға ҡарамаҫтан, акция уңышлы үтте, уҡыусылар экологик сарала әүҙем ҡатнашты. Балалар ете тоннанан ашыу макулатура йыйҙы, ул әле артабан эшкәртеүгә оҙатылды, — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына «Тәбиғәт» предприятиеһының инженер-экологы Альбина Шәмсетдинова.
Шулай итеп, Өфөнөң Октябрь, Ленин һәм Дим райондарында «Ҡағыҙға – икенсе ғүмер» акцияһының беренсе этаптарын үткәреү һөҙөмтәләре буйынса 43 тоннаға яҡын макулатура йыйылған һәм ҡабаттан эшкәртеүгә тапшырылған. Альбина Шәмсетдинованың әйтеүенсә, был 215 ағасты ҡотҡарыуға тиң.
Совет районынан һуң тәбиғәтте һаҡлау эстафетаһын артабан Өфөнөң Орджоникидзе һәм Калинин районы мәктәптәре ҡабул итәсәк.


text:
Фото:
Мәскәүҙә күргәҙмәлә НефАЗ-дың туристик автобусы күрһәтелә
Фото:
Мәскәүҙә, 13 мартта асыласаҡ «Интурмаркет» күргәҙмәһендә «VDL-НефАЗ» туристик автобусы күрһәтеләсәк. Бөгөн ул Башҡортостандан юлға сыҡты, һәм «Интурмаркет» экспофорумында республика стенды эргәһендә, павильон эсендә түрҙән урын алырға тейеш. Күргәҙмәне ойоштороусылар Рәсәй туристик автобусына ташлама яһай: ғәҙәттә ҙур габаритлы техника тышта урынлаштырыла.
Ошондай мәғлүмәт бирҙе БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығының туриндустрия бүлеге начальнигы Владимир Кучук, туристик баҙарында ҡатнашыусы ҡайһы берәүҙәрҙең Рәсәйҙә оҙайлы сәфәргә иҫәпләнгән комфортлы туристик автобустар сығарылмай, тигән һүҙҙәрен кире ҡағып.


text:
Был аҙнала Башҡортостанда йылы һауа торошо һаҡланасаҡ, төньяҡта ямғыр яуасаҡ Фото: Олег Яровиков
Был аҙнала Башҡортостанда йылы һауа торошо һаҡланасаҡ, төньяҡта ямғыр яуасаҡ
Был аҙнала Башҡортостанда йылы һауа торошо һаҡланасаҡ, төньяҡта ямғыр яуасаҡ Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 12 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Был аҙнала Башҡортостанда атмосфера баҫымы юғары буласаҡ, әммә төньяҡ райондарҙа ҡыҫҡа ваҡытлы ямғыр яуасаҡ.
Республиканың гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығы мәғлүмәттәре буйынса, төбәктә йылы һауа торошо һаҡланасаҡ, һауа температураһы норманан 5-7 градусҡа юғары. Болотло көндәрҙә көндөҙ температура түбәнәйәсәк.
Шишәмбе, 12 апрелдә, урыны менән бер аҙ ямғыр яуасаҡ. Ел көньяҡ-көнбайыштан һәм төньяҡ-көнсығыштан, көндөҙ көсәйеүсән. Һауа температураһы төндә 0,+5, көндөҙ +9,+14.
Шаршамбы, 13 апрелдә, шулай уҡ ямғыр яуыуы ихтимал. Ел төндә тотороҡһоҙ, көндөҙ көньяҡтан, талғын. Һауа температураһы төндә +1,+6, көндөҙ +11,+16.


text:
Нефтекамала яңы мәҙрәсә төҙөлә
Нефтекамала тиҙҙән яңы мәҙрәсә асыласаҡ. Уҡыу йорто 2012 йылдың мартында төҙөлә башлаған. Рәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назаратынан хәбәр итеүҙәренсә, бөгөнгө көндә бинаның ҡыйығы ябылған. Нефтекама һәм Башҡортостандың төньяҡ-көнбайыш төбәктәре имам-ахуны Сабирйән Сәлимгәрәев һүҙҙәренсә, аҡса булмау сәбәпле ҡышҡы осорҙа төҙөлөш туҡтатылған. Әммә дин әһеле, ағымдағы йылдың көҙөндә мәҙрәсә тәүге студенттарын ҡабул итә аласаҡ, тигән ышанысын белдерҙе.
Проект буйынса, уҡыу йорто яҡынса 280 кешегә иҫәпләнгән. Бина ике ҡатлы буласаҡ. Ул «Иман Нуры» исемен йөрөтәсәк.
Мәҙрәсәлә ислам дине нигеҙҙәре, ғәрәп теле һәм ғәрәп яҙмаһы буйынса дәрестәр үткәреү планлаштырыла. Уҡытыу курсы ике йыл дауам итәсәк. Белем биреү эшмәкәрлегенә лицензия алғандан һуң, «Иман Нуры» мосолман дини урта һөнәри белем биреү учреждениеһының уҡытыу планы буйынса эшләйәсәк.


text:
Журналистарҙың XVI «Бөтә Рәсәй – 2012» фестивале Бөйөк Новгородта үтәсәк
Рәсәй Журналистар союзы хеҙмәттәштәрен XVI «Бөтә Рәсәй–2012» фестивалендә ҡатнашыуға саҡыра. Сара 9-14 июндә Бөйөк Новгородта үтәсәк.
Фестиваль программаһы көнүҙәк темаларға фекер алышыуҙы, киң мәғлүмәт сараларының яңы проекттарын презентациялауҙы, алдынғы публицистарҙың оҫталыҡ дәрестәрен, телевидение һәм радионың билдәле журналистары, фән һәм мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре менән осрашыуҙарҙы, шулай уҡ «Рәсәйҙең мәҙәни мираҫы» һөнәри конкурсын үҙ эсенә ала.
Бынан тыш, фестивалдә ҡатнашыусыларҙы ҙур экскурсия программаһы көтә: улар Новгородтың тарихи ҡомартҡылары, иҫтәлекле урындары менән танышасаҡ. Шулай уҡ журналистарҙың һөнәри теләктәшлеген нығытыуға арналған байрам акцияһы үткәреләсәк, тип хәбәр иттеләр Рәсәй Журналистар союзынан.
Фестиваль тураһында тулыраҡ мәғлүмәт менән (495) 637-23-95, 637-41-85 телефондары аша һәм www.ruj.ru сайтында танышырға була.


text:
Фәлсәфә
Фәлсәфә (ғәр. فلسفة), шулай уҡ филосо́фия (бор. грек. φιλoσoφίa «аҡыллылыҡты һөйөү») — бар донъяны һәм кешенең йәшәйешен өйрәнеүсе һәм аңларға ынтылыусы фән; йәшәйештең иң мөһим һыҙаттарын, ысынбарлыҡты танып белеүҙең төп принциптарын, кеше тормошоноң маҡсатын, кеше менән донъя араһында булған мөнәсәбәттәрҙе өйрәнеүсе тәғлимәт.
Башҡа фәндәрҙән айырмалы рәүештә, фәлсәфә ниндәй ҙә булһа бер тәғәйен өлкәне генә өйрәнеү йәки аныҡ тикшеренеү ысулдарынан файҙаланыу менән сикләнмәй; киреһенсә, ул башҡа бар фәндәрҙең өйрәнгән мәсьәләләрен һәм үҙенсәлекле тикшеренеү ысулдарын дөйөмләштерә һәм ул фәндәргә теоретик нигеҙ бирергә ынтыла.
Фундаменталь һорауҙырҙы өйрәнеүҙең башҡа ысулдарынан, әйтеп үткәндә мистицизм, миф һәм сәнғәттән айырмалы рәүештә, фәлсәфә һынаусан (тәңкитсел), даими (системалы) һәм аңға таянған фекер йөрөтөүгә нигеҙләнә.
Йөкмәткеһе
Фәлсәфәнең билдәләмәһе һәм асылы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фәлсәфәнең ниндәй ҙә булһа дөйөм ҡабул ителгән билдәләмәһе йәки уның тикшеренеү объекты тураһында ғөмүми төшөнсә юҡ. Фәндең тарихи мәктәптәре һәм хәҙерге йүнәлештәре фәлсәфәне төрлөсә билдәләй.
Ғәҙәти билдәләмә ошолай бирелә: фәлсәфә ысынбарлыҡтың (донъяла булған һәр нәмәнең) тәүсәбәптәрен, уның йәшәү һәм үҙгәреү ҡанундарын өйрәнә. Был ҡанундар буйынса йәшәйәш һәм уйлау, танып өйрәнелгән ғәләм һәм уны өйрәнеүсе тереклек итә һәм үҫә бара. «Йәшәйеш» төшөнсәһенә ғәмәлдә булған процестар менән бергә аң менән төшөнөрлөк бар мөмкинселектәр ҙә инә. Ысынбарлыҡтың бөтөн осраҡлы айырымлыҡтарын байҡап үтеү мөмкин булмағанлыҡтан, философтар үҙ иғтибарын төп сәбәптәргә йүнәлтә, ысынбарлыҡтың иң ғөмүми ҡанундарын өйрәнә, иң дөйөм төшөнсәләр менән уйлай.
Төрлө дәүерҙәрҙә һәм фәлсәфәнең төрлә йүнәлештәре өсөн был төшөнсәләр һәм тикшеренеү алымдары айырылып тора; ошо йәһәттән Гегель фәлсәфәне «фекерләү ярҙамында танып беленгән тикшеренеүсенең көн күргән заманы» тик билдәләй.
Фәлсәфәнең төп йүнәлештәре түбәнерәк теҙеме менән бирелә. Улар тикшергән мәсьәләләр һанына ошондайҙары инә: «Аллаһ бармы-юҡмы?», «Ысынбарлыҡты объектив рәүештә танып белергә буламы-юҡмы?», «Кеше ҡылған эштең хаҡ йә хаҡһыҙ икәнлеген ни билдәләй?».
Бындай һорауҙарҙы тикшереү өсөн фәлсәфәлә ҡулланылған төп алым булып логик фекерләү һәм һығымта сығарыу тора. Шул уҡ ваҡытта, фәлсәфәнең аныҡ билдәләнгән сиктәре йәки дөйөм ҡабул ителгән методологияһы юҡ. «Фәлсәфәгә ни инә» һәм «Фәлсәфәне ҡалай билдәләп була» һымаҡ һорауҙар ҙа бәхәс тыуҙыра һәм фәлсәфәнең күп һанлы йүнәлештәрендә төрлөсә сиселә.
Фәлсәфәнең төп йүнәлештәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Метафизика ысынбарлыҡтың, йәшәйештең һәм донъяның төп булмышын өйрәнә; космология менән онтология тармаҡтарына бүленә.
- Эпистемология белемдең тәбиғәтен һәм күләмен өйрәнә; белем мөмкинме-юҡмы, ысынбарлыҡты танып белеп буламы-юҡмы, тигән һорауҙы тикшерә. Был йүнәлештең төп иғтибары танып белеү һәм уның ысул-юлдары, хәҡиҡәт, ышаныс, тәжрибә һәм интуиция төшөнсәләренә бәйле.
- Этика (йәиһә әхләҡи фәлсәфә) кешенең һәр эш-ҡылығы яраҡлымы-юҡмы, быға яуап биреп буламы-юҡмы, тигән һорауҙарҙы тикшерә; әхләҡ төшөнсәһен өйрәнә. Этиканың төп йүнәлештәре: метаэтика (әхләҡи хөкөмдөң мөмкинселеге, уны нигеҙләү; төрлө әхләҡи системаларҙы тикшереү), теоретик һәм ғәмәли (ҡулланма) этика (кеше һәр осраҡта ни эшләргә тейеш). Һуңғының тармаҡтары булып тирә-яҡ мөхит этикаһы (мөхиткә ҡарата кешенең ниндәй мөнәсәбәте яраҡлы", биоэтика (эвтаназияның яраҡлығы, кеше толҡатын ғилми тикшеренеүҙә тотонорға яраймы-юҡмы) һ.б. тора.
«Әхләклелек» һәм «изге күңел» төшөнсәләренә Платон тәүге әңгәмәләрендә билдәләмә бирергә тырыша.
- Сәйәси фәлсәфә ил, хөкүмәт, ил граждандары төшөнсәләренә бәйле; айырым шәхестәрҙең һәм йәмғиәттең дәүләткә ҡарата мөнәсәбәтен өйрәнә. Ғәҙеллек, ҡанун, мөлкәт, граждандарҙың хоҡуҡтары һәм бурыстарын тикшерә.
- Эстетика матурлыҡ төшөнсәһен һәм уның сәнғәттә, әҙәбиәттә, тормоштағы сағылышын өйрәнә; матурлыҡ тойғоһо, ләззәт (рәхәтлек), һиҙеү аша үҙләштереү, хис-тойғо ҡиммәттәренә ҡағыла.
- Логика — фекерләү ҡанундарын өйрәнгән фән. XIX быуаттың аҙағынан башлап, математиктар логиканың математикаға ҡағылған тармағын шаҡтай алға һөрҙө; бөгөнгө көндә логиканың ике киң йүнәлеше бар — математик логика (формаль символик логика) һәм фәлсәфәүи логика.
- Аң фәлсәфәһе аңдың булмышын һәм уның тәнгә мөнәсәбәтен өйрәнә; уның типик миҫалы булып дуализм менән материализм араһындағы бәхәс тора. Һуңғы осорҙа был тармаҡ когнитивистика (танып белеү фәне) менән яҡынлаша килә.
- Тел фәлсәфәһе телдең барлыҡҡа килеүен, уның булмышын һәм ҡулланылыуын тикшерә.
- Дин фәлсәфәһе дингә бәйле һорауҙар менән шөғөлләнә: Алланың барлығын-юҡлығын, булмышын, дини тәжрибәне, дини телде һәм текстарҙы, дин менән ғилем мөнәсәбәттәрен өйрәнә.
Фәндәрҙең күпселегенә арналған үҙ фәлсәфә тармаҡтары бар, мәҫ. математика фәлсәфәһе, хоҡуҡ фәлсәфәһе, тарих фәлсәфәһе һ.б. Шулай уҡ, элегерәк фәлсәфәнең ҡарамағында булған өлкәләр хәҙер үҙаллы фәндәр, мәҫ. психология, антропология һәм тәбиғәт фәндәре тарафынан ҡарала.
Фәлсәфә тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фәлсәфә туыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фәлсәфә туыуы беҙҙен эра алдынан VII—VI быуаттарҙа Ҡытайҙа, Индияла һәм Боронғо Грецияла башлана. Бер нисә тарихсылар Боронғо Мысыр һәм Месопотамиянан ҡалған мәкәләләр һәм афоризмдар йыйынтыҡтарҙы боронғо фәлсәфә тыуыу менән бәйләй.
Боронғо Греция фәлсәфәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо Греция фәлсәфәһе беҙҙен эра алдынан VI быуатта тыуа. Сократ алдынан фәлсәфәләр: Фалес (Милет мәктәбе нигеҙләүсе), Демокрит, Пифагор, Зенон. Улар «Нимәул ысынбарлыҡ?» һорауға яуап табырға тырыштылар.
Классик грек фәлсәфәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалып:Terms Классик грек фәлсәфәһе ѳс кешеләр менән бәйле: Сократ, уның уҡыусыһы Платон, һәм Платон уҡыусыһы — Аристотель. Идеялар теорияһында Платон материаль объекттарҙы идеаль объекттар менән ҡаршыға ҡуя. Аристотель буйынса бѳтә белемдәрҫе кеше хәтерҙән ала, яңынан ул килмәй.
Эллиндар фәлсәфәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо Индия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалып:Terms Боронғо Индия фәлсәфәһе Боронғо Греция фәлсәфәһе менән сағыштырғанда биҡ яй үҫкә, сѳнки уның логикаһы математикағы менән бәйләнелмәғән. Ул лингвистика менән бәйләнғән (Сократ алдынан фәлсәфәләрҙә һымаҡ).
Боронғо Ҡытай[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фәлсәфә терминдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Априо́ри (лат. a priori —«алда (элек) булған») — тәжрибә алыу алдынан килғән белем. Тәжрибәһеҙ дөрөҫ булған, алдынан дөрөҫ.Был философ термин эпистемология һәм логикаға Иммануил Кант менән индерелде. Априори белеме кешенең эске уйлау үҙәге булыуҙан сыға.
Априориға киреһе апостериори (лат. a posteriori — һуңдан) — тәжрибәнән һуң алынған белем.
- Казуальность ( лат. casus — осраҡлы хәл (ваҡиға), көтөлмәгән хәл) — көтөлмәгән хәл тураһында белем. Теория буйынса донъяла көтөлмәгән хәл дәр күп һәм ул дөйөмләштерелмәй. Эпикур, Лукреций һцм башҡа фәлсәфәләр менән яҡланды.[1][2]
- Эмпири́зм, эмпирици́зм (бор. грек. έuπeιpίa — тәжрибә) — тәжрибә яҡтан белем алыу йүнәлеше. Эмпиризм бөтә белемде иҫенә килтереп төҙөй.
Рационализмға һәм мистицизмға ҡаршы. Эмпиризм XVII—XVIII быуатта нигеҙләнде (Фрэнсис Бэкон, Томас Гоббс, Джон Локк, Джордж Беркли, Дэвид Юм); эмпирзм элементтары позитивизмға, неопозитивизмға (логик эмпиризм) яҡын.
Хәҙерге фәлсәфә ғалимдары: Лео Штраус майевтика аша белемде алырға кәңәш бирә. Башҡа рационалистар -фәлсәфә ғалимдары: Бенедикта Спинозу, Готфрида Лейбница, Рене Декарта, Георга Гегеля .
- Асыл, төп нигеҙ урыҫ. сущность– әйверҙен нимә ул һарауға яуап.
- Аң урыҫ. сознание– нәмә менән бәйләнеш тотоу, уны аңлау (Гегель).


text:
Фото:
18 августа Башҡортостан юлдаш телевидениеһында тура эфирҙа – Рөстәм Хәмитов
Фото:
18 августа Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов Башҡортостан юлдаш телевидениеһы каналында тура эфирҙа буласаҡ. Республиканың төп телевизион каналында сығыш яһау идеяһы республика башлығында Интернеттағы үҙенең блогында диалог алып барған ваҡытта тыуған. «Һеҙҙең әйтеүегеҙ буйынса 18 августа Башҡортостан юлдаш телевидениеһында тура эфирға сығам», — тип хәбәр итте Президент бер нисә көн элек. Меңләгән тамашасы менән йәнле аралашыуҙы ул бының өсөн шәхси пландарҙан баш тартырлыҡ етди эш тип атаны.
Республиканың һәр кешеһе Рөстәм Хәмитовҡа шылтыратып, теләгән һорауын бирә ала.
Тура эфир киске сәғәт 8-ҙә башлана.


text:
БР «Башфармация» дәүләт унитар предприятиеһы дарыуханаларында «Ир-егеттәр һаулығы» акцияһы үтә
Ватанды һаҡлаусылар көнө алдынан БР “Башфармация” дәүләт унитар предприятиеһы дарыуханаларында “Ир-егеттәр һаулығы” шәфҡәтлелек акцияһы старт ала. Был сара Башҡорт дәүләт медицина университеты, Башҡортостан Республикаһы урологтары ойошмаһы менән берлектә үткәрелә. БР “Башфармация” предприятиеһынан аңлатыуҙарынса, урология ярҙамын халыҡҡа яҡынайтыу — акцияның төп маҡсаты.
Һәр кешенең даими медицина тикшереүе үтергә тейешлеге сер түгел. Үкенескә күрә, ир-аттың күпселеге табиптарға һирәк мөрәжәғәт итә. Сирҙән оҙаҡ ваҡыт дауаланғансы, иҫкәртеүе еңелерәк, тип иҫәпләй компания вәкилдәре.
Шуға күрә бындай акцияны ойоштороп, уның дауамында БР “Башфармация” дәүләт унитар предприятиеһы дарыуханаларының ҡайһы береһендә табип-урологтар консультацияһын тәҡдим итергә ниәтләгәндәр. Бынан тыш, дарыуханалар ир-егеттәр сәләмәтлеге өсөн кәрәкле һәр төрлө дарыуҙар менән тәьмин ителәсәк, тип ышандырҙылар фармпредприятиенан.
Акция 2010 йылдың 15 февраленән 19-на тиклем үткәрелә.


text:
Тимур Хәкимов: «Беҙҙең һәр кемебеҙ балаларға байрам бүләк итә ала»
Халыҡ-ара инвалидтар көнөндә Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы инспекторҙары һәм Өфө ҡала Советы депутаты Тимур Хәкимов Өфө ҡалаһы Калинин районында урынлашҡан насар күргән балалар өсөн коррекцион мәктәп-интернатта булды. Улар балаларға ҡиммәтле бүләктәр алып килде, ә 112-се дөйөм белем биреү мәктәбе уҡыусылары уйын формаһында үҙеңде юлда дөрөҫ тотоу ҡағиҙәләре хаҡында һөйләне, тип хәбәр итә ER.RU.
Ошо темаға уҡыусылар театрлаштырылған тамаша ла күрһәтте.
— Балаларға ысын байрам бүләк итә алыуыбыҙға сикһеҙ шатбыҙ. Балалар өсөн матур тамаша әҙерләгән беҙҙең бәләкәй инспекторҙарға ла рәхмәт. Бөгөн алған мәғлүмәт улар өсөн файҙалы булыр, тип ышанам. Миңә шулай уҡ интернат урынлашҡан бина ла оҡшаны – бында йылы, яҡты, балалар өсөн барлыҡ шарттар булдырылған. Был республика һәм ҡала властарының бындай учреждениеларға тейешле иғтибар бүлеүе хаҡында һөйләй, — тип билдәләне Тимур Хәкимов.
Бындай акцияларҙы Өфө ҡала Советы депутаттары Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы хеҙмәткәрҙәре менән берлектә йыл һайын үткәрә. Мәктәп-интернаттарҙан тыш, улар Өфөнөң барлыҡ райондарында урынлашҡан бала йорттарына ла бара. Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы инспекторҙары балалар өсөн махсус викториналар әҙерләй, конкурстар һәм башҡа саралар ойоштора. Уларҙың барыһы ла юлдағы фажиғәләр һанын кәметеүгә йүнәлтелә.


text:
«Ҙур химия – 2012» форумында 500 делегат ҡатнашыуы көтөлә
«Ҙур химия–2012» халыҡ-ара форумында 500–гә яҡын делегат ҡатнашасаҡ. БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты Юрий Пустовгаров һүҙҙәренсә, теләүселәрҙең күп булыуы арҡаһында ойоштороусылар ҡатнашыусыларҙың иҫәбен сикләргә мәжбүр.
— Былтыр беҙҙә 350 делегат ҡатнашты. Форум Рәсәй Федерацияһы субъекттары һәм сит илдәр араһында ҙур ажиотаж тыуҙыра, — тине ул. – 14 илсенең, дүрт төбәк башлығының килеүе көтөлә. Улар иҫәбендә Татарстан президенты, Ямал-Ненец һәм Ханты-Манси автономиялы округтарының һәм Төмән өлкәһенең губернаторҙары. Форумда сығыш яһау өсөн әүҙем конкуренция бара. Һәр төрлө темаларға йәмғеһе 75 доклад күрһәтелгән.
Бынан тыш форумда эре милли компанияларҙың етәкселәре, сит дәүләттәр делегацияһы, алдынғы ғалимдар ҡатнашырға ниәтләй.
Сара сиктәрендә Башҡортостан менән башҡа төбәктәр, шулай уҡ республика предприятиелары менән сит ил компаниялары араһында бер нисә килешеүгә ҡул ҡуйыу көтөлә. Ошо уҡ арала параллель рәүештә барған секция ултырыштарында технологиялар һәм материалдар менән тәьмин итеүселәр инвестиция проекттары, нефть сығарыу, нефть һәм газ эшкәртеү һәм нефть химияһы өлкәһендәге яңы эшләнмәләр менән таныштырасаҡ.
— Химия индустрияһы үҫешенә күп нәмә бәйләнгән, — тип иҫәпләй Юрий Пустовгаров. – Ләкин тармаҡты һиҙелерлек күтәрер өсөн дә күп нәмә эшләргә кәрәк. Икенсе төрлө ҡараш кәрәк. Сөнки бөгөн Башҡортостан территорияһында химия тармағын үҫтереүгә 500 миллиард һум аҡса һалһаҡ, 10-15 йылдан һуң беҙ 750 миллиардҡа тиерлек артҡан тулайым продукт ала аласаҡбыҙ.


text:
Фото:
«УралЛегПром» үҙ ҡанаты аҫтында 130-ҙан ашыу ҡатнашыусыны йыясаҡ
Фото:
Быйыл иҫәп буйынса 12-се «УралЛегПром» төбәк-ара махсус күргәҙмә-йәрминкәһе эшендә 130-ҙан ашыу еңел һәм текстиль сәнәғәт етештереүселәре ҡатнашасаҡ. «УралЛегПром» Өфөләге Нефтселәр мәҙәниәт һарайында 17 — 20 майҙа үтәсәк.
Ҡатнашыусылар географияһы йылдан-йыл киңәйә һәм төрлөләнә бара. Быйыл Башҡортостандың еңел сәнәғәтселәренән тыш, Өфө күргәҙмәһенә Мәскәү, Санкт-Петербург, Кострома, Вологда, Курган, Тамбов, Рязань, Һамар, Тольятти, Екатеринбург, Һарытау, Силәбе, Ҡазан, Пермь, Яр Саллы, шулай уҡ Беларусь һәм Украина тегенселәре киләсәк. Бынан тыш, Башҡортостандың зауыҡлы кейенергә яратыусыларына тәүге тапҡыр Ҡырғыҙстан предприятиелары ла үҙенең изделиеларын тәҡдим итәсәк.
— Ҡатнашыусыларҙың күбеһе – үҙенең продуцияһын рекламаларға ынтылған, һатыу баҙарын киңәйтеү, яңы эшлекле партнерҙар һәм күмәртәләп һатып алыусылар табыу менән ҡыҙыҡһынған Рәсәй ҡалалары һәм яҡын сит илдәрҙең сәнәғәт предприятиелары, фирмалары и шәхси эшҡыуарҙары, — тине «Башинформ» агентлығында үткән матбуғат конференцияһында «БашЭКСПО» күргәҙмә үҙәгенең генераль директоры Евгений Сдобников.
«УралЛегПром-2011» күргәҙмәһе сиктәрендә ҡатнашыусы предприятиелар араһында яңы ассортимент изделиелары өлгөләре күрһәтеләсәк «Йыл яңылыҡтары» смотр-конкурсын үткәреү планлаштырыла.
Етештереүселәрҙең кейем моделдәрен күрһәтеүе күргәҙмәнең сағыу өлөшө буласаҡ. Өфө трикотаж фабрикаһы ла бында яҙғы-йәйге коллекцияһын күрһәтергә ниәтләй.


text:
Район
Улица Все районы Чкаловский Железнодорожный Кировский Ленинский Октябрьский Орджоникидзевский Верх-Исетский Все улицы бульвар Культуры бульвар Сиреневый бульвар Верх-Исетский пер. Банковский пер. Суворовский площадь Бахчиванджи проспект Космонавтов проспект Ленина проспект Орджоникидзе ул. 40 лет Октября ул. 8 Марта ул. Академическая ул. Академика Бардина ул. Академика Шварца ул. Альпинистов ул. Амундсена ул. Антона Валека ул. Азина ул. Бабушкина ул. Бахчиванджи ул. Бажова ул. Баумана ул. Байкальская ул. Бебеля ул. Белинского ул. Белореченская ул. Белоярская ул. Билимбаевская ул. Бисертская ул. Блюхера ул. Большакова ул. Боровая ул. Братская ул. Чапаева ул. Чайковского ул. Челюскинцев ул. Черняховского ул. Чернышевского ул. Декабристов ул. Электриков ул. Энгельса ул. Фронтовых Бригад ул. Фурманова ул. Гагарина ул. Генеральская ул. Гоголя ул. Горького ул. Готвальда ул. Грибоедова ул. Гурзуфская ул. Хохрякова ул. Ильича ул. Июльская ул. Калинина ул. Карла Либкнехта ул. Клары Цеткин ул. Кобозева ул. Комсомольская ул. Красноармейская ул. Красных Командиров ул. Крауля ул. Куйбышева ул. Кузнечная ул. Кузнецова ул. Ломоносова ул. Луначарского ул. Малышева ул. Мамина-Сибиряка ул. Маршала Жукова ул. Машинная ул. Машиностроителей ул. Мельковская ул. Металлургов ул. Мичурина ул. Миномётчиков ул. Мира ул. Монтёрская ул. Московская ул. Надеждинская ул. Народной Воли ул. Николая Никонова ул. Новгородцевой ул. Новосибирская 2-я ул. Окружная ул. Ольховская ул. Опалихинская ул. Пальмиро Тольятти ул. Павла Шаманова ул. Первомайская ул. Победы ул. Попова ул. Пушкина ул. Радищева ул. Репина ул. Родонитовая ул. Розы Люксембург ул. Сакко и Ванцетти ул. Щербакова ул. Щорса ул. Серова ул. Шаумяна ул. Шевченко ул. Шейнкмана ул. Соболева ул. Софьи Ковалевской ул. Советская ул. Стахановская ул. Старых Большевиков ул. Стрелочников ул. Строителей ул. Сухоложская ул. Сулимова ул. Сурикова ул. Свердлова ул. Сыромолотова ул. Таганская ул. Татищева ул. Техническая ул. Титова ул. Толедова ул. Толмачёва ул. Тверитина ул. Учителей ул. Уктусская ул. Уральская ул. Уральских Рабочих ул. Урицкого ул. Варшавская ул. Вайнера ул. Верещагина ул. Вильгельма де Геннина ул. Военная ул. Вокзальная ул. Волгоградская ул. Восточная ул. Ясная ул. Заводская ул. Завокзальная Применить


text:
Өфөлә «Башҡорт йыры» телевизион конкурсы еңеүселәре билдәләнде
ӨФӨ, 2014 йыл, 5 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөнөң Ҡала мәҙәниәт һарайында «Башҡорт йыры» телевизион конкурсы финалсыларының, шулай уҡ башҡорт һәм татар эстрада йондоҙҙарының гала-концерты уҙҙы.
Башҡортостан юлдаш телевидениеһынан хәбәр итеүҙәренсә, быйыл жюри Гран-при тапшырмаҫҡа ҡарар итте. Абруйлы беренсе урынға ике башҡарыусы – Әбйәлил районынан йәш музыкант, ҡурайсы Рифмир Хөснөтдинов һәм Гнесиндар исемендәге колледжын тамамлаусы Айтуған Ғәйзуллин лайыҡ булды. Еңеүселәр туристик путевкалар менән бүләкләнде.
Быйыл телевизион проекттың ойоштороу комитетына 100-ләгән заявка килә, финалға иң яҡшы 11 башҡарыусы сыға.
«Башҡорт йыры»ның йомғаҡлау концертында шулай уҡ иң яҡшы йыл йыры билдәләнде. Быйыл тамашасылар Ришат Төхвәтуллин башҡарыуында «Һандуғас» йыры өсөн тауыш бирҙе.
«Башҡорт йыры» телевизион конкурсы – республикала иң мөһим мәҙәни ваҡиғаларҙың береһе, 2010 йылдан алып уҙғарыла. Йыл һайын ойоштороусылар гала-концертты эстрада шоуына әйләндерә. Быйыл йомғаҡлау тамашаһы Өфөлә үтәсәк ШОС һәм БРИКС саммиттарына арналды. Алып барыусылар тамашасыларҙы ШОС һәм БРИКС илдәренең мәҙәниәте менән таныштырҙы, программала Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле сығыш яһаны.
«Башҡорт йыры» гала-концертының телевизион версияһын «Башҡортостан юлдаш телевидениеһы» тамашасылары яңы йыл төнөндә ҡарай аласаҡ.


text:
Рәсәйҙә эшһеҙҙәр һаны – 1,6 миллион кеше
Йыл башынан алып илдә эшһеҙҙәр һаны 20 меңдән ашыу кешегә, йәғни 1 процентҡа артты, тип хәбәр итә Newsland порталы, Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығына һылтанып.
«2010 йылдың 29 декабренән 2011 йылдың 12 ғинуарына тиклем — мәшғүллек хеҙмәте органдарында теркәлгән эшһеҙ граждандар һаны 1,3 процентҡа (йәки 20 мең 648 кешегә) артты һәм 2011 йылдың 12 ғинуарына ҡарата 1 миллион 595 мең 26 кеше тәшкил итте», — тиелә министрлыҡтың рәсми белдереүендә.
Унда, 2008 йылдың октябре башынан алып эштән сығарылған хеҙмәткәрҙәрҙең дөйөм һаны 1 миллион 544 мең 846 кешегә етте, тип һыҙыҡ өҫтөнә алына. Эштән сығарылғандарҙың 459 мең 942-һе эшкә урынлаштырылды, шул иҫәптән 241 мең 851-е — элекке ойошмаһында.
Республиканың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы ҡарамағындағы Халыҡты эш менән тәьмин итеү дәүләт хеҙмәте идаралығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, Башҡортостанда 2010 йылдың дүртенсе кварталында һәм 2011 йылдың ғинуарында эшһеҙҙәр һаны 6710 кешегә артты.
«Халыҡты эш менән тәьмин итеү тураһында» федераль законға ярашлы, 2008 йылдың октябренән мәшғүллек хеҙмәтенә 1498 ойошма эштән сығарыу ихтималлығы тураһында мәғлүмәттәр бирҙе.
Ойошманы бөтөрөү, штатты ҡыҫҡартыу менән бәйле 39633 кешене эштән сығарырға планлаштырылғайны, ысынында был осорҙа 890 ойошманан 36360 кеше эштән сығарылды, шуларҙан 15315 кеше эшһеҙ сифатында иҫәпкә торҙо, тип хәбәр итә Ufa1.ru.


text:
Өфөлә полиция хеҙмәткәрҙәре араһында самбо буйынса чемпионат үтте
Өфөлә Башҡортостан буйынса Эске эштәр министрлығы хеҙмәткәрҙәре араһында самбо буйынса чемпионат үтте. Республиканың төрлө ҡала һәм райондарынан йөҙгә яҡын полиция хеҙмәткәре һигеҙ ауырлыҡ категорияһы буйынса көс һынашты. Команда беренселегендә ОМОН самбосылары – беренсе, Октябрьскийҙың полиция хеҙмәткәрҙәре – икенсе, Нефтекама сопртсылары өсөнсө урынға лайыҡ булды.
100 килограмдан ашыу ауырлыҡ категорияһында Рәсәй Эске эштәр министрлығының Салауат ҡалаһы буйынса бүлексәһе изоляторы начальнигы Павел Плешаков еңеүсе булды. «Полиция майорының еңеүе осраҡлы түгел: быйыл ул чемпион исемен яҡланы. Көрәш менән ете йәшенән алып шөғөлләнә», — тип һөйләне БР буйынса Эске эштәр министрлығының матбуғат хеҙмәте белгесе Мәҙинә Хөсәйенова.


text:
Фото:
Башҡортостан парламенты депутаты Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре исемен алды
Фото:
РФ Президенты Дмитрий Медведевтың Указы менән Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты, «Ҡушбүләк» крәҫтиән хужалығы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры Мәүзир Латиповҡа ауыл хужалығы өлкәһендәге ҡаҙаныштары һәм күп йыллыҡ фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исем бирелде.
Мәүзир Латипов 1960 йылдың 8 мартында Туймазы районының Иҫке Туймазы ауылында тыуған. Юғары белемле – Мәскәү кооперация институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1978 йылда Туймазы райпоһының экспедиторы булып башлай. Хәрби хеҙмәт һәм институтта уҡыу йылдарынан һуң 1985–1990 йылдарҙа Татарстандың Түбәнге Кама ҡалаһында товаровед булып эшләй. 1991 йылдан алып бөгөнгө көнгә тиклем – «Ҡушбүләк» крәҫтиән хужалығы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
Мәүзир Латипов – республикала һәм унан ситтә киң билдәле йәшелсә үҫтереүселәр династияһынан. Династияны ағаһы Әхәт башлаған, унда шулай уҡ ҡусты-ағалары Рафиҡ, Мәғсүм һәм Таһир, апайҙары Әминә һәм Гүзәлиә инә.


text:
2009 йылда законһыҙ ағас әҙерләү кәмегән
2009 йылда уҙған йыл менән сағыштырғанда законһыҙ ағас әҙерләү 15 процентҡа, күрелгән зыян 29 процентҡа кәмегән. Урман ҡануниәтен үтәү буйынса дәүләт урман инспекторҙарының халыҡ менән тығыҙ эшләүенә бәйле өлгәшелгән һөҙөмтә был.
БР Урман хужалығы министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, дәүләт урман контроле һәм күҙәтеү ведомствоһы хеҙмәткәрҙәре 2009 йылда урман менән ҡулланыусылар өҫтөнән һигеҙ меңдән ашыу тикшереү үткәргән. 6,3 мең физик шәхестең һәм 956 ойошманың эшмәкәрлеге тикшерелгән.
Тикшереүҙәр барышында биш меңдән ашыу урман ҡануниәтен боҙоуҙар асыҡланған, шул иҫәптән енәйәти хоҡуҡ боҙоу һаналған урман үҫентеләрен законһыҙ ҡырҡыуҙың 544 осрағы билдәле булған. Инспекторҙар урман ҡулланыу, янғын һәм санитар хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен боҙоуҙы асыҡлаған. Бар факттар буйынса протоколдар төҙөлгән һәм күрһәтмәләр бирелгән.
Тикшереү һөҙөмтәләре буйынса 512 материал хоҡуҡ һаҡлау органдарына ебәрелгән. Урман ҡануниәтен боҙоу арҡаһында 94,3 миллион һумлыҡ зыян килтерелеүе билдәләнгән. 62,1 миллион һумлыҡ зарар килтереү тураһындағы 377 материал буйынса енәйәт эше асылған, шуның 130-ы судта ҡаралған.


text:
БашТЭК предприятиеларын һатыуҙан средстволар республикаға эшләйәсәк
Башҡортостанда республика яғыулыҡ-энергетика комплексы предприятиеларын һатыуҙан алынған аҡсалата средстволарҙы депозит иҫәптәргә һалыуҙан дивидендтарҙы бүлеү буйынса Совет төҙөлә. Был турала 24 ноябрҙә муниципаль райондар һәм ҡала округтары башлыҡтары менән осрашыу ваҡытында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов хәбәр итте.
Хәҙерге ваҡытта 2009 йылда «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһын, Өфө нефть эшкәртеү заводтарын һәм «Башкирнефтепродукт» асыҡ акционерҙар йәмғиәтен һатыуҙан алынған средстволар республиканың дүрт хәйриә фондында урынлаштырылған. Тиҙҙән был структуралар берҙәм «Урал» Хәйриә фондына берләштереләсәк. Аҡсалата средстволарҙы урынлаштырыуҙан йыллыҡ процент килеме 4,5 млрд. һум самаһы тәшкил итәсәк. Шуның 2,5 млрд. һумы йыл һайын – спортты үҫтереүгә, 1,5 млрд. һумы Башҡортостандың социаль инфраструктураһын үҫтереүгә йүнәлтеләсәк. Бынан тыш, йыл һайын социаль объекттарға 1,2 млрд. һум «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәте тарафынан йүнәлтелә. Шулай итеп, республиканың социаль өлкәһенә бюджеттан тыш һалыуҙарҙың дөйөм күләме йылына 5 млрд. һумдан ашыу тәшкил итәсәк.
«Урал» Хәйриә Фонды средстволарын бүлеү менән 7 кешенән торған Фонд Советы шөғөлләнәсәк. Шуларҙың дүртәүһен – Башҡортостан Президенты, икәүһен төбәктең сәнәғәт предприятиелары тәҡдим итәсәк. Фонд Советы рәйесе Башҡортостан Республикаһының беренсе Президенты Мортаза Рәхимов буласаҡ. Бынан тыш, Фонд средстволарын һөҙөмтәле тотоноуҙы Попечителлек советы күҙәтеп барасаҡ, уның составына республика Президенты, Башҡортостан Хөкүмәте һәм йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре инәсәк.
Ҡала һәм райондарҙың, шулай уҡ һаулыҡ һаҡлау, мәғариф, мәҙәниәт учреждениеларының «Урал» Фонды средстволарын алыуға заявкалары Башҡортостан Хөкүмәтенә йүнәлтеләсәк һәм артабан, ҡарағандан һуң, Фондҡа киләсәк. Финанслауға тәҡдим ителгән проекттарҙы һайлап алыу асыҡ, халыҡ алдында үткәреләсәк. Фонд средстволарын файҙаланыу тураһында отчетлылыҡ закон менән билдәләнгән тәртиптә яһаласаҡ һәм киң мәғлүмәт сараларында баҫылып сығасаҡ.


text:
Фото:
Башҡортостандың «йәш гвардиясылары» йәш граждандарҙы лагерға йыя
Фото:
2010 йылдың 3 — 9 авгусында «Ҡайынҡай» дауалау-һауыҡтырыу комплексы нигеҙендә «Мин — граждан» йәйге профилле лагеры үтәсәк. Уны ойоштороусы булып «Берҙәм Рәсәйҙең Йәш гвардияһы» Бөтә Рәсәй йәмәғәт ойошмаһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе сығыш яһай. «Ҡайынҡай»ҙа үткәргән аҙна 16 — 35 йәштәгеләр өсөн ваҡиғаларға бай булмаҡсы. Йәштәргә лекциялар уҡыласаҡ, улар менән тренингылар үткәреләсәк, ҡыҙҙар һәм егеттәр дискуссияларҙа, проект уйындарында, спорт һәм мәҙәни-күңел асыу сараларында ҡатнашасаҡ.
Лекция һәм тренингылар Башҡортостанды артабан модернизациялау, XXI быуатта именлек һәм сәскә атыуға юлдар эҙләү мәсьәләләренә, сәйәсәттә йәштәр урыны һәм уның Рәсәйҙең инновацион үҫешендәге роленә арналасаҡ. «Стратегия 2020», «Берҙәм Рәсәй» бөтә Рәсәй сәйәси партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе менән хеҙмәттәшлектә ойоштороу мәсьәләләре», «Һайлауҙарҙа эшләү» кеүек башҡа темалар ҙа бар; «Урам», «Интернет-өҫтөнлөк», киң мәғлүмәт саралары менән хеҙмәттәшлек итеү, йәштәр парламентаризмы, социаль проекттар, грант булдырыу йүнәлештәре буйынса эштәр ҙә ҡаралған.
«Бизнес-йәй 2010» проекты программаһы «Мин — граждан» лагеры майҙансыҡтарының береһе буласаҡ, унда йәштәр менеджмент һәм коммуникациялар нигеҙҙәренә уҡыясаҡ, «Тормошто стратегик планлаштырыу» тренингылар курсын үтәсәк һәм республиканың уңышлы эшҡыуарҙары менән осрашып, уларҙан бизнес ойоштороу һәм үҫтереү нигеҙҙәрен өйрәнәсәк.
Лагерҙа ҡатнашыусыларға ҡунаҡҡа Дәүләт Думаһы, БР Дәүләт Йыйылышы, республиканың муниципаль берәмектәре депутаттары, «Берҙәм Рәсәй» Бөтә Рәсәй сәйәси партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе һәм йәштәр йәмәғәт ойошмалары лидерҙары киләсәк. Лекциялар уҡыясаҡ һәм семинарҙар үткәрәсәк кешеләр билдәлелек яулаған һәм йәштәр менән тәжрибә уртаҡлашырға, уларға карьера һәм бизнес төҙөү буйынса практик кәңәштәр бирергә теләгән белгестәр иҫәбенән саҡырылған.
Бындай уғата файҙалы үткәрелгән ваҡыт өсөн аҡса индереү талап ителә. Путевка хаҡы – йәш гвардиясылар өсөн 3500 һум һәм партияға инмәгәндәргә - 7000 һум. Әммә был ҙур булмаған сығымдар артығы менән ҡапланасаҡ.
Лагерҙа ҡатнашыусыларҙың барыһы ла уңайлы дүрт урынлы номерҙарҙа йәшәйәсәк, етди һәм мәғлүмәткә бай көндөҙгө программанан һуң иркенләп ял итә аласаҡ. Улар алдында «ВИА Чаппа» төркөмө һәм башҡа музыкаль коллективтар һәм бардтар сығыш яһаясаҡ, дискотекалар, йәштәр өсөн «Мин – граждан», ҡыҙҙар өсөн «Мисс Йәй 2010» конкурстары ойоштороласаҡ.
«Мин – граждан» лагеры тураһында тулыраҡ мәғлүмәт алыу һәм унда нисек яҙылыу өсөн: http://www.molgvardiarb.ru


text:
Мелиорация буйынса маҡсатлы программа әҙерләнә
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республика Хөкүмәтенә Ауырғазы районындағы һыу үткәргестә, Әбйәлил һәм Өфө райондарындағы һуғарыу системаларында төҙөлөш эштәрен ҡыҫҡа ваҡытта тамамларға, шулай уҡ Шишмә һәм Стәрлетамаҡ райондарында һуғарыу системалары төҙөү мәсьәләләрен хәл итергә йөкмәтте.
Был объекттар муниципалитеттар өсөн мөһим социаль-иҡтисади әһәмиәткә эйә. Мәҫәлән, Ауырғазы һыу үткәргесен файҙаланыуға тапшырыу 17 тораҡ пункты халҡын эсәр һыу менән өҙлөкһөҙ тәьмин итеүгә булышлыҡ итәсәк.
Төҙөлөш эштәрен тамамлау бөтә республикаға файҙа килтерәсәк. Был объекттарҙы файҙаланыуға тапшырыу Башҡортостанға 2011 һәм унан һуңғы йылдарҙа мелиорация буйынса федераль маҡсатлы программала ҡатнашыуға ярҙам итәсәк, тип хәбәр итә республика Хөкүмәте матбуғат хеҙмәте.


text:
Баш ҡала дәүләт циркы балалар йорттарында тәрбиәләнеүселәрҙе премьераға саҡырҙы
12 декабрҙә «Берҙәм Рәсәй» Бөтә Рәсәй сәйәси партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе Өфө дәүләт циркы менән берлектә балалар йорттарында тәрбиәләнеүселәр өсөн хәйриә акцияһы үткәрә.
«Ҙур Совет Циркы» байрам программаһын беренсе булып Михайловка балалар йортонан, Өфөнөң махсус (коррекцион) мәктәп-интернаттарынан, балалар һәм үҫмерҙәр өсөн приюттан балалар, шулай уҡ инвалидтар йәмғиәттәре вәкилдәре ҡараясаҡ.
Тамаша 13 сәғәттә башлана.


text:
Фото:
Әсәлек капиталынан бер тапҡыр бирелеүсе түләүҙе һорап 5110 сертификат хужаһы мөрәжәғәт иткән
Фото:
Бер тапҡыр бирелеүсе түләү башҡарыуға ғариза ҡабул ителә башлаған тәүге көндәрҙә үк әсәлек капиталы средстволарынан 12 мең һум күләмендә бер тапҡыр бирелә торған аҡсаны һорап республиканың район һәм ҡалаларында Рәсәй Пенсия фонды идаралыҡтарына 5110 кеше мөрәжәғәт итте.
Был аҡсаны сертификат хужаларының барыһы ла, шул иҫәптән үткән йылда кисектергеһеҙ ихтыяжға 12 мең һум алғандар ҙа ала ала. БР буйынса Рәсәй Пенсия фонды бүлексәһенең матбуғат хеҙмәтенән аңлатыуҙарынса, әгәр ҡалған аҡса – әсәлек капиталы менән торлаҡ кредиттарын ҡаплағандан һуң, торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға, балаларҙың белем алыуына түләгәндән һуң ҡалған өлөшө – 12 мең һумдан кәм икән, бер тапҡыр бирелеүсе түләү иҫәбегеҙҙә тороп ҡалған күләмдә башҡарыла.
Һоралған средстволар ғариза биргән кеше күрһәткән иҫәпкә ғариза биргәндән һуң ике айҙан да һуңға ҡалмайынса бер юлы күсерелә.


text:
Төбәктә ҡырағай, экзотик йәнлектәр үрсетеүселәр һаны йылдан – йыл арта
Төбәктә ҡырағай, экзотик йәнлектәр үрсетеүселәр һаны йылдан – йыл арта.
Тәү ҡарауға ғәҙәти генә күренгән шөғөл, тирә-йүндә хәүеф тыуҙырмаймы? Килдеғошовтар ярты йыл элек терпеләр һатып алған. Уларҙы Зәлиә Килдеғошова тәрбиәләй. Ошо ваҡыт эсендә был хайуандарҙың холоҡ-фиғелен ярайһы уҡ өйрәнеп бөттөм, ти ҡыҙ. Африка кәрлә терпеләре яһалма рәүештә сығарылған төр. Был экзотик йән эйәһе беҙҙең төбәктә тәбиғи шарттарҙа осрамай. Шуға күрә уны туҡландырыу, тәрбиәләү ҙә ғәҙәти терпеләрҙекенән айырыла. Кәрлә терпеләрҙе иреккә ебәреү ҡурҡыныс, сөнки улар урман-ҡырҙа йәшәргә яраҡлашмаған. Дөрөҫ тәрбиәләгәндә бындай йән эйәләре 9 йәшкә тиклем етә, ти белгестәр. Был ике айлыҡ ҡына Бруно ҡушаматлы терпе тыуғанда ни бары төймә тиклем генә булғанын күҙ алдына килтереүе ауыр.Энәлекәй хәҙер бөтөнләй ҡулға эйәләшкән, ул башҡаларҙан етеҙлеге менән айырылып тора…. Төбәктә йылдан-йыл сит тарафтарҙан килтерелгән экзотик йән эйәләрен аҫыраусылар артҡандан-арта. Төрлө үрмәксе, йылан, ташбаҡа, крокодил, хатта арыҫлан тотоусылар ҙа бар. Әлбиттә уларҙың махсус документтары ла булырға тейеш, юғиһә ҡайҙан етте шунан индерелгәндәренең йоғошло ауырыу ҙа таратыуы ихтимал, ти белгестәр. Беҙҙең төбәктә йәнең теләгән йән эйәһен үрсетергә, тәрбиәләргә мөмкин, тиҙәр белгестәр. Бүрене бүреккә һалһаң да урманға ҡарай тигәндәй, ҡырағай хайуандарҙың ҡурҡыныс булыуын да, тәрбиә һәи иғтибар ҙа талап иткәнен дә оноторға ярамай.


text:
Океанология институты директоры Роберт Ниғмәтуллин Өфөлә асыҡ лекция үткәрәсәк
14 сентябрҙә Өфөгә П.П.Ширшов исемендәге Океанология институты директоры, Рәсәй Фәндәр академияһы ағзаһы, БР Фәндәр академияһының элекке президенты Роберт Ниғмәтуллин килә.
Ғалим «Фән фестивале» байрамында ҡатнашасаҡ һәм «Фән һәм хәҙерге заманда дүрт «Э» (энергетика, экология, экономика, этнос)» исемле асыҡ лекция үткәрәсәк. Теләгән һәр кем Роберт Ниғмәтуллинға үҙ һорауҙарын бирә аласаҡ, тип хәбәр иттеләр БР Фәнгә ярҙам итеү һәм уны үҫтереү фондының матбуғат хеҙмәтенән.
Сараны ойоштороусылар булып Өфө хакимиәте, Башҡортостан Республикаһының Мәғариф министрлығы, Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы, Ғилми-техник өлкәлә бәләкәй предприятиелар үҫешенә булышлыҡ итеү фонды, «Династия» фонды ҡатнашлығында БР Фәндәр академияһы, төбәктең Фәнгә ярҙам итеү һәм уны үҫтереү фонды сығыш яһай.
Лекция 14 сентябрҙә 15.00-16.00 сәғәттәрҙә Киров урамы, 15 адресы буйынса БР Фәндәр академияһында үтә.


text:
Фото:
Көньяҡ Уралдың проблемалары – ресурстарҙы һөҙөмтәле файҙаланмауҙан
Фото:
Үҙ ресурстарың менән дөрөҫ эш итә белмәү – Башҡортостандың Көньяҡ Урал райондарындағы бөтә проблемаларҙың төп сығанағы. Был турала кисә Сибайҙа республиканың көньяҡ-көнсығыш ҡалалары һәм райондары башлыҡтары менән үткән кәңәшмәлә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов белдерҙе.
—Сибайҙа, Баймаҡта һәм Баймаҡ районының ҡайһы бер ауылдарында булып, халыҡ, предприятиелар етәкселәре менән аралашып, был территорияларҙың ҙур тәбиғи һәм кадрҙар потенциалына эйә булыуына тағы бер тапҡыр инандым, — тине ул. – Бында ҙур урман запастары, туризмды, ауыл хужалығын үҫтереү өсөн яҡшы шарттар бар. Һәм урындағы халыҡ, тимәк, бер ниндәй матди, социаль проблемалар кисермәйенсә, кәмендә етеш йәшәргә тейеш. Шуға ҡарамаҫтан, был райондар республиканың күп өлөшөнә ҡарағанда, күрше өлкәләр тураһында әйтеп тораһы ла түгел, насарыраҡ йәшәй. Уларҙың ауыр хәленең төп сәбәбе – баҙар иҡтисады шарттарында үҙ ресурстары менән оҫта эш итә белмәү.
Бай тәбиғәт потенциалын һөҙөмтәһеҙ файҙаланыу өлгөһө итеп Әбйәлил районын күрһәтергә мөмкин. Уның территорияһында 33 ҙур күл урынлашҡан. Уларҙың барыһы менән дә тиерлек арендаторҙар файҙалана, етмәһә башлыса Силәбе өлкәһенән. Әйтәйек, Яктыкүлдең курорт зонаһы, нигеҙҙә, Магнитогорск эшҡыуарҙары тарафынан файҙаланыла. Әммә күлдәр менән файҙаланған өсөн ҡуртым түләүе бында бик түбән, һәм урындағы бюджет райондың уникаль тәбиғәт ресурсынан ниндәй ҙә булһа етди файҙа алмай. Мәҫәлән, былтыр курорт зонаһын ҡуртымға алыуҙан бюджетҡа 16 миллион һум аҡса ингән. Быйыл, ҡуртым түләүен арттырғандан һуң — 25 миллион. Әммә был да сиктән тыш аҙ.
Әбйәлил районында 26 гектар ерҙе биләүсе тау саңғыһы комплексы урынлашҡан. Әлеге ваҡытҡа тиклем ул аренда өсөн ни бары йылына 300 мең һум аҡса түләгән. Хәҙер түләү 2,5 миллионға тиклем еткерелде. Ләкин был да, Рөстәм Хәмитовтың фекеренсә, бик бәләкәй сумма.
— Киләсәктә бындай комплекс бюджетҡа 300 мең түгел, 300 миллион табыш килтерергә тейеш, — тине төбәк башлығы. – Ә тәүге осорҙа – 30 миллион булһын әйҙә. Район бюджеты бөгөн 500 миллион булыуын иҫәпкә алһаҡ, бындай ҡушымта бик һөҙөмтәле булыр ине. Мәскәү өлкәһендә, мәҫәлән, ауыл райондары үҙ ресурстарын максималь файҙалана, ә бит уларҙың потенциалы күпкә кәмерәк. Бында иһә беҙҙең бөтә нәмәбеҙ бар, ә баҙар иҡтисады шарттарында үҙ ресурстарыбыҙҙы оҫта файҙалана алмайбыҙ.
Рөстәм Хәмитов күлдәрҙе ҡуртымға алыусыларҙың яр буйы территорияһын кәртәләп алыу кеүек проблемаға ла иғтибар йүнәлтте. Урындағы халыҡтың күбеһе күптән быға ризаһыҙлығын белдерә. Үҙ тыуған ерендә йәшәп, үҙ күленә яҡын бара алмаһын әле...
— Бындай күренеш кешелеклелек яғынан ҡарағанда ла һис килешерлек түгел, шулай уҡ законға ла ярашһыҙ, — тине республика башлығы. – Һыу кодексы буйынса яр буйы зонаһы барыһы өсөн дә асыҡ булырға тейеш. Һәм әгәр кемдер унда ҡойма ҡуя икән, ул һүтеп алынырға тейеш. Быны эшләгән район башлығы хаҡлы буласаҡ һәм уның үҙ халҡы алдында абруйы артасаҡ. Арендаторҙарға иһә, мөнәсәбәттәрҙе киҫкенләштермәй, яҡшылап аңлатырға кәрәк.


text:
Хоккей буйынса йәштәр араһында донъя беренселеге быйыл Канадала уҙҙы. Унда Рәсәй командаһы бронза миҙал яуланы. Беҙҙекеләр өсөнсө урын өсөн уйында Швеция хоккейсыларын өҫтәмә ваҡытта 2:1 иҫәбенә еңде.
Рәсәй командаһында юлаевсыларҙан Кирилл Капризов менән Михаил Воробьёв та уйнаны. Төп көс булды улар. Команда капитаны Капризов 9 гол индереп, иң мәргән хоккейсы булып танылһа, ә Воробьёв – иң күп пас биреүсе (10).
Ҡотлайбыҙ!
Һауа шарттарының ниндәй булыуы ла ҡурҡытмай телһөйәр, илһөйәр балаларҙы. Ҡышҡы каникул ваҡытында улар Өфөлә уҙған башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса төбәк-ара, республика олимпиадаһына йыл һайын ашҡынып килә. Быйыл тел бәйгеһендә барлығы 269 бала көсөн һынаны. Силәбе, Ырымбур өлкәләренән дә милләттәштәребеҙҙең ситтә ҡалмай, ҡатнашыуы ҡыуаныслы.
Олимпиада башланды
Олимпиада, ғәҙәттәгесә, Рәми Ғарипов исемендәге 1-се республика башҡорт интернат-гимназияһында уҙҙы. Уны асыу тантанаһын быйыл Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистика факультеты студенттары әҙерләгәйне. Тамаша залына йыйылыусылар уларҙың деканы Риф Әхмәҙиевтең ҡотлау сәләмен тыңлап, БДУ һәм студенттар тормошо менән яҡындан танышыу мөмкинлегенә эйә булды. Бында белем алыу өсөн бөтә шарттар тыуҙырылған икән! Уҡырға ингәндәр «Шоңҡар», драма түңәрәктәренә йөрөргә лә, «Ирәндек» бейеү ансамблендә шөғөлләнергә лә өлгөрә. Ана, сәхнәлә үҙҙәрен нисек иркен тоталар. Оҫта итеп йырлайҙар, бейейҙәр, шиғыр ҙа һөйләйҙәр. Ағай-апайҙарынан өлгө алып, илһамланып ултырҙы олимпиадаға килеүселәр.
Тулыһынса уҡырға “Мең-мең йәшәр башҡорт илем, телемдә алһаҡ ғилем” »
Дуҫтары Дания менән Диананың ҡаршы урамда ятҡан бүрәнәләр янына килеүен генә көткән Стас. Улар эргәһенә йүгереп сыҡты. Шунан бергәләшеп мәктәп яғына атланылар. Төшкә хәтлем уҡып ҡайтһалар ҙа, унда барғылары ғына килеп тора. Сөнки бында карусель бар. Шыуа торған тау ҙа үҙенә тарта.
Былтыр әсәһе: «Малай кешегә көслө булырға кәрәк», – тип бокс секцияһына алып барғас, бер йыл шөғөлләнде. Ә үҙе йүгерергә ярата. Еңел атлетика секцияһы булһа, шунда йөрөр ине лә...
Тулыһынса уҡырға “Ғаилә йылыһын тойоп үҫә” »
Мин яратам әсәйемде,
Уны һәр саҡ тыңлайым.
Ҙур үҫкәс тә әсәйемә
Оҡшармын, тип уйлайым.
Тулыһынса уҡырға “Нур тарата” »
Әсәкәйем! Күпме наҙлы хистәр
Уяналар һинең яныңда.
Йылмайыуың – шифа биргән дауа,
Яҡты ҡояш иртә таңымда.
Уҡытыусы эшенең мөһимлеге тураһында бала саҡтан ишетеп кенә түгел, күреп үҫтем. Әсәйем Әлмира Рафаэль ҡыҙы – был һөнәргә үҙ ғүмерен бағышлаған кеше. Хәтер ҡапҡаһы аша үтеп, бала саҡ илемә әйләнеп ҡайтам...
Тулыһынса уҡырға “Әсә бәхете” »
Беҙ ғаиләлә бишәүбеҙ: атайым, әсәйем, мин һәм ҡустыларым Линар һәм Асҡар. Үҙ-ара дуҫ, татыубыҙ. Бергәләп концертҡа, ҡунаҡҡа йөрөйбөҙ. Тыуған көндәрҙе, байрамдарҙы күмәкләп үткәрәбеҙ. Ошонан да оло бәхет юҡтыр, тип уйлайым.
Тулыһынса уҡырға “Бөтә ерҙә бергәбеҙ” »
Гимназиябыҙҙа «Шаяндар һәм тапҡырҙар» уйынын үткәреү матур йолаға әйләнде. Әлегеһе «Беҙ тарихты яңынан яҙабыҙ», «Беренсе мөхәббәт» темаларына арналды. Унда VII – X синыфтарҙан командалар көс һынашты. X «А»ларҙың «Алтын», IX «Г»ларҙың «This is G», VII «Б»ларҙың «Алтындар» һәм уҡытыусыларҙың «Мөхәббәт тарихсылары» тапҡырлыҡта, шаянлыҡта алдынғылыҡты бирмәҫкә тырышты. Командалар етди әҙерләнгәне күренеп тора, һәр сығыш көслө алҡыштарға күмелде.
Тулыһынса уҡырға “Матур йолабыҙ” »
Балалар миҫалды cискәндә бармаҡ менән иҫәпләй башлаһа, атай-әсәйҙәр һәм ҡайһы бер уҡытыусылар тыя. Эстән уйлап эшлә, тиҙәр. Бармаҡ менән иҫәпләүсенән көлөүселәр ҙә бар. Ә бының бер насарлығы ла юҡ. Ғалимдар хатта бармаҡ менән миҫал сисеүҙе хуплай ҙа. Былай эш итеү туранан-тура мейе менән бәйләнгән икән. Баҡһаң, кеше бармаҡтарын эшкә екмәгәндә лә, мәсьәлә сискәндә мейеһенең бармаҡтар менән бәйле өлөшө әүҙемләшә. Быны ғалимдар тикшереп ҡараған.
Тулыһынса уҡырға “Бармаҡ менән иҫәпләү” »
Нимә һуң ул кино? Унда һәр бер дәүерҙең күсермәһе сағылыш таба. Кино төрлө жанрҙарҙа төшөрөлә. Халыҡ уны яратып ҡарай.
Кино йылын йомғаҡлап, беҙ мәктәпкә Рәсәйҙең почётлы кинематографисы, ауылдашыбыҙ Динә Бүребай ҡыҙы Ҡаһарманованы ҡунаҡҡа саҡырҙыҡ.
Тулыһынса уҡырға “Иҫтәлекле осрашыу” »
Ғүмере буйына кешелә 150 мең тирәһе сәс үҫә. Ә көн һайын 100 – 150 бөртөгө ҡойола, тиҙәр. Бер айҙа, йылына күпме? Ҡайһы бер ҡыҙҙар ҡыш еткәс, уның күберәк ҡойолоуын һиҙә башлай. Кемдәрҙер башлыҡ кейгәнгә сәс төптәренә кислород барып етмәй, тип яланбаш йөрөргә тырыша. Икенселәре баштарын һирәгерәк йыуырға ҡарар итә, тире майланып, сәсте ҡоролоҡтан, ә башты һыуыҡтан һаҡлай, тип уйлай. Белгестәр әйтеүенсә, бөтәһенә лә үҙебеҙ ғәйепле. Сәбәптәре нимәлә һуң? Беренсенән, өлкәндәр һәр ваҡыт башыңа кейеп йөрө, тип әйтәме? Эйе, был дөрөҫ тә. Сәс өшөһөн өсөн 5 минут 0 градустан һыуыҡта булыу ҙа етә. Әйтәйек, машинанан өйгә йүгереп ингәнсе зыян күреп өлгөрәләр. Был стрестан сәс ҡойола башлай. Бөтөнләй башлыҡһыҙ йөрөүселәр тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Уларҙың сәстәре тарағанда йәки йыуғанда көҙгө япраҡтар кеүек ҡойоласаҡ.
Тулыһынса уҡырға “Яланбаш йөрөмәгеҙ!” »


text:
Миграция ағымы республикала 182 мең кешегә еткән
181,9 мең кеше Башҡортостанда даими йәшәү урынын алмаштырған. Туғыҙ айҙағы миграция ағымы күләмен (республикаға күсеп килгән һәм күсеп киткәндәр иҫәбен) Башҡортостанстат хеҙмәткәрҙәре һанап сығарған.
Быйыл республиканан 30,3 мең кеше киткән. 24,1 мең кеше үҙҙәренең элекке йәшәү урынын Башҡортостан Республикаһына алмаштырған. 64 мең самаһы кеше республика эсендә бер урындан икенсе урынға күскән.
Һөҙөмтәлә туғыҙ айҙа республикала миграция арҡаһында халыҡ иҫәбе 6200 кешегә кәмегән. Былтыр иһә, киреһенсә, республика халҡының 1224 кешегә артыуы күҙәтелгән булған. Миграция иҫәбенә халыҡ артыуы ике ҡалала — Өфөлә һәм Октябрьскийҙа, йәнә 9 муниципаль районда ғына күҙәтелә.
Әйтергә кәрәк, Рәсәй сиктәрендә миграция ағымы кәмей, ә БДБ илдәре менән, киреһенсә, арта ғына бара.


text:
Дәүләт (Платон)
Дәүләт (грек телендә — Πoλιteίa) — Платондың китабы.
Платон йәмғиәттең һау-сәләмәт һәм бәхетле йәшәүе өсөн кәрәкле дәүләт моделен аңлата. Хәҙерге дәүләт фәлсәфәһе өсөн нигеҙ ташы булыуы менән мөһим. Шул уҡ ваҡытта бәхет фәлсәфәһе тураһында ла яҙылған.
Сәяси өлкәлә Платон йәмғиәттең өс ҡатлауҙан тороуы тураһындағы теорияһын дәлилләргә тырыша. Уныңса, философтар дәүләт менән идара итә; һуғышсылар дәүләтте эске һәм тышҡы дошмандарҙан һаклай; крәҫтиәндәр менән һөнәрселәр — дәүләтте материаль яҡтан тәъэмин итеүселәр. Платон дәүләттең килеп сығуы тураһында ла иғтибарға лайык фекер күтәрә. Дәүләттең ойошоу сәбәбе — ихтыяж, ти ул. Был, әлбәттә, материализм уҡ түгел, шулай ҙа идеализмдың да иң сик варианты түгел. Платон дәүләт менән идара итеүҙә өс форманы атай:
Ошо өс форманың һәр ҡайһының эсендә ул икешәр вариантты — барлығы алты вариантты күрә. Мәҫәлән, монархия ул — бер кешенең хакимлеге. Ошо форманың бер варианты — законлы монархия (батша), икенсе варианты — көсләү ысуллы монархия (тиран). Аристократия иһә — бер нисә (бер төркем) кешенең хакимлеге. Уның варианттары: яҡшы кешеләрҙең һәм насар кешеләрҙең (олигархия) хакимлеге. Демократия — күптәрҙең хакимлеге. Ул шулай ук ике варианттан торорға мөмкин: законлы һәм законһыҙ (һуңғыһы көсләү ысулы менән). Ошо формаларҙың иң ғәҙеле, Платонса, аристократия. Монархия тураһында шундай фекер әйтелә: батшалар философ булырға, философтар батша булырга тейештәр… Платон һәр саҡ бик ныҡ асыулы, ярһыулы «ҡара халыҡҡа» ҡаршы сыға. Һуғышсыларҙы ла ул, «өсөнсө ҡатлау кешеләре» тип ҡарамаһа ла, уларҙың «игелеген» идара итеүсе философтарга баш эйеп, бойһоноп хеҙмәт итеүҙә күрә. Платондың был ҡарашын K. Маркс үзенең «Капитал» тигән хеҙмәтендә тәнҡит итә[1].
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ К. Маркс. Капитал.— T. 1.— M., 1955.— C. 375
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гиззәтов К. Т., Философия: 2 китап. 1 -се китап: Ҡыҫҡаса философия тарихы. Философияның нигеҙ проблемалары: Юғары уҡыу йорто өсөн дәреслек. (тат.)


text:
Фото:
Башҡортостан менән Германия ауыл хужалығы өлкәһендә хеҙмәттәшлек итергә ниәтләй
Фото:
Башҡортостанда эш визиты менән немец ауыл хужалығы йәмғиәтенең (DLG) генераль директоры Рихард Грандке булып китте.
Сит ил ҡунағы «Алексеевка», «Рощинский» совхоздарында, «Артемида» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә булды, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән. Шулай уҡ ул республикала ауыл хужалығы өлкәһендә белем биреү системаһы менән танышты. Башҡорт дәүләт аграр университетының беренсе проректоры Марс Фархшатов уҡыу йортонда тормошҡа ашырылған проекттар тураһында һөйләне. 127 йыллыҡ тәжрибәһе булған немец ауыл хужалығы йәмғиәте менән хеҙмәттәшлек итеү Башҡортостандың ауыл хужалығы өсөн белгестәр әҙерләүгә үҙ өлөшөн индерер ине, тип билдәләнде осрашыуҙа. Рихард Грандке, үҙ сиратында, бергә эшләргә әҙер булыуын белдерҙе һәм Башҡортостандан да өйрәнәһе нәмәләрҙең күп булыуын билдәләне.
Республиканың Ауыл хужалығы министрлығында Германия ҡунағы БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – төбәктең ауыл хужалығы министры Эрнст Исаев менән тармаҡҡа яңы технологиялар индереү мөминлектәрен тикшерҙе.
Рихард Грандке Агротехнологиялар инновация үҙәген асыуҙа, урындағы ауыл хужалығы тауарҙарын етештереүселәр өсөн семинарҙар үткәреүҙә һәм башҡа мәсьәләләрҙә республикаға ярҙам итергә әҙер булыуын белдерҙе.
Рәсәйҙең Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына инеү шарттарында Башҡортостан агросәнәғәте өсөн немец ауыл хужалығы йәмғиәтенең тәжрибәһе үтә мөһим. Коммерцияға ҡарамаған был ойошмала 24 мең ағза иҫәпләнә. Фәнни-техник прогресҡа булышлыҡ итеү һәм уны үҫтереү, эксперттар менән тәжрибә уртаҡлашыу, махсус күргәҙмәләр ойоштороу, техниканы һынап ҡарау йәһәтенән аграр һәм аҙыҡ-түлек тармаҡтарында әлеге йәмғиәт алдынғыларҙан һанала.


text:
«Башҡортостан» киностудияһының фильмын Польша, Бразилия һәм Италия тамашасылары ҡараясаҡ
ӨФӨ, 2015 йыл, 26 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Режиссер Рим Шәрәфетдиновтың «Башҡортостан» киностудияһында төшөрөлгән анимациялы фильмын Польша, Бразилия һәм Италия тамашасылары ҡараясаҡ.
Донъялағы абруйлы фестивалдәрҙең береһе — Бразилиялағы анимация фестиваленең конкурс программаһына 10 Рәсәй фильмы, шул иҫәптән Рим Шәрәфетдиновтың «SUPER 8» эше инде. Был фильм «ANIMATOR» халыҡ-ара анимация фильмы фестивалендә (Польша) һәм «Future Film festival 2015» кинофестивалендә (Италия) ҡатнаша, тип хәбәр итте «Башҡортостан» киностудияһы мөхәррире Сәлимә Батисова.
Режиссерҙың «Ни пуха, ни пера» йәнһүрәте 37-се Мәскәү халыҡ-ара кинофестивале сиктәрендә үтәсәк Рәсәй фильмдары программаһына индерелгән.
Рим Шәрәфетдиновтың фильмдары үҙенсәлекле булыуы менән айырылып тора. Уның «Ҡыйыу йөрәк», «Алдар һәм һоро бүре», «Ел һуҡҡан яҡ» һәм башҡа таҫмалары күптән кескәйҙәрҙең һәм өлкәндәрҙең күңелен яулаған, төрлө халыҡ-ара кинофестивалдәрҙә ҡатнашып, призлы урындарға лайыҡ булған.


text:
Республика парламентарийҙары тәмәкегә ҡаршы закон проектын хуплай
Рәсәй Хөкүмәте октябрь аҙағына тиклем тәмәкегә ҡаршы закон проектын тикшерергә планлаштыра, уға ярашлы 2015 йылдың 1 ғинуарынан башлап йәмәғәт урындарында тәмәке тартыу бөтөнләй тыйыласаҡ. Документ киоскыларҙа тәмәке һатыуҙы, шулай уҡ тәмәке изделиеларын рекламалауҙы тыйыуҙы күҙ уңында тота.
Башҡортостан парламентарийҙары был закон проектын тулыһынса хуплай.
— Тәмәке тартыуҙы иҫкәртеүгә йүнәлтелгән тәҡдимдәр һәм эштәрҙе хуплайым, — тип билдәләне БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова. – Әммә тәҡдим ителгән законды тормошҡа ашырыу механизмын дәүләт кимәлендә ентекле әҙерләү мөһим, сөнки һүҙ тәмәкене рекламалауҙы, йәмәғәт урындарында тәмәке тартыуҙы тыйыу тураһында бара. Идея, әлбиттә, актуаль. Тәү сиратта ул беҙҙең йәш быуын өсөн көнүҙәк булып тора. Әммә был законды тормошҡа ашырыу өсөн, күп эштәр башҡарырға кәрәк.


text:
Дәүләт Думаһында Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ буйынса совет төҙөлдө
Дәүләт Думаһы Рәйесе ҡарамағында Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ буйынса совет төҙөлдө, уның составына Рәсәй Федерацияһының Сауҙа-сәнәғәт палатаһы вәкилдәре инде. Совет бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү өлкәһендә хоҡуҡи көйләү торошона анализ һәм баһа биреүсе, был өлкәлә закондар ҡулланыу мониторингын бойомға ашырыусы кәңәшмә һәм эксперт органы булып тора, тип хәбәр итә «Альянс Медиа» Рәсәй эшлекле порталы.
РФ Сауҙа-сәнәғәт палатаһы Советҡа яҡын киләсәккә бәләкәй һәм урта бизнесты үҫтереү буйынса үҙенең закон сығарыу тәҡдимдәрен ебәрергә планлаштыра (атап әйткәндә, тәҡдимдәрҙең береһе — юридик шәхестәрҙең Берҙәм дәүләт реестрында, шәхси эшҡыуарҙарҙың Берҙәм дәүләт реестрында бирелгән мәғлүмәттәрҙе үҙгәртеү тураһында теркәү органына хәбәр итеү срогын 3 көндән 10 көнгә тиклем арттырырға).
Әйтергә кәрәк, Башҡортостан Республикаһы Сауҙа-сәнәғәт палатаһы ҡарамағында Эшҡыуарлыҡ буйынса комитет беренсе йыл ғына эшләмәй, уның иҫәбендә төбәктә бәләкәй һәм урта бизнесты үҫтереүгә булышлыҡ итеүсе мөһим ҡарарҙар байтаҡ.


text:
Өфө Фотоға төшөрөү оҫталығы академияһы бер юлы дүрт күргәҙмә тәҡдим итә
Өфө Фотоға төшөрөү оҫталығы академияһы 7 декабрҙә«Болот» заманса сәнғәт үҙәгендә (Баҡалы урамы, 3) үҙенең юбилей күргәҙмәһен тәҡдим итәсәк. Тап биш йыл элек был көндө Фотоға төшөрөү оҫталығы академияһы – шәхси уҡыу йорто барлыҡҡа килә, унда теләүселәрҙең барыһы ла уникаль автор программалары буйынса фотоға төшөрөү оҫталығына өйрәнә, шулай уҡ даими яңыртылып торған уҡытыу программаларына ярашлы үҙҙәренең профессиональ кимәлен үҫтерә.
Юбилей айҡанлы «Болот»та «¡Hola Испания!», «Истанбул: ваҡыттар сағылышы», «Һәр кемдең үҙ еңеүе», «Тосканда көҙ» темаларына фотокүргәҙмәләр тантаналы асыласаҡ.
Кисә программаһында – оҫталыҡ кластары үткәреү, йырсы Владимир Колесниковтың сығышы.
Экспозицияның дөйөм майҙаны бер мең квадрат метр тәшкил итәсәк. Фотографияларҙың авторҙары – Академияны тамамлаусылар һәм уҡытыусылар.
Күргәҙмә 7 декабрҙә 17 сәғәттә асыла. Инеү бушлай.
Күргәҙмә 22 декабргә тиклем дауам итәсәк.


text:
«Берҙәм Рәсәй» Дәүләт Думаһына һайлауҙа Башҡортостандан кандидаттар исемлеген раҫланыФото: автор фотоһы
«Берҙәм Рәсәй» Дәүләт Думаһына һайлауҙа Башҡортостандан кандидаттар исемлеген раҫланы
«Берҙәм Рәсәй» Дәүләт Думаһына һайлауҙа Башҡортостандан кандидаттар исемлеген раҫланыФото: автор фотоһы
ӨФӨ, 2016 йыл, 28 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Алдан тауыш биреүҙә еңеүселәрҙең яҙмышы билдәләнде. «Берҙәм Рәсәй» Дәүләт Думаһына һайлауҙа кандидаттарҙың федераль исемлеген һәм бер мандатлы округтар буйынса кандидаттар исемлеген тәҡдим итте. Кисә съезд делегаттары етенсе саҡырылыш Дәүләт Думаһына һайлауҙа Башҡортостандан кандидаттарҙы раҫланы.
Бер мандатлы һайлау округтары буйынса Башҡортостандан партияны Өфө бер мандатлы һайлау округы буйынса Дәүләт Думаһының ғәмәлдәге депутаты Павел Качкаев, Благовещен буйынса — Башҡортостандың Эҙәрмән отрядтары фонды советы рәйесе Илдар Бикбаев, Белорет буйынса — Дәүләт Думаһының ғәмәлдәге депутаты Зөһрә Рәхмәтуллина, Салауат буйынса — Зариф Байғусҡаров һәм Стәрлетамаҡ буйынса — Стәрлетамаҡ хакимиәте башлығы Алексей Изотов күрһәтә. Территориаль төркөм буйынса партия исемлеген Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов етәкләне. Артабан исемлектә Федераль суд приставтары хеҙмәтенең республика буйынса идаралығы етәксеһе Зариф Байғусҡаров, телевидение алып барыусыһы Инга Юмашева, Рафаэль Мәрҙәншин, Рима Баталова, Рәмзил Ишһарин, Фәрит Ғәниев, Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы депутаты Михаил Бугера, Константин Канунников, Ирек Ниғмәтуллин, Виктор Климов, Рөстәм Ишмөхәмәтов килә.
Делегаттар партияның алдағы биш йылға һайлау алды программаһын раҫланы.
12 июлгә тиклем Дәүләт Думаһына һайлауҙа ҡатнашасаҡ партиялар кандидаттарҙың федераль исемлеген һәм бер мандатлы округтар буйынса кандидаттар исемлеген тәҡдим итергә тейеш.
«Берҙәм Рәсәй» һәм КПРФ кандидаттар тәҡдим итте. «Ғәҙел Рәсәй» 27 июндә партия форумын үткәрһә, ЛДПР иһә бөгөн, 28 июндә, уҙғара. Парламентҡа ҡарамаған партиялар съездарын 1-3 июлдә ойошторорға ниәтләй.
Кандидаттар теркәлгән мәлдән алып агитация кампанияһы башлана.


text:
Өфөгә халыҡ-ара шашка буйынса донъя чемпионатына иң көслө уйынсылар киләсәк
Өфөгә халыҡ-ара шашка буйынса донъя чемпионатына 24 илдән 40 иң көслө уйынсы киләсәк. Бәйге 2-19 июндә «Йәшел сауҡалыҡ» шифаханаһында үтә.
— Бындай кимәлдәге ярыштар дүрт йылға бер тапҡыр үткәрелә, — тип аңлатты «Башнефть» профессиональ шашка клубы рәйесе Юрий Черток «Башинформ» агентлығында үткән матбуғат конференцияһында. – Ҡатнашыусылар иҫәбендә – милли һәм континенталь чемпионаттарҙа бер нисә һайлап алыу туры үткән спортсылар. Шулай уҡ донъя кимәлендә ике һайлап алыу турниры үткәрелде.
Юрий Черток, бынай кимәлдәге сара Рәсәйҙә тәүге тапҡыр үткәрелә, тип билдәләне.
Беҙҙең ил исеменән чемпионатта алты уйынсы, шул иҫәптән өс Башҡортостан спортсыһы сығыш яһаясаҡ. Улар – бөгөнгө көндә донъя чемпионы булған Александр Георгиев, Муродулло Амриллаев һәм Айнур Шәйбәков. Шулай уҡ Рәсәй исемен күп тапҡыр донъя чемпиондары Александр Шварцман, Алексей Чижов һәм Александр Гетманский яҡлаясаҡ.
Сараны асыу тантанаһы 2 июндә «Йәшел сауҡалыҡ» шифаханаһының Ял үҙәгендә 12 сәғәттә башлана.
Ярыштарҙы www.fmsr.ru сайтында күҙәтергә мөмкин буласаҡ. Чемпионаттың приз фонды – яҡынса дүрт миллион һум.


text:
Франция
Франция (франц. France [fʁɑ̃s]), рәсми атамаһы — Франция республикаһы (франц. République française [ʁepyblik fʁɑ̃sɛz]) — Көнбайыш Европала урынлашҡан дәүләт. Баш ҡалаһы — Париж ҡалаһы. Ил исеме боронғо алман (герман) ҡәбиләһе франктар исеменән килә.
Франция халҡының һаны — 65,4 млн кеше (2010 йылдың ғинуарына торошло), уларҙың 90 проценты Франция граждандары. Ҡанун сығарыу органы — ике палаталы парламент. Административ яҡтан 26 төбәккә бүленә.
Европа берлеге һәм НАТО ағзаһы булып тора.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Боронғо Рим ваҡытында Франция империяның провинцияһы — Галлия. Рим хоҡуғы эшләй.
476 йылда Көнсығыш Рим Империяһы юҡҡа сыға, Францияны варвар герман ырыуҙары баҫа. Территорияһында Бургунд һәм Вестгот герман батшалыҡтары ойошторола. Рим хоҡуғы эшләй.
506 йылда Аларих II Вестготтарҙың рим хоҡуғын сығара.
V—VI быуаттарҙа Францияның төньяғына франк ырыуҙары килә. Салик ябай хоҡуғы рим хоҡуғын алмаштыра.
Бөйөк Карл етәкселегендә франктар дәүләте иң юғары үҫеш нөктәһенә етә.
XVII—XX быуаттарҙа Франция колониаль империяға әүерелә.
Хәҙерге Марокко, Алжир, Тунис, Сенегал, Мавритания, Судан, Нигер, Гвинея, Кот-д’Ивуар,Габон, Конго, Уганда, Камерун, Того, Сомали — эллекке француз колониялары.
Хоҡуҡ тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1789 — Кеше һәм Граждан Хоҡуҡтары Декларацияһын ҡабул итеү.
1790 йыл — Францияла Суд власы ойоштороу тураһында Закон сыға.
1810 — Енәйәт Кодексын ҡабул итеү
Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Францияның күпселек өлөшө Көнбайыш Европаға ҡарай. Ҡоро ер буйынса ул төньяҡ-көнсығышта Бельгия, Люксембург һәм Германия менән, көнсығышта Германия һәм Швейцария менән, көньяҡ-көнсығышта Монако һәм Италия менән, көньяк-көнбайышта Испания һәм Андорра менән сиктәш. Көнбайышта һәм төньяҡта ил территорияһы Атлантик океан (Бискай ҡултығы һәм Ла-Манш боғаҙы), көньякта Урта диңгеҙ тарафынан йыуыла.
Шулай уҡ дәүләт составына Урта диңгеҙҙә урынлашҡан Корсика утрауы һәм егерменән артыҡ департаменттар һәм буйһонған биләмәләр инә.
Илдең дөйөм майҙаны 547 мең км² (буйһонған территориялар менән 643,4 мең кв. км). Был Европа берлегенә ингән иң ҙур дәүләт.
Иҡдисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәҙәниәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Климат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Францияның ҡитға өлөшөндә климат уртаса диңгеҙле, көньяҡта субтропик. Йәй көндәре ғәҙәттә эҫе һәм ҡоро, июль айында уртаса температура + 23-25 градус тәшкил итә, ғинуар айында иһә уртаса температура + 7-8. Ҡыш көндәре өсөн ямғырҙар тәбиғи хәл.
Яуым-төшөм күләме яҡынса 600—1000 мм. Таулы райондарҙа был күрһәткес 2000 мм-ҙан да юғарыраҡ булырға мөмкин.
Хәрби көстәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Һанлы исемлектең бер юлы


text:
Башҡортостанда 268 мең тонна иген орлоғо һаҡлауға һалынған
Башҡортостан хужалыҡтарында яҙғы сәсеү өсөн 268 мең тонна иген һаҡлауға һалынған, тип хәбәр иттеләр республиканың Ауыл хужалығы министрлығынан. Был талап ителгән сәсеү материалы күләменән 92 процент. Былтыр ошо датаға ҡарата орлоҡ фонды ни бары 69 процентҡа тулыланғайны.
Былтырғы ҡаты ҡоролоҡто онотмаған күп район аграрийҙары планда ҡаралған менән генә сикләнмәй һәм орлоҡ фондына игенде кәрәгенән күберәк һала. Мәҫәлән, Илеш районында орлоҡ һалыу – 37 процентҡа, Стәрлетамаҡ районында – 20-гә, Ғафури районында 15 процентҡа арттырып үтәлгән.
Республиканың страховка фондына 30 мең тонна иген һалынған, был 68 процентҡа тиң. 24 районда план үтәлгән. Бер үк ваҡытта күсмә фонд та тулылана. Бында 72 мең тонна орлоҡ һалынған, был планлаштырылғандың 83 проценты. 27 район планды тулыһынса үтәгән.
Күп йыллыҡ үләндәр орлоғо фонды ла аҡрынлап тула бара. Күп йыллыҡ үләндәр буйынса задание 104 процентҡа үтәлгән. 37 район уны бөгөн – тулыһынса, күптәре планда ҡаралғандан арттырып үтәгән. Мәҫәлән, Әбйәлил районы эшсәндәре планлаштырылған 45 тонна урынына – 225, әлшәйҙәр 80 тонна урынына 150 тонна күп йыллыҡ үләндәр орлоғон һаҡлауға һалған.


text:
Башҡортостанда иң яҡшы студенттарға республика Башлығы стипендиаттары дипломы тапшырылаФото: Юғары уҡыу йорттарының матбуғат хеҙмәте
Башҡортостанда иң яҡшы студенттарға республика Башлығы стипендиаттары дипломы тапшырыла
Башҡортостанда иң яҡшы студенттарға республика Башлығы стипендиаттары дипломы тапшырылаФото: Юғары уҡыу йорттарының матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 7 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Республика көнө алдынан юғары уҡыу йорттарында белем алыусы иң яҡшы студенттарға Башҡортостан Башлығы стипендиялары тапшырыла. Улар фәнни ҡаҙаныштары, конференцияларҙа, форумдарҙа, симпозиумдарҙа ҡатнашҡаны һәм яҡшы уҡыуҙары өсөн шундай юғары баһаға лайыҡ булған.
Өфө дәүләт авиация техник университетында дүрт докторант, 13 аспирант, 27 студент Башҡортостан Башлығы стипендияһын алды, тип хәбәр иттеләр вуздың матбуғат үҙәгендә.
Һәләтле йәштәрҙе Башҡортостан Хөкүмәте вице-премьеры, университеттың социология һәм социаль технологиялар кафедраһы мөдире Салауат Сәғитов ҡотланы.
«Өфө дәүләт авиация техник университетына килгән һайын тулҡынланам. Бында минең студент йылдарым үтте, ошонда кандидатлыҡ диссертацияһы яҡланым. Стипендиаттарға ҡыйыуыраҡ булыуҙарын теләйем! Үҙегеҙҙең хаҡлы икәнегеҙҙе тойһағыҙ, уны эш менән дәлилләгеҙ. Профессорҙар һәм уҡытыусылар һеҙгә мотлаҡ ярҙам итәсәк», — тине Салауат Сәғитов.
Өфө дәүләт нефть техник университетында 21 студент, 10 аспирант һәм өс докторант республика Башлығы стипендияларын аласаҡ. Шулай уҡ был көндә өҫтөнлөклө йүнәлештәр буйынса Рәсәй Президенты һәм Рәсәй Хөкүмәте, Өфө дәүләт нефть техник университетының ғилми советы, университеттың күренекле ғалимдары һәм танылған эшмәкәрҙәре стипендиаттары билдәләнде. Бөтәһе 94 кеше наградаға лайыҡ булды.
Өфө дәүләт нефть техник университеты ректоры Рәмил Бәхтизин, студенттарға һәм йәш ғалимдарға мөрәжәғәт итеп, былай тине: «Уҡығыҙ, фән менән шөғөлләнегеҙ, һәм хеҙмәтегеҙ лайыҡлы баһаланасаҡ!».


text:
Идел буйы төбәктәре етәкселеге Өфөгә йыйыла
Йома көн «Конгресс-Холл» бинаһында президенттың федераль округтағы вәкиле эргәһендәге шураһы менән ватандашлыҡ институты үҫеше йәмәғәт шураһының берлектәге ултырышы үтә.
Ултырышты Григорий Рапота үткәрә. Төп доклад менән уның урынбаҫары Алексей Кугрин сығыш яһай. Унан тыш көрсөккә ҡаршы программал тураһында башҡортостан президенты Мортаза Рәхимов Түбән Новгород губернаторы Михаил Шанцев һәм Удмуртиябашлығы Александр Волков сығыш яһаясаҡ. Өфөгә йыйылған губернаторҙар Ласселбергер ширҡәтен асыуҙа ҡатнашасаҡ. Ә Григорий Рапота ике төп конфессия лидерҙары - Тәлғәт Тажетдин һәм Никон менән осрашасаҡ. Ә йәмәғәт шураһы вәкилдәре президент-отелдә йәмәғәт палаталары эшмәкәрлеге, ватандашлыҡ институтын үҫтереү буйынса фекер алышасаҡ. Округ төбәктәре башлыҡтарының Башҡортостан президентының
Дмитрий Медведевтың төбәктәге вәкиле Григорий Рапотаның да тыуған көнө. Уны Башҡортостан президенты ҡотлап телеграмма ебәрҙе. Башҡортостан үҫешенә бәйле биргән юғары баһағыҙ ҙур әһәмитәкә эйә. Республиканың артабанғы үҫеш йүнәлеше мәсьәләһен хәл итеүгә булышлығығыҙ өсөн рәхмәт белдерәм, тип белдерә Мортаза Рәхимов.


text:
Минзәлә башҡорттары тураһында яңы китап сыҡты
Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡорт “Китап” нәшриәтендә тарихсы Әнүәр Әсфәндиәровтың “Минзәлә башҡорттары ауылдары” исемле китабы баҫылып сыҡты. Күләмле монография билдәле тарихсының һуңғы йылдарҙағы эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһай һәм китап һөйөүселәрҙе 1920 йылға тиклем Рәсәйҙең дүрт өйәҙе һаналған Минзәлә, Бөгөлмә, Йылабуға һәм Сарапулдағы башҡорт ауылдарының ҡыҫҡаса тарихы менән таныштыра. Билдәле булыуынса, Минзәлә өйәҙе революцияға тиклем оҙаҡ йылдар Өфө губернияһы составында булған.
Авторҙың башҡорттарға аҫаба ерҙәрен биләүгә юридик нигеҙ булған рус батшалары биргән хоҡуҡ һәм һаҡлау грамоталарының тексын килтереүе китаптың төп үҙенсәлеге булып тора. Унда шулай уҡ торама пункттар, уларҙың барлыҡҡа килеү ваҡыты һәм этник составы, нигеҙ һалыусылары һәм йәшәгән халҡы, хужалыҡ тураһында ентекле мәғлүмәт бирелгән. Китаптың тиражы 3000 экземпляр.


text:
Рөстәм Хәмитов Рәсәй Федерацияһы төбәктәре етәкселәренең семинар-кәңәшмәһендә ҡатнашты
ӨФӨ, 2015 йыл, 30 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
29 ғинуарҙа Мәскәүҙә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Рәсәй Федерацияһы субъекттары етәкселәре, закондар сығарыу йыйылыштары рәйестәре, ҡала мэрҙарының семинар-кәңәшмәһендә ҡатнашты, тип хәбәр иттеләр республика етәксеһенең матбуғат хеҙмәтенән. Осрашыуҙың темаһы – «Заманса иҡтисади һәм сәйәси саҡырыу. Иң яҡшы төбәк тәжрибәләре». Семинар Рәсәй Федерацияһы Президенты Владимир Путиндың сығышы менән асылды.
– Бындай осрашыуҙар бик файҙалы. Хәҙерге көндә был айырыуса мөһим, беҙҙең алда – ауыр иҡтисади һәм тышҡы сәйәси шарттарҙа хәл итеү талап ителгән бурыстар, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды дәүләт башлығы. – Һис шикһеҙ, әлеге шарттарҙа бөтә кимәлдәге власть органдары эшмәкәрлектәрен координациялау тәүге планға сыға. Федераль ведомство, төбәк, муниципаль власть органдары етәкселәренең лидерлыҡ сифаттары бик мөһим.
Семинар Рәсәй Федерацияһы Президенты Хакимиәте тарафынан Рәсәй Һаҡлыҡ банкының Корпоратив университетында ойошторолған. Сарала 280-гә яҡын төбәк етәкселәре ҡатнашты.


text:
Ҡалтасы районында 200 самаһы яңы эш урындары булдырыласаҡ
Ҡалтасы районының Красный Холм ауылында “Башнефть” акционерҙар нефть компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең нефть-сервис ойошмаларын ҡулайлаштырыу менән бәйле саралар булдырыу буйынса эш төркөмөнөң киңәйтелгән ултырышы үтте.
Ултырыш эшендә республика министрлыҡтары һәм ведомстволары вәкилдәре, “Башнефть” йәмғиәте етәкселеге, биләмәләрендә нефть-сервис ойошмалары урынлашҡан муниципалитет башлыҡтары ҡатнашты.
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, иҡтисади үҫеш министры Владимир Балабанов ултырышта ҡатнашыусыларға әүәлге ултырыш ҡарарҙарының үтәлеше, бизнес өсөн, шулай уҡ хеҙмәт коллективтары өсөн юғалтыуҙарҙы кәметеү маҡсатында нефть-сервис ойошмаларын ҡулайлаштырыу барышы хаҡында һөйләне. “Башнефть” йәмғиәте етәкселеге менән ошо ҡатмарлы социаль мәсьәләне хәл итеүҙә үҙ-ара аңлашыуға өлгәшелгән, тип хәбәр итә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте.
Владимир Балабанов, ултырыштың Ҡалтасыла үткәрелеүе осраҡлы түгел, тип билдәләне. Ҡалтасы районы хакимиәте муниципаль берәмектәр араһында тәүгеләрҙән булып 2011 – 2015 йылдарға Ҡалтасы районы муниципаль районының Красный Холм ауыл Советы ауыл биләмәһен үҫтереү программаһын тәҡдим итте. Урындағы иҡтисадтың нефть йүнәлешенә ҡулайлашыуына алмашҡа яңы производстволар, яңы эш урындары булдырылыуы, инвестиция проекттарының системалы тормошҡа ашырылыуы уның асылын тәшкил итә.
Дөйөм алғанда, программаны тормошҡа ашырыу Красный Холм ауылында 200-ҙән ашыу яңы эш урыны булдырыу, район һәм ауыл биләмәһе бюджетына средстволарҙы өҫтәмә индереүҙе тәьмин итеү мөмкинлеген бирәсәк.


text:
Өфөлә оборона комплексы предприятиеларының эш перспективаларын тикшерҙеләр
Өфөлә «Гидравлика» Өфө агрегат предприятиеһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте базаһында Башҡортостан Республикаһы Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығы «Авиация ҡорамалдары» асыҡ акционерҙар йәмғиәте («Ростех» дәүләт корпорацияһы) менән бергә Башҡортостан Республикаһы территорияһында урынлашҡан оборона-сәнәғәт комплексы предприятиеларының техник директорҙары кәңәшмәһен ойошторҙо.
БР Сәнәғәт министрлығы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, ведомство тарафынан техник белгестәрҙең бындай кәңәшмәһе өсөнсө тапҡырына үткәрелә инде, әммә был юлы предприятиелар даирәһе оборона-сәнәғәт комплексы производстволары менән генә сикләнде. Был инициативаны «Авиация ҡорамалдары» асыҡ акционерҙар йәмғиәте вәкилдәре тәҡдим итте, бында ике төп маҡсат күҙ уңында тотолдо: төрлө вертикаль-интеграция структураларына ингән предприятиелар араһында кооперация бәйләнештәрен юлға һалыу һәм предприятиеларҙың техник белгестәре араһында аралашыу дефицитын бөтөрөү.
Кәңәшмәлә республика предприятиеларының һәм «Авиация ҡорамалдары» холдингының техник подразделениелары етәкселәре, республика Президенты Хакимиәте һәм БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы вәкилдәре ҡатнашты.
Ултырышта Башҡортостан Республикаһы территорияһында урынлашҡан оборона-сәнәғәт комплексы предприятиеларының эш йомғаҡтары, шулай уҡ етештереү һөҙөмтәлелеген күтәреү маҡсатында бизнес-процестар ойоштороу кәрәклеге тикшерелде. Йыйылыусылар Башҡортостан Республикаһының оборона-сәнәғәт комплексы предприятиеларында проекттар менән идара итеү системаларының һөҙөмтәлелеге, ҡорамалдар әҙерләгәндә 3D-технологияларҙы ҡулланыу перспективалары тураһында һөйләште.
Кәңәшмә һөҙөмтәләре буйынса бындай сараларҙы ярты йылға бер тапҡыр үткәрергә ҡарар ителде.


text:
Өфөлә коммуналь һәм социаль хеҙмәттәр күрһәтеү буйынса вакансиялар йәрминкәһе уҙасаҡ
Өфө мәшғүллек хеҙмәте 13 февралдә сираттағы вакансиялар йәрминкәһен уҙғара. Быныһында коммуналь, социаль һәм персональ хеҙмәттәр күрһәтеү буйынса предприятиелар уның ҡатнашыусылары буласаҡ.
«Башинформ» агентлығына Өфөнөң Халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәге – йәштәр хеҙмәт биржаһы хәбәр итеүенсә, үҙенең вакантлы эш урындарын 25 самаһы эш биреүсе тәҡдим итәсәк. Дөйөм алғанда улар дәғүә итеүселәргә 300 тирәһе буш эш урыны күрһәтәсәк.
Иртәгә тәҡдим ителәсәк вакансиялар иҫәбендә – торлаҡ-коммуналь хужалыҡта эш тәжрибәһе булған мастер, бухгалтер, мерчендайзинг буйынса әйҙәүсе белгес, хеҙмәт һәм хәүефһеҙлек техникаһын һаҡлау буйынса инженер, сауҙа залы администраторы, персонал буйынса менеджер ярҙамсыһы, дөйөм туҡланыуҙа етештереү администраторы, икмәк бешереүсе – кондитер, урам һепереүсе, баҫҡыстар араһындағы майҙансыҡтарҙы йыйыштырыусы, слесарь-сантехник, секретарь, социаль педагог, парикмахер һәм шәфҡәт туташы.
Бөтә хеҙмәттәр бушлай күрһәтелә.
Йәрминкәне үткәреү урыны һәм ваҡыты: Өфө, Ибраһимов бульвары, 47/1, 10 сәғәттән 12 сәғәткә тиклем.


text:
Истанбул
Истанбу́л (төр. Istanbul) — Төркиә Йөмһүриәттә иң ҙур һәм иң әһәмиәтле ҡала булып иҫәпләнә, диңгеҙ порты. Бер үк исемле Истанбул иле үҙәге. Элекке Рим, Византия, Латин һәм Ғосман империяларының баш ҡалаһы. Босфор боғаҙы ярында урынлашҡан. Ҡаланың ҙур өлөшө Европала, бәләкәйе — Азияла төйәкләнгән. Европала иң ҙур ҡала[1]. Ҡалала Төрки шураһы — төрки телле дәүләттәрҙе берләштерүсе халыҡ-ара ойошмаһының сәркатипы урынлашҡан.
Йөкмәткеһе
- 1 Тарихы
- 2 Белем алыу
- 3 География
- 4 Истанбул райондары
- 5 Транспорт
- 6 Истанбул метрополитены
- 7 Туғанлашҡан-ҡалалар[4]
- 8 Галерея
- 9 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 10 Иҫкәрмәләр
- 11 Әҙәбиәт
- 12 Һылтанмалар
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәҙерге Истанбул ерендә тәүге кешеләр неолит дәүерендә үк йәшәгән . Б.э. тиклем 6700 йылда кешеләр йәшәгәне билдәле[2].
Византий[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Б.э. тиклем 685 йылда Грецияның Мегара ҡалаһынан күсенеүселәр Азия өлөшөндә Халкедон исемле ҡасабаға нигеҙ һала. Б.э. тиклем 667 йылдан ҡасаба Византий тип аталып йөрөй.
Рим Империяһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
324 йылда Византийҙың императоры Бөйөк Константин ҡалаға Константинополь исеме бирә, Константинополь Византийҙың баш ҡалаһы булып китә. Географик һәм стратегик йәһәттән уңайлы урынлашыуы сауҙа үҫешенә һәм ҡаланың сәскә атыуына килтерә. Ҡала Босфор боғаҙы ярында урынлашҡан, унан Ҡара диңгеҙ һәм Эгей диңгеҙе аша Европа-Азия сауҙа юлдары асыла. Әммә, шундай уңайлыҡтары арҡаһында бик күп һөжүмдәр ҡабул итергә тура килә.
Ғосман империяһы осоро[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XV быуатта солтан Мәхмүд II Константинополде яулап ала. Ҡануни ҡушаматлы Сөләймән идара иткән ваҡыт (1520—1566 йылдар) Истанбул өсөн «Алтын быуат» осоро тип иҫәпләнә. Ғосман империяһы~ өсөн оло әһәмиәткә эйә булыр дәрәжәлә ҙурайған Истанбулда яңы мәҙрәсәлар, мәсеттәр һәм йорттар төҙөлөшө үҫеш ала.
XV быуатта Истанбулға Европа мәҙәниәте, барокко һәм рококо архитектура стиле, Европаса тегелгән кейем һәм башҡа яңылыҡтар үтә башлай. Француз теле модаға инә.
1845 йылда даими үтеп булған Галат күпере, 1850 йылда Босфорҙа пароходтар йөрөй башлай. 1871 йылда трамвай юлы һалына, ә 1875 йылда бәләкәй генә метро — Тюнель асыла. 1889 йылда пассажир тимер юлы «Париж-Истанбул» («Көнсығыш экспресс») файҙаланыла башлай. XIX быуат аҙағына ҡалала заманса һыу һәм электр менән тәьмин итеү системаһы сафҡа инә.
Төркиә Йөмһүриәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1923 йылдың октябрендә төрөк милли хәрәкәт башлығы Мостафа Кәмал Ататөрк хакимиәткә килә һәм Төрөк Республикаһы иғлан ителә, баш ҡала функцияһы Анкараға тапшырыла.
Беҙҙең көндәрҙә Истанбул эре дини һәм мәҙәни үҙәк булып ҡала.
Белем алыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалала биш дәүләт университет эшләй: Истанбул университеты (140 мең студент уҡый), Истанбул техник университеты, Мәрмәр университеты (55 мең студент уҡый), Босфор университеты, Юлдуз Техник Университеты, Галатасарай университеты.
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Истанбул Төркиәнең төньяҡ-көнбайышындағы Босфор боғаҙының ярындағы убаларҙа һәм көньяҡтан Мәрмәр диңгеҙе ярында урынлашҡан. Үҙ сиратында ҡаланы Алтын мөгөҙ ҡултығы ике өлөшкә бүлә. Ҡаланың майҙаны — 5 343 км².
Истанбул ифрат уңайлы урынға эйә — ҡала ике материк сигендә урынлашҡан, Европа менән Азияны тоташтырып тора, Ҡара диңгеҙҙән Мәрмәр диңгеҙгә һәм артабан Урта диңгеҙгә сығып була.
Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡышын Истанбулда уртаса температура +3 °C һәм 9 °C араһында. Ҡыш һалҡынса һәм еүеш. Истанбулда температура 21 көн самаһы 0 °C-тан түбәнерәк була. Һәр ҡыш тиерлек ҡар яуа[3].
Яҙ һәм көҙ һауа торошо йылы ғына, әммә тотороҡло түгел, ҡапыл һыуытып та, йылытып та ебәрә.
Истанбул райондары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тарихи райондар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Европа:
Азия:
Административ бүленеш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Истанбул 39 илсәнән (муниципаль райондан) тора.
Транспорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Истанбулды ике аэропорт хеҙмәтләндерә: Мостафа Кемаль Ататөрк исемендәге аэропорт (Havalimani) (европа яғында) һәм Сабиха Гёкчен исемендәге аэропорт (азия яғында). Шулай уҡ ике тимер юл вокзалы ла бар. Сиркеджи тимер юл вокзалы (европа яғында) Европаға регуляр рейстар бар. Хайдарпаша тимер юл вокзалынан (азия яғында) Дамаскҡа, Багдадҡа һәм башҡа азия ҡалаларына рейстар бар.
Истанбул метрополитены[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡалала 2000 йылдан метрополитен эшләй. Уның составында 66 станция (2014 йыл).
М1А (күк) юлы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Мостафа Кемаль Ататөрк исемендәге аэропорт (Havalimani)
- Донъя Истанбул сауҙа үҙәге (DTM Istanbul Fuar Merkezi)
- Енибоша (Yenibosna). Станция Енибоша микрорайонында урынлашҡан, Бахчелиэвлер районы.
- Атакөй-Шириневлер (Ataköy — Şirinevler). Станция Шириневлер микрорайонында урынлашҡан, Бахчелиэвлер районы.
- һәм башҡа
Туғанлашҡан-ҡалалар[4][үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Астана, Ҡаҙағстан
- Алма-Ата, Ҡаҙағстан
- Амман, Иордания
- Афины, Греция
- Баку (әзерб. Bakı), Әзербайжан
- Барселона, Испания
- Бейрут (ғәр. بيروت), Ливан
- Берлин (нем. Berlin), Германия (1988)
- Будапешт, Венгрия
- Буэнос-Айрес, Аргентина
- Варшава, Польша
- Венеция, Италия
- Гавана, Куба
- Грозный, Рәсәй
- Джакарта, Индонезия
- Джиддә, Сәғүд Ғәрәбстаны
- Джохор-Бахру, Малайзия
- Дубай, БҒӘ
- Дуррес, Албания
- Исфахан, Иран
- Кабул, Афғанстан
- Ҡазан, Рәсәй
- Өфө, Рәсәй
- Каир (ғәр. القاهرة), Мысыр
- Каракас, Венесуэла
- Кёльн, Германия
- Констанца, Румыния
- Лахор, Пакистан
- Махачкала, Рәсәй
- Мехико, Мексика
- Одесса, Украина
- Ош, Ҡырғыҙстан
- Пловдив, Болгария
- Прага, Чехия
- Пусан, Көньяҡ Корея
- Рабат, Марокко
- Рио-де-Жанейро, Бразилия
- Сәмәрҡәнд, Үзбәкстан
- Санкт-Петербург, Рәсәй (1990)
- Сараево, Босния һәм Герцеговина
- Сиань, Ҡытай
- Симоносеки, Япония
- Скопье, Македония
- Стокгольм, Швеция
- Страсбург, Франция
- Тбилиси, Грузия
- Флоренция, Италия
- Хартум, Судан
- Хьюстон, АҠШ
- Читтагонг, Бангладеш
- Шанхай, Ҡытай
- Шымкент, Ҡаҙағстан
- Мары, Төрөкмәнстан
- Торонто, Канада
- Париж, Франция (уҙаҡташ-ҡала)
Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
-
-
-
-
Зәңгәр мәсет (Солтан Әхмәт мәсете)
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Крупнейшие города Европы
- ↑ Istanbul’s ancient past unearthed
- ↑ Weatherbase.com — Historical Weather for Istanbul, Turkey
- ↑ Sister Cities of Istanbul — Turkey
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Константинополь // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.)
- Борзенко А., Борзенко А. Стамбул. Путеводитель «Вокруг света». — М.: 2008.
- Туров А. Путеводитель «Афиши» — Стамбул. — М.: 2005.
- Орхан Памук. Чёрная книга. — М.: 2004.
- Орхан Памук. Стамбул — город воспоминаний. — М.: 2006.
- Юсупов А. Р. Стамбул / Отв. ред. Ю. А. Петросян. Академия наук СССР — М.: Наука, Глав. ред. вост. лит., 1970. — 132 б. — 20 000 экз.


text:
Һоро ябалаҡ
Һоро ябалаҡ (Серая неясыть) (лат. Strix aluco) — ябалаҡтар ғаиләһендәге, уртаса ҙурлыҡтағы ҡош.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡарға ҙурлығында. Осоп барған ҡоштоң киң ҡанаттары, ҡыҫҡа ҡойроғо күҙгә ташлана, һырты аҡ һәм ҡара таплы һарғылт һоро йәки ерән-һоро. Кәүҙәһенең аҫ яғы ҡара-көрән буй-буй өҙөк һыҙыҡлы аҡһыл һоро. Күҙҙәре ҙур, ҡара төҫтә. Ҡауылдаҡ ябалаҡтан бәләкәйерәк, ҡойроғо ҡыҫҡа булыуы менән айырыла.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тауышы көслө: «ху-ху-хууу» йәки киҫкен «ҡуйт».
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Урманда йәшәй. Төп аҙығы — ҡыр сысҡандары. Ултыраҡ ҡош. Ҡайһы ваҡыт аҙыҡ эҙләп, бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөй. Киң таралған. Ояһы ағас ҡыуыштарында, һирәкләп ағас баштарында осрай. 2—6 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Сысҡандарҙы ҡырып, ҙур файҙа килтерә.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Strix aluco: информация на сайте Красной книги МСОП (инг.)
- База данных «Позвоночные животные России»: серая неясыть
- Прямая веб-трансляция из дупла неясыти на сайте эстонского орнитологического общества: [1]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
{{|en}} {{|hu}}


text:
Ноябрҙә Башҡортостанда аҙыҡ-түлеккә хаҡтар 0,4 процентҡа артты
Бер ай эсендә аҙыҡ-түлек продукттарына хаҡтар 0,4 процентҡа артты. Башҡортостанстат тауар һәм хеҙмәттәргә ҡулланыусылар хаҡтары индексын баҫтырып сығарҙы. Аҙыҡ-түлеккә ҡарамаған тауарҙар ноябрҙә 0,5 процентҡа ҡиммәтләнде. Хеҙмәттәргә хаҡ 1,1 процентҡа артты.
Дөйөм алғанда йыл башынан ҡулланыусылар хаҡтары индексы республикала 106,2 процент тәшкил итте. Уртаса Рәсәй буйынса был күрһәткес бер аҙ түбәнерәк – 105,6 процент. Статистиктар мәғлүмәттәре буйынса, Волга буйы федераль округында индекс 104,8 проценттан алып (Һарытау өлкәһе) 106,3 процентҡа тиклем (Киров өлкәһе) тәшкил итә.


text:
Туфан Миңнуллин вафат булды
Бөгөн төндә 77-се йәшендә күренекле татар драматургы, прозаик, публицист, ТР Дәүләт Советы депутаты, Ҡазан ҡалаһының почетлы гражданы Туфан Абдулла улы Миңнуллин вафат булды. Был турала «Татар-информ» мәғлүмәт агентлығы хәбәр итә.
Туфан Миңнуллин 1935 йылдың 25 авгусында Татарстандың Кама Тамағы районы Оло Мәрәтхужа ауылында тыуған.
1956—1961 йылдарҙа Мәскәүҙә М.С.Щепкин исемендәге театр училищеһында уҡый.
1961—1964 йылдарҙа Минзәлә академия театрында актер булып эшләй, бер үк ваҡытта драматургия менән шөғөлләнеүен дауам итә.
1962 йылда Минзәлә академия театрында уның «Беҙҙең ауыл кешеләре» комедияһы ҡуйыла. Ошо уҡ йылды Ғ.Камал исемендәге Татар Дәүләт Академия театрында уның «Азат» пьесаһы-әкиәте буйынса спектакль сәхнәләштерелә.
1964—1967 йылдарҙа Ҡазан телестудияһында мөхәррир була, шул уҡ ваҡытта «Шаян» (Скорпион) журналында әҙәби хеҙмәткәр вазифаһын башҡара.
1968 йылдан профессиональ нигеҙҙә әҙәби эшмәкәрлек менән шөғөлләнә.
1975—1977 йылдарҙа — Мәскәүҙә Юғары әҙәби курстарҙа уҡый.
1984—1989 йылдарҙа — ТАССР Яҙыусылар берлеге идараһы рәйесе.
Уның театр йәмәғәтселеге араһында киң танылыу алған пьесалары араһында «Беҙҙең ауыл кешеләре» (1961), «Үҙебеҙ һайлаған яҙмыш» (1972), «Әсәйҙәр һәм бәпәйҙәр» (1984), «Беҙ китәбеҙ, һеҙ ҡалаһығыҙ» (1986), «Хушығыҙ» (1993) «Ҡанҡай улы Бәхтийәр» тарихи драмаһы (1974), «Диләфрүзгә дүрт кейәү», «Әлдермештән Әлмәндәр», «Илгизәр + Вера», «Баскетболист», «Бисура», «Йән киҫәккәйем» комедиялары һәм башҡалар бар.
Был пьесаларҙың күбеһе М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында, Башҡортостандың башҡа театрҙарында сәхнәләштерелде. Татарстан Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы академигы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Татарстандың атҡаҙанған эшмәкәре кеүек һәм башҡа бихисап титулдарҙан тыш, Туфан Миңнуллинға Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре исеме лә бирелгән.


text:
Баш ҡалала авария хәлендәге торлаҡтан күсерелгән 64 кеше яңы йорттан фатир алды Фото: Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте
Баш ҡалала авария хәлендәге торлаҡтан күсерелгән 64 кеше яңы йорттан фатир алды
Баш ҡалала авария хәлендәге торлаҡтан күсерелгән 64 кеше яңы йорттан фатир алды Фото: Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 10 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рахимкулова/.
Өфөлә күп ҡатлы йорт файҙаланыуға тапшырылды. Граждандарҙы авария хәлендәге торлаҡ фондынан күсереү буйынса төбәк адреслы программаһын тормошҡа ашырыу сиктәрендә мохтаждарға 64 фатир бирелде.
Ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, йорт Георгий Мушников урамында 7-се кварталда һалынған. Төҙөүсеһе — «Өфөнөң инвестиция-төҙөлөш комитеты» муниципаль унитар предприятиеһы. Яңы йорттағы фатирҙарҙың дөйөм һаны — 687, торлаҡтың дөйөм майҙаны — 35537,2 квадрат метр. Бынан тыш, аҙыҡ-түлек магазиндары, фитнес клубы, аптека урынлашасаҡ биналарҙың майҙаны 732,7 квадрат метр тәшкил итте.
Ун секциянан торған йорт 2013 йылдың июненән 2015 йылдың декабренә тиклем өлөшсөләрҙең аҡсаһына төҙөлгән. Һәр фатирҙа йылылыҡ һәм һыу иҫәпләү приборҙары ҡуйылған. Торлаҡта һәм дөйөм файҙаланыу урындарында янғынға ҡаршы сигнализация бар.