text:
Өфөлә Афғанстандағы һуғышҡа арналған экспозиция асыла
9 декабрҙә Республика Хәрби дан музейында Афғанстандағы һуғышҡа һәм унда ҡатнашҡан республика улдарына арналған «Башҡортостандың яугир-интернационалистары» экспозицияһы асыла. Күргәҙмә БР Хөкүмәте, Республика хәрби хәрәкәт ветерандары йәмәғәт ойошмаларының Координацион советы, Башҡортостандың Һуғыш, хеҙмәт, Ҡораллы көстәр һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары ветерандары советы, Нефтехимиктар мәҙәниәт һәм ял паркы ярҙамында БР Мәҙәниәт министрлығы, Республика Хәрби дан музейы, Рәсәй Афғанстан ветерандары союзының төбәк бүлексәһе менән ойошторолған. Экспозицияны үткәреүҙә тематик китаптар күргәҙмәһе менән Ә.Вәлиди исемендәге Милли китапхана һәм хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыусыларҙы реабилитациялауға бәйле эшмәкәрлеге тураһындағы күргәҙмәһе менән Республиканың ғаиләгә, балаларға, йәштәргә социаль-психологик ярҙам үҙәге ҡатнаша.
Музейҙан хәбәр итеүҙәренсә, экспозиция хәрби бурысын үтәгән һалдат һәм офицерҙарҙың иҫтәлеген мәңгеләштереү һәм йәш быуынды хәрби-патриотик рухта тәрбиәләү маҡсатында ойошторола.
Күргәҙмәне асыу тантанаһына республика Хөкүмәте, йәмәғәт ойошмалары, һуғыш ветерандары һәм Ватанды һаҡлап һәләк булған яугирҙарҙың ғаилә ағзалары саҡырылған.
Экспозицияны асыу тантанаһы 15 сәғәткә билдәләнгән.


c: text/html

text:
Фото:
Өфө яҙыусыһы башҡорт әкиәттәре нигеҙендә заманса фэнтези-романын баҫмаға әҙерләй
Фото:
ӨФӨ, 2016 йыл, 28 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Төрлө проекттарға аҡса йыйыу менән шөғөлләнгән «Бумстартер» майҙансығында яңы кампания башланды. Өфө яҙыусыһы Тимер Булатов «Алмас батыр» романын баҫтырыу өсөн аҡса йыя. Китап боронғо башҡорт легендалары һәм әкиәттәре, шулай уҡ Урал һәм Волга буйындағы башҡа халыҡтарҙың риүәйәттәре нигеҙендә яҙылған.
Яңы романда шәп мажараларға тарыған егет хаҡында бәйән ителә. Романда барған хәл-ваҡиғаларҙан Волганан Уралға тиклемге боронғо ерҙәрҙе танырға мөмкин.
Китапта йөҙҙәрсә йыл элек ата-бабаларыбыҙҙың тормошо тураһында бик күп ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр тупланған. Йыйынтыҡ уҡыусыларҙы үҙенсәлекле әкиәт донъяһы менән таныштыра. Тылсымсылар, убырҙар, юхалар, ендәр һәм сихырсылар — персонаждарҙың күбеһе киң ҡатлам уҡыусыға таныш түгел. Романды уҡып, әллә күпме яңы мәғлүмәт алырға мөмкин.
Бында китапты баҫтырыуҙа ярҙам итергә була.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ҡара упҡын
Ҡара упҡын — арауыҡ-ваҡыттағы өлкә, гравитацион тартыу көсө шул тиклем ҙур, унан хатта яҡтылыҡ тиҙлеге менән хәрәкәт иткән объекттар ҙа, шул иҫәптән яҡтылыҡтың үҙенең кванттары ла, ысҡынып китә алмай. Был өлкәнең сиктәре — ваҡиғалар горизонты тип, ә үлсәме гравитация радиусы тип атала. Ҡара упҡындың сфераһы симметриялы булған иң ябай осраҡта ул Шварцшильд радиусына тиң.
Теоретик яҡтан, бындай арауыҡ-ваҡыт өлкәләре булыу ихтималлығы Эйнштейн тигеҙләмәләренең аныҡ сиселештәренән килеп сыға, уларҙың беренсеһе[1] 1915 йылда Карл Шварцшильд тарафынан сығарыла. Ҡара упҡын тигән терминды кем тапҡаны билдәле түгел[2], ләкин уны Джон Арчибальд Уилер тарата, тәүләп «Беҙҙең Ғаләм: билдәле һәм билдәһеҙ яҡтары» тигән 1967 йылғы популяр лекцияла ҡуллана. Әүәле бындай астрофизик объекттарҙы «коллапсланған йондоҙҙар» или «коллапсарҙар» (ингл. collapsed stars тигәндән), шулай уҡ «ҡатҡан йондоҙҙар» (ингл. rozen stars) тип тә йөрөтәләр.[3]
Ҡара упҡындар бармы-юҡмы, тигән һорауға яуап гравитация теорияһының ни тиклем дөрөҫ булыуына бәйләнгән. Хәҙерге физикала эксперименталь рәүештә иң һәйбәт иҫбатланған стандарт гравитация теорияһы булып дөйөм сағыштырмалыҡ теорияһы (ДСТ) тора, ул ҡара упҡындар яһалыу ихтималлығын ышанырлыҡ итеп фаразлай ҙа инде. Шунлыҡтан күҙәтелеүсе бирелмәләр бөтәһенән элек дөйөм сағыштырмалыҡ теорияһы эсендә анализлана, аңлатыла, хәйер, был теория ҡара упҡындарға иң яҡын торған йондоҙ массаларына тап килгән арауыҡ-ваҡыт шарттары өсөн эксперименталь раҫланмаған (ләкин үтә ҙур ҡара упҡындар өсөн раҫланған).[4] Шунлыҡтан ҡара упҡындар барлығы тураһындағы раҫлауҙарҙы, шул иҫәптән был мәҡәләлә лә, уларҙы дөйөм сағыштырмалыҡ теорияһының ҡара упҡыны тип һанарға нигеҙ биреүсе һыҙаттарға эйә булған тығыҙ һәм бик ҙур күләмле астрономик объекттар барлығын раҫлау тип ҡабул итергә кәрәк.[4]
Бынан тыш, үрҙә бирелгән билдәләмәгә теүәл тап килеп бөтмәгән, ә бары тик үҙенсәлектәре буйынса ҡара упҡынға бер аҙ оҡшаш булған объекттарҙы, мәҫәлән, коллапстың һуңғы стадияһындағы коллапсланыусы йондоҙҙарҙы ла ҡара упҡын тип йөрөтәләр. Хәҙерге астрофизикала был айырмаға ҙур әһәмиәт бирелмәй,[5] сөнки «коллапсланған тиерлек» («туңған») йондоҙ менән «ысын» («мәңгелек») ҡара упҡындың күҙәтелеүсе билдәләре бер төрлө. Бының сәбәбе шунда: коллапсар әйләнәһендәге физик ҡырҙар менән «мәңгелек» ҡара упҡын әйләнәһендәге физик ҡырҙар араһындағы айырма гравитация радиусының яҡтылыҡ тиҙлегенә бүлендеге тәртибендә кәмей бара.[6]
Ҡара упҡын барлыҡҡа килеүҙең 4 сценарийы бар, икеһе ысынға яҡын: етерлек ҙур массалы йондоҙҙоң гравитацион коллапсы (ҡыҫылыуы); галактиканың үҙәк өлөшөнөң йәки протогалактик газдың коллапсы; һәм икеһе фараз ителә: ҡара упҡындарҙың Ҙур Шартлау булғас та яһалғанлығы (беренсел ҡара упҡындар); юғары энергияларҙың ядро реакцияларында барлыҡҡа килеү.
Йөкмәткеһе
- 1 Ҡара упҡындар тураһындағы фаразламалар тарихы
- 2 Ҡара упҡындар өсөн Эйнштейн тигеҙләмәләренең сиселештәре
- 3 Термодинамика һәм ҡара упҡындарҙың быуланыуы
- 4 Астрофизик ҡара упҡынға ҡолау
- 5 Ҡылдар теорияһына нигеҙләнгән модель
- 6 Аҡ упҡындар
- 7 Ғаләмдә ҡара упҡындар
- 8 Ҡара упҡындарҙы табыу
- 9 Иҫкәрмәләр
- 10 Әҙәбиәт
- 11 Һылтанмалар
Ҡара упҡындар тураһындағы фаразламалар тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мичеллдың «ҡара йондоҙо» (1784—1796)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гравитацион тартыу көсө бик ҙур булған [хатта был тартыу көсөн еңерлек тиҙлек (икенсе космик тиҙлек) яҡтылыҡ тиҙлегенә тиң йә унан юғарыраҡ] ҙур массалы есем концепцияһы тәү башлап 1784 йылда Джон Мичеллдың Королева йәмғиәтенә яҙған хатында әйтелә. Был хатта хисаплап күрһәтелеүенсә, радиусы 500 Ҡояштыҡына һәм тығыҙлығы Ҡояштыҡына тиң есемдең өҫтөндәге икенсе космик тиҙлек яҡтылыҡ тиҙлегенә тиң була[7]. Шулай итеп, яҡтылыҡ был есемдән ысҡынып китә алмай һәм был есем күҙгә күренмәҫ була[8]. Мичелл фаразлауынса, космоста күҙәтеп булмай торған бындай объекттарҙың бик күп булыуы ихтимал. 1796 йылда Лаплас был идея тураһында фекер алышыуҙы «Exposition du Systeme du Monde» тигән хеҙмәтенә индерә, ләкин артабанғы баҫмаларҙа ул төшөрөп ҡалдырыла. Шуға ҡарамаҫтан, нәҡ Лаплас арҡаһында был фекер билдәле була[8].
Мичеллдан Шварцшильдҡаса (1796—1915)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
XIX быуат буйына ҙур массалы булыуы арҡаһында күренмәй торған есемдәр идеяһы ғалимдарҙы ҡыҙыҡһындырмай. Сөнки классик физикала яҡтылыҡ тиҙлеге фундаменталь әһәмиәткә эйә түгел. Ләкин XIX б. аҙағы — XX б. башында шул асыҡлана: Дж. Максвелл тарафынан төҙөлгән электродинамика закондары, бер яҡтан, бөтә инерциаль хисаплау системаларында үтәлә, икенсе яҡтан, Галилей үҙгәртеүҙәренә ҡарата инвариантлы булып тора. Был бер инерциаль хисаплау системаһынан икенсеһенә күсеү тураһында физикала барлыҡҡа килгән күҙаллауҙарҙың төҙәтмәләр индереүгә мохтаж булыуын аңлата.
Электродинамиканы артабан үҫтереү барышында Г. Лоренц тарафынан арауыҡ-ваҡыт координаталарын үҙгәртеүҙең яңы системаһы (бөгөн улар Лоренц үҙгәртеүҙәре тип йөрөтөлә) тәҡдим ителә, уларға ҡарата Максвелл тигеҙләмәләре инвариантлы булып ҡала. Лоренц идеяларын үҫтереп, А. Пуанкаре был үҙгәртеүҙәргә ҡарата башҡа физика закондарының да инвариантлы булыуын фаразлай.
1905 йылда А. Эйнштейн Лоренц менән Пуанкаре концепцияларын үҙенең махсус сағыштырмалыҡ теорияһында (МСТ) ҡуллана, унда инерциаль хисаплау системаларының үҙгәреү законының роле Галилей үҙгәреүҙәренән Лоренц үҙгәреүҙәренә күсерелә. Классик (Галилейса инвариантлы) механика Лоренцса инвариантлы релятивистик яңы механикаға алмаштырыла. Һуңғыһында яҡтылыҡ тиҙлеге физик есем эйә була ала торған сикке тиҙлек итеп алына, был иһә теоретик физикала ҡара упҡындарҙың әһәмиәтен тамырҙан үҙгәртә.
Ләкин Ньютондың тартылыш теорияһы (иң башта ҡара упҡындар теорияһы шуға нигеҙләнә) Лоренцса инвариантлы булмай. Шунлыҡтан ул яҡтылыҡтыҡына яҡын йә яҡтылыҡ тиҙлеге менән хәрәкәт итеүсе есемдәргә ҡарата ҡулланыла алмай. Был етешһеҙлектән азат булған релятивистик тартылыш теорияһы нигеҙҙә Эйнштейн тарафынан барлыҡҡа килтерелә (ул уны 1915 йылға эшләп бөтә) һәм дөйөм сағыштырмалыҡ теорияһы (ДСТ) тигән атама ала[8]. Хәҙерге астрофизик ҡара упҡындар теорияһы нәҡ шуға ниҙеләнә[5].
ДСТ үҙенең һыҙаттары буйынса геометрик теория булып тора. Уға ярашлы, гравитация ҡыры — арауыҡ-ваҡыт кәкрәйеүе сағылышы (шулай итеп, ул псевдоримандыҡы булып тора, ә махсус сағыштырмалыҡ теорияһындағыса псевдоевклидтыҡы түгел). Арауыҡ-ваҡыт кәкрелегенең унда булған массалар таралыуы һәм хәрәкәте менән бәйләнеше теорияның төп тигеҙләмәләре — Эйнштейн тигеҙләмәләре менән бирелә.
Ҡара упҡындар өсөн Эйнштейн тигеҙләмәләренең сиселештәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡара упҡындар локаль һәм ярайһы уҡ йыйнаҡ нәмә булғанлыҡтан, уларҙың теорияһын эшләгәндә ғәҙәттә космологик даими дәүмәлде һанға һуҡмайҙар сөнки уның эффекттары бындай күләмдәр өсөн үтә бәләкәй. Ул сағында ДСТ сиктәрендә ҡара упҡындар өсөн стационар сиселештәр өс параметр менән генә һүрәтләнә: масса (M), импульс мәле (L) һәм электр заряды (Q), улар иһә коллапс ваҡытында ҡара упҡында булған йәки уға һуңынан төшкән есемдәр һәм яҡтылыҡ сығанаҡтары билдәләренән хасил була (әгәр тәбиғәттә магнитлы монополиялар булһа, ҡара упҡындарҙың шулай уҡ магнит зарядына ла (G) эйә булыуы ихтимал[9], ләкин әлегә ундай киҫәксәләр тап ителмәгән). Бөтә ҡара упҡындар ҙа тыштан бер ниндәй ҙә тәьҫир булмағанда стационарға әйләнергә ынтыла, был күп физик-теоретиктар тарафынан иҫбатланды, айырыуса Нобель премияһы лауреаты Субраманьян Чандрасекарҙың өлөшө ҙур[10]. Етмәһә, тышҡы тәьҫиргә дусар булмаған ҡара упҡындың үрҙә әйтелгән өсәүҙән башҡа билдәләре булыуы мөмкин түгел, тип иҫәпләнелә. Уилерҙың образлы әйтеүенсә: «Ҡара упҡындың сәсе булмай»[9].
Тәғәйен һүрәтләнешле ҡара упҡындар өсөн Эйнштейн тигеҙләмәләре сиселештәре:
- Шварцшильд сиселеше (1916 йыл, Карл Шварцшильд) — әйләнмәүсе һәм электр зарядһыҙ симметрик сфералы ҡара упҡын өсөн статик сиселеш.
- Рейснер — Нордстрём сиселеше (1916 йыл, Ганс Рейснер һәм 1918 йыл, Гуннар Нордстрём) — зарядлы, ләкин әйләнмәүсе симметрик сфералы ҡара упҡын өсөн статик сиселеш.
- Керр сиселеше (1963 йыл, Рой Керр) — әйләнеүсе, ләкин зарядһыҙ ҡара упҡын өсөн үҙәккә симметриялы стационар сиселеш.
- Керр — Ньюмен сиселеше (1965 йыл, Э. Т. Ньюмен, Э. Кауч, К. Чиннапаред, Э. Экстон, Э. Пракаш һәм Р. Торренс)[11] — хәҙерге көнгә иң тулы сиселеш: стационар һәм үҙәккә симметриялы, өс параметрға ла бәйле.
Әйләнеүсе ҡара упҡын өсөн сиселеш бик ҡатмарлы. Ул Керр тарафынан 1963 йылда ҡыҫҡаса һүрәтләнә[12], бер йылдан ғына деталдәре Керр һәм Шильд тарафынан конференция хеҙмәттәрендә баҫыла.
Астрофизика өсөн Керр сиселеше иң әһәмиәтлеһе тип иҫәпләнә, сөнки зарядлы ҡара упҡындар, космос мөхитенән ҡапма-ҡаршы зарядлы иондарҙы һәм туҙанды йотоп, зарядын тиҙ арала юғалтырға тейеш була.
«Сәсһеҙлек» тураһындағы теоремалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡара упҡындың «сәсһеҙлеге» тураһындағы теоремалар (ингл. No hair theorem) шуны һөйләй: стационар ҡара упҡындың массанан, импульс мәленән һәм зарядынан башҡа тышҡы билдәләре юҡ, һәм материя тураһындағы ентекле мәғлүмәт коллапс ваҡытында юғалтыла. Бындай теоремаларҙы иҫбатлауға ҙур өлөш индергәндәр: Брэндон Картер, Вернер Израэль, Роджер Пенроуз, Петр Крушель, Маркус Хойслер.
Шварцшильд сиселеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Төп үҙенсәлектәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Биркгоф теоремаһына ярашлы, теләһә ҡайһы симметрик сфералы бүленешле материяның унан ситтәге гравитация ҡыры Шварцшильд сиселеше менән бирелә. Шунлыҡтан әкрен әйләнеүсе ҡара упҡындар, Ҡояш һәм Ер эргәһендәге арауыҡ-ваҡыт кеүек үк, тәү яҡынлашыуҙа ошо сиселеш менән һүрәтләнә.
Шварцшильд моделендәге ҡара упҡындарға хас ике иң мөһим һыҙат — ваҡиғалар горизонтының (ул бөтә ҡара упҡындарҙа ла була) һәм ҡалған Ғаләмдән ошо горизонт менән айырылған сингулярлыҡтың (яңғыҙланыу) булыуы[8].
Шварцшильд сиселеше әйләнмәүсе, зарядһыҙ, бер киҫәксәһен дә бүлеп сығармаусы айырым торған ҡара упҡынды бик дөрөҫ һүрәтләй (был гравитацион ҡыр тигеҙләмәләренең (Эйнштейн тигеҙләмәләренең) вакуумда сферик симметриялы сиселеше). Уның ваҡиғалар горизонты — радиусы уның майҙанынан формулаһы буйынса сығарылған сфера, был радиус гравитацион радиус йәки Шварцшильд радиусы тип атала.
Шварцшильд сиселешенең бөтә һүрәтләнештәре бер параметр — масса тарафынан билдәләнә. Мәҫәлән, массаһы булған ҡара упҡындың гравитацион радиусы ошолай була[13]
бында G — гравитацияның даими дәүмәле, c — яҡтылыҡ тиҙлеге. Массаһы Ер массаһына тигеҙ булған ҡара упҡындың Шварцшильд радиусы 9 мм самаһы булыр ине (йәғни Ерҙе ошондай дәүмәлгә ҡалдырып ҡыҫһаң, ул ҡара упҡынға әйләнер ине). Ҡояш өсөн Шварцшильд радиусы яҡынса 3 км тәшкил итә.
Радиустары менән Шварцшильд радиусына яҡын торған, ләкин ҡара упҡын булып етмәгән объекттар нейтронлы йондоҙҙар тип йөрөтөлә.
Ҡара упҡындың массаһын «ваҡиғалар горизонтына бикләнгән күләмгә» бүлеп, ҡара упҡындың «уртаса тығыҙлығы» тигән төшөнсәне индерергә мөмкин[Комм 1]:
Ҡара упҡындың массаһы артҡан һайын уртаса тығыҙлыҡ кәмей. Мәҫәлән, Ҡояштыҡына тиң массалы ҡара упҡын ядро тығыҙлығынан ҙурыраҡ тығыҙлыҡҡа эйә булһа, 109 Ҡояш массаһына тиң үтә ҙур массалы ҡара упҡын (квазарҙарҙа ошондай ҡара упҡындар барҙыр, тип фараз ителә) 20 кг/м³ самаһы тығыҙлыҡлы була, йәғни һыуҙың тығыҙлығынан да кәмерәк. Шулай итеп, ниндәй ҙә булһа матдәне ҡыҫыу юлы менән генә түгел, экстенсив юл, йәғни бик ҙур күләмдә материал туплау, менән дә ҡара упҡын барлыҡҡа килтереп була.
Ғәмәлдәге ҡара упҡындарҙы анығыраҡ һүрәтләр өсөн импульс мәле булыуын хисапҡа алырға кәрәк. Астрофизик массалы ҡара упҡындар өсөн мөһим булған Старобинский менән Зельдович нурланышы һәм Хокинг нурланышы квант төҙәтмәләренә эйәрә.[14]
Рейснер — Нордстрём сиселеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был — Эйнштейн тигеҙләмәләренең симметрик сфералы, зарядлы, ләкин әйләнмәүсе ҡара упҡындар өсөн статик сиселеше (ваҡыт координатаһына бәйһеҙ).
Был сиселеш, горизонт аръяғына дауам иткән осраҡта, Шварцшильдтыҡы кеүек үк, ғәжәп арауыҡ-ваҡыт геометрияһын хасил итә, унда ҡара упҡындар аша сикһеҙ һандағы «ғаләмдәр» тоташа, һәм ҡара упҡынға инеп, уларға эләгергә мөмкин[15][10].
Керр сиселеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Керрҙың ҡара упҡынына шәп һыҙаттар хас. Ваҡиғалар горизонты тирәләй эргосфера тигән өлкә бар, уның эсендә есемдәр алыҫлаштырылған күҙәтеүселәр өсөн тынлыҡта ҡала алмай. Улар ҡара упҡын тирәләй уның әйләнеше йүнәлешендә әйләнә генә ала[16][17]. Был эффект «инерциаль хисаплау системаһының ылыҡтырылыуы» (ингл. frame-dragging) тип атала һәм әйләнеүсе теләһә ҡайһы ҙур массалы есем тирәләй, мәҫәлән, Ер йәки Ҡояш тирәһендә лә, ләкин күпкә кәм дәрәжәлә, күҙәтелә. Әммә эргосфераның үҙенән ысҡынып китергә мөмкин, был өлкә йотоусы түгел. Эргосфераның ҙурлығы әйләнеү мөйөшө мәленә бәйле.
Ҡара упҡындың параметрҙары ирекле булмай. ҠУ мөйөш мәленең иң ҙуры: , был да Керр — Ньюмендың сикләүенең айырым осрағы, был юлы нуль зарядлы ҡара упҡын өсөн (). а сикке осрағында метрика Керрҙың сикке сиселеше тип атала.
Был сиселеш арауыҡ-ваҡыттың, ул горизонт артына дауам ителгән хәлдә, ғәжәп геометрияһын хасил итә[17]. Ләкин тәғәйен конфигурацияның квант ҡырҙары һәм башҡа эффекттар менән бәйләнеш ваҡытында боҙолоуы ихтимал булған тотороҡлолоғон анализларға кәрәк була. Керр арауыҡ-ваҡыты өсөн анализды Субраманьян Чандрасекар һәм башҡа физиктар үткәрә. Керр ҡара упҡыны — дөрөҫөрәге, уның тышҡы ҡаты — тотороҡло икәнлеге асыҡлана.
Керр — Ньюмен сиселеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Керр — Ньюмендың өс параметрлы тупланмаһы — тышҡы ҡырҙар тарафынан боҙолмаған ҡара упҡындың хәл-торошона тап килгән иң дөйөм сиселеш (билдәле физик ҡырҙар өсөн «сәсһеҙлек» тураһындағы теоремаларға ярашлы).
Анализда Керр — Ньюмен метрикаһын ҡара упҡында сикһеҙ күп һанлы «бойондороҡһоҙ» арауыҡтарҙы тоташтырырлыҡ горизонт аша дауам иттерергә була. Улар араһында башҡа ғаләмдәр ҙә булыуы ихтимал. Ошо юл менән хасил ителгән арауыҡтарҙа йомоҡ ваҡыт кеүек кәкре һыҙыҡтар бар: йәғни сәйәхәтсе үҙ үткәненә барып эләгергә, йәғни үҙе менән осрашырға ихтимал тип күҙалларға мөмкин. Әйләнеүсе ҡара упҡындың ваҡиғалар горизонты тирәләй шулай уҡ Керр сиселешендәге эргосфераға оҡшаш эргосфера бар; унда торған стационар күҙәтеүсе ыңғай мөйөш тиҙлеге менән (ҡара упҡын әйләнгән яҡҡа) әйләнергә тейеш[18].
Термодинамика һәм ҡара упҡындарҙың быуланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡара упҡынды тик йотоусы объект тип һанаған ҡарашҡа 1974 йылда Старобинский һәм Зельдович — әйләнеүсе ҡара упҡындар өсөн, һуңғараҡ, 1975 йылда, С. Хокинг төҙәтеүҙәр индерә. Ҡара упҡындар эргәһендәге квант ҡырҙарын өйрәнгәндә, Хокинг шундай фараз-һығымтаға килә: ҡара упҡын мотлаҡ тышҡы арауыҡҡа киҫәксәләр бүлеп сығара һәм шунлыҡтан массаһын юғалта[19]. Был эффект Хокинг нурланыуы (быуланыуы) тип атала. Ябайлаштырып әйткәндә, гравитацион ҡыр вакуумды полюстарға бүлә, һөҙөмтәлә виртуаль генә түгел, реаль киҫәксә-антикиҫәксә парҙары барлыҡҡа килергә мөмкин. Ваҡиғалар горизонтынан аҫтараҡ булған киҫәксәләрҙең береһе ҡара упҡындың эсенә төшә, горизонттан өҫкәрәк күтәрелгәне, ҡара упҡындың энергияһын (йәғни массаһының бер өлөшөн) алып, осоп китә.
Фараз ителеүенсә, нурланыу составы ҡара упҡындың күләменә бәйле: ауыр ҡара упҡындарҙа — нигеҙҙә массаһыҙ фотондар һәм еңел нейтринолар, ә еңел ҡара упҡындарҙыҡында ауыр киҫәксәләр ҙә була.
Ҡара упҡын ни тиклем бәләкәй булһа, быуланыу тиҙлеге шул тиклем ҙурыраҡ була[20].
Быуланыу иҫәбенә бөтә ҡара упҡындар ҙа массаһын юғалта һәм шунлыҡтан уларҙың ғүмере сикле булып сыға.
Быуланыу тиҙлеге йылдам арта бара һәм уның аҙағы шартлау менән тамамлана. Мәҫәлән, 1000 тонна массалы ҡара упҡын яҡынса 84 секунд эсендә быуланып осоп бөтә, бының барышында уртаса ҡеүәтле 10 миллион атом бомбаһы шартлауына тиң энергия бүленеп сыға.
Шул уҡ ваҡытта температураһы Ғаләмдең реликт нурланыуы температураһынан (2,7 К) түбән булған ҙур ҡара упҡындар Ғаләм үҫешенең әлеге баҫҡысында үҫә генә ала, сөнки улар бүлеп сығарған нурланыу йотолғанға ҡарағанда кәмерәк энергияға эйә.
Гравитацияның квант теорияһынан башҡа нурланыуҙың һуңғы этабын һүрәтләү мөмкин түгел, был этапта ҡара упҡындар микроскопик (квант) дәүмәлдә була[20].
Астрофизик ҡара упҡынға ҡолау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гравитация көстәре йоғонтоһо аҫтында ирекле ҡолаусы есем ауырлыҡ юғалтыу хәлендә була һәм күбәйеүсе көс йоғонтоһон ғына кисерә, был көс ҡара упҡынға төшөп барған есемде радиаль йүнәлештә һүҙа, тангенциаль йүнәлештә ҡыҫа. Был көстәрҙең дәүмәле үҫә һәм булғанда (бында r — упҡындың уртаһына тиклемге алыҫлыҡ) сикһеҙлеккә ынтыла.
Үҙ ваҡытының ниндәйҙер бер мәлендә есем ваҡиғалар горизонтын киҫеп үтә. Есем менән бергә ҡолаған күҙәтеүсе күҙлегенән был мәлдең айырым билдәһе юҡ, ләкин кире боролоу мөмкинлеге лә юҡҡа сыҡҡан була. Есем ауыҙға эләгә (уның есем торған нөктәләге радиусы була ла инде), был ауыҙ шул тиклем тиҙ тарая, уның тулыһынса ябылыу мәленә (был сингулярлыҡ була) хатта яҡтылыҡ тиҙлеге менән хәрәкәт иткән хәлдә лә унан кире ысҡынып булмай.
Ләкин алыҫтан күҙәтеүсенең ҡолап барған есемгә йоғонто яһай алмай башлау мәле бар. Был есем артынан ебәрелгән яҡтылыҡ нуры уны йә бер ҡасан да ҡыуып етә алмай, йә горизонт артында ҡыуып етә. Бынан тыш, есем менән ваҡиғалар горизонты араһындағы алыҫлыҡ, йәнә йәлпәкләнгән (алыҫтан күҙәтеүсе ҡарашына) есемдең «ҡалынлығы» тиҙ арала Планк оҙонлоғона етер һәм (математик ҡараштан) артабан да бәләкәйләнер. Ғәмәлдәге физик күҙәтеүсе (Планк яңылышлығы менән үлсәүсе) өсөн был ғәмәл ҡара упҡындың массаһы уға ҡолаған есемдең массаһына артыу, тимәк, ваҡиғалар горизонты радиусы үҫеү булып күренер, һәм ҡолаусы есем ваҡиғалар горизонты «эсенә» билдәле бер ваҡыт арауығында төшкәндәй булыр.[21] Алыҫтан күҙәтеүсе өсөн гравитацион коллапс процесы ла ошолай булып күренер. Башта матдә үҙәккә ынтылыр, ваҡиғалар горизонты эргәһендә ул ҡапыл әкренәйер, нурланыуы радиодиапазонға китер, һөҙөмтәлә алыҫтан күҙәтеүсе йондоҙҙоң һүнгәнен күрер[22].
Ҡылдар теорияһына нигеҙләнгән модель[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡылдар теорияһы ҡылдарҙан һәм теорияла һүрәтләнгән башҡа объекттарҙан — браналарҙан — бик тығыҙ һәм бәләкәй структуралар төҙөү мөмкинлеген аса. Ҡара упҡын да ҡылдарҙан һәм браналарҙан төрлө ысулдар менән эшләнә ала, иң ғәжәбе — был микрохәл-тороштар һаны, 1970-се йылдарҙа Хокинг һәм уның коллегаһы Бекенштейн күҙаллағанса, ҡара упҡын энтропияһына теүәл тап килә. Был — ҡылдар теорияһының 1990-сы йылдарҙа алынған иң билдәле һөҙөмтәләренең береһе.
1996 йылда ҡыл теоретиктары Эндрю Строминджер менән Кумрун Вафа «Бекенштейн һәм Хокинг энтропияһының микроскопик тәбиғәте» тигән хеҙмәтен баҫтыра. Унда Строминджер менән Вафа микроскопик компоненттарҙан Рейснер — Нордстрёмдың экстремаль зарядлы упҡындары тип аталған ҡара упҡындарҙы ҡороу, шулай уҡ был компоненттарҙың энтропияға индергән өлөшөн иҫәпләп сығарыу өсөн ҡылдар теорияһын файҙалана[23]. Хеҙмәттең һөҙөмтәһе уға тиклем егерме йыдан ашыу элек Бекенштейн менән Хокинг әйткәнгә тулыһынса тап килә.
Ҡара упҡындың ғәмәлдә барлыҡҡа килеү процестарына Строминджер менән Вафа конструктив ҡарашты ҡаршы ҡуя[24]. Бының асылы — уларҙың ҡара упҡындар барлыҡҡа килеүгә ҡарашты үҙгәртеүендә, ҡара упҡындарҙы икенсе суперҡыл революцияһы ваҡытында асылған браналарҙың билдәле йыйылмаларын бер механизмға туплау юлы менән ҡорорға мөмкин икәнлеген күрһәтеүҙәрендә.
2004 йылда Огайо университетынан һинд физигы Самир Матурҙың командаһы ҡыллы ҡара упҡындың эске төҙөлөшө мәсьәләһе менән шөғөлләнә башлай. Улар шуны иҫбатлай: һәр ваҡыт тиерлек айырым ҡылдар массаһы урынына бер бик оҙон ҡыл барлыҡҡа килә, уның киҫәктәре квант флуктуациялары иҫәбенә гел ваҡиғалар горизонты сиктәренән сығып һәм өҙөлөп китеп торасаҡ, шуның менән ҡара упҡындың быуланыуын тәьмин итәсәк. Бындай йомғаҡ эсендә сингулярлыҡтар хасил булмай. Ә уның ҙурлығы классик горизонттыҡына тиң була. Санта-Барбаралағы Калифорния университетынан Гэри Горовиц менән Перспектив тикшеренеүҙәр институтынан Хуан Малдасена эшләгән моделдә сингулярлыҡ бар, ләкин уға мәғлүмәт инмәй, сөнки квант телепортацияһы иҫәбенә ҡара упҡындан сыға һәм Хокинг нурланыуы һүрәтләнешен үҙгәртә. Бындай моделдәрҙең бөтәһе лә алдан күҙаллау рәүешендә була[25].
Аҡ упҡындар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аҡ упҡын ҡара упҡынға ваҡыт буйынса ҡапма-ҡаршы тора — ҡара упҡындан сығып булмаһа, аҡ упҡынға инеп булмай. Шварцшильдтың киңәйтелгән арауыҡ-ваҡытында IV өлкә аҡ упҡын булып тора — I һәм III өлкәләрҙән уға инеп булмай, ә унан был өлкәләргә инергә мөмкин. Дөйөм сағыштырмалыҡ теорияһы һәм башҡа гравитация теориялары ваҡыт буйынса ҡайтыусан булғанлыҡтан, гравитацион коллапс сиселешен ваҡытта кирегә борорға һәм ябылмай торған объект алырға була. Был объект ваҡиғалар горизонты аҫтында күҙгә күренмәҫ сингулярлыҡтан ярала ла горизонтты юҡ итеп таралып осоп китә. Шул аҡ упҡын була ла инде.
Бөгөнгө кәнгә аҡ упҡын тип һаналырлыҡ объекттар табылғаны юҡ. Ҙур Шартлауҙан һуң уҡ барлыҡҡа килгән реликт объекттарҙан башҡа уларҙың теоретик яралыу механизмдары ла билдәле түгел. Аҡ упҡындар, ҡара упҡындарҙан айырмалы, дөйөм сағыштырмалыҡ теорияһы буйынса ихтимал булһалар ҙа, бары тик гипотезаларҙа ғына йәшәгән объект тип һанала.
Ғаләмдә ҡара упҡындар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Теоретик йәһәттән ҡара упҡындар фараз ителгәндән бирле уларҙың барлығы-юҡлығы тураһындағы һорау асыҡ ҡала килде, сөнки бындай объекттарҙың Ғаләмдә барлыҡҡа килеү механизмы билдәле түгел. Математика күҙлегенән шул билдәле: дөйөм сағыштырмалыҡ теорияһында кәм тигәндә гравитация тулҡындарының коллапсы йотоусы объекттарҙы, шул иҫәптән ҡара упҡындарҙы барлыҡҡа килтерә ала. Быны 2000-се йылдарҙа Деметриос Кристодулу иҫбатланы (2001 йылғы Шао премияһы).
Физика күҙлегенән билдәле булыуынса, арауыҡ-ваҡыттың ниндәйҙер бер өлкәһе ҡара упҡындың шундай уҡ өлкәһе эйә булған үҙенсәлектәргә эйә булыуы механизмдары билдәле.
Йондоҙ массаларының ҡара упҡындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йондоҙ массаларының ҡара упҡындары йондоҙ ғүмеренең ахырында, термоядро яғыулығы тулыһынса янып бөтөп, реакция тамамланыу мәлендә яһала. Был ваҡытта теоретик йәһәттән йондоҙ һыуынырға тейеш, был иһә эске баҫым кәмеүгә һәм гравитация көсө аҫтында йондоҙҙоң ҡыҫылыуына килтерә. Ҡыҫылыу ниндәйҙер этапта туҡтап ҡалырға мөмкин, ләкин бик етеҙ гравитация коллапсына ла китергә мөмкин.
Йондоҙ эволюцияһының ҡара упҡынға әйләнеү менән тамамланыуы әллә ни яҡшы өйрәнелмәгән, сөнки матдәнең ғәйәт юғары тығыҙлыҡ шарттарындағы тәртибен һәм хәлен эксперименталь юл менән өйрәнеп булмай.
Ҡара упҡындарҙы табыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әлеге көнгә ҡара упҡынды башҡа төр объекттан айырыу ысулы булып уның массаһын һәм ҙурлығын үлсәп, радиусын гравитацион радиус менән түбәндәге формула буйынса сағыштырыу тора:
,
бында — гравитацион даими дәүмәл, — объекттың массаһы, — яҡтылыҡ тиҙлеге[26].
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Комментарийҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Это условное понятие, не имеющее действительного смысла такого объёма, а просто по соглашению равное
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Владимир Сурдин. Чёрная дыра. Энциклопедия Кругосвет. Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 июнь 2012. 19 май 2012 тикшерелгән.
- ↑ Michael Quinion.
- ↑ Чёрные дыры: Мембранный подход, 1988, с. 9.
- ↑ 4,0 4,1 et.jpg|thumb|250px|Изображение, полученное с пом
- ↑ 5,0 5,1 Сергей Попов. [л: M87 jet.jpg|thumb|250px|Изображение, полученное с помощью те Экстравагантные консерваторы и консервативные эксцентрики] // Троицкий Вариант : газета. — 27 октября 2009. — В. 21 (40N). — С. 6—7.
- ↑ Ч. Мизнер, К. Торн, Дж. Уилер. Гравитация, Т. 3, 1977, § 33.1. ПОЧЕМУ «ЧЕРНАЯ ДЫРА»? — С. 78—81.
- ↑ Alan Ellis.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 А. Левин История чёрных дыр // Популярная механика. — ООО «Фэшн Пресс», 2005. — № 11. — С. 52-62.
- ↑ 9,0 9,1 И. Д. Новиков, В. П. Фролов. Физика черных дыр, 1986, § 6.1. «Черные дыры не имеют волос», с. 112.
- ↑ 10,0 10,1 Субраманьян Чандрасекар. [ощью телескопа «Хаббл»: Математическая теория черных дыр. В 2-х томах = Mathematical theory of black holes / Перевод с английского к. ф.-м. н. В. А. Березина. Под ред. д. ф.-м. н. Д. А. Гальцова. — М.: Мир, 1986.
- ↑ Newman E.
- ↑ Kerr, R.
- ↑ В. И. Елисеев. Поле тяготения Шварцшильда в комплексном пространстве // Хаббл": активная галак Введение в методы теории функций пространственного комплексного переменного. — М.: НИАТ, 1990.
- ↑ И. Д. Новиков, В. П. Фролов. Физика черных дыр, 1986, ГЛАВА 9.
- ↑ Уильям Дж. Кауфман. Космические рубежи теории относительности, 1981, [ самого света. Граница этой области называется горизонт со Глава 10.
- ↑ Жан-Пьер Люмине.
- ↑ 17,0 17,1 Уильям Дж. Кауфман. Космические рубежи теории относительности, 1981, [иеся со скоростью света, в том числе Глава 11.
- ↑ Ч. Мизнер, К. Торн, Дж. Уилер. Гравитация, Т. 3, 1977, Дополнение 33.2. ГЕОМЕТРИЯ КЕРРА — НЬЮМАНА И ЭЛЕКТРОМАГНИТНОЕ ПОЛЕ, c. 88.
- ↑ Hawking, S.
- ↑ 20,0 20,1 Evaporating black holes?. Einstein online. Max Planck Institute for Gravitational Physics (2010). Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 июнь 2012. 12 декабрь 2010 тикшерелгән.
- ↑ И. Д. Новиков, В. П. Фролов. Физика черных дыр, 1986, § 9.1. Роль квантовых эффектов в физике черных дыр, с. 192
- ↑ Ч. Мизнер, К. Торн, Дж. Уилер. Гравитация, Т. 3, 1977, § 33.1.
- ↑ R.
- ↑ Гросс, Дэвид. Грядущие революции в фундаментальной физике. Проект «Элементы», вторые публичные лекции по физике (25.04.2006).
- ↑ Роман Георгиев. Теория струн и чёрные дыры // Компьютерра-Онлайн. — 01 февраля 2005 года. — Архивировано из первоисточника 28-11-2012.
- ↑ Wald, 1984, с. 124—125.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ч. Мизнер, К. Торн, Дж. Уилер. Гравитация. — Мир, 1977. — Т. 3. — 512 с.
- И. Д. Новиков, В. П. Фролов. Физика черных дыр. — М.: Наука, 1986. — 328 с.
- Чёрные дыры: Мембранный подход = Black Holes: The membrane paradigm / Под ред. К. Торна, Р. Прайса и Д. Макдональда. — Пер. с англ. — М.: Мир, 1988. — 428 с. — ISBN 5030010513.
- Robert M. Wald. General Relativity. — University of Chicago Press, 1984. — ISBN 978-0-226-87033-5.
- А. М. Черепащук. Чёрные дыры во Вселенной. — Век 2, 2005. — 64 с. — (Наука сегодня). — 2500 экз. — ISBN 5-85099-149-2.
- К. Торн. Черные дыры и складки времени. Дерзкое наследие Эйнштейна. — М.: Государственное издательство физико-математической литературы, 2009.
- И. Д. Новиков, В. П. Фролов. Чёрные дыры во Вселенной // Успехи физических наук. — 2001. — Т. 131, № 3. — С. 307—324.
- Уильям Дж. Кауфман. Космические рубежи теории относительности. — М.: Мир, 1981. — 352 с.
- Ю. И. Коптев и С. А. Никитин. Космос: Сборник. Научно — популярная литература. — М.: Дет. лит, 1976. — 223 с.
- Д. А. Киржниц, В. П. Фролов. Прошлое и будущее Вселенной. — М.: Наука, 1986. — 61 с.
- Л. Бриллюен. Наука и теория информации. — М.: ГИФМЛ, 1960.
- С. Х. Карпенков. Концепции современного естествознания. — М.: Высш. школа, 2003.
- Leonard Susskind. The black hole war: my battle with Stephen Hawking to make the world safe for quantum mechanics. — Back Bay Books, 2008. — VIII + 472 p.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Чёрные дыры // Лекция Э. Ахмедова в проекте ПостНаука (08.06.2012)
- Чёрные дыры — что это. Описание. Фото.
- Чёрные дыры — статья в Физической энциклопедии
- У. Дж. Кауфман. Космические рубежи теории относительности (главы из книги)
- Scientific.ru — «Сколько ангелов может танцевать на булавочной головке?» — Термодинамика чёрных дыр
- habrahabr.ru — Падаем в чёрную дыру
- Эмиль Ахмедов. «Черные дыры», из цикла лекций в проекте «ПостНаука» (видео)
- Чёрные дыры и структура пространства-времени Хуан Малдасена (Juan Maldacena), Институт высших исследований, Школа естественных наук, Принстон, Нью-Джерси, США
- Большой адронный коллайдер (БАК) и чёрные дыры
- Программа для визуализации полетов вокруг чёрной дыры
- Научно-познавательный фильм о возникновении «Чёрных дыр» (видео)
- Анатолий Черепащук. «Новые формы материи во Вселенной. Оптические исследования рентгеновских двойных звездных систем, ч. 2», цикл лекций «ACADEMIA» (видео)
- Южно-европейская Обсерватория — Исследование чёрной дыры в центре Млечного Пути (видео)
- Сверхмассивные чёрные дыры — док. фильм BBC Horizon, посвящённый сверхмассивным чёрным дырам, находящимся в центре галактик (недоступная ссылка с 21-05-2013 (939 дней) — история, копия) (видео)
- Астрономы впервые увидели, как чёрная дыра разорвала звезду РИА Новости, 17 июня 2011
- Чёрные дыры — корона чёрных дыр
- Реликтовые черные дыры


text:
Баш ҡалала Мөхәммәтғәли Исҡужинға арналған конференция үтәсәк
18 майҙа Өфөлә М.Ғ.Исҡужин исемендәге 136-сы лицейҙа «Бөгөнгө шарттарҙа башҡорт телен һаҡлауҙа һәм үҫтереүҙә йәмәғәт ойошмалары һәм дөйөм белем биреү учреждениеларының роле» фәнни-ғәмәли конференцияһы үтә, ул халыҡ мәғрифәтсеһе һәм йәмәғәт эшмәкәре Мөхәммәтғәли Исҡужиндың тыуыуына 85 йыл тулыуға арнала. Сараны ойоштороусылар булып БР Мәғариф министрлығы һәм Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты сығыш яһай.
Конференцияла БР Мәғариф министрлығы вәкилдәре, милли белем биреү учреждениелары етәкселәре, туған тел уҡытыусылары, ғалимдар һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре ҡатнаша.
Сара сиктәрендә 136-сы лицейҙа мемориаль таҡтаташ ҡуйыласаҡ, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары Вәлиәхмәт Бәҙретдинов. Әлеге уҡыу йорто Мөхәммәтғәли Исҡужин инициативаһы буйынса асылған, ул бар ғүмерен башҡорт телен һаҡлауға һәм үҫтереүгә бағышлаған.


text:
Йәш гвардиясылар Өфөлә алкоголгә ҡаршы акция үткәрҙе
Өфөлә «Берҙәм Рәсәйҙең Йәш Гвардияһы» активистары менән полиция хеҙмәткәрҙәре берлектә алкоголгә ҡаршы рейд үткәрҙе. Төнгө ваҡытта һыра һатыуҙы тыйыу тураһындағы закон үтәлешен тәьмин итеү, шулай уҡ балиғ булмағандарға һыра һатыу осраҡтарын асыҡлау һәм уларҙы иҫкәртеү акцияның төп маҡсаты булып тора, тип хәбәр итә ER.RU.
— Беҙ биш киоскыла булдыҡ, һуңғыһында миңә һыра һаттылар, — тип һөйләне «Йәш Гвардия» активисы Тимур Әйүпов. – Тик паспорт күрһәтеүемде һоранылар.
Өфөлә акция үткәреү барышында йәш гвардиясылар байтаҡ сауҙа нөктәләрен тикшерҙе. Уларҙың күпселегендә балиғ булмағандарға һәм төнгө ваҡытта спиртлы эсемлектәр һатылмай. Әммә был законды үтәмәгән һатыусылар ҙа бар. Закон боҙоу осраҡтары асыҡланған ваҡытта полиция хеҙмәткәрҙәре шунда уҡ протоколдар төҙөнө.
— Спиртлы эсемлектәрҙе һатыу тураһындағы закон үтәлешенә контроллек итеү буйынса рейдтарҙы артабан да дауам итәсәкбеҙ. Уларҙы Өфөлә генә түгел, бөтә республика буйлап үткәрергә планлаштырабыҙ, — тип хәбәр итте «Йәш Гвардия»ның «Агенттар» проекты координаторы Константин Чадлин. — Шулай уҡ граждандарҙың мөрәжәғәттәре буйынса пландан тыш тикшереүҙәр үткәрергә ниәтләйбеҙ.


text:
Өфөлә Ырымбур драма театрының юбилей гастролдәре «Ричард III» спектакле менән башлана
ӨФӨ, 2016 йыл, 14 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
11 апрелдән 16-на тиклем Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры сәхнәһендә М.Горький исемендәге Ырымбур өлкә дәүләт драма театрының гастролдәре уҙа. Һуңғы тапҡыр ырымбурҙар Өфөгә 2011 йылда килгәйне.
Быйылғы гастролдәр театрға 160 йыл тулыуға арнала. Театр афишаһында һуңғы йылдарҙағы иң яҡшы премьералар — Рәсәйҙең халыҡ артисы, Рәсәйҙең Дәүләт премияһы лауреаты Рифҡәт Исрафиловтың спектаклдәре бар.
Алты көн дауамында барасаҡ гастролдәр Шекспирҙың трагедияһы буйынса «Ричард III» спектакле менән асыла. Театрҙа хәбәр итеүҙәренсә, был спектакль инде биш йыл сәхнәлә йәшәй һәм тамашасыларҙың һөйөүен яулаған. «Ричард»ҡа Сочиҙа «Театр Олимпы» фестивале тамашасылары ла алҡышлаған. Бынан тыш, Ричард роле Башҡорт драма театрының әлеге етәксеһе Олег Хановтың Ырымбур сәхнәһендәге һуңғы актерлыҡ эше була.
Шулай уҡ Өфө тамашасылары «Грибной царь» спектаклен, «Свадьба в Малиновке» комедияһын, Василий Шукшиндың хикәйәләре буйынса «Милые люди» спектаклен ҡарай ала. Рэй һәм Майкл Куниҙың пьесаһы буйынса «Братишки» комедияһының премьераһы була.


text:
Өфөләге «Гидравлика» һәм Октябрьскийҙағы «ОЗНА» импортты алмаштырыусы проекттарға 400 миллион һумдан ашыу займ аласаҡ Фото: Андрей Старостин
Өфөләге «Гидравлика» һәм Октябрьскийҙағы «ОЗНА» импортты алмаштырыусы проекттарға 400 миллион һумдан ашыу займ аласаҡ
Өфөләге «Гидравлика» һәм Октябрьскийҙағы «ОЗНА» импортты алмаштырыусы проекттарға 400 миллион һумдан ашыу займ аласаҡ Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2016 йыл, 9 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Өфөләге «Гидравлика» һәм Октябрьскийҙағы «ОЗНА» импортты алмаштырыусы проекттарға 400 миллион һумдан ашыу займ аласаҡ. Был хаҡта Башҡортостан Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте хәбәр итә. Сәнәғәтте үҫтереү фондының эксперт советы Башҡортостандың тағы ике проектын тормошҡа ашырыу өсөн ике льготалы займ биреүҙе (йылына биш процент менән) хупланы. Өфөлә илдә етештерелгән пассажир самолеттары өсөн газ турбинаһы двигателдәрен сығарыуға 300 миллион һум аҡса тотонолоуы ихтимал. Октябрьский ҡалаһында быраулау насостары өсөн инновациялы тығындар етештереүгә 116 миллион һум бүлеү ҡаралған.
Быға тиклем Сәнәғәтте үҫтереү фонды «Станкостроение» ғилми-етештереү берекмәһе менән займ килешеүенә ҡул ҡуйғайны. Ошо берекмә Стәрлетамаҡта һанлы идара итеү станоктары өсөн заманса корпустар етештереүҙе яйға һалырға ниәтләй. Займдың суммаһы — 235,3 миллион һум.
Белорет металлургия комбинатының проекты ла хуплау тапты. Ул ҡорос канаттар етештереүҙе күҙ уңында тота. Займдың суммаһы — 255,3 миллион һум.
2014 йылдың аҙағында Рәсәй сәнәғәтен яңыртыу, яңы производстволар ойоштороу һәм импортты алмаштырыуҙы тәьмин итеү өсөн Сәнәғәтте үҫтереү фонды булдырылды. 2015 йылдан фонд 62 проектҡа льготалы берлектә финанслау мөмкинлеге бирҙе. Займдарҙың дөйөм суммаһы 20,8 миллиард һум тәшкил итә.


text:
Учалыла Рөстәм Хәмитов мөмкинлектәре сикләнгән балаларҙың ата-әсәләре менән осраштыФото: Александр Данилов
Учалыла Рөстәм Хәмитов мөмкинлектәре сикләнгән балаларҙың ата-әсәләре менән осрашты
Учалыла Рөстәм Хәмитов мөмкинлектәре сикләнгән балаларҙың ата-әсәләре менән осраштыФото: Александр Данилов
Учалы районына эш сәфәре барышында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән балалар һәм үҫмерҙәр өсөн реабилитация үҙәге филиалында булды.
Реабилитация үҙәгенең Учалылағы филиалында 36 кеше, шул иҫәптән дүрт педагог, табип-педиатр, табип-психиатр эшләй. 2011 йылда стационар бүлек, йәғни 15 урынға иҫәпләнгән дүрт палата асылған. Реабилитация курсы 21 көн дауам итә. Көндөҙгө бүлектә лә 15 бала өсөн шундай уҡ реабилитация курсы ҡаралған. Ағымдағы йыл башынан алып реабилитация курсын 300-ҙән ашыу кеше үткән. Пациенттар араһында яңы тыуған сабыйҙар, балалар, 18 йәшкә тиклемге үҫмерҙәр бар.
Рөстәм Хәмитов мөмкинлектәре сикләнгән балаларҙың ата-әсәләре менән аралашты.
— Йәмғиәт, ниһайәт, ҡаты сирләгән балалар проблемаларына йөҙө менән борола башланы. Инфраструктура үҫешә, социаль объекттар, белем биреү учреждениелары төҙөлә. Учалылағы үҙәк Башҡортостанда иң яҡшы үҙәктәрҙең береһе булып тора, әммә ундайҙар әҙ. Реабилитация үҙәктәрен төҙөү зарур, башҡаса мәсьәләне хәл итеп булмай. Бындай балаларҙың проблемаларын «күңелгә яҡын алырға» кәрәк, — тине республика башлығы.
Президент иҫәпләүенсә, инвалид балалар менән эшләргә тейеш системаны билдәләү зарур.
— Мин инклюзив белем биреү яҡлы. Бындай балаларҙы йәмғиәттән айырырға кәрәкмәй, тип иҫәпләйем, — тине республика башлығы. Ситтән тороп белем биреүгә лә иғтибар бүлергә кәрәк. Алдағы йылда республикала электрон университет булдырыласаҡ.
Ата-әсәләр фекеренсә, балалар реабилитация үҙәктәрендә 18 йәшкә тиклем түгел, ә 21-гә тиклем булырға тейеш.
Был фекерҙе Башҡортостандың хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова ла хуплай.
— Башҡортостанда йәш инвалидтар өсөн реабилитация үҙәктәре юҡ. 18 йәштән һуң бала үҙ ҡарамағында ҡала. Ғәмәлдәге ҡануниәттә һәм «Социаль хеҙмәтләндереү тураһында»ғы закондың яңы редакцияһында бушлай медицина ярҙамы балаларға ғына күрһәтелә, — тине Ленара Иванова.
Рөстәм Хәмитов Башҡортостан парламенты депутаттарына мөрәжәғәт итеп, тейешле төҙәтмәләр индерергә тәҡдим итте.
Шулай уҡ Ленара Иванова фекеренсә, үҙәктәге нвалидтар һөнәри оҫталыҡ туплап, артабан үҙ көнөн үҙҙәре күрә алһын өсөн, һөнәри йүнәлеш биреү эшмәкәрлеген алып барырға кәрәк.
Бынан тыш, осрашыуҙа дарыуҙар һәм кадрҙар менән тәьмин итеү мәсьәләһе тикшерелде.
Сер түгел, бындай учреждениеларҙа хеҙмәткәрҙәр йыш алмашынып тора. Был ауыр эш шарттары һәм түбән хеҙмәт хаҡы менән аңлатыла.
Рөстәм Хәмитов инвалидтарҙы реабилитациялау программаһын әҙерләргә тәҡдим итте. Шул иҫәптән бындай үҙәктәрҙә эшләгән йәш белгестәр өсөн өҫтәмә түләүҙәр биреү, торлаҡ менән тәьмин итеү мөмкинлектәре һәм башҡа төрлө социаль гарантиялар ҡаралырға тейеш, тип иҫәпләй Башҡортостан Президенты.


text:
Фото:
Альберт Хөсәйенов: “Өфө һәм Сухум дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлеккә әҙер”
Фото:
Абхазияла БР Сәнәғәт һәм тышҡы бәйләнештәр министрлығы мәнфәғәтен күҙәтеүсе Альберт Хөсәйенов күптән түгел ошо республикала булып ҡайтты. “Башинформ “агентлығына биргән интервьюһында ул Абхазия өсөн бойондороҡһоҙлоҡто таныуҙан һуң тәүге йылдың нисек үтеүе, Рәсәй һәм уның төбәктәре, шул иҫәптән, Башҡортостан менән мөнәсәбәттәрҙең үҫеше хаҡында һөйләне.
– Билдәле булыуынса, был бәләкәй генә республика – Рәсәй сиктәре эргәһендә урынлашҡан сәләмәтләндереү учреждениелары тупланған ожмах мөйөшө. Совет йылдарынан алып, урындағы бюджеттың яҙмышы ял итеүселәр һәм туристарҙың һанына бәйле. Былтыр Кавказда август айында булып үткән ваҡиғалар йылы диңгеҙле, әкиәттәге шикелле тылсымлы һауаһы менән дан тотҡан Абхазияға барыуҙан күптәрҙе өркөттө кеүек ине. Ысынлап та, Рәсәй һәм Башҡортостан туристик фирмалары был республиканан баш тартҡан булып, отолдо. Әммә бында халыҡ килеүҙән туҡтамай. Мәҫәлән, быйыл Абхазияла 1,5 миллион кеше булған. Үткән йылдар менән сағыштырғанда был күберәк, ләкин совет йылдары заманында бында 3,5 – 4 миллион кеше сәләмәтлеген нығытҡан. Республикаға сит илдәрҙән күпләп киләләр. Был, үҙ сиратында, республикалағы тормош яйға һалына тигәнде аңлата. Йорттар төҙөлә, һәйкәлдәр реставрациялана. Сухумда, мәҫәлән, драма театры эргәһендә “Грифоны” фонтаны яңынан эшләй башланы, Дмитрий Гулиаға һәйкәл ҡуйылған.
Рәсәй бында тыныс тормош гаранты булып тора. Быйыл үткән эшлекле форумда күп мәсьәләләр ҡаралды. Владимир Путин, Абхазия иҡтисадына инвестициялар индереү мәсьәләһенә ҡағылып, Рәсәй инвесторҙарына бөтә нәмәне лә һатып алырға кәңәш итте. Абхазияла, мәҫәлән, башҡорт эшҡыуарҙарын көтөп кенә торалар. Сөнки беҙҙең республиканың абхаз–грузин һуғышы ваҡытында аҙыҡ-түлек менән ярҙам итеүен оноторлоҡ түгел.
Бөгөн диңгеҙ буйындағы беренсе линия тулыһынса тиерлек һатып алынған. Мәскәү, Краснодар һәм Ставрополье крайҙары, Свердловск, Новгород өлкәләре әүҙем. Башҡорт бизнесмендары өсөн дә бында берәй нәмә табыласаҡ. Мәҫәлән, Абхазия дәүләт университетының дүрт дөйөм ятағын тергеҙеүгә алырға була. Йәйен бында Башҡортостан уҡыу йорттары студенттары һәм мәктәп уҡыусыларын ял иттереүҙе шарт итеп ҡуйырға була. Мин вуздарға мөрәжәғәт итеп ҡараным, ләкин был осраҡта етди инвестор талап ителә.
Бынан тыш, тиҙҙән 2010 йылға курорт пландары төҙөлә башлансаҡ, туристик фирмаларҙың һуңламауын теләр инем мин.
Ғөмүмән, эшләргә теләк белдереүселәр өсөн эш күләме байтаҡ. Республиканан Абхазияға автобустар, троллейбустар һатырға була.
Хәйер, Өфө ҡалаһы хакимиәтенең тышҡы иҡтисади бәйләнештәр бүлеге начальнигы Руслан Мирсаяпов хәбәр итеүенсә, Сухумдан республиканың баш ҡалаһы менән тура бәйләнеш, хеҙмәттәшлек урынлаштырыу тураһында тәҡдим алынды. Хеҙмәттәшлек тураһында килешеү тейешле инстанцияларҙы үтеп, төҙәтмәләр индерелеп, тиҙҙән рәсми рәүештә ҡабул ителергә тейеш. Әлегә уның датаһы ла, ҡул ҡуйыласаҡ урын ла билдәле түгел. Документтың рәсми атамаһы – “Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы һәм Абхазия Республикаһы Сухум ҡалаһы араһында дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеү”.


text:
«Башкиргражданпроект» йәмғиәте Паралимпиясылар әҙерләү үҙәге проектын тамамлай
Ағымдағы йылдың июль аҙағында «Башкиргражданпроект» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте Паралимпиясылар әҙерләү үҙәге проектын тамамларға ниәтләй. Был турала «Башинформ» агентлығы хәбәрсеһенә предприятиеның баш архитекторы Илдар Ибраһимов хәбәр итте.
— Белгестәребеҙҙең төп көстәре ошо проект буйынса эшләүгә йүнәлтелгән, — тине ул.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Паралимпиясылар өсөн спорт әҙерлеге үҙәге Өфөнөң Затон биҫтәһендә Ҡамышлы урамында барлыҡҡа килергә тейеш. Төҙөлөш үҙе киләһе йылда башланасаҡ. Комплекс төрлө спорт төрҙәре менән шөғөлләнеү өсөн бер нисә залдан торасаҡ. Трибунала тамашасылар өсөн урындар иҫәбе – 1500. Ҡоролма шулай уҡ табип-тергеҙеү үҙәген һәм 200 урынлыҡ ҡунаҡхана төҙөүҙе күҙаллай.
Илдар Ибраһимов әйтеүенсә, был «Башкиргражданпроект» архитекторҙары көс түккән берҙән-бер спорт комплексы түгел. Әлеге ваҡытта «Өфө-арена»ның икенсе сираты һәм Стәрлетамаҡта төҙөлә башлаған Спорт һарайы өҫтөндә лә эш тамамланған.
Өфө компанияһы йәнә 15-17 октябрҙә Мәскәүҙә үтәсәк «Зодчество-2010» Бөтә Рәсәй конкурсына әҙерләнә. Был Рәсәй төбәктәре һәм ҡалалары проект институттары һәм ижади коллективтарының ҡала төҙөлөшө һәм архитектура буйынса эшмәкәрлеге һөҙөмтәһен бер юлы күреп булған берҙән-бер һәм иң ҙур күргәҙмә майҙансығы.
— Уҙған йылда «Башкиргражданпроект» вәкилдәре «2007-2009 йылдарҙағы архитектура эштәренә смотр-конкурс» номинацияһында өсөнсө урын алды, — тип һөйләне Илдар Ибраһимов. – Беҙҙе Өфөнөң Киров районы Цюрупа урамындағы эш үҙәге проекты өсөн билдәләнеләр. Беҙҙең компания был фестивалдә йыл һайын ҡатнаша. Әлеге ваҡытта заявка ебәргәнбеҙ һәм был юлы ла беҙҙе иғтибарһыҙ ҡалдырмаҫтар, тип өмөтләнәбеҙ.


text:
Республикала «Инновацион мөхит» юғары технологиялар йәрминкәһе үтәсәк
10 июлдә БР Фәндәр академияһында «Инновацион мөхит» юғары технологиялар йәрминкәһе үтә.
Республикала юғары технологиялы бизнес-проекттарҙың үҫешен әүҙемләштереү, инновацион проекттарҙың һөҙөмтәлелеген арттырыу йәрминкәнең төп маҡсаттары булып тора.
Бер майҙанда юғары технологиялар компаниялары вәкилдәре, перспективалы инновацион бизнес-проекттар авторҙары, шулай уҡ инновацион бизнесты үҫтереү буйынса эксперттар, финанс структуралары белгестәре һәм власть органдары вәкилдәре йыйыласаҡ, тип хәбәр иттеләр БР Фәнгә ярҙам итеү һәм уны үҫтереү фондының матбуғат хеҙмәтенән.
Йәрминкә программаһында – проекттар һәм идеялар күргәҙмәһе, юғары технологиялар компанияларының вакансиялар биржаһы, тематик докладтар. Бынан тыш, түңәрәк өҫтәлдәр, эшлекле бәйләнештәр биржаһы, мәғлүмәт-белем биреү күргәҙмәһе үткәреләсәк.
Сараны ойоштороусы булып төбәктең Сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрлығы, Башҡортостандың Фәндәр академияһы ярҙамында БР Фәнгә ярҙам итеү һәм уны үҫтереү фонды сығыш яһай.
Йәрминкә тураһында тулыраҡ мәғлүмәт www.startuprb.ru сайтында урынлаштырылған.


text:
Аҡмулланың васыятына тоғролоҡ һаҡлап, педагогия университетында элек-электән телдәрҙе өйрәнеүгә ҙур иғтибар бүленә. Мәҫәлән, унда үткән быуаттың 90-сы йылдарында башҡорт-төрөк бүлеге булдырылып, уңышлы эшләгәйне. Төркиәнән килгән йәштәр биш йыл буйына башҡорт тиҫтерҙәре менән бергә белем алды, йәмәғәт эштәрендә ихлас ҡатнашты. Һөҙөмтәлә улар беҙҙең телде, мәҙәниәтте, йолаларҙы, тормош шарттарын үҙенекеләй ҡабул итеп, һәр яҡлап һәләтле белгес булып сыҡты. Башҡорт студенттарын Төркиәгә сәйәхәткә алып бара торғайнылар.
Аҡмулланың васыятына тоғролоҡ һаҡлап, педагогия университетында элек-электән телдәрҙе өйрәнеүгә ҙур иғтибар бүленә. Мәҫәлән, унда үткән быуаттың 90-сы йылдарында башҡорт-төрөк бүлеге булдырылып, уңышлы эшләгәйне. Төркиәнән килгән йәштәр биш йыл буйына башҡорт тиҫтерҙәре менән бергә белем алды, йәмәғәт эштәрендә ихлас ҡатнашты. Һөҙөмтәлә улар беҙҙең телде, мәҙәниәтте, йолаларҙы, тормош шарттарын үҙенекеләй ҡабул итеп, һәр яҡлап һәләтле белгес булып сыҡты. Башҡорт студенттарын Төркиәгә сәйәхәткә алып бара торғайнылар.
Төбәк етәксеһе Куба Республикаһының Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Хуан Вальдес Фигероа менән эшлекле осрашыу үткәрҙе. Унда иҡтисад өлкәһендә мөнәсәбәттәр булдырыу мөмкинлеге тикшерелде. Илсе Рөстәм Хәмитовты 4 – 10 ноябрҙә Гаванала үткәреләсәк халыҡ-ара “FIHAV-2012” йәрминкәһендә ҡатнашырға саҡырҙы.
Республика Президенты ла Куба делегацияһын Башҡортостанда көтәсәктәрен белдерҙе.
— Берлектәге проекттарҙы башлау өсөн был яҡшы аҙым буласаҡ, — тине Рөстәм Хәмитов.
Ә ғилми-тикшеренеү институты менән ентекле таныштырып тороу кәрәкме икән? Юҡтыр, моғайын. Республикабыҙҙа йәшәүселәр генә түгел, илдең башҡа төбәктәренән дә уның тупһаһы аша атлап ингәндәр байтаҡ. Һәр кемде һауығыуға өмөт һәм ышаныс әйҙәй. Шуныһы һөйөндөрә: өмөттәре аҡлана, ышаныстары нығый. Шуға ла институт поликлиникаһына йылдың барлыҡ миҙгелендә лә иртә таңдан ашығыусылар бихисап. Элегерәк күҙ сирҙәренән нигеҙҙә өлкән йәштәгеләр яфаланһа, һуңғы осорҙа йәштәр араһында ла насар күреүселәр ишәйә. Ә был ғалимдарҙы айырыуса хәүефләндерә. Шуға ла дауалауҙың һөҙөмтәле алымдарын йылдамыраҡ табырға ынтылалар, ә эҙләнеүҙәре офтальмология өлкәһендәге яңы асыштарға килтерә. Мәҫәлән, былтыр Рәсәй клиникаларында ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырған нанотехнология, йәғни күҙ мөгөҙсәһендәге сирҙәрҙе дауалауҙа ҡулланылған “УФалинк” аппараты менән “Декстралинк” препараты сираттағы ҙур ҡаҙаныш булды.
– Дөйөм дәүләт сәйәсәте – оптимизация һеҙгә лә ҡағылды: райондарҙың почта бүлексәләре берләште. Был төбәктәрҙә уларҙың һаны кәмей тигәнде аңлатамы, кешеләрҙең көндәлек ғәмәлдәрендә сағыламы? Ниндәйҙер мәсьәләне хәл итеү өсөн күрше районға, ҡалаға барып йөрөү бәғзеләрҙең тормошон ҡатмарлаштыра түгелме?
– Почталарҙы ҡушыу, тәүге сиратта, административ аппаратты тотоуға киткән сығымдарҙы кәметеү һәм бер үк хеҙмәттәрҙе ҡабатламау йәһәтенән тормошҡа ашырыла.
Шуныһына иғтибар итәйек: «Ҡош юлы» башланғанға тиклем унда үҙенең һәләтен, ижади ҡеүәтен һынап ҡараған алтмыштан ашыу егет һәм ҡыҙҙың бер-икәүһе генә киң йәмәғәтселеккә ниндәйҙер кимәлдә таныш ине. Ейәнсура районының Һүрәм йылғаһы буйына республиканың төрлө ауыл һәм ҡалаларынан, күрше өлкәләрҙән ике меңдән ашыу кешене йыйған гала-концертҡаса бәйгеселәрҙең күптәре йөрәктәрҙе әсир итеп, «йондоҙ»ға әйләнеп өлгөрҙө.
“Шоңҡар” журналы редакцияһы менән Башҡортостан радиоһының “Юлдаш” мәғлүмәт һәм йыр-моң каналы ойошторған бәйгенең шарттары ябай ғына: гитарала уйнап, башҡортса йырлағаныңды видеоға төшөрәһең дә Интернеттағы «Бәйләнештә» сайтында урынлаштыраһың.
Ошо уҡ көндө Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Рәсәй Фәндәр академияһы академигы, Донъя әҙәбиәте институты директоры Александр Куделин менән осрашты. Ул Өфөгә Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының 80 йыллыҡ тантанаһына килгән.
...2 июндә тәүәкәстәр һабантуйға йыйылған. Көн эҫе булғас, Илдар Усманов һәм уға ҡунаҡҡа ҡайтҡан Әбйәлил егете Иҙел Әхмәтҡужин йылға буйына төшә. Унда ситтән бер төркөм кеше ял иткән була, араларынан берәү кәмәлә балыҡ ҡармаҡлаған. Ошо урында ике яҡтың да һөйләгәндәре бер-береһенән ҡырҡа айырыла.
"Комсомольская правда" гәзитендә шулай тип яҙалар: "Беҙ, биш ғаилә, балаларыбыҙ һәм ҡатындарыбыҙ менән ял итергә килдек.
Дүшәмбе – әүҙем көн. Ҡарашығыҙҙы үҙгәртеү, уйланыу өсөн уңайлы мәл. Көтмәгәндә хыялдарығыҙ тормошҡа ашасаҡ. Шишәмбе көндөң беренсе яртыһында хәл итәһе мөһим мәсьәләләрҙе кисектереп тороғоҙ, уларҙы төштән һуң хәл итеү хәйерлерәк. Электр йыһаздары һәм ут менән һаҡ булығыҙ.
ПОНЕДЕЛЬНИК
ПЕРВЫЙ КАНАЛ
05.00 “Доброе утро”
09.00 Новости
09.05 “Контрольная закупка”
09.40 “Женский журнал”
09.50 “Жить здорово!”
10.55 “Модный приговор”
12.00 Новости (с субтитрами)
12.25 “Женский доктор”. Сериал.


text:
Геомәғлүмәт технологиялары буйынса конференция үтә
Бөгөн Өфөлә "АМАКС Турист отель" ҡунаҡхана комплексының конференциялар залында асылған "Муниципаль идаралыҡта геомәғлүмәт технологиялары" Бөтә Рәсәй конференцияһында Рәсәйҙең дүрт тиҫтәгә яҡын ҡалаларынан — Санкт-Петербургтан алып Владивостокка тиклем — вәкилдәр йыйылған.
Был өсөнсө ошондай форум. Тәүге икәүһе Череповецта һәм Волгоградта үтте. Сираттағы конференцияны үткәреү урыны геомәғлүмәт технологияларын индереү планында теге йәки был ҡаланың тәжрибәһе унда ҡатнашыусыларға ни тиклем ҡыҙыҡлы булыуына ҡарап һайлана. Башҡортостан — бигерәк тә Өфө — тәжрибәһе ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра, шуға күрә уны ҡарауға 1 апрелдә тотош көн программаһы арналасаҡ.
Форумда геомәғлүмәт технологияларын файҙаланыу муниципаль идаралыҡты үҫтереүҙең мөһим йүнәлештәренең береһе булараҡ ҡарала. Һәр эшмәкәрлектең нигеҙендә мәғлүмәт ята. Уңыштың яртыһы — мәғлүмәттәрҙең тулылығы һәм улар менән эш итеү уңайлылығы.
Был өлкәлә хәл ителмәгән проблемалар байтаҡ әле. Атап әйткәндә, мәғлүмәттәрҙе һаҡлау өсөн берҙәм стандарт юҡ: төрлө ведомстволарҙа төрлө программа саралары файҙаланыла, һәм был мәғлүмәт менән алмашыу процесын ҡатмарлаштыра. Урындағы кимәлдә эш тейешенсә ҡуйылмаған. Техник мәсьәләләр ҙә етерлек. Бөтә был мәсьәләләр өс көн буйына Өфөлә тикшереләсәк. Форум программаһында — пленар ултырыштар, дискуссиялар, техник экскурсиялар һәм оҫталыҡ кластары.


text:
Архангел районының йәш парламентарийҙары Йәштәр сәйәсәтен үҫтереү программаһын әҙерләй
Архангел районында муниципаль район Советы ҡарамағындағы Йәштәр советының 2013 йылдағы тәүге ултырышы үтте. Көн тәртибенә 2020 йылға тиклем Башҡортостан Республикаһында йәштәр парламентаризмын үҫтереү концепцияһына бәйле һорауҙар сығарылды. Ултырышта Йәштәр советының 2013 йылға эш планы раҫланды, тип хәбәр иттеләр район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән.
Бөгөнгө көндә районда йәштәр сәйәсәтен үҫтереү программаһын формалаштырыу буйынса әүҙем эш алып барыла. Ул 2017 йылға тиклем иҫәпләнгән. 1 мартҡа тиклем Йәштәр советы ағзалары программаға үҙ тәҡдимдәрен индерә ала.
Ултырышта район үҙәге Архангел ауылының белем биреү учреждениелары етәкселәре ҡатнашты. Йәштәр советы ағзалары педагогтарға ауыр холоҡло үҫмерҙәр менән эшләү һәм улар араһында хоҡуҡ боҙоу осраҡтарын иҫкәртеү буйынса мониторинг үткәрергә тәҡдим ите.
Сарала шулай уҡ йәш белгестәрҙе ауылға ҡайтарыу мәсьәләһе, уны хәл итеү юлдары тикшерелде. Ә ағымдағы йылдың апрелендә Совет ағзалары эшҡыуарлыҡты, фермерлыҡты, шәхси ярҙамсы хужалыҡтарҙы үҫтереү буйынса республика йәштәр семинарында ҡатнашасаҡ.


text:
«Яулайһы үрҙәр бар әле...»
Уҡытыусы белем биреүҙе тәрбиә эше менән тығыҙ бәйләнештә алып бара. Ысын педагог һәм тәрбиәсе, шиғыр ятлатһынмы, йыр өйрәтһенме, кѳн һайын баланың рухын үҫтереү, белемен арттырыу, уны шәхес итеп тәрбиәләүгә ҙур тырышлыҡ һала.
Шуныһы ҡыуаныслы, районыбыҙҙа эшен яратҡан, үҙ һөнәренең оҫтаһы булған, белемле, тәжрибәле уҡытыусылар һәм тәрбиәселәр бихисап. Район-ҡала педагогтары балаларға белем биреү менән генә сикләнмәй, улар төбәктәге социаль әһәмиәтле сәйәси һәм мәҙәни сараларҙы үткәреүҙә уңыштарға өлгәшә, төрлө кимәлдәге һөнәри конкурстарҙа ҡатнаша, уҡыусыларын ярыштарға, олимпиадаларға әҙерләй.
Уларҙың фиҙаҡәр хеҙмәте йыл да юғары баһалана. Йәш быуынды намыҫлы, белемле итеп үҫтереүгә бөтә көсөн һалған, ижади эшләгән бер төркөм уҡытыусылар, тәрбиәселәр, алдынғы уҡыусылар наградаларға, маҡтаулы исемдәргә лайыҡ булды. Уларҙы уҡытыусыларҙың август кәңәшмәһендә тантаналы шарттарҙа билдәләп үттеләр. Бүләкләнеүселәр араһында Яныбай Хамматов исемен- дәге башҡорт гимназияһының тәрбиә эше буйынса директор урынбаҫары Рәйлә Сәғитулла ҡыҙы Минһажева ла бар.
Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө сәнғәт институтын тамамлаған Рәйлә Сәғитулла ҡыҙы 1997 йылдан бирле Яныбай Хамматов исемендәге башҡорт гимназияһында балаларҙы музыка серҙәренә өйрәтә. Музыка уҡытыусыһы ике тиҫтә йылға яҡын гимназистарға йыр дәрестәрен биреү менән бер рәттән хор, вокал түңәрәктәре лә алып бара. Ошо йылдар дауамында тәжрибәле музыка белгесе әллә күпме талантлы алмаш үҫтерҙе, уның башланғысы аҫтында байтаҡ уҡыусылары сәнғәт юлын һайланы. Гимназияла һәр сара Рәйлә Сәғитулла ҡыҙы һәм уның йыр- моңға ғашиҡ уҡыусылары ҡатнашлығында үтә. Уҡыусылары төрлө конкурстарҙа лайыҡлы урындар яу- лай, остаздары йөҙөнә ҡыҙыллыҡ килтермәй. Киң күләмле сараларҙы әҙерләп үткәреүгә бар көсөн һалып эшләй тәжрибәле уҡытыусы.
Уның йөҙөндә һәр саҡ йылма- йыу балҡый, бер ҡасан да асыулы ҡарашын, уҫал сағын күрмәҫһең. Үҙенә мөрәжәғәт иткән һәр кемде сабыр ғына тыңлап, мәсьәләләрен хәл итергә ярҙамлашырға, һорау- ҙарына яуап бирергә әҙер. Ә бит уның иңенә шундай яуаплы һәм ҡатмарлы эш йөкмәтелгән. 2010 йылдан тәрбиә эше буйынса директор урынбаҫары эшен башҡарыуы, шул уҡ ваҡытта уҡытыусыларҙың, ата- әсәләрҙең өмөтөн һүндермәй, ышанысын аҡлауы еңел түгелдер. Әммә Рәйлә Минһажева үҙенә йөкмәтелгән бурысты яратып, бөтә күңелен һалып эшләй һәм башҡаларҙан да шуны талап итә.
Рәйлә Сәғитулла ҡыҙы Минһа- жеваға Рәсәй Федерацияһының Мәғариф һәм фән министрлығы тарафынан тапшырылған Почет грамотаһы беренсеһе һәм һуңғыһы түгел. Тәжрибәле уҡытыусы Башҡортостан Республикаһы Мәғариф һәм фән министрлығының Почет грамотаһы менән билдәләнгән, ул - Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы.
- Быйылғы уҡыу йылында ла матур пландар, алдыбыҙға юғары талаптар ҡуйып, ата-әсәләр, балалар менән бергә ең һыҙғанып эшкә тотондоҡ. Ғаилә, ата-әсә, уҡытыусы, мәктәп бер уй менән эшләгәндә генә баланың киләсәге яҡшы буласаҡ. Хеҙмәтемә юғары баһа алыуыма шатмын. Шулай ҙа тынысланырға уйламайым, яулайһы үрҙәр бар әле. Ул артабан да һөҙөмтәлерәк эшләргә дәрт-көс бирә, шул уҡ ваҡытта яуаплылыҡ ѳҫтәй. Коллегаларыма, уҡыусыларыма рәхмәтлемен, - ти мәғариф алдынғыһы.
Э.Хәмзина.


text:
Фото:
Төньяҡ-көнбайыш райондарҙа экомобиль 2400-ҙән ашыу терегөмөшлө лампа йыйҙы
Фото:
Терегөмөшлө изделиелар ҡабул итеүсе Башҡортостандағы берҙән-бер күсмә пункт – экомобиль Ағиҙелдә, Яңауылда һәм Нефтекамала 2400-ҙән ашыу терегөмөшлө лампа һәм градусник йыйған.
«Башинформ» агентлығына «Тәбиғәт» дәүләт унитар предприятиеһы инженер-экологы Альбина Шәмсетдинованың хәбәр итеүенсә, рейд һөҙөмтәһендә экомобиль менән Башҡортостандың төньяҡ-көнбайыш райондары халҡынан ҡабул ителгән изделиеларҙың күбеһе – люминесцент лампалар. Уларҙы халыҡ 2280 дана тапшырған. Ҡалғандары – энергия һаҡлаусы лампалар һәм градусниктар.
Альбина Шәмсетдинова әйтеүенсә, терегөмөшлө изделиелар тапшырыуҙа Нефтекама халҡы әүҙемлек күрһәткән. Улар 1500-ҙын ашыу әйбер тапшырған.
Экомобиль менән йыйылған әйберҙәрҙең барыһы ла Стәрлетамаҡҡа махсус хәүефле ҡалдыҡтарҙы утилләштереү учаскаһына ебәрелгән. Хәтерегеҙгә төшөрәйек, төньяҡ-көнбайыш райондарға рейдҡа экомобиль 2012 йылда тәүге тапҡыр сыҡты. «Тәбиғәт» дәүләт унитар предприятиеһынан хәбәр итеүҙәренсә, 2011 йылда экомобиль республика буйынса 30-лаған рейд яһаған һәм халыҡтан ете меңдән ашыу люминесцент һәм энергия һаҡлаусы лампалар йыйып алған.


text:
Ирек Зарипов — Башҡортостан Дәүләт Йыйылышының спорт буйынса эксперт советы рәйесе Фото: Олег Яровиков
Ирек Зарипов — Башҡортостан Дәүләт Йыйылышының спорт буйынса эксперт советы рәйесе
Ирек Зарипов — Башҡортостан Дәүләт Йыйылышының спорт буйынса эксперт советы рәйесе Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 15 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Депутат Ирек Зарипов Башҡортостан Дәүләт Йыйылышының Мәғариф, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр сәйәсәте буйынса комитеты ҡарамағындағы спорт буйынса эксперт советы рәйесе итеп һайланды. 14 апрелдә үткән ултырышта совет ағзалары шундай ҡарар ҡабул итте. Александр Семак совет рәйесе урынбаҫары булып ҡала, тип билдәләнеләр республика парламентының матбуғат хеҙмәтендә.
Ирек Зариповтан башҡа, яңы эксперттар араһында билдәле спортсы Оксана Савченко, РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры Евгений Емельянов, Башҡортостандың йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры кәңәшсеһе Марат Сабитов бар.
Ултырышта ҡатнашыусылар республикала күмәк спортты һәм юғары ҡаҙанышлы спортты үҫтереү мәсьәләләрен тикшерҙе, артабанғы осрашыуҙар өсөн мөһим темаларҙы билдәләне. Киләһе ултырыш ГТО программаһын индереү проблемаларына арналасаҡ.


text:
Ласло Паал
Ласло Паал (венг. László Paál, 30 июль 1846, Зәм ау. (хәҙерге румын Хунедоараһы төбәгендә, Трансильвания) — 4 март 1879, Шарантон-ле-Пон, Франция) — мажар рәссам-пейзажисы һәм импрессионисы. Барбизон мәктәбе вәкиле.
Йөкмәткеһе
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1864—1866 Вена һынлы сәнғәт академияһында рәсем сәнғәтенә өйрәнә. Немец рәссамы Альберт Циммермандың уҡыусыһы.
1869 йылда тәүгә үҙенең ҡайһы бер эштәрен Мюнхендәге күргәҙмәгә ҡуя. 1870 йылда Нидерландыға сәйәхәт ҡыла, шул уҡ йылда яҡын дуҫы һәм теләктәше мажар живописецы Михай Мункачи тәҡдиме менән белем алыуын дауам итеү өсөн дюссельдорф һынлы сәнғәт Академияһына уҡырға инә.
1873 йылдан Паал рәссам-барбизонлылар колонияһында йәшәй. Париж Салонында ҡатнаша. 1873 йылда унда «Закат»(«Ҡояш батышы») картинаһы өсөн бүләккә лайыҡ була.
1874 йылдан — Дюссельдорф рәссамдар ассоциацияһы ағзаһы.
1879 йылда вафат була. Ижад йылдары осоронда 65-кә яҡын картина яҙа. Вафатынан һуң уның эштәре 1880 йылда Парижда үткән аукционда һатыла.
Ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Белгестәр һәм тәнҡитселәр фекеренсә, Паал тәбиғәтте көсөргәнешле хис-тойғолар һәм темперамент аша һүрәтләй ала. Рәссамдың живопись манералары Мункачиҙағы кеүек хисле һәм әүҙем. Төҫтәр алышыныуы драматик һәм киҫкен. Уның пейзаждарындағы тәбиғәт мәңгелек хәрәкәт һәм үҙгәрештәр менән һуғарылған. Тәбиғәттең был туҡтауһыҙ хәрәкәтен тойомлауҙы рәссам темпераментлы яҙыу манераһы аша башҡара. Шул уҡ ваҡытта Паал пейзаждарында импрессионистарса еңелсә ҡабул итеүҙең әҫәре лә юҡ. Бер туҡтауһыҙ үҙгәреш кисереүҙе тойорға булышҡан уның тәбиғәт күренештәре үҙенең әйбер билдәләнешендә, пластик бөтөнлөктә матди хәлдә ҡала.


text: Илебеҙҙең мәғариф системаһы һуңғы йылдарҙа реформа артынан реформа кисерә. Берҙәм дәүләт имтихандарын булдырыу хаҡында хәбәр таралғас, йәмәғәтселек байтаҡ ҡына шаулап алғайны. Заман менән бергә атлаусылар үҙгәреште хупланы, ә мәсьәләнең айышына төшөнөп етмәгәндәр утҡа кәрәсин һибеүен дауам итте. Эт өрөп торор, бүре йөрөп торор тигәндәй, ете йыл тирәһе тәжрибә үткәргәндән һуң, ниһайәт, депутаттар БДИ тураһында закон ҡабул итте. Яңы системаның уңайлы яҡтарын балалары БДИ тапшырған ата-әсәләр тойғандыр инде. Төбәктәрҙә үткәрелгән социологик тикшеренеү шуны күрһәткән: уртаса алғанда, йөҙ студенттың 90-ы БДИ-ны хуплай, алтауһы ниҙер әйтергә ҡыйынһына, бер нисәһе генә ҡаршы фекерен белдерә. Ҡыҫҡаһы, халыҡтың күпселеге яңылыҡтан бик тә ҡәнәғәт. Элекке шикелле үҫмер ике урында – мәктәптә лә, юғары уҡыу йортонда ла – имтихан тапшырып ыҙа сикмәй, ә аттестаттағы билдәләре буйынса артабан ҡайҙа уҡырға теләһә, шунда юллана.


text:
Башҡортостанда яңы өлгөләге 8000 һунарсы билеты бирелгән
Берҙәм федераль өлгөләге яңы һунарсы билеттарына күсеү һунарсылар өсөн 2011 йылдағы мөһим ваҡиғаларҙың береһе булғандыр, моғайын. Бөгөн БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының Йәнлектәр донъяһын һаҡлау буйынса идаралығында үткән йомғаҡлау кәңәшмәһендә хәбәр итеүҙәренсә, был маҡсатҡа республика бюджетынан ике миллион һум аҡса бүленгән.
— Әлеге ваҡытта республиканың Йәнлектәр донъяһын һаҡлау буйынса идаралығы менән берҙәм федераль өлгөләге һигеҙ мең һунарсы билеты бирелгән. Һунарсылар тураһындағы мәғлүмәт дәүләт һунарсылыҡ хужалығы реестрына индерелгән, — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат секретары Нина Никандрова.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, берҙәм федераль өлгөләге һунарсы билеты — мөҙҙәте сикләнмәгән һәм бөтә ил биләмәләрендә ҡулланырға мөмкин булған документ. Билеттарҙы алмаштырыу һәм яңыһын алыу процесында һунарсылар тураһындағы мәғлүмәт берҙәм дәүләт һунарсылыҡ хужалығы реестрына индерелә. Был төбәктәге һунарсыларҙың аныҡ иҫәбен алырға мөмкинлек бирәсәк. Һунарсы билеттарын алмаштырыу һәм яңыларын биреү бушлай башҡарыла. Иҫке һунарсы билеттары 2012 йылдың 1 июленә тиклем ғәмәлдә буласаҡ.


text:
Өфө Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы саммитын үткәреүгә дәғүә итә
Өфө 2014 йылда Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы саммитын үткәреү хоҡуғын алыуға дәғүә итә. Был мәсьәлә буйынса беҙҙең дәүләт башлығы менән килешеүгә өлгәшелгән. Был турала Өфө ҡала Советы депутатлығына кандидаттар менән осрашыуҙа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов хәбәр итте.
— Әммә процедура ярайһы ҡатмарлы, Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы ағзалары менән өҫтәмә һөйләшеп килешеүҙе талап итә, — тине ул. — Шуға күрә ҡарар тиҙ арала булмаясаҡ. Шулай ҙа был саммитты үҙебеҙҙә үткәреүгә ирешербеҙ, тип ышанабыҙ.
Әгәр Өфө саммит үткәреүгә хоҡуғын яҡлай алһа, был ҡала һәм республика имиджына ныҡ йоғонто яһаясаҡ. Өфө бөтә донъяла танылыу аласаҡ, уны алыҫ сит илдәрҙә беләсәктәр. Был ҡала үҫешенә яңы этәргес бирәсәк, уға инвестициялар йәлеп итеү, инфраструктураһын яҡшыртыу мөмкинлеге бирәсәк.


text:
Өфөлә БРИКС саммитының төп саралары башлана
ӨФӨ, 2015 йыл, 9 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Бөгөн Өфөлә саммиттарҙың төп саралары, шул иҫәптән БРИКС-тың профсоюз ойошмалары вәкилдәре һәм Эшлекле совет менән осрашыуҙар ҡаралған. ТАСС мәғлүмәттәре буйынса, саммиттың программаһы аҙ һәм күп кеше ҡатнашлығындағы ике сессияны күҙ уңында тота. Тәүгеһендә дәүләт башлыҡтары мөһим донъяуи мәсьәләләр, шул иҫәптән Украиналағы, Грециялағы хәлдәр һәм «Ислам дәүләте» террористик төркөмөнә ҡаршы көрәш буйынса фекер алышырға ниәтләй.
Һөйләшеүҙәр барышында биш илдең лидерҙары сәнәғәт, технологик һәм финанс кооперацияһын киңәйтеү мөмкинлектәрен, Яңы Үҫеш банкын һәм БРИКС-тың Валюталар резервы берекмәһен сафҡа индереү буйынса эште тикшерәсәк.
Киңәйтелгән ултырыш берлектәге документтарға, шул иҫәптән Өфө декларацияһына һәм Эшмәкәрлек планына ҡул ҡуйыу тантанаһы менән тамамланасаҡ. Декларацияла донъяла барған сәйәси һәм иҡтисади хәлдәргә баһа биреләсәк.


text:
1 июлдән илдә хеҙмәткә түләүҙең минималь күләме 7500 һум тәшкил итәсәк Фото: Олег Яровиков
1 июлдән илдә хеҙмәткә түләүҙең минималь күләме 7500 һум тәшкил итәсәк
1 июлдән илдә хеҙмәткә түләүҙең минималь күләме 7500 һум тәшкил итәсәк Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 3 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
2016 йылдың 1 июленән хеҙмәткә түләүҙең минималь күләме 7500 һум тәшкил итәсәк. Рәсәй Президенты Владимир Путин хеҙмәткә түләүҙең минималь күләмен арттырыу тураһындағы законға ҡул ҡуйҙы. Тейешле документ рәсми хоҡуҡи мәғлүмәт порталында баҫылған.
Хеҙмәткә түләүҙең минималь күләмен арттырыу 1 миллион самаһы хеҙмәткәргә ҡағыла. Уларҙың 87 проценты — дәүләт һәм муниципаль учреждениеларҙа, 13 проценты иһә дәүләткә ҡарамаған иҡтисад секторында эшләй.
2016 йылдың 1 ғинуарында хеҙмәткә түләүҙең минималь күләме 4 процентҡа арттырылды һәм 6204 һум тәшкил итте. 17 майҙа Дәүләт Думаһы законды ҡабул итте һәм 25 майҙа Федерация Советы уны хупланы.


text:
Һөйөү – ғүмерҙең саф алтыны, алмай уны йылдар ялҡыны
13 февраля 2018 йыл | Йәмғиәт
Йәш сағында мөхәббәт ғазаптарын кисермәгән егет-ҡыҙ бармы икән? Мөхәббәт һүҙен ишетеү менән бик алыҫта ҡалған үҫмер йылдарым аҡ томандай булып күҙ алдыма килә.
Эй, мөхәббәт, бейек тауҙарға, сикһеҙ офоҡтарға, тәрән диңгеҙҙәргә, сәскәле болондарға тиңләр инем мин һине. Кешелек тарихында донъя сәнғәтенең иң яҡшы әҫәрҙәрен тыуҙырыуға рухландырыусы көс һин, мөхәббәт, легенда һәм йырҙарҙа һине данлап, маҡтап телгә алалар. Һин әҙәм затын берсә ғазап утында яндыраһың, берсә батырлыҡҡа, изгелеккә өндәйһең, күңелдә яуызлыҡҡа, насарлыҡҡа урын ҡалмайҙыр ул. Әҙәм балаһын бөйөк еңеүҙәргә әйҙәүсе көс тә һин. Һинең алдыңда буйһонмаған, сихри ҡөҙрәтеңә табынмаған кем бар икән? Кеше ғүмеренең сәскәле яҙы, иң гүзәл миҙгеле – йәшлек, күңелдәрҙә яңы бөрөләнеп кенә килгән таң ысығы һымаҡ саф тойғоларға хыянат итеүҙе лә яратмайһың һин, мөхәббәт. Ғашиҡ булыу – күңелгә дәрт, көс өҫтәп, батырлыҡҡа илтә, тормош матурлығын аңларға, үҙ яҡындарыңа (ата-әсәгә) һәм башҡа туғандарыңа мәрхәмәтле булырға күңелдә изге тойғолар уятаһың, маҡсаттарға ирешеү өсөн көрәшергә, ауырлыҡтарҙы еңергә өндәйһең һин, мөхәббәт.
Күптәрҙе бәхетле итеүсе, хаталарҙы, хыянатты күрә алмаусы ла һин, мөхәббәт. Тормош диңгеҙендә дөрөҫ йүнәлеш алыу өсөн дә кәрәк һин. Һөйөү, ғашиҡ булыу – изге нәмә, ул бөтә ваҡлыҡтарҙан өҫтөн, юғары, мөғжизәләр тыуҙырыуға ярҙам итә.
Донъялағы бөтә матурлыҡ та һинән яралған бит, мөхәббәт. Ләкин һуңғы йылдарҙа саф мөхәббәт һүҙе төҫһөҙләнә, үҙенең исемен, дәрәжәһен юғалта барған кеүек. Хәҙерге заман йәштәре Интернетта бер-ике осрашып танышыу менән гражданлыҡ никахы тип, тиҙ генә бергәләшеп йәшәй башлайҙар. Бындай тормош тиҙ тарҡала. Юҡ-бар сәбәптәр табып, рух көсө нығып етмәгәндәр мөхәббәткә еңел ҡарай, был бит һинең ғүмерлек яҙмышың.
Бөгөн димләү, яусылау һөҙөмтәһендә
донъя ҡороусылар бик һирәк осрай. Йәштәр ғәҙәттә бер-береһен һөйөп ҡауыша, ләкин төрлө сәбәптәр арҡаһында бәхетле йәшәп китә алмай, берәүҙәр бер-береһен аңламаһа, икенселәр араһына ингән нахаҡ һүҙҙәр - бер-береһен рәнйетеү арҡаһында тормоштары боҙола. Һөҙөмтәлә, балалар етем үҫә. Ошондай ваҡытта көслө рухлы булып, ғәфү үтенешеп, мөхәббәтте һаҡлап ҡалырға кәрәктер ул.
Был ғүмерҙең әҙәм балаһына бер генә килгәнен аңлап:
Ап-аҡ һөйөүҙе таплама берүк,
Изге хистәрҙе таптама берүк,
Ташлама мине, ташлама, бәғерем,
Ташлама берүк! – тип әйтке килә.
Йәшлектәге үкенесле, ғазаплы уйҙар һин, мөхәббәт. Күңелдәрҙә көҙгө ҡыр кеүек моңһоу бушлыҡ ҡалдырыусы ул һин, мөхәббәт. Ә шулай ҙа тыуған илеңә, халҡыңа, ата-әсәңә һәм яҡын туғандарыңа булған һөйөү иң көслөһөлөр ул.
Хәҙерге заманда мөхәббәттең "м” хәрефе лә булмаған ҡайһы бер ҡыҙҙар байлыҡ, аҡса, затлы йыһазлы фатирҙарға алданып, хатта атаһы йәшендәге ир-егеттәргә "кейәүгә сығып”, сит илгә китәләр. Бәғзеләре алдатҡыс ялтырауыҡтар, буш вәғәҙәләргә ышанып, үҙен ныҡ кәмһетә һәм үҙенә тиң булмаған бизнесмендар менән йәшәй, уртаҡ балаһын бүлешә алмай, үҙ иленә кире ҡайтыу өсөн күпме ғазаптар кисерергә тура килә был ҡыҙ балаға. Шуға ла алтын-көмөш сыҡҡан ерҙән тыуған-үҫкән ил артыҡ тигәндәр бит. Элгәре ата-бабаларыбыҙ никахлашыу өсөн егет һәм ҡыҙҙың ете быуын нәҫелен тикшереп биреп-алғандар. Ә сит-яттарға ышанып ғаилә ҡорғандар бәхетһеҙ һәм ғүмерһеҙ була. Уны телевизорҙан күрһәтеп, йәштәргә аңлатыуҙар ҙа алып баралар бит.
Үҙ милләтең менән парлашып, үҙ илеңә хеҙмәт итеп, матур ғына тормош юлы үтеп тә, тормошта үкенестәр, хаталар була әле ул, сөнки тормош бик ҡатмарлы һәм ауыр бит ул.
Йәшлек хаталандыра, шуға ла мәктәп программаһында мөхәббәт, тормош ҡороуға әҙерлек тураһында дәрес булдырылһа ине, сөнки хәҙерге заманда 14-15 йәшлек ҡыҙ балалар сабый ғына көйөнә әсәй булып тормош башлайҙар. Улар үҙҙәре лә балалыҡтан сығып етмәйенсә сабыйын тәрбиәләп үҫтерә аламы ла, тормош юлында осраған кәртәләрҙе үтә аламы? Мөхәббәт һүҙе матур, уны саф килеш һаҡлай ҙа белергә кәрәк. Ә шулай ҙа, әллә төпһөҙ даръя микән, мөхәббәт тигәндәре? Даръяла батып юғалмаҫҡа, тормош карабына дөрөҫ йүнәлеш алырға кәрәктер ул.
Әминә ВАХИТОВА.
Өфө ҡалаһы.
Эй, мөхәббәт, бейек тауҙарға, сикһеҙ офоҡтарға, тәрән диңгеҙҙәргә, сәскәле болондарға тиңләр инем мин һине. Кешелек тарихында донъя сәнғәтенең иң яҡшы әҫәрҙәрен тыуҙырыуға рухландырыусы көс һин, мөхәббәт, легенда һәм йырҙарҙа һине данлап, маҡтап телгә алалар. Һин әҙәм затын берсә ғазап утында яндыраһың, берсә батырлыҡҡа, изгелеккә өндәйһең, күңелдә яуызлыҡҡа, насарлыҡҡа урын ҡалмайҙыр ул. Әҙәм балаһын бөйөк еңеүҙәргә әйҙәүсе көс тә һин. Һинең алдыңда буйһонмаған, сихри ҡөҙрәтеңә табынмаған кем бар икән? Кеше ғүмеренең сәскәле яҙы, иң гүзәл миҙгеле – йәшлек, күңелдәрҙә яңы бөрөләнеп кенә килгән таң ысығы һымаҡ саф тойғоларға хыянат итеүҙе лә яратмайһың һин, мөхәббәт. Ғашиҡ булыу – күңелгә дәрт, көс өҫтәп, батырлыҡҡа илтә, тормош матурлығын аңларға, үҙ яҡындарыңа (ата-әсәгә) һәм башҡа туғандарыңа мәрхәмәтле булырға күңелдә изге тойғолар уятаһың, маҡсаттарға ирешеү өсөн көрәшергә, ауырлыҡтарҙы еңергә өндәйһең һин, мөхәббәт.
Күптәрҙе бәхетле итеүсе, хаталарҙы, хыянатты күрә алмаусы ла һин, мөхәббәт. Тормош диңгеҙендә дөрөҫ йүнәлеш алыу өсөн дә кәрәк һин. Һөйөү, ғашиҡ булыу – изге нәмә, ул бөтә ваҡлыҡтарҙан өҫтөн, юғары, мөғжизәләр тыуҙырыуға ярҙам итә.
Донъялағы бөтә матурлыҡ та һинән яралған бит, мөхәббәт. Ләкин һуңғы йылдарҙа саф мөхәббәт һүҙе төҫһөҙләнә, үҙенең исемен, дәрәжәһен юғалта барған кеүек. Хәҙерге заман йәштәре Интернетта бер-ике осрашып танышыу менән гражданлыҡ никахы тип, тиҙ генә бергәләшеп йәшәй башлайҙар. Бындай тормош тиҙ тарҡала. Юҡ-бар сәбәптәр табып, рух көсө нығып етмәгәндәр мөхәббәткә еңел ҡарай, был бит һинең ғүмерлек яҙмышың.
Бөгөн димләү, яусылау һөҙөмтәһендә
донъя ҡороусылар бик һирәк осрай. Йәштәр ғәҙәттә бер-береһен һөйөп ҡауыша, ләкин төрлө сәбәптәр арҡаһында бәхетле йәшәп китә алмай, берәүҙәр бер-береһен аңламаһа, икенселәр араһына ингән нахаҡ һүҙҙәр - бер-береһен рәнйетеү арҡаһында тормоштары боҙола. Һөҙөмтәлә, балалар етем үҫә. Ошондай ваҡытта көслө рухлы булып, ғәфү үтенешеп, мөхәббәтте һаҡлап ҡалырға кәрәктер ул.
Был ғүмерҙең әҙәм балаһына бер генә килгәнен аңлап:
Ап-аҡ һөйөүҙе таплама берүк,
Изге хистәрҙе таптама берүк,
Ташлама мине, ташлама, бәғерем,
Ташлама берүк! – тип әйтке килә.
Йәшлектәге үкенесле, ғазаплы уйҙар һин, мөхәббәт. Күңелдәрҙә көҙгө ҡыр кеүек моңһоу бушлыҡ ҡалдырыусы ул һин, мөхәббәт. Ә шулай ҙа тыуған илеңә, халҡыңа, ата-әсәңә һәм яҡын туғандарыңа булған һөйөү иң көслөһөлөр ул.
Хәҙерге заманда мөхәббәттең "м” хәрефе лә булмаған ҡайһы бер ҡыҙҙар байлыҡ, аҡса, затлы йыһазлы фатирҙарға алданып, хатта атаһы йәшендәге ир-егеттәргә "кейәүгә сығып”, сит илгә китәләр. Бәғзеләре алдатҡыс ялтырауыҡтар, буш вәғәҙәләргә ышанып, үҙен ныҡ кәмһетә һәм үҙенә тиң булмаған бизнесмендар менән йәшәй, уртаҡ балаһын бүлешә алмай, үҙ иленә кире ҡайтыу өсөн күпме ғазаптар кисерергә тура килә был ҡыҙ балаға. Шуға ла алтын-көмөш сыҡҡан ерҙән тыуған-үҫкән ил артыҡ тигәндәр бит. Элгәре ата-бабаларыбыҙ никахлашыу өсөн егет һәм ҡыҙҙың ете быуын нәҫелен тикшереп биреп-алғандар. Ә сит-яттарға ышанып ғаилә ҡорғандар бәхетһеҙ һәм ғүмерһеҙ була. Уны телевизорҙан күрһәтеп, йәштәргә аңлатыуҙар ҙа алып баралар бит.
Үҙ милләтең менән парлашып, үҙ илеңә хеҙмәт итеп, матур ғына тормош юлы үтеп тә, тормошта үкенестәр, хаталар була әле ул, сөнки тормош бик ҡатмарлы һәм ауыр бит ул.
Йәшлек хаталандыра, шуға ла мәктәп программаһында мөхәббәт, тормош ҡороуға әҙерлек тураһында дәрес булдырылһа ине, сөнки хәҙерге заманда 14-15 йәшлек ҡыҙ балалар сабый ғына көйөнә әсәй булып тормош башлайҙар. Улар үҙҙәре лә балалыҡтан сығып етмәйенсә сабыйын тәрбиәләп үҫтерә аламы ла, тормош юлында осраған кәртәләрҙе үтә аламы? Мөхәббәт һүҙе матур, уны саф килеш һаҡлай ҙа белергә кәрәк. Ә шулай ҙа, әллә төпһөҙ даръя микән, мөхәббәт тигәндәре? Даръяла батып юғалмаҫҡа, тормош карабына дөрөҫ йүнәлеш алырға кәрәктер ул.
Әминә ВАХИТОВА.
Өфө ҡалаһы.


text:
Фото:
”Китап” нәшриәтендә 2011 йылға “Ғаилә календары” донъя күрҙе
Фото:
Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡорт "Китап" нәшриәте 2011 йылға "Ғаилә календарын" нәшер итте. Был календарь традицион һәм халыҡ һорауы менән файҙаланған баҫмалар иҫәбенә инә. Уҡыусылар уны һәр ваҡыт ҡул аҫтында булғаны өсөн ярата, файҙалы кәңәштәр, ҡыҙыҡлы мәғлүмәт һәм психологик тестары менән ихлас ҡуллана.
Ололар һәм балалар араһында матур мөнәсәбәттәр урынлаштырыуҙа ярҙам итеү, ғаилә ағзаларының барыһына ла йылы һәм уңайлы булһын өсөн өйгә йәм биреү – яңы баҫманың төп маҡсаты.
Нәшриәттән хәбәр итеүҙәренсә, "Ғаилә календары"нда, ғәҙәттәгесә, өлгөлө ғаиләләргә ҙур урын бирелгән. улар өлгөһөндә йәштәр үҙҙәре өсөн әхлаҡи ориентир билдәләй ала. Календарь шулай уҡ класс етәкселәренә һәм уҡытыусыларға мәктәп уҡыусылары менән тәрбиәүи эш алып барғанда ҡулланма булараҡ та хеҙмәт итәсәк.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов Салауаттағы төҙөлөш барған Спорт һарайын ҡараны
Фото:
Салауат ҡалаһы буйынса эш сәфәре барышында Рөстәм Хәмитов реконструкция алып барылған «Нефтехимик» спорт һарайында булды. Төҙөлөш эштәре 2010 йылдың июнендә башланған. Комплекста волейбол, теннис, баскетбол, бокс һәм ауыр атлетика кеүек бер нисә спорт төрҙәре өсөн төрлө типтағы залдар урынлашҡан. Дөйөм төҙөлөш майҙаны 14 мең квадрат метрға тиерлек етәсәк.
Спорт комплексы етәкселеге әйтеүенсә, реконструкциянан һуң Спорт һарайында донъя кимәлендәге спорт саралары үткәреп буласаҡ.
Әммә Рөстәм Хәмитов комплекстың универсаль залында тамашасылар өсөн трибуналарҙың аҙ булыуын билдәләне. Объект 2012 йылдың майында файҙаланыуға тапшырылырға тейеш.


text:
Башҡортостандың Экология министрлығы Ҡырымдың Белогорск районына методик һәм матди ярҙам күрһәтәсәк
Башҡортостан Республикаһының Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығында Ҡырым Республикаһының Белогорск районына методик һәм матди ярҙам күрһәтеү буйынса эшсе төркөм ойошторолдо. Уға ведомство етәкселеге һәм белгестәр, ведомство ҡарамағындағы ойошмалар директорҙары инде.
Ведомствоның матбуғат секретары Нина Никандрова хәбәр итеүенсә, эшсе төркөм Белогорск районында тирә-яҡ мөхиттең һәм тәбиғәттән файҙаланыуҙың хәле, шул иҫәптән һыу-хужалыҡ комплексы, айырыуса һаҡланған тәбиғәт территорияларының ойошторолоуы, хайуандар донъяһын һаҡлау һәм ҡулланыу, ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу һәм юҡ итеү буйынса эш, экологик контролде ойоштороу, тураһында мәғлүмәт һораны.
Эшсе төркөм ағзалары фекеренсә, алынған мәғлүмәттәр экология һәм тәбиғәт өлкәһендә төп мәсьәләләрҙе аныҡларға, был тармаҡта райондың төп һәм кисектергеһеҙ талаптарын асыҡларға, уларҙы хәл итеү юлдарын, шулай уҡ районға методик һәм матди ярҙам күрһәтеүҙә республика Экология министрлығының ҡатнашыу формаларын билдәләргә мөмкинлек бирәсәк.
Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, тирә-яҡ мөхитте һаҡлау өлкәһендә ике республика араһында үҙә-ара эш итеүҙең төп йүнәлештәре булып һыу хужалығы өлкәһендә хеҙмәттәшлек тора, шул иҫәптән гидроҡоролмалар һәм һыуһаҡлағыстары, айырыуса һаҡланған тәбиғәт территориялары, хайуандар донъяһын һаҡлау һәм ҡулланыу, ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу һәм юҡ итеү.
Урында экологик хәл менән танышыу өсөн 17-18 апрелдә Башҡортостан Республикаһының тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры Илдар Һаҙыев һәм уның урынбаҫарҙары Ҡырым Республикаһының Белогорск районына барасаҡ, тип билдәләнеләр министрлыҡтың матбуғат хеҙмәтендә.


text:
- Подробности
- Просмотров: 422
БАШҠОРТОСТАН ПРОИЗВОДСТВО КОМБИНАТЫ, ЯСЙ. Сәхнә костюмдары тегеү м‑н шөғөлләнә. Өфөлә урынлашҡан. Составы: тегеү, аяҡ кейеме һәм баш кейеме етештереү участкалары. 2010 й. 70 кеше эшләгән. Продукцияһын ҡулланыусылар — БР һәм РФ‑тың башҡа төбәктәре мәҙәниәт учреждениелары.
1961 й. БАССР хор йәмғиәтенең производство комб‑ты булараҡ нигеҙ һалына, 1984 й. алып Бөтә Рәсәй хор йәмғиәтенең Башҡ‑н тәж. эксперименталь производство комб‑ты, 1987 й. — Бөтә Рәсәй музыка йәмғиәтенең Башҡ‑н эксперименталь производство комб‑ты, 1999 й. — Бөтә Рәсәй музыка йәмғиәтенең Башҡ‑н производство комб‑ты.
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
«Башнефть» компанияһы нефть сервистарын ҡулайлаштырыуҙың эҙемтәләрен иҫкәртеү буйынса саралар күрелә
Кисә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтендә эш төркөмөнөң сираттағы ултырышы үтте. Унда «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең етештереү эшмәкәрлеген хеҙмәтләндереүсе нефть сервисы ойошмаларын ҡыҫҡартыу арҡаһында барлыҡҡа килеүе мөмкин булған иҡтисади һәм социаль эҙемтәләрҙе иҫкәртеү буйынса саралар ҡаралды. Был эште, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡушыуы буйынса, Хөкүмәт Премьер-министры урынбаҫары — Башҡортостандың иҡтисади үҫеш министры Владимир Балабанов контролдә тота.
Ултырышта ҡатнашыусылар үҙгәртеп ҡороуҙарға әҙерләнеүсе «Башнефть» компанияһының структур бүлексәләре урынлашҡан тораҡ пункттарҙа яңы эш урындары булдырыу һәм инвестиция проекттарын ғәмәлгә ашырыу кәрәклеген билдәләне. Был Приют, Ҡандры, Краснохолмский, Ҡуян, Редькин, Серафимов һәм Семилетка.
Муниципалитет башлыҡтарына БР Иҡтисади үҫеш министрлығы менән берлектә монопрофилле тораҡ пункттарҙа хеҙмәт баҙарындағы көсөргәнешлекте кәметеүгә мөмкинлек бирәсәк үҙҙәренең программаларын әҙерләргә кәңәш ителде, тип хәбәр итә Башҡортостан Президентының матбуғат хеҙмәте.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Башҡортостанда экологик бысраҡ предприятиелар төҙөлмәйәсәк»Фото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов: «Башҡортостанда экологик бысраҡ предприятиелар төҙөлмәйәсәк»
Рөстәм Хәмитов: «Башҡортостанда экологик бысраҡ предприятиелар төҙөлмәйәсәк»Фото: Олег Яровиков
Башҡортостан территорияһында экологияны бысратыусы предприятиелар төҙөлмәйәсәк, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды, 8 октябрҙә, Өфөлә үткән IV төбәк-ара экологик форумда республика Президенты.
— Беҙ төҙөмәйенсә булдыра алмайбыҙ, сөнки был сәнәғәт производствоһын үҫтереү, граждандарыбыҙҙың көнкүрешен яҡшыртыу. Әммә, республикабыҙҙа нимә төҙөлһә лә, барыһы ла юғары экологик талаптарға тап киләсәк, — тип билдәләне үҙенең сығышында Рөстәм Хәмитов.
Бөгөнгә өҫтөнлөклө бурыстар иҫәбендә – «Химпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәте һәм Баймаҡ районындағы Семеновск алтын йыйыу фабрикаһы территорияларын таҙартыу. «Химпром»дың элекке хужалыҡ эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә кире антропоген һәм техноген йоғонтоһо арҡаһында боҙолған тәбиғәт системаларын тергеҙеүгә генә 4 миллиард һумдан ашыу аҡса кәрәк буласаҡ.
— Республикала бындай аҡса юҡ. Беҙ ике йыл дауамында «Тупланған экологик зыянды бөтөрөү» Федераль маҡсатлы программаһына эләгергә тырыштыҡ һәм быға ирештек, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. —«Химпром» дан тыш, уға Семеновск алтын йыйыу фабрикаһы индерелде. Был программаға үҙенең иҫкергән нефть сығарыу скважиналары фонды менән «Башнефть», шулай уҡ «Газпром нефтехим Салават»тың бер нисә объекты эләгер тип ышанабыҙ. Беҙ 10 миллиард һумға дәғүә итә алабыҙ. Республика территорияһында урынлашҡан предприятиеларҙа даими экологик мониторинг үткәреү – мөһим йүнәлештәрҙең береһе. Был йүнәлештә эштәр башланған да инде. Киләсәктә бындай мониторингтар төбәктең барлыҡ предприятиеларын солғап алырға тейеш, тигән маҡсат ҡуйҙы Башҡортостан Президенты.
8 октябрҙә Өфөлә уҙған төбәк-ара экологик форумда билдәләүҙәренсә, ҡурсаулы территорияларҙы һаҡлауға һәм үҫтереүгә лә етди иғтибар биреү мөһим. Республикала был эште халыҡ-ара тәжрибәне ҡулланып үҫтерергә кәрәк.


text:
Балсы ҡулынан бал тама
25 августа 2017 йыл | Йәмғиәт
Район үҙәгенең Мәжит Ғафури майҙанына матур йолаға әйләнгән был байрамға халыҡ дәррәү йыйылды. Тигеҙ рәттәр булып теҙелгән өҫтәлдәрҙә балдың ниндәй генә төрө юҡ ине!
“Күңел моңо” күңелгә үтә
25 августа 2017 йыл | Йәмғиәт
Минира Бикәнәсова - Үтәгәнованың үҙнәшер юлы менән "Күңел моңо” тигән шиғырҙар йыйынтығы донъя күрҙе. Ошо айҡанлы Ауырғазы районының Талбазы ауылындағы Ғ.Ибраһимов исемендәге үҙәк китапханала әҙәби осрашыу үтте.
Әсәйебеҙ – беҙҙең ғорурлыҡ
25 августа 2017 йыл | Йәмғиәт
Әсәйҙәргә арнап Ер йөҙөндә шағирҙар күпме шиғыр ижад иткән, композиторҙар йырҙар яҙған, рәссамдар һүрәт төшөргән. Улар хаҡында әллә күпме романдар яҙылып, фильмдар ҡуйылған. Донъялағы бар әҙәмдәр әсәйҙәре алдында көн һайын баш эйеп, мең-мең рәхмәттәр уҡыһа ла, улар алдында бурыстары бөтмәҫ тә, кәмемәҫ тә.
Һүндереүгә ҡарағанда булдырмау яҡшыраҡ
25 августа 2017 йыл | Йәмғиәт
Һауа торошо үтә лә эҫе, ҡоро торған әлеге мәлдә ут менән һаҡһыҙ эш итеү сәбәпле һәм баҫыуҙарҙа ҡороған үләнде яндырыуҙан янғын сығыу хәүефе арта. Күп кенә йорт хужалары үҙҙәренең ер участкаларын эшкәртмәй һәм сүп үләндәре баҫып, тап ошо ҡоро үләндән уттың ҙур майҙандарҙы ялмап алыу һәм күрше йорт-ҡаралтыларға күсеү ҡурҡынысы янай.
Бергә булғас уйҙары етте гәүһәр туйҙары
25 августа 2017 йыл | Йәмғиәт
Уҡытыусы, тиһәк, беҙ йөҙләгән баланың мөлдөрәмә ҡарашы төбәлгән күҙҙәрҙе күҙ алдына килтерәбеҙ.
Минең был яҙмам Еҙем-Ҡаран ауылының аҡһаҡалы - ялҡынлы пропагандист, элекке ветерандар советы рәйесе менән ағинәйе - "РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличниктары” Рәшит Шәйхаттар улы һәм уның тормош иптәше Миңлегөл Мофаззал ҡыҙы - бер-береһенә терәк, кәрәк булып, татыулыҡта, сабырлыҡта 60 йыл бергә йәшәп, гәүһәр (бриллиант) туйҙарын билдәләүсе ауылдаштарым хаҡында. Улар икеһе лә 40 йылдан ашыу балаларға белем һәм тәрбиә биргән Еҙем-Ҡаран урта мәктәбе уҡытыусылары.
Минең был яҙмам Еҙем-Ҡаран ауылының аҡһаҡалы - ялҡынлы пропагандист, элекке ветерандар советы рәйесе менән ағинәйе - "РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличниктары” Рәшит Шәйхаттар улы һәм уның тормош иптәше Миңлегөл Мофаззал ҡыҙы - бер-береһенә терәк, кәрәк булып, татыулыҡта, сабырлыҡта 60 йыл бергә йәшәп, гәүһәр (бриллиант) туйҙарын билдәләүсе ауылдаштарым хаҡында. Улар икеһе лә 40 йылдан ашыу балаларға белем һәм тәрбиә биргән Еҙем-Ҡаран урта мәктәбе уҡытыусылары.


text:
Республика уҡытыусылары мәғариф өлкәһендәге мәсьәләләрҙе һәм бурыстарҙы тикшерәФото: Айрат Нурмөхәмәтов
Республика уҡытыусылары мәғариф өлкәһендәге мәсьәләләрҙе һәм бурыстарҙы тикшерә
Республика уҡытыусылары мәғариф өлкәһендәге мәсьәләләрҙе һәм бурыстарҙы тикшерәФото: Айрат Нурмөхәмәтов
Бөрө ҡалаһында мәғариф хеҙмәткәрҙәренең республика август кәңәшмәһе үтә. Унда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡатнаша.
— Беҙҙең кәңәшмә республика торошонда мөһим этап булып тора. Мәғариф һәм педагогик эшмәкәрлек – ҙур бер донъя, беҙҙең тормошобоҙ уға тығыҙ бәйле, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов, уҡытыусыларға мөрәжәғәт итеп.
Республика етәксеһе алдағы йылға мәғариф хеҙмәткәрҙәре алдына ҡуйған төп бурыстар араһында – заманса смарт-белем биреү, аҡыллы белем биреү системаһын ғәмәлләштереү.
Рөстәм Хәмитов демографик күрһәткестәргә ентекле туҡталып үтте. Киләсәктә шул күрһәткестәргә таянып, яңы белем биреү учреждениелары төҙөү планлаштырыла.
Башҡортостан Президенты мәғариф өлкәһендәге оптималләштереү процесын анализланы. 2005 йылға тиклем республикала 3200-3300 мәктәп булған. 2010 йылға уларҙың һаны 1800-гә тиклем кәмегән. Һуңғы ике йыл эсендә йәнә 150-200 уҡыу йорто оптималләштерелгән. Был юҫыҡтағы төп эштәр 2010 йылға тиклем башҡарылған.
Федераль ҡануниәт менән билдәләнгән нормаларға ярашлы, бер уҡытыусыға 15 уҡыусы тура килергә тейеш. Оптималләштереү шул нормаларҙан сығып үткәрелә.
— Мин баштан уҡ был һанды үҙгәртеү яҡлы сығыш яһаным, сөнки республикала ауылда йәшәүселәр һаны бик күп, — тине Рөстәм Хәмитов.
Төбәк башлығы мәктәптәрҙе ябыу процесын туҡтатыр өсөн был күрһәткесте кәметергә тәҡдим итә.
— Беҙ мәктәптәрҙе ябырға тейеш түгел, ә бының маҡсатҡа ярашлы булыу-булмауынан сығып эш итергә тейешбеҙ, — тигән фекерен белдерҙе республика етәксеһе. – Бер уҡытыусыға 11-12 бала тигән күрһәткескә өлгәшеү өсөн эште артабан да дауам итәсәкбеҙ.
Уҡытыусыларҙың август кәңәшмәһендә тармаҡты финанслау күләмдәре лә тикшерелде. Йыл һайын мәғариф өлкәһенә йүнәлтелгән средстволар күләме 20-25 процентҡа арта һәм үткән йыл йомғаҡтары буйынса ул 48,3 миллиард һум тәшкил итте. Был аҡса хеҙмәт хаҡын арттырыуға, мәктәптәрҙе яңыртыуға, яңы ҡорамалдар һатып алыуға йүнәлтелде.
— Был ғына һандар беҙҙе ҡәнәғәтләндермәй, беҙгә ҙурыраҡ һандар кәрәк. Төбәктә дәрестәр үткәреү өсөн яраҡлы булмаған мәктәптәр бар. Быны йәшермәйбеҙ. Мәғариф системаһы бюджетын арттырырға тейешбеҙ, — тине Рөстәм Хәмитов.


text:
Юғарыраҡ баһаға лайыҡ30-11-2013, 00:47 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Ғүмеренең күп йылдарын нефть сығарыу тармағына, бер ҙә еңелдән булмаған экскаваторсы хеҙмәтенә бағышлаған, әле алтмыш йәшенә яҡынлаған ир-уҙаман ике ҡатлы өй һалып ингән. Уҙған быуаттың 90-сы йылдары аҙағында ул “Иң яҡшы шәхси йорт” республика конкурсы дипломына лайыҡ булған.
Фирҙәүес ағай ауылдаштарына ғына түгел, күрше райондарҙа йәшәүселәргә лә матур-матур өйҙәр күтәрергә булыша. Үҙе әйтеүенсә, Ҡалтасы, Краснокама һәм Яңауылда өс тиҫтәнән ашыу йорт уның ҡатнашлығында төҙөлгән.
Бына өс тиҫтә йыл самаһы инде ул ағасты юнып та, һырлап-семәрләп тә һоҡланғыс әйберҙәр эшләй, ҡумыҙын да, бәләкәй генә гармунын да яһай, улар араһында шырпы ҡабынан аҙ ғына ҙурыраҡтары ла бар.
– Әллә ни уйланып тормайым, тотам да берәй фигура яһай башлайым, – ти Фирҙәүес Барый улы үҙенең шөғөлө тураһында ябай ғына. – Һуңынан берләштереп, ниндәйҙер композиция килтереп сығарам, шулай панно әҙер була. Был һөнәргә ҡайҙалыр уҡып-өйрәнеп йөрөмәнем, Хоҙай биргән һәләт инде...
Шулайҙыр. Ысын һөнәрмәндең ағастан эшләгән үҙенсәлекле һауыт-һабаһы, төрлө һындары, башлыса ауыл тормошон, халыҡ әкиәттәре сюжеттарын сағылдырған паннолары районда һәм республикала ғына түгел, элекке Советтар Союзының төрлө тарафтарына, хатта сит илдәргә лә таралған: ҡайһылары сувенир сифатында бүләк ителгән, бындай әйберҙәрҙең ҡиммәтен дөрөҫ баһалаусылар уларҙы һатып та алған. “Мөғжизәләр яланы” популяр телеуйынының ысын мәғәнәлә халыҡтыҡы булған музейында ла талант эйәһе эшләгән бер скульптура һаҡлана. Уны Краснокама районынан уйында ҡатнашыусы тапшырғайны.
Оҫта яһаған әйберҙәрҙе халыҡҡа, килгән ҡунаҡтарға күрһәтеү өсөн районда төрлө сараларға, һабантуйҙарға Фирҙәүес Ғәниевте йыш саҡыралар. Был көндәрҙә һөнәрмәндең шәхси күргәҙмәһе район үҙәге Николо-Березовкалағы тыуған яҡты өйрәнеү музейында ҡуйылған.
Элекке мунсаһын йүнәтеп һәм матурлап, үҙенә оҫтахана йыһазлаған Фирҙәүес ағай. Уның икенсе ҡатында ағас эштәре, үҙе яһаған һәм йүнәткән гармундары, инде ҡулланыуҙан сығып, тарихи ҡомартҡыға әйләнеп барған иҫке тормош-көнкүреш әйберҙәре тупланған музей ойошторған. Баҡсаһының бер мөйөшөндә ситәндән тирмә лә үрә башлаған. Киләһе йәйгә ул әҙер буласаҡ.
Ҡара көҙгәсә күҙҙең яуын алып ултырған тиҫтәләгән төр сәскәгә күмелгән ихатаһын да кинолағыса йәмләгән һөнәрмән, һәр ҡура һәм ҡоролма үҙенсә һырлап-семәрләп биҙәлгән, сағыу төҫтәргә буялған. Ейән-ейәнсәрҙәре шатлығына йәйге миҙгелдә даими эшләп торған фонтанлы бассейн да ҡороп ҡуйған хәстәрлекле олатай.
Фирҙәүес Барый улы бер нисә музыка ҡоралында иркен уйнай. Яңауыл ҡалаһында үткәрелеп килгән “Моңға бай гармун байрамы” республика конкурсында бер нисә тапҡыр лауреат һәм дипломант исеме биргәндәр. Хәләл ефете Рәүилә ханым һәм Яңы Моштоноң һәүәҫкәрҙәре менән яҡын-тирә ауылдарҙың сәхнәләрен деү килтереп, концерттар ҙа ҡуялар.
Йәнә ике фекергә туҡталмаһам, яҙыҡ булыр тип иҫәпләйем. Беренсеһе – бөгөн төрлө шөғөл менән дан алған халыҡ оҫталары өсөн республика кимәлендә бер ниндәй ҙә маҡтаулы исем юҡ. Ижад кешеһен яңынан-яңы уңышҡа дәртләндереү өсөн кәрәктер ул. Бында уйланырға урын бар, әлбиттә.
Икенсе фекерем күп яҡлы талант эйәһе Фирҙәүес Барый улына ҡағыла. Юҡ түгел, бар уның ижади эштәре өсөн төрлө конкурстарҙа алған маҡтау ҡағыҙҙары. Шулай ҙа гармун, ҡумыҙ, ағасты семәрләп матур паннолар эшләү менән бер рәттән, үҙешмәкәр артист булып та төньяҡ-көнбайыш райондарҙа ғына түгел, бөтә Башҡортостанға танылған үҙенсәлекле ижадсы республика кимәлендә юғарыраҡ баһаға лайыҡ түгелме икән?


text:
Бәләбәйҙә балалар поликлиникаһы төҙөкләндерелә Фото: Башҡортостан юлдаш телевиденеһы видеоһынан скриншот
Бәләбәйҙә балалар поликлиникаһы төҙөкләндерелә
Бәләбәйҙә балалар поликлиникаһы төҙөкләндерелә Фото: Башҡортостан юлдаш телевиденеһы видеоһынан скриншот
ӨФӨ, 2018 йыл, 19 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлфиә Әғлиуллина/.
Бәләбәй ҡалаһында районда берҙән-бер балалар поликлиникаһы төҙөкләндерелә. Төҙөүселәр бинаның тышҡы яғын, теркәү урынын яңыртҡан, ишек-тәҙрәләрҙе алмаштырған, түбәһенән ағып торған ҡыйыҡты бөтәштергән. Бынан тыш, бында белгескә электрон яҙылыу алып барыла инде, ул поликлиниканың эшен ярайһы уҡ тиҙләтә.
Балалар поликлиникаһын Рөстәм Хәмитовтың ҡыҫылышынан һуң ремонтлай башланылар. Уҙған йылдың йәйендә республика башлығы дауалау учреждениеһын ҡараны һәм унда ремонт эшләргә ҡушты.
Бәләбәй үҙәк район дауаханаһы баш табибы Рөстәм Ишмырҙин һүҙҙәренсә, балалар поликлиникаһын яңыртыуға һәм йүнәтеүгә 8 миллион һум тотонолған. Сиратта – коридорҙа иҙән-диуарҙы ремонтлау, шулай уҡ ҡыйыҡты яңыртып бөтөү күҙаллана. Был маҡсатҡа аҡсаның бер өлөшө моноҡалаларҙы үҫтереүгә булышлыҡ итеү программаһы сиктәрендә бүленгән, тип хәбәр итә Башҡортостан юлдаш телевидениеһы. Был программа ярҙамында үҙәк район дауаханаһы ашығыс ярҙам машиналары паркын яңыртҡан. Үҙәк дауахана ҡулланылышында өс яңы ашығыс ярҙам машинаһы бар. Алыҫ ятҡан ауылдарға сығыу өсөн бөтә ерҙән үтә алған УАЗ машиналары реанимация, акушерлыҡ һәм кардиология ҡорамалдары менән йыһазландырылған.
http://www.bashinform.ru/news/1105151-v-belebee-rekonstruiruyut-detskuyu-polikliniku/


text:
Хала-Горк
Хала-Горк — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы[1] биләмәләрендә аға. Йылға Губден-озень йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек[2].
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса [2]:
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 07030000312109300001716
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 109300171
- Бассейн коды — 07.03.00.003
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 09
- ГӨ буйынса сығарылыш — 3
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ «Гидротехник ҡоролмалар һәм дәүләт һыу кадастрының Рәсәй Үҙәк реестры».
- ↑ 2,0 2,1 РФ һыу реестры: Хала-Горк.


text:
- Подробности
- Просмотров: 348
ҠАНАНИКОЛЬСК ЗАВОДЫ, 1751 й. Нуғай даруғаһы Бөрйән улусы башҡорттарынан ҡуртымға алынған ерҙәрҙә Ҡана й. буйында Мосоловтар тарафынан баҡыр иретеү заводы булараҡ нигеҙ һалына. Хужалары: Мосоловтар, 18 б. 20—30‑сы йй. ҡаҙна ҡарамағында, 1846 й. алып Е.И.Шешукова, 1867 й. — А.П. Загряжский. Ҡананикольск тау округына ингән. 1753 й. эшләй башлай. 2 баҡыр иретеү мейесе, 1760 й. башлап 4 баҡыр иретеү мейесе, шплейзофен, гармахер һәм штык горндары, 4 горнлы тимерлеге, 1761 й. — 2 сүкешле һәм 1 горнлы табаҡлы баҡыр етештереү ф‑каһы, 1797 й. — 6 иретеү мейесе, 4 шплейзофен һәм 2 гармахер горны, 2 баҡыр иретеү, шплейзофен һәм туҡмаҡ ф‑каһы, таҡта ярыу тирмәне була, 1840 йй. аҙ. вагранка (суйын иретеү мейесе) ҡуйыла. 18 б. аҙ. Ҡ.з. 216 рудник (4‑һе эшләй), 19 б. уртаһында 720 рудник (20‑һе эшләй) ҡарай. 18 б. 60‑сы йй. аҙ. 113 мең дисәтинә ере була. 18 б. уртаһында Ҡ.з. 314 мастеровой һәм эшсе кеше, яҡынса 800 ялланма эшсе иҫәпләнә; 1760 й. 200 крепостной крәҫтиән, 1797 й. 486 мастеровой һәм эшсе кеше, 1805 й. — 486, 1836 й. 900 крепостной крәҫтиән була. Эшләү дәүерендә яҡынса 350 мең бот баҡыр иретелә. Уртаса етештереүсәнлек 2,9 мең бот баҡыр тәшкил итә; макс. етештереүсәнлек — 10,8 мең бот баҡыр (1765). Крәҫтиәндәр һуғышы (1773—75) барышында крәҫтиәндәрҙең бер өлөшө М.Г.Шигаев отрядына ҡушыла. 1774 й. Ҡ.з. һәм завод ҡасабаһы баш күтәреүселәр тарафынан туҙҙырыла һәм яндырыла, 1777 й. завод тергеҙелә. 1812— 14 йй. эшләмәй, крепостной хоҡуҡ бөтөрөлгәндән һуң эшселәрҙең етешмәүе һәм мәғдән запастарының ҡырҡа кәмеүе арҡаһында завод 1869 й. туҡтатыла, 1871 й. ябыла. Завод ҡасабаһы урынында Йылайыр р‑ны Ҡананикольский а. урынлашҡан.
З.И.Гудкова
Тәрж. Ф.Ә.Ҡылысбаев


text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Страница 2
БР Журналистар союзы «Гражданская инициатива» милли премияһына дәғүә итә: тауыш биреү башланды
Яңылыҡтар таҫмаһы // 18-05-2018, 12:12
Граждандар инициативалары комитеты һәм А.Л. Кудрин фонды Башҡортостан Республикаһының Йәмәғәт палатаһы менән берлектә йыл һайын үткәрелгән «Гражданская инициатива» милли премияһының төбәк этабына старт бирелеүе тураһында белдерә.
Башҡортостан Журналистар берлеге лә конкурста ҡатнаша. Проект итеп йыл һайын ойошторолған "Журфест" журналистар һабантуйы алынған.
Иптәштәр!
БР Журналистар союзы һеҙҙең ярҙамды көтә!
Бының өсөн:
- https://premiagi.ru/initiative/4055 адресы буйынса сайҡа инергә;
- проектты ҡарап сығып, критерийҙарҙы һайлап, аҫта тауыш бирегеҙ. Уның өсөн ВК, ФБ йәки майл.ру аша сәхифәләр аша авторлашырға кәрәк....
Үәт, ҡыҙыҡ! (4.05.2018)
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 16-05-2018, 08:00
Әбей менән бабай гүр эйәһе булған. Бына улар етәкләшеп, ожмах буйлап атлап бара. Ниндәй рәхәтлек! Тирә-яҡ йәм-йәшел, ҡояш та нурҙарын йәлләмәй, ҡоштар һайрай, ә емеш-еләктең күплеге!!! Яндарынан береһенән-береһе сибәр ҡыҙҙар үтеп китә. Шул саҡ бабай әбейенә йоҙроғо менән ҡундыра!
– Нимә өсөн! Ни ғәйебем бар?!
– Әгәр һәр иртә менән һыуға ғына бешерелгән, тоҙһоҙ бутҡа ашатып диета тоттормаһаң, мин бында инде 20 йыл буйы йәшәгән булыр инем!
* * *
– Дошманды сик һыҙығына тиклем ҡыуып алып барҙыҡ!
– Шунан?
– Шунан тип ни, артабан ҡыуырға беҙҙең сит ил паспорттары булмай сыҡты.
* * *...
Рамаҙан айында намаҙ ваҡыты
Яңылыҡтар таҫмаһы // 16-05-2018, 06:30
Ҡырым һәм Рәсәй тоташты!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 15-05-2018, 17:20
«Йәшлек»кә яҙыл да, бүләк от!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 15-05-2018, 12:09
"Аҙна һайын - бүләк!" уйыны дауам итә. Гәзитебеҙгә икенсе ярты йыллыҡҡа яҙылып, квитанцияларығыҙҙың күсермәләрен тиҙерәк ебәрергә ашығығыҙ. Ә инде «Республика Башкортостан» дәүләт унитар предприятиеһы уйнатҡан тағы ла ҡиммәтле бүләктәргә эйә булғығыҙ килһә, «Йәшлек» менән район гәзитенә яҙылған квитанцияғыҙҙың да күсермәһен ебәрергә кәрәк.
Сәй сервизы, сәйнүктәр, термостар эйәләрен көтә....
Сәй сервизы, сәйнүктәр, термостар эйәләрен көтә....
Ырыҫтары булғас
Яңылыҡтар таҫмаһы / Гәзиткә яҙылыу // 15-05-2018, 07:00
«Аҙна һайын – бүләк!» уйынында был аҙнала тәүгеләрҙән булып икенсе ярты йыллыҡҡа «Йәшлек» гәзитенә яҙылып ҡуйған Мансур ҒӘЛИЕВ (Ҡырмыҫҡалы районының Иҫке Бәпес ауылынан) – сәғәт, Г. МӨХӘМӘТВӘЛИЕВА (Мәсетле районының Оло Ыҡтамаҡ ауылынан) салат һауыттары йыйылмаһы отто.
Еңеүселәргә бүләктәрен килеп алғанда паспорт, СНИЛС, ИНН күсермәләрен килтерергә кәрәк.
Уйын дауам итә, бүләктәр эйәләрен көтә. Квитанцияғыҙҙың күсермәһен редакцияға ебәрергә ашығығыҙ....
Ураҙа айы мөбәрәк булһын!
Яңылыҡтар таҫмаһы / Иман // 15-05-2018, 06:00
15 майҙа, ҡояш байыу менән, изге Рамаҙан айы башлана. Мосолман ҡәрҙәштәребеҙ был айҙа, Аллаһы Тәғәләнең ризалығына ирешергә ынтылып, әжер-сауаптар өмөт итеп, ураҙа тота. Сөнки был – бер изгелеккә мең сауап яҙылған, ураҙа тотҡан өсөн хисапһыҙ әжер ала торған ваҡыт.
Мөхәммәт бәйғәмбәр: «Әгәр ҙә кешеләр Рамаҙан айында нимә бар икәнен белһәләр, был айҙың йыл буйы булыуын теләрҙәр ине», – тигән.
Мосолман ҡәрҙәштәр, Рамаҙан айының ниндәй ҡәҙерле изге ай икәнен онотмайыҡ. Был айҙы ғибәҙәттә үткәрәйек!...
Уңайлы ун көнлөктә өлгөрөп ҡалығыҙ!
Яңылыҡтар таҫмаһы / Гәзиткә яҙылыу // 14-05-2018, 07:30
10 – 20 майҙа Бөтә Рәсәй матбуғатҡа яҙылыу декадаһы ойошторола. Гәзит-журнал һөйөүселәргә 2018 йылдың икенсе ярты йыллығына арзаныраҡ хаҡҡа яҙылыу мөмкинлеге бар.
“Рәсәй почтаһы” йылына ике тапҡыр ошондай уңайлы көндәр уҙғарып тора, беҙҙең гәзит уҡыусылар был мөмкинлектән файҙалана. Был юлы ла ситтә тороп ҡалмаҫһығыҙ – “Йәшлек”кә 10 процентҡа арзарынаҡ хаҡ менән яҙылып ҡуйырһығыҙ, тип ышанабыҙ.
Ошо көндәрҙә “Йәшлек”кә яҙылһағыҙ, 93 һум 90 тин аҡсағыҙ янығыҙҙа ҡаласаҡ. “Йәншишмә” гәзитенә экономия 57 һум 12 тин буласаҡ.
Бергә булдыҡ, бергә ҡалайыҡ!...
"Бәлешфест"ҡа килегеҙ!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 11-05-2018, 15:37
«Башҡортостан Республикаһы татарҙарының милли-мәҙәни автономияһы» төбәк йәмәғәт ойошмаһы Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы, Халыҡтар дуҫлығы йорто булышлығында «Бәлешфест» милли аш-һыу фестивален ойоштора. Фестивалде үткәреү урыны итеп республиканың Халыҡтар дуҫлығы йорто филиалы — Татар тарихи-мәҙәни үҙәге билдәләнгән.
Сара быйыл 19 майҙа Бүздәк районында уҙа....
Гөлкәй СИРАЖЕТДИНОВА
Объявления / Йәшлек гүзәле // 11-05-2018, 13:19
Иҫ киткес матур тәбиғәтле Учалы районының йәмле Ирәмәл тауы буйында, Яйыҡ йылғаһы эргәһендә урынлашҡан Юлдаш ауылында тыуып үҫкәнмен.
21 йәштәмен. Әлеге ваҡытта Өфө дәүләт авиация техник университетының 3-сө курсында инженер-метролог һөнәрен үҙләштерәм.
Бәләкәй сағымдан уҡ бейергә яраттым, әле лә был һөнәремә тоғро ҡалам. Буш ваҡытта китап уҡыйым, йырлайым. Спорт менән шөғөлләнәм, сәләмәт йәшәүҙе үҙ итәм.
Атай-әсәйем, туғандарым минең менән ғорурланһын тип хыялланам. Киләсәктә сәйәхәт итергә, дуҫтарыма һәм ғаиләмә төрлө илдән матур открыткалар ебәреп ҡыуандырырға теләгем бар.
"Булдыра алмаҫлыҡ бер нәмә лә юҡ!" тигән тормош девизы буйынса йәшәйем. Ысынлап та, тырышһаң, ҙур теләгең булһа, барыһы ла килеп сығасаҡ!...


text:
Башҡортостан һаулыҡ һаҡлау министрының яңы урынбаҫары тәғәйенләнде
ӨФӨ, 2015 йыл, 27 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Эльза Сыртланованы республика һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары итеп тәғәйенләне. Тейешле бойороҡ Башҡортостан Хөкүмәте тарафынан ҡабул ителгән.
Эльза Рәиф ҡыҙы Сыртланова 1969 йылдың 23 ғинуарында Өфөлә тыуған. 1992 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлаған. Хеҙмәт юлын 1989 йылда 6-сы ҡала дауаханаһының күкрәк хирургияһы бүлексәһендә шәфҡәт туташы булып башлай. 1994-1998 йылдарҙа — БДМУ-ның 1-се эске ауырыуҙар кафедраһы ассистенты, 1998-2001 йылдарҙа — 13-сө ҡала клиник дауаханаһының 1-се кардиология бүлексәһе мөдире, 2001-2010 йылдарҙа — ошо дауалау учреждениеһының баш табип урынбаҫары, 2010-2015 йылдарҙа — Өфөнөң 33-сө поликлиникаһы баш табибы.
Эльза Сыртланова — медицина фәндәре докторы, «Башҡортостандың атҡаҙанған табибы» тигән маҡтаулы исем бирелгән.


text:
Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы башлығы Башҡортостан блогерҙарының фаразын раҫланы Фото: газета.ru
Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы башлығы Башҡортостан блогерҙарының фаразын раҫланы
Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы башлығы Башҡортостан блогерҙарының фаразын раҫланы Фото: газета.ru
ӨФӨ, 2015 йыл, 15 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.
Рәсәйҙең сит ил эштәре министры Сергей Лавров Башҡортостан блогерҙарының фаразын раҫланы. 21 мартта «Газета.ru» сайтында уның шәхси архивынан алынған фотолар баҫылғайны. Шуларҙың береһендә социаль селтәр менән файҙаланыусылар Ағиҙел йылғаһындағы ҡаяны — «Башҡортостан» милли паркында урынлашҡан иҫтәлекле урынды танып ҡалды.
Рәсәй тышҡы сәйәсәт ведомствоһы башлығы Сергей Лавров төшкән фотоһүрәттә Өс башлыҡ ҡаяһы күренә, ул Ағиҙел йылғаһы үрендә, «ҡырағай» туризм өсөн популяр булған ерҙә урынлашҡан. Селтәрҙәге һүрәттәрҙе сағыштырып ҡарағас, бер ниндәй ҙә шик ҡалмай — фотоһүрәт Башҡортостанда төшөрөлгән, ҡаяла (һулдан уңға) Карл Маркс, Фридрих Энгельс, Владимир Ленин һүрәтләнгән.
— Был фото үткән быуаттың 80-се йылдар аҙағында — 90-сы йылдар башында Ағиҙел йылғаһында төшөрөлгәндер, моғайын, — тип хәбәр итте Сергей Лавров «Башинформ» агентлығына. — Ул йылдарҙа беҙ даими рәүештә Ағиҙел йылғаһы буйлап аға инек, 1991 йылдан Бия, Мана (Енисейҙың ҡушылдығы), һуңынан Катунь һәм уның ҡушылдыҡтарына күстек.
Өс башлыҡ ҡаяһы Күгәрсен районы үҙәге Мораҡтан 50 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Башҡортостан туристары араһында таралған версия буйынса, ҡаялағы һүрәттәрҙе 1979-1980 йылдарҙа рәссам-альпинистар Татьяна һәм Булат Рәхимовтар төшөргән.