text:
Доғалар һәм намаҙ
«Лил-ләһи» аяттары0
«Лил-ләһи» аяттары
لِّلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَإِن تُبْدُوا مَا فِي أَنفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُم بِهِ اللَّهُ فَيَغْفِرُ لِمَن يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَن يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ
لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِن نَّسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنتَ مَوْلَانَا فَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ
Башҡортса транскрипцияһы:
284. Лилләәһи мәә фи-ссәмәәүәәти үә мәә фил-ардыи үә иң түбдүү мәә фии әнфүсикүм әү түхъфүүһү йүхәәсибҡүм биһи-лләәһү фәйағфиру лимәй-йәшәә'ү үә йүғәҙҙибү мәй- йәшәә'ү үә-ллааһу ғәләә күлли шәй'иң ҡадиир. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Аятүль Көрси0
Аятүль Көрси аяты
اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ لَّهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مَن ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِندَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ
Башҡортса транскрипцияһы:
255. Аллааһу ләә иләәһә илләә һүүәл-хәйүл-ҡаййүүмү ләә тәьхуҙүһү синәтүү-үә ләә нәүмүл-ләһү мәә фи-ссәмәәүәәти үә мәә фил-ардыи мәң ҙәлләҙии йәшфәғү ғиңдә-һүү илләә би'иҙниһи йәғ-ләмү мәә бәйнә әйдииһим үә мәә хальфәһүм үә ләә йүхиитуунә би-шәй'им-мин ғилмиһии иллә бимәә шәә'ә үәсиғә курсиййүһү-ссәмәәүәәти үәл-арда үә ләә йә'үү-дүһү хифҙуһүмәә үә һүүәл-ғәлийүл-ғәҙыиим.
Аҫта МП плеерҙә Аятүль Ҡөрсине урыны менән туҡтап уҡый, улда дөрөҫ, өҫтә яҙылғаны бер ынғай туҡтамай уҡығанда ҡулланыла. Кире тыңлар өсөн крестика баҫығыҙ, йәки йәшел кнопкаға.
Башҡортса мәғәнәһе:
255. Алланан башҡа илаһ юҡ! Ул тере, мәнге йәшәй. Ул йоҡомһорауҙы ла, йоҡлауҙы ла белмәй. Күк менән Ерҙәге бөтә нәмә — Уныҡы. Кем Аллаһ ҡаршыһында яҡлаша ала? Уның Үҙ рөхсәтенән башҡа бер кем яҡлаша алмай. Хәҙерге кешеләрҙән әүәле ни булғанын да, уларҙан һуң ни булырын да Алла белә. Аллаһ белгәнде һис кем тотош белә алмаҫ, Ул теләгән хәтле генә белер. Уның тәхете Күкте лә, Ерҙе лә биләй. Шуларҙы һаҡлау Уға һис тә ауыр түгел. Ул олуғ һәм бөйөк!
Ҡөрьән Кәрим (Сәғүд Ғәрәбстанында нәшер ителгән Ҡөрьәндең фотокүсермәһе, ғәрәп тексының хәҙерге башҡорт яңғырашына ярашлы бирелгән транскрипцияһы, башҡортсаға тәржемә). – Өфө : Китап, 2018. – 1220 бит.
Мөжәүир хәҙрәт доғаһы, йәки теләк доғаһы, шулай уҡ хәжәт намаҙы доғаһы:https://nazir1965.com/do%D2%93alar/m%D3%A9zh%D3%99%D2%AFir-x%D3%99%D2%99r%D3%99t-do%D2%93a%D2%BBy.html#more-5662
Исми Әғҙам доғаһы: https://nazir1965.com/do%D2%93alar/ismi-%D3%99%D2%93%D2%99am-do%D2%93a%D2%BBy.html#more-5536
"Әсмәә'үл-хүснәә": https://nazir1965.com/do%D2%93alar/%D3%99sm%D3%99%D3%99%D2%AFl-x%D2%AFsn%D3%99%D3%99.html#more-5531
Ямғыр теләү0
Ямғыр теләү, йәки истискә намаҙы
Ҡоролоҡ ваҡытында ямғыр яуҙырыр өсөн ҡылынған истискә намаҙы – ул сөннәт намаҙ. Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд саллаллааһү ғәләйһи үәссәләмдең ҡоролоҡ йылдарында Аллаһ Тәғәләнән нисек ямғыр теләргә өйрәтеп ҡалдырған намаҙы. Был намаҙҙы яңғыҙын да уҡырға була, йәки йәмәғәт менән бергә уҡыһаңда була. Намаҙҙы ҡырҙа, яланда, бигерәктә һыу буйҙарында уҡыуы хуп, шулай уҡ мәсеттәрҙә, биш намаҙ артынан һәм йома намаҙын үтәгәс. Әгәр беренсе намаҙҙан һуң ямғыр яумаһа, икенсе тапҡыр уҡылыр, өсөнсө һәм ары... Әгәр инде намаҙ алдынан ямғыр яуа башлаһа, Аллаһ Тәғәләгә маҡтауҙар уҡып, салауат һәм доғалар ҡылып намаҙ уҡып алырға кәрәк.
Имам ямғыр намаҙына саҡырыу алдынан йәмәғәткә (община) уға әҙерләнеүгә ваҡыт бирә: өс көн дауамында ураҙа тотоп, Аллаһынан гонаһтарҙы ярлыҡаныуын теләп, кемдәрҙер булған бурыстарын ҡаплап-ҡайтарып, кемдәрҙер кемгәлер ҡылған ҡылыҡтары өсөн ғәфү үтенеп, фәҡир һәм етемдәргә саҙаҡа таратып, бер-береһенә булған асыуҙарын алып, хәйерле һәм игелекле эштәр ҡылып, Аллаһы Тәғәлә ризалығын ҡаҙаныр кәрәк. Дүртенсе көн тотолған ураҙаларҙан һуң, байрамса кейенмәй генә, барыһы ла Аллаһынан ҡурҡыу үә ярлыҡау өмөтө менән яланға сығалар. Үҙҙәре менән ҡарт-ҡороно һәм бала-сағаны ла алып сығалар. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Ҡөръән бағышлау0
Ҡөръән бағышлау
Ҡөръән ашы мәжлесендә Ҡөръән уҡығандан һуң бағышлау
Аллааһүммәр-зүҡнәә ғишән биләә бәләә ин диинән билә һәүәә ин үә ғәмәлән биләә рийәә ин үә ғәфүән биләә ғәҙәәбин үә мәғфиратән биләә ғитәәбин үә джәннәтән биләә хисәәбин үә ру йәтән биләә хиджәәб. Аллааһүммә түб ғәләйнәә ҡабләл-мәүти үәрхәмнәә ғиндәл-мәүти үә ләә түғәҙҙибнәә бәғдәл-мәүти үә һәүүин ғәләйнәә сәкәраатәл-мәүти бирахмәтикә йәә әрхәмәр- раахимиин. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
“Әғүүҙү бисмиллә” — нең фәзыләте0
“Әғүүҙү бисмиллә” — нең фәзыләте.
Бер ҡатындың ире монафиҡ ине. Был ҡатын һәр һүҙ йә иһә фиғелен “бисмилләһ” менән башлар ине. Бер ваҡыт ире: ”Ҡатындар уларҙы оятлы иткән нәмәне эшләмәһендәр”, — тине, ҡатынына аҡса янсығын ҡалдырҙы һәм уға: ”Быны һаҡла”, — тине. Ҡатыны уны бер урынға ҡуйҙы һәм онотты. Ире был аҡса янсығын һәм унда булған аҡсаны алып, йорттағы ҡойоға һалды. Һуңынан килеп ҡатынынан янсыҡты талап итте. Ҡатыны янсыҡты ҡуйған урынынан алғанда “бисмилләһ” әйтте. Аллаһ Тәғәлә Җәбраил ғ.с. -гә тиҙ генә янсыҡты алып килеп урынына ҡуйырға әмер итте. Ҡатын ҡулын янсыҡты алырға тип һуҙҙы һәм уны ҡуйған урынында тапты. Ире бик ғәжәпләнде һәм Аллаһ Тәғәләгә тәүбә ҡылды.
Ибн Ғәббәстән килгән хәҙистә пәйғәмбәребеҙ (ғ.с.) әйткән: “Кем “бисмиллә”– не әйтһә Аллаһ Тәғәлә уны 70 бәлә-ҡазанан һаҡлар”. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Мөжәүир хәҙрәт доғаһы1
Беҙҙең халыҡ араһында Мөжәүир хәҙрәт доғаһы исеме менән йөрөгән доға – ул берәй теләк, йә берәй нәмәгә мохтаж, йә ярҙам кәрәк булғанда уҡыла торған доға. Был доға хаҡында Ислам динебеҙҙә хәҙистә бар. Был доғаны хәжәт намаҙы ваҡытында ҡуланып Аллаһ Тәғәләнән һораһаң, иншаАллаһ, теләгең ҡабул булыр. Ошо хәҙистә әйтелә: (1279) — Аллаһ рәсүле, пәйғәмбәребеҙ ғәләйһи үәссәләм әйтте: тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Исми Әғҙам доғаһы2
Исми Әғзам доғаһының бер варианты
يَا جَمِيلُ يَآ اللُّهُ * يَا قَرِيببُ يَآ اللُّهُ * يَا مُجِيبُ يَآ اللُّهُ * يَا حَبِيبُ يَآ اللُّهُ * يَا رَوُْوفُ يَآ اللُّهُ * يَا عَطُوفُ يَآ اللُّهُ * يَا مَغرُوفُ * يَا لَطِيفُ * يَا عَظِيمُ يَآ اللُّهُ * يَا حَنَّانُ يَآ اللُّهُ * يَا مَنَّانُ يَآ اللُّهُ * يَا دَيَّانُ يَآ اللُّهُ * يَا سُبْحَانُ يَآ اللُّهُ * يَا اَمَانُ يَآ اللُّهُ * يَا بُرْهَانُ يَآ اللُّهُ * يَا سُاطَانُ * يَا مُسْتَعَانُ * يَا مُحسِنُ * يَا مُتَعَالُ يَآ اللُّهُ * يَا رَحْمَنُ يَآ اللُّهُ * يَا رَحِيمُ يَآ اللُّهُ * يَا كَرِيمُ يَآ اللُّهُ * يَا مَجِيدُ يَآ اللُّهُ * يَا فَرْدُ يَآ اللُّهُ * يَا وِتْرُ يَآ اللُّهُ * يَا اَحَدُ يَآ اللُّهُ * يَا صَمَدُ يَآ اللُّهُ * يَا مَحْمُودُ يَآ اللُّهُ * يَا صَادِقَّ الْوَعْدِ يَآ اللُّهُ* يَا عَلِيُّ يَآ اللُّهُ * يَا غَنِيُّ يَآ اللُّهُ * يَا شَافِي يَآ اللُّهُ * يَا كَافِي يَآ اللُّهُ * يَا مُعَافِي يَآ اللُّهُ * يَا بَاقِي يَآ اللُّهُ * يَا هَادِي يَآ اللُّهُ * يَا قَادِرُ يَآ اللُّهُ * يَا سَاتِرُ يَآ اللُّهُ * يَا قَهَّارُ يَآ اللُّهُ * يَا جَبَّارُ يَآ اللُّهُ * يَا غَفَّارُ يَآ اللُّهُ * يَا فَتَّاحُ يَآ اللُّهُ * يَا رَبَّ السَّمَوَاتِ وَالْاَرْضِ يَاذَا الْجَلاَلِ وَالْاِكْرَامِ * اَسْاَلُكَ بِحَقِّ هَذِهِ الُاَسْمَآءِ كُلِّهَآ اَنْ تُصَلِيَ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ عَلَى اَلِ مُحَمَّد وَارْحَمْ مُحَمَّدًا كَمَا صَلَّيْتَ وَ سَلَّمْتَ وَ بَارَكْتَ وَرَحِمْتَ وَ تَرَحَّمْتَ عَلَى اِبْرَهِيمَ وَعَلَى اَلِ اِبْرَهِيمَ فِي الْعَالَمِينَ رَبَّنَآ اِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ * بِرَحْمَتِكَيَآاَرْحَمالرَّاحِمِينَ * وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ *
Исми Ағзам доғаһының бәрәкәттәре тураһында ошо биттә уҡығыҙ: //nazir1965.com/do%D2%93alar/ismi-%D3%99%D2%93%D2%99am.html#more-5529
тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
«Әсмәә'үл-хүснәә»1
"Әсмәә'үл-хүснәә"
"Әсмәә'үл-хүснәә" — Аллаһ Тәғәләнең күркәм исемдәре.
Ҡөръән-Кәримдә: «Иң гүзәл исемдәр Аллаһтыҡы, Уға ғына хастыр. Аллаһҡа был исемдәр менән доға ҡылығыҙ»,— тип бойоролған. («Әғраф» сүрәһе, аят 180)
Тирмиҙи риүәйәт иткән бер хәҙистә Пәйғәмбәребеҙ (саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм): «Аллаһтың 99 исеме бар. Ул исемдәрҙе һанаған кеше йәннәткә инәсәк» — тип әйткән.
Был исемдәрҙе һанауҙың маҡсаты уларҙы ятлау йәки уҡыуҙан ғибәрәт. Доға урынына уҡылғанда, бөйөк Яралтыусынан теләнәсәк нәмәләр был хөрмәтле исемдәр менән һорала.
Аллаһ Тәғәләнең гүзәл исемдәре «Исми Ағзам»да ошо биттә: //nazir1965.com/do%D2%93alar/ismi-%D3%99%D2%93%D2%99am.html#more-5529
Исми Әғҙам2
Исми Әғҙам
Аллаһы Тәғәләнең Ҡөрьән китабында: «Минән донъя, Әхирәт хәжәттәрегеҙҙе һорағыҙ, Мин һеҙҙең теләктәрегеҙҙе ҡабул итермен», тигән вәғәҙәһе бар. Бәйғәмбәребеҙ бер хәҙисендә: «Аллаһы Тәғәләнең 99 күркәм исем сифаттары бар, шул исемдәрҙе әйтеп доға ҡылығыҙ, ул исемдәр араһында шундай исемдәр йәшерелгән, әгәр бәндә уны зекер итеп доға ҡылһа, теләге, һис шикһеҙ, ҡабул булыр», — тиелә. Был хәҙистә халҡыбыҙ тарафынан күп йылдар буйына яратып уҡылған Исми Әғзәм доғаһы тураһында һүҙ бара. Был доғаны мөмкинлек булған һайын ҡабатларға тырышығыҙ.
Риүәйәттер: пәйғәмбәребеҙ бер көн мәсжиддә (мәсеттә) мөбәрәк арҡаһын михрабҡа ҡуйып ултыра ине. Джәбраил ғәләйһиссәләм килде үә сәләм бирҙе, дәхи әйтте: «Йә Мөхәммәд (салләллаһү ғәләйһи үә сәлләм)! Тәңребеҙ һиңә сәләм ҡылыр». тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
«Доға и Хәбиб»0
«Доға и Хәбиб»
«Көндәрҙән бер көндө мәсеттә ултырған ваҡытында пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд Мостафа, саллал-лаһу ғәләйһи үә сәлләм, эргәһенә Ябраил, ғәләйһис-сәләм, килеп инде, — тип хәтерләр булған мөьминдәр әмире Ғәли хәҙрәт. — Сәләм бирҙе: «Әс-сәләмү ғәләйкүм йә Мөхәммәд! Аллаһы Тәбәрәкә үә Тәғәлә һиңә үҙенең сәләмен, сәләм менән бергә һине олуғлап «Доға и Хәбиб»те ебәрҙе. Был мөбәрәк доғаны Уның һиңә тиклем бер генә пәйғәмбәргә лә индергәне булманы, һин — Аллаһы Тәғәләнең һөйәкле бәндәһе — Уның Хәбибе. Өммәтеңә әйт: «Һәр кем иртән һәм йәстү намаҙынан һуң ихлас күңел менән ошо «Доға и Хәбиб»те уҡыһа, ул бәндәнең бөтә гонаһтары кисерелер һәм Ахирәттә ул Аллаһы Тәғәләнең бер ниндәй ғазабына тарымаҫ.
Ете ҡат күктәрҙә һәм ете ҡат ерҙә булған фәрештәләр ҙә был бәндәнең һәр ваҡыт «Доға и Хәбиб»те уҡып ҡына тороуы тураһында геуаһлыҡ биреп, мөьминдәргә ярҙам итеп торорҙар. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 260
РӘСМИ СИКЛӘНЕҮЛЕ ДОЗА, ионлы нурланыш сығанаҡтары м‑н эшләгәндә һаулыҡ торошона тиҫкәре үҙгәрештәр килтермәгән индивидуаль эквивалент дозаның тотош кеше тәнендә йәки айырым ағзаларында иң ҙур рөхсәт ителгән дәүмәлен билдәләгән гигиена нормативы. Үлсәү берәмеге — бэр (рентгендың биол. эквиваленты) — 1 рад рентген нурланышы кеүек үк биол. йоғонто яһаған ниндәй ҙә булһа ионлы нурланыш дозаһы. Р.с.д. тотош тәндең, ш. иҫ. критик ағзаларҙың (радиоактив изотоптарҙың тупланыуы бөтә организмдың ныҡ зарарланыуына килтергән ағзалар) теге йәки был төркөмдәренең нурланыуына бәйле һәм йылына 5—30 бэр тәшкил итә. РФ‑та Р.с.д. кимәле “Радиацион хәүефһеҙлек нормалары РХН‑99”, “Радиацион хәүефһеҙлек булдырыуҙың төп санитар ҡағиҙәләре РХБТСҠ‑99”, “Радиоактив ҡалдыҡтар менән эш итеүҙең санитар ҡағиҙәләренә (РҠЭИСҠ‑2002) 2.6.6.1168‑02 СҠ” м‑н билдәләнә. Башҡортостанда Р.с.д. үтәүҙе ядро һәм радиацион хәүефһеҙлек б‑са Рәсәй Федераль күҙәтеүенең (Госатомнадзор) Волга төбәк‑ара территориаль округы Радиацион хәүефһеҙлек б‑са инспекция бүлеге контролдә тота.
Ю.С.Зимин
Тәрж. Ф.А.Ғималова

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Подробности
- Просмотров: 510
ЙӘШТӘР ОЙОШМАЛАРЫ ҺӘМ ХӘРӘКӘТТӘРЕ. Йәштәр ойошмалары (ЙО) — уртаҡ эшмәкәрлек барышында уставта (положениела) күрһәтелгән дөйөм маҡсаттарҙы тормошҡа ашырыусы 14—30 йәшлек граждандарҙың йәмәғәт берекмәләре; ағзалар һаны сикләнгән. Йәштәр хәрәкәттәре (ЙХ) — йәштәрҙең ҙур төркөмөн, ҡайһы ваҡыт бер нисә ил йәштәрен (халыҡ‑ара) берләштереүсе соц. күренеш; ҡатнашыусылар тарафынан хупланған һәм уставта (положениела) нығытылған соц., сәйәси һ.б. ижт. файҙалы маҡсаттарҙы күҙ уңында тотҡан, теркәлгән ағзалары булмаған киң халыҡ ҡатнашлығындағы йәмәғәт берекмәләре. Й.о.һ.х. соц.‑сәйәси һәм соц.‑пед. функциялар башҡара. 20 б. 90‑сы йй. башына тиклем Башҡортостандағы ЙО Бөтә Союз пионер ойошмаһы (ҡара: Балалар ойошмалары) һәм Бөтә Союз Ленинсы коммунистик йәштәр союзы кәүҙәләндерә. БР‑ҙа төрлө йүнәлештәге Й.о.һ.х. эш итә: “Йәш Башҡортостан” коммунистик йәштәр союзы (2001 й. алып), Башҡортостан Республикаһының башлап яҙышыусы журналистары лигаһы (1995), “Башҡортостандың мәҙәни мираҫы” төбәк йәштәр йәмәғәт ойошмаһы, Йәштәрҙең ижади башланғыстарын тормошҡа ашырыу республика үҙәге (икеһе лә — 1999 й. алып), Башҡорт йәштәре иттифағы, Башҡортостан демократик йәштәр союзы, “Азатлыҡ” БР‑ҙың татар йәштәре союзы; дөйөм Рәсәй йәштәр йәмәғәт ойошмаларының төбәк бүлексәләре — «“Берҙәм Рәсәй”ҙең Йәш гвардияһы» һәм башҡалар. ЙХ: “Бергә” респ. йәштәр ирекле хәрәкәте (2001 й. алып), Йәштәрҙең респ. хәрәкәте (2007 й. алып) һ.б. Ойошмалар волонтёрлыҡ (етем балаларға, өлкән йәштәгеләргә хәйриә акциялары һ.б.), киң мәҙәни һәм ял (“Йәшлек‑шоу”, “Беҙ бергә”, “Шаян уйын” фестивалдәре, концерттар, дискотекалар һ.б.), милли‑мәҙәни (“Червона калина” украин фестиваль-конкурсы, Сыуаш йәштәре союзы ағзаларының Сыуашстанға “Дуҫлыҡ күпере” экспедицияһы, тарих, туған тел һәм әҙәбиәт б‑са йәкшәмбе дәрестәре һ.б.), фәнни (йәштәр мөхитендә асоциаль күренештәрҙе иҫкәртеү б‑са конференциялар) һәм белем биреү (журналистика дәрестәре), патриотик (хәрби уйындар, ярыштар, Бөйөк Ватан һуғышында хәбәрһеҙ юғалғандарҙы эҙләү һ.б.), пропагандистик (сәләмәт йәшәү рәүешенә, алкоголизм һәм наркомания проблемаларына арналған акциялар), спортҡа (күнекмәләр, ярыштар һ.б.), тәбиғәтте һаҡлауға (“Үҙ ағасыңды ултырт”, “Быяла марафон”, “Пластикка һөжүм”, “Миллион ал рауза”, “Таҙа пляж” акциялары һ.б.) арналған, соц.-сәйәси (ултырыштар, митингылар, “Политсовет” интеллектуаль уйындары, “Һайлау” тренингылары) саралар үткәрә. БР‑ҙың 18 Й.о.һ.х. “Йәштәрҙең республика хәрәкәтенә инеүсе ойошмаларға дәүләт булышлығы тураһында” БР Президенты Указына (2007) ярашлы дәүләт ярҙамын ала.
А.Н.Мартынов, Г.А.Рященко
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
Oсoнсo бyлек
Уйын технологияhын башkорт теле дeрестeрендe kулланыу буйынса эксперименталь эш
Уйын технологияhын башkорт теле дeрестeрендe kулланыу буйынса эксперименталь эш йомfаkтары
М2кт2пт2 бирелг2н тема буйынса эксперименталь эш 1тк2релде. Эксперимент эш 1тк2ре1 0с0н бер т0рл0 тел2кт2, 26ерлек ким2ле булfан у7ытыусылар коллективы к2р2к. Системалы эш ойоштороу 0с0н планfа ярашлы рeyештe башkорт теле уkытыусылары менeн педагогик уkыуzар формаhында 26ерлек эше yткeрелде. Педагогик уkыуzар, асыk дeрестeр kарау йыл буйына барzы.
Сентябрь.
1. «Нисек я7шы укытыусы булырfа» тү8әрәк ө9тәл артында hoйләшеy.
2.Тематик heм дәрес пландарын тozoy буйынса практикум.
Октябрь
1. Уйын технологияhы баш7орт теле д2рест2ренд2.
2. Тәжрибәле у7ытусыларzың уйын технологияhын 7улланып дәрес yткәреy методикаларын өйрәнеy ма7сатынан дәрестәрен kарау.
Ноябрь
2. Яңа материалды өйрәнеy дәрестәрен ойоштороу методтары һәм уйындар hайлау буйынса практикум.
3.Kаралfан дәрестәр һәм тәрбиe саралары буйынса әңгәмә.
Fинуар
2. Йомfаkлау дәрестәрен тozoy heм системалаштырыу буйынса практикум.
3. Kаралfан дәрестәр һәм тәрби2 саралары буйынса әңгәмә
Март
1. У7ыусыларzың танып-белеy эшсәнлеген активлаштырыу методы була-ра7 уйындар.
2.Уйын технологияhын д2рест2р62 7улланыу.Асык дәрестәр 7арау heм анализлау.
Апрель
1. Уkыусыларzың белемдәрен баhалау heм контроль дәрестәр тozoy буйынса практикум.
2. Т2жриб2 эше йомfа7тары. Тy8әрәк өcтәл артында әңгәмә.
Май
1. Уkыусыларzыn oлгeше буйынса диагностик эш yткeреy heм hыfымта яhау.
2. Яnы уkыу йылына эште планлаштырыу.
Тематик пландарzа ла kулланылfан уйындар тoрo кyрheтелде. Уйын саралары, техник саралар менeн дe йыhазландырыу эше алдан уk хeл ителде.
Эксперименталь эш ваkытында синыфтарzа oлгeш 10%, e уkыу сифаты 25% кyтeрелде. Унан тыш уkыусылар yzzeренеn фекерен асыk, тулы итеп аnлатып бирергe oйрeнделeр, уларzыn hyzлек запасы ла артты. Башkорт теле буйынса тyneрeккe йoрoyселeр hаны ла артты. Гeзит-журналдар менeн актив хеzмeттeшлек итеyсе уkыусылар артыуы ла эксперименталь эш hozoмтehе булып тора.
Эксперимент эш 1тк2ре1 0с0н бер т0рл0 тел2кт2, 2zерлек ким2ле булfан у7ытыусылар коллективы к2р2к.
Икенсе ярты йыллыkта уkыусылар yzzeре yк уйындар ezерлeй heм дeрестeрze kулланыу oсoн тekдим итe башланылар.
Шулай итеп yткeрелгeн эксперименталь эш башkорт теле дeрестeрендe уйын технологияhы kулланыуzыn бик эффектлы булыуын кyрheтте. Eлбиттe, системалы эш булfанда fына ыnfай hozoмтeлeргe ирешергe мoмкин. Уйын технолоияhы синыфтан тыш сараларzа ла иркен kулланылды.
Дата добавления:
2015-01-05; просмотров: 15; Нарушение авторских прав


text:
1978 йыл
1978 (бер мең туғыҙ йөҙ етмеш һигеҙенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса йәкшәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1978 йылы, 2 мең йыллыҡтың 978 йылы, XX быуаттың 78 йылы, XX быуаттың 8 ун йыллығының 8 йылы, 1970 йылдарҙың 9 йылы.
Ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 22 август — Ҡорбанғәлиев Мөхәмәтғәбделхәй Ғәбиҙулла улы, күренекле башҡорт дин әһеле, Башҡорт милли хəрəкəте эшмәкәре.


text:
Фото:
Беренсел торлаҡҡа хаҡтар 12,6 процентҡа артты
Фото:
Өфөлә беренсел (төҙөлөп ятҡан) торлаҡтың бер квадрат метрының хаҡы 41,9 мең һум тәшкил итә. Бер йылда хаҡтар 12,6 процентҡа артты.
«Эксперт» Күсемһеҙ милек агентлыҡтары селтәре хәбәр итеүенсә, яңы файҙаланыуға тапшырылған йорттарҙа уртаса тәҡдим хаҡы – квадрат метры 43,7 мең һум.
Өфөлә иң арзан беренсел торлаҡ «Серебряный ручей» биҫтәһендә урынлашҡан. Был Дағстан урамындағы өс бүлмәле фатир. Уның квадрат метрының хаҡы — 17,6 мең һум.
Ҡала буйынса иң юғары тәҡдим хаҡы – үҙәктәге «өс бүлмәлеләр», унда квадрат метры өсөн 72 мең һум бирергә кәрәк.


text:
Башҡорт опера һәм балет театрының «Спартак» спектакле мәскәүлеләрҙе хайран ҡалдырҙыФото: Анвар Галеев (Москва)
Башҡорт опера һәм балет театрының «Спартак» спектакле мәскәүлеләрҙе хайран ҡалдырҙы
Башҡорт опера һәм балет театрының «Спартак» спектакле мәскәүлеләрҙе хайран ҡалдырҙыФото: Анвар Галеев (Москва)
Илебеҙ баш ҡалаһында Мәскәү ҡорос һәм иретмәләр институтының Мәҙәниәт һарайы сәхнәһендә уникаль мәҙәни ваҡиға булды – «Донъя классикаһы шедеврҙары – Бөтә Рәсәй өсөн» проекты сиктәрендә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры һәм Империя Рус балеты Мәскәү тамашасыларына Арам Хачатуряндың «Спартак» легендар балетын күрһәтте. Спектакль, баш ҡала тәнҡитселәре фекеренсә, Башҡортостан бейеүселәренең юғары башҡарыу оҫталығын күрһәтте, тип хәбәр итте Мәскәүҙәге Башҡортостан яҡташтар берлеге активисы Фаягөл Йоносова.
Проекттың художество етәксеһе – билдәле бейеүсе һәм балетмейстер, Рәсәйҙең атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Гедиминас Таранда, ә спектаклде быйыл йыл башында классик балет сәнғәте мэтры Юрий Григорович ҡуйҙы. Сағыу балет тәүге тәпҡыр яҙын Өфөлә донъя күрҙе. Театр өсөн ул һис шикһеҙ ҙур уңыш булды, сөнки теләһә ҡайһы коллектив ҡатмарлы техникала ҙур күләмле спектакль ҡуя алмай.
Бынан тыш, Мәскәү өсөн «Спартак» ты ҡарау – ул сағыштырыу өсөн сәбәп: ошо уҡ балет бөгөн Рәсәйҙең Ҙур театры сәхнәһендә бара. Әйтергә кәрәк, Башҡортостан артистары юғары оҫталыҡ күрһәтте. Баш күтәргән гладиаторҙар юлбашсыһы Спартак ролен башҡарыусы Бөтә Рәсәй конкурстары лауреаты Рөстәм Исхаков, Рим полководецы Красс ролен башҡарыусы Олег Шәйбәков, Спартактың һөйгән йәре Фригияны уйнаған Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Валерия Исаева, куртизанка Эгиния ролендә Софья Гаврюшина Мәскәү тамашасыһында һоҡланыу уятты. Тамашасылар Өфө артистарын бик йылы ҡабул итте.
Баш ҡалала ҡуйған спектакле менән Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры труппаһы Рәсәй буйлап гастроль турын асты. «Донъя классикаһы шедеврҙары – Бөтә Рәсәй өсөн» проекты сиктәрендә артистар легендар спектаклде Тулала, Архангельскиҙа һәм илебеҙҙең башҡа бик күп ҡалаларында күрһәтәсәк.


text:
Республика президенты "Руснанотех-2011" форумында төбәк иҡтисадында инновацион алға китеште тәьмин итеү буйынса сығыш яһаны. Башҡортостанды инновация сәйәсәте өлкәһендә өлгө итеп ҡуйып булмай, тине Республика президенты.
Әммә был йүнәлештә мөһим килешеүҙәр бар. Әйтәйек, быйыл "Роснано" менән ҡул ҡуйылған килешеү нигеҙендә, 2015-се йылға инновация продукцияһы күләме йылына 90 миллиард һумға етергә тейеш.
"Русгидро" компанияһы менән берлектә технопарк ойошторолдо. Әле Өфө моторҙар эшләү берекмәһе нигеҙендә хәрби техника өсөн авиация двигателдәре етештерелә. Республика президенты инновация өлкәһен үҫтереү йәһәтенән аныҡ тәҡдимдәр индерҙе.


text:
Мәҙәни яңылыҡтар
Һуңғы ике йылда паркта, уңайлы мөхит талаптарын иҫәпкә алып, төҙөкләндереү буйынса байтаҡ эш башҡарылған.
Әлеге ваҡытта паркта реконструкцияның икенсе этабы тамамланған. Йәйәүлеләр өсөн юлдар төҙөкләндерелгән, 1500 метр оҙонлоҡтағы велосипед юлы һалынған, парктағы аллеяларҙа һәм Һалдат күле тирәләй яҡтыртыу системаһы ҡуйылған. Күл буйы тулыһынса яңыртылған.Бынан тыш, паркта заманса йыһазландырылған балалар өсөн уйын майҙансыҡтары, яҡтыртыу ҡоролмалары урынлаштырылған, евроконтейнерҙар, төрлө формалағы эскәмйәләр, вандалдарға ҡаршы яҡтыртҡыстар ҡуйылған, рулонлы газон түшәлгән. Төп аллеяла уҙған быуаттың 50-се йылдарында Иван Яҡутов исемендәге паркты биҙәгән композициялар өлгөһө буйынса яһалған скульптуралар барлыҡҡа килде.
Киләһе йылда йәмәғәт туҡланыуы объекттарын һәм аттракциондар паркын төҙөкләндереү күҙаллана


text:
- Подробности
- Просмотров: 331
НЕФТЬ ПРОДУКТТАРЫ, нефтте, газ конденсатын һәм углеводород газдарын эшкәртеү процесында йәки нефть фракцияларын һәм уларҙың компоненттарын компаундлағанда (ҡатыштырыу) алынған углеводород ҡатышмалары һәм индивидуаль химик берләшмәләр. Н.п. төркөмдәргә бүләләр: яғыулыҡтар (углеводород газдар, бензин, реактив яғыулыҡ, дизель яғыулығы, судно яғыулығы, ҡаҙанлыҡ яғыулығы, газ турбинаһы яғыулығы), минераль майҙар, нефть эреткестәре һәм яҡтыртыу кәрәсиндәре, ҡаты углеводородтар (парафиндар, церезин, уларҙың май м‑н ҡатышмалары), нефть битумдары, махсус Н.п. (нефть коксы, балауыҙҙар, көкөрт, пластик майҙар, техник углерод, нефть ыҫмалалары һ.б.), ш. уҡ нефтехимия синтезы һәм химия производстволары өсөн сеймал. Асыҡ (мотор яғыулыҡтары) һәм ҡара (мазут, гудрон) төҫтәге Н.п. айыралар. Н.п. сифатын физик‑химик үҙенсәлектәр (ҡуйылыҡ, тығыҙлыҡ, пар баҫымы, ҡатыу һәм буръяҡланыу т‑раһы, нефть продукттарының химик составы, коксланыу һ.б.) б‑са баһалайҙар. Ҡайһы бер Н.п. өсөн ҡулланыу үҙенсәлектәрен билдәләйҙәр — бензиндың детонацияға сыҙамлығы (октан һаны) һәм дизель яғыулығының тоҡаныусанлығы (цетан һаны). БР‑ҙың нефть эшкәртеү сәнәғәте Н.п. киң ассортиментын сығара (ҡара: табл.). Республикала етештерелгән Н.п. РФ‑тың бөтә төбәктәренә, яҡын һәм алыҫ сит илдәргә ебәрелә.
Л.В.Долматов, П.Л.Ольков
Тәрж. Л.Н.Абдрахманова
Башҡортостан Республикаһының нефть эшкәртеү заводтары етештергән төп нефть продукттары ассортименты


text:
- Подробности
- Просмотров: 406
ИҪКЕ НУҒАЙ ҠӘБЕРЛЕГЕ, б.э.т. 4—3 мең йыллыҡтар археологик ҡомартҡыһы. Краснокама р‑ны Иҫке Йәнйегет а. төньяҡ‑көнбайышҡа табан 4 км алыҫлыҡта Ағиҙел й. уң яры морононда урынлашҡан. Иҫке Нуғай а. (хәҙ. көндә юҡ) исеме м‑н аталған. В.С.Стоколос тарафынан 1969 й. асыла һәм 1970 й. өйрәнелә. Ҡурғанһыҙ ҡәберлектәргә ҡарай, 25 ҡәбер тикшерелгән. Мәйеттәр һай (0,10—0,36 м) ҡәбер соҡорҙарына бөгәрләнгән килеш уң ҡабырғаһына йәки салҡан һалып, баштары м‑н көньяҡ‑көнсығышҡа ҡаратып ерләнгән. Кремация эҙҙәре осрай. Керамика, ғәҙәттә, тешле штамп ярҙамында башҡарылған ромб формаһындағы селтәр, горизонталь һәм вертикаль һыҙаттар йәки кәкре һыҙыҡтар м‑н биҙәлгән ярым йомортҡа рәүешендәге түңәрәк йәки яҫы төплө һауыттарҙан тора. Саҡматаштан эшләнгән әйберҙәр (уҡ башаҡтары, ярғыстар, бысаҡ рәүешендәге пластиналар), ҡондоҙ, һарыҡ, мышы, ҡабан тештәре, күмер, охра ҡалдыҡтары табылған. Ҡомартҡы материалдары Археология һәм этнография музейында һаҡлана.
Әҙәб.: Стоколос В.С. Старо-Нагаевский могильник //Эпоха меди юга Восточной Европы. Куйбышев, 1984.
Ю.А.Морозов
Тәрж. Д.К.Үзбәков


text:
Йыһаншин Сабир Шәйәхмәт улы
Йыһаншин Сабир Шәйәхмәт улы (28 август 1924 йыл — 4 октябрь 2018 йыл) — партия, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1971—1985 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының мәғариф министры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Педагогия фәндәре кандидаты, доцент.
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сабир Шәйәхмәт улы Йыһаншин 1924 йылдың 28 авгусында хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Учалы районының Мансур ауылында алтын йыуыусы ғаиләһендә тыуған. Башланғыс белемде үҙ ауылы мәктәбендә ала, шунан һуң Ильинка ете йыллыҡ, Учалы урта мәктәптәрендә уҡый.
1942 йылда урта мәктәпте тамамлауға, 18 йәше лә тулмаған егет Бөйөк Ватан һуғышына алына һәм Воронеж, Дала, 3-сө Украина фронттарында фашист илбаҫарҙарына ҡаршы алыштарҙа батырҙарса һуғыша, һалдат иңенә төшкән иң ауыр һынауҙарҙы ул Курск дуғаһында, Днепрҙы аша сыҡҡанда кисерә.
Фашистар менән ҡаты алыштарҙың береһендә Сабир Йыһаншин ауыр яралана. Шул сәбәпле артиллерист хәрби хеҙмәттән бушатыла һәм 1944 йыл баштарында тыуған ауылына ҡайтып төшә. һуғышта күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн ул II дәрәжә Ватан һуғышы, III дәрәжә Дан ордендары, тиҫтәләгән миҙалдар менән бүләкләнә.
һуғыштан һуңғы йылдарҙа мәктәптәр уҡытыусы кадрҙарына ҙур мохтажлыҡ кисерә. Урта белемле Сабир Йыһаншин мәктәпкә эшкә саҡырыла. Уның уҡытыусы булыу теләге фронтта уҡ уяна. һуғышҡа тиклем уҡытыусы булып эшләгән рота, взвод командирҙары егеткә көслө тәьҫир иткән була. Тәүҙә фронтовик Ильинка, Таңғатар мәктәптәрендә уҡытыусы булып эшләй, Учалы урта мәктәбендә тарих уҡытыусыһы һәм директор вазифаларын башҡара. Шул ваҡытта юғары педагогик белем алыу ихтыяжы килеп тыуа һәм Сабир Шәйәхмәт улы Магнитогорск педагогия институтының тарих факультетын ситтән тороп тамамлай. Был йылдарҙа ул ал-ял белмәй эшләй, күп уҡый. Яугир педагог етәкселегендә Учалы урта мәктәбе районда алдынғы булып таныла, коллектив уҡытыу-тәрбиә эшенең байтаҡ күрһәткестәре буйынса ҙур уңыштар яулай.
Эшкә һәләтле, кешеләр менән йәһәт аралаша һәм уртаҡ тел таба белгән тырыш хеҙмәткәрҙе тиҙ күрәләр. 1954 йылда С. Ш. Йыһаншин Учалы район Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары итеп һайлана, артабан 1958 йылда партия рәйон комитетының идеология буйынса секретары вазифаһын башҡара. 1958−1960 йылдарҙа Учалы төҙөлөш тресы партия ойошмаһы сәркәтибе булып эшләй. 1960 йылда Сабир Йыһаншин йәнә педагогик хеҙмәткә ҡайта һәм Учалы ҡалаһының 1-се урта мәктәбе директоры итеп тәғәйенләнә.
Ҡайҙа һәм кем генә булып эшләмәһен, Сабир Шәйәхмәт улы Йыһаншин һәр саҡ барлыҡ көсөн, белемен, ваҡытын коллективтың эшкә һәләтлеген күтәреүгә туплай, әүҙем ярҙамсылар һәм үҙ хеҙмәтен яратып башҡарыусылар тәрбиәләй. Уның үҙенең дә кешеләрҙе күрә белеү, эште ижади ойоштороу сифаттары, тәжрибәһе арта, яңы күнекмәләрҙе үҙләштерә.
Шуларҙы иҫәпкә алып, Сабир Шәйәхмәт улы Йыһаншинды 1963 йылда Башҡортостан уҡытыусылар белемен камиллаштырыу институты директоры итеп тәғәйенләйҙәр. Бына шунда инде уҡытыусылар, мәктәп директорҙары, район һәм ҡала етәкселәре менән эшләй белеү һәләте, педагогик оҫталыҡ һәм күнекмәләр уға институт коллективының эшенә йүнәлеш бирергә, республика мәктәптәренә эшлекле ярҙам күрһәтергә, бының өсөн алдынғы уҡытыусылар һәм мәктәптәрҙең тәжрибәһен өйрәнеп, дөйөмләштереп таратыуға оҫта етәкселек итергә мөмкинлек бирә. Шул ваҡытта институттың туранан-тура ҡатнашлығында айырым предметтар, тәрбиә эшенең йүнәлештәре буйынса республика конференциялары, се¬минарҙары, кәңәшмәләре йыш үткәрелә, мәктәптәргә ҙур ярҙам күрһәтелә.
Сабир Йыһаншин һәр эшләгән урынында гәзит-журналдар өсөн мәҡәләләр яҙыуға гел етди ҡарай, унда коллективтың уңыштарын, алда торған бурыстарын тулы яҡтыртырға ынтыла. Ваҡыты бик тар булыуға ҡарамаҫтан, ғәҙәттә, мәҡәләне үҙе яҙа.
1967—1969 йылдарҙа С. Ш. Йыһаншин партияның Өфө ҡала комитетында яуаплы вазифа башҡара. Шунда уның бай педагогик тәжрибәһе, ҡул аҫтындағы материалдары ғилми исем алыу өсөн диссертация яҙырға теләк тыуҙыра, һәм 1969 йылда ул Мәскәүҙә Педагогия фәндәре академияһының ғилми советында «Балаларҙың хоҡуҡ боҙоуын иҫкәртеү» темаһына диссертацияһын уңышлы яҡлай.
1971 йылдың майында Сабир Шәйәхмәт улы Йыһаншин Башҡортостан халыҡ мәғарифы министры итеп үрләтелә. Был вазифаны ул 1985 йылдың февраленә ҡәҙәр, йәғни ун дүрт йыл буйы, намыҫлы башҡара.
1985 йылдан педагогия фәндәре кандидаты Башҡорт дәүләт педагогия институтында доцент вазифаһын башҡара, мәктәпкә идара итеүҙе фәнни ойоштороу кафедраһында эшләй.
Сабир Йыһаншин 2018 йылдың 4 октябрендә Өфө ҡалаһында вафат булды.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Республикабыҙҙың күренекле мәғариф хеҙмәткәре, дәүләт эшмәкәре Сабир Шәйәхмәт улы Йыһаншин педагогик хеҙмәттә ирешкән уңыштары өсөн «Октябрь Революцияһы», Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, «Почет Билдәһе» ордендары, миҙалдар менән бүләкләнә.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- К. Я. Яйыҡбаев. Мәғрифәтсе мөғәллимдар, күренекле уҡытыусылар һәм мәғариф эшмәкәрҙәре.


text:
- Подробности
- Просмотров: 215
“УФАНЕФТЕХИМ”, ААЙ. Углеводород сеймалын эшкәртеп төрлө маркалы яғыулыҡ һәм нефтехимия продукттарын етештерә (30‑ҙан ашыу төр продукция). Составына яғыулыҡ, газ катализы, ароматик углеводородтар, тауар, сервис производстволары инә. 2009 й. 2437 кеше эшләгән; 7,5 млн т ашыу нефть эшкәртелгән, 2,04 млн т — автомобиль бензины, 3,1 — дизель яғыулығы, 0,082 — нефть бензолы, 0,162 — ксилолдар, 0,192 — нефть битумдары, 1,071 — яғыулыҡ мазуты, 0,197 — шыйығайтылған газдар, 0,148 млн т — кокс етештерелгән. Продукцияһы БР‑ҙа һәм РФ‑та һатыла, яҡын һәм алыҫ сит илдәргә ебәрелә.
1954 й. Черниковск НЭЗ‑ы булараҡ ойошторола, 1957 й. ЭЛОУ‑1 һәм АВТ‑1 нефть әҙерләү һәм уны беренсел эшкәртеү ҡулайламалары файҙаланыуға тапшырыла, 1962 й. башлап КПСС‑тың 22‑се съезы ис. Өфө НЭЗ‑ы, 1992 й. алып хәҙ. исемдәге ҠП, 1993 й. хәҙ. статусын ала. Пр‑тиела илдә тәүгеләрҙән булып термик крекинг (1963), вакуумлы газойлде гидрокрекингылау (1975), катализаторҙарҙы регенерациялау (1996) ҡулайламалары, аҡһымлы‑витаминлы концентраттар етештереү тәжрибә производствоһы (1968), ароматик углеводородтар етештереү комплексы (1983), юғары майлы спирттар етештереү (1982), пиромеллит диангидриды производстволары, ароматик углеводородтарҙы герметик ҡойоу автоматлаштырылған эстакадаһы (1995) сафҡа индерелә. Пр‑тие м‑н А.Ф.Брюгеман, Д.Ф.Варфоломеев, И.В.Егоров, А.П.Зиновьев, Э.А.Круглов, М.З.Максименко, Ә.Ш.Мусин, Л.И.Осипенко, М.Ғ.Рәхимов, С.М.Сәлимов һ.б. эшмәкәрлеге бәйле.
Тәрж. Ә.Н.Аҡбутина


text:
3 июль
3 июль — григориан стиле буйынса йылдың 184-се (кәбисә йылында 185-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 181 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Беларусь — Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.
- Алтай Республикаһы — Алтай Республикаһы ойошторолған көн.
- Хаҡас Республикаһы — Хакас Республикаһы ойошторолған көн.
- Рәсәй — ЮХХДИ хеҙмәткәрҙәре көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1936 — СССР Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарары менән Дәүләт автомобиль инспекцияһы (ГАИ) булдырыла.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Йәмәлиев Альберт Мәғсүм улы (3.07.1942), ғалим-үҫемлектәр физиологы. Биология фәндәре докторы (1990). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2002). Сығышы менән Бүздәк районы Сәүәҙебаш ауылынан.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ғирфанов Солтан Ғирфан улы (3.07.1913—31.03.1989), ауыл хужалығы хеҙмәткәре. 1946—1949 йылдарҙа Ҡыйғы районының Киров исемендәге колхозының йылҡысылыҡ фермаһы мөдире. Совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948), 3‑сө дәрәжә Дан ордены кавалеры (1943).
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1883 — Франц Кафка, нимес телле яҙыусы, чех философы.
- 2016 — Суфиян Поварисов, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы (2011), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ғалим-педагог.
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
Мәктәптә йәрминкә үтте
18 марта 2018 йыл | Яңылыҡтар
Жәлил Кейекбаев исемендәге Сәйетбаба урта мәктәбендә урынлашҡан 1690-сы һайлау участкаһына ла халыҡ дәррәү килде. Һайлауға килеүселәр өсөн йәрминкә ойошторолдо. 1690-сы һайлау участкаһы рәйесе Винера Ҡунафина һайлаусыларҙың әүҙемлеген билдәләне һәм һайлауҙың тыныс шарттарҙа барыуын әйтеп үтте. Төштән һуң көн бер аҙ болоҡһоп, ямғыр һибәләп тороуға ҡарамаҫтан, һайлау участкаһына халыҡ әкренләп килә. үпселек халыҡ төшкә тиклем үк тауыш биреп өлгөрҙө лә инде.


text:
- Подробности
- Просмотров: 301
РЕВОЛЮЦИЯ КӨРӘШСЕЛӘРЕНӘ ХАЛЫҠ‑АРА ЯРҘАМ ОЙОШМАҺЫ (РКХЯО), 1922 й. аҙ. Коммунистик Интернационалдың (Коминтерн) 4‑се конгресы ҡарары б‑са хеҙмәтсәндәрҙе аҡ террорҙан һаҡлау һәм аҡ террор ҡорбандарына ярҙам итер өсөн ойошторола. Сәйәси тотҡондарға, вафат булған революционерҙар ғаиләләренә, сәйәси эмигранттарға һәм уларҙың ғаиләләренә, ниндәй партияла тороуҙарына ҡарамаҫтан, матди, юридик һәм рухи ярҙам күрһәткән. Коммунистик идеологияны таратыу, халыҡтарға интернациональ тәрбиә биреү сараларының береһе була. 1932 й. 14 млн яҡын кешене (уларҙың 9,7 млн СССР РКХЯО‑һы составына ингән) берләштергән 70 милли секциянан торған. БАССР‑ҙа 1924 й. алып РКХЯО‑ның өлкә ком‑ты етәкселегендә пр‑тие һәм учреждениеларҙа РКХЯО ячейкалары, мәктәптәрҙә секциялары эшләй. 1926 й. РКХЯО‑ның Башҡ‑н ойошмаһында — 31 меңдән ашыу, 1940 й. 100 меңдән ашыу кеше иҫәпләнә. Сит илдә забастовка иғлан иткән эшселәрҙе яҡлап, митингылар, демонстрациялар, өмәләр үткәргән һәм улар файҙаһына аҡса йыйыу ойошторған; Ҡытайға сит ил интервенцияһына ҡаршы протест саралары уҙғарған; Болгария, Германия, Польша, Төркиә эшселәре м‑н хат алышҡан; капиталистик илдәрҙә төрмәлә ултырғандарға теләктәшлек белдереп, хаттар ебәргән. Б.В. һуғышы йылдарында СССР РКХЯО ҮК Өфөгә күсерелә; РКХЯО‑ның Башҡ‑н ойошмаһы тарафынан йыйылған аҡса иҫәбенә респ. урынлашҡан испан балалары тәрбиәләнгән балалар йортона ярҙам күрһәтелгән, “РКХЯО‑ның Башҡортостан ойошмаһы” танк колоннаһы (ҡара: Танк колонналары) ойошторолоп, фронтҡа оҙатылған. Икенсе донъя һуғышы башланыу м‑н РКХЯО халыҡ‑ара кимәлдә үҙ эшмәкәрлеген туҡтата, СССР‑ҙа РКХЯО секцияһы 1947 й. тиклем эшләй.
Г.Т.Хөсәйенова
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Шаяндар һәм тапҡырҙар билдәләнде
27 января 2017 йыл | Мәғариф, Хоҡуҡ, Йәмғиәт
Уҙған йомала район
мәҙәниәт һарайына республикабыҙҙың 7 район һәм 5 ҡалаһынан дөйөм белем биреү мәктәптәре уҡыусылары «Шаяндар һәм тапҡырҙар” клубтарының республика ярымфиналына йыйылды.
мәҙәниәт һарайына республикабыҙҙың 7 район һәм 5 ҡалаһынан дөйөм белем биреү мәктәптәре уҡыусылары «Шаяндар һәм тапҡырҙар” клубтарының республика ярымфиналына йыйылды.
ЮХХДИ идаралығы һәм Мәғариф министрлығы башланғысында ойошторолған «Бала саҡтың хәүефһеҙ юлы» профилактик сараһы сиктәрендә үткән уйында районыбыҙ данын уҙған йылда республикала Гран-при яулаған Красноусол башҡорт гимназия-интернатының «Ауыр бала саҡ» командаһы яҡланы.
Конкурс: “Юморесканы яҙып бөт!”
27 января 2017 йыл | Матбуғат, Хаттар
Ә унда... Гонаһ шомлоғо, ғүмерҙә лә ишетмәгән, күрмәгән ваҡиғалар бара ине: Яңы йыл байрамына йыйылған ауылдаштар бер-береһенән ҡылған гонаһтары өсөн ярлыҡау һорайҙар, кисереүҙәрен үтенәләр икән.
Башҡорт йырҙарын башҡарыусыларҙың Зәки Мәхмүтов исемендәге асыҡ район конкурсы тураһында ПОЛОЖЕНИЕ
27 января 2017 йыл | Яңылыҡтар, Урындағы үҙидара, Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Конкурстың ойоштороусыларыҒафури районы муниципаль ра-йон хакимиәте һәм муниципаль район хакимиәтенең "Мәҙәниәт бүлеге” муниципаль бюджет учреждениеһы.
Маҡсаты һәм бурыстары
РСФСР-ҙың атҡаҙанған, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы, М.Ғафури исемендәге премия лауреаты Зәки Ғиззәт улы Мәхмүтовтың ижадын танытыу һәм иҫтәлеген мәңгеләштереү; халыҡ араһынан яңы таланттарҙы асыҡлап, уларҙың башҡарыу оҫталығын күтәреү, халыҡ башҡарыу традицияларын һаҡлап ҡалып, үҫтереү һ.б.
Үткәреү шарттары
Асыҡ конкурс 2017 йылдың 28 февралендә Красноусол ауылында үтә. Унда махсус вокал белеме булмаған яңғыҙ (соло) башҡарыусылар ҡатнаша, йәш, шөғөл сикләүе ҡуйылмай. Шулай уҡ урта махсус уҡыу йорттарының вокал бүлектәренең беренсе һәм икенсе курс студенттары ҡатнаша ала. Элекке конкурстарҙа Гран-при яулағандар
конкурста ҡабатлап ҡатнашмай.
Башҡарыусылар өс йәш төркөмөнә бүленә: 16 йәшкә тиклемгеләр; 16 йәштән алып 30 йәшкә тиклемгеләр; 30 йәштән өлкәндәр. Конкурс һәр йәш төркөмө өсөн бер турҙа үтә, ул 28 февралдә Красно-усолда, Район мәҙәниәт һарайында була (иртәнге сәғәт 10.00-да башлана). Ғафури районынан ҡатнашыусылар өсөн тыңлап ҡарау 7 февралдә була.
Ҡатнашыусылар ике әҫәр башҡара: Башҡорт халыҡ йыры (музыкаль оҙатыу менән, музыкаль оҙатыуһыҙ, эстрада өсөн эшкәртелгән хәлдә); профессиональ башҡорт композиторҙарының, үҙешмәкәр композиторҙарҙың йырҙары һәм автор йыры (минус-фонограмма аҫтында йәки теләгән музыка ҡоралдары оҙатыуында).
Мотлаҡ программала Зәки Мәхмүтов репертуарынан бер халыҡ йәки композитор йыры булырға тейеш. Ойоштороу комитеты, кәрәк булһа, музыка оҙатыуы менән тәьмин итәсәк. Конкурста профессиональ концертмейстерҙар эшләйәсәк.
Баһалаусылар
Конкурс жюрийына Башҡортостан Республикаһының билдәле мәҙәниәт эшмәкәрҙәре һәм сәнғәт оҫталары, Ғафури районының танылған мәҙәниәт эшмәкәрҙәре инә.
Жюри башҡарыу оҫталығына, үҙенсәлекле башҡарыуға, сәхнә мәҙәниәтенә, репертуарҙың конкурс шарттарына тап килеүенә ҡарап баһа бирә. Жюри ҡарары ҡабаттан ҡаралмай.
Еңеүселәрҙе бүләкләү
Һәр йәш төркөмөндә еңеүселәр айырым билдәләнә. Иң яҡшы башҡарыусыға Гран-при бирелә. Шулай уҡ 3 беренсе премия, 3 - икенсе, 3 өсөнсө премия, 5 дипломант премияһы һәм 5 махсус бүләк булдырыла. Жюри Гран-приҙы һәм айырым бүләктәрҙе бирмәҫкә, шулай уҡ призлы урындарҙы еңеүселәр араһында бүлергә хоҡуҡлы. Башҡорт йыр фольклорында һирәк осрай торған әҫәр башҡарған өсөн махсус бүләк тапшырыла. Жюри башҡа махсус бүләктәр ҙә булдыра ала.
Конкурсты финанслау
Конкурс уны ойоштороусылар аҡсаһына, ҡатнашыусыларҙың конкурс иғәнәләре иҫәбенә ойошторола. 16 йәшкә тиклемге солист-ҡатнашыусынан конкурс фондына иғәнә - 300 һум, 16 йәштән өлкәндәрҙән 500 һум тәшкил итә. Конкурс-ты финанслауҙа бағыусылар – дәүләт
ойошмалары һәм предприятиелары, шулай уҡ коммерциялы структуралар ҡатнаша. Командировка сығымдарын, туҡланыу һәм йәшәү өсөн түләү - ҡатнашыусыны ебәргән яҡ иҫәбенән.
Конкурстың Гала-концерты Красноусолда Район мәҙәниәт һарайында 19.00 сәғәттә башлана.
Конкурста ҡатнашыу өсөн 20 февралгә тиклем ойоштороу комитетына түбәндәге өлгөләге заявка тапшырырға кәрәк:
ҡатнашыусының исеме, атаһының исеме, фамилияһы; ебәреүсе ойошма; паспорт мәғлүмәттәре; эш (уҡыу) урыны; ниндәй конкурстарҙа ҡатнашыуы; етәксеһенең (әгәр булһа) исеме, атаһының исеме, фамилияһы; башҡарған репертуары.
Ойоштороу комитетының адресы: 453050, Башҡортостан Республикаһы, Ғафури районы, Красноусол ауылы, Коммунистик урам, 14/1, "Мәҙәниәт бүлеге” МБУ-һы. Ҡатнашыу өсөн заявканы gafuri-metod@mail.ru электрон адресына ебәрергә. Барлыҡ һорауҙар менән 8(34740)2-12-48 телефонына мөрәжәғәт итергә.
Үткәндәрҙе хәтерләп
27 января 2017 йыл | Хаттар
Тәбиғәт шарттарының нисек килеүенә генә япһарырға ярамай, игенсе тәү сиратта агротехник талаптарҙы теүәл үтәргә бурыслы. Агроном булып эшләү дәүеремдә быға мин ныҡлы инандым. Мәҫәлән, мин колхозда практика үткән 1969 йылда байтаҡ майҙанда баҫыуҙар көҙҙән һөрөлмәгән ине. Күп кенә майҙандарҙы яҙ көнө яҫы төрәнле дискылар менән эшкәртеп сәстек. Әле ул ваҡытта ерҙе еңелсә эшкәртеү өсөн техникаһы ла юҡ ине. Бөртөклө культураларҙы сәсеү өсөн рәт араларына ашлама индерергә
айырым сәскестәр ҙә булманы. Тар рәтле (рәт араһы 7-8 см) СУБ-48 сәскестәре менән сәсәләр ине. Арҡыры-буйға сәсеү өсөн баҫыу майҙандары бик бәләкәй, ә техника аҙ. Был инде яҙғы баҫыу эштәренең оҙаҡҡа һуҙылыуына килтерә ине. Минераль ашламаны келәттә үк орлоҡҡа ҡушалар ине. Ләкин бының кире яғы ла бар. Ямғыр яуып, орлоҡ еүешләнһә, шлангыға тығылып, ергә төшмәй йонсота. Орлоҡто яңынан таратып киптерергә тура килә. Һуңыраҡ орлоҡ һәм ашлама өсөн айырым тартмалары булған сәскестәр сығара башланылар.
Хеҙмәт алдынғылары
Шәхси хужалыҡтар берләшеп, дөйөм хужалыҡ ойошторған һәм һуғыш осоро, һуғыштан һуңғы йылдарҙа барлыҡ эш ҡул көсө менән башҡарыла ине. Ул ваҡытта ауылда бригадир булып Әҡсән Хөсәйенов, Фәрит Әбдрәшитов, Кәрим Ғафаров, Ғәлим Абдрахманов, Миңлеғәле Вәлиев эшләне. Барый һәм Ғәлимулла Нафиҡовтар оҙаҡ йылдар ат ҡараусы булды. Хужалыҡта төрлө эштәрҙә һәм шулай уҡ сөгөлдөр эшкәртеүҙә Миңниса Вахитова, Мәрйәм Вахитова, Мәрхәбә Әхмәтшина, Хәлиҙә Рамазанова, Мәрйәм Рамазанова, Заһира Абдрахманова һәм башҡалар фиҙаҡәр хеҙмәт итте.
1958 йылда МТС-тар бөтөрөлөп, техника колхоз-совхоздарға таратып бирелгәс, хужалыҡтарҙың үҙ механизаторҙары барлыҡҡа килде. Механизаторҙарҙан: Ғәли Рәхмәтуллин, Барый Йәнбәков, Сабит Насиров, Йәһүҙә Мәҡсүтов, Рәшит Нәзиров, шоферҙар: Азҡар Ғайсаров, Венер Әхмәтшин, Риф Абсаттаров, Фәрит Йәнбәков, Әнүәр Камалетдинов, Фоат Әхмәтйәнов, Әхмәтғәли Әбдрәшитов, Әсҡәт Ғәббәсов, малсылыҡ тармағында: Әмир Йәрмөхәмәтов, Фәнир Ғилманов, һауынсыларҙан: Нәзирә Нурҡаева, Любовь Аверина, Мәғзүмә Маликова, быҙау ҡараусыларҙан: Тәнзилә Нафиҡова, Наилә Маннанова, бригадирҙар: Василий Соколов, Рәшит Йәркәев, Хәмзә Мөлөков, ферма мөдирҙәре: Фәрит Ғәлиев, Миңлейәр Ҡунаҡҡужин, Иван Сидоров, Рәйес Рамазанов, умартасылар: В.Бардин, Мөхтәр Әхмәтйәнов, Анатолий Швецов, И.Кожуров хужалыҡтың уңышлы эшләүенә ҙур өлөш индерҙеләр.
Ул осорҙа тырышып эшләгәндәрҙе баһалай ҙа белделәр һәм хеҙмәт алдынғылары төрлө наградаларға лайыҡ булдылар. Улар араһында төрлө һөнәр эйәләре бар. Мәҫәлән, хужалыҡ рәйесе Р.С.Йомағужин Ленин һәм Октябрь революцияһы ордендары, механизатор А.Н.Заплатин - Ленин ордены, комбайнсы В.М.Аверин - Октябрь Революцияһы ордены, механизатор Б.Г.Йәнбәков Октябрь Революцияһы ордены менән бүләкләнде. Быларҙан тыш Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденына түбәндәге иптәштәр лайыҡ булды: колхозсы П.А.Швецова, бригадир В.А.Соколов, партком секретары В.И.Поляков, һауынсы Л.Ф.Аверина, механизаторҙарҙан – Ф.Х.Мәҡсүтов, Б.Т.Йәнбәков, А.П.Заплатин. Малсы Т.М.Нафиҡова, сусҡа ҡараусы А.Б.Кәримова, сөгөлдөрсө Г.Г.Ғайсарова, агроном М.В. Рамазанов "Почет Билдәһе” орденына, бригадир Х.М.Мөлөков, Р.Т.Йәркәев, быҙау ҡараусы Т.М.Нафиҡова, һауынсы Л.Скрипак, бригадир ярҙамсыһы Ф.Х. Кәлимуллин III дәрәжә Хеҙмәт Даны орденына лайыҡ булды. Шулай уҡ агроном М.В.Рамазанов, шофер А.Х.Ғайсаров, механизатор В.М.Аверин, сөгөлдөрсөләр – В.З.Йәғәфәрова, А.Г.Швецова төрлө миҙалдар менән бүләкләнделәр.
Йомғаҡлау
Беҙ эшләгән осорҙа барлыҡ эштәр ҙә планлы алып барыла ине. План юғарынан төшөрөлөп, күпме майҙанда ниндәй культуралар сәсергә, күпме уңыш үҫтереп алырға план бирелә. Шуныһы аяныслы, хужалыҡтарҙың
рельеф, тупраҡ составы, уның уңдырышлылығы ниндәй кимәлдә икәнлеге план бирелгәндә иҫәпкә алынманы. Мин эшләй башлағанда шәкәр сөгөлдөрө 245 гектар майҙанды биләй ине, ә 1980 йылға уның майҙанын 315 гектарға тиклем арттырҙылар. Ә беҙҙең һөрөнтө ер 2767 гектар майҙанда булып, күп баҫыуҙар бәләкәй, шәкәр сөгөлдөрө үҫтереүгә яраҡһыҙ, уңдырышһыҙ, тигеҙ түгел, ташлы ине. Унан килеп, шәкәр сөгөлдөрө эшкәртеүсе ҡатын-ҡыҙҙар һаны ла кәмене. Элек эшләгәндәре хаҡлы ялға сыҡты, йәштәр үҫә торҙо, ҡалаға сығып китә торҙо. Бындай шарттарҙа ҡул көсө ҡулланмай эшләүгә күсергә, йә булмаһа шәкәр сөгөлдөрө сәсеү майҙанын кәметергә кәрәк ине.
Дәүләткә иген һатыу иң
Миңлерәхим РАМАЗАНОВ,
"Почет Билдәһе”
ордены кавалеры.
Ҡотлоғужа ауылы.
(Дауамы. Башы 1-2-се, 3-сө, 4-се, 5-се, 6-сы һандарҙа).
айырым сәскестәр ҙә булманы. Тар рәтле (рәт араһы 7-8 см) СУБ-48 сәскестәре менән сәсәләр ине. Арҡыры-буйға сәсеү өсөн баҫыу майҙандары бик бәләкәй, ә техника аҙ. Был инде яҙғы баҫыу эштәренең оҙаҡҡа һуҙылыуына килтерә ине. Минераль ашламаны келәттә үк орлоҡҡа ҡушалар ине. Ләкин бының кире яғы ла бар. Ямғыр яуып, орлоҡ еүешләнһә, шлангыға тығылып, ергә төшмәй йонсота. Орлоҡто яңынан таратып киптерергә тура килә. Һуңыраҡ орлоҡ һәм ашлама өсөн айырым тартмалары булған сәскестәр сығара башланылар.
Хеҙмәт алдынғылары
Шәхси хужалыҡтар берләшеп, дөйөм хужалыҡ ойошторған һәм һуғыш осоро, һуғыштан һуңғы йылдарҙа барлыҡ эш ҡул көсө менән башҡарыла ине. Ул ваҡытта ауылда бригадир булып Әҡсән Хөсәйенов, Фәрит Әбдрәшитов, Кәрим Ғафаров, Ғәлим Абдрахманов, Миңлеғәле Вәлиев эшләне. Барый һәм Ғәлимулла Нафиҡовтар оҙаҡ йылдар ат ҡараусы булды. Хужалыҡта төрлө эштәрҙә һәм шулай уҡ сөгөлдөр эшкәртеүҙә Миңниса Вахитова, Мәрйәм Вахитова, Мәрхәбә Әхмәтшина, Хәлиҙә Рамазанова, Мәрйәм Рамазанова, Заһира Абдрахманова һәм башҡалар фиҙаҡәр хеҙмәт итте.
1958 йылда МТС-тар бөтөрөлөп, техника колхоз-совхоздарға таратып бирелгәс, хужалыҡтарҙың үҙ механизаторҙары барлыҡҡа килде. Механизаторҙарҙан: Ғәли Рәхмәтуллин, Барый Йәнбәков, Сабит Насиров, Йәһүҙә Мәҡсүтов, Рәшит Нәзиров, шоферҙар: Азҡар Ғайсаров, Венер Әхмәтшин, Риф Абсаттаров, Фәрит Йәнбәков, Әнүәр Камалетдинов, Фоат Әхмәтйәнов, Әхмәтғәли Әбдрәшитов, Әсҡәт Ғәббәсов, малсылыҡ тармағында: Әмир Йәрмөхәмәтов, Фәнир Ғилманов, һауынсыларҙан: Нәзирә Нурҡаева, Любовь Аверина, Мәғзүмә Маликова, быҙау ҡараусыларҙан: Тәнзилә Нафиҡова, Наилә Маннанова, бригадирҙар: Василий Соколов, Рәшит Йәркәев, Хәмзә Мөлөков, ферма мөдирҙәре: Фәрит Ғәлиев, Миңлейәр Ҡунаҡҡужин, Иван Сидоров, Рәйес Рамазанов, умартасылар: В.Бардин, Мөхтәр Әхмәтйәнов, Анатолий Швецов, И.Кожуров хужалыҡтың уңышлы эшләүенә ҙур өлөш индерҙеләр.
Ул осорҙа тырышып эшләгәндәрҙе баһалай ҙа белделәр һәм хеҙмәт алдынғылары төрлө наградаларға лайыҡ булдылар. Улар араһында төрлө һөнәр эйәләре бар. Мәҫәлән, хужалыҡ рәйесе Р.С.Йомағужин Ленин һәм Октябрь революцияһы ордендары, механизатор А.Н.Заплатин - Ленин ордены, комбайнсы В.М.Аверин - Октябрь Революцияһы ордены, механизатор Б.Г.Йәнбәков Октябрь Революцияһы ордены менән бүләкләнде. Быларҙан тыш Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденына түбәндәге иптәштәр лайыҡ булды: колхозсы П.А.Швецова, бригадир В.А.Соколов, партком секретары В.И.Поляков, һауынсы Л.Ф.Аверина, механизаторҙарҙан – Ф.Х.Мәҡсүтов, Б.Т.Йәнбәков, А.П.Заплатин. Малсы Т.М.Нафиҡова, сусҡа ҡараусы А.Б.Кәримова, сөгөлдөрсө Г.Г.Ғайсарова, агроном М.В. Рамазанов "Почет Билдәһе” орденына, бригадир Х.М.Мөлөков, Р.Т.Йәркәев, быҙау ҡараусы Т.М.Нафиҡова, һауынсы Л.Скрипак, бригадир ярҙамсыһы Ф.Х. Кәлимуллин III дәрәжә Хеҙмәт Даны орденына лайыҡ булды. Шулай уҡ агроном М.В.Рамазанов, шофер А.Х.Ғайсаров, механизатор В.М.Аверин, сөгөлдөрсөләр – В.З.Йәғәфәрова, А.Г.Швецова төрлө миҙалдар менән бүләкләнделәр.
Йомғаҡлау
Беҙ эшләгән осорҙа барлыҡ эштәр ҙә планлы алып барыла ине. План юғарынан төшөрөлөп, күпме майҙанда ниндәй культуралар сәсергә, күпме уңыш үҫтереп алырға план бирелә. Шуныһы аяныслы, хужалыҡтарҙың
рельеф, тупраҡ составы, уның уңдырышлылығы ниндәй кимәлдә икәнлеге план бирелгәндә иҫәпкә алынманы. Мин эшләй башлағанда шәкәр сөгөлдөрө 245 гектар майҙанды биләй ине, ә 1980 йылға уның майҙанын 315 гектарға тиклем арттырҙылар. Ә беҙҙең һөрөнтө ер 2767 гектар майҙанда булып, күп баҫыуҙар бәләкәй, шәкәр сөгөлдөрө үҫтереүгә яраҡһыҙ, уңдырышһыҙ, тигеҙ түгел, ташлы ине. Унан килеп, шәкәр сөгөлдөрө эшкәртеүсе ҡатын-ҡыҙҙар һаны ла кәмене. Элек эшләгәндәре хаҡлы ялға сыҡты, йәштәр үҫә торҙо, ҡалаға сығып китә торҙо. Бындай шарттарҙа ҡул көсө ҡулланмай эшләүгә күсергә, йә булмаһа шәкәр сөгөлдөрө сәсеү майҙанын кәметергә кәрәк ине.
Дәүләткә иген һатыу иң
яуаплы бурыстарҙың береһе булды. Дәүләткә иген һатыу планы еткерелә, тағы быға өҫтәп һәр хужалыҡ социалистик йөкләмә ҡабул итә ине. Иген мул уңыш биргән йылдарҙа малдарға фуражлыҡ та ҡалдырмай, ра-йондан вәкил килеп, һуңғы тоннаһына тиклем элеваторға оҙаттырып ҡайтып китә ине. Һуғыш ваҡытында һәм унан һуңғы осорҙа ҡулланылған ҡурҡытыу, әрләү, янау менән эш итеү, хеҙмәт хаҡына бер тин дә түләнмәгән ваҡытта аптырағандан ҡулланылған сара булғандыр тим.
"Почет Билдәһе”
ордены кавалеры.
Ҡотлоғужа ауылы.
(Дауамы. Башы 1-2-се, 3-сө, 4-се, 5-се, 6-сы һандарҙа).
Йыл уңышлы булды
27 января 2017 йыл | Мәғариф, Йәмғиәт
Рәсәйҙә 1845 йылда барлыҡҡа килгән Рус география йәмғиәте бай тарихлы, ҡыҙыҡлы юл үткән. Был ойошма эске туризмды үҫтереү, тәбиғәтте һаҡлау, төрлө төбәктәрҙең тәбиғәт үҙенсәлектәрен өйрәнеү һ.б. буйынса бик ҙур эштәр алып бара.


text: Имен тормош ҡәҙерен, тыныслыҡтың ниндәй ҡорбандар биреп яуланғанын йәш быуындар ҙа белергә тейеш! Ошо маҡсат менән Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте Ф. Мостафина исемендәге 20-се Өфө ҡала башҡорт гимназия уҡыусылары менән берлектә «Башҡорт ҡатын-ҡыҙы һәм Еңеү» тип аталған батырлыҡ дәресен үткәрҙе. Яу йылдары хаҡындағы ярһыу хәтирәләр, изге теләктәр, уҡыусылар тарафынан әҙерләп күрһәтелгән һиҫкәндергән дә, уйландырған да хәрби йырҙар, бейеүҙәр, һуғыш тураһындағы шиғырҙарҙан торған концерт афәтле Бөйөк Ватан һуғышы йылдары шаңын һәм данын ҡайтауаз итеп яңғыратты.


text:
- Подробности
- Просмотров: 317
РЕКРЕАЦИОН АҒАС УЛТЫРТЫУ, урман фондының ял итеү, һаулыҡты нығытыу һ.б. маҡсаттар өсөн тәғәйенләнгән бер өлөшө (ҡара: Рекреацион ресурстар). Р.а.у. ҡалалар һәм ауылдар, урман парктары, йәшел (һаҡлана торған) зона, шифахана- курорт учреждениелары һ.б. эсендә ултыртылған ағастар инә. Шулай уҡ пляжға, туристарҙың туҡталыу урынына, автомобилдәр ҡуйыу урынына, автомобиль юлдарына һ.б. йәнәшә торған урман һыҙаттары рекреацион функция үтәй. Р.а.у. терр‑ялары интенсив (күмәк) һәм уртаса (ял итеү) барыу зоналарына айырыла. Яһалма Р.а.у. булдырғанда башлыса уңайһыҙ һәм антропоген тәьҫиргә тотороҡло имән, йүкә, ҡарағай, шыршы ҡулланыла. БР‑ҙа 2008 й. Р.а.у. дөйөм майҙаны 373,9 мең га (урман майҙанының 6%‑ы) тәшкил итә. Рекреацион тәғәйенләнешле урмандарҙың байтаҡ өлөшө Белорет, Өфө, Стәрлетамаҡ ҡҡ. урынлашҡан; Үҙәк Ағиҙел буйы урмандары (һыйҙырышлығы 310 мең кеше, үткәреү һәләте йылына 2990,8 мең кеше), ш. уҡ махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре, мәҫ., Башҡортостан милли паркы (20,8 һәм 284,2), макс. антропоген йөкләнешкә дусар була. Аграр университетта Р.а.у. б‑са фәнни тикшеренеүҙәр 80‑се йй. алып үткәрелә: ултыртылған ағастарҙың төр составына, төҙөлөшөнә, урман төрөнә һәм урман үҫеше шарттарына бәйле Р.а.у. формалашыуы һәм дигрессияланыуының законлылыҡтары билдәләнә, өҙлөкһөҙ файҙаланылған балансланған Р.а.у. продуктлылығын үҫтереү б‑са теоретик нигеҙҙәр һәм практик алымдар һ.б. эшләнә (С.И.Конашова, Ә.Ф. Хәйретдинов).
Әҙәб.: Х а й р е т д и н о в А.Ф., К о н а ш о в а С.И. Рекреационное лесоводство. М., 2002.
С.И.Конашова, Ә.Ф.Хәйретдинов
Тәрж. Ғ.Р.Бирҙина


text:
Гуцул аты
Гуцул аты [1][2], Гуцулик атамаһы менән билдәле[3], йәки Гуцул — йорт аттарының таулы тоҡомо[4], Карпатта һәм ҡайһы бер Көнсығыш Европа илдәрендә үрсетәләр. Донъя генофондына ҡарай[5]. 1979 йылда гуцул аттарына реликт тоҡом статусы бирелә һәм һаҡ аҫтына алына.
Йөкмәткеһе
Атамаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тоҡом исеме «Гуцул» һүҙенән алынған.[6][7] Гуцул — Украиналағы этник төркөм, Ивано-Франковск һәм Черновцы өлкәләренең таулы райондарында, шулай уҡ, Карпат аръяғы өлкәһенең Рахов] районында йәшәйҙәр.
Һүрәтләнеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был аттар бейек түгел. Айғырҙарының (мундаһына тиклем) уртаса бейеклеге 139−145 см, ә бейәләренеке — 137—142 см.
Күкрәктәре бейек һәм киң. Башы ҡупшы, күҙҙәре ҙур, матур. Ҡолаҡтары бәләкәйерәк һәм хәрәкәтсән.
Муйын мускулдары ныҡ үҫешкән. Арҡаһы көслө. Арт һаны һәйбәт үҫешкән.
Тояҡтары ҙур түгел һәм ныҡ ҡаты. Шуға ла, был аттарҙы дағалау кәрәк түгел. Күпселегенең төҫө туры, арҡаһында ҡарағусҡыл һыҙаты була. Шулай уҡ, ҡола, ҡара, ерән, һоро төҫтәгеләре лә осрай.
Айырып торған билдәһе — һыртындағы һыҙат һәм ботондағы юлаҡтар.
Килеп сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тоҡом ҡырағай карпат тарпандарынан килеп сыҡҡан тип фаразлайҙар. Әммә башҡа төрлө ҡараштар ҙа бар.
- Береһе буйынса, гуцул пониһы гафлинг тамырҙарына эйә йәки ғәрәп аты тоҡомдарынан тип һанай. Был фараз гуцул һәм ғәрәп аттарының оҡшашлығына таяна: ҡойроҡтары оҙон, башының формаһы, дөйөм сандыры.
- Икенсе һәм дөрөҫлөккә яҡыныраҡ фараз буйынса, гуцул аттарының шәжәрәһе Галиция, Буковина һәм Венгрияның төньяҡ өлөшөндәге йылҡы малдарына барып тоташа.
Гуцуль аттарының ата-бабалары — борон монгол аттары киң таралған Рәсәйҙең көньяҡ-көнсығыш далаларынан тип һанайҙар.
Шулай уҡ, гуцул тоҡомоның ата-бабалары араһында норий тибындағы аттар ҙа бар (Рим империяһы аттарының туранан-тура тоҡомдары)[8].
Холҡо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тыныс холоҡло лар. Һыбай йөрөүгә лә, еккегә лә баралар. Тәжрибәһеҙ кешегә лә етәккә иркен биреләләр. Ҡарышмайҙар.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гуцул аттары тураһында тәүге мәғлүмәттәр XIII быуатҡа ҡарай. Ҡайһы бер сығанаҡта ул аттар тураһында ҡырағай һәм тиктормаҫ итеп һүрәтләнә.
Украинала беренсе яҙма сығанаҡтарҙы 1603 йылда, Дорогостайскийҙың «Гиппика» тигән китабында табып була. Унда гуцул аты хаҡында былай тип яҙылған: «Тыныс, тик ныҡ тибешә».
1856 йылда Радовец ат заводынан алыҫ түгел, гуцуль аттары өсөн Луцин ат заводы төҙөлә. Ул саҡта Карпат тауҙарының бер өлөшө Австро-Венгрия ҡулында була.
Император фарманы менән Карпатта гуцуль понилары араһында кавалерия өсөн аттар һайлау үткәрелә башлай. Шул мәлдән тоҡом китабы алып барыла башлай. Унда гуцуль аттарының бөтә нәҫел йүнәлештәре һүрәтләнгән шәжәрәһе яҙыла башлай. Икенсе донъя һуғышы гуцуль аттарының — популяцияһына ныҡ ҡырғын алып килә. Чехословакияла был тоҡом аттарынан 300 зат ҡына иҫән ҡала.
Бөгөнгө көндә гуцуль аттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡулланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Көнсығыш Европа илдәрендә гуцуль тоҡомон[9][10][11] ат спорты, ауыл хужалығы[12] һәм туризм өсөн[13], шулай уҡ гиппотерапия маҡсатында файҙаланалар.
Үрсетеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гуцуль тоҡомондағы атттарҙы үрсетеү өсөн Буштинола «селекцион үҙәк» булдырылған. Был үҙәк ошо йүнәлештәге эштәрен Карпат аръяғы өлкәһендәге Тячев һәм Хуст райондарында йәйелдегән[14].
Шундай уҡ пункт Карпат аръяғы өлкәһендәге Стеблёвкала алып барыла. Бөгөнгө көндә Украинала йылҡысылыҡ эштәре Новоалександровск йөк аты тоҡомо, украин һыбай тоҡомо, гуцуль тоҡомо үрсетеү менән шөғәлләнә.Был тоҡомдар украин йылҡысылығының алтын фондын тәшкил итә.
Әлеге көндә гуцуль тоҡомдарын үрсетеү менән күберәк Румынияның Буковина регионында, шулай уҡ Венгрияла һәм Словакия республикаһы райондарында шөғәлләнәләр. Һуңғы йылдарҙа был аттар Англияла ла ҙур һорау ҡаҙанған тоҡом булып тора.
Шулай уҡ, ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ «Час і Події»: Гуцульський кінь — окраса і гордість краю (укр.)
- ↑ Журнал «CITY LiFE»: Де гуцул, там і кінь… (укр.)
- ↑ Всеукраинский туристический журнал «Карпати. Туризм. Відпочинок»: Де гуцул, там і «гуцулик»
- ↑ Закарпатье онлайн: На Закарпатті відроджується популяція коней гуцульської породи (укр.)
- ↑ Международная Благотворительная Организация «Heifer Project Intrenational»: Василина наснажує гуцульську громаду (укр.)
- ↑ Конный завод Гуцульских коней в Гладышове (Польша): Гуцулы и кони. Часть первая
- ↑ Конный завод Гуцульских коней в Гладышове (Польша): Гуцулы и кони. Часть вторая
- ↑ Лошадиная фамилия
- ↑ «Закарпатье онлайн»: На закарпатській Свалявщині пройшов конкурс коней гуцульської породи (укр.)
- ↑ «Новий Погляд»: Підкорювачі гірських вершин (укр.)
- ↑ Мукачево.net. Новости Закарпатья: У Голубиному вирощують і вдосконалюють гуцульську породу коней (укр.)
- ↑ Україна Молода: Карпатський «горбоконик» (укр.)
- ↑ Журнал «Віче»: Карпатами — на конях (укр.)
- ↑ Гуцульські коні в Закарпатті: Парувальний пункт для гуцульської породи коней в Буштині (укр.)


text:
Казино Сығарыу Live
Әгәр һеҙ йылмайып, һығымта яһарға. ҡушыла араһында һеҙҙең яратҡан видео ҙур булмаған хәл-казино булһа, һеҙ ишетергә лә һәйбәт булыр, тип хамитов-был тиҙ һәм еңел әйберҙәр өсөн, һеҙҙең өсөн, һеҙҙең өсөн төрлө ысул һәм күп эшләп булмаҫ, шулай эшләр өсөн. Тәүге аҙымыбыҙ шул булһын өсөн, аҡса выдать бер интернет-сайттар эшләү бүлеге һәм һығымта сығарыу тора өсөн вкладтар аҡса һеҙҙең юлға һеҙ беренсе вариантты һайлаған касса сайты. Улар, ҡағиҙә булараҡ, аҡса суммаһы минималь сығарыу тәшкил £10, казино күпселек, шуға күрә артыҡ әгәр сездә бар, сөнки һеҙ аккаунт, барыһы ла әҙер буласаҡ һәм һыу эштәренә әҙер.
Казино сыға
Ҡасан был тиклем еткән, был метод күпселек һығымта ла ябай ғына ҡайтарып ҡалдырырға мөмкин. 3 йәки 4 беренсе тәржемә тураһында һөйләшеү беҙ бер нисә төркөмгә һәм. Был кеше өсөн иң ябай һәм иң киң таралған ысулы, үҙе өсөн һығымталар яһарға, сөнки былар барыһы ла талап итә, сездә бар, тип банктағы иҫәбебеҙҙе. Шул уҡ ваҡытта Банк тәржемә. Казино Live шулай уҡ яҡынса ышаныслы һәм хәүеф-хәтәрһеҙ ысулын, һеҙ ҡасан да булһа һәм уның ҡайһы бер минус таба.. Шунда: беренсенән, был тиклем биләп ала 5 көн, донъяла иң тиҙ һәм процесы өсөн икенсе түгел, ҡайһы бер ҙур булмаған процентҡа банк тәржемә ала.
Беҙҙең ҡарашҡа, хатта яҡшы формаһы сығарыу-был тәржемә визаһы булһа, ул шундай уҡ кимәлдәге, тәртибе ҡулаҡса булараҡ, был һеҙҙең ярҙамдан башҡа эшләнде йәки кредит картаһы менән, дербетов. Хәҙер бөтә банктар үҙ клиенттарына карталарын Visa тәҡдим итәсәк, сөнки өҫкә әйләнә һәм шуға күрә барыһы ла ҡатмарлы, был, ҡағиҙә булараҡ, бөтәһе биләй 3 һәм бер ниндәй ҙә өҫтәмә йыйырға көнө юҡ.
Икенсе ысул һеҙ тип табырға. һығымта Live-береһе казино электрон килә кош булды, ул интернет-банкинг сайттар, улар һеҙ кеүек тураһында ишетеп Neteller, Cystic Fibrosis., Cards йәки. These are pretty useful accounts to have if you’re looking for quicker transfers –; казино араһында бигерәк тә, банкынан аҡса һәм тапшырыу процесы кире сөнки һуңынан һеҙ тарыған.. Был сайттың ябай иҫәп яҙмаһы булдырҙы невероятно береһе булып тора, һәм һеҙ хатта аласыз барыһы да пароль кеүек үҙ иҫәбенә һәм банк һеҙҙән талап электрон кош бәйләп, ҡасан телисез ебәрергә һеҙҙең, шунда уҡ аҡсаны нисек бөтә . Ул шулай уҡ өҫтәмә китерелә менән теме өстөнлөктәре, улар һеҙ экономит һеҙҙең деталдәрен булырға тейеш түгел, һәр ваҡыт һеҙҙе уйлап ни генә түгел, уйнарға банкы сайты, әммә аҡылы шулай үҙен ҡайһы бер тынғы урынлаштырырға мөмкин..
Һуңғы ысул менән сығарғанда, ул йәшәүсе эйә. казино үҙе бойороҡ, һис шикһеҙ, ҡыҙыҡ өсөн булһа ла, ошо һәм башҡа кем банк иҫәбенә аҡса күсерә.. Һәр тапҡыр, һеҙ урындағы аҫҡа хай һеҙ ҡасан йөрөнө-стрит, һеҙ, моғайын, унда магазиндар күп аҡсаны күреп, был магазин тураһында нәҡ вестерн юнион һәм аяҡ кеүек, реаль аҡса иҫәбенә балансты һеҙ аласаһы һеҙ бында әйләнә. Бының өсөн бөтә, тип һезгә эшләргә кәрәк, был номерына үҙенең иҫәбенән һәм һығымта яһарға эйә булырға тейеш һеҙ торошо булыу, сездә бар, әлегә ниндәйҙер һығымталар яһау өсөн документтарын тиҙ һәм ябай ысулы .
Һуңғы бер нисә йыл эшләргә тура индустрия һәм юл үтә. хамитов казино уйынсы тиҙ процестың еңел булмауын ҡарамаҫтан, һеҙ ниндәй ысулды һайлар. Иң киң таралған ысулы-ул банкыға кире тиҙ генә тәржемә., әммә банк онлайн ҡорал кеүек cystic fibrosis, иң ныҡ таралған булыуы арҡаһында ул үҙенең ябайлығы һәм шул уҡ ваҡытта ябай наличные испорченный эҙләү тиҙлеге, вариант тип, хәҙер ҙә!
Lucky Winners
- Forsman R Won BIG kr49000.00
- Lindstrom H Won BIG kr49000.00
- Rose S Won BIG £36880.00
- Tufis C Won BIG kr35440.00
- Artymiuk M Won BIG £30240.00
- Stephens B Won BIG £23840.00
- Lawlor T Won BIG £20480.00
- Parker R Won BIG £20450.00
- Nolan R Won BIG €18900.00
- Schilder S Won BIG €17590.00
- Ghani S Won BIG £16960.00
- Gintoli F Won BIG $15600.00
- Jordan N Won BIG £15435.00
- Kallio R Won BIG €14400.00
- Tharani N Won BIG £14000.00
- Stoll L Won BIG £13200.00
- Caulker S Won BIG £12600.00
- Roche J Won BIG £12285.00
- Healy S Won BIG £12000.00
- Stables G Won BIG £12000.00
- Gostynski K Won BIG £12000.00
- Stables G Won BIG £12000.00
- Cockram J Won BIG £12000.00
- Gandecha S Won BIG £12000.00
- Martin E Won BIG £12000.00
- Williams C Won BIG £12000.00
- Oldham M Won BIG £11970.00
- Fearn M Won BIG £11884.50
- Donkersloot J Won BIG €11850.00
- Way K Won BIG $11500.00
- Karlborg R Won BIG kr11200.00
- Goodwin S Won BIG £10688.00
- Sanna G Won BIG £10450.00
- Torsson J Won BIG kr10280.00
- Rastall K Won BIG £10080.00
- Porteous D Won BIG £10028.80
- Karlborg R Won BIG kr10000.00
- Khani A Won BIG £9920.00
- Chan A Won BIG £9500.00
- Beal M Won BIG £9270.00
- Jonsson F Won BIG kr9030.00
- Iles N Won BIG £8940.00
- Schiavone G Won BIG £8402.40
- Fellbrink A Won BIG kr8160.00
- Van den broek J Won BIG €7680.00
- Wood G Won BIG £7500.00
- Hughes W Won BIG £7400.00
- Jones J Won BIG £7205.80
- Baylis J Won BIG £7200.00
- Maccoll D Won BIG £7150.00
- Canham N Won BIG £7000.00
- Andersson G Won BIG kr6932.00
- Neil J Won BIG £6840.00
- Tudor C Won BIG £6685.00
- Cey M Won BIG $6305.00
- Barratt C Won BIG £6294.40
- Lowth D Won BIG £6000.00
- Kokkonen K Won BIG €6000.00
- Brink M Won BIG kr5973.00
- Muena Y Won BIG kr5952.00
-
£556619.54
-
£151980.40
-
£71889.20
-
£28820.03
-
£10862.72
-
£10559.28
-
£3827.73


text:
17 декабрь
17 декабрь — григориан стиле буйынса йылдың 351-се көнө (кәбисә йылында 352-се). Йыл аҙағына тиклем 14 көн ҡала.
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- Беларусь — Белорусь киноһы көнө.
- Бутан — Милли көн.
- Куба — Изге Лазарь көнө.
- Рәсәй — Стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәре көнө.
- Рәсәй — Дәүләт фельдъегер хеҙмәтендә эшләүселәр көнө.
- Украина — Язаны бойомға ашырыу дәүләт хеҙмәтендә эшләүселәр көнө.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1903 — Ағалы-ҡустылы Райттар беренсе самолёт эшләп осора.
- 1926 — СССР-ҙа халыҡ иҫәбен алыу үткәрелә.
- 1959 — СССР-ҙа Стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәре булдырыла.
- 1962 — Монако конституцияһы иғлан ителә.
- 1974 — Ленинградта Дәүләт йәштәр театры асыла.
- 1989 — АҠШ-тың «FOX» (Fox Broadcasting Company) телеканалында «Симпсоны» мультсериалының 1-се серияһы күрһәтелә.
- 1995 — Рәсәй Федерацияһының 2-се саҡырылыш Дәүләт думаһы депутаттарын һайлау.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Горшков Василий Николаевичи(17.12.1920—31.08.1944), Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар полкының отделение командиры, кесе сержант (1943), курс тамамлағандан һуң кесе лейтенант (1944). Советтар Союзы Геройы (1943)
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Чернов Николай Федорович (17.12.1927—16.08.2007), спортсы, мотоспорт буйынса СССР-ҙың спорт мастеры (1957), боҙҙа уҙышыу буйынса бер нисә тапҡыр (1965, 1967, 1968) СССР чемпионы. Сығышы менән Башҡорт АССР-ы Өфө кантоны Вознесенское ауылынан.
- Березовский Андрей Константинович (17.12.1957), композитор, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1830 — Жюль де Гонкур, француз яҙыусыһы.
- 1909 — Ғәниев Хәбиб Абдрахман улы, Башҡортостанда тыуған генерал-майор, совет хәрби начальнигы һәм йәмәғәт эшмәкәре, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
- 1975 — Милла Йовович, америка актрисаһы.
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1273 — Джалаладдин Руми, фарсы шағиры.
- 1907 — Уильям Кельвин, инглиз физигы.
- 1987 — Аркадий Исаакович Райкин, совет режиссёры.
- 2011 — Ким Чен Ир, Төньяҡ Корея башлығы.
Йыл көндәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]


text:
- Подробности
- Просмотров: 497
АҠҺЫРҒАҠ (Veratrum), ләлә һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 25 төрө билдәле, Евразия һәм Төньяҡ Американың уртаса һәм субтропик бүлкәттәрендә таралған. Башҡортостанда аҡ А. (ябай А.) үҫә. Күп һанлы һутлы тамырлы, ҡыҫҡа йыуан тамырһабаҡлы күп йыллыҡ үлән. Һабағы төҙ, йыуан, йомро, өҫкө өлөшөндә ҡыҫҡа төклө, бейеклеге 50—150 см. Япрағы оҙон көпшә еңсәле, сиратлы, дуға һымаҡ һеңерсәле; аҫҡы япрағы эре, киң эллиптик формала; өҫкөһө тарыраҡ, ланцет рәүешендә. Сәскәһе ваҡ, һарғылт йәшел, һепертке сәскәлегенә йыйылған. Июнь—июлдә сәскә ата. Емеше — ҡумта, июль—авг. өлгөрә. Дымлы киң япраҡлы, ҡатнаш урмандарҙа һәм уларҙың ситтәрендә, ҡыуаҡлыҡта, һыубаҫар һәм сағыл болонда үҫә; респ. бөтә терр‑яһы буйлап таралған. Составында алкалоидтар, флавоноидтар һ.б. бар; медицинала һәм ветеринарияла ҡулланыла. Ағыулы үҫемлек.
Ғ.М.Фазылова
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
и мөминләр! аллаһ бәлгиләп бәргән чәктин ашмаңлар
и мөминләр! аллаһ силәргә һалал қилған пак нәрсиләрни (тәрки дунйа болуш йүзисидин өзүңларға) һарам қилмаңлар, (аллаһ бәлгиләп бәргән) чәктин ашмаңлар, аллаһ чәктин ашқучиларни һәқиқәтән дост тутмайду.
и мөминләр! аллаһ бәлгиләп бәргән чәктин ашмаңлар
түркийә авази радийоси: маидә сүриси, 83 - 89 – айәтләр. улар пәйғәмбәргә назил қилинған қуранни аңлиған чағлирида һәқиқәтни тонуғанлиқлиридин, уларниң көзлиридин йаш қойулғанлиқини көрисән, улар ейтиду: «рәббимиз, биз иман ейттуқ, бизни (пәйғәмбириңни, китабиңни) етирап қилғучилар қатарида қилғин[83]. биз немишқа аллаһқа, бизгә кәлгән һәқиқәткә ишәнмәйли? һалбуки, биз пәрвәрдигаримизниң бизни йахши кишиләр қатарида (җәннәткә) киргүзүшни үмид қилимиз»[84]. бу сөзлири үчүн аллаһ уларни астидин өстәңлар еқип туридиған җәннәтләр билән мукапатлайду. улар җәннәтләрдә мәңгү қалиду. йахшилиқ қилғучиларға берилидиған мукапат әнә шу[85]. капир болғанлар, бизниң айәтлиримизни йалғанға чиқарғанлар дозах әһлидур[86]. и мөминләр! аллаһ силәргә һалал қилған пак нәрсиләрни (тәрки дунйа болуш йүзисидин өзүңларға) һарам қилмаңлар, (аллаһ бәлгиләп бәргән) чәктин ашмаңлар, аллаһ чәктин ашқучиларни һәқиқәтән дост тутмайду [87]. аллаһ силәргә ризиқ қилип бәргән һалал, пак нәрсиләрдин йәңлар, силәр иман ейтқан аллаһқа тәқвадарлиқ қилиңлар[88]. аллаһ силәрни сәвәнлик билән қилған қәсимиңлар үчүн җавабкарлиққа тартмайду, ликин силәрни қәстән қилған қәсимиңлар үчүн җавапкарлиққа тартиду (мундақ қәсимиңларни бузсаңлар) униң кәффарити аиләңларға беридиған оттура дәриҗилик тамақ билән он мискинни бир вах ғизаландуруштур, йаки уларға (йәни он мискингә бәдинини йепип туридиған) бир қур кийим бериштур, йаки бир қул йаки бир чөрини азад қилиштур, кимки бундақ қилишқа күчи йәтмисә, үч күн роза тутуши лазим. бу әнә шу ичкән қәсимиңларни бузғанлиқиңларниң кәффаритидур, қәсимиңларға риайә қилиңлар (йәни кәлсә ـ кәлмәс қәсәм ичмәңлар). силәрниң шүкүр қилишиңлар үчүн аллаһ айәтлирини силәргә әнә шундақ байан қилиду[89].


text:
Отряд (биология)
Отряд (лат. ordo), шулай уҡ (рус. отряд) — хайуандар систематикаһында иерархия буйынса төп таксондарҙың береһе. Кластан түбәнерәк һәм ғаиләнән юғарыраҡ таксономик төркөм.
Үҫемлектәр, Бәшмәктәр һәм Бактериялар систематикаһында отрядҡа тиң таксон —«тәртип».
Шулай уҡ, аҫтәртип (лат. subordo, рус. подотряд, өҫтәртип (лат. superordo, рус. надотряд), инфратәртип (лат. infraordo, рус. инфраотряд) (аҫтәртиптән кәмерәк таксон)) таксондары бар.
Миҫалдар:
- Кәбәҫтә күбәләге (лат. Pieris brassicae) Тәңкә ҡанатлылар (лат. Lepidoptera) отрядына ҡарай.
- Сәсеү борсағы (лат. Pisum sativum) ҡуҙаҡ сәскәлеләр тәртибенең (лат. Fabáles) ҡуҙаҡлылар ғәиләһенә ҡарай (лат. Fabáceae)
Тәртиптәр һәм аҫтәртиптәре үрнәктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Большая энциклопедия животных. — М.: ОЛМА-ПРЕСС Образование, 2005. — 640 ил.
- Руҫ Википедияһы


text:
- Подробности
- Просмотров: 215
ТЕАТР ЭШМӘКӘРҘӘРЕ СОЮЗЫ, ижади берекмә. 1938 й. Өфөлә Бөтә Рәсәй театр йәмғиәтенең Башҡ‑н бүлексәһе булараҡ ойошторола, 1986 й. алып БАССР‑ҙың Т.э.с., 2003 й. — “РФ Театр эшмәкәрҙәре союзы (Бөтә Рәсәй театр йәмғиәте)” дөйөм Рәсәй йәмәғәт ойошмаһының БР Театр эшмәкәрҙәре союзы бүлексәһе. Төп маҡсаты һәм бурыстары: Башҡортостандың театр сәнғәте үҫешенә, союз ағзаларының соц.‑хоҡуҡи һәм проф. мәнфәғәттәрен яҡлауға булышлыҡ итеү; театрҙарға һәм театраль уҡыу йорттарына ярҙам күрһәтеү. Т.э.с. театр фестивалдәре һәм конкурстарында ҡатнаша, киң мәғлүмәт сараларында театрҙарҙың төп ваҡиғаларын яҡтырта, театр рәссамдарының күргәҙмәләрен, театр премьераларын тикшереүҙе, “Һүҙ оҫтаһы” (“Мастер слова”) Респ. нәфис һүҙ оҫталары конкурсын һәм “Күңелле кулиса” (“Весёлая кулиса”) Респ. театр кисәләре фестивален һ.б. ойоштора. Юғары етәксе органы — съезд (конф., дөйөм йыйылыш; 5 йылға 1 тапҡыр), башҡарма органы — идара. Составында 389 ағза (2015). Идара рәйестәре: Г.С.Егиазаров (1940 й. алып), И.К.Глушарин (1946 й. алып), Ғ.С. Саттаров (1952), Б.Ә.Йосопова (1952 й. алып), З.И.Бикбулатова (1961 й. алып), О.З.Ханов (1984 й. алып), Г.И.Мидзяева (1998 й. алып вазифа башҡарыусы), Ә.Ә.Абушахманов (1999 й. алып). Союз ҡарамағында Актёрҙар йорто бар.
И.А.Бондарева
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
Фото:
Татарстан башҡорттары Мостай Кәримде хөрмәтләп иҫкә алды
Фото:
ӨФӨ, 2018 йыл, 24 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Татарстан башҡорттары Башҡортостандың халыҡ шағиры, яҙыусы һәм драматург Мостай Кәримде (1919-2015) хөрмәтләп иҫкә алды.
Сара Түбәнге Кама ҡалаһының Дуҫлыҡ йортонда үтте. Яҙыусы үлгән көндө «Урал» башҡорт милли-мәҙәни автономияһы ағзалары йыйылды.
«13 йыл эргәбеҙҙә бөйөк Мостай Кәрим юҡ» кисәһенә килгәндәр халыҡ шағирының биографияһы һәм ижады менән танышты.
«Мостай Кәримдең шиғырҙарын ҙур тулҡынланыу менән рус, татар, башҡорт телдәрендә уҡынылар, яҙыусы менән шәхсән аралашыу тураһында хәтирәләре менән уртаҡлаштылар. Уның нисек китаптар бүләк итеүен һөйләнеләр, Түбәнге Камала бергәләп «Етегән шишмә» әҙәби-музыкаль кисәне уҙғарыуҙарын хәтергә төшөрҙөләр», —тип һөйләне «Татарстан Республикаһы башҡорттары ҡоролтайы» төбәк йәмәғәт ойошмаһы советы рәйесе Ғәли Хәсәнов. — Мостай Кәримдең хәтер кисәһе йылы тәьҫораттар бүләк итте, ул оҙаҡҡа хәтерҙә ҡалыр».
«Беседы с мудрецами» циклынан Мостай Кәрим тураһында документаль фильм сарала айырым урын алды.
Ғәҙәттәгесә, кисәнең рәсми өлөшөнән һуң, бәлеш һәм ғөбәҙиә менән сәй эскәндә башҡорт телендә баянға Мостай Кәримдең шиғырҙарына яҙылған йырҙар йырланылар.
http://www.bashinform.ru/news/1215102-bashkiry-tatarstana-pochtili-pamyat-mustaya-karima/


text:
Тамара Петровна менән Николай Антонович Курмышовтар Күгәрсен районының Гавриловка ауылында йәшәй. Уларҙың ныҡлы, татыу ғаиләһе – күптәргә өлгө, нигеҙе – бер-береһенә ҡарата хөрмәткә һәм үҙ-ара ышанысҡа ҡоролған мөнәсәбәттәрҙә.
Ғаилә башлығы хеҙмәт юлын 1956 йылда урындағы Чапаев исемендәге колхозда башлаған, Мораҡтағы һөнәрселек училищеһын тамамлағандан һуң слесарь һәм шофер һөнәрҙәрен үҙләштергән. Техника йәнле кешеләрҙән Николай Антонович: ул тракторҙарҙы, комбайндарҙы үҙаллы өйрәнеп, оҫталығын камиллаштырған, һәр ваҡыт хужалыҡ тормошоноң алдынғы рәтендә барған. Әле лә ул остаздарын – Геннадий Перегудин, Петр Учайкин, Николай Чубаркин, Солтан Ғәббәсов, Андрей Великоречин, Михаил Барабанов, Николай Захаров кеүек ауыл алдынғыларын оло хөрмәт менән хәтерләй, уларҙан күп нәмәгә өйрәнеүен билдәләй.
Ҡасандыр ул ялан хеҙмәтен тағылмалы С-6 техникаһында өйрәнсек булараҡ башлаһа, 1967 йылдан колхоз баҫыуҙарында үҙаллы эшләй башлаған, оҙаҡ йылдар сылбырлы һәм ҙур тәгәрмәсле тракторҙар йөрөткән, хужалыҡтың барлыҡ фронттарында ла 1999 йылға тиклем ал-ял белмәй хеҙмәт иткән.
Әйткәндәй, Тамара Петровна ла ошо ауылда тыуып үҫкән. Ҡасандыр хеҙмәт юлын Мәләүез ҡалаһында төҙөлөштә башлаған, ә кейәүгә сығып, ғаиләле булғас, ауылда һауынсы, малсы булып эшләгән. Урындағы клубта мөдир булырға ла, социаль хеҙмәткәр сифатында ауылдың оло йәштәгеләренә ярҙам итергә лә тура килгән уға.
Тамара Петровна менән Николай Антонович 45 йыл уртаҡ ғүмер юлы үткән. Күптән инде балаларын башлы-күҙле итеп, олатай-өләсәй булғандар. Курмышовтар барына шөкөр итеп, балаларының уңыштарына шатланып, ҡәҙимге татыу тормоштары менән ауыл йәме булып йәшәй. Ҡасандыр гөрләп торған Гавриловка ауылының һуңғы йылдарҙа һүнеп ҡалыуы, йәштәрҙең күпләп ҡалаға китеүе, урындағы мәҙәниәт усағының эше туҡтауы кеүек көнүҙәк проблемалар ҙа борсой әүҙем ололарҙы. “Әгәр талап ителһә, беҙ һәр саҡ ауылыбыҙҙың тормошо уртаһында ҡайнарға, кәңәштәр менән ярҙам итергә әҙер”, – ти улар.


text:
Минең дуҫтарым бик күп. Улар Башҡортостандың төрлө ауылдарында йәшәй. Тик иң яҡыны – Хөсәйен. Уның менән беҙ бер мәктәптә, бер синыфта уҡыйбыҙ. «Бишле»гә генә өлгәшә. Уҡыуҙа ла, башҡа эштәр башҡарғанда ла беҙ бер-беребеҙгә ярҙам итәбеҙ. Хөсәйен менән бәләкәй саҡтан дуҫбыҙ. Уның менән төрлө ҡыҙыҡлы уйындар уйнайбыҙ, йәйен бергәләп һыу инәбеҙ, ҡышын саңғы, сана шыуабыҙ. Ул бик яҡшы, аҡыллы, тыныс, итәғәтле. Шуға ла мин уны ысын дуҫ тип һанайым.
Айсар ӘБДЕЛМӘНОВ, IV синыф уҡыусыһы.
Хәйбулла районы, Әбеш мәктәбе.


text:
МЕНЮ
Мәләүездең һәм Мәләүез районы муниципаль районының ижтимағи-сәйәси гәзите.
Рубрики
12.10.2018
12:10
Әҙерлек этабы алдынан
Ил Хөкүмәте 2020 йылда халыҡ иҫәбен алыуҙы үткәреү буйынса ҡарар ҡабул итте. Ошо маҡсатта, 4 октябрҙән 31-нә тиклем халыҡ иҫәбе алыуҙың һынау өлөшө уҙа. Ул ике этапта ойошторола. Беренсеһе Рәсәй буйынса, икенсеһе илдең туғыҙ төбәгендәге 10 районда үтәсәк. Башҡортостан был исемлеккә инмәгән. 2010 йылда уҙған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙа 141 миллион кеше ҡатнашҡан ине.
Кампанияның төп үҙенсәлеге - заманса технологияларға нигеҙләнгән яңы алымдар ҡулланыу. Октябрҙәгеһе 2020 йылда үтәсәк Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу кампанияһы өсөн мәғлүмәт йыйыу һәм эшкәртеү системаһы булдырыуҙы күҙ уңында тота. Ул киләсәктә дөйөм Рәсәй берҙәм мәғлүмәт киңлеген тулыландырасаҡ. Халыҡ иҫәбен алыуҙың һынау өлөшөндә 560 мең кеше ҡатнаша.
“Йылдар аша һеҙгә өндәшәбеҙ”
Дәүләтҡол ауыл клубында төрлө саралар күп ойошторола, сираттағыһы “Йылдар аша һеҙгә өндәшәбеҙ” тип аталды. Байрамға ауылдың оло йәштәге вәкилдәрен саҡырҙыҡ. Тантананың маҡсаты- оло быуындың тормош тәжрибәһен йәштәргә тапшырыу, үткәндәргә байҡау яһау. “Бер олоно, бер кесене тыңла” ти, халыҡ мәҡәле. Күбеһе колхозлашыу осорон кисергән һуғыш балалары хәтирәләре менән уртаҡлашты, ауыл тарихында юйылмаҫ эҙ ҡалдырған шәхестәрҙе хөрмәтләп телгә алды, ҡыҙыҡлы хәлдәрҙе иҫтәренә төшөрҙө.
Корнеевка ауыл биләмәһе эштәр идарасыһы Елена Журавлева, Дәүләтҡол һәм Сухаревка ауылдары старосталары йыйылыусыларға именлек, һаулыҡ теләне. Көҙгө матурлыҡҡа өҫтәп “Миләш” фольклор ансамбле “Балан”, “Балтырған”, шулай уҡ Вадим Шафиев, Әлфиә Вахитова башҡарыуында музыкаль бүләк йыйылыусыларға байрам кәйефе бүләк итте.Хәҙисә Низамова, Дәүләтҡол ауыл клубы мөдире.
Ауыл тураһында ҡыҫҡаса белешмә
Шәрип Арыҫлан ауыл биләмәһенә ҡарай. Унда бөгөн 74 йортта 270-кә яҡын кеше теркәлгән. Фельдшер- акушерлыҡ пункты, клуб эшләй. Мәктәпкәсә йәштәге 17 бала балалар баҡсаһында тәрбиәләнә. Рәил Кәшәфетдинов, Хәлит Иҫәньюловтарҙың фермер хужалыҡтары, эшҡыуар Самат Мәҡсүтовтың һөтсөлөк фермаһы бар. Мал-тыуар, ҡош-ҡорт үрсетеп, донъя көткәндәр ҙә, сит тарафтарҙа аҡса эшләгәндәр ҙә күп.
Йәш уйлап сығарыусылар форумы
“Йәш техниктар станцияһы” тәрбиәләнеүселәре Никита Цыпаев һәм Антон Холкиндың бергәләп эшләгән автоматик ҡоролмаһы “Киләсәккә ҡараш” бөтә Рәсәй форумында ҡатнашты. Үҫмерҙәр икеһе лә - 3-сө гимназия уҡыусыһы. Сара республиканан 300-ҙән ашыу кешене йыйҙы. Йәш уйлап сығарыусылар был майҙансыҡта инвесторҙар менән осрашты. Унда шулай уҡ киләсәк баҙары, яңы технологиялар тураһында фекер алышыу ойошторолдо.
Жанна ҒӘЙЕТҠОЛОВА,
мәғариф идаралығы әйҙәүсе инспекторы.
Һәләтле спортсылар асыҡланды
“Дебют” клубында XI йәштәр һәм X үҫмерҙәр ауыл спартакиадаһы иҫәбенә шашка буйынса ярыш үтте. Унда йәштәр командалары араһында - Корнеевка, Воскресенский, Партизан ауыл биләмәләре командалары, үҫмерҙәрҙән Нордовка, Ергән һәм Воскресенский спортсылары призлы урын яуланы. Шәхси иҫәптә Әнүәр Усманов, Маргарита Кузнецова (Корнеевка), Андрей Якубо (Нордовка), Ләйсән Ишбирҙина (Аптраҡ) еңеүсе булды.
Борис ПАВЛОВ, ярыштың баш судьяһы.
Илһамланып ҡайттылар
Ҡала мәҙәниәт һарайы “Йәйғор” өлгөлө ансамбле (етәксеһе Л. Йәмилева) Стәрлетамаҡта үткән “Илһам” бейеү турнирында уңышлы сығыш яһаны.
Үҙ төркөмөндә Анастасия Сорокина һәм Кирилл Петров, Веста Горбунова һәм Иван Пашпекин беренсе урынға лайыҡ булды. Ульяна Шабышева һәм Дени Әхмәев өсөнсө урынды яуланы. “Соло” номинацияһында Арина Глазова һәм Зарина Ғәлимова, Асҡар Шакиров финалда бейене.
Әнисә ҠОЛМӨХӘМӘТОВА.
Һәр йортҡа – зәңгәр яғыулыҡ
Корнеевкала күп ҡатлы йорттарға зәңгәр яғыулыҡ индерелә.116 фатир газ менән йылытыла башлаясаҡ. Газ үткәреү эштәре октябрь аҙағында тамамланыр, тип көтөлә.


text:
Мейәс
Мейәс (рус. Миасс) — Силәбе өлкәһенең халыҡ һаны буйынса 4-се ҡала, өлкә әһәмиәтендәғе ҡала. Мейәс ҡала округының административ үҙәге.
Йөкмәткеһе
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1773 йылда һалынған Мейәс заводы һымаҡ.
Мейәс заводы, 1773 йылда Себер даруғаһының Барын, Ҡара-Табын һәм Ҡыуаҡан улустары башҡорттарынан һатып алынған ерҙәрҙә Мейәс буйында Л. И. Лугинин тарафынан баҡыр иретеү заводы булараҡ нигеҙ һалына. Хужалары: Лугининдар, 1798 йылдан алып Дәүләт ассигнация банкыһы. Златоуст тау сәнәғәте округына ҡараған.
- 1777 йылда Мейәс заводы эшләй башлай. 4 баҡыр иретеү мейесе була
- 1779 йылда тағы 2 мейес сафҡа индерелә
- 1797 йылда 8 иретеү һәм 4 шплейзофен мейесе, йәмшәйтеү сүкеше була
- 19 быуат башында 6 иретеү мейесе, 1 крица һәм 4 гармахер горны, йәмшәйтеү сүкеше була
- 1816 йылда завод тимер прокатлауға ҡулайлаштырыла, йәйеү мейесе, 4 крица горны ҡуйыла. Завод — 6, 19 быуат башында 5 рудникка хужа була.
- 18 быуат аҙағында Мейәс заводында 122 мең дисәтинәнән ашыу ер биләй. Мейәс заводында 153,9 мең бот баҡыр иретелә; максималь етештереүсәнлек 4,9 мең бот тәшкил итә (1798, 1805).
- 1799—1800 йылдарҙа баҡыр иретелмәй.
- 1823 йылда завод алтын йыуыуға ҡулайлаштырыла, 1829 йылда ябыла.
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡала Мейәс йылғаһы ярында урынлашҡан.
Топономика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мейәс атамаһы урыҫсаға башҡорт теленән килгән. Ләкин башҡорт телендә лә был атаманы еңел генә аңлатып булмай. Ғалимдар фекере буйынса, был атама боронғо угор халыҡ теленән килгән. Ошо телдән уҡ Арғаяш, Мисәш һәм башҡа «аш»/«ас»-ҡа тамамлаған атамаһы килгән.
Билдәле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Лазарева Дина Наумовна (11.09.1922) — ғалим-фармаколог, юғары мәктәп хеҙмәткәре. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы академигы (1995), медицина фәндәре докторы (1962), профессор (1963). 1946—2002 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институты (1995 йылдан — университет) уҡытыусыһы. Рәсәй Федерацияһының (1993) һәм Башҡорт АССР-ының (1976) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2002). Рәсәй Федерацияһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (1993), Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры (1986).
Эре ойошмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- В. П. Макеев исемендәге Дәүләт ракета үҙәге. 1974 йылдан ракета-космос техника етештерә һәм проектлай
- «НПО электромеханика» ПАЙ, 1958 йылдан датчиктар, контроль, инерциаль һәм навигация системалар етештереүсе.
- Мейәс машиналар төҙөү заводы ПАО. 1959 йылдан ракета, нефтехимия сәнәғәттәр өсөн продукция етештерә
- Рәсәй тимер юлдарының Мейәс бүлек-сеһендә 5 меңдән ашыу кеше әшләй.
- «„Урал“ автомобиль заводы» (УралАЗ) ПАЙ, 1941 йылдан «Урал» йөк һәм вахта машиналарҙы сығара.
Продукция: Урал-4320, Вахта автобустар Урал-NEXT[1]
Климат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡала башлыҡтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1980—1990 — Кадочников Пётр Иванович
- 1990—1993 — Григориади Владимир Стиллианович
- 1993—1995 — Вертипрахов Валентин Михайлович
- 1995—1996 — Войнов Игорь Вячеславович
- 1996—2001 — Жмаев Михаил Юрьевич
- 2001—2004 — Григориади Владимир Стиллианович
- 2004—2005 — Серко Ирина Аркадьевна
- 2005—2010 — Бирюков Иван Александрович
- 2010 йылдан — Войнов Игорь Вячеславович
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Собрание депутатов Миасского городского округа
- История герба Миасса
- Миасс в энциклопедии «Мой город»
- ↑ Алексей Кованов Новый грузовик «Урал-Next». Прорыв, которого не ждали. Авто Mail.ru (2 июня 2015). 7 июнь 2015 тикшерелгән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 264
ФЕНОЛ‑ФОРМАЛЬДЕГИД ЫҪМАЛАЛАРЫ, фенолдың формальдегид м‑н поликонденсацияһының олигомер продукттары, уларҙың ҡатыуы һөҙөмтәһендә ҡораулы полимерҙар барлыҡҡа килә. Синтез ысулына (катализатор тибы, компоненттарҙың нисбәте һ.б.) бәйле резол (термореактив) һәм яңы лак (термопласт, ҡатырғыс булғанда термореактивҡа әүерелә) Ф.‑ф.ы. айырыла. Ҡатҡан Ф.‑ф.ы. күп к‑таларға тотороҡло, ныҡ, йылыға бирешмәй (200°С тиклем), органик эреткестәрҙә һ.б. эремәй. 100°С тиклем т‑раларҙа периодик (резолдар) йәки өҙлөкһөҙ (яңы лак) һыҙыҡлы йәки аҙ тармаҡланған структуралар, олигомерҙарҙың уртаса мол. м., актив метилол (резолдар өсөн) һәм гидроксил (яңы лактар өсөн) төркөмдәр һаны м‑н көйләнә торған схемалар б‑са синтезлана. Һыу‑эмульсиялы һәм һыуһыҙландырылған (органик эреткестәрҙәге эретмә, ҡаты матдә) формаларҙа сығарыла. Ф.‑ф.ы. физик‑химик модификациялап [тейешле алкил(арил)фенол, каучук, поливинилхлорид, поливинилбутираль ҡушып] майҙар м‑н насар ярашыу, ыуалыусанлыҡ, һыуға аҙ сыҙамлылыҡты, түбән адгезия һ.б. бөтөрәләр. Төрлө пластик массалар — фенопластар һәм күбек фенопластар, лак һәм лак‑буяу материалдары, полимер елемдәр, герметиклаштырыусы составтар, химик сүстәр һ.б.; резолдар — композицион материалдар етештереүҙә ҡулланыла. Башҡортостанда Ф.‑ф.ы. өсөн сеймал булған фенолды “Уфаоргсинтез” ААЙ, резолдарҙы Өфө фанер‑плита комбинаты үҙе өсөн сығара. Республикала Ф.‑ф.ы. ағас плита, быяла пластиктар етештереүҙә бәйләүсе материал; ш. уҡ машиналар эшләү, электротехника сәнәғәттәрендә (Өфө агрегат производство берекмәһе, “Электроаппарат” ААЙ һ.б.) фенопласт изделиелар сифатында ҡулланыла. 20 б. 90‑сы йй. Нефтехимия һәм катализ ин‑тында Ф.‑ф.ы. сеймал базаһын киңәйтеү б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә (А.И. Ильясова, Ю.А.Сангалов). Ф.‑ф.ы. “шәхси” фенол ыҫмалаһы нигеҙендә синтезлау өсөн күп формальдегид һәм фенолспирттар конденсацияһының юғары т‑раһы кәрәк; алынған продукттарҙы композицияларҙа стандарт Ф.‑ф.ы. өҫтәмәләре м‑н генә ҡулланырға мөмкин. Эҙләнеүҙәр һөҙөмтәһендә яңы лак Ф.‑ф.ы. алыу өсөн сеймал итеп составында 30%‑ҡа тиклем фенол ыҫмалаһы — “Уфаоргсинтез” пр‑тиеһының фенол һәм ацетон етештереүҙәге өҫтәмә продукттары — булған фенолды ҡулланырға тәҡдим ителә. Алынған Ф.‑ф.ы. СФ‑010 маркалы ыҫмалаларға оҡшаш, әммә составында ҡалдыҡ фенол 3—6 тапҡыр аҙыраҡ һәм пресс‑онтаҡтар, дөйөм техник тәғәйенләнешле фенопластар етешетереү өсөн яраҡлы.
Ю.А.Сангалов
Тәрж. Л.Н.Абдрахманова


text:
Иммануи́л Кант 22 апрель 1724 — 12 февраль 1804 — философ, немец классик (Мәғрифәтлек дәүере һәм Романтизм осоро) философияһына нигеҙ һалыусы.
1724 йылда Кёнигсбергта (Пруссия) эйәр эшләүсе ғаиләһендә тыуған. Исеме изге Иммануил хөрмәтенә бирелгән. Теология докторы Франц Альберт Шульц ҡурсылығында һәләтле баланы «Фридрихс-Коллегиум» тигән абруйлы гимназияға урынлаштыралар, 1740 йылда Кёнигсберг университетына уҡырға инә. Атаһы үлеү сәбәпле уҡыуын тамамлай алмай, 10 йыл өйҙәргә йөрөп балалар уҡыта. Тап шул осорҙа 1747—1755 йылдар үҙенең космогоник гипотезаһын баҫтырып сығара, ул Ҡояш системаһы башланғыс томанлыҡтан барлыҡҡа килгән тип иҫәпләй. Был фекер әлегәсә йәшәп килә.
Дәрестәр биреү менән шөғөлләнә, һуңыраҡ Кенигсберг университетында приват-доцент, 1770 йылдан профессор була. И. Канттың фәлсәфи эшсәнлеген ике дәүергә бүлеп ҡарайҙар. Беренсеһе — тәнҡитсел дәүергә тиклем (70-се йылдар башына тиклем), икенсеһе — тәнҡитсел дәүер йылдары. Кант үҙ ижадының беренсе дәүерен тәбиғәт фәндәрен һәм тәбиғәт фәлсәфәһен ижад итеүгә бағышлай. Уның был өлкәләге хеҙмәттәрендә тәбиғәттәге үҙгәреш процесстары мәсьәләһе ҡуйыла.
1755 йылда Кант диссертация яҡлап, докторлыҡ дәрәжәһенә эйә була, ниһайәт, университетта уҡытырға мөмкинлек ала. 40 йыл буйы үҙен ошо эшкә бағышлай.
Ете йыллыҡ һуғыш ваҡытында 1758—1762 год Кёнигсберг Рәсәй хөкүмәте юрисдикцияһында була, был философтың хаттарында ла сағылыш таба. 1758 йылда императрица Елизавета Петровнаға ординар профессор вазифаһын һорап хат яҙа.
1770 йылдан Канттың ижадын «тәнҡитселек осоро» тип һанайҙар. 46 йәшендә Кёнигсберг университетының логика һәм метафизика профессоры итеп тәғәйенләнә, 1797 йылға тиклем бик киң даирәне — философик, математик, физик дисциплиналарҙы уҡыта.
Был осорҙа Кант фундаменталь фәлсәфәүи хеҙмәттәр яҙа, ул XVIII быуаттың бөйөк фекер эйәләренең береһе булып таныла, донъя фәлсәфәүи даирәһенә ҙур йоғонто яһай
↪ дауамы…


text:
- Подробности
- Просмотров: 345
НЕПЛЮЕВ Иван Иванович (5.11. 1693, Новгород өйәҙе Поддубье а. — 11.11.1773, шунда уҡ), дәүләт эшмәкәре. Действительный тайный советник (1751). С.‑Петербург диңгеҙ акад. тамамлағандан һуң (1720) С.‑Петер‑ бургта төҙөлөп ятҡан диңгеҙ суднолары ком. булып хеҙмәт итә. 1721— 34 йй. Ғосман империяһында Рәсәй резиденты. 1742 й. алып Ырымбур комиссияһы [ҡара: Ырымбур экспедицияһы (1734—44)] нач., 1744—58 йй. Ырымбур губ. губернаторы. Н. ваҡытында Ырымбур ҡ., Ырымбур сик һыҙығы ҡәлғәләрен төҙөү һәм ситтән кешеләр күсереп килтереү эштәре алып барыла, Ырымбур казак ғәскәре ойошторола, Рәсәй властарының инициативаһы м‑н БДМИ‑ла Н. кафедраһы асыла. Артабан Әхмәҙиева етәкс. кесарь операцияһы ярҙамында донъяға яңы тыуған балаларҙың клиник‑физиол. адаптацияһы барышы (О.А.Брюханова), ҡарын эсендә үҫеше тотҡарланып тыуған балаларҙың вегетатив‑висцераль боҙолоштары һәм уларҙы төҙәтеү ысулдары (В.Р.Әмирова) өйрәнелә, эре сәнәғәт ҡалаһында фето‑плацентар системаның иммунологик һәм гормональ күрһәткестәре тикшерелә (М.В. Мөхәмәҙиева), етлекмәй тыуған балаларҙа ретинопатияларҙы (Э.И.Сәйҙәшева) һәм перинаталь нефропатияларҙы (Л.Д.Панова) иртә диагностикалау һәм иҫкәртеү ысулдары камиллаштырыла. “Әсә—һуңғылыҡ—яңы тыуған бала” системаһының биомөхитендә макро‑ һәм микроэлементтар миҡдары (Г.Г.Горбатко, Э.М.Хәмиҙуллина‑Ғимаҙиева), әсәнең бала табырға әҙерләнеүенең һәм бала табыу ысулының бала һаулығына йоғонтоһо (М.В.Воинова, Ю.Д.Йәнекәева), Өфөлә яңы тыуған балаларҙың генетик мониторингы системаһында тыумыштан үҫеш кәмселеге таралышы (Т.Р.Вдовина) өйрәнелә. 2000 й. алып ҡарын эсендә үк инфекция хәүефе булған яңы тыуған балаларҙа липидтарҙың перекислы окисланыу процестары, антиоксидант һаҡланыу күрһәткестәре һәм гликозаминогликандар миҡдары (А.В. Акульшина, А.Г.Крюкова), “әсә—яралғы—яңы тыуған бала” системаһында кандидоз инфекцияһы булғанда клиник-микробиол. һәм иммунологик үҙ‑ара бәйләнештәр (Әмирова), тын алыу ағзаларының инфекция‑шешеү ауырыуҙары м‑н яңы тыуған балаларҙа урындағы иммунитет (М.И. Знобищева), балалар инвалидлығын формалаштырыуҙа үҙәк нервы системаһының перинаталь зарарланыу роле (Н.М.Миронова), неонаталь реанимация үткәргән (Ә.Й.Вәлиуллина), ҡыҙыл үңәс атрезияһы м‑н тыуған (Ф.М.Латипова), тән ауырлығы түбән һәм экстремаль түбән булып тыуған (Н.Н.Крывкина) балаларҙың һаулығы өйрәнелә. БДМУ‑ла ш. уҡ ҡорһаҡ ҡыуышлығы ағзаларының тыумыштан килгән үҫеш кәмселектәре м‑н яңы тыуған балаларҙың иммуногенетик үҙенсәлектәре тикшерелә (Л.Р.Кәлмәтова), яңы тыуған һәм иртә йәштәге балаларҙа үҙәк нервы системаһының перинаталь зарарланыуын диагностикалау һәм күҙаллауҙың нейроиммунологик критерийҙары эшләнә (А.А.Грешилов), умыртҡалыҡтың муйын өлөшөнөң наталь травмалары һәм уларҙың эҙемтәләре (Т.В.Полторацкая) һ.б. өйрәнелә. БР‑ҙа яңы тыуған балаларҙы мед. м‑н тәьмин итеүҙең өс кимәле индерелә, яңы тыуған балалар өсөн реанимация‑консультация үҙәктәре, реанимация, етлекмәй тыуғандарҙы тәрбиәләп һауыҡтырыу, яңы тыуған балалар хирургияһы бүлектәре ойошторола (шулай уҡ ҡара: Медицина үҙәктәре, Республика балалар клиник дауаханаһы).
И.Ғ.Аҡманов
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
«Урал батыр» бәйгеһе халыҡ-ара кимәлгә күтәрелде
Мәшһүр «Урал батыр» эпосы ниндәй генә телдәрҙә яңғыраманы! Башҡортса, татарса, урыҫса, сыуашса, мариса, инглизсә, немецса, французса, йәһүдсә, испанса, төрөксә лә… Тәүге тапҡыр ғәрәп, пуштун, грек, тамил, итальянса ла һөйләп ишеттерелде. Башҡортостанда, Рәсәйҙә, донъяла йәшәүсе халыҡтарҙың 42 телендә ятлап күрһәттеләр.
Быйылдан башлап үлемһеҙ әҫәрҙе башҡарыусылар һәм йәш сәсәндәрҙең конкурсы халыҡ-ара кимәлгә күтәрелеүе лә күпте һөйләй ине. Һигеҙенсе тапҡыр үткәрелгән бәйге ысын мәғәнәһендә сит телдәрҙә башҡорт мәҙәниәте фестиваленә әүерелде. Атай-олатайҙарҙан ҡалған боронғо ҡомартҡыбыҙ үҙ халҡыбыҙҙы ғына түгел, башҡа милләт вәкилдәрен дә илһамландырыуы бик ҡыуандырҙы. Шулай булмаһа, ҡыҙыҡһыныусылар һаны йылдан-йыл артыр инеме икән?! Әле 300-ҙән ашыу уҡыусы һәм йәштәр ҡатнашты. Ярышты Мәскәү хеҙмәт һәм социаль мөнәсәбәттәр академияһының Башҡорт социаль технологиялар институты филиалы ЮНЕСКО эштәре буйынса Башҡортостан комитеты менән берлектә, Мәҙәниәт, Мәғариф министрлыҡтары булышлығында ойошторҙо.
Бәйгелә «Башҡорт теле», «Урыҫ теле», «Инглиз теле», «Башҡортостан, Рәсәй һәм донъя халыҡтары телдәре» – йәмғеһе 8 секция эшләне. Ҡатнашыусыларҙың сығыштарын абруйлы, эпосты яҡшы белгән жюри төркөмө ҡараны. Мәҫәлән, немец телендә һөйләүселәрҙе «Бертуган» журналының баш мөхәррире Әлиә Фидаил ҡыҙы Тайсина баһалап ултырҙы. Ул үҙе Германияла йәшәүгә ҡарамаҫтан, «Урал батыр», «Аҡбуҙат» эпостары менән ентекле ҡыҙыҡһынып, урыҫсаһын немец теленә прозаик формала тәржемә иткән. Киләсәктә рифма, ритмға һалып, шиғри рәүешкә лә әйләндереп ҡарарға ниәтләй.
Ниһайәт, секциялар ҙа үҙ эшен башланы. Һәр береһе үҙенсәлекле генә ине. Беҙ «Башҡорт теле» секцияһын ҡарарға булдыҡ. Бына тәүгеләрҙән булып Әлшәй районы Сурай мәктәбенән VIII синыф уҡыусыһы Диләфрүз Ларымбаева сыға. Ул эпостың 2 мең юлын ятлаған. Ҡумыҙҙа, ҡурайҙа ла уйнап ишеттерҙе. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Раушания Мәжит ҡыҙы Усманова әйтеүенсә, ҡыҙ район кимәлендәге йәш сәсәндәр конкурсында йыл һайын призлы урындар ала, ә республикала тәүгә көсөн һынай. Шуға бер аҙ тулҡынланыуы тәбиғи инде.
Ә Йылайырҙағы Шәйехзада Бабич исемендәге башҡорт гимназияһының X синыф уҡыусыһы Гөлнәзирә Мәхмүтованың башҡарыу оҫталығына, тиңдәштәре араһында үҙен ышаныслы тотоуына хайран ҡалырлыҡ! Шул тиклем образға инеп һөйләй. Баһалама ағзаларын оҫта итеп ҡурайҙа уйнап та шаҡ ҡатырҙы. Ҡыҙ «Урал батыр»ҙы тулыһынса белә. Уның күп конкурстарҙа ҡатнашып йөрөүе әллә ҡайҙан уҡ күренеп тора. Былтыр «Урал батыр» эпосын башҡарыусы йәш сәсәндәрҙең республика бәйгеһендә III урын яулаған икән.
– Бындай ярыштар үҙемде ысын башҡорт ҡыҙы итеп тойорға ярҙам итә, рухи байлығымды үҫтерәм, уй-фекерҙәрем киңәйә, – ти ул.
Эпосты төрлө телдәрҙә ятлап, секциянан секцияға йүгереп йөрөүселәрҙе күреп тә һоҡланып бөтә алманыҡ. Салауат районы Лағыр мәктәбенән VII синыф уҡыусыһы Эльвина Ҡазыева, мәҫәлән, «Урал батыр»ҙы башҡорт, урыҫ, инглиз телдәрендә һөйләп, көсөн һынаны.
– Эльвина – беҙҙең уҡыу алдынғыһы. Район, республика кимәлендә барлыҡ конкурстарҙа ҡатнашып тора. Һәр ваҡыт призлы урындар яулай. Спорт ярыштарында ла беренселекте бирмәй. Саңғы, йүгереү, баскетбол, волейбол буйынса үҙенең йәштәштәре араһында ғына түгел, өлкән синыфтар өсөн дә сығыш яһай, – ти уның хаҡында башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Гөлнур Зәкир ҡыҙы Садиҡова.
Секцияларҙа сығыш яһаусыларҙың эпостан өҙөк кенә ятлап ҡалмай, сәхнәләштереп тә күрһәтеүҙәре бәйгегә йәм өҫтәне. Мәҫәлән, «Башҡортостан, Рәсәй һәм донъя халыҡтары» секцияһында Павел Миронов исемендәге сыуаш йәкшәмбе мәктәбе тәрбиәләнеүселәре Настя Тихонова менән Илья Никитиндың сығыштары һоҡландырҙы. Уларҙы етәкселәре Любовь Пашина әҙерләгән.
Баһалама ағзаларына иң-иңдәрҙе һайлап алыу еңелдән булманы. Барлыҡ ҡатнашыусыларға ла өҫтәмә һорауҙар бирелде, уларҙың сәсәнлек оҫталығы баһаланды. Ә еңеүселәргә дипломдар, ҡатнашыусыларға сертификаттар тапшырылды.
Барығыҙға шуны әйтәм:
Яҡшылыҡ булһын атығыҙ,
Кеше булһын затығыҙ;
Яманға юл ҡуймағыҙ,
Яҡшынан баш тартмағыҙ!
Гөлназ ШӘЙХЕТДИНОВА.
Өфө ҡалаһы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 443
БАҠАЛЫ ҠУРҒАНДАРЫ, Сейәлек мәҙәниәте археологик ҡомартҡыһы. 9—11 бб. ҡарай. Борай р‑ны Баҡалы а. төньяҡҡа табан 1 км алыҫлыҡта Ҡыҙғын й. (Тере Танып й. ҡушылдығы) уң ярында урынлашҡан. 1967 й. А.Х.Пшеничнюк тарафынан асыла һәм өйрәнелә, 1990 й. ИИЯЛ (етәксеһе Г.Н.Гарустович) экспедицияһы тикшерә. Тупраҡ өйөп яһалған (диам. 5—8 м, бейеклеге 0,5—0,8 м) боронғо ҡәберлектәргә ҡарай. Өйрәнелгән һәр ҡурған (8) аҫтында 1‑ҙән 4‑кә тиклем ҡәбер булған. Мәйеттәр һай ҡәбер соҡорҙарына салҡан ятҡырып, башы м‑н көньяҡ-көнсығышҡа ҡаратып ерләнгән. Баш осонда балсыҡ көршәктәр, ҡәберҙең көньяҡ стенаһында ат һөйәктәре, ҡайһы бер өйөмдәрҙә аттың баш һөйәктәре табылған. Керамика бау эҙе м‑н биҙәлгән түңәрәк төплө һауыттарҙан ғибәрәт. Ҡәбергә тимер бысаҡтар, эйәр-өпсөн (тимер өҙәңгеләр, ауыҙлыҡтар, көмөш тамғалы йүгәндәр), биҙәүестәр (бронза һәм көмөш беләҙектәр, муйынсаҡтар, ҡаптырмалар, ҡыңғырау төймәләр, һырғалар һ.б.) һалынған. Күкрәгендә япраҡ рәүешендә бронза тамға һалынған ағас һынташ табылған. Б.ҡ. материалдары Милли музейҙа һаҡлана.
Г.Н.Гарустович
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
- Подробности
- Просмотров: 213
САФ ТИМЕР, саф элементтар класы минералы, Fe. Никель м‑н тәбиғи иретмәләр рәүешендә осрай. Составында баҡыр, кобальт, марганец, саф ағалтын ҡушылмалары бар. Табыу шарттарына ҡарап теллурлы (ерҙәге) һәм метеоритлы (йыһандағы) С.т. айырыла. Теллурлы С.т. куб сингонияһында кристаллана, кристалдары һирәк. Агрегаттары: бөртөклө, тәңкәле, таҫмалы, бөрсөктәренең формаһы камил түгел. Төҫө: тимер күктән күгелйем ҡараға һәм һорғолт аҡҡа тиклем, быяла кеүек ялтыр. Ҡатылығы 4—5, тығыҙлығы 7300— 7600 кг/м3, йәбешкәклеге камил, һынылышы ҡытыршы. Көслө магнитлы; никель күләме 26—30%‑тан артһа, магнит үҙсәнлектәре юғала. Составында 3%‑ҡа тиклем никель булған феррит һәм 30—80% никель булған саф никель‑тимер (аваруит, джозефинит, катаринит һ.б.) айырыла. Метеоритлы С.т. сифаты б‑са теллурлы С.т. яҡын. Составы б‑са камаситҡа (никель 6—9%) һәм тэнитҡа (никель 48%‑ҡа тиклем) бүленә. Ҙур тупланмалары булмағанға күрә, С.т. ғәмәли ҡиммәте юҡ. БР‑ҙа составында никель күп булған С.т. (аваруит) Ҡыраҡа массивы перидотиттарында билдәле, метеоритлы С.т. “Стәрлетамаҡ” метеоритында осрай.
Тәрж. Э.М.Юлбарисов


text:
Төбәктә тупраҡты туңға эшкәртеү дауам итә
Төбәктә тупраҡты туңға эшкәртеү дауам итә Фото: hozyindachi.ru
ӨФӨ, 2017 йыл, 1 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Башҡортостанда буласаҡ яҙғы сәсеүгә тупраҡты туңға эшкәртеү дауам итә. Һөрөлгән ер яҡшыраҡ «тын ала» һәм дым туплай, ә ул иһә уңышты арттыра. Октябрь аҙағына майҙандарҙың 83 проценты (1,13 миллион гектар) туңға һөрөлгән, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығында.
Тупраҡты туңға һөрөү эшен 10 районда ослағандар, шул иҫәптән һөрөү, кәҫте әйләндермәй эшкәртеү кеүек тупраҡты төп эшкәртеүҙе – 20 районда, өҫкө ҡатламды эшкәртеүҙе 17 районда тамамлағандар.


text:
М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актеры, Рәсәйҙең, Башҡортостандың һәм Татарстандың халыҡ артисы Фидан Ғафаровҡа – 65 йәш.
А.Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры актрисаһы, Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Рәмилә Хоҙайғоловаға – 70 йәш.
«Йәшлек» газетаһының журналисы, талантлы шағир, һуңғы осорҙа үҙен оҫта прозаик булараҡ танытҡан Мөнир Ҡунафин.
30 йылдан ашыу ғүмерен йырға арнаған Фәрзәнә Янгирова.
Танылған шағирә Динә Талхина.
«Шоңҡар» журналының баш мөхәррире, танылған шағир Азамат Юлдашбаев.
- « БЕРЕНСЕ БИТ
- ‹ АЛДАҒЫ БИТ
- …
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- КИЛӘҺЕ БИТ ›
- ҺУҢҒЫ БИТ »


text:
Беренсе кварталда Башҡортостан федераль бюджеттан 9 миллиард һум аҡса алған
Беренсе кварталда Башҡортостанға федераль бюджеттан 9 миллиард һум самаһы аҡса күсерелгән. Төп сумманы – 7,1 миллиард һумды – республика бюджеттан тыш трансферттар формаһында алған, тип хәбәр итә БР Иҡтисади үҫеш министрлығының матбуғат хеҙмәте.
1,6 миллард һум капиталь төҙөлөш объекттарын финанслау өсөн йәлеп ителгән, 540 миллион һум федераль маҡсатлы программалар сараларына йүнәлтелгән.
2014 йылда республика Хөкүмәте 16 федераль маҡсатлы программала һәм Рәсәй Федерацияһының биш дәүләт программаһында ҡатнашыуға заявка биргән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 413
ЙӘЛӘЛЕТДИНОВ Вәкил Әхәр улы (27.10.1955, Силәбе өлк. Ҡолой а.), йырсы (баритон). БР‑ҙың халыҡ (2002) һәм атҡ. (1995) артисы. ӨДСИ‑не тамамлағандан һуң (1984; Б.Н.Вәлиева класы) Башҡ. филармонияһының эстрада, 1986—2009 йй. муз.‑әҙәби лекторийы солисы. Күркәм тембрлы йомшаҡ тауышҡа эйә. Башҡарыу алымы тәьҫирле булыуы һәм художестволы образды бар нескәлегендә тапшыра алыу һәләте м‑н айырылып тора. Репертуарында Н.А.Римский‑Корсаков, П.И.Чайковский, Дж.Верди операларынан, И.Кальман, И.Штраус оперетталарынан ариялар, ватан һәм сит ил комп. вокаль әҫәрҙәре, башҡ. халыҡ йырҙары. А.Х.Ғабдрахманов, Ф.М.Ғафуров, Н.Ә.Дауытов, З.Ғ.Исмәғилев, А.Т.Кәримов, Р.Х.Сәхәүетдинова, Р.М.Хәсәнов һ.б. вокаль циклдарын, романстарын һәм йырҙарын тәүге башҡарыусы. Рәсәй, Германия, Ҡаҙағстан буйлап гастролдәрҙә була. Ғ. Әлмөхәмәтов ис. призға Респ. йәш йырсылар конкурсы лауреаты (1979).
Г.С.Галина
Тәрж. Г.Һ.Ризуанова


text:
- Подробности
- Просмотров: 470
ЙЫЛАН КӨПШӘҺЕ (Echium), күгәрсен күҙе һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 50 төрө билдәле, башлыса Урта диңгеҙ буйында, Атлантика утрауҙарында, Көньяҡ Африкала таралған. Башҡортостанда ябай Й.к. үҫә. Ике йыллыҡ ҡаты төклө үлән. Һабағы төҙ, ныҡ, ябай йәки тармаҡлы, бейеклеге 30— 100 см. Япрағы ҡыяҡ‑ланцет, ултырма, йомро нигеҙле; тамыр яны һәм аҫҡылары — оҙонса‑ланцет, һап булып тарайған. Сәскәһе алһыу, аҙаҡ күк төҫтә, зигоморф, тар һепертке рәүешле сәскәлеккә йыйылған ҡыҫҡа төргәктәрҙә урынлашҡан. Июнь—июлдә сәскә ата. Емеше — ҡоро, 4 асылмаусы сәтләүек рәүешле өлөшкә тарҡалыусан, июль—авг. өлгөрә. Ҡоро асыҡ урындарҙа, баҫыуҙарҙа, юл буйҙарында үҫә, респ. бөтә терр‑яһында таралған. Рудераль үҫемлек, баллы үҫемлек; ер өҫтөндәге өлөшөн туҡымаларға ҡыҙыл буяу алыу өсөн ҡулланғандар. Һарыҡтар өсөн мал аҙығы үҫемлеге. Составында алкалоидтар, органик к‑талар һ.б. бар, халыҡ медицинаһында файҙаланыла.
Ғ.М.Фазылова
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 568
АЛКОГОЛИЗМ, спиртлы эсемлектәрҙе даими ҡулланыу арҡаһында барлыҡҡа килгән хроник ауырыу. А. өс үҫеш стадияһы бар. Беренсе стадияһына спиртлы эсемлектәрҙе даими арта барған миҡдарҙа ҡулланғанда алкоголгә толерантлыҡ артыуы, уға психик бәйләнгәнлек барлыҡҡа килеүе хас; икенсе стадияһы абстинент (эскелек зәле) синдромы үҫеше һәм унан ҡотолоу маҡсатында алкоголь ҡулланыу мөһимлеге м‑н оҙатыла; өсөнсө стадияһында алкоголгә толерантлыҡ кәмеүе күҙәтелә, эске ағзаларҙың алкоголдән зарарланыуы арҡаһында спиртлы эсемлекте аҙ миҡдарҙа ҡулланғанда ла иҫереү барлыҡҡа килә. Диагностика өсөн лаб. һәм психиатрик тикшереү мәғлүмәттәрен ҡулланалар. А. медикаментоз (абстинент синдромды, алкоголь м‑н ағыуланыуҙың эҙемтәләрен бөтөрөү), психотерапия (алкоголгә тартылыуҙы бөтөрөү) һ.б. юлдар м‑н дауалайҙар. Ихтимал булған өҙлөгөүҙәр: бауыр циррозы, бөйөр, йөрәк‑ҡан тамырҙары системаһы, үҙәк нервы системаһы ауырыуҙары һ.б. А. шәхес деградацияһына килтерә. Иҫкәртеү: сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау, айыҡлыҡ йәмғиәттәрен төҙөү һ.б. Башҡортостанда 100 мең кешегә 2005 й. — 133,1; 2007 — 122,8; 2008 — 113,5 А. м‑н ауырыусы кеше беренсе тапҡыр иҫәпкә алынған. 20 б. 50‑се йй. алып Медицина университетында А. дауалау һәм иҫкәртеү б‑са тикшеренеүҙәр алып барыла (Р.Ғ.Вәлинуров, М.М.Ғатауллин, А.Х.Түрйәнов, В.Л.Юлдашев). Психиатрия дауаханаһында А. дауалағанда апоморфин (А.С.Борзунова, Е.Н.Короткова), Буренков ысулы (Д.Ғ.Йәнекәев, В.И.Литвинов), психотерапия (Ғатауллин, З.Н.Нурғәлиев), глицинлы эндоназаль электрофорезы (А.С.Рәхимҡолов, А.Н.Щеглов) һ.б. ҡулланыла. Шулай уҡ ҡара: Наркология диспансеры, Психиатрия.
А.Х.Түрйәнов, В.Л.Юлдашев
Тәрж. М.Н.Моратшина