text:
Сальвадор Дали
- "Дали" бите бында йүнәтелә.
Сальвадо́р Дали́ (тулы исеме Сальвадор Доме́нек Фелип Жасинт Дали һәм Доме́нек, маркиз де Пу́боль, кат. Salvador Domènec Felip Jacint Dalí i Domènech, Marqués de Dalí de Púbol, исп. Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech, Marqués de Dalí y de Púbol; 11 май 1904, Фигерас — 23 ғинуар 1989 вафаттар, Фигерас) — испан рәссамы, графигы, скульпторы, режиссёры, яҙыусыһы. Сюрреализмдың иң билдәле вәкилдәренең береһе.
Түбәндәге фильмдар өҫтөндә эшләй: «Андалуз эте», «Алтын быуат», «Арбалған». «Сальвадор Далиҙың үҙе һөйләгән йәшерен тормошо» (1942), «Бер даһиҙың көндәлеге» (1952—1963), Oui: The Paranoid-Critical Revolution (1927—33) тигән китаптар һәм «Анжелюс Милленың фажиғәле мифы» тигән эссе авторы.
Йөкмәткеһе
- 1 Биографияһы
- 2 Ҡайһы бер әҫәрҙәре
- 3 Дали скульптуралары
- 4 Ҡыҙыҡлы факттар
- 5 Кинематографта Дали образы
- 6 Иҫкәрмәләр
- 7 Әҙәбиәт
- 8 Һылтанмалар
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бала сағы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сальвадор Дали Испанияла 1904 йылдың 11 майында Жирона провинцияһының Фигерас ҡалаһында хәлле нотариус ғаиләһендә тыуа. Милләте буйынса каталон була, үҙен уның вәкиле итеп тоя һәм тоғролоҡ һаҡлай. Апаһы һәм ағаһы була, ағаһы (1901 й. 12 октябре — 1903 й. 1 авгусы) менингиттан үлә. Ата-әсәһе уның ҡәберендә Сальвадорға ағаһының реинкарнацияһы булыуы хаҡында әйтә.
Кескәй сағында Дали бик зирәк, тик тәкәббер һәм тынғыһыҙ бала була.
Бер ваҡыт ул баҙар майҙанында һура торған кәнфит арҡаһында тауыш сығара, халыҡ йыйылып китә, полицейскийҙар кибет хужаһының сиеста ваҡытында ла кибетте асыуын һәм тыңлауһыҙ малайға әлеге тәмлекәсте бүләк итеүен үтенә. Ул үҙ һүҙлеләнеп йә хәйләләп булһа ла һәр ваҡыт үҙенекен эшләтергә, гел айырылып торорға, иғтибар үҙәгендә булырға тырыша.
Күп һанлы комплекстары, ҡурҡаҡлығы (сиңерткәнән[1] һәм башҡа нәмәләрҙән ҡурҡа) ғәҙәти мәктәп тормошона ҡушылып китергә, башҡа балалар менән дуҫлашырға ҡамасаулай.
Ләкин аралашыуға һыуһап, балалар менән яҡынайыу өсөн бөтә көсөн һала, уларҙың коллективына, иптәш сифатында булмаһа, башҡа берәй рәүештә, дөрөҫөн әйткәндә, ҡулынан килгән берҙән-бер ролдә — шаҡ ҡатырғыс һәм тыңлауһыҙ, сәйерерәк, алйотораҡ, башҡаларҙың фекеренә гел генә ҡаршы төшә торған бала булараҡ булһа ла инергә тырыша.
Мәктәптә ҡомарлы уйындарҙа отолһа ла, үҙен еңеүсе кеүек тота, тантана итә. Ҡайһы берҙә тик торғандан һуғышырға керешә.
Быларға ниндәйҙер кимәлдә класташтары ла сәбәпсе була: улар «сәйер» баланы йәлләп тормай, ҡурҡҡанын белеп, елкәһенә сиңерткә һалалар, шуның менән Сальвадорҙы истерикаға еткерәләр, аҙаҡ ул былар хаҡында «Сальвадор Далиҙың үҙе һөйләгән йәшерен тормошо» тигән китабында яҙа.
Рәсем сәнғәтенә муниципаль художество мәктәбендә уҡый башлай. 1914—1918 йылдарҙа Фигерастағы Маристар орденының туғандар академияһында тәрбиәләнә. «Барселона» футбол клубы футболсыһы булып китәсәк Хосеп Самитьер балалыҡ дуҫтарының береһе була. 1916 йылда Рамон Пишó ғаиләһе менән бергә Кадакéс ҡалаһына каникулға бара, унда хәҙерге заман сәнғәте менән таныша.
Йәшлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1921 йылда Сан-Фернандо академияһына инә. Абитуриент булараҡ тәҡдим иткән һүрәте уҡытыусылар тарафынан юғары баһалана, ләкин бәләкәй күләмле тип ҡабул ителмәй. Сальвадор Далиға яңы һүрәт төшөрөүгә 3 көн бирәләр. Ләкин үҫмер ашыҡмай, күп йылдар буйы уның холоҡ-фиғеленән йонсоған атаһы борсола башлай. Ниһайәт, Дали һүрәттең әҙер булыуын, ләкин тегеһенә ҡарағанда ла бәләкәйерәк икәнлеген белдерә, был хәбәр атаһын шаңҡыта. Шулай ҙа уҡытыусылар иҫ киткес һәләтле булған өсөн генә йәш эксцентрикты академияға ҡабул итә.
Ошо йылды Сальвадор Далиҙың әсәһе вафат була, быны ул бик ауыр кисерә.
1922 йылда «Резиденция»ға (Мадридтағы үтә һәләтле йәштәр өсөн студенттар ятаҡханаһы) күсә һәм уҡыуын башлай[2]. Ул йылдарҙа бөтәһе лә уның фыртлығын билдәләй. Ошо осорҙа Луис Бунюэль, Федерико Гарсиа Лорка, Педро Гарфиас менән таныша. Фрейд хеҙмәттәрен мауығып уҡый.
Һынлы сәнғәттә яңы ағымдар менән таныша — Дали кубизм һәм дадаизм йүнәлешендә көсөн һынап ҡарай. 1926 йылда уҡытыусылар менән тәкәббер һәм һауалы булғаны өсөн уны Академиянан ҡыуалар. Шул уҡ йылды тәүге тапҡыр Парижға бара, Пабло Пикассо менән таныша. Үҙ стилен табырға тырышып, 1920-се йылдар аҙағында Пикассо һәм Жоан Миро йоғонтоһо аҫтында байтаҡ эштәрен ижад итә. 1929 йылда Бунюэль менән бергә «Андалуз эте» тигән сюрреалистик фильмды төшөрөүҙә ҡатнаша.
Шунда уҡ буласаҡ ҡатыны, ул саҡтағы Поль Элюарҙың хәләле Галаны (Елена Дмитриевна Дьяконова) осрата. Сальвадор менән яҡынайһа ла, Гала ире менән осрашыуын дауам итә, ыңғайҙан башҡа шағирҙар һәм рәссамдар менән таныша, ләкин Дали, Элюар һәм Гала әйләнгән мөхит өсөн былар ғәҙәти һанала. Дуҫының ҡатынын сәлдергәнен аңлап, Сальвадор «компенсация» рәүешендә уның портретын яҙа.
Йәшлек йылдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Далиҙың әҫәрҙәре күргәҙмәләргә ҡуйыла, ул билдәлелек яулай. 1929 йылда Андре Бретон ойошторған сюрреалистар төркөмөнә берегә. Ошо уҡ ваҡытта атаһы менән араны өҙә. Рәссамдың ғаиләһе Галаны һөйһөнмәй, ошо сәбәпле талаш-янъялдар сығып тора, өҫтәүенә, Дали рәсемдәренең береһенә «Ҡайһы саҡта мин әсәйемдең портретына кинәнес менән төкөрәм» тип яҙып ҡуя — һөҙөмтәлә, атаһы улын ҡәһәрләп, өйҙән ҡыуып сығара. Рәссамдың ҡуҙғытҡыс, шаҡ ҡатырғыс һәм ҡот осҡос булып күренгән ҡылыҡтарын үтә етди ҡабул итергә лә ярамай: моғайын, ул әсәһен мыҫҡыл итергә теләмәгәндер, бының ниндәй эҙемтәгә килтеререн дә уйлап тормағандыр, бәлки, ошондай шөкәтһеҙ ысул менән ул үҙендә яңы кисерештәр һәм хистәр дауылын күтәрмәксе булғандыр. Ләкин күптән вафат булған һөйөклө ҡатынының иҫтәлеген ҡәҙерләп һаҡлаған атай кеше улының ҡыланыштарына башҡаса сыҙай алмай, ә быныһы уның өсөн һуңғы тамсы була. Үсле Сальвадор Дали атаһына конвертҡа спермаһын һалып ебәрә, яһиллығы баштан ашҡан хатына былай тип яҙа: «Мин һиңә ошонан башҡа бер нимә лә тейеш түгел». Һуңынан «Бер даһиҙың көндәлеге» тигән китабында өлкәнәйгән рәссам атаһы тураһында бик йылы итеп яҙа, улын бик яратыуын һәм күрһәткән яфаларына түҙеүен таный.
1934 йылда Гала менән рәсми булмаған никахҡа инә (рәсми никах 1958 йылда Испанияның Жирона ҡаласығында үтә). Шул уҡ йылды беренсе тапҡыр АҠШ-ҡа бара.
Сюрреалистар менән араны өҙөү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1936 йылда власҡа Каудильо Фрáнко килгәндән һуң, Дали һулдар яғында торған сюрреалистар менән талаша һәм уны төркөмдән сығаралар.
Далиҙың яуабы ҡыҫҡа һәм нигеҙле була: «Сюрреализм — ул мин».
Ғәмәлдә Сальвадор сәйәсәткә ҡыҫылмай, шуның өсөн уның монархик ҡараштарын да, шулай уҡ Гитлерға ҡарата енси ылығыуы тураһында бар донъяға һөрән һалыуын да бары тик сюрреалистик күҙлектән баһаларға, йәғни етди ҡабул итмәҫкә, кәрәк.
Ул сюрреалистик тормош менән йәшәй, уның әйткәндәре һәм эштәре айырым сәйәси партияларҙың мәнфәғәтенән күпкә киңерәк һәм тәрәнерәк мәғәнәле.
Әйтәйек, 1933 йылда ул "Вильһельм Теллдең сере" тигән картинаһын яҙа, унда швейцар фольклор геройын оҙон ботло Ленин рәүешендә һүрәтләй.
Дали швейцар мифын Фрейд буйынса үҙгәртә: Телль үҙ балаһын үлтерергә теләгән яуыз атайға әйләнгән. Үҙ атаһы менән араһын өҙгән Далиҙың үҙ хәтирәләре лә өҫтәлгәндер. Ленин иһә коммунистик сюрреалистар тарафынан рухи, идея яғынан атай тип ҡабул ителгән. Картинала сикһеҙ хаким булған атайға ҡарата ҡәнәғәтһеҙлек һүрәтләнә, һәм был шәхестең өлгөрөп етеүенә табан бер аҙым тип ҡабул ителә. Ләкин сюрреалистар һүрәтте бик һай аңлай, уны Ленинға карикатура тип баһалай, ҡайһы берҙәре хатта полотноны юҡ итергә тырыша.
Ижади эволюция. Сюрреализмдан алыҫлашыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1937 йылда рәссам Италияға бара һәм Яңырыу осоро әҫәрҙәренән хайран була. Уның үҙ эштәрендә лә кеше кәүҙәһен һәм һыҙаттарын дөрөҫ нисбәттәрҙә һүрәтләү кеүек академизм билдәләре күренә башлай. Сюрреализмдан тайпылыуына ҡарамаҫтан, картиналарына сюрреалистик фантазиялар хас була. Һуңғараҡ Дали (үҙ-үҙенә һоҡланыу һәм шаҡ ҡатырғыс булыу юҫығына тоғро ҡалып) сәнғәтте модернистик деградациянан ҡотҡарыу бурысын үтәүе менән күкрәк һуға, исемен дә шуның менән бәйләй («Salvador» испансанан «Ҡотҡарыусы» тип тәржемә ителә).
1939 йылда Андре Бретон, Далиҙан көлөп һәм уның ижадының коммерциялашыуына баҫым яһап (әйткәндәй, был Бретонға ла хас була), уға «Avida Dollars» (латинса, теүәл булмаһа ла, «долларға һушы киткән» мәғәнәһен бирә) тигән анаграмма-ҡушамат таға. Бретондың шаяртыуы шунда уҡ киң тарала, ләкин Далиҙың эшҡыуарлыҡ уңышына зыян килтермәй, йүнселлек йәһәтенән ул Бретондан күпкә юғары тора.
Дали АҠШ-та[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Икенсе донъя һуғышы башланғас, Дали Гала менән АҠШ-ҡа китә, 1940 йылдан 1948 йылға тиклем шунда йәшәйҙәр. 1942 йылда «Сальвадор Далиҙың йәшерен тормошо» тигән беллетристик автобиографияһын баҫтыра. Һынлы сәнғәт әҫәрҙәре кеүек үк, әҙәби әҫәрҙәре лә, ҡағиҙә булараҡ, һәйбәт һатыла. Ул Уолт Дисней менән хеҙмәттәшлек итә. Тегеһе Далиға талантын кинола — ул замандарҙа тылсым, мөғжизәләр һәм киң мөмкинлектәр донъяһы тип һаналған сәнғәт төрөндә — һынарға тәҡдим итә. Ләкин Сальвадор тәҡдим иткән сюрреалистик "Destino" йәнһүрәте проекты коммерция йәһәтенән маҡсатҡа ярашһыҙ тип табыла, һәм уның өҫтөндә эш туҡтатыла. Дали режиссёр Альфред Хичкок менән эшләй һәм уның «Арбалған» фильмында төш күренеше өсөн декорация төшөрә. Ләкин ул фильмға өлөшләтә генә инә — был да шул коммерция маҡсатында эшләнә.
Өлгөргәнлек һәм өлкән йәштәрҙәге осорҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Испанияға ҡайтҡас, нигеҙҙә, яратҡан Каталонияһында йәшәй. 1965 йылда Парижға килә һәм йәнә, 40 йыл самаһы элекке кеүек үк, уны әҫәрҙәре, күргәҙмәләре һәм шаҡ ҡатырғыс ҡылыҡ-фиғеле менән әсир итә. Ғәжәп һәм сәйер ҡыҫҡа метражлы фильмдар төшөрә, сюрреалистик фотоһүрәттәр эшләй. Фильмдарҙа ул ҡабат ҡарау эффектын йыш ҡуллана, ә төшөрөлгән объекттарҙы (түгелеп торған һыу, баҫҡыстан һикерә-һикерә төшөп килгән туп) оҫта һайлай белеүе, ҡыҙыҡлы комментарийҙар, рәссамдың актёрлыҡ уйыны менән хасил ителгән серлелек уның фильмдарын арт-һаустың ғәҙәти булмаған өлгөләренә әүерелдерә. Дали рекламала йыш төшә, хатта ошондай коммерция эшмәкәрлегендә лә ижадкәрлек күрһәтеү мөмкинлеген таба. Телетамашасылар уның шоколадты нисек рекламалағанын оҙаҡҡа хәтерҙә ҡалдыра, был таҫмала рәссам шоколадты бер генә тешләй, ә шатлыҡтан хатта мыйыҡтары борғоланып китә, һәм ул был шоколадтан аҡылдан яҙыуын белдерә.
Гала менән мөнәсәбәттәре ярайһы уҡ ҡатмарлы була. Бер яҡтан, аралары яҡынайыу менән үк ул уны пропагандалай, картиналарына һатып алыусылар таба, ҙур ҡатлам халыҡҡа аңлайышлыраҡ картиналар төшөрөргә күндерә (ижадында 20-30-сы йылдар араһында бик ҙур айырма барлыҡҡа килә), муллыҡты ла, фәҡирлекте лә бергә уртаҡлаша. Картинаға заказ булмағанда, Гала ирен тауар брендтары, костюмдар төшөрөргә мәжбүр итә: уның көслө, тәүәккәл холҡо ихтыярһыҙ рәссамға бик тә кәрәкле була. Гала уның оҫтаханаһында тәртип урынлаштыра, Дали туҙҙырып ташлаған киндерҙәрҙе, буяуҙарҙы, сувенирҙарҙы йыйыштыра. Икенсе яҡтан, Гала даими рәүештә ситтә мөнәсәбәттәр таба, һуңғы йылдарҙа ир менән ҡатын йыш талаша, Далиҙың мөхәббәте ҡырағай ғишыҡ булһа, Галаның хистәренә иҫәпселлек хас, нәҡ шуның менән ул «даһиға кейәүгә сыға». 1968 йылда Дали Галаға Пуболь ауылында замок алып бирә, Гала унда иренән айырым йәшәй, ә Дали бында ҡатынының яҙма рөхсәте менән генә килә ала. 1981 йылда Дали Паркинсон ауырыуы менән сирләй башлай. 1982 йылда Гала вафат була.
Ғүмеренең ахыры[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡатыны үлгәс, Дали тәрән депрессияға бирелә.
Картиналары ябайлаша, уларҙа ҡайғы-хәсрәт билдәләре өҫтөнлөк ала («Пьета» темаһына вариациялар).
Паркинсон ауырыуы ла Далиға эшләргә ҡамасаулай.
Уның иң һуңғы эштәре («Әтәстәр һуғышы») персонаждары саҡ-саҡ төҫмөрләнгән һыҙыҡтарҙан тора — бисара, сырхау кешенең һуңғы ижади ынтылыштары.
Аҡылдан яҙған ауырыу ҡартты тәрбиәләү бик ауыр була, ул шәфҡәт туташтарына ҡулына ни эләкһә, шуны ырғыта, аҡырына, тешләшә.
Гала үлгәс, Сальвадор Пуболгә күсә, ләкин 1984 йылда замокта янғын сыға. Фалиж һуҡҡан ҡарт, ярҙам һорап, күпме ҡыңғырау шылтыратһа ла, ишетеүсе булмай. Аптырағас, ул карауатынан йығылып төшә лә ишек яғына шыуыша һәм шунда һуштан яҙа. Тәне ныҡ бешкән Дали дауаханаға килтерелә һәм иҫән ҡала. Ошоға тиклем Сальвадор үҙен Гала эргәһенә ерләүҙәрен планлаштырғандыр, моғайын, хатта замоктағы төрбәлә урын да әҙерләтә. Ләкин янғындан һуң ул замоктан театр-музейға күсә һәм ғүмеренең ахырына тиклем шунда була[3].
Ауырыу, хәлһеҙ Дали 1989 йылдың 23 ғинуарында йөрәк өйәнәгенән мәрхүм була.
Ауырыған йылдары эсендә уның айыҡ аҡылда әйткән берҙән-бер һүҙе «Минең дуҫым Лорка» була: рәссам йәшлегенең бәхетле, сәләмәт осорон, шағир Федерико Гарси́а Лорка менән дуҫ булған сағын иҫенә төшөрә.
Рәссам, үҙен өҫтөнән кешеләр атлап йөрөрлөк урынға ерләргә ҡушып, васыят әйтә, шуға уның кәүҙәһен Фигéрас ҡалаһындағы театр-музейҙың бер бүлмәһендә иҙән аҫтына ерләп ҡалдыралар.
Ҡайһы бер әҫәрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Рафаэль муйыны менән автопортрет (1920—1921)
- Далиҙың тәүге эштәренең береһе. Импрессионизм стилендә төшөрөлгән.
- Луис Бунюэль портреты (1924)
- «Натюрморт» (1924) йәки «Пуристик натюрморт» (1924) кеүек үк, был картина ла Дали үҙ ижад манераһын һәм стилен эҙләгәндә яҙылған, Де Кирико полотноларын хәтерләтә.
- Таштағы кәүҙә (1926)
- Дали Пикáссоны икенсе атаһы тип йөрөтә. Был полотно, әүәлерәк төшөрөлгән «Кубистик автопортрет» (1923) кеүек үк, Сальвадорға хас булмаған кубизм манераһында яҙылған. Бынан тыш, Дали Пикáссоның бер нисә портретын төшөрә.
- Ҡулайлама һәм ҡул (1927)
- Геометрик формалар менән тәжрибә дауам итә. Мистик сүллек тойомлана, Далиҙың «сюрреалистик» осорона, шулай уҡ башҡа рәссамдарға (атап әйткәндә, Ив Тангиға) хас булған пейзаж һүрәтләү ысулы шәйләнә.
- Күҙгә күренмәҫ кеше (1929)
- «Күҙгә күренмәүсе» тип тә аталған был картина метаморфозаларҙы, әйберҙәрҙең йәшерен мәғәнәләрен һәм һыҙатламаларын һүрәтләй. Дали был ысулға йыш мөрәжәғәт итә һәм уны сәнғәтенең төп билдәләренең береһенә әйләндерә. Был уның һуңыраҡ осор картиналарына, мәҫәлән, «Филдәрҙә сағылған аҡҡоштар» (1937) һәм «Диңгеҙ буйында йөҙ менән емешле ваза күренеүе» (1938) тигән әҫәрҙәренә лә хас.
- Зыялы ләззәттәр (1929)
- Далиҙың йәбешкәк идеяларын һәм бала саҡ хәүефтәрен асып һала. Шулай уҡ үҙенең «Поль Элюар портреты» (1929), "Теләк йомаҡтары: «Минең әсәмде, Минең әсәмде, Минең әсәмде» (1929) тигән һәм башҡа әҫәрҙәрендәге образдарҙы ла ҡуллана.
- Бөйөк мастурбатор (1929)
- «Зыялы ләззәттәр» кеүек үк, рәссам шәхесен өйрәнеү форсатын аса.
- Вильһельм Телль (1930)
- Швейцар фольклор геройының әһәмиәтен һәм асылын түңкәреп һалып, картинала уны үҙенең баҫымы, «диктатураһы» менән улы шәхесенең үҫешен тотҡарлаусы ҡаты ҡуллы атай ҡиәфәтендә һүрәтләй. Атаһының фаллосы, ҡулындағы ҡайсыһы Фрейдтың беселеү комплексы идеяһын — атай ихтыяры менән баҫтырылған улға хас кәмһенеү хисен — кәүҙәләндерә.
- Хәтерҙең даимилығы (1931)
- Сальвадор Далиҙың иң билдәле әҫәрҙәренең береһе. Башҡа күптәр кеүек үк, ул да уның элекке эштәрҙәге идеяларын күтәрә. Атап әйткәндә, автопортрет һәм ҡырмыҫҡалар, йомшаҡ сәғәт һәм Далиҙың тыуған яғындағы Кадакес яры.
- Гала йөҙөнөң параноик әүерелештәре (1932)
- Далиҙың параноик-тәнҡитле ысулының картина-инструкцияһы кеүек.
- Ҡатын-ҡыҙҙың ретроспектив түше (1933)
- Сюрреалистик әйбер. Ҙур икмәк менән сәкәнгә — уңдырышлылыҡ билдәләренә — ҡарамаҫтан, Дали бының өсөн ҙур хаҡ түләнеүен һыҙыҡ өҫтөнә ала кеүек: ҡатындың битен ҡырмыҫҡалар кимерә.
- Вильһельм Теллдең сере (1933)
- Далиҙың Андре Бретондың коммунизмға һөйөүен һәм уның һул ҡараштарын асыҡтан-асыҡ мыҫҡыл итеүе. Дали үҙе әйтеүенсә, төп герой — ҙур козырёклы кепка кейгән Ленин. Дали "Даһи көндәлеге"ндә яҙғанса, сабый — «Ул мине ашарға итә!» тип ҡысҡырып ятҡан үҙе. Ошонда уҡ ҡултыҡ таяғы — Далиҙың бөтә тормошо буйына ижадының үҙәгендә торған билгеләрҙең береһе. Ике ҡултыҡ таяғы менән рәссам юлбашсының козырёгын һәм бер ботон терәтә. Был уның ошо темаға яҙылған берҙән-бер әҫәре түгел. 1931 йылда уҡ Дали «Өлөшләтә галлюцинация. Лениндың роялдә алты күренмеше» картинаһын төшөрә.
- Мэй Уэсттың бите (сюрреалистик бүлмә сифатында ҡулланылды) (1934—1935)
- Әҫәр ҡағыҙға ла төшөрөлә, шулай уҡ ирен рәүешендәге диванлы һәм башҡа мебелле ысын бүлмә итеп тә эшләнә.
- Рауза башлы ҡатын (1935)
- Рауза баш — был, бөтәһенән элек, сюрреалистар бик яратҡан Арчимбольдо тигән рәссамға хөрмәт билдәһе. Арчимбольдо авангард барлыҡҡа килгәнгә тиклем күпкә алдараҡ һарай эшмәкәрҙәренең портреттарын йәшелсә-емеш аша һүрәтләй башлай (баклажан танау, бойҙай сәс һ.б.). Ул (Босх кеүек үк) сюрреализмға тиклемге сюрреалист тип ҡабул ителә.
- Бешкән борсаҡлы йомшаҡ конструкция: граждандар һуғышын һиҙемләү (1936)
- Шул уҡ йылда яҙылған «Көҙгө каннибализм» кеүек үк, был картина — үҙ иле менән ни булғанын һәм уның ҡайһы тарафҡа йүнәлгәнен аңлаған испан кешеһенең дәһшәте. Был полотно испан Пабло Пикáссоның «Герника»һына тиң.
- Венера Милосская йәшниктәр менән (1936)
- Далиға хас әйберҙәрҙең береһе. Йәшниктәр уның рәсем сәнғәтендә ҙур урын биләй. Мәҫәлән, «Уттағы жираф» (1936—1937), «Антропоморф шкафсыҡ» (1936) һәм башҡа картиналары.
- Телефон — омар (1936)
- Сюрреалистикка әйләнгән әйбер — асылын һәм ғәҙәти тәғәйенләнешен юғалтҡан әйбер. Йышыраҡ осраҡта ниндәйҙер шаңдау яһарға һәм яңы оҡшашлыҡтар тыуҙырырға тейеш. Дали менән Джакометти Сальвадор «символик вазифалы әйберҙәр» тип атағанды хасил итеүселәр булды.
- Ҡояшлы өҫтәл (1936) һәм Америка шиғриәте (1943)
- Реклама бөтәһенең дә тормошона ныҡлы үтеп ингәс, Дали уны махсус эффект хасил итеү, еңелсә мәҙәни шаңҡыу яһау өсөн файҙалана. Беренсе картинала ул осраҡлы ғына тигәндәй бер ҡап «CAMEL» тәмәкеһен ҡомға төшөрә, икенсеһендә «Кока-Кола» шешәһен ҡуллана.
- Нарцисстың метаморфозалары (1936—1937)
- Йәки «Нарцисстың әүерелмәһе». Тәрән психологик әҫәр.
- Гитлерҙың сере (1937)
- Дали үҙе Гитлер тураһында төрлө фекерҙәр әйтә. Уны фюрерҙың йомшаҡ, тулы арҡаһы ылыҡтырыуы тураһында яҙа. Уның манияһы һулдарға йылы мөнәсәбәттә булған сюрреалистарға оҡшап етмәй. Икенсе яҡтан, Дали һуңынан Гитлерҙы мазохист тип атай, сөнки ул һуғышты тик бер маҡсат — еңелеү маҡсаты менән генә башлаған, ти. Рәссам һүҙҙәренә ҡарағанда, бер заман унан Гитлерға тип автограф һорағандар, ул иһә яуап итеп төҙ тәре — «һыныҡ һынлы фашист свастикаһының ҡапма-ҡаршыһын» — сыймаҡлап бирә.
- Күренмеш Вольтер бюсы хасил булған ҡол баҙары (1938)
- Далиҙың иң билдәле «оптик» картиналарының береһе, уларҙа автор төҫтәр ассоциацияһы һәм күҙҙең күреү мөйөшө менән оҫта уйнай. Ошоға оҡшаш тағы бер билдәле әҫәре — «Урта диңгеҙгә ҡарап торған Гала егерме метр алыҫлыҡтан Авраам Линкольн портретына әйләнә» (1976).
- Бал ҡортоноң анар тирәләй осоп йөрөүе арҡаһында уянырҙан бер секунд алда күрелгән төш (1944)
- Был сағыу картинаға унда һүрәтләнгән хәл-әхүәлдәрҙең еңел һәм тотороҡһоҙ булыу хисе хас. Артҡы ерлектә — оҙон аяҡлы фил. Был персонаж «Изге Антонийға вәсвәсә һалыу» (1946) кеүек башҡа эштәрҙә лә бар.
- Теҙеп ҡуйылған биш кәүҙәнең корпускулаларға әйләнеүен, уларҙан көтмәгәндә Гала йөҙө менән аталандырылған Леонардо Ледаһы хасил булыуын күҙәтеүсе шәрә Дали (1950)
- Дали физика менән мауыҡҡан осорҙағы аҙ һанлы картиналарҙың береһе. Ул образдарҙы, әйберҙәрҙе һәм йөҙҙәрҙе шар һымаҡ корпускулаларға йә мөгөҙморон мөгөҙөнә оҡшаш киҫәктәргә вата (көндәлектәрендә һүрәтләнгән тағы бер бәйләнсек идея). «Галатея сфералар менән» (1952) һәм әлеге картина беренсеһенә ҡараһа, «Рафаэлдең башын шартлатыу» (1951) икенсеһенә инә.
- Әүернә йәки Гиперкубик кәүҙә (1954)
- Corpus hypercubus — Христосты әүернәгә ҡаҙаҡлауҙы һүрәтләгән полотно. Дали дингә мөрәжәғәт итә (шулай уҡ мифологияға, «Родос бәһлеүәне» бының миҫалы булып тора(1954)) һәм Библия сюжеттарын үҙенсә, картиналарына мистика өҫтәп, ижад итә. Ҡатыны Гала «дини» картиналарының да алыштырғыһыҙ персонажына әйләнә. Шуға ҡарамаҫтан, Дали ярайһы уҡ провокацион әйберҙәр яҙыуҙан да баш тартмай. «Ғиффәтле ҡыҙҙың үҙ-үҙен содомса ҡәнәғәтләндереүе» (1954) — шундайҙарҙан.
- Йәшерен мәжлес (1955)
- Библия күренештәренең береһен һүрәтләгән киң билдәле полотно. Күп тикшеренеүселәр Дали ижадының «дини» осоро тураһында әле булһа бәхәстән сыҡмай. «Гвадалупа Алла Анаһы» (1959), «Христофор Колумб төшөнөң көсө менән Американы асыу» (1958—1959) һәм «Донъя соборы» (1960) (унда Дали үҙен дә төшөрөп ҡуя) — шул осорҙоң сағыу әҫәрҙәре.
- Полотнола бер-береһе менән бәйләнгән Библия күренештәре һүрәтләнә (мәжлес үҙе, Христостың һыу өҫтөнән йөрөүе, әүернәгә ҡаҙаҡлау, Йәһүдәнең хыянаты алдынан доға ҡылыу).
- Сальвадор Дали ижадында Библия темаһы ҙур ғына урын биләй. Рәссам үҙен уратып алған донъяла, үҙендә Алланы табырға тырыша, Христосты яңы яралған Йыһандың үҙәге итеп күҙаллай («Изге Әүернә Иоаннының Христосы», 1951).
Дали скульптуралары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1969—1979: Клот коллекцияһы[fr] — рәссамдың Порт Лигаттағы йортонда ижад иткән 44 бронза статуя тупланмаһы.
Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Чупа-Чупс дизайны
- Энрике Бернат үҙенең карамелен «Чупс» тип атай. Башта ул ете генә төрлө тәмдә була: еләк, лимон, бөтнөк, әфлисун, шоколад, һөт өҫтө һалынған кофе һәм еләкле һөт өҫтө. «Чупс» яратыусылар күбәйә бара, карамель етештереү ҙә арта, яңынан-яңы тәмдәр барлыҡҡа килә. Карамель инде ҡәҙимге ябай ҡағыҙҙа ҡала алмай, "Чупс"ты бөтәһе лә танып торорлоҡ нимәлер уйлап табыу хәжәте тыуа. Энрике Бернат[4] яҡташы, данлы рәссам Сальвадор Далиға иҫтә ҡалырлыҡ һүрәт төшөрөп биреүен һорап мөрәжәғәт итә[4]. Даһи оҙаҡ уйламай һәм, бер сәғәт тә үтмәй, аҡ сәскә кеүек итеп төшөрөлгән «Чупа Чупс» һүрәтен эшләп бирә, бөгөн ул бер аҙ ғына үҙгәртелгән рәүештә планетаның бөтә мөйөшөндә «Чупа Чупс» логотибы булып танылып тора. Яңы логотиптың урынлашҡан ере лә яңыса була: ул кәнфиттең ҡабырғаһында түгел, ә өҫтөндә.
- 2003 йылда «Уолт Дисней» компанияһы тарафынан «Destino» тигән йәнһүрәт сығарыла. Фильмды эшләү 1945 йылда Далиҙың Америка йәнһүрәтсеһе Уолт Дисней менән хеҙмәттәшлеге осоронда уҡ башлана, ләкин компанияның финанс проблемалары арҡаһында кисектерелә.
- 1965 йылдан Рикерс утрауындағы төрмә комплексының (АҠШ) ҙур ашханаһында күренеп торған урында Далиҙың сәнғәт буйынса вәғәҙә иткән лекцияһын уҡый алмағаны өсөн тотҡондарҙан ғәфү үтенеп төшөргән һүрәте эленеп тора. 1981 йылда һүрәтте «һаҡлаулылығын тәьмин итеү маҡсатында» холға күсереп эләләр, 2003 йылдың мартында уны күсермәгә алмаштыралар, ләкин төп нөсхәһе урлана, был эш буйынса дүрт хеҙмәткәрҙе ғәйепләйҙәр.[5] Өсөһө үҙен ғәйепле тип таныһа ла (береһе аҡлана), төп нөсхә[6] табылмай[5][6].
Кинематографта Дали образы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ "Сальвадор Дали. Кошмар кузнечика" Р.Баландин. Тәүге сығанаҡтан архивланған 4 февраль 2012.
- ↑ Llongueras, Lluís. (2004) Dalí, Ediciones B — Mexico. ISBN 84-666-1343-9
- ↑ Salvador Dali — Olga’s Gallery
- ↑ 4,0 4,1 "История бренда Chupa Chups" Елизавета Руденко. Тәүге сығанаҡтан архивланған 4 февраль 2012.
- ↑ 5,0 5,1 Art Too Tempting at Rikers; Plot to Steal a Dalí Was Far From a Masterpiece, New York Times , 4 октября 2003
- ↑ 6,0 6,1 Guards charged in Dali theft, news.bbc.co.uk , 18 июня 2003
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Робер Дешарн. Salvador Dali. Изд. DuMont Buchverlag. 1974, 164 с., ISBN 3-7701-0753-5;
- Джорж Оруэл (англ. George Orwell). Привилегия духовных пастырей. Эссе. — Лениздат, 1990;
- 1992 г. А. И. Рожин Сальвадор Дали. Изд. Республика, 224 с., тираж 75000 экз., ISBN 5-250-01946-3;
- 1992 г. Е. В. Завадская Сальвадор Дали. Изд. Изобразительное искусство, 64 с., тираж 50000 экз., ISBN 5-85200-236-4;
- 1995 г. Gilles Neret. Salvador Dali. 1904—1989 = Сальвадор Дали / Gilles Neret. — Koeln : TASCHEN, 95 с.(На немецком языке) ISBN 3-8228-9520-2;
- 2001 г. Никола Дешарн, Робер Дешарн. Изд. Белый город, 382 с., ISBN 5-7793-0325-8;
- 1996 г. ISBN 5-9-000-926-01-X;
- 2002 г. Мередит Этерингтон-Смит. «Сальвадор Дали» (Перевод Е. Г. Гендель). Изд. Попурри, 560 с., тираж 11000 экз., ISBN 985-438-781-Х, ISBN 0-679-40061-3;
- 2006 г. Робер Дешарн, Жиль Нере. Dali. Изд. Taschen, 224 с., ISBN 3-8228-5008-X;
- 2008 г. Делассен С. Гала для Дали. Биография супружеской пары. М., Текст, 186 c., тираж: 5000, ISBN 978-5-7516-0682-4
- 2009 г. Ольга Морозова. Сгоревший заживо. Скандальная биография Сальвадора Дали. Изд. Funky Inc., 224 с., тираж 3000 экз., ISBN 978-5-903912-70-4;
- 2010 г. Сальвадор Дали. Мысли и анекдоты. Pensees et anecdotes. Изд. Текст, 176 с., тираж 3000 экз., ISBN 978-5-7516-0923-8;
- 2011 г. С. С. Пирожник. Сальвадор Дали. Изд. Харвест, 128 с., тираж 3000 экз., ISBN 978-985-16-1274-7;
- 2011 г. В. Г. Яськов Сальвадор Дали. Изд. Эксмо, 12 с., тираж 3000 экз., ISBN 978-5-699-47135-5;
- 2012 г. Сальвадор Дали. Моя тайная жизнь. La Vie Secrete De Salvador. (Перевод Е. Г. Гендель) Изд. Попурри, 640 с., тираж 5100 экз., ISBN 978-985-15-1620-5;
- 2012 г. Сальвадор Дали. Дневник одного гения. Journal D’un Genie. (Перевод О. Г. Сокольник, Т. А. Ждан) Изд. Попурри, 336 с., тираж 5100 экз., ISBN 978-985-15-1619-9;
- 2014 г. Сальвадор Дали. Дневник одного гения. Journal D’un Genie. Изд. Азбука, Азбука-Аттикус, 288 с., тираж 5000 экз., ISBN 978-5-389-08671-5;
- 2012 г. Робер Дешарн, Никола Дешарн. Salvador Dali / Сальвадор Дали. Альбом. Изд. Эдита, 384 с., ISBN 5-7793-0325-8;
- 2008 г. Изд. Белый город
- 2013 г. Р. К. Баландин Сальвадор Дали искусство и эпатаж. Изд. Вече, 320 с., тираж 5000 экз., ISBN 978-5-4444-1036-3;
- 2013 г. Библия с иллюстрациями Сальвадора Дали. Изд. Книжный клуб «Клуб семейного досуга». Белгород, Книжный клуб «Клуб семейного досуга». Харьков, 900 с., тираж 500 экз., ISBN 978-5-9910-2130-2;
- 2014 г. Сальвадор Дали. Сокрытые лица. Ostros Ocultos (Visages Caches / Hidden Faces). (Перевод Л. М. Цывьян) Изд. Эксмо, 512 с., тираж 7000 экз., ISBN 978-5-699-70849-9;
- 2014 г. Кэтрин Инграм. Гениальный Дали. This is DaLi (Перевод Т. Платонова). Изд. Эксмо, 80 с., тираж 3150 экз., ISBN 978-5-699-70398-2;


c: text/html

text:
Шотланд милләтселеге үҙенсәлектәре
Шотланд ватансыһы йә милләт фирҡәһе ағзаһы булыр өсөн бер ҙә шотланд булырға кәрәкмәй.
Шотландияла быйыл май үткән парламент һайлауҙарында социал-демократик шотланд милли фирҡәһе еңгән. Был парламенттағы 129 урындан 69-ҙы, шулай уҡ Европа берлегендә Шотландияға бирелгән алты урындың икәүһе уларҙыҡы тигәнде аңлата. Был фирҡә шотланд халҡы араһында бик популяр булыуы менән генә түгел, ә бик үҙенсәлекле бер ағзаһы менән дә танылған.
Ул егерме алты йәшлек Хәмзә Йософ. Был йәш сәйәсмән Глазгола, Шотландияның иң ҙур ҡалаһында, ҡатнаш ғаиләлә донъяға килгән. Уның атаһы Пакистандан, ә әсәһә Кениянан 60-сы йылдарҙа Британияға күсеп килгән. Глазго университетының хоҡуҡ бүлеген бөтөргәс, ул Шотланд парламентында эшләй башлай. Шулай уҡ Хәмзә Йософ «Ислам Ярҙамы» (Islamic Relief) хәйриә йәмғиәте спикеры ла. Уҙған йыл уға Шотландияла «Сәйәсәттең йәш көсө 2010» тигән исем бирелгән.
Сығыш түгел, уртаҡ маҡсат мөһим
Сығышы менән пакистан, дине менән мосолман һәм сәйәси ҡараштары менән шотланд милләтсеһе, Хәмзә Йософ әйтеүенсә, фирҡәгә кешенең сығышы мөһим түгел, уртаҡ маҡсат мөһим. «Беҙҙең милләтселек, башка илдәрҙекенән айырыла, ул бер милләт өсөн генә түгел, ә гражданлыҡ, йәғни, илдең йәмәгәтселеге өсөн», ти ул. Быны Хәмзә Йософ Шотландияла күп төрлө халыҡ яҡшы йәшәй, дискриминация кеүек проблемалар юҡ, тип аңлата.
Ул Британ прмьер-министры Дэвид Кэмерондың Мюнхен сығышында мультикультурализмға башҡа ышанмау тураһындағы фекере һәм Германия канцлеры Ангела Меркелдын мөсөлмандар менән мультимәҙәни йәмғиәт төҙөп булмай тигәне менән килешмәй: «Ҡайһы ваҡытта сәйәсмәндәрҙең эше бик уңышлы бармаһа, улар мультикультурализмға һылтанырга ярата. Тик Германия уҙған йыл футбол чемпионатында өсөнсө урын алғанда, милли командала ике поляк, бер төрөк һәм сығышы менән Гананан бер уйынсы булыуға Ангела Меркель бер ҙә ҡаршы килмәне.»
Илдең иреклеккә ынтылыуы тәбиғи
Шотланд милли фирҡәһенең һайлау кампанияһының бер бүлексәһе Шотландияның иреклекле булыуына ирешеү планы булған. Хәмзә Йософ һәр илдең иреклеккә ирешеүе тәбиғи, ти.
«Бәләкәй илдә барыһын да күҙ алдында тотоп, идара итеүе еңелерәк. Бына мәҫәлән Шотландия халҡының 80% Ғыйраҡ һуғышында ҡатнашырға теләмәне, әммә беҙ Британияға бәйләнгән өсөн, үҙебеҙҙең һалдаттарҙы һуғышҡа үлемгә ебәрергә мәжбүр булдыҡ. Шулай уҡ, Европа берлегенең уртаҡ сәйәсәт һәм иҡтисад төҙөргә тырышыуын мин хупламайым. Һәр ил үҙенең байлыҡтары, иҡтисады менән үҙе эш итһә, яҡшыраҡ һәм еңелерәк булыр ине. Шотландияла эшләнгән аҡса ла Британия аша үтмәй, үҙебеҙҙә ҡалыр ине», ти Хәмзә Йософ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Өфөгә космонавт килде һәм балалар менән аралаштыФото: автор фотоһы
Өфөгә космонавт килде һәм балалар менән аралашты
Өфөгә космонавт килде һәм балалар менән аралаштыФото: автор фотоһы
ӨФӨ, 2015 йыл, 20 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Өфөлә летчик-космонавт Сергей Ревин «Мин — даһи» балаларҙың һәләтен үҫтереү үҙәге тәрбиәләнеүселәре менән осрашты. Йәш һәләттәр ҡунаҡ менән аралашты, үҙҙәрен ҡыҙыҡһындырған һорауҙарын бирҙе, автограф алды һәм фотоға төштө.
«Үҙәк коллективының космонавтикаға ҙур иғтибар биреүе — ҡыуаныслы хәл. Учреждение тәрбиәләнеүселәре башҡорт брендына әүерелгән Гагарин кубогы олимпиадаһында ҡатнаша», — тине Сергей Ревин.
Уның һүҙҙәренсә, хәҙерге заман балалары араһында космонавт булырға теләүселәр аҙ. Сергей Ревин быны хыяллана белмәүгә бәйләй.
«Хәҙерге балаларҙың ҙур проблемаһы бар — хыялың булмау. Космонавтарҙың бурысы — уларға уны формалаштырырға ярҙам итеү. Бынан тыш, уларҙы хыялдарын тормошҡа ашырыуға аҙым яһауға илһамландырырға кәрәк», — тип йомғаҡ яһаны летчик-космонавт.


text:
Инвалид бала тәрбиәләүсе атайҙар эштән сығарылмаҫҡа тейеш
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың Социаль сәйәсәт һәм һаулыҡ һаҡлау буйынса комитеты ағзалары федераль үҙәктәге хеҙмәттәштәренең Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт кодексындағы үҙгәрештәргә бәйле башланғысын яҡланы.
Комитет ултырышында БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың «Рәсәй Федерацияһы Хеҙмәт кодексының 261-се статьяһына үҙгәрештәр индереү тураһында»ғы 624247-5 һанлы Федераль закон проекты тураһында»ғы тейешле ҡарар проектын уны парламенттың алдағы ултырышында көн тәртибенә индереү өсөн БР Дәүләт Йыйылышы Президиумына йүнәлтергә ҡарар ителде.
— Үҙгәрештәр мөмкинлектәре сикләнгән балаларҙы тәрбиәләүсе әсәләр һәм аталар хоҡуҡтарын тигеҙләүгә ҡағыла, — тине БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова. – Ҡануниәттә киләһе мәсьәләне нығытыу мөһим: инвалид бала тәрбиәләүсе атаны, әсәне кеүек үк, эш биреүсе инициативаһы менән эштән сығарыу тыйылһын. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, балаһы инвалид булып тыуғанды белгән күпселек атайҙар ғаиләһенән китә. Әммә, бәхеткә күрә, әсә менән бергә был баланы аяҡҡа баҫтырырға теләүселәр ҙә бар. Бындай ғаиләләрҙә тап атайҙарҙың төп аҫраусы булыуын иҫәптә тотҡанда, уларға эштә ҡалыу хоҡуғын биргән ҡануниәт тәү сиратта баланы яҡлаясаҡ. Башланғыс ваҡытында тәҡдим ителә һәм ул бик файҙалы. Депутаттар корпусы был закон проектын хуплар, тип уйлайым.


text:
Башҡортостандан 6500 йәш егет Рәсәй Ҡораллы Көстәре сафына оҙатыласаҡ Фото: Олег Яровиков
Башҡортостандан 6500 йәш егет Рәсәй Ҡораллы Көстәре сафына оҙатыласаҡ
Башҡортостандан 6500 йәш егет Рәсәй Ҡораллы Көстәре сафына оҙатыласаҡ Фото: Олег Яровиков
1 октябрҙән Рәсәйҙә көҙгө саҡырылыш башланды. Рәсәй Ҡораллы Көстәренә саҡырыу буйынса Башҡортостан 6500 хәрби хеҙмәткәрҙе оҙатырға тейеш, тип хәбәр иттеләр республика хәрби комиссариатынан.
Хеҙмәт итеү ваҡыты үҙгәрешһеҙ ҡала – 12 ай. Республикабыҙҙың йәш егеттәре төрлө хәрби округтар ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итәсәк.
Үткән көҙгө саҡырылышта Башҡортостандан алты мең йәш егет граждан кейемен хәрби кейемгә алмаштырғайны.


text:
Өфөнөң Еңеү паркында Хәрби техника аллеяһы асыла Фото: Өфө хакимиәте сайты
Өфөнөң Еңеү паркында Хәрби техника аллеяһы асыла
Өфөнөң Еңеү паркында Хәрби техника аллеяһы асыла Фото: Өфө хакимиәте сайты
ӨФӨ, 2015 йыл, 5 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
Шишәмбе, 6 октябрҙә, Өфөнөң Еңеү паркында Хәрби техника аллеяһы асыла. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына баш ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтендә хәбәр иттеләр.
БМП-1 һәм БМП-2 пехоталарының бронялы машиналары, ЗСУ-23 зенит үҙйөрөшлө ҡоролмаһы, үҙйөрөшлө артиллерия ҡоролмалары (САУ), «Нона» хәрби машинаһы, БТР-70 бронетранспортеры, БМ-21 «Град» хәрби машинаһы күрһәтеләсәк.
Аллеяны асыуҙа ҡала етәкселеге, Бөйөк Ватан һәм локаль һуғыш ветерандары, кадеттар, хәрби-патриотик клуб тәрбиәләнеүселәре, уҡыусылар, баш ҡала халҡы һәм уның ҡунаҡтары ҡатнаша.


text:
Рәсәйҙең тәүге шәфҡәтлелек рейтингында Башҡортостан өсөнсө урынды биләй
ӨФӨ, 2014 йыл, 11 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Илдең иң эре хәйриә фондтарының береһе – Русфонд Рәсәйҙең 54 төбәк халҡының изгелек күрһәтеүҙә ҡатнашыу дәрәжәһен баһалап, уның нигеҙендә Рәсәйҙең тәүге шәфҡәтлелек рейтингын әҙерләгән. Башҡортостан унда өсөнсө урынды биләй. Изге эштәр буйынса беренсе урында Дағстан, рейтингтың икенсе баҫҡысында – Һарытау өлкәһе. Шулай уҡ ун лидерҙар иҫәбенә Краснодар крайы, Ырымбур, Түбәнге Новгород, Мурманск, Пенза, Астрахан өлкәләре һәм Татарстан Республикаһы инә.
— Төбәктәрҙә шәфҡәтлелекте үҫтереү ул үҙе беренсе һанлы тренд булып тора. Икенсеһе – көслө, халыҡ-ара ярҙамға бойһонмаған, дәүләт һәм Рәсәй бизнесы ярҙамында эшләүсе инфраструктура ойошмаларының барлыҡҡа килеүе, уны профессиональ, структуралы итеү, — тип һөйләне шәфҡәтлелектең төп тенденциялары тураһында Донорҙар форумының башҡарма секретары Наталья Каминарская. — Өсөнсө тренд – төбәктәрҙә изгелек ҡылыу эше аҡсаһыҙ үҫешә, йәғни шәхси һәм ирекмәндәр ҡатнашлығына нигеҙләнгән.
Һорау алыу һөҙөмтәләре буйынса, һуңғы йылда таныш булмаған кешеләргә рәсәйлеләрҙең 62-85 проценты ярҙам иткән. Иң ябай ярҙам итеү төрө — ул урамдағы хәйер биреү, икенсе урында – кейем менән ярҙам итеү, шулай уҡ мохтаждар өсөн аҙыҡ-түлек һатып алыу.


text:
Республикала 19 меңдән ашыу ун беренсе класс уҡыусыһы йомғаҡлау иншаһын яҙҙы
ӨФӨ, 2015 йыл, 4 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡортостанда 19 меңдән ашыу ун беренсе класс уҡыусыһы йомғаҡлау иншаһын яҙҙы. Уның һөҙөмтәләре Берҙәм дәүләт имтиханына инеү хоҡуғын бирә.
Ижади эштәрҙең темалары һәр сәғәт бүлкәте өсөн айырым. Улар имтихан башланыуға 15 минут ҡалғас билдәле булды. Республика уҡыусыларына түбәндәге темалар тәҡдим ителде: Һәр дәүерҙә кешене ниндәй һорауҙар борсой? «Йорт» һәм «Ватан» төшөнсәләре бер-береһе менән нисек бәйләнгән? Нимә ул «тормошҡа һөйөү»? Бөйөк маҡсатҡа ирешеү өсөн бөтә алымдар ҙа яҡшымы? Ни өсөн ҡайһы бер китаптарҙы кешеләр ҡабаттан уҡый?
Һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән, шулай уҡ иректән мәхрүм итеү учреждениеларында уҡыусылар «Минең сәйәхәттәрем» темаһына изложение яҙҙы. Уларҙың һаны 250-нән ашыу ине.
Башҡортостандың Мәғариф министрлығында хәбәр итеүҙәренсә, имтихан штат режимында уҙғарылған, хоҡуҡ боҙоуҙар булмаған.
Яҡынса һөҙөмтәләр 10 декабрҙә билдәле буласаҡ.
Насар билдә алған, шулай уҡ кисерерлек сәбәптәр буйынса йомғаҡлау иншаһына килмәгән йәки уны яҙып бөтмәгән уҡыусылар 2016 йылдың 3 февралендә һәм 4 майында уны ҡабаттан яҙа ала.


text:
«Үҫәргән» халыҡ театры Өфөлә «Байраҡ аҫтында…» спектаклен күрһәтә
Өфөлә яҡташтар осрашыуы үткәреү яҡшы һәм күркәм йолаға әүерелде. Бындай саралар кешеләр араһында дуҫлыҡ ептәрен нығытыуҙа ҙур роль уйнай. Республиканың баш ҡалаһында йәшәүсе Ейәнсура районы яҡташтары бындай осрашыуҙарҙы айырыуса ҡыҙыҡлы һәм бай йөкмәткеле итеп үткәрә. Сираттағы тапҡыр улар кесе йома, 12 декабрҙә, Башҡорт дәүләт филармонияһында йыйыласаҡ, тип хәбәр ителә «Башкортостан» гәзитендә.
Һәр ваҡыттағыса «Ейәнсура» республика йәмәғәт ойошмаһы эшенә йомғаҡ яһау, концерт номерҙарынан тыш, яҡташтар осрашыуы кисәһенең икенсе өлөшөндә Ейәнсура районының «Үҫәргән» халыҡ театры артистары һәләтле шағир һәм драматург Салауат Әбүзәрҙең «Байраҡ аҫтында…» пьесаһы буйынса спектакль ҡуясаҡ. Пьесаны йәш режиссер Радмир Дәүләтбәков сәхнәгә ҡуйған.
Бик ҡыҙыҡлы һәм йөкмәткеле спектаклде «Үҫәргән» халыҡ театры былтыр Ейәнсура районы мәҙәниәт һарайы сәхнәһендә ҡуйғайны һәм ул шунда уҡ тамашасыларҙың һөйөүен яулағайны. Быныһында спектаклде театр яратыусы өфөлөләр ҙә ҡарай ала.


text:
Өфөлә производствола зыян күргән кешеләр автомобилдәрҙән асҡыстар аласаҡ
Шаршамбы, 14 ноябрҙә, республикала йәшәгән, производствола бәхетһеҙлек осраҡтарынан һәм профессиональ ауырыуҙарҙан зыян күргән 31 кешегә автомобилдәрҙән асҡыстар тапшырыласаҡ.
«Башинформ» агентлығына РФ Социаль страховкалау фондының БР буйынса төбәк бүлексәһенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, махсус автомобилдәрҙә мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн барыһы ла ҡаралған.
Буласаҡ водителдәргә документтар пакетын РФ Социаль страховкалау фондының БР буйынса төбәк бүлексәһе идарасыһы Марат Латипов тапшырасаҡ.
Производствола бәхетһеҙлек осраҡтарынан һәм профессиональ ауырыуҙарҙан зыян күргән кешеләрҙе автомобилдәр менән тәьмин итеү бындай кешеләрҙе социаль реабилитациялауҙың бер төрө булып тора, ул «Производствола бәхетһеҙлек осраҡтарынан һәм профессиональ ауырыуҙарҙан мотлаҡ социаль страховкалау тураһында»ғы Федераль закон менән ҡаралған.
Сара Петергоф урамы, 5 адресы буйынса «ДвимАвто» биләмәһендә үтә. Башлана – 11 сәғәттә.


text:
Эшһеҙҙәргә ҡарағанда Өфөлә вакансиялар күберәк
Башҡортостандың баш ҡалаһында әлеге мәлдә 13 мең самаһы буш эш урыны иҫәпләнә. Шул уҡ мәлдә рәсми рәүештә теркәлгән эшһеҙҙәр иҫәбе 13 меңгә яҡын. Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге үҙәгендә 9600 кеше иҫәптә тора.
Баш ҡаланың хеҙмәт баҙарында көсөргәнешлек коэффициенты йәғни эшһеҙ граждандар һәм вакансияларҙың нисбәте 0,74-кә тиң. Эшһеҙлек кимәле Өфөлә икенсе аҙна инде үҙгәрешһеҙ ҡала – 1,6 процент.
«Башинформ» агентлығына ҡала мәшғүллек үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, үткән аҙнала меңгә яҡын кеше хеҙмәт биржаһы хеҙмәттәренән файҙаланған. 400 самаһы эшһеҙ эшкә урынлашыуға мөмкинлек алған. Тағы йөҙҙән ашыу кеше хеҙмәт баҙарында ҙур һорау менән файҙаланған профессияларға уҡытырға ебәрелгән. Әлеге ваҡытта ҡала мәшғүллек үҙәге йүнәлтмәһе буйынса 500-ҙән ашыу өфөлө бушлай яңы һөнәр үҙләштерә.


text:
Өфөлә төҙөлөш тармағы өсөн вакансиялар йәрминкәһе үткәреләсәк
Өфөлә йолаға әүерелгән вакансиялар йәрминкәһенә был аҙнала 300 кеше килде. Дәүләткә ҡарамаған милек формаһындағы 20 предприятие унда сәнәғәт, сауҙа, төҙөлөш һәм объекттарҙы һаҡлау өлкәһендә 400 эш урыны тәҡдим итте.
— Эш биреүселәр күп төрлө вакансиялар тәҡдим итте. Шулай ҙа уларҙың күбеһе – эшсе һөнәрҙәре. Ҡалаға менеджерҙар, һатыусылар, төҙөүселәр, страховка агенттары, һаҡсылар һәм сәнәғәт эшселәре кәрәк, — тине «Башинформ» агентлығына Өфөләге Халыҡ мәшғүллеге үҙәгенең предприятиелар менән бәйләнештәр бүлеге начальнигы Ирина Турчина.
Өфөлә үткән йәрминкә арҡаһында йөҙләп кеше эшкә урынлашыуға мөмкинлек алған. Киләһе йәрминкә иһә төҙөлөш тармағы предприятиеларына арналасаҡ.


text:
Фото:
Өфө нефть университеты Ҡытайҙың юғары уҡыу йорто менән хеҙмәттәшлек итәсәк
Фото:
ӨФӨ, 2015 йыл, 19 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Өфө дәүләт нефть техник университеты Ҡытайҙың юғары уҡыу йорто менән хеҙмәттәшлек итәсәк. Өфө дәүләт нефть техник университеты ректоры Рәмил Бәхтизиндың, стратегик үҫеш буйынса проректор Марат Хөсәйеновтың һәм Халыҡ-ара хеҙмәттәшлек идаралығы етәксеһе Наил Чанышевтың Ҡытай нефть университетына рәсми сәфәре барышында ошо хаҡта һөйләшеп килешелде.
Уҡыу йортоноң матбуғат үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, сәфәр сиктәрендә ике вуздың фәнни һәм белем биреү хеҙмәттәшлеге, академик мобиллек хаҡында килешеүҙәргә ҡул ҡуйылған. Атап әйткәндә, документ студенттарға телде өйрәтеү өсөн уҡытыусылар менән алмашыуҙы күҙ уңында тота. Ҡытай нефть университеты хеҙмәткәрҙәре Өфө нефть университетында — ҡытай, ә Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусылары Пекин университетында рус теленән уҡытасаҡ. Шулай уҡ бакалавр һәм магистр программалары буйынса «икеләтә диплом» программаһы ла ҡарала. Бынан тыш, өҫтәмә һөнәри белем биреү программалары, ғилми эштәр буйынса мәғлүмәт менән алмашыу булдырыласаҡ.


text:
Мортаза Рәхимов Глеб Фетисов менән осраштыФото: Олег Яровиков
Мортаза Рәхимов Глеб Фетисов менән осрашты
Мортаза Рәхимов Глеб Фетисов менән осраштыФото: Олег Яровиков
7 ноябрҙә Республика Йортонда Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов “Берҙәм Рәсәй” партияһының Генераль Советы Президиумы ҡарамағындағы социаль-иҡтисади үҫеш һәм көрсөккә ҡаршы саралар эшкәртеү буйынса эшсе төркөм етәксеһе Глеб Фетисов менән осрашты.
Осрашыуҙа банк системаһын артабан үҫтереү, шулай уҡ республикала халыҡты һәм предприятиеларҙы хеҙмәтләндереү буйынса «Минең банкым.Башҡортостан» асыҡ акционерҙар йәмғиәтен асыу мәсьәләләре тикшерелде.
Мортаза Рәхимов төбәк иҡтисадын нығытыу һәм кредит учреждениелары ойоштороу өсөн банк системаһын артабан үҫтереүҙең мөһимлеген билдәләне. Башҡортостан Президенты яңы банктың социаль программаларҙы һәм инвестицион проекттарҙы тормошҡа ашырыуҙа ҡатнашыу перспективалары менән ҡыҙыҡһынды.
«Минең банкым.Башҡортостан» асыҡ акционерҙар йәмғиәтен ойоштороу инициаторы булып торған Глеб Фетисов Президентҡа, “Ипотека торлаҡ кредиты биреү агентлығы” асыҡ акционерҙар йәмғиәте стандарттары буйынса республика халҡына торлаҡ ипотека кредиттары биреү банк эшмәкәрлегендә төп йүнәлештәрҙең береһе булып тора, тип хәбәр итте. Шулай уҡ банк бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәре өсөн торлаҡ төҙөү буйынса социаль программала ҡатнашырға әҙер. Ҙур сәнәғәт предприятиеларына, шулай уҡ бәләкәй һәм урта бизнес предприятиеларына кредит биреүгә ҙур иғтибар бүленәсәк, тип билдәләне Глеб Фетисов. Киләсәктә «Минең банкым.Башҡортостан» акционерҙар йәмғиәте республика биләмәһендә 20-нән артыҡ яңы һатыу нөктәләре асырға һәм банкоматтар селтәрен үҫтерергә планлаштыра.


text:
Фото:
Өфөлә үткән конференцияла ерҙән файҙаланыу мәсьәләләре тикшерелде
Фото:
III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы алдынан Өфөнөң «Нефтселәр» мәҙәниәт һарайында «Башҡортостан Республикаһының яңы иҡтисади үҫеше шарттарында ерҙән файҙаланыу проблемалары» ғилми-ғәмәли конференцияһы үтте. Унда министрлыҡ һәм ведомстволар етәкселәре, муниципаль берәмектәр башлыҡтары, фән эшмәкәрҙәре ҡатнашты.
Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары Румил Аҙнабаевтың билдәләүенсә, ерҙән файҙаланыу башҡорттар өсөн һәр ваҡыт көнүҙәк мәсьәлә булған.
— Уҙған быуаттың 90-сы йылдарынан алып республика етәкселеге уға ҙур иғтибар бүлә, — тине ул. – Әммә федераль властар Рәсәйҙең төп халыҡтарының мәнфәғәтен тулыһынса иҫәпкә алмай. Бөгөнгө конференция бик күп урындарҙы асыҡларға ярҙам итергә тейеш.
Хәҙерге ваҡытта Башҡортостанда ер мөнәсәбәттәрен көйләүгә еткелекле хоҡуҡи нигеҙ булдырылған, ер ҡануниәтенең төп принциптары урынлаштырылған, ресурстар менән идара итеү тәртибе билдәләнгән. Шулай уҡ ер участкалары хужаларының хоҡуҡтары һәм бурыстары нығытылған, ерҙән түләүле файҙаланыуға, ер төҙөлөшө мониторингына нигеҙ һалынған, хосусилаштырылған предприятиелар хужалары менән дәүләт һәм муниципаль ерҙәрҙе һатып алыу механизмы ҡаралған.
Ләкин шулай ҙа бик күп ведомстволар был мәсьәләлә ҡыйынлыҡтарға осрай. Атап әйткәндә, БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры Иҙел Шәйәхмәтовтың әйтеүенсә, республиканың һыу объекттары буйынса проблемалар бар. Мәҫәлән, күптән түгел Көйөргәҙе районындағы һыуһаҡлағыс менән бәйле мәсьәлә хәл ителгән, унда спирт-араҡы заводы законһыҙ рәүештә бысраҡ һыуҙарын ағыҙған. Тикшереү үткәргәндән һуң ғәйеплеләргә штраф һалынған, авария эҙемтәләре бөтөрөлгән.
— Беҙҙең төп проблемалар документтар әҙерләгән ваҡыттағы бюрократик ҡаршылыҡтарҙан, урындағы хакимиәттәрҙең ерҙән файҙаланыуҙағы мөһим мәсьәләләрҙе аңламауынан ғибәрәт, — ти Башнедра башлығы Рәсих Хәмитов. – Муниципаль район башлыҡтарының беҙҙең геологоразведчиктарҙы эш урынына үткәрмәгән осраҡтары бар. Ҡайһы берәүҙәре вазифаларын башҡарған өсөн уларға штраф та яҙып бирә. Улар был осраҡта хеҙмәткәрҙәребеҙҙең үҙҙәренең милкенә зыян килтереүҙәренә һылтана. Һәм был бар эштәр ҙә республика именлеге өсөн эшләнгән осраҡта.
БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың аграр мәсьәләләр, экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу буйынса комитет рәйесе Франис Сәйфуллиндың хәбәр итеүенсә, РФ Ер кодексы нормаларын һәм башҡа федераль һәм республика закондарын ҡулланыу практикаһынан күренеүенсә, ер мөнәсәбәттәрен көйләүҙә тәү сиратта хәл ителергә тейешле проблемалар бихисап.
— Граждандар хоҡуғын ғәмәлгә ашырыу маҡсатында республикала ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ерҙәрҙе хосусилаштырыу тамамлана, уның һөҙөмтәһендә 350 мең кеше 2300 мең гектар ерҙең милексеһенә әйләнде, — тине Франис Асҡарйән улы. – Башҡа райондарҙың уңышһыҙ тәжрибәһен иҫәптә тотоп, был мәсьәләгә махсус ҡараш булдырырға кәрәк. Сөнки бөгөн хосусилаштырылған ауыл хужалығы ерҙәренең яртыһы ер эшкәртеү менән шөғөлләнмәгән кешеләр ҡулына ҡалды.
Конференцияла министрлыҡ һәм ведомстволар етәкселәре үҙҙәренең ерҙән файҙаланыу өлкәһендәге проблемалары менән уртаҡлашты, уларҙы хәл итеү юлдарын тикшерҙе. Сарала ҡатнашыусылар байтаҡ һорауҙарҙы закондар сығарыу кимәлендә хәл итеү, фермерлыҡ һәм шәхси ярҙамсы хужалығы булған граждандарға ярҙам итеү буйынса саралар күреү, шулай уҡ ерҙән файҙаланыуҙың һөҙөмтәлелеген күтәреү кәрәк, тигән һығымтаға килде.


text:
Фото:
Рөстәм Хәмитов эш сәфәре менән Әбйәлил районында булып ҡайтты
Фото:
21 ғинуарҙа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов эш сәфәре менән Әбйәлил районында булып ҡайтты.
Республика башлығы Төньяҡ Үләнде күлендә төҙөлгән ял йортон ҡараны. Инвестор проектҡа 230 млн. һум аҡса һалған. Дөйөм майҙаны 19 мең квадрат метрлыҡ участкала ҡунаҡханалар, пляждар, теннис корты һәм ҡышын да, йәйен дә файҙаланып буласаҡ һырғалаҡ урынлашасаҡ. Объект 2013 йылдың май айында сафҡа индерелергә тейеш, дөйөм капитал һалыуҙар күләме 700 млн һум тәшкил итәсәк, уның базаһында 100 яңы эш урыны булдырыу планлаштырыла.
Геологоразведка ауылында Рөстәм Хәмитов 50 урынлыҡ яңы балалар баҡсаһы төҙөлөшөн тикшерҙе. Мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһын төҙөүгә средстволар бер тигеҙ күләмдә республика һәм урындағы бюджеттарҙан бүленгән.
Таштимер ауылында Башҡортостан Президенты мебель етештереү буйынса бәләкәй предприятиены ҡараны. Бында беседкалар, мебель һәм биҙәү элементтары эшләнә. Республика башлығы эшҡыуарҙар менән әңгәмәләште һәм тауарҙың ҡайҙа һатылыуы менән ҡыҙыҡһынды. Бизнесмендар әйтеүенсә, ағас изделиелар етештереүҙән алынған килем йылына 3 млн һумға еткән. Предприятие яҡын арала пенобетон һәм шлакоблоктар етештереүҙе көйләргә планлаштыра.
Ошо уҡ ауылда Рөстәм Хәмитов кәзә һөтөнән ҡымыҙ етештерелеүсе фермала булды. Бында йылына 10 тоннаға тиклем ҡымыҙ етештерелә.
Тупаҡ ауылында төбәк башлығы урындағы авария хәлендәге мәктәпте тикшерҙе. 1969 йылда төҙөлгән мәғариф учреждениеһы 80 урынға иҫәпләнгән, әлеге мәлдә иһә бында 108 бала уҡый. Кластар етешмәүе арҡаһында балалар ике сменала уҡырға мәжбүр. Педагогтар әйтеүенсә, киләһе йылдарҙа уҡыусылар тағы ла артасаҡ. Иҫәпләүҙәргә ҡарағанда, ике йылдан һуң мәктәпкә 130 бала йөрөйәсәк.


text:
Суд приставтарының «ышаныс телефоны» кешеләргә законлы мәнфәғәттәрен яҡларға ярҙам итә
Граждандар менән ике яҡлы бәйләнеш булдырыу, коррупция күренештәрен иҫкәртеү һәм булдырмау өсөн Федераль суд приставтары хеҙмәтенең БР буйынса идаралығында тәүлек әйләнәһенә «ышаныс телефоны» эшләй: 8 (347) 273-59-72.
Был телефон номерының төп тәғәйенләнеше — кешеләргә уларҙың законлы хоҡуҡтарын һәм мәнфәғәттәрен яҡлауҙа ярҙам итеү. Идаралыҡ хеҙмәткәрҙәренең енәйәткә барыуы йәки ғәмәлдәге закондар боҙолған осраҡтар тураһында мәғлүмәт биргән һәр шылтыратыу буйынса мотлаҡ рәүештә тикшереүҙәр үткәрелә, хоҡуҡ боҙоуҙарҙы асыҡлау һәм бөтөрөү буйынса кисектергеһеҙ саралар күрелә.
Ведомствоның матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, быйыл йыл башынан алып Идаралыҡтың «ышаныс телефонына» 108 мөрәжәғәт килгән, һәм уларҙың береһе генә Идаралыҡтың структур бүлексәһе хеҙмәткәренең хоҡуҡ боҙоуы тураһында хәбәр иткән. Әммә мөрәжәғәттә бирелгән мәғлүмәтте ентекле тикшергәндән һуң суд приставының ғәмәлдәре законлы һәм нигеҙле тип табылған.
Шулай итеп, Идаралыҡ ришүәтселек факттарын асыҡларға, ғәйепле кешеләрҙе яуаплылыҡҡа тарттырырға ынтылыуын күрһәтә. «Ышаныс телефоны» ошоға хеҙмәт итә лә инде.


text:
10 апрелдә Өфөнөң Калинин районы үҙенең 60 йыллығын билдәләйәсәк
10 апрелдә Өфөнөң Калинин районына 60 йыл тулыуға арналған тантаналы сара үтәсәк.
Ҡала мәҙәниәт һарайы фойеһында район предприятиелары һәм учреждениеларының эшмәкәрлеген сағылдырған фотокүргәҙмә эшләйәсәк. Шунда уҡ байрам ҡунаҡтары йәмәғәт туҡланыу продукцияһынан ауыҙ итә аласаҡ.
Район хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, тантаналы сара өс өлөштән тора. Программала – почетлы ҡунаҡтарҙың сығышы, сағыу концерт номерҙары, иң яҡшы хеҙмәткәрҙәрҙе наградлау. Аҙаҡҡы өлөш «Район киләсәге – беҙҙең ҡулда» тип исемләнгән. Абруйлы олимпиадаларҙа, спорт ярыштарында, музыкаль фестивалдәрҙә, «Иң яшы эшсе ҡатын-ҡыҙ-2011», «Мисс Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе–2011», «Иң яҡшы йәш ғаилә- 2011» конкурстарында еңеүселәр сәхнәгә сығасаҡ. Шулай уҡ байрамда Калинин районы тураһында яңы йыр яңғыраясаҡ.
Сара 16.00 сәғәттә башлана.


text:
Өфөлә “Берҙәм Рәсәй” партияһының төбәк бүлексәһе сәйәси Советының киңәйтелгән ултырышы үттеФото: Андрей Старостин
Өфөлә “Берҙәм Рәсәй” партияһының төбәк бүлексәһе сәйәси Советының киңәйтелгән ултырышы үтте
Өфөлә “Берҙәм Рәсәй” партияһының төбәк бүлексәһе сәйәси Советының киңәйтелгән ултырышы үттеФото: Андрей Старостин
Өфөлә “Берҙәм Рәсәй” партияһының төбәк бүлексәһе сәйәси Советының киңәйтелгән ултырышы үтте
Кисә Өфөлә “Берҙәм Рәсәй” партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе сәйәси Советының киңәйтелгән ултырышы булып уҙҙы. Уның эшендә Башҡортостан Президенты ҡарамағындағы дәүләт советнигы Сергей Лаврентьев, Рәсәйҙең Дәүләт Думаһы һәм БР Дәүләт Йыйылышы –Ҡоролтай депутаттары, “Берҙәм Рәсәй” партияһыныңњ XI съезы делегаттары, йәштәр палатаһыћактивистары һәм “Берҙәм Рәсәй” Йәш гвардиясылары” ағзалары ҡатнашты. Ултырышты БР Дәүләт Йыйылышы –Ҡоролтайы рәйесе, “Берҙәм Рәсәй” партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе сәйәси Советы секретары Константин Толкачев алып барҙы. барды.
Киңәйтелгән ултырыштың көн тәртибенә өс мәсьәлә сығарылды. “Берҙәм Рәсәй” партияһыныңњ XI съезы ҡараҙарын тормошҡа ашырыу буйынса партияның төбәк һәм урындағы бүлексәләренең бурыстары” тип аталған төп доклад менән Константин Толкачев сығыш яһаны.
– Башҡортостан Президенты, “Берҙәм Рәсәй” партияһыныңњ Юғары советы ағзаһы Мортаза Рәхимов етәкселегендә үткәрелгән аҡыллы дәүләт сәйәсәте һөҙөмтәһендә республика һуңғы йылдарҙа бөтә өлкәләрҙә лә тотороҡло үҫеш юлына баҫты. Шуға ла финанс көрсөгө республиканың социаль-иҡтисади тормошонда ныҡ сағылманы. Республиканың социаль-иҡтисади ҡеүәтен арттырыуға һәр яҡлап булышлыҡ итеү төп йүнәлеш булырға тейеш, – тине Константин Толкачев.
XI съезда “Берҙәм Рәсәй” партияһыныңњ Уставына индерелгән төҙәтмәләргә һәм өҫтәмәләргә ярашлы, дәүләт власы органдарына һәм урындағы үҙидара органдарына депутатлыҡҡа күрһәтеү өсөн кандидаттарҙы билдәләгәндә алдан партия эсендә тауыш биреү процедураһын үткәреү зарур. Ошо талапты үтәп, киңәйтелгән ултырыш эшендә ҡатнашыусылар алдан тауыш биреү юлы менән 2010 йылдың 14 мартында үтәсәк һайлауҙарға БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайына депутатлыҡҡа “Берҙәм Рәсәй” партияһының кандидаттарын билдәләне.
Сәйәси совет ағзалары 49-сы Көньяҡ округы буйынса Ҡыуатов исемендәге республика клиник дауаханаһының баш врачы Ринат Нагаевтың, 50-се Мәләүез округы буйынса “Газсервис” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры Николай Крюковтың кандидатураларын күрһәтте.
Ултырышта “Берҙәм Рәсәй” партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһенең төбәк Контроль- ревизия комиссияы тураһында” Положениеһы ҡаралды һәм ҡабул ителде.


text:
Баш ҡалала филармония этно-рок фестивален ойошторорға ниәтләй
ӨФӨ, 2015 йыл, 2 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡорт дәүләт филармонияһында ҙур этно-рок фестивале ойошторола. Был хаҡта эстрада буйынса художество етәксеһе Илшат Фәхертдинов хәбәр итте. Ошо маҡсатта популяр «Арғымаҡ» төркөмөн филармонияға эшкә саҡырғандар. Учреждение етәкселеге төркөмгә ҙур өмөттәр бағлай. Яңғыҙ һәм бергә сығыш яһауҙан тыш, Рәсәй буйлап, шулай уҡ сит илдәргә сәфәрҙәр көтөлә.
Музыканттар сентябрҙә эш башланы. Иртәгә, 3 октябрҙә, «Арғымаҡ» филармонияның башҡа артистары менән бергә «Янғантау» шифаханаһында сығыш яһай. 29 ноябрҙә арғымаҡтар Екатерина Ямщикованың «Һандуғасҡай» исемле концертында ҡатнаша.
«Арғымаҡ» этно-рок төркөмө — халыҡ-ара, бөтә Рәсәй, республика конкурстары һәм фестивалдәре лауреаты. 2009 йылда Өфө дәүләт сәнғәт академияһында ойошторолған. Репертуарында төрлө жанрҙағы фольклор әҫәрҙәре һәм үҙҙәре ижад иткән йырҙар бар. Ансамблдә гитара, һуҡма ҡоралдар менән бергә ҡурай, думбыра, ҡумыҙ, ҡыл-ҡумыҙ, өзләү, шулай уҡ донъя халыҡтарының уйын ҡоралдары яңғырай. «Арғымаҡ» йыш ҡына Рәсәйҙең һәм сит илдәрҙең ҙур сәхнәләрендә сығыш яһай.


text:
Башҡортостан парламенты депутаттары финиш һыҙығына сыҡты
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай Президиумының бөгөн үткәрелгән 31-се ултырышында Башҡортостан парламентының яҙғы сессияла һуңғы, 27-се пленар ултырышының датаһы тәғәйенләнде һәм көн тәртибе билдәләнде. Ул 8 июлдә үткәреләсәк, 39 мәсьәлә ҡараласаҡ.
Көн тәртибенә индерелгән 29 республика закон проекты араһында өсәүһе генә өсөнсө уҡыуҙа, ә 14-е икенсе уҡыуҙа ҡараласаҡ. Шулай ҙа закон проекттарының кәмендә яртыһы, шул иҫәптән беренсе уҡыуҙа ҡарауға сығарылған «Башҡортостан Республикаһының 2009 йылғы бюджетының үтәлеше тураһында» һәм «Башҡортостан Республикаһының 2009 йылғы Республика мотлаҡ медицина страховкалау фондының үтәлеше тураһында» БР Закондары проекттары ла ҡабул ителер, моғайын.
Дәүләт Йыйылышы депутаттары «Рәсәй Федерацияһында физик культура һәм спорт тураһында» Федераль закондың 8-се статьяһына үҙгәрештәр индереү тураһында” Федераль закон проектын Дәүләт Думаһына индерергә йыйына.
Бынан тыш, мировой судьялар һайлау үткәреләсәк, 2010 йылдың көҙгө сессияһына закон проекттары эше программаһы билдәләнәсәк, ә БР Дәүләт Йыйылышы Рәйесе Константин Толкачев республика парламентының 2010 йылдың яҙғы сессияһы осорондағы эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһаясаҡ.


text:
Хәләл индустрия үҫешә
2010 йыл башында Башҡортостан предприятиеларының исламдың билдәле бер талаптарын күҙәтеп, хәләл продукция сығарыуға ҡыҙыҡһыныуы арта.
Беренсе сиратта, был тенденция ит эшкәртеү сәнәғәтендә сағылды. Мәҫәлән, ғинуар аҙағында Дүртөйлө ит комбинатында шәриғәт ҡанундарына ярашлы колбаса изделиелары һәм ярымфабрикаттар сығарыла башланы. Шулай уҡ «Турбаҫлы бройлерҙары», «Башҡорт», «Өфө» ҡошсолоҡ фабрикалары продукцияһы ла “Хәләл” стандартына тап килеүгә сертификация үтте. Февраль башында Өфөнөң ике шәхси предприятиеһында хәләл ит ярымфабрикаттары сығарыу юлға һалынды.
Ит сәнәғәте менән бер рәттән медицина учреждениелары ла “Хәләл” стандартына ярашлы сертификация үтә башланы. Шишәмбе көнө Өфөлә Башҡортостанда беренсе хәләл поликлиника асыласаҡ, унда пациенттарҙы традицион медицина хеҙмәтләндереүе менән бер рәттән махсус рәүештә мосолмандар өсөн “пәйғәмбәр медицинаһы” хеҙмәтләндереүҙәре лә индереләсәк – ҡара әнис майы, бал менән дауалау, ваккум массажы һәм башҡалар.
Бөгөн хәләл продукция етештереүгә бөтә донъяла ҙур иғтибар бирелә. Хәләл төшөнсәһе аҙыҡ-түлектән тыш, кейем-һалымға ла, биҙәнеү сараларына, хатта китаптарға ла ҡағыла. Илебеҙҙә 20 миллион мосолман йәшәү сәбәпле, был баҙар Рәсәй етештереүселәрен дә бик ҡыҙыҡһындыра.


text:
Башҡортостанда 58 ҡатын «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләндеФото: Олег Яровиков
Башҡортостанда 58 ҡатын «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнде
Башҡортостанда 58 ҡатын «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләндеФото: Олег Яровиков
Башҡортостандың 58 күп балалы әсәһенә шишәмбе, 3 июндә, БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова «Әсәлек даны» миҙалын тапшырҙы. Был юғары дәүләт наградаһына 6,5 мең ҡатын лайыҡ булды.
113-сө бүләкләү тантанаһын асып, вице-премьер әсәләрҙең дөйөм ихтирамға лайыҡ булыуҙарын билдәләне. Ә айырыуса – күп балалы әсәләр. Шуға күрә республика властарының дәүләт сәйәсәте иң тәүҙә әсәлек һәм балалыҡҡа ярҙам итеүгә йүнәлтелгән.
Бөгөн республикала 35 меңдән ашыу күп балалы ғаилә йәшәй. Улар өсөн һаулыҡ һаҡлау, мәғариф өлкәһендә, торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр түләү буйынса ташламалар ҡаралған.
170-тән ашыу күп балалы ғаилә дөйөм 400 миллион һумдан ашыу күләмдә торлаҡ сертификаттары алды, торлаҡ сертификаты буйынса уртаса социаль түләү күләме – бер ғаиләгә 2,6 миллион һум.
— Байтаҡ күп балалы әсәләрҙең бала тәрбиәләүҙән тыш прозводствола, социаль уреждениеларҙа эшләүе лә мөһим – улар барыһына ла өлгөрә, — тип билдәләне Лилиә Ғүмәрова.
Награданы ҡабул итеп бер нисә ҡатын үҙҙәре яҙған шиғырҙарҙы ла уҡып ишеттерҙе.
Лилиә Ғүмәрова күп балалы әсәләрҙең шиғырҙар йыйынтығын нәшер итеү тәҡдимен әйтте.


text:
Сәфәр мәктәп уҡыусыларының республика сатраш фестивален ҡабул итә
Дөйөм белем биреү мәктәптәре уҡыусылары араһында "Сәфәр-2010" республика сатраш фестивале 2010 йылдың 28-30 майында Шишмә районында үтә.
"Башинформ" агентлығына райондың сатраш буйынса өлкән тренеры Илдар Байбуриндың хәбәр итеүенсә, тиҙ уйналыусы сатраш буйынса ярыштарҙа ун йәш төркөмө буйынса 1992-2001 йылда тыуған ҡыҙҙар һәм малайҙар ҡатнаша. Ваҡыт контроле партия аҙағына тиклем 30 минут тәшкил итәсәк, ә турҙар иҫәбен, ҡатнашыусылар һанына ҡарап, судьялар коллегияһы хәл итәсәк.
Фестиваль еңеүселәрен һәм призерҙарын маҡтау ҡағыҙҙары һәм иҫтәлекле бүләктәр көтә. Йола буйынса уҡыу йылы аҙағында үткәрелеүсе турнирҙа әлеге ваҡытта 80 йәш спортсы ҡатнашырға теләк белдергән.


text:
Өфөлә «Урал сәнәғәт форумы» үтәсәк
27 -30 сентябрҙә Өфөнөң Спорт һарайында «Урал сәнәғәт форумы» үткәреләсәк, уның сиктәрендә «Иретеп йәбештереү һәм контроль», «Металл эшкәртеү», «Энергетика һәм ресурстарҙы һаҡсыл файҙаланыу», «Ағас эшкәртеү», «Нефтегазсервис» кеүек төбәк-ара махсуслаштырылған күргәҙмәләр үтәсәк. Форумда Рәсәйҙең 50-гә яҡын етештереүсе һәм сеймал менән тәьмин итеүсе предприятиеларының ҡатнашыуы көтөлә.
Сәнәғәт форумы БР Сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрлығы, БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты, Урал буйы экологик, технологик һәм атом күҙәтеүе идаралығы, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы ярҙамында «БашЭКСПО» күргәҙмә үҙәге менән ойошторола. «СВАРТЭКС» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, Санкт-Петербург һәм Төньяҡ-көнбайыш төбәктең иретеп йәбештереүселәре альянсы, «Санкт-Петербург Сертификациялау үҙәге» коммерциялашмаған партнерлығы уға булышлыҡ итәсәк.
Ойоштороусылар хәбәр итеүенсә, күргәҙмәлә иретеп йәбештереү ҡорамалдары һәм материалдары, контроллек итеү средстволары, металл, ағас эшкәртеү һәм диагностикалау ҡорамалдары, станоктар һәм инструменттар, энергияны һаҡсыл файҙаланыу технологияһы һәм башҡалар тәҡдим ителәсәк.
Сарала ҡатнашыусылар араһында Мәскәү, Санкт-Петербург, Екатеринбург, Түбәнге Новгород, Ульяновск, Яр Саллы, Ырымбур, Волгоград, Магнитогорск, Өфө, Салауат предприятиелары бар.
Бер үк ваҡытта күргәҙмә сиктәрендә «Свартэкс» йәмғиәте территорияһында Рәсәй һәм яҡын сит илдәрҙең иретеп йәбештереүселәренең бөтә Рәсәй конкурсы үтәсәк.


text:
Башҡорт теленән төбәк кимәлендәге диктант тексын Хөрмәтулла Үтәшев уҡыясаҡ
ӨФӨ, 2015 йыл, 2 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡорт теленән төбәк кимәлендәге диктант тексын М.Ғафури исемендәге Башҡорт драма театры актеры, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы, С.Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Хөрмәтулла Үтәшев уҡыясаҡ.
Башҡорт дәүләт университетының башҡорт тел ғилеме һәм этномәҙәни белем биреү кафедраһы мөдире Ишмөхәмәт Ғәләүетдинов хәбәр итеүенсә, ҡатнашыусыларға Яныбай Хамматовтың «Башҡорттар китте һуғышҡа» романынан өҙөк тәҡдим ителә.
— Сара 11 апрелдә Башҡорт дәүләт университетының төп корпусында һәм уның Стәрлетамаҡ, Сибай, Бөрө, Нефтекама, Учалы филиалдарында уҙғарыла, — тип аңлатма бирҙе Ишмөхәмәт Ғәләүетдинов. — Төбәк кимәлендәге диктанттың девизы: «Башҡорт телендә һөйләшәм, башҡорт телендә яҙам!».
Диктант иртәнге сәғәт 10-да 02 аудиторияһында башлана. Сарала ҡатнашыу өсөн regdict.ru сайтында теркәлергә кәрәк.


text:
Ваҡ һаралйын
Ваҡ һаралйын , кәрлә һаралйын, тупылдаҡ(урыҫ. Гаршнеп, лат. Lymnocryptes minimus)— ҡыҫҡа аяҡлы, оҙон суҡышлы, арҡаһы көрәнһыу буйлы, ҡорһағы аҡ төҫтәге көйөлдөләр ғаиләһенә ҡараған сыйырсыҡ ҙурлыҡ һаҙ ҡошо; Европаның һәм Азияның төньяғында йәшәй торған күсмә ҡош.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Турғайҙан бер ни тиклем ҙурыраҡ. Оҙон суҡышлы, ҡыҫҡа аяҡлы бәләкәй генә сәпсәү. Ерәнһыу көрән һырты буй-буй ҡара һәм һары һыҙыҡтар менән сыбарланған. Түше нәҙек кенә һорғолт һыҙыҡлы. Ҡорһағы аҡ. Зырҡыуыттан һәм һаралйындан байтаҡ бәләкәй булыуы менән айырыла.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Киҫкен генә «ҡыһх» тигән тауышлы, уйын ваҡытында тояҡ тауышына оҡшаған «туп-туп-туп» йәки «тет-тет-тет» тигән тауыштар сығара.
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Күл, йылға, һаҙлыҡ, батҡылдарҙа йәшәй. Селәүсен, һыу бөжәктәре, еләк менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһын ергә ҡора. Көрән һәм ҡыҙғылт һоро таптар менән сыбарланған 4 бөртөк һорғолт йәшел йомортҡаһы була. Ите өсөн аулайҙар.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Э. Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. — Өфө, 1986. — ИБ № 3478 28.693.35 И 90
- Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З. Г. Ураксина, 2005)
- Терминологический словарь по зоологии. Русско-башкирский и башкирско-русский (Т. Г. Баишев, 1952)


text:
Күп балалы ғаиләләрҙең ер участкаһы бирелгәндә социаль торлаҡ алыуға хоҡуғы һаҡланасаҡ
Дәүләт Думаһы беренсе уҡыуҙа «Рәсәй Федерацияһы Торлаҡ кодексының 56-сы статьяһына үҙгәрештәр индереү тураһында»ғы Федераль закон проектын ҡабул итте. Закон проектында әйтелеүенсә, бушлай ер участкаһы алыуға мөмкинлек бирелгән күп балалы ғаиләләрҙең социаль найм килешеүе буйынса торлаҡ алыуға хоҡуғы һаҡланасаҡ.
Бығаса йорт төҙөүгә ер участкаһы бирелгән күп балалы ғаиләләр һәм өс һәм унан күберәк балаһы булған граждандар социаль найм килешеүе буйынса торлаҡ алыуға мохтаждар иҫәбенән төшөп ҡала торғайны. Шулай итеп, Дәүләт Думаһы нигеҙҙә яҡланмаған халыҡ ҡатламына ҡараған һәм торлаҡ шарттарын үҙ аллы яҡшырта алмаған ғаиләләргә ҡарата социаль ғәҙеллекте тергеҙҙе. Депутаттар фекеренсә, күп балалы ғаиләләрҙең, шул иҫәптән йәш ғаиләләрҙең лайыҡлы шарттарҙа йәшәүен тәьмин итеү илдәге демографик хәлгә лә ыңғай йоғонто яһаясаҡ.
БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының 2012 йылдың 1 ғинуарына ҡарата әҙерләнгән мәғлүмәттәренә ярашлы, Башҡортостанда 33,7 мең күп балалы ғаилә йәшәй, уларҙа 112 мең бала тәрбиәләнә. 2011 йылда республика бюджетынан был категорияға ҡараған граждандарҙың торлаҡ мәсьәләһен хәл итеүгә 100 миллион һум аҡса бүленгән, был иһә 42 ғаиләне торлаҡ менән тәьмин итергә мөмкинлек биргән. Торлаҡ сертификаты буйынса социаль түләүҙәрҙең уртаса күләме 2 миллион һумдан ашыу сумманы тәшкил иткән.


text:
Республикала урындағы башланғыстарға власть һәм эшҡыуарлыҡ булышлыҡ итә – Бөтә донъя банкы вәкилеФото: Учалы районы хакимиәте
Республикала урындағы башланғыстарға власть һәм эшҡыуарлыҡ булышлыҡ итә – Бөтә донъя банкы вәкиле
Республикала урындағы башланғыстарға власть һәм эшҡыуарлыҡ булышлыҡ итә – Бөтә донъя банкы вәкилеФото: Учалы районы хакимиәте
ӨФӨ, 2016 йыл, 23 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.
Башҡортостанда эш сәфәре менән Европа һәм Үҙәк Азия төбәге буйынса «Социаль яҡлау» йүнәлеше башлығы Эндрю Мейсон етәкселегендә Бөтә донъя банкы белгестәре булып китте. Улар Учалы районына барҙы. Делегация составында Эндрю Мейсондан тыш, Бөтә донъя банкының Рәсәй буйынса баш иҡтисадсыһы Апурва Санги, Бөтә донъя банкының Рәсәйҙә Урындағы башланғыстарға булышлыҡ итеү программаһы етәксеһе Иван Шульга, Бөтә донъя банкы консультанты Гагик Хачатрян, республиканың финанс министры урынбаҫары Наталья Калугина бар ине. Сәфәр барышында делегация Учалы районының Урындағы башланғыстарға ярҙам итеү программаһын тормошҡа ашырыу тәжрибәһе менән танышты. Делегацияла ҡатнашыусыларҙы программаның объекттары менән Учалы районы хакимиәте башлығы Фәрит Дәүләтгәрәев таныштырҙы.
Бөтә донъя банкы ҡарамағындағы урындағы башланғыстарға булышлыҡ итеү буйынса пилот проекты Башҡортостанда 2014 йылда старт алды, уны тормошҡа ашырыу тәжрибәһе ил төбәктәре араһында уңышлыларҙың береһе тип танылды. Ошо ваҡыт эсендә Урал аръяғының ете районынан 110 ауыл биләмәһе ҡатнашты. Ике йылда учалылар тораҡ пункттарҙың социаль һәм инженер инфраструктураһын үҫтереүгә йүнәлтелгән 43 проектты тормошҡа ашырған. Халыҡ һәр проектты граждандар сходында бергәләп тикшергән. Бөтә идеялар ҡала һәм ауыл биләмәһе хакимиәттәре, урындағы халыҡ һәм бизнес-берләшмә вәкилдәре ҡатнашлығында берлектә финанслау шарттарында тормошҡа ашырылған. Урындағы башланғыстарҙы тормошҡа ашырыу өсөн республика ҡаҙнаһынан – 25, урындағы бюджеттан 4 миллион һум аҡса бүленгән. Предприятие-ойошмаларҙың өлөшө 7,9 миллион һум тәшкил иткән, учалылар үҙҙәре 3,5 миллион һум йыйған. Ике йыл эсендә учалыларҙың проекттарына бөтәһе 41 миллион һумдан ашыу аҡса йүнәлтелгән.
«Учалы районы рәсми сәфәр өсөн осраҡлы ғына һайланмаған: учалылар граждандар сходында ҡатнашыусылар һаны, урындағы халыҡ, район предприятиелары һәм ойошмалары яғынан берлектә финанслау күләме буйынса тәүге урын биләй, — тип билдәләне республиканың финанс министры урынбаҫары Наталья Калугина. — Ике йылда көнүҙәк мәсьәләләр хәл ителгән: юлдар, мәҙәни объекттар ремонтланған, балалар өсөн уйын һәм спорт майҙансыҡтары төҙөлгән, урам яҡтыртыу ҡорамалдары яңыртылған».
Мәҙәниәт һәм ял паркында ҡунаҡтар йәш спортсылар башҡарыуында сағыу флаг-шоу ҡараны. Балалар сит ил ҡунаҡтарына бик күп һорауҙар бирҙе, Рәсәй, Учалы тураһында тәьҫораттары менән ҡыҙыҡһынды. «Ысынлап та, Учалы районы бик үҙенсәлекле, һәм мин һеҙҙең районға һәм ҡалаға тағы ла бер тапҡыр килеүгә шат буласаҡмын», — тип яуапланы Эндрю Мейсон. Ул балаларҙы киләһе йылда, үҙҙәренең йәшенә ҡарамаҫтан, ата-әсәләре менән бергә халыҡ йыйылыштарында ҡатнашырға саҡырҙы.
Халыҡ менән осрашыу барышында быйыл Урындағы башланғыстарға булышлыҡ итеү программаһының бөтә республикала эшләй башлауы билдәләнде. Проекттарҙы һайлап алыу буйынса конкурс булған да инде. Халыҡтың башланғыстарын тормошҡа ашырыу өсөн финанслау аласаҡ еңеүселәр билдәләнгән. Учалы районында ете проект еңеүсе тип танылған. Шулай итеп, өс йылда эсендә учалылар тормошҡа ашырған проекттарҙың һаны 50-гә етәсәк, тип хәбәр иттеләр Учалы районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегендә.


text:
Бәрҙе
Бәрҙе — тау йылғаларында һәм күлдәрендә йәшәй, ите бик юғары сифатлы булып, ҡармаҡ һ.б. менән тотола, ҙурлығы 30-50 сантиметрҙан артмай торған балыҡтар[1], һөмбаш балыҡтар төркөмөндәге балыҡ.
Бәрҙене башҡа балыҡтарҙан арҡаһындағы оҙон йөҙгөсө буйынса айырырға була. Был иң матур балыҡтарҙың береһе. Арҡаһы ҡара таптар менән ҡапланған һоро-йәшел төҫтә, көмөш тәңкәле. Ауырлығы 500 гр самаһы, һирәк осраҡта килограмдан арта.
Бәрҙе шәп аҡҡан һыулы йылғаларҙы ярата. Ҙур көтөү менән йәшәмәй. Ҡарамаҡҡа, ғәҙәттә, беренсе булып иң ҙуры еләгә.
Бәрҙенең ите йомшаҡ, ҡылсығы аҙ, шуға уға күпләп һүнар итәләр.
Был балыҡ Башҡортостандың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Терминологический словарь по зоологии. Русско-башкирский и башкирско-русский (Т. Г. Баишев, 1952)


text:
Башҡортостан һалым керемдәре күләме буйынса округта өсөнсө урынды биләй
Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығында киңәйтелгән коллегия ултырышы үткәрелде, ул БР һалым органдарының туғыҙ айлыҡ эш йомғаҡтарына һәм йыл аҙағына тиклемге бурыстарына арналды.
Коллегия барышында, Башҡортостан Волга буйы федераль округы субъекттары араһында керемдәр күләме буйынса өсөнсө урынды (Татарстан Республикаһынан һәм Һамар өлкәһенән ҡала) биләй, тип билдәләнде. Ул округ буйынса керемдәрҙең – 14 процентын, Рәсәй буйынса ике проценттан ашыуын тәьмин итә.
Туғыҙ айҙа республика территорияһында бөтә кимәлдәрҙәге бюджеттарға 120,6 миллиард һум һалым һәм башҡа мотлаҡ түләүҙәр күсерелде. 2009 йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда керемдәр күләме 17,1 процентҡа үҫте.
Һалым һалыу объекттарын легалләштереү буйынса комиссияларҙа намыҫһыҙ һалым агенттары менән эш дауам иттерелә. Был комиссияларҙың эше һөҙөмтәһендә 2010 йыл башынан алып 1219 һалым түләүсенең эш хаҡын арттырыуға өлгәшелде.


text:
Төбәктәр үҫеше буйынса Хөкүмәт комиссияһы ултырышы
20 октябрҙә Калуга ҡалаһында Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов төбәктәр үҫеше мәсьәләләре буйынса Хөкүмәт комиссияһы ултырышында ҡатнашты. Ултырышты Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте Рәйесе Владимир Путин үткәрҙе. Кәңәшмәлә ҡатнашыусылар Рәсәй Федерацияһы субъекттарында башҡарма власть органдары эшмәкәрлегенең һөҙөмтәлелеге мәсьәләләрен тикшерҙе.
Владимир Путин “яуаплылыҡтың төп зоналары” сифатында мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәләрен, шулай уҡ иҡтисадты үҫтереү, тулайым төбәк продукты үҫеше, эш урындарын һаҡлау һәм яңы эш урындары асыу өсөн шарттар булдырыуҙы атаны. Ул бюджет учреждениеларының эш сифатын яҡшыртырға, финанслауҙың заманса ысулдарын индерергә, артыҡ административ барьерҙарҙы бөтөрөргә саҡырҙы.
— Эске ресурстар һәм мөмкинлектәр эҙләү, яңы заманса технологиялар индереү иҫәбенә үҫешергә кәрәк, — тине Владимир Путин.
Федераль үҙәк яғынан ярҙам тураһында телгә алып, Хөкүмәт Рәйесе, 2010 йылда төбәктәргә финанс ярҙамы күләме 1,1 триллион һумдан ашып китәсәк, тип билдәләне.
Рәсәй Федерацияһы субъекттарының үҫеше тураһында төп доклад менән Рәсәйҙең төбәктәр үҫеше министры Виктор Басаргин сығыш яһаны. Кәңәшмәлә шулай уҡ Рәсәйҙең һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министры Татьяна Голикова, мәғариф һәм фән министры Андрей Фурсенко сығыш яһаны.
Кәңәшмәлә Башҡортостан Президенты төбәктәр үҫеше мәсьәләләренә үҙ баһаһын бирҙе. Атап әйткәндә, Мортаза Рәхимов башҡарма власть органдары эшмәкәрлегенең һөҙөмтәлелеген күтәреү бөгөн ҙур әһәмиәткә эйә, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды. Кәңәшмәгә йомғаҡ яһап, Башҡортостан Президенты ил Хөкүмәте Рәйесенең субъекттар башлыҡтары менән ошондай форматта осрашыу үткәреүенең мөһимлеген айырып билдәләне.
Шул уҡ көндө Мортаза Рәхимов Өфөгә әйләнеп ҡайтты.


text:
Оттон (Гречъы къарол)
Гречъы къарол Оттон I (гр. Όθwv, Baσιλeύς tnς Eλλάδoς, нем. Otto; райгуырдис 1815-æм азы 1 июны, Зальцбург — амардис 1867-æм азы 26 июлы), Баварийы къарол Людвиг I-æмы дыккаг фырт, уыдис Гречъы къарол. Византиаг династитæ Комнинтæ æмæ Ласкаридты байзæддаг.
17 азы йыл куы цыдис, уæд 1832-æм азы Лондоны конферецийы фæстиуæгæн, Англис, Уæрæсе æмæ Францы разыйæ сси ног грекъаг паддзахады фыццаг къарол. Æрмæст Оттоны титул уыдис «Гречъы къарол», уый фæстæ цы къаролтæ уыдис, уыдон сæ титул раивтой æндæрмæ: «грекъæгты къарол».
1862 азы фæфæлдæхты фæстиуæгæн барвæндонæй ацыдис Грекъæй Германмæ.


text:
Ағымдағы йылдың беренсе кварталы йомғаҡтары буйынса Башҡортостан бюджеты профицит менән үтәлгәнФото: Олег Яровиков
Ағымдағы йылдың беренсе кварталы йомғаҡтары буйынса Башҡортостан бюджеты профицит менән үтәлгән
Ағымдағы йылдың беренсе кварталы йомғаҡтары буйынса Башҡортостан бюджеты профицит менән үтәлгәнФото: Олег Яровиков
Ағымдағы йылдың беренсе кварталы йомғаҡтары буйынса республиканың тупланма бюджеты 3,4 миллиард һумлыҡ профицит менән үтәлгән. Әммә быға килемдәрҙең артыуы түгел, ә планлаштырылған сығымдарға средстволарҙың тулы кимәлдә файҙаланылмауы сәбәп булып тора. Бюджет инвестицияларын тигеҙ файҙаланмау мәсьәләһе шаршамбы, 29 майҙа, БР Хөкүмәте ултырышында тикшерелде. Ултырышта Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов та ҡатнашты.
— Республиканың тупланма бюджеты беренсе кварталда килемдәр буйынса – 32,5 миллиард һум күләмендә (үткән йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда, был 95,6 процент тәшкил итә), сығымдар буйынса 29,1 миллиард һум күләмендә (109 процент) үтәлде, — тип хәбәр итте төбәктең финанс министры Рузалия Хисмәтуллина. – Тупланма бюджет профициты 3,4 миллиард һум тәшкил итте. Әммә был килемдәрҙең артыуына түгел, ә планлаштырылған сығымдарға средстволарҙың тулы кимәлдә ҡулланылмауына бәйле.
Министрлыҡ һәм ведомстволарға килгәндә, уларҙың ни бары етәүһе генә бюджет йөкләмәләре лимиттарын йыллыҡ пландың 25 проценты кимәлендә үтәгән. Был хаҡта төбәктең финанс министры хәбәр итте. 11 ведомствола үтәлеш кимәле – 18-25 процент, ҡалған 22 министрлыҡ һәм ведомствола — унан да түбәнерәк. БР Сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрлығында һәм БР Туризм буйынса агентлығында иң түбән үтәлеш кимәле – планлаштырылған сығымдарҙың йыллыҡ күләменең 10 проценты тирәһе.
Ҡаралған средстволар күләмен тейешле кимәлдә файҙаланмаған ведомстволар етәкселәре БР Хөкүмәте ултырышында отчет менән сығыш яһаны. Йыл йомғаҡтары буйынса власть органдары йыллыҡ лимиттарҙы тулыһынса үтәргә планлаштыра.
Республика Президенты министрлыҡ һәм ведомство етәкселәрен «дөрөҫ планлаштырырға» саҡырҙы.
— Средстволарҙы тигеҙ файҙаланырға кәрәк, бюджет үтәлеше буйынса бурыстарҙы йыл аҙағына ҡалдырырға ярамай, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.


text:
Башҡортостанда төҫлө металдарҙың ҙур ятҡылыҡтары үҙләштерелә
200 миллион тонна самаһы — әлеге ваҡытта Башҡортостанда эшкәртелеүсе иң эре "Юбилей" һәм "Подольск" ятҡылыҡтарындағы дөйөм мәғдән запасы ошо күләмдә билдәләнгән. Был Рәсәйҙәге иң эре төҫлө металл ятҡылыҡтарының береһе. Уларҙы эшкәртеүгә лицензия "Башҡортостан баҡыры" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенә бирелгән.
«Башинформ» агентлығына Башҡортостан республикаһы буйынса Ер аҫты байлыҡтарын файҙаланыу идаралығы начальнигы урынбаҫары Александр Черновтың хәбәр итеүенсә, «Юбилей» алты руда ятҡылығын үҙ эсенә ала. Шуларҙың өсәүһе — асыҡ ысул менән, ҡалғандары ер аҫты ысулы менән эшкәртеләсәк. Баҡыр, цинк, алтын, көмөш мәғдәндең төп мөһим компоненттары булып тора. Был металдарҙың байтаҡ өлөшө «Подольск» ятҡылығында ла табылған.


text:
Башҡортостандың суд приставтары Столыпин һәйкәленә аҡса йыя
Рәсәй Суд приставтары федераль хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы хеҙмәткәрҙәре Рәсәйҙең күренекле дәүләт эшмәкәре Петр Столыпинға һәйкәл ҡуйыуға аҡса йыйыуҙа ҡатнашырға ҡарар итте.
Рәсәй империяһы хөкүмәтенең һуңғы оло реформаторы Петр Аркадьевич Столыпиндың тыуыуына 150 йыл тулыуы 2012 йылда билдәләнәсәк. Һәйкәл Рәсәй Хөкүмәте йорто тирәһендәрәк урын аласаҡ, тип күҙаллана. Мәскәү урамдарының береһенә һәм университетҡа реформатор исемен биреү планлаштырыла, тип хәбәр итә Суд приставтары федераль хеҙмәтенең БР буйынса идаралығының матбуғат хеҙмәте.


text:
Башҡортостанда теркәлгән эшһеҙлек кимәле 1,8 проценттан ашмай
—Башҡортостанда теркәлгән эшһеҙлек кимәле халыҡтың иҡтисади әүҙем өлөшөнөң 1,8 процентын тәшкил итә, — тине бөгөн үткәрелгән матбуғат конференцияһындана БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Фидус Ямалетдинов. — Волга буйы федераль округының башҡа субъекттарында был күрһәткес 1,6-нан 3,2 процентҡа тиклем тәшкил итә.
2008 йылға тиклем теркәлгән эшһеҙлек (мәшғүллек хеҙмәтенә иҫәпкә баҫҡан кешеләр һаны) 1,5 процент кимәлендә ине. 2008 йылдың октябренән иҡтисади көрсөк менән бәйле был күрһәткес үҫә башланы һәм 2009 йылдың апрелендә 2 процент тәшкил итте. Әлеге ваҡытта хәл тотороҡлана.
Мәшғүллек хеҙмәтендә 39 мең кеше эшһеҙлек буйынса иҫәптә тора. Шуларҙың 29 процентын йәштәр тәшкил итә, 7,6 проценты — пенсия алды йәшендәге кешеләр, 43 проценты — урта йәштәге граждандар.


text:
Баш ҡалала балаларҙы сәләмәтләндереү лагерҙарына путевкалар йәрминкәһе уҙасаҡ
БР Профсоюздар федерацияһы балаларҙы сәләмәтләндереү лагерҙарына путевкалар йәрминкәһен уҙғара. Был сара күп йылдар дауамында Өфөлә йәй миҙгеле алдынан ойошторола.
«Башинформ» агентлығына БР Профсоюздар федерацияһының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, йәрминкә ата-әсәләргә балалар лагерҙарында ял итеү шарттары менән танышыу һәм кәрәк булғанда путевка алыуға ойошмалар менән килешеү төҙөү мөмкинлеге бирә.
Предприятиелар ҡала ситендәге балаларҙы сәләмәтләндереү лагерҙары, муниципаль һәм профсоюз лагерҙары, шулай уҡ республика шифаханаларының үҙ тәҡдимдәрен индереүе көтөлә.
Йәрминкә БР Профсоюздар йортонда 4 апрелдә 11 сәғәттә башланасаҡ.


text:
Фото:
Өфө V Бөтә Рәсәй фән фестивален уҙғарыу урыны итеп һайланды
Фото:
ӨФӨ, 2015 йыл, 10 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
2015 йылда Өфө Мәскәү, Дондағы Ростов һәм Красноярск ҡалалары менән бер рәттән V Бөтә Рәсәй фән фестивален ҡабул итәсәк. Был хаҡта ҡарар РФ Мәғариф һәм фән министрлығында үткән фестивалде ойоштороу комитеты ултырышында ҡабул ителде. Ултырышта ойоштороу комитеты рәйесе — РФ мәғариф һәм фән министры Дмитрий Ливанов, рәйестәш — М.В.Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты ректоры Виктор Садовничий, төбәк һәм сәнәғәт предприятиелары вәкилдәре ҡатнашты. Башҡортостандан Өфө дәүләт нефть техник университеты ректоры вазифаһын башҡарыусы, Башҡортостан Фәндәр академияһы президенты Рәмил Бәхтизин сығыш яһаны, ул Өфөнө фестивалдең үҙәк төбәк майҙансығы булараҡ тәҡдим итте. Ойоштороу комитеты Башҡортостандың баш ҡалаһы кандидатураһын Урал һәм Волга буйы федераль округтарында Фән фестиваленең төп майҙансы булыуын бер тауыштан хупланы.
Мөһим интеллектуаль байрамдың майҙансығы итеп Өфөнөң һайланыуы һис тә осраҡлы түгел. 2013 һәм 2014 йылдарҙа бында Башҡортостандың Фәндәр академияһы һәм республиканың Фәнгә ярҙам итеү һәм уны үҫтереү фонды тарафынан ошоға оҡшаш төбәк форумдары ойошторолдо.
Башҡортостандың Фәнгә ярҙам итеү һәм уны үҫтереү фондының матбуғат хеҙмәте хеҙмәткәре Гүзәл Ғүмәрова әйтеүенсә, 25 сентябрҙән 27-нә тиклем Өфөлә Рәсәйҙең һәм донъяның билдәле ғалимдары лекция уҡыясаҡ, яңы мультимедиа технологиялары күргәҙмәһе үтәсәк. Фәнни сараны ойоштороуға бөтә университеттар, институттар һәм ғилми учреждениелар йәлеп ителәсәк.
Былтыр Федерацияның 70 субъектында Бөтә Рәсәй фән фестивале үтте, уға ике миллионға яҡын кеше килде, шуларҙың 70 проценты — уҡыусылар һәм студенттар.
Ойоштороу комитеты ултырышы тамамланғас, Өфө дәүләт нефть техник университеты ректоры вазифаһын башҡарыусы Рәмил Бәхтизин РФ мәғариф һәм фән министры Дмитрий Ливанов һәм Мәскәү дәүләт университеты ректоры Виктор Садовничий менән осрашты.


text:
Портал:Шәхестәр
Шәхестәр
Төрлө илдәрҙә, төрлө дәүерҙәрҙә һәм төрлө халыҡтан булған шәхестәрҙең биографияһын яҙыу —Википедияның мөһим өлөшө. Был порталда үҙҙәренең ҡаҙаныштары менән билдәле булған йәки тарих ағышына йоғонто яһаған шәхесәр тураһында мәғлүмәт тупланған.
Һайланған мәҡәлә
Ғәлимйән Ғирфан улы Тағанов (Ғәлимйән Ғирфан улы Таған) 1892 йылдың 1 ғинуарында Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ҡатай олоҫының (хәҙерге Ҡурған өлкәһенең Әлмән районы) Тәңрекүл исемле башҡорт ауылында хәлле ғаиләлә донъяға килгән.
Туған ауылындағы мәҙрәсәлә уҡый, рус мәктәбен һәм мөғәллимдәр гимназияһын тамамлай. Рус урта мәктәбе уҡытыусыһы булып эшләй.
Һалдатҡа алынғас, Тифлиста (хәҙерге Тбилиси) хәрби мәктәптә уҡып сыға. Беренсе донъя һуғышында батша армияһында кесе офицер — прапорщик званиеһында ҡатнаша башлай. Кавказ фронтында хеҙмәт итә.
1917 йылда Ғәлимәйән Таған Башҡорт милли хəрəкəтенә ҡушылып, 1919 йылда Башҡорт хөкүмәте Советтар яғына сыҡҡанға тиклем Башҡортостан автономияһы азатлығы өсөн көрәштең алғы сафында була. Бында ул башта Башҡорт ғәскәренең 5-се уҡсылар полкының, һуңыраҡ 3-сө уҡсылар полкының сардары сифатында бихисап батырлыҡтар күрһәтә. 1918 йылда Башҡорт хəрби шураһы составына инә, уның рәйесенең урынбаҫары була. Ваҡытлыса Ялан кантоны рәйесе эштәрен башҡара. Урал өлкә мосолмандар Шураһы ағзаһы була.
Һайланған рәсем
Беләһегеҙме…
Яңы мәҡәләләр
- Сарбаев Ғәйфулла Фәхрислам улы — актёр, режиссёр, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
- Сарбаев Раил Сәлих улы — дәүләт эшмәкәре, Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры.
- Мөҡсин Мәҙийәров — 1773—1775 йылдарҙағы Е. И. Пугачёв етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы.
- Мөхәмәт Сәфәров — 1773—1775 йылдарҙағы Е. И. Пугачёв етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы.
- Мөслим Хоҙайбирҙин — башҡорт ихтилалдарын баҫтырыуҙа ҡатнашыусы.
- Морозкин Николай Данилович — физика-математика фәндәре докторы, Башҡорт дәүләт университеты ректоры.
- Сәғитов Рәсүл Хәсән улы — радиожурналист һәм яҙыусы.
- Вәлитов Зөфәр Зәки улы — шағир.
- Шевченко Максим Леонардович — Рәсәй журналисы.
- Грахов Николай Леонидович — яҙыусы, йырсы-шағир, журналист.
- Ҡоҙаҡаев Фәнил Шәмсетдин улы — журналист.
- Йәнбәков Рәмил Әхмәт улы — шағир, журналист.
- Мөхәмәтшин Игорь Тимербулат улы — вице-адмирал, һыу аҫты кәмәләрендә хеҙмәт итеүсе.
- Субаев Флюр Йосоп улы — генерал-майор.
- Ниғәмәтйәнов Эмир Әнүәр улы — генерал-майор.
- Вәлиев Рәфҡәт Әхтәм улы — совет хәрби начальнигы һәм ғалим-баллистик, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
- Ғәниев Хәбиб Абдрахман улы — генерал-майор, совет хәрби начальнигы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
- Ғирфанов Рәсим Мәсәлим улы — генерал—майор.
- Мансырев Фәйзулла Сәйет улы — дәүләт эшмәкәре.
- Ғарипов Талмас Мәғсүм улы — тел белгесе.


text:
Сельва
Се́льва (исп. selva , лат. silva — урман) — Бразилия, Перу Суринам, Венесуэла, Гайана, Парагвай, Колумбия һ.б. илдәрҙә дымлы тропик урманды (джунгли) билдәләү өсөн ҡулланылған географик термин. Сельва даими дымландырып торған ҡоро ерҙең уйһыулыҡтарында барлыҡҡа килә, сельва тропик ямғырҙар менән йыуылып тора, шул сәбәпле тупрағы минераль матдәләр менән бик ярлы. Сельва йыш ҡына һаҙлыҡлы урынға әйләнә. Үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы төҫтәренең күплеге һәм үҫемлек, ҡош, хауандарҙың күп төрлөлөгө менән айырыла. Майҙаны буйынса иң эре сельва Бразилияла Амазонка бассейнында урынлашҡан (уның майҙаны Украина майҙанын ике тапҡыр ҙурыраҡ).
Төп сельвалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Амазонка сельваһы, Көньяҡ Америкала
- Лакандон сельваһы, Мексикала
- Конго сельваһы
- Папуа-Яңы Гвинея сельваһы
- Борнео сельваһы
- Дарьена сельваһы
- Чоко сельваһы
- Үҙәк Америка сельваһы
- Мадагаскар сельваһы
- Аргентинаның Мисьонерҙар йәки Парандар сельваһы
- Санто Доминго сельваһы
- Аргентинаның паран, Парагвай һәм Бразилия сельваһы
- Тукумано-Оранен йәки Аргентина Юнгасы сельвһы


text:
Төркиәлә Халыҡ-ара Босфор кинофестивалендә Башҡортостан фильмдарын күрһәттеләр
ӨФӨ, 2014 йыл, 28 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Ошо көндәрҙә Истамбулда Төркиә киноматографияһының йөҙ йыллығына арналған Халыҡ-ара Босфор кино фестивале уҙа.
Фестивалдә Башҡортостан кинематографсыларының әҫәрҙәре – Роман Пожидаевтың «Карусель» ҡыҫҡа метражлы уйын һәм Рим Шәрәфетдиновтың «Алдар һәм күк бүре» анимация фильмы күрһәтелә. Фестивалдә авторҙар Тажистандан, Саха (Яҡут) Республикаһынан, Ҡырғыҙстандан хеҙмәттәштәре, арҙаҡлы совет киноһы эшмәкәрҙәре Али Хамраев һәм Ходжакули Нарлиев менән аралаша алды.
— Фестивалдә ҡатнашыусыларҙы һәм тамашасыларҙы сит илдә билдәһеҙ тиерлек Башҡортостан киноһы менән таныштырыу фильмдарҙы күрһәтеүҙең төп маҡсаты булды. Башҡортостан кинематографсыларының барыуын һәм кино күрһәтеүҙәрҙе Төркиәлә фестивалдәр менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итеүсе БДБ һәм Балтия илдәренең Кинематографсылар союзы Конфедерацияһы вице-президенты Ходжакули Нарлиев ойоштора. Конфедерация эшмәкәрлегенең өлкәһенә төрлө-төрлө саралар ойоштороу, шул иҫәптән уртаҡ проекттарҙы ғәмәлгә ашырыу, Төркиәлә кино фестивалдәре уҙғарыу, уларҙа ошо илдәр вәкилдәренең һәм төшөрөлгән фильмдарҙың ҡатнашыуы инә. Конфедерацияның һәм «Башҡортостан» киностудияһының артабанғы хеҙмәттәшлек планында — Төркиә телеканалдарында һәм кинотеатрҙарында Башҡортостан фильмдарын күрһәтеү буйынса һөйләшеүҙәр, — тип хәбәр итте киностудияның матбуғат хеҙмәте хеҙмәткәре Зөһрә Бураҡаева.


text:
Илдар Ғималетдинов: «Халыҡ фронты – дөрөҫ башланғыс»
Дәүләт Думаһының Иҡтисад сәйәсәте һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитеты ағзаһы Илдар Ғималетдинов, Дөйөм Рәсәй халыҡ фронты «үрҙә» уйлап табылмаған, ә халыҡтың теләгенән сығып эшләнгән, тип иҫәпләй.
— Дөйөм Рәсәй халыҡ фронты – дөрөҫ башланғыс, — тине депутат «Башинформ» агентлығына. – Уның арҡаһында Дәүләт Думаһына иң лайыҡлы кешеләр генә килергә тейеш. Был ҡайҙалыр үрҙә уйлап сығарылған идея түгел, ә Владимир Путин менән әйтеп ишеттерелгән халыҡ теләге.
Илдар Ғималетдинов, «Берҙәм Рәсәй» һәм Халыҡ фронты өсөн тауыш биргәндә халыҡ кемде һайлағанын белергә тейеш, тип билдәләне. Уның фекеренсә, Халыҡ фронты һәм «Берҙәм Рәсәй» иң лайыҡлыларын ғына тәҡдим итәсәк, ә Дөйөм Рәсәй Халыҡ фронты аша Дәүләт Думаһында бар ҡатлам вәкилдәре лә күрһәтеләсәк.
Халыҡ яҡшыраҡ йәшәһен өсөн Рәсәйҙә закондар сығарыуҙың тейешле мөхите булдырылырға тейеш – Халыҡ фронты менән «Берҙәм Рәсәй»ҙең төп маҡсаты ошо, тигән фекерҙә депутат.
— Беҙ, Дәүләт Думаһы депутаттары, шундай закондар ҡабул итергә тейешбеҙ, улар ҡабул ителгәс тә, ҡала һәм ауылдарҙың ябай кешеләре уларҙың йоғонтоһон тойоп, яҡшыраҡ йәшәй башларға тейеш, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Илдар Ғималетдинов. – Кешеләргә файҙа килтерерлек еренә еткереп эшләнгән һәйбәт закон ҡабул итеү — беҙҙең төп бурыс.


text:
«Тамыр» телеканалының «Шүлгәнташ» фильмы ике номинацияла «ТЭФИ-төбәк» бөтә Рәсәй конкурсы финалсыһы булды
ӨФӨ, 2014 йыл, 10 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
«Тамыр» телеканалы төшөргән «Шүлгәнташ» фильмы иң яҡшы балалар эше һәм иң яҡшы оператор эше номинацияларында «ТЭФИ-төбәк» 2014 бөтә Рәсәй телевизион конкурсында финалсы булды. Бының хаҡта Башҡортостан юлдаш телевидениеһы матбуғат секретары Альбина Ғатауллина хәбәр итте.
«Шүлгәнташ» фильмы «Урал батыр» башҡорт эпосы, халыҡ риүәйәттәре һәм әкиәттәре мотивтары буйынса эшләнгән. Ул Башҡортостан Республикаһы Президентының мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендәге ике миллионлыҡ гранты сараларына ғәмәлгә индерелгән. Фильм Бөрйән районындағы күренекле Шүлгәнташ мәмерйәһендә төшөрөлә.
Уның өҫтөндә 150-нән ашыу кеше эшләй. Улар иҫәбендә — «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының иң яҡшы белгестәре: проект авторы Гөлназ Ҡолһарина, режиссерҙар Рөстәм Аҙнабаев менән Ләйсән Солтанғолова, ҡуйыусы оператор Урал Ғатауллин, рәссамдар Арыҫлан Бикбаев һәм Альбина Шәһретдинова, тауыш режиссеры Людмила Романова. Айҙар Хәмзин фильмға музыка яҙған. Төп ролдәрҙә: Уралдың ролен Рөстәм Төхбәтов, Сәриә һәм Аҡтояҡтың — Наҙгөл Шәрәфетдинова, Сабит һәм Ҡусҡарҙың — Данир Ғимаҙиев башҡара. Ташбулат олатайҙың ролен Салауат драма театры актеры, Башҡортостандың халыҡ артисы Рим Зыязетдинов башҡара, мәкерле Эңерҙе — Башҡортостан юлдаш телевидениеһы алып барыусыһы Ғәлиә Вәхитова, яуыз Шүлгәнде – Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры актеры, Башҡортостандың халыҡ артисы Сәғиҙулла Байегетов.
Фильмдың операторы Урал Ғатауллин – Башҡортостан юлдаш телевидениеһының төп операторы.
«Тамыр» телеканалы – «ТЭФИ-төбәк» бөтә Рәсәй телевизион конкурсында йыл һайын ҡатнаша. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, быйыл «Физра. Махсус хәбәрсенең спорт блогы» («Физра. Спортблог спецкора») тапшырыуы «Спорт тураһындағы программа» номинацияһында финалға сыҡты.


text:
II Бөтә Рәсәй йәш ғалимдар йәйге мәктәбендә ҡатнашыусылар йыйыла
13 — 15 июлдә «Ирәмәл–2010» республика тау-туризм лагеры базаһында «Хәҙерге шарттарҙа ғилми-тикшеренеү эше нигеҙҙәре: теория һәм практика» II Бөтә Рәсәй йәш ғалимдар йәйге мәктәбе ойоштороласаҡ.
Рәсәй йәш ғалимдар союзының БР буйынса төбәк бүлексәһе рәйесе Айрат Назиров хәбәр итеүенсә, ойоштороу комитетына 60-тан ашыу заявка килде.
— Сарала Мәскәү, Новосибирск, Дубна, Екатеринбург ҡалаларынан, Татарстан Республикаһынан, Силәбе һәм Ырымбур өлкәләренән, Пермь крайынан йәш ғалимдар ҡатнашасаҡ, — тине Айрат Назиров. — Мәктәп сиктәрендә, фәнни программа менән бер рәттән, бер көнлөк радиаль походтар һәм сәйәхәттәр ҡаралған: Ҙур һәм Кесе Ирәмәл түбәләренә менеү, Ағиҙел йылғаһы башына поход, шулай уҡ спорт-күңел асыу уйындары, викториналар һәм ярыштар.


text:
Республика аграрийҙары бесән әҙерләү буйынса планды үтәүгә яҡынлашты
Башҡортостандың бөтә райондары ла әүҙем рәүештә мал аҙығы әҙерләү менән шөғөлләнә. Йәмғеһе 2454 мең тонна сенаж һалынған, был планлаштырылғанға ҡарағанда 12 процентҡа күберәк. 792 мең тонна бесән тупланған, планға ҡарата был 91%. Баҡалы районында тупаҫ мал аҙығы – планлаштырылғанға ҡарағанда ике тапҡырға, Архангел, Ҡыйғы, Көйөргәҙе, Тәтешле, Туймазы, Шишмә райондарында 1,5 тапҡырға күберәк әҙерләнгән.
БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте мәғлүмәте буйынса, республиканың 44 районында силос һалыу эштәре алып барыла. Мәсетлелә силос траншеялары 206 процентҡа тултырылған. Бер шартлы мал башына районда 28,6 центнер мал аҙығы берәмеге тура килә. Республика буйынса уртаса алғанда был һан 22,7 центнерға тиң.


text:
Рөстәм Хәмитов биш төр ярыш буйынса Рәсәй чемпионатын ҡараны
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Өфөләге «Аҡбуҙат» ипподромында үткән Хәҙерге биш төр ярыш буйынса Рәсәй чемпионатының финалында булды. Рөстәм Хәмитов менән бергә ярыштарҙы Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Григорий Рапота ҡараны.
Чемпионаттың финал уйындары Өфөлә 17 июндә башланды. Ике төрҙәге ярыштан – фехтование һәм йөҙөүҙән һуң Мәскәү өсөн сығыш яһаған ике тапҡыр Олимпия чемпионы Андрей Моисеев алдынғылыҡҡа сыҡты. Рөстәм Хәмитов һәм Григорий Рапота өсөнсө төр ярыштың – конкурҙың шаһиты булды.
Рәсәй Биш төр ярыш буйынса федерацияһы матбуғат секретары Константин Бойцовтың «Башинформ» агентлығына хәбәр итеүенсә, бынан һуң спортсылар һуңғы ярышта — өс километрға йүгереүҙән һәм пневматик пистолеттан атыуҙан торған «комбайн» төрөндә ярыша.
Чемпионат финалында 36 спортсы ҡатнашты. Улар араһында Мәскәү, Һамар, Дондағы Ростов, Ленинград өлкәһе, шулай уҡ республикабыҙҙың алты вәкиле ҡатнашты.
Биш төр ярыш буйынса Рәсәй чемпионаты төбәктә һуңғы 15 йылда беренсе тапҡыр үткәрелә. Бындай ярыштар оҙаҡ ваҡыт Мәскәүҙә генә уҙғарылып килде. Күп осраҡта был биш төр ярыштың төбәктәрҙә элекке данын юғалтыуына бәйле. Шулай ҙа һуңғы йылдарҙа бының киреһе күҙәтелә, һәм бихисап мәктәптәр тергеҙелә башланы.
Быйылғы ярыш йомғаҡтары буйынса Биш төр ярыш буйынса Европа һәм донъя чемпионаттарында ҡатнашыуға спортсылар һайлап алынасаҡ. Европа чемпионаты 28 июлдән 1 авгусҡа тиклем Лондонда үтергә тейеш. Донъя чемпионаты – 14 сентябрҙә Мәскәүҙә. Беҙҙең ил өсөн был ярыштарҙа төп составта дүрт спортсыбыҙ ҡатнашасаҡ.


text:
Фото:
Башҡортостан һәм Великобритания биотехнология өлкәһендә бергә хеҙмәттәшлек итергә планлаштыра
Фото:
Шаршамбы Өфөлә үткән Рәсәй-Британия түңәрәк өҫтәлендә ҡатнашыусылар биотехнология өлкәһендә перспективалы хеҙмәттәшлек йүнәлештәрен билдәләне.
БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Дмитрий Шаронов фекеренсә, биотехнологиялар өлкәһендә ике яҡлы мөнәсәбәттәр «түбән кимәлдә тора», әммә улар ҙур перспективаға эйә.
Великобританияның Екатеринбург ҡалаһындағы Генераль консулы Нил Сэмпл ике яҡтың да ихтыяжын сағылдырыусы бер нисә йүнәлеште билдәләне. Улар иҫәбендә – фармацевтика препараттары етештереү, синтетик биология, регенератив медицина. Атап әйткәндә, Генераль консул һүҙҙәре буйынса, Великобританияла синтетик биология өлкәһендә ғилми эштәр әүҙем алып барыла – хөкүмәт тикшеренеүҙәрҙе 20 миллиард фунт стерлинг күләмендә финансларға әҙер.
Башҡортостан ғалимдары ҡунаҡтарҙы биотехнология өлкәһендәге эштәрҙең төп йүнәлештәре менән таныштырҙы. Рәсәй Фәндәр Академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Биохимия һәм генетика институтының геномика бүлеге һәм кешенең молекуляр генетикаһы лабораторияһы мөдире Эльза Хөснөтдинова әйтеүенсә, республиканың ғилми институттары нәҫелдән килгән һәм күп факторлы ауырыуҙарҙы молекуляр-генетик тикшереү үткәрә.
Рәсәй Фәндәр Академияһы Өфө Ғилми Үҙәгенең Биохимия һәм генетика институты директоры Венер Вәхитов һүҙҙәренсә, Башҡортостан ғалимдары ауыр металдарҙы туплай алырлыҡ трансгенлы (генһыҙ) үҫемлектәр булдырыу өҫтөндә эшләй. Тикшеренеү эштәренең мөһим йүнәлештәре араһында ул Башҡортостан өсөн хәүефле инфекцияларҙы, мәҫәлән, бөйөр синдромы менән геморрагик биҙгәкте, диагностикалау һәм иҫкәртеү системалары булдырыуҙы билдәләне.
Түңәрәк өҫтәлдә ҡатнашыусылар күп йүнәлештәр буйынса республика ғалимдарының Германия, Франция һәм Америка Ҡушма Штаттарының ғилми даирәләре менән уңышлы хеҙмәттәшлек итеүен билдәләне. Башҡортостан менән Германия араһында һөҙөмтәле ғилми бәйләнештәрҙе юлға һалыу тураһында ҡарар ҡабул ителде.


text:
Башҡортостанда быйыл ике миллион квадрат метрҙан ашыу торлаҡты сафҡа индереү планлаштырыла
Башҡортостанда ағымдағы йылда 2,1 миллион квадрат метр торлаҡ төҙөү планлаштырыла. БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Өфөлә 730 мең квадрат метр торлаҡ майҙанын файҙаланыуға тапшырыу билдәләнгән, Нефтекамала – 82 мең квадрат метр, Стәрлетамаҡта – 51700 квадрат метр, Салауатта – 41 мең квадрат метр.
2011 йылға тулы план менән, gosstroy.bashkortostan.ru/imat_detail.php?ID=631 һылтанмаһына күсеп, БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетының рәсми сайтында танышырға мөмкин.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, уҙған йылда республикала бер ярым миллион квадрат метр торлаҡ сафҡа индерелде.


text:
Фото:
Һәләк булған балаларҙың ата-әсәләре Юберлингендағы мемориалға барҙы
Фото:
Бығаса хәбәр ителеүенсә, БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Фидус Ямалетдинов етәкселегендә Башҡортостан делегацияһы Германияла Боден күле өҫтөндәге авиаһәләкәттең 10 йыллығына арналған хәтер сараларында ҡатнаша.
Бөгөн һәләк булған балаларҙың ата-әсәләре Германияның Юберлинген ҡалаһындағы мемориалға барҙы.
Делегация Башҡортостан авиалинияларының «Мәскәү-Барселона» маршруты буйынса осҡан ТУ-154М самолетында булған пассажирҙарҙың туғандарынан тора. Дөйөм алғанда, Юберлингендағы һәм Брахенройттағы матәм сараларында Башҡортостандан 150 кеше ҡатнаша.


text:
Республика Президенты Башҡортостандың уникаль муниципаль театрында булдыФото: Андрей Старостин
Республика Президенты Башҡортостандың уникаль муниципаль театрында булды
Республика Президенты Башҡортостандың уникаль муниципаль театрында булдыФото: Андрей Старостин
Шәмбе, 23 мартта, Белорет районы буйлап эш сәфәре барышында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Дефицит» театр-студияһы» муниципаль бюджет мәҙәниәт учреждениеһында булды.
Театр 1987 йылда булдырылған. Учреждениены Силәбе мәҙәниәт институтын тамамлаған Андрей Жеряков етәкләй. Был — республикала профессиональ актерҙар түгел, ә һәүәҫкәрҙәр уйнаған берҙән-бер театр, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Үткән йылда тамашасы залы реконструкцияланған. Хәҙер ул 127 кешене ҡабул итә ала. Шулай уҡ яҡтыртыу ҡорамалы, башҡа заманса аппаратура һатып алынған. Учреждениены реконструкциялауға муниципаль бюджеттан 11 миллион һум аҡса йүнәлтелгән.
2012 йылдың октябренән – театр реконструкциянан һуң асылғандан бирле 41 спектакль күрһәтелгән. Үҙешмәкәр артистарҙың ижадын урындағы халыҡ юғары баһалай. Белорет сәхәнәһендә Булгаков, Генри, Жуковский һәм башҡа авторҙарҙың әҫәрҙәре ҡуйыла.
Рөстәм Хәмитов был майҙансыҡты яңы постановкалар өсөн генә ҡулланмаҫҡа тәҡдим итте. «Дефицит» шулай уҡ бөтә республиканан да театр коллективтарын һәм сәнғәт оҫталарын ҡабул итә ала.
Башҡортостан Президенты төбәктең Мәҙәниәт министрлығына республикалағы театр коллективтарының гастролдәрен әүҙемләштереү буйынса тейешле күрһәтмә бирҙе.


text:
Торлаҡ төҙөү күләме Башҡортостанда 2013 йылда 6,9 процентҡа үҫкән – статистика Фото: Олег Яровиков
Торлаҡ төҙөү күләме Башҡортостанда 2013 йылда 6,9 процентҡа үҫкән – статистика
Торлаҡ төҙөү күләме Башҡортостанда 2013 йылда 6,9 процентҡа үҫкән – статистика Фото: Олег Яровиков
2013 йылда республикала дөйөм майҙаны 2484,6 мең квадрат метр тәшкил иткән 30,1 мең фатир файҙаланыуға тапшырылған, ул 2012 йыл кимәлен 6,9 процентҡа уҙған. Башҡортостанстаттың алдан биргән мәғлүмәттәренә ярашлы, торлаҡ төҙөү күләме буйынса республика 2013 йылда Волга буйы федераль округында беренселектә.
Файҙаланыуға тапшырылған торлаҡтың (66,3 проценты) төп өлөшө шәхси төҙөүселәргә тура килә. Предприятиелар һәм ойошмалар 2013 йылда дөйөм майҙаны 836,1 мең квадрат метрҙы тапшырҙы, ул 2012 йыл күләменән 18,1 процентҡа күберәк.


text:
Геохронология
Геохроноло́гия (бор. грек. Yῆ — ер + xpόvoς — ваҡыт + λόYoς — өйрәнеү) — ер ҡатламдарын барлыҡҡа килтереүсе тау тоҡомдары формалашыуының хронологик эҙмә-эҙлеклелеге һәм йәше тураһындағы тәғлимәт[1]; так тоҡомдары һәм минералдарҙың абслют һәм сағыштырмаса йәшен билдәләүсе ысулдар. Ерҙең йәшен билдәләү ҙә геохронологияның тикшереү даирәһенә керә. Геохронологияны планетологияның бер өлөшө тип иҫәпләргә була.
XVIII быуатта тау тоҡомдары йәше берәүҙе лә ҡыҙыҡһындармаған[2].
Николас Стено[3] 1669 йылда бөгөнгө көнгә тиклем закон ролен уйнаған тәғлимәтте әйтеп бирә: нормаль ултырған ултырма тау тоҡомдары геологик ваҡығаларҙың эҙмә-эҙлеклеген күрһәтә.
Вильямс Смит (1769—1839) ташҡа әйләнгән хайуандар һәм үҫемлектәр ҡалдыҡтары буйынса тау тоҡомдары йәшен билдәләү ысулын өйрәнә. М. В. Ломоносовта (1763) был өлкәлә эшләй .[4]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Геохронология — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә
- Всё о Земле: VseOzemle.ru
- Макаров В. П. Теоретическая геохронология
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Краткий русско-башкирский терминологический словарь по естествознанию (А.М.Багаутдинов, А.М.Багаутдинов, 2009)
- ↑ Всё о Земле. Определение возраста горных пород.
- ↑ Белоусов В. В., Николаус Стено — основоположник геотектоники, «Природа», 1938, № 5:
- ↑ Ломоносов М. В. О слоях земных и другие работы по геологии.- М.-Л.: Госгеолиздат, 1949. 209 с.


text:
Фото:
Райондың 80 йыллығын мәсетлеләр үҙҙәренең гимны менән билдәләргә теләй
Фото:
Мәсетле районы хакимиәте район гимнын һәм район хаҡында йырҙар ижад итеүгә асыҡ конкурс иғлан итте. Мәсетле районының гимны 2010 йылда билдәләнеүсе райондың 80 йыллыҡ юбилейына бар Мәсетле халҡына ижади бүләк буласаҡ.
Конкурс тураһындағы положениеға ярашлы, гимн бер, ике автор йәки авторҙар төркөмө менән рус, башҡорт телендә йәки ике телдә яҙылыуы мөмкин.
Конкурста ҡатнашыусыларҙың йәше сикләнмәгән. Ижади ярышҡа Республика көнөнә — 11 октябргә ҡарата йомғаҡ яһаласаҡ.
Конкурс еңеүселәре аҡсалата премия һәм ҡиммәтле бүләктәр менән наградланасаҡ. Уларҙы тәбрикләү Мәсетле районының 80 йыллығы тантанаһында үтәсәк.


text:
Баш ҡалала Десантсылар көнөн парашютсыларҙың күрһәтмә сығыштары менән билдәләйҙәр Фото: Андрей Старостин
Баш ҡалала Десантсылар көнөн парашютсыларҙың күрһәтмә сығыштары менән билдәләйҙәр
Баш ҡалала Десантсылар көнөн парашютсыларҙың күрһәтмә сығыштары менән билдәләйҙәр Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2016 йыл, 2 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Өфө Һауа десанты ғәскәрҙәре көнөн киң билдәләй. Концерт программаһында парашютсыларҙың һәм һауа десанты ғәскәрҙәре ветерандарының күрһәтмә сығыштары ҡаралған.
Байрам саралары «Тулҡын» паркында Башҡортостанда тыуып үҫеп, хәрби бурысын үтәгәндә һәләк булған десантсылар һәйкәленә сәскә һәм Дан гирляндаһы һалыуҙан башланды. Төп тантаналар 8 Март ҡасабаһында «Забельский» аэродромында старт алды.
Байрам геройҙарын ҡала һәм район хакимиәте вәкилдәре, «Башҡортостандың һауа десанты ғәскәрҙәре һәм махсус тәғәйенләнештәге отряды ветерандары» төбәк йәмәғәт ойошмаһы сәләмләне. Ҡотлауҙарға республика Эҙәрмән отрядтарының төбәк йәмәғәт фонды советы рәйесе, Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының төбәк штабы ағзаһы, подполковник Илдар Бикбаев ҡушылды. Ул Рязандәге армия генералы В.Ф.Маргелов исемендәге юғары һауа десанты училищеһын «Парашют-десант взводы командиры» белгеслеге буйынса тамамлаған. Илдар Бикбаев үҙе лә трюктар башҡарыу программаһында ҡатнашты.
Бөгөн ҡунаҡтарҙы мәҙәни-күңел асыу программаһы ла көтә, уның барышында арҡан тартыу, гер күтәреү кеүек төрлө ярыштар ҡаралған. Ҡул һуғышы буйынса күрһәтмә сығыштар була.
Сара сәнғәт оҫталары, ижади коллективтар һәм һәүәҫкәр башҡарыусылар ҡатнашлығындағы байрам концерты менән тамамлана. Ойоштороусылар — «Берҙәм Рәсәй»ҙең төбәк бүлексәһе.


text:
Башҡортостан юлдаш телеканалының махсус репортажы «Бөтә Рәсәй-2016» фестивалендә дипломға лайыҡ булды
ӨФӨ, 2016 йыл, 5 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Башҡортостан юлдаш телеканалы «Бөтә Рәсәй-2016» фестивалендә «Телевизион форматта Бөйөк Ватан һуғышы тематикаһын әүҙем яҡтыртҡаны өсөн» дипломына лайыҡ булды. Жюри яңылыҡтар хеҙмәте хәбәрсеһе Альбина Хәйруллинаның «Улар Тыуған иле өсөн көрәште» тип аталған махсус репортажын билдәләне. Унда йәшлектәре аяуһыҙ һуғыш йылдарына тура килгән кешеләр тураһында һүҙ бара.
«101 йәшлек Мария Курбесова беҙҙең ижади төркөмдө матур ҡыҙыл күлдәк һәм бейек үксәле туфли кейеп ҡаршы алды, — тип һөйләне Альбина Хәйруллина. — Йәш сағында уға «Девушка с характером» фильмының төп героиняһы булырға тәҡдим иткәндәр. Әммә тормош иптәше йә мин, йә фильм, тигән талап ҡуйған. Ул ғаиләһен һайлаған».
Махсус рпеортаждың геройҙары араһында 97 йәшлек Алексей Пупышев та бар, ул әле лә оҫта бейей. Һәр береһе — тарихтың яҡты бите. Улар дәртле, тормоштоң ҡәҙерен белә. Улар ысын. Баһалама ағзалары шуның өсөн республика хәбәрсеһенең эшен билдәләгән, тип хәбәр итте Башҡортостан юлдаш телеканалының матбуғат секретары Люциә Дәүлиева.
Махсус репортаждар һәр йәкшәмбе киске сәғәт 11-се 15 минутта эфирға сыға.