text:
Башҡортостан делегацияһы Боден күле өҫтөндәге авиаһәләкәткә 10 йыл тулыуға арналған хәтер сараларында ҡатнаша
Кисә, 1 июлдә, БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Фидус Ямалетдинов етәкселегендә Башҡортостан делегацияһы Боден күле өҫтөндәге авиаһәләкәткә 10 йыл тулыуға арналған хәтер сараларында ҡатнашыу өсөн Германияның Юберлинген ҡалаһына юлланды.
Делегация составында — «Мәскәү-Барселона» маршруты буйынса осҡан Башҡортостан авиалинияларының ТУ-154М самолетында булған пассажирҙарҙың яҡындары. Дөйөм алғанда, Юберлингендағы һәм Брахенройттағы траур сараларында Башҡортостандан 150 кеше ҡатнаша.
Ике көн дауамында – 1 һәм 2 июлдә Башҡортостан һәм Баден Вюртемберг еренең рәсми делегацияларының осрашыуҙары һәм һөйләшеүҙәре ҡаралған. Ошо уҡ арала авиаһәләкәттә һәләк булғандарҙың яҡындары һәм туғандары «Өфөгә дуҫлыҡ күпере» йәмәғәт ойошмаһы ағзалары, урындағы власть органдары вәкилдәре менән осрашырға, Брахенройттағы матәм митингыһында ҡатнашырға тейеш.
Хәтерегеҙгә төшөрәйек, 1 июлдән 2-һенә ҡарай төндә авиадиспетчер хатаһы арҡаһында ике самолет – Башҡортостан авиалинияларының ТУ-154М самолеты һәм «Боинг 757» йөк самолеты бәрелешә.
ТУ-154М самолетында экипаждың 12 ағзаһы һәм Испанияға ял итергә юлланған 57 пассажир, шул иҫәптән 52 бала була, уларҙың күбеһе – Башҡортостан кешеләре. Был сәфәр яҡшы уҡығандарға бүләк булараҡ ЮНЕСКО эштәре буйынса БР комитеты менән ойошторола. Йөк «Боингы» менән ике пилот идара итә.
Фажиғә ике самолетта булғандарҙың барыһының да ғүмерен ҡыя (71 кеше, шул иҫәптән 52 бала).


c: text/html

text:
2012 йыл башында башҡорт йәмәғәтселегенең хәле. Ирек Агишевтың сығышы
- Подробности
- Родительская категория: "Туған тел" клубы
- Опубликовано 23.01.2012 05:47
19 ғинуар көнө Өфө ҡалаһында Халыҡ мәғәрифына булышлыҡ итеүсе “Аҡтамыр” һәм “Күк бүре” башҡорт йәмәғәт ойошмалары республикалағы башҡорт йәмәғәт мөхитендә барлыҡҡа килгән ижтимағи–сәйәси хәл тураһында темаһына арналған берләштерелгән йыйылыш үткәрҙе.
Был йыйылышта Өфөләге ҡайһы бер башҡорт йәмәғәт ойошмалары (“Туған тел” клубы, “Беҙ - "Башҡортостан киләсәге" хәрәҡәте) һәм яҡын-тирә региондарҙағы, ҡалаларҙағы башҡорт халыҡ үҙәктәре етәкселәре ҡатнашты.
Йыйылышҡа яҙыусылар, ғалимдар, башҡорт аҡһаҡалдары килде.
Был йыйылышта төп доклад менән "Аҡтамыр" үҙәге етәксеһе Ирек Агишев сығыш яһаны. Бик фәһемле был докладтың тексты менән һеҙҙе таныштырабыҙ, ҡәҙерле уҡыусылар.
Хөрмәтле милләттәштәр, ватандаштар һәм барса йәмәғәтселек әһелдәре!
Бөгөн беҙ бында Башҡортостанда һәм Рәсәйҙә барлыҡҡа килгән ижтимағи-сәйәси ситуацияны тикшерергә генә йыйынманыҡ. Уҙғарыласаҡ әлеге “Аҡтамыр” башҡорт үҙәге менән “Күк бүре” башҡорт йәмәғәт хәрәкәтенең берләштерелгән йыйылышы башҡорт йәмғиәтселегенең хәҙерге ваҡытта шундай түбән кимәлгә төшөү сәбәптәрен асыҡлаясаҡ һәм был хәлдән сығыу өсөн ниндәй саралар күреү кәрәклеге буйынса халыҡ һәм йәмәғәтселек вәкилдәренең тәҡдимдәрен тыңлаясаҡ.
Мөхтәрәм ватандаштар һәм милләтәштәр!
Бөгөнгө осорҙа халҡыбыҙ һәм Башҡортостан Республикабыҙ фажиғәле хәл кисерә. Киләсәктә беҙҙең республика дәүләт булып ҡалырмы, йәғни Рәсәйҙең унитар сәйәсәте арҡаһында ул рәсми рәүештә милли автономия хәленә төшөрмө?
Ысынлап та, Башҡортостан Республикаһы ошондай ҡурҡыныс дилемма алдында тора. Сөнки республиканы субъект булараҡ юҡҡа сығарыу йәшерен сәйәсәтте бер Рәсәйҙең юғары власы органдары ғына түгел, уның махсус хеҙмәттәре һәм республикалағы прокуратуранан башлап бөтөн хоҡуҡ һаҡлау органдары, шулай уҡ Өфө муниципаль хакимиәттең дә ҡайһы бер әһелдәре алып бара.
Мәскәү тәғәйенләп ҡуйған Президент Р.З. Хәмитовтың да тирә-яғы шундай позицияла тора.
Бындай шарттарҙа Башҡортостан Ватаныбыҙҙы ҡурсалау халҡыбыҙға һәм йәмәғәтселегебеҙгә бик ауырға төшә. Башҡортостан Президенты Р.З. Хәмитовтың, Республика Дәүләт йыйылышы депутаттары, хөкүмәт чиновниктары һәм “әпкәләйҙәр” позицияһында торған Бөтөн донъя башҡорттар ҡоролтайы әһелдәренең Башҡортостанды яҡлай алмаясағы көн кеүек асыҡ.
Ундай осраҡта барлыҡ таяныстар һәм өмөттәр әлеге-баяғы башҡорт йәмәғәтселегенә барып теркәлә. Сит Европа илдәрендәге кеүек, халыҡ тик йәмәғәтселек аша ғына граждан йәмғиәте төҙөп, үҙ дәүләтен һаҡлап алып ҡалыуы ихтимал. Ләкин Рәсәйҙәге хәҙерге сәйәси режим граждан йәмғиәте институттарының эшмәкәрлеген инҡар иткәндә, башҡорт халҡының ғына түгел, республикалағы барлыҡ күп милләтле халыҡтың һәм йәмғиәтселектең берҙәмлеге кәрәк. Тик шул юл аша ғына беҙ үҙебеҙҙең Башҡортостан Ватаныбыҙҙы һаҡлай алабыҙ.
Оҙаҡ йылдар Башҡортостанда башҡорт йәмғиәтселегенең функцияһын Бөтөн донъя башҡорттар ҡоролтайының башҡарма комитеты үтәне. Был ярым дәүләт һәм ярым йәмәғәт структура ниндәйҙер кимәлдә булһа ла халҡыбыҙҙың мәҙәниәт, мәғариф, сәнғәт өлкәһендә үҙбилдәләнеш хоҡуҡтарын ғәмәлгә ашырҙы. Ләкин күп осраҡта был хоҡуҡтар халыҡ мәнфәғәттәренә ярашлы ғәмәлгә ашманы, ә уларҙың барыһының да башҡорт чиновниктары үҙ мәнфәғәттәре өсөн файҙаланды.
Шуға күрә лә бына нисә йыл инде халыҡта Ҡоролтай Башҡарма комитеты халыҡҡа түгел, ә кланға хеҙмәт итә тигән йәмәғәт фекере йөрөй. Бөтөн донъя башҡорттар ҡоролтайы Башҡарма комитетының халыҡты дөрөҫ юлдан алып бармауы 2011 йылдың 4 декабрендә үҙғарылған Дәүләт Дума депутаттары һайлауҙары иҫбатланы. Ҡоролтай һәм уға эйәреп Башҡорт йәштәр иттифағы “Берҙәм Рәсәй” фирҡәһе яҡлы булып, халыҡты шул партияға тауыш бирергә өгөтләне. Ә бит был фирҡәнең унитар сәйәсәте арҡаһында Башҡортостан суверенитетынан, мәғариф өлкәһендә милли төбәк компонентынан, үҙ башҡарма власынан мәхрүм ителде һәм әлеге мәлдә дәүләт булараҡ юҡҡа сығырға тора.
Ана шуға күрә лә 2011 йылдың 17 декабрендә үҙғарылған Ҡоролтай Башҡарма комитеты йыйылышында профессор М.М. Ҡолшәрипов үҙенең сығышында ошо ҡапма-ҡаршылыҡ тураһында һәм аппараттың һүлпән эшләүенә тәнҡит һүҙе ысҡындырҙы. Был сығышҡа ҡарата интернет сайттарында төрлө аңлатмалар уҡырға була.
“Аҡтамыр” һәм “Күк бүре” башҡорт үҙәктәре был тәнҡит менән тулыһынса риза.
Шулай итеп, әлеге осорҙа ҡоролтайҙың халыҡ һәм йәмәғәтлелек алдында абруйы ныҡ төштө һәм ул башҡорт халҡына дөрөҫ юл күрһәтергә һәләтһеҙ тип таныла.
Бындай осраҡта кемгә ышанырға йәғни ниндәй башҡорт йәмәғәт ойошмаһы был функцияны үҙ өҫтөнә алыр һәм халыҡ менән бөтә йәмәғәт үҙәктәрен үҙ эргәһендә берләштерер тигән һорау күптәрҙе борсорға тейеш.
Башҡорт йәмәғәт атамаларының эшмәкәрлеге тураһында “Ағиҙел” журналы 2011 йылдың декабрь айындағы номерында “Вайымһыҙлыҡ һәм күндәмлек бара” исемле мәҡәлә менән сығыш яһап, йәмәғәтселек хәрәкәтенә объектив анализ бирергә тырыштым. Бәлки ҡайһы берҙәр был мәҡәлә милләттәштәребеҙгә сығыш яһарға мөмкинлек бирер.
Башҡорт йәмәғәт үҙәктәренең эшмәкәрлегендә вайымһыҙлыҡ һәм күндәмлек бер Өфө ҡалаһына ғына хас түгел, ошондай уҡ хәл бөтөн Башҡортостанда күҙәтелә. Тик республиканың Салауат, Ишембай ҡалаларында ғына башҡорт йәмәғәт берекмәләренең эшләүе ишетелеп тора. Әммә, барыбер, ғөмүмән билдәләгәндә, республикала ХХ быуаттың 90-сы йылдарында әүҙем эшмәкәрлек алып барған күп берекмәләр эшләмәй. Мәҫәлән, Мәләүез ҡалаһында ниндәй әүҙем эшмәкәрлек алып барған “Көнгәк” башҡорт ижтимағи сәйәси үҙәкте һағынып иҫкә алырға ғына ҡалды.
Эшләмәгәнгә күрә лә әлеге мәлдә башҡорт халҡы менән йәмғиәтселек бөтөн өлкәлә лә онотола.
Башҡорт йәмғиәт ойошмаларының эшләмәүе бер йыл ғына түгел, бына бер тиҫтә йылдан артыҡ дауам ителә. Республиканың райондарында, ҡалаларында ул башҡорт үҙәктәре әлеге төбәк-ара йәмәғәт ойошмаһы “Урал” башҡорт халыҡ үҙәгенең филиалдары булып төҙөлгәйне. Ул филиалдарҙың күптәре 1995 йылға беренсе бөтөн донъя башҡорттар ҡоролтайы үткәрелгәнгә тиклем бик әүҙем эшмәкәрлек алып барғайны. Һуңынан ҡоролтайҙа Башҡарма комитет төҙөлгәс, ул ойошмаларҙың күптәре яңы башҡорт ҡоролтайы башҡарма комитетына ышанып, эшмәкәрлеген һүлпәнәйтте һәм һуңынан бөтөнләй туҡтатты.
Ә Ҡоролтай башҡорма комитетының райондарҙа, ҡалаларҙа барлыҡҡа килгән урындағы ҡоролтайҙарҙың күбеһе барыбер эшләмәне һәм әле лә эшләмәй.
Икенсенән, ҡайһы бер башҡорт ойошмалары рәсми рәүештә эшмәкәрлек алып барған булып һаналһалар ҙа, улар үҙҙәре халыҡтан һәм йәмәғәтселектән айырылды. Рәсми тел менән әйткәндә был башҡорт ойошмалары бюрократлашты тиһәң, дөрөҫөрәк булыр.
Улар үҙҙәре төрлө сараларға, власть органдарына халыҡ, йәмәғәтселек исеменән йөрөһәләр ҙә, ябай башҡорт халҡы, йәмәғәт әһелдәрен яҡларға ашыҡмай. Күп осраҡтарҙа ниндәй генә сетерекле мәсьәләләр килеп тыуғанда ла, улар һәр ваҡыт чиновниктар яҡлы. Бер ҡасан да халыҡты, йәмәғәтселекте, республиканың үҙаллылығын яҡлап, улар үҙҙәре генә акция ойошторманы, ә устав буйынса отчет һайлау йыйынын үткәреүҙе улар бөтөнләй онотто.
Ошондай ойошмалар иҫәбенә Өфөлә БЙИ, “Аҡ тирмә” мәҙәни үҙәк, башҡорт ҡатын-ҡыҙҙар йәмғиәтен индерергә була.
Үткән 2011 йылда ҡатын-ҡыҙҙар йәмғиәте сентәбрҙә конференция үткәргәйне. Ул конференция тураһында матбуғатта нимә генә яҙманылар. Ысынбарлыҡта был сарала ябай башҡорт ҡатын-ҡыҙ мәсьәләләрен хәл итеүҙә бер ниндәй ҡарар ҡабул ителмәгән. Республиканың үҙаллалағын, федерализмды яҡлап, башҡорт ҡатын-ҡыҙҙар йәмғиәте бер ниндәй акция ойошторманы һәм үткәрелгән акцияларға ла килеп ҡушылманы.
Шулай итеп, республикала әлеге башҡорт йәмғиәт мөхитендә яуаплылыҡ булмағас бына ошондай хәл барлыҡҡа килгән.
Йәмғиәтселек һәм халыҡ шуһынны тарҡау, лидерҙарыбыҙҙың күптәре ҡурҡаҡ, ғалимдарыбыҙ менән милли интеллигенциябыҙ битараф. Чиновниктарҙың барыһы ла “әпкәләйҙәргә” һәм “бохайырҙарға” әйләнде. Күп кенә йәмәғәт эшмәкәрҙәрен бер ниндәй сәбәпһеҙ ҡулға алып, төрмәғә ябалар, ә халыҡ һәм йәмәғәтселек шуларҙы яҡлап, урамға ла сыға алмай. Сыҡһалар ҙа пикетҡа йәки митингҡа, барлығы унда 50 кеше генә йыйыла. Быны нисек аңларға?
Ниңә Рәсәйҙә беренселәрҙән булып үҙ автономияһын төҙөүгә өлгәшкән бай тарихлы башҡорттар, хәҙерге ваҡытта үҙҙәрен яҡларлыҡ бер нәмә лә эшләй алмай.
Рәсәйҙең ҡайһы бер халыҡтары был өлкәлә беҙҙе күпкә үҙып китте, Чечня, Татарстан кимәле тураһында беҙгә хыялланырға ғына. Ә татарҙар әлеге ваҡытта башҡорттарҙан бер нисә кимәлгә юғарыраҡ. Улар күпкә беҙҙән берҙәмлерәк, ойошҡаныраҡ һәм егәрлерәк. Был өлкәлә рус булмаған халыҡтарҙан алтайҙар ҙа башҡорттарҙы артта ҡалдырҙы бит. Улар бер йылды ошо субъектарҙы эреләтеү сәйәсәтенә ҡаршы митинг ойоштороп, 5 меңгә яҡын кеше йыя алды һәм үҙ субъектарын ҡурсалауға өлгәште.
Ә беҙ, башҡорттар?
Өфөнөң үҙендә генә иң кәмендә 100 мең башҡорт йәшәй. Уларҙы республика, башҡорт халҡы мәсьәләләре борсомай микән? Шулар араһынан уҡытыусылар, талиптар, яҙыусылар, дәүләт эшмәкәрҙәре, ғалимдар республиканы субъект булараҡ бөтөрөүгә алып барған сәйәсәтте аңламайҙар микән тигән һорауҙар тыуа. Халыҡтың сәйәсәткә ҡыҫылмауында иң төп сәбәп – менталитет.
Айырыуса Башҡортостан башҡорттары шундай менталитетҡа эйә.
Ә бына Ырымбур, Силәбе, Саратов һәм Урта Азия йәғни башҡа яҡтан күсеп ҡайтҡан милләттәштәр Өфөләге генә түгел, бөтөн Башҡортостандағы хәлгә төшөнөп, бында барлыҡҡа килгән хәлгә аптырай. Ысынлап та республикала халыҡ шул хәлгә ҡәнәғәт. Сит яҡтан килгән башҡорттар аптырай, сөнки уларҙа бөтөнләәй икенсе менталитет тигән сағыштырыуҙарҙы халыҡтан йыш ишетергә була.
Үҙҙәренең менталитеты буйынса Башҡортостан башҡорттары ҡурҡаҡ, тиҙ ышаныусан, күндәм, сәйәсәт өлкәһендә “аҡты” “ҡаранан” айыра, йәғни юғары власть даирәләрендәге ғәҙелһеҙлекте күрә белмәғән, йырларға, бейергә һәм эсергә яратҡан халыҡ тип атайҙар уларҙы республикалағы рустар, татарҙар һәм башҡа милләттәр. Уларҙың ғалимдары, яҙыусылары ла сәйәсәт өлкәһендә наҙандар тигән һүҙҙәр ишетергә тура килә ошо башҡорт булмаған милләт әһелдәренән.
Ышанмаһағыҙ, ана ҡарағыҙ интернеттағы “Уфагуб” сайтын. Нисек кенә башҡорттарҙы мыҫҡылламайҙар һәм нисек кенә уларҙан көлмәйҙәр. Шул сайтты ла бит беҙ судҡа бирә алмайбыҙ.
Халыҡтың сәйәсәткә битараф булыуында тағы бер сәбәп – Башҡортостанда Ә. Вәлиди, С. Юлаев, Алдар батыр рухлы шәхестәр ҡалмаған. Ундай рухлы шәхестәр булһа ла, уларҙы бөтөн власть структураларында ултырған хәҙерге үҙебеҙҙең “әпкәләйҙәр” һыйҙырмайҙар. Рәхимов заманында ошо “әпкәләйҙәр” милли хәрәкәткә ылыҡҡан күп кенә рухлы зыялыларыбыҙҙы эшһеҙ ҡалдырҙылар, ә ҡайһы бер төбәктәрҙә ултырып та бөттөләр. Әле лә башҡорт мөхитендә шул хәл һаҡлана. Шулай итеп әлеге Башҡорттостан “әпкәләйҙәр”, “бохайырҙар”, “ҡолой кантондар” иленә әйләнгән тиһәм яңлышмаҫмын моғайын.
Башҡорт йәмғиәтселегенә был хәлдән сығыу өсөн нимә эшләргә тигән һорау һәр милләттәште борсорға тейеш. Шуға күрә лә бөгөнгө йыйылышта беҙ ғалимдарҙың, аҡһаҡалдарҙың, яҙыусыларҙың, йәмәғәт ойошмалар етәкселәренең тәҡдимдәрен һәм кәңәштәрен ишетке килә.
Иң беренсе сиратта, беҙҙең “Аҡтамыр” үҙәге йәмәғәт эшмәкәрлегенең престижын күтәреүҙе мөһим мәсьәлә тип ҡарай. Башҡортостанда йәмәғәт эшмәкәрҙәрен, башҡа төбәктәрҙән айырмалы рәүештә, бөтөн ерҙә эҙәрекләйҙәр, хоҡуҡтарын боҙалар һәм бер ҡайҙа ла эшкә алмайҙар. Ошо хәлде башҡорттар ғына түгел, башҡа милләттән булған йәмәғәт эшмәкәрҙәре лә кисерә. Шуға күрә лә был мәсьәләне бөтөн күп милләтле республика йәмәғәтселеге менән бергә күтәрергә кәрәктер.
Республикалағы барлыҡ башҡорт йәмәғәт берекмәләренең эшмәкәрлеген киренән тергеҙер өсөн үҙебеҙҙең эшҡыуарҙарҙан ниндәйҙер бер стимул булһа һәм райондарҙа, ҡалаларҙа урындағы йәмәғәтселектең яуаплылығы көсәйтелһә генә был мәсьәләнең хәл ителеүе мөмкин.
Ҡоролтайҙың “Бизнес үҙәге” ошо йәмәғәт ойошмаларының акциялары йәғни уларҙың дөйөм эшмәкәрлеге буйынса ниндәйҙер бер конкурс ойошторһа һәм һуңынан халҡыбыҙҙың бер байрамында йәмәғәтселеккә арналған кисәлә еңеүселәрҙе тәбрикләһә, ул саҡта йәмәғәт берекмәләренең дә эшмәкәрлеге әүҙемләшер ине.
Ә яуаплылыҡҡа килгәндә, “Һәр бер йәмәғәт ойошмаһы милләт, республика намыҫын яҡлай” тигән девизды урындағы халыҡ үҙәктәренең төп маҡсаты итеп күрһәтер кәрәк.
Маҡсатҡа өлгәшеү өсөн ойошмаға әүҙем эшмәкәрлек алып барыу талап ителә. Ә ундай эшмәкәрлекте төрлө акциялар үткәреп урында һәм хатта республика масштабында хәл иткес йәмәғәт фекере тыуҙырыу тип күҙ алдына килтерер кәрәк. Ул саҡта ғына урындағы һәм республика властары йәмәғәтселекте танырға мәжбүр була.
Йәмәғәт ойошмалары һәр ваҡыт халыҡ мәнфәғәттәрен ҡайғыртырға бурыслы, ә ниндәйҙер бер чиновникты яҡларға тейеш түгел.
Был өлкәлә йәмәғәт ойошмаларының Бөтөн донъя башҡорттар ҡоролтайы башҡарма комитеты менән позициялары айырыла. Сөнки әлеге ҡоролтай чиновниктар мәнфәғәттәренән сығып эшмәкәрлек алып бара.
Бөгөнгө ҡоролтай нисек булырға тейеш? Әлеге ҡоролтай Башҡарма комитеты аппараты эшмәкәрлегенә бөтөн шарттар булдырылған, әммә башҡорт йәмәғәтселеге был ярым дәүләт һәм ярым йәмәғәт органдың халыҡты дөрөҫ юлдан алып барыуына ышанмай. Шуға күрә лә ул үҙенең тәҡдимдәрен һәм киҫәтеүҙәрен белдерергә мәжбүр.
Беренсенән, БДБК – халыҡ-ара йәмәғәт ойошмаһы булыу сәбәпле Рәсәйҙәге һәм республикалағы төрлө сәйәси уйындарҙа, ваҡиғаларҙа туранан-тура ҡатнашырға тейеш түгел. Ә һайлауҙарға килгәндә ул да илдән төрлө диндәр, конфессиялар кеүек, битараф позицияһында торһон ине. Ул саҡта ғына ҡоролтайҙың халыҡ алдында абруйы юғалмаясаҡ.
Икенсенән, Ҡоролтай халыҡ-ара йәмәғәт ойошмаларының иттифағи исемен йөрөтөү сәбәпле республикалағы йәмәғәт үҙәктәр берекмәләр менән дә эшләргә бурыслы. Ул эште беҙ ниндәйҙер мәсьәләләр буйынса берләштерелгән йыйылыштар үткәреү, ҡоролтай менән йәмәғәт ойошмалары араларында аңлашылмаусанлыҡ, бәхәстәр тыуыу сәбәпле, “түңәрәк өҫтәлдәр” ойоштороу, йәмәғәт ойошмаһына, халыҡ үҙәгенә власть органдары, структуралары менән диалог булдырыуҙа ярҙам итеү, республика, ҡала, район масштабында берләштерелгән төрлө акциялар (митинг, пикет, манифестация) үткәреү, башҡарма комитеттың йыйылышына саҡырыу һ.б. Ҡоролтай аппараты йәмәғәт берекмәләрҙең эшмәкәрлегенә объектив баһа бирергә һәм Башҡарма комитеты составына йәмәғәт ойошмаларҙан да вәкилдәр индерергә тейеш. Үкенескә ҡаршы, быларҙың береһе лә ҡоролтай аппараты тарафынан эшләнмәй.
Өсөнсөнән, йәмәғәт ойошмалары бөгөнгө ҡоролтай аппараты әһелдәренең эшмәкәрлегендә бер ниндәй яуаплылыҡ һиҙмәй. Ҡасан шул ҡоролтайға килмә, беренсе рәйес урынбаҫары Р.Т. Аҙнабаевтың бүлмәһе һәр ваҡыт бикле тора. Төштән һуң ул эш урынына йә сәғәт өстә, дүрттә килеп ултыра.
Күптәр үҙ бурыстарын дөрөҫ аңламай. Мәҫәлән, рәйестең бер урынбаҫары В.М. Бәҙретдинов бурысын интернетта ниндәйҙер бер мәҡәлә яҙыу тип аңлаһа, Ә.Ф. Әхмәтшин, йәштәрҙе ойоштороу урынына, мосолман хәрәкәтен әүҙемләштереүҙе мөһимерәк тип аңланы.
Шуға күрә лә йәмәғәтселек һәр ҡоролтай аппараты эшмәкәренә вазифа бурыстарын (должностные обязанности) булдырыуҙы талап итә. Ул вазифа бурыстарында эшмәкәрҙең нимә эшләргә, белергә тейешлеге һәм хоҡуҡтары яҙыла. Шулай уҡ башҡа дәүләт структураларындағы кеүек, аттестация үтеүҙе лә индерһәләр, ул саҡта ысынлап та ҡоролтай етди ойошмаға әйләнер ине.
Бына ошо 3 тәҡдим ҡоролтай тарафынан үтәлһә генә, башҡорт йәмәғәтселеге был халыҡ-ара ойошмаһына ышана. Ә инде ул, киреһенсә, айырыуса кадрҙар мәсьәләһендә ҡаршы эшләй икән, ул саҡта башҡорт йәмәғәтселегенә был органдың кәрәге юҡ.
Граждан йәмғиәтенең бер инситуты аҡһаҡалдар кәңәшмәһе тураһында ла бер нисә һүҙ әйтмәйенсә булмай. Ҡайһы саҡта халҡыбыҙҙың үҙбилдәләнеш мәсьәләләрен йәмәғәт ойошмалары булдыра алмағанда, аҡһаҡал ағайҙарыбыҙҙың ярҙамына мохтажбыҙ. Бына былтыр “Аҡтамыр” үҙәге профессорҙар Рәшит ағай Шәкүр менән Вадим ағай Сафиндың ярҙамы арҡаһында мәғариф өлкәһендә кадр мәсьәләһен ыңғай хәл итеүҙә өлгәшкәйне. Шулай итеп әлеге мәлдә лә ҡайһы саҡта чиновниктарҙы төшөндөрә алмағанда, аҡһаҡал ағайҙарыбыҙҙың төрлө власть әһелдәренә ҡабул ителеп, һөйләшеүҙәре күп мәсьәләләрҙе хәл итергә ярҙам итер ине. Үкенескә ҡаршы, беҙҙең ағайҙарҙың ул өлкәлә эшләүе һиҙелмәй. Улар ҙа кемдәрҙеңдер бойороҡ, үтенесен көткән һымаҡ.
Аҡһаҡалдар кәңәшмәһе башҡорт ҡоролтайы эргәһендә лә эшләргә тейеш. Әле ишетеүебеҙсә “Аҡ тирмә” үҙәге эргәһендә Ғәлим Хисамов етәкселәрендә аҡһаҡалдар кәңәшмәһе бар икән. Тик беҙ уларҙың емешле эшмәкәрлеген тыймайбыҙ. Ниңә аҡһаҡалдары БР Президенты Р.З. Хәмитовҡа инеп, федерализм, кадрҙар мәсьәләһен күтәрмәҫкә? Йәғни шул уҡ мәсьәләләр буйынса К.Б. Толкачевҡа инмәҫкә?
Күп кенә йәмәғәт эшмәкәрҙәрен ҡулға алып төрмәгә ултырталар? Шул мәсьәлә буйынса йыйылып, ҡарар сығарып, прокурорға йәки ФСБ начальнигына инмәҫкә? Аҡһаҡал ағайҙар! Беҙ һеҙҙең ярҙамығыҙға шуһынны мохтажбыҙ!
Икенсенән, аҡһаҡал ағайҙар! Һеҙҙең эшмәкәрлегегеҙ ниндәйҙер чиновникты төшөндөрөү менән генә сикләнмәгән. Әлеге йәштәрҙе тәрбиәләү, уларҙан шәхес әҙерләү – былар барыһы ла аҡһаҡалдарҙың төп изге бурысы.
Бөгөнгө йәштәр һеҙҙең тәрбиәгеҙҙә һәм кәңәштәрегәҙҙә шуһынны мохтаж. Шуға күрә лә улар менән аралашығыҙ, шәхси тормоштары һәм йәмәғәт, йәғни ижади эштәре менән ҡыҙыҡһынығыҙ, кәңәштәр бирегеҙ, уңыштары өсөн маҡтағыҙ, насар эштәрҙән һәм ғәҙәттәрҙән тыйығыҙ, иң мөһиме, халыҡ, республика намыҫы өсөн изге эшкә өндәгеҙ.
Хөрмәтле йәмәғәтселек әһелдәре. Әлеге йыйылыш Рәсәйҙә Президент һайлауҙарына әҙерлек барғанда үтә. Һайлауҙарға тиклем барлығы ай ярым ғына ваҡыт ҡалды. Ә беҙҙең башҡорт йәмәғәтселеге һаман ойошоп бөтмәгән. Киләсәктә беҙ берҙәм көскә ойошмаһаҡ беҙҙең республиканан бер нәмә лә ҡалмаясаҡ. Уныһы көн кеүек асыҡ.
Шуға күрә беҙ бөгөн Президент һайлауҙарына ҡарата ла үҙ ҡараштарыбыҙҙы белдереүгә тейешбеҙ. Ниндәй кандидатты Президент итеп һайларға? Ул турала аҡһаҡалдарҙан тәҡдимдәр, кәңәштәр, сығыштар көтәбеҙ.
Бөгөн беҙ бер үҙәккә ойошҡанда йәмәғәт ойошмаларына әлеге республика власына ҡарата сәләмәт оппозиция булдырыу тураһында мәсьәләне күтәрергә кәрәк. Ни өсөн тигәндә башҡорт йәмәғәт ойошмалары яғынан ошо ваҡытҡа тиклем Башҡортостан Президентына ҡарата бер ниндәй сәләмәт оппозиция булманы.
Рәхимов заманында бер Айрат Дильмухаметов ҡына шул оппозицияны ойоштороп маташҡайны, әммә уны башҡорт йәмәғәтселеге аңламаны. Сәләмәт оппозиция булғанға күрә лә Президент М.Ғ. Рәхимов бөтөн Башҡортостандың байлығын һатып, республиканы йәмәғәтселек теләмәгән етәксегә ҡалдырып китте.
Оппозиция тураһында Рәсәй юғары советы спикеры Руслан Хасбулатовтың да һүҙҙәрен хәтергә алырға кәрәктер. ХХ быуаттың 90-сы йылдарында ул “Демократия оппозицияһыҙ демократия түгел, ә плутократия”, - тигәйне.
Хәҙерге мәлдә лә БР Президенты Р.З. Хәмитов үҙ бурыстарын Конституцияға ярашлы башҡармай. Был айырыуса уның федерализм мәсьәләһен күтәрмәүҙә һәм кадрҙар тәғәйенләүҙә сағыла.
Ошоңарса хөкүмәттә мәҙәниәт министры ҡуйылмаған һәм Р.З. Хәмитов үҙенең ярҙамсыһы итеп элекке Дәүләт Дума депутаты А. Назаровты тәғәйенләгән. Был мәғлүмәттәрҙең барыһы ла Р.З. Хәмитовтың тирә-яғындағыларҙың уйынсығына әйләнеүен иҫбатлай. Шуға күрә лә бөгөнгө йыйылыш Президент Р.З. Хәмитовҡа ҡарата ла үҙ ҡарашын белдерәсәк.
Әгәр ҙә башҡорт йәмәғәтселеге киләсәктә гел шулай Президенттың Конститутцияға ярашлы булмаған сәйәсәтен тәнҡитләп һәм уның үҙ бурыстарын үтәүен талап итеп торһа, ул саҡта инде ниндәйҙер кимәлдә булһа ла беҙгә үҙаллылыҡты һаҡлап алып ҡалыуы мөмкин буласаҡ. Бына был инде сәләмәт оппозицияның булыуын раҫлай.
Сығышты йомғаҡлап, йыйылышта һүҙ алырға теләгән ватандаштарға ошо докладта күрһәтелгән мәсьәләләргә ҡарата тәҡдимдәрегеҙҙе индереүегеҙҙе һорайым. Иғтибарығыҙ өсөн рәхмәт.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Президент бюджет менән эшләү йүнәлештәрен билдәләне
Яңы саҡырылыш республика парламенты алдында торған иң мөһим бурыстарҙың береһе — сираттағы бюджет өҫтөндә эшләү. Былтырҙан алып бюджет яңыса төҙөлә – өс йылға.
— Беҙ ағымдағы бурыстарҙы хәл итеү режимынан оҙайлы ваҡытҡа планлаштырыуға, иҡтисадты һәм социаль өлкәне үҫтереү стратегик линияһын эшкәртеүгә күстек, — тип билдәләне, депутаттар алдында сығыш яһап, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов. — Алда беҙҙе бик ҡатмарлы осор көтә. Һәм киләһе бюджет нигеҙҙәре ошо ысынбарлыҡты иғәпкә алып һалынырға тейеш.
Рөстәм Хәмитов, бөгөн республикала дефицитлы бюджет булыуы, киләсәктә лә дефициттың һаҡланыуы күҙаллана, шуға күрә хәҙер эштең ике йүнәлешенә – бюджет килемдәрен арттырыуҙы тәьмин итеүгә һәм сығым йөкләмәләренең иң мөһимдәрен билдәләп, бер өлөшөн ҡайтанан ҡарауға – иғтибар тупларға кәрәк булыуы хаҡында һөйләне.
Дәүләт һәм муниципаль милектә булған мөлкәттән килемдәр 14 процентҡа тиерлек кәмене. Һөҙөмтәлә төбәк бюджеты ярайһы уҡ сумма алып еткермәне.
— Хәлде яҡшыртыу өсөн беҙгә табыштарҙы арттырыуҙың башҡа динамикһы кәрәк. Яңы юғары технологиялы предприятиелар төҙөү, продукциябыҙҙың конкуренцияға һәләтлелеген, хеҙмәт етештереүсәнлеген арттырыу мөһим, — тип иҫәпләй республика башлығы.
Шул уҡ ваҡытта Рөстәм Хәмитов, иҡтисади үҫеш — ул үҙмаҡсат түгел, ә халыҡтың көнкүрешен яҡшыртыу сараһы, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды.


text:
Артыш
Артыш (урыҫ. Можжеве́льник обыкнове́нный, лат. Juníperus commúnis) — Кипаристар (Cupressaceae) ғаиләһенә ҡараған йыл буйы йәшел төҫөн юғалтмаған бәләкәй ылыҫлы ағас үҫемлек заты. Яҡынса 40 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың уртаса, субтропик һәм тропик бүлкәттәрендә таралған. Башҡортостанда 3 төрө үҫә. Яҡтылыҡ яратыусы мәңге йәшел ылыҫлы ике өйлө ҡыуаҡ йәки 100—200 йәшкә етеүсе, бейеклеге 1—3 м тиклем тәпәш ағас. Сатыры йомортҡа, конус формаһында йәки тәпәшәк (йәйенке). Йәш үҫемлектәрҙең япрағы энәле, ҙурҙарыныҡы — ҡаты, энә һымаҡ, оҙонлоғо 4—20 мм, суғында 3‑әр бөртөк (казак А. тәңкә формаһында, оҙонлоғо 1—2 мм, ҡапма‑ҡаршы, парлы). Ата тубырсыҡтар ваҡ, һары, оҙонса, йәш инә тубырсыҡтар аҡһыл йәшел, йомортҡа формаһында, 3—6 орлоҡ тәңкәһенән тора. Һеркәләнеүе апр. аҙағында — май башында яңы ылыҫы барлыҡҡа килгәнгә тиклем була. Һеркәләнгәндән һуң инә тубырсыҡ тумалаҡ һутлы «тубырсыҡ емеш» булып үҫеп китә, ул 2—3 йылда өлгөрә. Тубырсыҡтар, нигеҙҙә, ҡоштар ярҙамында тарала. Казак А. башлыса БР‑ҙың көньяҡ һәм көньяҡ‑көнсығыш райондарында ҡоро, ташлы битләүҙә һәм асылып ятҡан эзбизле ерҙә, ябай артыш Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының ылыҫлы урмандарының ваҡ ағаслыҡтарында, һирәгерәк Башҡортостандың Урал алдының төньяғында үҫә. Себер артышы урмандың өҫкө сиге янында тауҙарҙың ташлы битләүҙәрендә, һирәк осраҡта ҡарағас, шыршы урмандарының ваҡ ағаслыҡтарында һәм кәкре ҡайын урмандарында (Белорет, Учалы р‑ндары) осрай. Декоратив үҫемлектәр; һөҙәклектәрҙе нығытыу өсөн ҡулланыла. Ябай А. тубырсыҡтары составында фитонцидтар, эфир майҙары бар, медицинала, аҙыҡ‑түлек һәм парфюмерия‑косметика сәнәғәтендә ҡулланыла. Казак А. — ағыулы үҫемлек.. Бейеклеге 1-3 м тирәһе, сәскәһе йәшкелт, емеше йылына бер өлгөрә. Артыш ҡомло һәм ташлы тупраҡта, ҡырағай һәм ҡырағай ҡатнаш урмандарҙа үҫә. Башҡортостанда Белорет, Бөрйән, Архангел, Ғафури, Дүртөйлө райондарында йыш осрай.
Фотографиялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н. 895. Althaea officinalis L. — Можжевельник обыкновенный// Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах — М.: Т-во науч. изд. КМК, Ин-т технолог. иссл, 2003. — Т. 2. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 550. — ISBN 9-87317-128-9
- Ғүмәров В. З. Тыуған яҡтың шифалы үҫәмлектәре. —Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1996. — 160 б. — ISBN 5-295-01499-1


text:
Ҡырмыҫҡалы районында 17 йәшлек үҫмер тыуған көнөндә батып үлгән
Ҡырмыҫҡалы районында Яңы Ҡыйышҡы ауылы кешеләре 17 йәшлек егеттең тыуған көнөн билдәләгән. Йәштәр эскән килеш Ағиҙел йылғаһының һыу инеү өсөн тәғәйенләнмәгән урынында һыу ингән. Көтмәгәндә тыуған көнөн билдәләгән үҫмер һыу аҫтына киткән. Батып барыусыға ярҙам итә алмайынса, ваҡиға шаһиттары ҡотҡарыу хеҙмәтенә мөрәжәғәт иткән. Урындағы халыҡ ярҙамға килгән – улар мәйетте водолаздар килгәнгә тиклем һыу төбөнән сығарған.
«Һыу инергә булһағыҙ, бының өсөн махсус тәғәйенләнгән урындарҙы ғына һайлағыҙ. Балаларға иғтибарлы булығыҙ, иҫерек килеш һыу инергә йөрөмәгеҙ», — тип кәңәш итә Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса Баш идаралығы.


text:
Рөстәм Хәмитов: "Халыҡтың бөйөклөгө уның һанында түгел"
Президент Рөстәм Хәмитов халыҡ иҫәбен алыусыларҙың һорауҙарына яуап бирҙе.
Уның әйтеүенсә иҫәп алыу ҡағыҙындағы һорауҙар ябай һәм аңлайышлы. Рөстәм Хәмитов 1954 йылда Кемерово өлкәһендә тыуған. Милләтен башҡорт тип таныта, юғары белемле. Башҡортостан президенты шулай уҡ рус, инглиз телдәрендә иркен аралаша.
11 октябрь -- Республика көнөн билдәләгән тантанала сығыш яһағанда ла президент халыҡ иҫәбен алыуҙың мөһимлеген билдәләне, уны милләттәр һанын асыҡлау өсөн ҡулланмаҫҡа саҡырҙы, кампанияны сәйәсәткә әйләндермәүҙе талап итте.
Халыҡ һанын, уны борсоған проблемаларҙы белешеүҙән ниндәйҙер сәйәси уйындар яһарға ярамай, тине Рөстәм Хәмитов. Уның әйтеүенсә, һәр кем милләтен күңел ҡушыуы буйынса билдәләй. Виктор Гюго әйтмешләй, кешенең бөйөклөгө буйына ҡарап билдәләнмәгән кеүек, халыҡтың да бөйөклөгө уның һанында түгел, тине Рөстәм Хәмитов.


text:
Өфөлә композитор Рәүеф Мортазин иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ асылды
Өфөнөң Карл Маркс урамында билдәле башҡорт композиторы Рәүеф Мортазинға мемориаль таҡтаташ асылды. Сарала БР Мәҙәниәт министрлығы вәкилдәре, ижади хеҙмәткәрҙәр, Өфө мәктәптәрендә уҡыусы балалар ҡатнашты.
— Башҡорт классик музыкаһына нигеҙ һалыусы ғүмере буйына көсөргәнешле эшләгән. Халыҡ ижады өлгөләрен йыйып, ул Башҡортостан райондары буйлап бихисап фольклор экспедицияһында ҡатнашҡан, — тине мемориал төҙөү башланғысы менән сығыш яһаған БР Композиторҙар союзы рәйесе Рәит Ғайсин. – Бөтә жанрҙарҙа ла тиерлек Мортазин яҡты эҙ ҡалдырҙы.
— Рәүеф Әхмәт улы һуғышта ла ҡатнашҡан, «Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙалы менән наградланған, — тип һөйләне уның дуҫы – композитор Данил Хәсәншин.
— Бөгөн бик күп матур һүҙҙәр яңғыраны, һеҙгә оло рәхмәтлемен, — тип сарала ҡатнашыусыларға мөрәжәғәт итте композиторҙың ҡыҙы Римма Мортазина. – Хәҙер беҙҙең йорт эргәһенән үтеүсе кешеләр мемориаль таҡтаташты күреп, һәр саҡ атайҙы иҫкә аласаҡ.


text:
Фото:
Мәсетле районында Һабансы көнө үткәрелде
Фото:
Мәсетле районында традицион Һабансы көнө үткәрелде. Был юлы район механизаторҙары конкурсы «Йондоҙ» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте баҫыуҙарында үтте.
Конкурсты асып, хакимиәт башлығы урынбаҫары Ғәбделйән Сираев механизаторҙарға яҙғы баҫыу эштәре ваҡытында намыҫлы хеҙмәттәре өсөн рәхмәт белдерҙе һәм райондың иң яҡшы һабансылары ярышында уңышлы сығыш яһауҙарын теләне.
Һабансылар ярышы алдан әҙерләнгән загондарҙа үтте. Механизаторҙарҙың профессиональ оҫталығын ике комиссия баһаланы: береһе техниканың торошон баһаланы, ә икенсеһе – һөрөү сифатын. Һөҙөмтәлә I урын «Йондоҙ» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте механизаторы Байрас Хәйретдиновҡа бирелде. Икенсе урынды ике механизатор – «Мелекас» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенән Илнур Ғилметдинов һәм «Мәсетле» агрофирмаһынан Ҡәнзәфәр Жингалин яуланы. Өсөнсө урын да ике механизаторға бирелде – Сергей Ярушинға («Ленинский» ауыл хужалығы производство комплексы) һәм Юрий Поповҡа («Нива-2» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте).
Бөтә еңеүселәр район хакимиәтенең Почет грамоталары һәм аҡсалата премиялар менән наградланды. Ярышта ҡатнашыусы башҡалар ҙа аҡсалата премиялар менән дәртләндерелде.


text:
Республикала ваҡлап сауҙа итеү әйләнеше 512,3 млрд һумға еткән
Республиканың ҡулланыусылар баҙарында хәлдәр тотороҡло булып ҡала, тип иҫәпләй Башҡортостанстат аналитиктары. Йыл башынан алып ваҡлап сауҙа итеү әйләнеше 512,3 млрд һумды тәшкил иткән. Тауар массаһында был уҙған йылдың ошо уҡ осорона ҡарағанда 5,2 процентҡа күберәк. Абсолют күрһәткес буйынса Башҡортостан Рәсәйҙең иң алдынғы ун төбәге иҫәбендә ҡала. Халыҡҡа йәмғеһе 255,6 млрд һум суммаға аҙыҡ-түлек продукттары, шул иҫәптән эсемлектәр, тәмәке изделиелары һатылған. Был уҙған йылдағынан 0,9 процентҡа күберәк. Аҙыҡ-түлеккә ҡарамаған тауарҙар һатыуҙан иһә 256,7 млрд һум табыш алынған.
Статистика мәғлүмәттәренә ярашлы, ваҡлап сауҙа итеү әйләнеше башлыса баҙарҙан тыш эшмәкәрлек алып барыусы ойошмалар һәм шәхси эшҡыуарҙарҙың тауарҙар һатыуы иҫәбенә формалаша.
Ваҡлап сауҙа итеү әйләнешенең яртыһынан ашыуын бәләкәй эшҡыуарлыҡ субъекттары тәьмин иткән (55,3%).


text:
Республикала «Библиотөн-2015» акцияһында 200 меңдән ашыу кеше ҡатнашасаҡФото: Андрей Старостин
Республикала «Библиотөн-2015» акцияһында 200 меңдән ашыу кеше ҡатнашасаҡ
Республикала «Библиотөн-2015» акцияһында 200 меңдән ашыу кеше ҡатнашасаҡФото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 21 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
24 апрелдә Рәсәйҙә дүртенсе тапҡыр «Библиотөн» социаль-мәҙәни акцияһы ойошторола. Быйыл сара Рәсәйҙә иғлан ителгән Әҙәбиәт йылының төп ваҡиғаһы буласаҡ. Унда шулай уҡ республиканың дәүләт һәм муниципаль китапханалары ла ҡатнашасаҡ.
Төбәктә «Библиотөн» акцияһы киске сәғәт 6-ла башлана. Балалар өсөн тәғәйенләнгән саралар көндөҙгө сәғәт 3-тән киске 9-ға тиклем дауам итәсәк.
Киң күләмле сарала 800-ҙән ашыу китапхана ҡатнашасаҡ тип планлаштырыла. Быйыл баш ҡалала Өфө, Иглин, Ҡырмыҫҡалы райондарының өс күсмә китапханаһы күрһәтеләсәк. Библиобустар Дорогин, Шамонин, Зубов, Чесноковка, Булгаков ҡасабаларында, «Мега» сауҙа үҙәгендә, Өфөлә Салауат Юлаев һәйкәле эргәһендә, Аксаков һәм Яҡутов исемендәше Мәҙәниәт һәм ял парктарында туҡтаясаҡ. «Библиотөн» байрамы башланыр алдынан библиобустар Әхмәт-Зәки Вәлиди исемендәге Милли китапхана янындағы майҙанға киләсәк.
Башҡортостандың һуҡырҙар өсөн китапханаһында махсус кисә ойошторола. Әҙәби ҡунаҡхана, тактиль китаптар күргәҙмәһе эшләйәсәк, «Һунарсы улы» йәнһүрәтен һәм «Ел ҡыуыусы» фильмын ҡарау планлаштырылған.
Акцияла республиканың муниципаль китапханалары ла ҡатнашасаҡ. «Библиотөн-2015» акцияһында 200 меңдән ашыу кеше киләсәк тип күҙаллана.


text:
Бөгөн — Башҡортостандың дәүләт символдары көнө
ӨФӨ, 2016 йыл, 12 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
1993 йылдың 12 октябрендә Башҡортостандың дәүләт символикаһы — республиканың гербы һәм гимны раҫланды.
Төбәктең Дәүләт гербында халыҡтарҙың ҡаһарманлығы символы булған Салауат Юлаев һәйкәле һүрәтләнгән. Милли батыр ҡалҡып килгән ҡояш һәм уның нурҙары фонында атта ултыра. Был халыҡтарҙың азатлыҡҡа ынтылышын сағылдыра. Ҡурай сәскәһе берҙәмлекте кәүҙәләндерә.
Герб өҫтөндә эш йыл ярымдан ашыу дауам итә. Дөйөм алғанда, конкурсҡа 40 проект тәҡдим ителә. Күп кенә эскиз авторҙары иҫке ҡанундарҙан ҡотола алмай: гербтың төрлө варианттарында йә башаҡтар бәйләме, йә ураҡ менән сүкеш һүрәтләнә.
Гимндың көйөн Фәрит Иҙрисов яҙған. Башҡорт телендәге текстың авторҙары — Рауил Бикбаев һәм Рәшит Шәкүр. Рус теленә Фәрит Иҙрисов һәм Светлана Чураева тәржемәләгән.


text:
Республика Хөкүмәте структураһын үҙгәртеп ҡороуҙы дауам итергәФото: Олег Яровиков
Республика Хөкүмәте структураһын үҙгәртеп ҡороуҙы дауам итергә
Республика Хөкүмәте структураһын үҙгәртеп ҡороуҙы дауам итергәФото: Олег Яровиков
Мортаза Рәхимов республика Хөкүмәтендә структур үҙгәртеп ҡороуҙарҙы дауам итергә кәрәк тип иҫәпләй. Был турала ул бөгөн БР Дәүләт Йыйылышы депутаттары алдында йыллыҡ Мөрәжәғәтнамә менән сығыш яһағанда белдерҙе.
— Хөкүмәттә структур үҙгәртеп ҡороуҙарҙы дауам итергә кәрәк тип иҫәпләйем. Һуңғы трансформациялар бында көтөлгән һөҙөмтә бирмәне. Бөгөн фән, тышҡы иҡтисади бәйләнештәр һәм транспорт менән идара итеү өлкәләрендә хәлдәрҙе яҡшыртыу талап ителә. Сиратта – законға ярашлы ҡабул ителгән хоҡуҡи акттарҙың сифат мониторингы системаһын индереү.


text:
Бәләбәй районында шәхси мәғлүмәттәрҙе һаҡлау мәсьәләләре буйынса кәңәшмә үтте
Элемтә, мәғлүмәти технологиялар һәм киң коммуникациялар өлкәһен күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан буйынса идаралығы Бәләбәй районында шәхси мәғлүмәттәр өлкәһендәге мотлаҡ талаптарҙы күҙәтеү мәсьәләләре буйынса күсмә кәңәшмә үткәрҙе.
Кәңәшмәлә район хакимиәтенең структур бүлексәләре, мәғариф һәм һаулыҡ һаҡлау учреждениелары, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһе ойошмалары вәкилдәре ҡатнашты.
Кәңәшмәгә килеүселәргә «Шәхси мәғлүмәттәр өлкәһендә төп талаптар» темаһына доклад тәҡдим ителде. Элемтә, мәғлүмәти технологиялар һәм киң коммуникациялар өлкәһен күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан буйынса идаралығы хеҙмәткәрҙәре үҙ сығыштарында 2006 йылдың 27 июлендәге «Шәхси мәғлүмәттәр тураһында» 152-ФЗ һанлы Федераль закон талаптарын күҙәтеү кәрәклеген, шул иҫәптән операторҙарҙың шәхси мәғлүмәттәрҙе эшкәртеү тураһында теркәү ҡағыҙҙарын эшләргә тейешлеген билдәләне.


text:
Рөстәм Хәмитов республика адреслы инвестиция программаһын тормошҡа ашырыу буйынса кәңәшмә үткәрҙе Фото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов республика адреслы инвестиция программаһын тормошҡа ашырыу буйынса кәңәшмә үткәрҙе
Рөстәм Хәмитов республика адреслы инвестиция программаһын тормошҡа ашырыу буйынса кәңәшмә үткәрҙе Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 4 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.
3 февралдә Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов 2015 йылда республика адреслы инвестиция программаһын тормошҡа ашырыу йомғаҡтарына һәм 2016-2018 йылдарға билдәләнгән бурыстарға арналған эш кәңәшмәһен уҙғарҙы.
– Республика адреслы инвестиция программаһы аша республикабыҙ өсөн мөһим объекттар: мәктәптәр, дауаханалар, балалар баҡсалары, социаль объекттар төҙөйбөҙ. Былтыр һәм унан алдағы йылдарҙа билдәләнгән эште дауам итергә кәрәк, – тине республика етәксеһе. – 2015 йылда ғына балалар баҡсалары, дөйөм белем биреү учреждениелары, мәктәптәр, физкультура-һауыҡтырыу комплекстары, Салауатта күп функциялы дауахана, Мишкәлә хирургия комплексы, Сибайҙа балалар художество мәктәбе һәм башҡа бик күп объекттар сафҡа индерелгән.
2015 йылда республика адреслы инвестиция программаһын бойомға ашырыу сиктәрендә 10 миллиард һум үҙләштерелгән, тип хәбәр итте Башҡортостандың иҡтисади үҫеш министры Сергей Новиков. Республика ҡала һәм райондарында 24 балалар баҡсаһы, өс дөйөм белем биреү учреждениеһы, дүрт физкультура-һауыҡтырыу комплексы, өс һаулыҡ һаҡлау объекты, шулай уҡ мәҙәниәт, социаль сәйәсәт, ауыл һәм һыу хужалығы объекттары сафҡа индерелгән.
2016 йылға республика адреслы инвестиция программаһын 7,8 миллиард һум күләмендә финанслау ҡаралған. 10 объектты файҙаланыуға тапшырыу күҙаллана. Улар иҫәбендә Тәтешле районында төҙөкләндерелгән мәҙәниәт йорто, Бөрөлә мәҙәни үҫеш үҙәге, Ҡариҙел районы Яңы Муллаҡай ауылында балалар баҡсаһы менән мәктәп, Федоровка районы Федоровка ауылында мәктәп, Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында интернатлы мәктәп, Стәрлетамаҡта бассейнлы мәктәп, Учалыла балалар баҡсаһы, Белоретта һәм Бәләбәйҙә Эске эштәр министрлығы өсөн административ биналар бар.
Шулай уҡ ете объект төҙөлә башлай, улар араһында – Бөрйән һәм Ҡариҙел райондарында мәктәптәр, Бүздәк, Саҡмағош һәм Яңауыл райондарында балалар баҡсалары.


text:
Фото:
«Китап» нәшриәтендә композитор Хөсәйен Әхмәтов тураһында китап сыҡты
Фото:
Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә Гөлнара Әхмәтованың «Маэстро родного Урала» исемле китабы сыҡты.
Был әҙәби-художестволы баҫма башҡорт музыкаһы классигы Хөсәйен Әхмәтовтың тормошона һәм ижадына арналған. Унда композиторҙың биографияһынан элек баҫылмаған материалдар бирелә, айырым әҫәрҙәрҙе ижад итеү тарихы тураһында һөйләнелә.
Китап рус телендә нәшер ителгән һәм киң уҡыусылар даирәһенә, айырыуса башҡорт музыкаһын яратыусыларға, тәғәйенләнгән. Баҫма музыканттар һәм сәнғәт училищелары уҡыусылары өсөн дә ҡыҙыҡлы.


text:
Башҡортостанда эшһеҙҙәр һаны арта
Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығы аҙна һайын Рәсәй Федерацияһы субъекттары араһында хеҙмәт баҙары мониторингын үткәрә. Ул эш биреүселәр тарафынан бирелгән ойошманы бөтөрөү йә булмаһа хеҙмәткәрҙәр һанын йәки штатын кәметеү менән бәйле хеҙмәткәрҙәрҙе эштән сығарыу планлаштырылыуы тураһында рәсми мәғлүмәткә нигеҙләнгән.
Мониторинг мәғлүмәттәренә ярашлы, һуңғы аҙнала (18 ноябрҙән 24-енә тиклем) мәшғүллек хеҙмәте органдарында теркәлгән эшһеҙ граждандар һаны 1 процентҡа (йәғни 15437 кешегә) артҡан һәм 2010 йылдың 24 ноябренә ҡарата 1 523 359 кеше тәшкил иткән.
Һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, мәшғүллек хеҙмәте органдарында теркәлгән эшһеҙ граждандар һанының артыуы 64 төбәктә, шул иҫәптән Башҡортостан Республикаһында ла билдәләнгән.
Рәсәйҙең 12 төбәгендә эшһеҙҙәр һаны кәмегән. Айырыуса Тыва Республикаһында, Киров өлкәһендә, Ҡабарҙа-Балҡар Республикаһында эшһеҙ граждандар күпкә кәмеүе билдәләнгән.


text:
Өфөлә Рәсәй энергетика форумы асылдыФото: Олег Яровиков
Өфөлә Рәсәй энергетика форумы асылды
Өфөлә Рәсәй энергетика форумы асылдыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 27 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Өфөлә XV Рәсәй энергетика форумы асылды. Сараны уҙғарыу урыны итеп «ВДНХ-Экспо» күргәҙмә комплексы һайланған. Ошо уҡ майҙансыҡта «ШОС һәм БРИКС энергетикаһы» халыҡ-ара күргәҙмәһе һәм «Энергияны һаҡлау. Яҡтылыҡ техникаһы. Кабель» XXI махсуслаштырылған күргәҙмәһе эшләй. Журналистар менән аралашҡанда республика Хөкүмәте вице-премьеры Дмитрий Шаронов, сараның маҡсаты — энергетика өлкәһендәге проблемаларҙы тикшереү өсөн майҙансыҡтар булдырыу, тип билдәләне.
«Бында профессионалдар осраша. Улар ниндәй яңы технологиялар барлыҡҡа килгәнен ҡарай, ғәмәлгә ашырыу өсөн үҙҙәренең технологияларын тәҡдим итә. Форум — ул ҙур күргәҙмә, йәрминкә, бында бер һөнәр кешеләре йыйылып, мәсьәләләрҙе хәл итеү алымдарын эҙләй», — тине Дмитрий Шаронов.
Форум 30 октябргә тиклем эшләй. Унда Рәсәйҙең 12 төбәгенән, Беларусь Республикаһынан, Ҡаҙағстандан вәкилдәр ҡатнаша. Программала 17 эшлекле осрашыу ҡаралған.


text:
Майҙа Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәге 60 йыллығын билдәләй
Быйыл май айында Өфөлә Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең 60 йыллығын байрам итеүгә арналған саралар үтәсәк. Ошо хаҡтағы Указға Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов ҡул ҡуйҙы. Ул документта Башҡортостандың ижтимағи-сәйәси, социаль-иҡтисади һәм фәнни-техник үҫешендә Өфө ғилми үҙәгенең ролен һыҙыҡ өҫтөнә алды.
Указға ярашлы, БР Хөкүмәтенә ғилми үҙәктең 60 йыллығына әҙерлек һәм уны байрам итеү буйынса ойоштороу комитеты булдырырға, тейешле саралар планын эшләргә һәм раҫларға, шулай уҡ билдәләнгән тәртиптә сығымдарҙы финанслау күләмен һәм сығанаҡтарын билдәләргә ҡушылды.


text:
Төбәк президенты төҙөлөш материалдары етештереү заводында булдыФото: Олег Яровиков
Төбәк президенты төҙөлөш материалдары етештереү заводында булды
Төбәк президенты төҙөлөш материалдары етештереү заводында булдыФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Ауырғазы районы буйлап эш сәфәре барышында керамик кирбес һәм күҙәнәкле блоктар етештереү буйынса «Ҡыҙыл Таш» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә булды.
Завод бер ай элек эш башланы, әлеге ваҡытта предприятиела технологик линияларҙы көйләйҙәр. Предприятие проект ҡеүәтенең 25 проценты күләмендә эш менән тәьмин ителгән. Завод йылына 80 миллион дана шартлы кирбес (тәүлегенә 225-227 мең дана) сығара ала. Завод йыл һайын төрлө ҡатлы 300 мең квадрат метрға тиклем торлаҡ төҙөү мөмкинлеге бирә.
Етештереү өсөн сеймал Талбазы кирбес балсығы ятҡылығынан алына.
Заводтың төп продукцияһы — ул 14 кирбес ҙурлығында күҙәнәкле блоктар. Улар бинаның 525-640 мм ҡалынлығындағы тышҡы стеналарын һалыу мөмкинлеге бирә, йылылыҡ-техник характеристикаһы буйынса был Башҡортостандың климат шарттарына тап килә. Төҙөлөш инвесторы — Өфөнөң «Мегастройсервис» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте. Проектҡа һалынған средстволарҙың дөйөм суммаһы 1,3 млрд һум тәшкил итте, генераль подрядсы – IPA-Group компанияһы.
«Проект ҡеүәтенә сыҡҡас компания республика баҙарының 15 процентын биләй аласаҡ», тип хәбәр иттеләр Рөстәм Хәмитовҡа комплекс белгестәре.
— Проект ҡеүәтенә сығырға һәм эшләргә кәрәк, — тине республика Президенты. — Дөйөм алғанда, яҡшы, заманса завод, сифатлы кирбес сығара. Бында ике йөҙ яңы эш урыны буласаҡ — районда иң ҙур предприятие. Хәҙер киләһе аҙымды яһарға — республиканың Архангел районында тағы бер керамик стена материалдары заводы төҙөргә кәрәк.
Рөстәм Хәмитов белгестәрҙән Рәсәйҙә нисә ошондай предприятие булыуы менән ҡыҙыҡһынды.
— Рәсәйҙә бер тиҫтә лә йыйылмаясаҡ, — тип яуап бирҙе «Мегастройсервис» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры Айрат Исаев. — Баҙарҙа был продукция етешмәй. Тимәк, ул талап ителәсәк, сөнки төҙөлөштө тиҙләтә һәм арзанайта.


text:
Башҡорт дәүләт драма театры актерҙары «Ҡыҙҙар моңо — моңо халҡымдың» исемле тамаша менән сығыш яһаясаҡ
ӨФӨ, 2015 йыл, 19 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
20 ғинуарҙа Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының бер төркөм артистары Дәүләкәндә «Ҡыҙҙар моңо — моңо халҡымдың» тип аталған тамаша күрһәтәсәк. Композиция билдәле башҡорт шағирәһе, Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты, Дәүләкән районы ҡыҙы Лариса Абдуллинаның әҙәби ижады нигеҙендә әҙерләнгән. Тамаша Әҙәбиәт йылына арналған, тип хәбәр иттеләр театрҙан.
Театрҙың билдәле һәм йәш актерҙары Хөрмәтулла Үтәшев, Светлана Хәкимова, Урал Әминев, Рәзифә Динмөхәмәтова, Фәнис Рәхмәтов, Илдар Ғүмәров, Гөлнара Әмирова, Гөлнара Ҡаҙаҡбаева, Руслан Хайсаров, Сара Буранбаева, Алһыу Ғәлиналар үҙҙәренең күп яҡлы талантын һәм оҫталығын күрһәтәсәк. Улар Лариса Абдуллина шиғырҙарына яҙылған йырҙарҙы башҡарасаҡ, уның шиғырҙарын уҡыясаҡ.
Район мәҙәниәт йорто сәхнәһендә спектаклдең ике версияһы — үҫеп килеүсе быуын һәм өлкәндәр өсөн — тәҡдим ителәсәк. Тамашалар көндөҙгө 3-тә һәм киске 6-ла башлана.


text:
Республикала Науруз 14 апрелдә билдәләнәсәк
Башҡортостан халҡы өсөн Науруз байрамы 14 апрелдә Өфөнөң И.Якутов исемендәге паркында үткәреләсәк. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы йорто директоры урынбаҫары Илшат Сабитов хәбәр итте.
Науруз үҙе кисә, 21 мартта, үтте. Илшат Сабитов һүҙҙәренсә, тәүҙә байрамды 24 мартта үткәреү планлаштырылған. Әммә һауа шарттары арҡаһында ул йылыраҡ ваҡытҡа күсерелгән.
Өс тарихи-мәҙәни үҙәк («Темәс» һәм «Сәйетбаба» башҡорт үҙәктәре, «Килем» татар үҙәге) һәм башҡа милли-мәҙәни үҙәктәр (улар иҫәбендә төркмән, ҡырғыҙ, ҡаҙаҡ, үзбәк, тажик, әзербайжан, дағстан үҙәктәре) үҙ майҙансыҡтарын ойошторорға теләк белдергән. Программа сараларға бай булмаҡсы: халыҡ уйындары, конкурстар, концерт номерҙары, милли ризыҡтарҙан ауыҙ итеү, ҡоролған милли ихаталар менән танышыу планлаштырыла. Урта Азиянан һәм Кавказ республикаларынан билдәле артистарҙың килеүе көтөлә.
— Барлыҡ өфөлөләрҙе һәм Башҡортостан халҡын байрамға саҡырабыҙ, — тине Илшат Сабитов. — Байрам сараларында һәр саҡ республика Хөкүмәте вәкилдәре ҡатнаша. Был юлы ла улар беҙгә килер, тигән ышаныста ҡалам.
Науруз байрамы өс мең йылдан ашыу элек Иранда барлыҡҡа килгән, тип фаразлайҙар. Йола буйынса байрам алдынан кешеләр йорттарын биҙәй, бурыстарын тарата, бер-береһе менән яраша, тәмле ризыҡтар бешереп, бер-береһенә ҡунаҡҡа йөрөшә.


text:
Донъя финанс көрсөгө Рәсәй төбәктәренә лә килеп етте
Был тәү сиратта сауҙала сағылыш таба.
Килеп тыуған финанс көрсөк арҡаһында банктар кредитты йәки бөтөнләй бирмәй, йәки процент ставкаларын күтәрә. Был иһә үҙ сиратында аҙыҡ-түлек һәм етештереү сәнәғәтенә лә йоғонто яһай. Икенсе яҡтан белгестәр бындай хәл урындағы етештереүселәрҙә хәүеф тыуҙырмаҫҡа тейеш тигән фекерҙә. Сөнки үҙебеҙҙә етештерелгәнде һатыуға сығарыу өсөн юл асыла. Ә республика аҙыҡ-түлек менән үҙ-үҙен тулыһынса тәьмин итә ала тип билдәләй ауыл хужалығы министрлығы белгестәре.


text:
Башҡортостан Президенты Учалы ҡалаһына 50 йыл тулыуға арналған сараларҙа ҡатнашты
Учалыла ҡаланың нигеҙ һалыныуына 50 йыл тулыуға арналған саралар үтте. Унда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов та ҡатнашты.
– Бөгөн беҙҙең янда ҡалаға иң беренсе нигеҙ һалыусылар – Хәлиҙә Әхмәтйәрова, Мөнирә Зарипова, Альбер Ғәзизов, ветеран таусылар – Виктор Недошивин, Илһам Сәғетдинов, Флүрә Хәмиҙуллина һәм бик күптәр бар, — тине Рөстәм Хәмитов, ветерандарҙы сәләмләп. – Бөгөн Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты тотороҡло, яҡшы, профессиональ кимәлдә эшләй. Бының нигеҙендә продукцияның уңышлы баҙар конъюнктураһы ғына түгел, ә, тәү сиратта, аҡыллы сәнәғәт сәйәсәте ята. Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты етәкселеге донъя кимәлендәге заманса техниканы ҡулланыуға баҫым яһай.
Президент шулай уҡ Учалының социаль йәһәттән дә алға китеүен билдәләне. Төбәк башлығы яңы предприятиелар барлыҡҡа килеүе, бәләкәй һәм урта бизнес үҫешеүе, инвесторҙар килә башлауы, «Техноплекс» заводының яҡшы темптар менән эшләү башлауы хаҡында әйтте. Уның һүҙҙәренсә, районда ауыл хужалығы ла яҡшы үҫешә. Шул уҡ ваҡытта төбәк башлығы төҙөлөш материалдары етештергән заводтар төҙөү кәрәклеге хаҡында әйтте. Төҙөлөш материалдарын республиканан ситтә һатып алыу торлаҡ хаҡтарының артыуына килтерә.
Башҡортостан Президенты Учалы ҡалаһының ҡайһы бер ҡаҙаныштарын һанап үтте.
– «Таусы» стадионы ҡайтанан төҙөлдө, боҙ аренаһы, шулай уҡ ҡала дауаханаһының гемодиализ һәм рентген-компьютер томографияһы бүлеге асылды, мәҙәниәт һәм ял паркы яңыртыла, быйыл 220 урынға иҫәпләнгән балалар баҡсаһы асыласаҡ, — тине Рөстәм Хәмитов. – Һуңғы өс йыл эсендә 55 мең квадрат метр торлаҡ файҙаланыуға тапшырылған.
Республика етәксеһе Учалының һәләтле кешеләр ҡалаһы булыуын, был төбәктән Рәсәй кимәлендәге билдәле кешеләр сығыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды. Сара һуңында ҡаланың почетлы граждандары Президент ҡулынан Башҡортостан Республикаһының дәүләт наградаларын алды.


text:
Башҡортостанда тыуым артыуы дауам итә, үлем кәмей
Ағымдағы йылда республиканың демографик үҫеше тыуымдың 3,1 процентҡа артыуы һәм үлемдең 3 процентҡа кәмеүе менән билдәләнгән. Башҡортостан халҡының тәбиғи артыуы 2010 йылдың тәүге алты айында 3,5 промилле тәшкил иткән. Был турала Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығы коллегияһының беренсе ярты йыллыҡтағы эш һөҙөмтәләре буйынса ултырышында һаулыҡ һаҡлау министры вазифаһын башҡарыусы Андрей Евсюков хәбәр итте.
Уның әйтеүенсә, отчет осоронда транспорт һәм бәхетһеҙлек осрағы менән бәйле үлем күрһәткесенең — 11,3 процентҡа, ҡан әйләнеше системаһы ауырыуҙарынан – 16,8 процентҡа, шештәрҙән (шул иҫәптән яман шештәрҙән) – 11,8 процентҡа, туберкулездан үлеү осрағының 2 процентҡа кәмеүе күҙәтелгән. Шулай уҡ дөйөм ауырыуҙар иҫәбе лә 0,3 процентҡа кәмегән.
Шул уҡ ваҡытта ведомство етәксеһе вазифаһын башҡарыусы ултырышта ҡатнашыусыларға дөйөм ауырыуҙар структураһында тын алыу органдары ауырыуҙарының (20,6%), ҡан әйләнеше системаһы (15%), аш һеңдереү органдары ауырыуҙарының (9,1%) нығыраҡ таралыуына иғтибар итергә ҡушты.
—ВИЧ-инфекция менән ауырыу осрағы артҡан, наркомания, токсикомания, енси юл аша таралыусы инфекциялар, хроник алкоголизм – кәмегән. Федераль яза башҡарыу системаһы учреждениеларында туберкулездың ярайһы үҫешеүе теркәлгән, — тип мәғлүмәт бирҙе Андрей Евсюков.
Министр вазифаһын башҡарыусы йәнә медицина ярҙамын ойошторғанда артабан халыҡ үлеменең юғары кимәлен формалаштырыусы ауырыуҙар һәм травмалар (инсульт, инфаркт, онкология, йәрәхәттәр һәм ағыуланыу) менән бәйле тиҙ медицина ярҙамы проблемаларын хәл итеү төп урында буласаҡ, тип белдерҙе.
— Муниципаль-ара махсуслаштырылған үҙәктәр ойоштороуға һәм уларҙы йыһазландырыуға айырым иғтибар биреләсәк. 300 меңдән 500 мең кешегә иҫәпләнгән йөрәк-ҡан тамырҙары, онкологик сирҙәр, травмалар буйынса муниципаль-ара бүлексәләр ойоштороу планлаштырыла һәм улар заманса медицина ҡорамалдары менән йыһазландырыласаҡ, — тине БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы башлығы вазифаһын башҡарыусы.


text:
Мексикала Бөтә донъя фольклориадаһы концертын алып барыусы башҡортса һөйләшә башланы
ӨФӨ, 2016 йыл, 4 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Мексикала Бөтә донъя фольклориадаһы концертын алып барыусы башҡортса һөйләшә башланы. Был Сакатекас ҡалаһында Башҡортостан артистарының сағыу сығышынан һуң булды. Бисентанарио исемендәге паркта тамашасылар алдында «Арғымаҡ» этно-рок төркөмө һәм Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбле сығыш яһаны. Мексикандар башҡорт ҡурайы һәм халыҡ бейеүҙәре, Гөлнара Вәлиева башҡарыуындағы йырҙар менән танышты.
«Тамашасылар артистарҙың сығышын көслө алҡыштарға күмде. Артистарыбыҙ күп милләтле Рәсәйҙең рухын һәм үҙенсәлеген сағылдыра алды. Тамашасылар концертты фотоаппаратҡа, телефонға төшөрҙө, — тип һөйләне журналист Гәүһәр Батталова. — Ошо кистә Башҡортостан артистарының һәм мексикандарҙың йөрәге бергә типте. Коллективтарыбыҙ тамашасылар күңеленә асҡыс таба алды».
Аҙна буйына Мексикала махсус төҙөлгән концерт майҙансыҡтарында 50-нән ашыу илдең ижади коллективтары сығыш яһай.
Дүрт йылдан донъяла танылыу яулаған халыҡ коллективтары Башҡортостанда осраша.


text:
Республиканың эшҡыуар ҡатын-ҡыҙҙарын Мәскәүҙә билдәләнеләр
Республиканың бәләкәй бизнес вәкилдәре Мәскәүҙән биш миҙал алып ҡайтты. Улар "Ҡатын-ҡыҙ — йыл директоры" Бөтә Рәсәй конкурсы лауреаттары булды, уның финалы Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө алдынан Рәсәй баш ҡалаһында үтте.
Улар "Ҡатын-ҡыҙ — йыл директоры" Бөтә Рәсәй конкурсының төбәк этабында еңеүселәр — "Байрам өсөн төргәк" магазины директоры Ирина Иванова (Өфө), бөҙрәхана салондары селтәре директоры Светлана Липагина (Өфө), Благовещен ҡалаһының 1-се гимназияһы директоры Ирина Жданова һәм "Голд" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры Светлана Иванцова (Күмертау).
Стәрлетамаҡтан эшҡыуар Альбина Бикмәтова "Йылдың йәш директоры" конкурсы еңеүсеһе булды, уға йомғаҡ "Ҡатын-ҡыҙ — йыл директоры"конкурсы менән бер үк ваҡытта яһалды. Республика делегацияһын Башҡортостандың Эшҡыуар ҡатын-ҡыҙҙар ассоциацияһы рәйесе Алла Кузьмина етәкләне. Еңеүселәрҙе бүләкләү Царицынолағы һарайҙың Екатерина залында бик тантаналы шарттарҙа үтте.


text:
Башҡортостан халҡы «Үлемһеҙ полк» рәтен тулыландыра
Өфө ошо көндәрҙә Рәсәйҙә старт алған «Үлемһеҙ полк» акцияһына ҡушылды. «Улар һәр ваҡыт еңеү сафында барырға тейеш» девизы аҫтында барған сара Еңеү көнөн байрам итеүгә арналған.
Ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, теләгән өфөлө һуғышта алышҡан туғанының фотоһы менән транспорант әҙерләп, «Үлемһеҙ полк» колоннаһын формалаштырыуҙа ҡатнаша ала, ул 6 майҙа байрамса тантаналы атлау менән уҙасаҡ. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яҡын кешеһе тураһындағы хәтер ҡәҙерле булған һәр кемгә фронтовик туғаны тураһында мәғлүмәт табырға, шулай уҡ ветерандың фотоһы менән штендер эшләргә һәм парадҡа барырға кәрәк.
Өфөлә «Үлемһеҙ полк» төҙөлөшөн ойоштороу «Мин – Бөйөк ил гражданы» мәғариф-патриотик проекты сиктәрендә уҙа. Был акцияның маҡсаты проекттың бурыстары менән тап килә, ул иһә — Рәсәйҙең һәр ғаиләһендә Бөйөк Ватан һуғышы һалдаты тураһында хәтер һаҡлау, үҙ илең өсөн ғорурлыҡ тойғоларын булдырыу.
Өфөлөләр интернет селтәрендә «Үлемһеҙ полк»ты ойоштороуҙа, акцияның рәсми сайтында әҙерләнгән махсус Өфө битендә Бөйөк Ватан һуғышы һалдатының фотоһын һәм уның тураһында мәғлүмәтте ебәреп, ҡатнаша ала.


text:
Төбәктә йәштәр араһында экстремизмды иҫкәртеү буйынса иң яҡшы программа һайланасаҡ
Башҡортостан Республикаһының Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы башланғысы менән төбәктә I республика йәштәр араһында экстремизмды иҫкәртеү буйынса программалар конкурсы старт алды.
Ведомствонан хәбәр итеүҙәренсә, ҡатнашыусылар экстремизмды һәм терроризмды иҫкәртеү буйынса конкурс проекттарын һәм программалдарын ағымдағы йылдың 15 мартынан да ҡалмай ебәрергә тейеш. Шулай уҡ 2012 йылдың 1 октябренә тиклем уларҙы тормошҡа ашырыу буйынса отчет ебәреү мотлаҡ.
Еңеүселәр киләһе номинациялар буйынса билдәләнәсәк: муниципаль район учреждениеһы; ҡала округы учреждениеһы; балалар һәм йәштәр йәмәғәт ойошмаһы һәм башҡалар.
Конкурс йомғаҡтары буйынса еңеүселәр БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы дипломдары һәм ҡиммәтле бүләктәр менән тәбрикләнәсәк.
Тулыраҡ мәғлүмәт алыу өсөн телефон: 251-57-19.
Бәйге 2011-2013 йылдарға Башҡортостан Республикаһында экстремизмды һәм терроризмды иҫкәртеү республика маҡсатлы программаһы сиктәрендә үткәрелә. Йәштәр араһында экстремизмды иҫкәртеү буйынса тәжрибә уртаҡлашыу, йәштәрҙә әүҙем гражданлыҡ позицияһын формалаштырыу, үҫеп килеүсе быуында толерантлыҡ тәрбиәләү конкурстың төп маҡсаттары булып тора.


text:
Республика ҡала-райондарында ‘‘Йыл уҡытыусыһы’’ бәйгеһенең төбәк этаптары башланды. Бөгөн Туймазы һәм Йылайыр педагогтары һынау тота. Туймазы ҡалаһы һәм районы мәғариф идаралығы белгесе Айһылыу Ситдиҡова әйтеүенсә, быйыл профессиональ оҫталығын һанап ҡарарға теләүселәр араһында йәштәр ҙә байтаҡ.
«Башкортостандың баш калалагы йыл укытыусыһы» бәйгеһендә 38 уҡытыусы ҡатнаша. Бәйге 11-се тапҡыр ойошторола. Йыл һайын конкурс уҡытыусылар менән бергә үҫешә, үҙгәрә, камиллаша. Программаһына быйыл да яңылыҡтар индерелгән- гуманитар фәндәр уҡытыусыларына иғтибар күберәк тейәсәк. Башҡорт, рус, татар һәм инглиз телдәре уҡытыусылары сығышы айырым номинацияларҙа баһалана. Башҡаланың иң көслө уҡытыусыһы исеме 28-се февралдә иғлан ителәсәк. Уға тиклем бәйгеселәрҙе ауыр һынауҙар көтә. Бәйге барышында укытыусылар педагогик концепцияларын якларға, таныш булмаған синыфтарґа дәрестәр үткәрергә тейеш. Бынан тыш, ярым финалға сығыусылар өсөн ижади оѕтахана үткәреү, ә финалсылар өсөн аудитория алдында асык сығыш яһау бурысы тора.


text:
Республика Хөкүмәте менән «Ингосстрах» компанияһы араһында килешеүгә ҡул ҡуйылдыФото: Динар Калимуллин
Республика Хөкүмәте менән «Ингосстрах» компанияһы араһында килешеүгә ҡул ҡуйылды
Республика Хөкүмәте менән «Ингосстрах» компанияһы араһында килешеүгә ҡул ҡуйылдыФото: Динар Калимуллин
20 июлдә Башҡортостан Хөкүмәте «Ингосстрах» асыҡ страховкалау акционерҙар йәмғиәте менән хеҙмәттәшлек итеү тураһында килешеү төҙөнө. Документҡа БР Хөкүмәте Премьер-министры Азамат Илембәтов һәм «Ингосстрах» асыҡ страховкалау акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры Александр Григорьев ҡул ҡуйҙы. Страховкалау компанияһы делегацияһы республика етәкселеген төбәктә тәҡдим итерлек бер нисә финанс инструмент менән таныштырҙы. Эшлекле осрашыуҙар барышында Башҡортостанда страховкалау баҙарын артабан үҫтереү, предприятиеларҙы һәм халыҡты яҡлау мәсьәләләре тикшерелде.
Александр Григорьев ауыл хужалығын страховкалауға айырым иғтибар йүнәлтте.
— Беҙҙең илдә ауыл хужалығын страховкалау системаһы дөрөҫ булдырылмаған, — тине ул. – Беҙ һәр ваҡыт уны камиллаштырырға тырышабыҙ. Бөгөн Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов һөйләшеү барышында ауыл хужалығын страховкалау алымдарын системалы үҙгәртеү мәсьәләләренә иғтибарын йүнәлтте.
БР Хөкүмәте Премьер-министры Азамат Илембәтов Александр Григорьевтың тәҡдимдәрен хупланы. Республика Президенты Рөстәм Хәмитов төбәктең страховкалау баҙарын яҡшыртыу буйынса эш төркөмөн булдырырға ҡушты, тип билдәләне ул.
— Беҙҙең баҙар тотороҡло һәм етди булырға тейеш, — тине Азамат Илембәтов. – Шулай уҡ хәүеф янаған тармаҡтарҙы асыҡлау өсөн комплекслы анализ да кәрәк. Бөгөн ауыл хужалығында беҙ иҫәп тотҡан уңыш юҡ. Әгәр ауыл хужалығы биләмәләре тейешле кимәлдә страховкаланған булһа, юғалтыуҙарҙың ярайһы уҡ ҙур өлөшөн ҡаплай алыр инек. Шуға күрә республика беҙгә «Ингосстрах» кеүек ҙур компанияларҙың килеүен теләй. Был йүнәлеш беҙҙең өсөн үтә мөһим.


text:
Рөстәм Хәмитов БР Президенты ҡарамағындағы Коррупцияға ҡаршы көрәш буйынса совет ултырышын үткәрҙеФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов БР Президенты ҡарамағындағы Коррупцияға ҡаршы көрәш буйынса совет ултырышын үткәрҙе
Рөстәм Хәмитов БР Президенты ҡарамағындағы Коррупцияға ҡаршы көрәш буйынса совет ултырышын үткәрҙеФото: Олег Яровиков
Республика йортонда Башҡортостан Президенты ҡарамағындағы Коррупцияға ҡаршы көрәш буйынса советтың һәм республикала хоҡуҡ тәртибен тәьмин итеү буйынса даими эшләүсе координацион кәңәшмәнең берлектәге ултырышы үтте. Унда юстиция ведомстволары, Контроль-иҫәп палатаһы, БР Президенты Хакимиәте һәм уның идаралыҡтары етәкселәре, йәмәғәт ойошмалары лидерҙары, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары ҡатнашты. Ултырышты Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов алып барҙы.
— Бөгөн беҙ үткән йылда республиканың Коррупцияға ҡаршы көрәш программаһын тормошҡа ашырыу йомғаҡтарын тикшерәсәкбеҙ. Ниндәй эштәр башҡарылған, ағымдағы йыл аҙағынаса ниндәй сараларҙы тамамлап ҡуйырға кәрәк – бөгөн ошо хаҡта һөйләшәсәкбеҙ. Шулай уҡ алдағы ваҡытта тормошҡа ашырыласаҡ яңы Программаға тәҡдимдәр индерергә кәрәк, — тине Рөстәм Хәмитов, кәңәшмәне асып.
Үткән йылдан башлап Рәсәйҙә коррупцияға ҡаршы көрәш буйынса яңы Милли план тормошҡа ашырыла, тип иҫкә төшөрҙө Президент. Уға ярашлы, барлыҡ республика документтарына үҙгәрештәр индерелгән. Үткән йыл аҙағында сығымдарға контроллек итеү, дәүләт һәм муниципаль учреждение етәкселәренә эш хаҡы түләү механизмына асыҡлыҡ индереү тураһында федераль закондар ҡабул ителгән.
— Программа тормошҡа ашырыла башлағандан алып, бөтә йүнәлештәр буйынса эш әүҙемләште. Норматив хоҡуҡи акттарға коррупцияға ҡаршы экспертиза үткәрелә. Дәүләт һатып алыуҙары процесы ойошторолғанда электрон сауҙа системаһы индерелә. Коррупцияға ҡаршы көрәш темаһы киң мәғлүмәт сараларында яҡтыртыла. Мәғариф, йәштәр сәйәсәте учреждениелары был өлкәлә белем биреү һәм тәрбиәүи эшмәкәрлек алып бара. Прокуратура органдары дәүләт һәм муниципаль хеҙмәт тураһындағы закондарҙың үтәлешенә контролде көсәйтте. Коррупцияға ҡаршы көрәш тураһындағы ҡануниәттең положениеларын аңлатҡан курстар һәм семинарҙар ойошторола, — тип хәбәр итте республика Президенты. – Үткән йылдан башлап республиканың Дәүләт органдары һәм урындағы үҙидара органдары системаһында кадрҙар сәйәсәте концепцияһы тормошҡа ашырыла, унда ла коррупциға ҡаршы көрәш тураһында положенелар индерелгән.
Үткән йылда республикала коррупцияға ҡағылышлы 1692 енәйәт асыҡланған. 2011 йыл менән сағыштырғанда, был өстән бер өлөшкә күберәк, тип статистика мәғлүмәттәре менән таныштырҙы Президент. Судтарҙа был өлкәләге 233 енәйәт эше ҡаралған. Енәйәт яуаплылығына тарттырылған кешеләр араһында хоҡуҡ һаҡлау органдары вәкилдәре, урындағы үҙидара органдары депутаттары, муниципаль берәмектәр башлыҡтары, шулай уҡ башҡарма власть органдары вәкилдәре бар.
— Коррупция системалы проблема булып тора, күрәһең, — тип дауам итте Рөстәм Хәмитов. – Яза биреү менән генә уны хәл итеп булмай. Норматив хоҡуҡи акттарҙың, дәүләт һатып алыуҙары йәки дәүләт милкен хосусилаштырыу механизмдарының камил булмауы ришүәтселеккә, урлашыуға юл ҡуя. Былтыр үткәрелгән һорау алыу йомғаҡтары буйынса, республика граждандарының биштән бер өлөшө тиерлек айырыуса борсоған проблемалар араһында коррупцияны һәм ришүәтселекте атаған.
Коррупцияға ҡаршы көрәш программаһын тормошҡа ашырыу барышы тураһында доклад менән БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Марат Мәһәҙиев, БР прокуроры Сергей Хуртин, республика буйынса эске эштәр министры Михаил Закомалдин, БР Контроль-иҫәп палатаһы рәйесе Салауат Харасов сығыш яһаны.


text:
Ул беҙгә туған телебеҙҙе яратырға һәм һаҡларға васыят әйтте (Ғалим һәм яҙыусы Роберт Байымовтың 80 йыллығы)
ӨФӨ, 10 ғинуар, 2017 йыл. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Владимир Романов/. Бөгөн Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты, филология фәндәре докторы һәм профессоры, Башҡорт дәүләт университетының башҡорт әҙәбиәте һәм фольклоры кафедраһы мөдире, башҡорт филологияһы һәм әҙәбиәте үҫешенә тос өлөш индергән иҫ киткес башҡорт теле белгесе – Роберт Байымовты яҡшы һүҙ менән иҫкә алабыҙ.
Роберт Нурмөхәмәт улы Байымов 1937 йылдың 10 ғинуарында Башҡорт АССР-ның Ҡырмыҫҡалы районы Үтәгән ауылында тыуған. Бишуңғар урта мәктәбен тамамлағандан һуң Иҫке Ҡыйышҡы һәм Биштәкә ауылдарында физика һәм математика уҡытыусыһы булып эшләй, унан әрме хеҙмәтенә алына.
Әрменән ҡайтҡас Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға инә. Студент йылдарында юғары уҡыу йорто тормошонда әүҙем ҡатнаша, төркөм старостаһы була, тарих-философия факультетының комсомолдар ойошмаһын етәкләй, Башҡорт дәүләт университеты комсомолдар комитеты секретары итеп һайлана. Уҡыу йылдарында Роберт Байымов буласаҡ билдәле журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре Тәлғәт Сәғитов менән бер бүлмәлә йәшәй. Университетты «ҡыҙыл» дипломға тамамлап, Роберт Байымов Башҡорт дәүләт университетының башҡорт әҙәбиәте һәм фольклоры кафедраһында ассистент булып эшләй.
1965-68 йылдарҙа Роберт Байымов Мәскәү дәүләт университеты аспирантураһында, совет әҙәбиәте тарихы кафедраһында белем алып филология фәндәре кандидаты була. 1982 йылдан алып Роберт Байымов Башҡорт дәүләт университетының башҡорт әҙәбиәте һәм фольклоры кафедраһын етәкләй. 1984 йылда Роберт Нурмөхәмәт улы докторлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай. Шул уҡ йылда уға профессор исеме бирелә. 1991 йылда уны Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты итеп һайлайҙар.
Роберт Байымов Мәскәүҙә, Ташкентта, Фрунзела, Ҡазанда һәм Алма-атала бик күп ғилми конференцияларҙа, симпозиумдарҙа әүҙем ҡатнаша. Уның күп милләтле әҙәбиәт проблемалары тураһындағы хеҙмәттәре «Вопросы литературы», «Дружба народов», «Замандаш», «Волга», «Ағиҙел» журналдарында, аҙна һайын сыҡҡан «Литературная Россия» баҫмаһында, бөтә Союз әҙәби һәм ғилми йыйынтыҡтарында донъя күрә.
Роберт Байымовтың тәүге ғилми баҫмалары 1960 йылда сыға. «Өлгөргәнлеккә аҙым» (Өфө, 1975), «Эҙләнеүҙәргә сик юҡ» (Мәскәү, 1980), «Жанр яҙмышы» (Өфө, 1984) монографиялары, «Башҡорт тарихи-революцион романы» (Өфө, 1980), «Инештәр һәм сығанаҡтар» (Өфө, 1993) китаптары йәмғиәттә юғары баһа ала.
Ғалим Башҡорт энциклопедияһы Ғилми-редакция советы һәм алты томлыҡ «Башҡорт әҙәбиәте тарихы» авторҙары һәм ағзаларының береһе, мәктәп һәм юғары уҡыу йорттары өсөн бик күп дәреслектәр, уҡытыу пособиелары авторы була. Уның етәкселегендә «Егерменсе быуат башҡорт әҙәбиәте» (2003), «Великие лики и литературные памятники Востока» (2006) баҫмалары сыға.
Роберт Байымовтың проза әҫәрҙәре лә киң танылыу яулай. Уның хикәйә, повесть һәм роман геройҙары рухи-әхлаҡи эҙләнеүҙәре, ғәҙеллеккә, әхлаҡи сафлыҡҡа ынтылыуҙары менән айырыла. Ул «Һуңлап килгән моң», «Ҡайтырбыҙ һалдат булып» повестары, шулай уҡ «Сарсау» (1980), «Бикле хазина» (1982) китаптарына ингән хикәйәләр, «Яуап бирер көн» (1989) романы һәм башҡалар.
Яҙыусының егерменсе быуат башында башҡорт милли хәрәкәте тураһында «Сыбар шоңкар» нәфис-документаль романы республиканың мәҙәни тормошонда әһәмиәтле урын ала. 1997 йылда ул башҡорт телендә айырым китап булып сыға һәм С. Юлаев исемендәге Башҡортостан Республикаһы Дәүләт премияһына лайыҡ була. Рус телендә роман «Кречет мятежный» исеме аҫтында донъя күрә.
Роберт Байымов «Йәдкәр», хәҙерге «Проблемы востоковедения» ғилми журналының баш мөхәррире була. Гуманитар фәндәр ҡаҙаныштарын күрһәтеүгә, республиканың йәш ғилми потенциалын әҙерләүгә күп көс һала ул.
Уңышлы ижади һәм ғилми-уҡытыу эшмәкәрлеге, кадрҙар әҙерләүе өсөн ғалим һәм яҙыусы Роберт Байымов «СССР-ҙың юғары белем биреү отличнигы» билдәһе, «БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре» һәм «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре» маҡтаҡлы исемдәре менән бүләкләнә. Ул «Башҡортостан Республикаһында фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн» маҡтаулы билдәһе менән баһалана.
Роберт Байымов 2010 йылдың 30 апрелендә 74-се йәшендә яҡты донъянан бик иртә китеп бара. Уны тыуған төйәгендә – Ҡырмыҫҡалы районында ерләйҙәр.


text:
Фото:
Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры «Рәсәйҙең милли ҡаҙанышы–2010» исемен алды
Фото:
Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры тағы бер почетлы статус алды — «Рәсәйҙең милли ҡаҙанышы–2010». Хәйер, был театр быйыл лайыҡ булған беренсе награда ғына түгел. Яҙ театр коллективы 2009 йыл өсөн «Рәсәйҙең мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендәге иң яҡшы предприятиеһы» X Бөтә Рәсәй конкурсы еңеүсеһе булғайны инде.
Күптән түгел Мәскәүҙә театрҙың генераль директоры Владимир Рихтерға, «Хәҙерге мәҙәниәтте үҫтереүгә, йәштәрҙе тәрбиәләүгә йүнәлтелгән ағартыу һәм гуманитар проекттар үткәреүгә, юғары әхлаҡи ҡиммәттәр нигеҙендә ижтимағи мөхит тәрбиәләүгә индергән өлөшө өсөн» тип нигеҙләп, «Рәсәйҙең милли ҡаҙанышы–2010» Бөтә Рәсәй премияһы лауреаты дипломы тапшырылды. Документҡа Бөтә Рәсәй премияһының яуаплы секретары Юрий Ковеленов һәм Халыҡ-ара изге эштәр фестивале президенты Олег Олейник ҡул ҡуйған.
БР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Владимир Рихтер үҙе «Күп милләтле Рәсәйҙең бай рухи, мәҙәни, эстетик мираҫын һаҡлауға индергән өлөшө өсөн» номинацияһында «Виват, Маэстро-2010!» Халыҡ-ара йәмәғәт премияһы лауреаты булды, Халыҡ-ара мәҙәниәт һәм сәнғәт академияһының ағза-корреспонденты итеп һайланды.


text:
Фото:
Башҡортостан аҙ ҡатлы төҙөлөш тәжрибәһе менән уртаҡлаша
Фото:
Башҡортостан Республикаһы аҙ ҡатлы төҙөлөштө үҫтереүҙә ҙур тәжрибә тупланы һәм уны башҡа төбәктәр менән уртаҡлаша ала. «Үҙ йортом» республика маҡсатлы программаһы үҙ һөҙөмтәлелеген иҫбатланы — ул Рәсәй Федерацияһының башҡа субъекттарында ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. «Аҙ ҡатлы төҙөлөш идаралығы» дәүләт унитар предприятиеһы генераль директоры урынбаҫары Николай Михайлов шулай тип иҫәпләй. Николай Михайлов билдәләүенсә, 2 апрелдә Өфөлә үтәсәк Бөтә Рәсәй кәңәшмәһе финанс көрсөгө һәм төҙөлөш тармағында тотҡарлыҡ эҙемтәләре фонында ҙур әһәмиәткә эйә.
Форумға федераль власть һәм башҡа төбәктәр вәкилдәре йыйыласаҡ. Кәңәшмәлә ҡатнашыусылар закондарға кәрәкле төҙәтмәләр индереү, сит илдәр тәжрибәһен, яңы технологиялар эҙләү һәм индереү айҡанлы үҙ идеялары менән уртаҡлашасаҡ.
— Төбәктә аҙ ҡатлы төҙөлөш уңышы бер нисә факторға бәйләнгән, — тип иҫәпләй Николай Михайлов. – Мөһим моменттарҙың береһе – күпләп төҙөү өсөн яраҡлы майҙансыҡтар булыуы. Беҙ Өфө районында төҙөлөш өсөн яраҡлы ерҙәр таба алдыҡ: улар Шамонин, Дорогин һәм Жуков ҡасабалары. Бындай программа уңышының икенсе факторы – ҡала халҡының торлаҡ өҫтөнлөктәре. Башҡортостанда халыҡтың күп өлөшө күп ҡатлы йорттағы фатирға ҡарағанда ер участкаһы менән үҙ йортон өҫтөн күрә. Төбәк етәкселеге ярҙамын да төп факторҙар иҫәбендә атарға мөмкин. Республикабыҙҙа аҙ ҡатлы төҙөлөш программаһы бөгөн – дәүләт өҫтөнлөктәре иҫәбендә. Һәм, әлбиттә, аҙ ҡатлы торлаҡ арзан булырға тейеш. Беҙҙең «Үҙ йортом» программаһы тап баҙар хаҡы менән торлаҡ һатып ала алмаған ғаиләләргә иҫәпләнгән.


text:
Башҡортостан халҡы 307 кешегә артты
Башҡортостан статистиктары халыҡ иҫәбенә бәйле мәғлүмәттәрҙе баҫтырҙы. Уларҙан күренеүенсә, туғыҙ айҙа республика халҡының тәбиғи артыуы 307 кешене тәшкил иткән. Быйыл республикала 41708 кеше тыуған, был уҙған йылға ҡарағанда 2,3 процентҡа аҙыраҡ. Республиканың алты ҡалаһында һәм 14 районында тыуым артыуы күҙәтелә.
Статистика мәғлүмәттәренә ярашлы, 2011 йылда 41401 кеше мәрхүм булған. Уҙған йыл менән сағыштырғанда вафат булғандар иҫәбе 301 кешегә артҡан. Әүәлгесә республикала ҡан әйләнеше системалары ауырыуҙарын үлеүселәр иң күбен тәшкил итә (49,7%). Бәхетһеҙ осраҡтарҙан, ағыуланыу, травмалар алыуҙан һәләк булғандар өлөшө лә ҙур — 10,9%, яман һәм яман булмаған шеш ауырыуҙарынан да күп үләләр (10,8%).
Дөйөм алғанда республикала яңы тыуған сабыйҙар иҫәбе үлгәндәрҙән 0,7 процентҡа күберәк.


text:
Фото:
Йәш ғалимдар фәнни форумға әҙерләнә
Фото:
Илдең фәнни берләшмәһе бөгөн үҙ һөнәри байрамдарын — РФ Президенты Указы менән 1999 йылда раҫланған Рәсәй фәне көнөн билдәләй.
Башҡортостанда ғалим йәштәргә ҙур иғтибар бирелә. Йыл һайын талантлы йәш ғалимдарға фән һәм техника өлкәһендә дәүләт гранттары тапшырыла. Айырыуса яҡшы уҡыған студенттарға өҫтәмә стипендиялар түләнә. 2007 йылда республикала Рәсәй йәш ғалимдар союзының төбәк бүлексәһе асылды. Уның етәксеһе Айрат Нәзиров әйтеүенсә, бөгөн Башҡортостанда уның сафында 300-ҙән ашыу кеше – юғары уҡыу йорттарының йәш ғалимдар советтары, студенттар фәнни ассоциациялары, Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге һәм БР Фәндәр академияһы вәкилдәре.
Былтыр Өфөлә Башҡортостан Республикаһында Йәштәрҙең башланғыстарын яҡлау һәм үҫтереү йылы билдәһе аҫтында ҙур фәнни форум уңышлы үтте, унда башлыса Волга буйы федераль округының йәш ғалимдары ҡатнашты.
Март аҙағында – апрель башында Өфөлә тағы ла Волга буйы федераль округы буйынса Рәсәй йәш ғалимдар союзының төбәк бүлексәһе семинар-кәңәшмәһе үткәрелә. Был сара «Мәғариф. Фән. Карьера – 2010» X юбилей махсус күргәҙмәһе сиктәрендә үтәсәк. Унда Рәсәй йәш ғалимдар союзының төбәк бүлексәләре етәкселәре һәм юғары уҡыу йорттары һәм академик институттарҙың йәш ғалимдар советтары рәйестәре ҡатнашасаҡ. Форумда һәләтле йәштәрҙе ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлегенә йәлеп итеү һәм фән-мәғариф өлкәһендә кадрҙарҙы арттырыу мәсьәләләре тикшереләсәк.


text:
Фото:
Көҙгә панелдәрҙән аҙ ҡатлы йорттар етештереү юлға һалынасаҡ
Фото:
Австрияның «ЛБ Инжиниринг ГмбХ» компанияһы махсус рәүештә аҙ ҡатлы торлаҡ төҙөлөшө өсөн йорттар етештереү, ташыу, монтажлау һәм биҙәү технологияһын эшкәртте. 2010 йылдың 12 майында Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов һәм республика Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев Австрия технологияһы буйынса аҙ ҡатлы йорттар өсөн стена панелдәре етештерәсәк «Үҙ йортом» компанияһының яңы технологияһын тапшырыуҙа ҡатнашты. Документҡа Австрия яғынан Йозеф Ласселсбергер әфәнде, Башҡортостан яғынан «Үҙ йортом» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте генераль директоры Юрий Антонов ҡул ҡуйҙы. «Үҙ йортом» компанияһы былтыр октябрҙә «Аҙ ҡатлы йорттар сәнәғәт етештереүе» инвестицион проектын тормошҡа ашырыу өсөн төҙөлдө.
Башҡортостан Президенты австрия йорттарын һалыу технологияһы менән танышты. Мортаза Рәхимов тәүге йорттар ҡасан һалынасағы һәм улар нисек йылытыласағы менән танышты. Сит ил белгестәре, 4 айҙан был предприятиела тәүге йорт йыйыласаҡ, тип яуап бирҙе. Яңы технология буйынса төҙөлгән йорттар Урал һыуыҡтарына бирешмәйәсәк. Йорт конструкцияһының нигеҙе булып күбекле полиуретандан йылытҡыс менән ауыр ағастан эшләнгән стена панеле тора. Был панелдәрҙе файҙаланыу йортто еңел күсереүҙе, шулай уҡ юғары энергия һөҙөмтәлелеген тәьмин итә. Яңы конструкциялар махсус рәүештә республиканың климат шарттарын иҫәпкә алып эшләнгән. Был проект аналогтары Рәсәйҙә генә түгел, Европала ла юҡ.
Өфө предприятияһында сменаһына 4-5 йорт йыйыласаҡ. Бер йортҡа панелдәр әҙерләү 6-8 сәғәт ваҡытты ала. Хәҙер яҙма килешеүҙәргә ярашлы, Башҡортостанға технологик ҡорамалдарҙы ҡайтарыу башланасаҡ. Июнь-июлдә заводта уны монтажлау башланасаҡ.
Яңы панелдәрҙе сәнәғәт етештереүе 2010 йылдың сентябренә планлаштырылған. Белгестәр иҫәпләүенсә, производствоның проект ҡеүәте йылына уртаса 72 квадрат метрлыҡ дөйөм майҙан менән 1500 йорт тәшкил итәсәк. Талапҡа бәйле етештереүҙе йылына 4500 йортҡа тиклем арттырырға мөмкин. Проекттың дөйөм хаҡы яҡынса 1,2 миллиард һум тип баһалана. Перспективалы проекттың беренсе этабы 3 йылға иҫәпләнгән.
Яңы производство Lasselsberger Ceramics керамик плитка етештереү буйынса заводтың буш майҙандарында урынлаштырылды. Унда 200 самаһы яңы эш урыны булдырыласаҡ.
Компания идарасыһы Йозеф Ласселсбергер әфәнде проектты үҫтереүҙең перспективалы йүнәлештәре менән таныштырҙы.


text:
Милли китапханала Жәлил Кейекбаевтың әкиәттәр йыйынтығының презентацияһы үткәрелә
Бөгөн, 5 июндә, Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханала күренекле башҡорт ғалимы, телсе, филология фәндәре докторы, яҙыусы һәм педагог Жәлил Кейекбаевтың «Урман әкиәттәре» йыйынтығының презентацияһы үткәрелә, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Милли китапханаһы директорының мәғлүмәт технологиялары һәм йәмәғәтселек менән бәйләнештәр буйынса урынбаҫары Рәзил Бикбулатов.
«Урман әкиәттәре» китабы — башҡорт теленән рус, инглиз, немец, төрөк телдәренә тәржемә ителгән әкиәттәр йыйынтығы ул. Китап бәләкәйҙәргә һәм мәктәп йәшендәге балаларға тәғәйенләнгән.
Презентация сәғәт 11-ҙә башлана.


text:
Фото:
Бер аҙна эсендә республиканың 13731 кешеһенә вируслы инфекция диагнозы ҡуйылған
Фото:
5 — 11 апрелдә Башҡортостанда киҫкен респиратор вируслы инфекция (ОРВИ) менән 13731 кеше ауырый башлаған. Сирлеләрҙең иң күбе — 10083 кеше (73,4%) — 14 йәшкә тиклемге балалар.
Рәсәй ҡулланыусылар күҙәтеүенең БР буйынса идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, Өфөлә уҙған аҙна эсендә киҫкен респиратор вируслы инфекция һәм грипп менән 4163 кеше сирләгән, шуларҙың 3043-ө — 14 йәшкә тиклемге балалар (73,1%). Өфө халҡының киҙеү һәм вируслы инфекция менән ауырыу кимәле эпидемик сиктән 37,8 процентҡа түбән.
Ҡышҡы эпидемия артта ҡалыуға ҡарамаҫтан, республикала халыҡҡа, һаулыҡ һаҡлау, социаль хеҙмәтләндереү һәм дәүләт муниципаль мәғариф учреждениелары хеҙмәткәрҙәренә, студенттарға, балаларға А/H1N1 юғары патогенлы киҙеүгә ҡаршы сәсәк һалыу дауам итә. Вакцинация үткәрелергә тейешле кешеләрҙең 74 процентына прививка эшләнгән.


text:
Республика — тыуым буйынса Волга буйы федераль округында лидер Фото: Андрей Старостин
Республика — тыуым буйынса Волга буйы федераль округында лидер
Республика — тыуым буйынса Волга буйы федераль округында лидер Фото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 9 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.
2014 йыл һөҙөмтәләре буйынса Башҡортостан 1000 кешегә 14,9 күрһәткесе менән тыуым кимәле буйынса Волга буйы федераль округында алдынғы урында, тип хәбәр итте Росстаттың төбәк органы.
Үлем кимәле буйынса Башҡортостан 1000 кешегә 13,2 коэффициенты менән Татарстандан (12,2) һәм Удмурт Республикаһынан (12,8) ҡала өсөнсө урында килә.


text:
Фото:
Рәсәй йыйылма хоккей командаһы Ванкувер-2010-ға әҙерләнә башлай
Фото:
Бөгөн, 9 февралдә, Мәскәү эргәһендәге "Новогорск" уҡыу-күнекмәләр үҙәгендә XXI ҡышҡы Олимпия уйындарына әҙерлек сиктәрендә Континенталь хоккей лигаһы чемпионатында сығыш яһаясаҡ Рәсәй йыйылма командаһы уйынсыларының күнекмәләре башлана.
Базала 14 хоккейсы йыйыласаҡ, улар араһында «Салауат Юлаев»тан алты уйынсы — Александр Еременко, Дмитрий Калинин, Виталий Прошкин, Виктор Козлов, Александр Радулов һәм Сергей Зиновьев. Был исемлектә «юлаевсы» Олег Твердовский юҡ, ул күптән түгел Нижнекамскиҙа «Нефтехимик» менән матчта имгәнде.
Бынан тыш, Новогорскиҙа Ванкуверға китеүгә ҡапҡа һаҡсыһы Василий Кошечкин («Металлург», Магнитогорск), һаҡсылар Илья Никулин («Аҡ Барс», Ҡазан), Константин Корнеев (ЦСКА, Мәскәү) һәм Виталий Атюшов («Металлург», Магнитогорск), һөжүм итеүселәр Алексей Морозов, Данис Зарипов һәм Алексей Терещенко (бөтәһе лә – «Аҡ Барс», Ҡазан) һәм Сергей Федоров («Металлург», Магнитогорск) әҙерләнәсәк.
Беҙҙең команданы Ванкуверға оҙатыу 11 февралгә планлаштырылған, ҡалған уйынсылар олимпия йыйылма командаһына Канадала ҡушыласаҡ.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Олимпиада-2010-дың тәүге уйынын рәсәйлеләр 16 февралдә латыштарға ҡаршы үткәрәсәк.


text:
Рәсәй-Италия эшсе төркөмөнөң XV ултырышы үткәрелде
Башҡортостандың эшлекле даирәләр делегацияһы сәнәғәт округтары, бәләкәй һәм урта бизнес буйынса Рәсәй-Италия эшсе төркөмөнөң XV ултырышында ҡатнашты.
БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы рәйесе Сергей Ефремов етәкселегендәге делегацияға «УАИ»Хужалыҡ иҫәбендәге ижади үҙәге, Өфө дәүләт авиация техник университеты, БР Эшҡыуарлыҡ ойошмалары ассоциацияһы, “Рәсәй терәге” Башҡортостан бүлексәһе етәкселәре һәм башҡалар инде.
Ултырышта Рәсәй яғынан РФ иҡтисади үҫеш министры Эльвира Нәбиуллина һәм Рәсәйҙең 20-нән ашыу төбәге вәкилдәре ҡатнашты.
Эшсе төркөм халыҡ-ара хеҙмәттәшлек тураһында алты килешеүгә ҡул ҡуйҙы. Атап әйткәндә, Башҡортостан Сауҙа-сәнәғәт палатаһы Италия-Рәсәй сауҙа палатаһы менән үҙ-ара хеҙмәттәшлек тураһында һөйләшеп килеште.
Ултырыш сиктәрендә нанотехнологиялар, ағас һәм металл эшкәртеү, логистика, экология, энергетика, банк секторы проблемалары буйынса түңәрәк өҫтәлдәр үткәрелде. Эшсе төркөм ағзалары технопарктарға барҙы, унда Италияла бәләкәй бизнесты ойоштороу тәжрибәһе менән танышты.


text:
Фото:
Ейәнсуралар «Райондың мәҙәни баш ҡалаһы» марафонын ойошторҙо
Фото:
Ейәнсура районында ауыл биләмәләре араһында «Райондың мәҙәни баш ҡалаһы» район марафонына старт бирҙеләр, уны Мәҙәниәт йылына арнанылар. Марафонда мәҙәниәтте пропагандалау буйынса саралар комплексын үткәрергә тейеш бөтә ауыл биләмәләре ҡатнаша. Бында сиволды — «Ҡорама-панно»; ауыл биләмәһенең мәҙәниәт һәм сәнғәт кешеләренә арналған альбомды ҡулдан-ҡулға тапшырыу; биҙәү-ҡулланма сәнғәте күргәҙмәһен һәм конкурслы мәҙәни саралар ойоштороу инә.
Ошо көндәрҙә Һүрән ауыл советында марафондың тантаналы асылыуы уҙҙы. Ҡунаҡтар һәм ҡатнашыусылар Күгәрсен ауылының урта дөйөм белем биреү мәктәбендә, «Гөлбаҡса» балалар баҡсаһында булды, улар унда музей, ҡул эштәренең күргәҙмәһе, уҡыусыларҙың һәм тәрбиәләнеүселәрҙең ижады менән танышты. Ауыл Мәҙәниәт йортоноң фойеһында ойошторолған, күргәҙмәлә эштәрҙең төрлөлөгө һәм сағыу биҙәлеше күҙҙең яуын алып торҙо. Бында бәйләү оҫталарының, халыҡ һөнәрселәренең эштәрен, үҙешмәкәр рәссамдарҙың һүрәттәрен, милли ашамлыҡтарҙы, шәхси эшҡыуарҙарҙың продукцияларын күрергә була ине. Художество үҙешмәкәр ҡатнашыусылар концерт программаһы менән сығыш яһаны.
Тантаналы асыуға районы хакимиәте, ауыл биләмәһе вәкилдәре, мәҙәниәт учреждениелары хеҙмәткәрҙәре саҡырылғайны.
Киләһе марафонды Байдәүләт ауыл биләмәһе ҡабул итәсәк, тип хәбәр иттеләр Республика халыҡ ижады үҙәгенең матбуғат хеҙмәтенән.


text:
Самые низкие цены на курсы профессиональной переподготовки и повышения квалификации!
Предлагаем учителям воспользоваться 50% скидкой при обучении по программам профессиональной переподготовки.
После окончания обучения выдаётся диплом о профессиональной переподготовке установленного образца (признаётся при прохождении аттестации по всей России).
Обучение проходит заочно прямо на сайте проекта "Инфоурок".
Начало обучения ближайших групп: 18 января и 25 января. Оплата возможна в беспроцентную рассрочку (20% в начале обучения и 80% в конце обучения)!
Подайте заявку на интересующий Вас курс сейчас: https://infourok.ru/kursy
Халыҡ уйына тоғролоҡ
(М. Аҡмулла ижады буйынса)
8-9 кластар өсөн
Маҡсат. М.Аҡмулланың тормошо һәм ижады буйынса тулы мәғлүмәт туплау; уҡыусыларҙың үҙ аллы фекерләүен, ижади мөмкинлектәрен үҫтереү; күренекле шәхестәр яҙмышына, халыҡ тарихына ҡарата ҡыҙыҡһыныу уятыу.
Йыһазландырыу. Р.Шәкүрҙең «Шиғриәт йондоҙо», «Арҙаҡлы башҡорттар», Р.Насировтың «Уҙамандарҙы эҙләйем», Ә.Әсфәндиәровтың «Олатайҙарҙың бар тарихы», Я.Хамматовтың «Һырдаръя» китаптары, терәк схемалар.
Дәрес барышы
«…Был исем беҙҙең аңыбыҙҙа инде күптән ысын мәғәнәһендә
халыҡ уйына, халыҡтың яҡты идеяларына, хаҡлыҡҡа һәм ғәҙеллеккә,
юғары шиғриәткә тоғролоҡ символына әйләнгән.»
Рәшит Шәкүр
I. Ойоштороу.
Башҡорт халҡының күренекле шағиры, мәғрифәтсеһе, фекер эйәһе, тура һүҙле, сәсән телле улы Мифтахетдин Аҡмулла тураһындағы дәресте ҡобайыр юлдары менән башлауыбыҙ юҡҡа түгел. Ҡобайырҙарҙа данланыр, йырҙарҙа йырланыр арҙаҡлы шәхес ул Аҡмулла. XIX быуаттың II яртыһында ижад итеп, шиғри әҫәрҙәре бөгөнгәсә һаҡланған, халҡы күңелендә юйылмаҫлыҡ тәрән эҙ ҡалдырған, ғалимдар, яҙыусылар, әҙәбиәт һөйөүселәрҙә оло ихтирам һәм ҡыҙыҡһыныу уятҡан был шәхестең тормошо, яҙмышы нисек булған? Ни өсөн уның шиғриәте бөгөнгө уҡыусы күңеленә лә яҡын? Беҙ ошо һорауҙарға яуап эҙләрбеҙ.
Уҡыусылар, беҙ быға тиклем М.Аҡмулла ижадын ниндәй йүнәлештәрҙә өйрәндек? (Тормош юлын, айырым әҫәрҙәрен, поэзияһының жанрҙарын, ижадының йүнәлешен, тематикаһын, исеменең нисек мәңгеләштерелеүен, М.Аҡмулла тормошон яҡтыртҡан әҫәрҙәрҙе өйрәндек.)
II. Әҙерлек өлөшө.
Бөгөн М.Аҡмулла яҙмышындағы мөһим ваҡиғаларға ентеклерәк туҡталып, уның мәғрифәткә саҡырып гиҙгән юлын экранда сағылдырырбыҙ.
Уҡытыусы. Эш барышында һеҙҙе тынғыһыҙ шағир, мәғрифәтсе М.Аҡмулла образы оҙатып барыр. (Аҡмулланың портреты күрһәтелә.)
Уның һүрәтенә ҡағылышлы ниҙәр беләһегеҙ? (М. Аҡмулланың һүрәте – хыял һәм фантазия емеше, тиергә була, сөнки ул үҙе иҫән саҡта уның рәсеме төшөрөлмәгән. Ислам дине буйынса кешенең һүрәтен эшләү бөтөнләй тыйылған.)
М.Аҡмулланы уның бер туған ҡустыһы Әхмәҙигә оҡшаған, тиҙәр. Был турала ниҙәр билдәле? (1981 йылда башҡорт ғалимдары һәм тикшеренеүселәре Ә. Вилданов, Р. Шәкүр, антрополог Ринат Йосопов, халыҡ рәссамы Зилфәт Басиров булған материалдарҙы туплап, тикшерәләр. Аҡмулланың тышҡы ҡиәфәте күҙҙаллана һәм уның тәүге портреты тыуа.)
Портретты яҙғанда автор З.Басиров Дим буйы, мең ырыуы башҡорттарына хас булған һыҙаттарға нығыраҡ туҡтала. М.Аҡмулла портретта нисек һүрәтләнгән? (Аҡыллы, уйсан ҡарашлы, ҡаштары һынылып тора, матур тура танаулы, нәҙегерәк иренле, бәләкәй һаҡаллы. Ул өҫтөнә башҡорт кейеме кейгән, башына сәллә ураған.)
Бөгөн ғалимдар алдында билдәле антрополог М.М.Герасимов методы менән М.Аҡмулланың ысын йөҙөн күҙ алдына баҫтырыу бурысы тора.
III. Төп өлөш.
1831 йыл, Туҡһанбай. (Координата һыҙығында сағылдырыла.) Ошо осорға, ата-әсәһенә ҡағылышлы ниҙәр билдәле?
Олатаһы Ишҡужа Ишбулдин ауылдың указлы муллаһы була, атаһы – Камалетдин Ишҡужа улы, әсәһе – Бибиөммөгөлсөм Сәлимйән ҡыҙы. Мифтахетдин күмәк балалы ғаиләлә үҫә.
Ул осор материалдары буйынса, Туҡһанбайҙа йорттар һаны 15 – 20-нән артмаған. Күп йәш ғаиләләр башҡа сыҡмай, ата-әсәһе, туғандары менән йәшәүҙе хуп күргән, сөнки был осорҙа башҡорттарға күп феодаль һалымдар түләргә тура килгән, ә уны йән башына түгел, һәр хужалыҡҡа һалғандар.
1834 йылдың 15 мартында үткәрелгән ревизия материалдары буйынса, 1834 йылда Туҡһанбай ауылы муллаһы Ишҡужа Ишбулдиндың 29 йәшлек улы Камалетдиндың 3 йәшлек улы Мифтахетдин, 1 йәшлек ҡыҙы Гөлниса барлығы теркәлгән. Был турала Ә.Әсфәндиәров, Р.Шәкүр үҙ хеҙмәттәрендә күрһәтә. Материалдар VIII, IX, X, XI ревизия материалдарына таянып яҙылған.
1848 – 1851 йылдар. Белем алыуы. Мифтахетдин тәү белемде үҙ ауылында, унан күрше ауылда, Лоҡман мулла мәҙрәсәһендә ала. Артабан Мәнәүезтамаҡ һәм Әсән мәҙрәсәләрендә уҡый.
Ошо ваҡытта, ҡайһы бер материалдарға ҡарағанда, ул өйләнә. Үкенескә ҡаршы, тәүге ҡатыны йәшләй үлә. (Р.Шәкүр «Арҙаҡлы башҡорттар».)
М.Аҡмулланың йәшлек осорона сағылышлы тағы ла ниҙәр билдәле? IX ревизияла 1850 йылдың февраленән алып июненә тиклем 19 йәшлек Мифтахетдин төрмәлә була, тип яҙыла. Тарихсы Ә.Әсфәндиәров бының сәбәбен хәрби хеҙмәттән баш тартыу булғандыр, тип фараз итә, сөнки кантонлыҡ системаһы осоронда һәр башҡорт 19 йәштән хәрби хеҙмәткә алынырға һәм оҙайлы хеҙмәт итергә тейеш булған. (Ә. Әсфәндиәров, «Олатайҙарҙың бар тарихы».)
– Кантонлыҡ системаһы осоро ҡайһы йылдарҙы үҙ эсенә ала? (1798 – 1865 йылдар.)
Был, моғайын, тарихи дөрөҫлөккә тап киләлер, сөнки 1867 йылда дошмандары тап ошо фактты – уның хәрби хеҙмәттән баш тартыуын сәбәп итеп, төрмәгә ултырта.
М.Аҡмулла ҡаҙаҡтар араһында үҙен Мөхәмәтйәр исемле ҡаҙаҡ улымын, тип таныштыра. Аҡмулла – ҡаҙаҡ, тигән версия ошонан килеп сыға. З.Рәсүлев М.Аҡмулланың ҡәбер ташына «атаһы Мөхәмәтйәр, тәрбиәләүсе атаһы Камалетдин» тигән яҙыу яҙҙыртҡанда ла ошо уҡ фактҡа таяна, буғай. Ҡаҙаҡ ғалимдары Д.Ҡасҡынбаев, С.Сәйфуллиндар ҙа был версияны ҡулланып, Аҡмулланы ҡаҙаҡ тип иҫбатлай. Р. Шәкүр үҙ хеҙмәтендә ошондай йүнәлештәге эштәрҙең әле лә булыуы тураһында борсолоу белдерә. («Звезда поэзии», 2006 й.)
Ваҡыт үтә килә, башҡорт ғалимдары Р.Шәкүр, Ә.Вилданов, Ә.Әсфәндиәров, С.Галиндарҙың эҙләнеүҙәре һөҙөмтәһендә, уның ысын атаһы – Камалетдин Ишҡужа улы икәнлеге иҫбатлана.
Дәреслектәрҙә әсәһенең иртә вафат булыуы арҡаһында М.Аҡмулланың үгәй әсәй ҡулында үҫеүе тураһында яҙылған. Р.Шәкүр тикшеренеүенсә, 1850 йылда, IX ревизия материалдарында шағирҙың әсәһе Бибиөммөгөлсөмдөң иҫән, уға 41 йәш икәнлеге яҙыла. Был саҡта Мифтахетдинға 19 йәш булған. Тимәк, уның йәшләй үгәй әсә ҡулында тәрбиәләнеүе тураһындағы фекер дөрөҫ түгел.Кәмһетелеүҙәргә килгәндә, шуны күҙ уңында тоторға кәрәк: Ишҡужа мулланың 5 улы, 2 ҡыҙы була, йәш ғаиләләр айырылып башҡа сыҡмаған осраҡта, күмәк кеше бергә йәшәргә тура килә.
1853 – 1854 йылдар.М.Аҡмулла Стәрлебаш мәҙрәсәһендә суфый шағир Шәмсетдин Зәки менән таныша, уның дәрестәрен тыңлай. Ләкин был мәҙрәсә лә М.Аҡмулланы ҡәнәғәтләндермәй. Аҙаҡ ул «Мәжлесенә ҡарай ғына» шиғырында ошолай яҙа:
Фәҡирлектән артыҡ фән күрә алманыҡ,
Шәһәр сығып, алыҫ яҡҡа йөрөй алманыҡ.
Мәргәндәрҙе танырлыҡ хәлебеҙ бар,
Шул сәбәптән сабыр ҡылып тора алманыҡ.
Ул заман китап ҡайҙа был замандай,
Йөрөйөм тәрән ерҙән һыу ала алмай,
Бер шәриҡ ҡалын китап уҡып торһа,
Ҡыҙығып, мин фәҡирҙең күҙе аландай.
1854 – 1866 йылдар. М.Аҡмулла был осорҙа Ырымбур, Троицк, Күксәтәү ҡалаларында һәм шул тирәләге башҡорт, ҡаҙаҡ ауылдарында йәшәй. (М.Аҡмулла йәшәгән ерҙәр картанан күрһәтелә.)Ул балта оҫтаһы, уҡымышлы мулла булып таныла. Хаҡ, тура һүҙле булғаны өсөн ҡаҙаҡтар уны яратып, Аҡмулла тип исем бирә. (Ғ.Мөхәммәтшиндың «Аҡмулла ҡаҙаҡтар араһында» һүрәте күрһәтелә.)
М.Аҡмулла үҙ заманы өсөн прогрессив ҡарашлы уҡытыусы булараҡ, балаларға дәресте үҙ телендә аңлатыуҙы маҡсат итеп ҡуя, ҡаҙаҡҡа – ҡаҙаҡса, башҡортҡа башҡортса һөйләй. Шиғырҙарында прогресҡа ынтылыш ярылып ята.
Татлы телдең төбө шәрбәт, мөләйем.
Тибрәһен шул шәрбәт телем һәр даим.
Бирҙең, тәңрем, телде беҙгә һөйлә, тип,
Тура юлға телде шуға әйҙәйем!
Хәл етһә, төрлө фәнде күргән яҡшы,
Камилдар ҡатарына кергән яҡшы.
Русса уҡып ҡына түгел белмәк,
Хәл килһә, французса белгән яҡшы.
1866 – 1867 йылдар.Ул атаһы йортона ҡайта. Үкенескә ҡаршы, шағирға йылы ҡараш, яҡты сырай күрһәтеүсе булмай. Сәбәбе, моғайын, М.Аҡмулланың муллаларҙан, байҙарҙан көлөп яҙған сатирик шиғырҙарындалыр, сөнки атаһы Камалетдин үҙе лә мулла. Tарих ошондай деталде лә һаҡлай. Ауыл кешеләре оҙаҡ юғалып торғандан һуң ҡайтҡан Аҡмуллаға: «“Ҡадихан” китабын уҡый беләһеңме? Уны беҙҙең ауылда Камалетдин хәҙрәттән шәп уҡыған кеше юҡ», – тиҙәр. Быға Мифтахетдин: «Уҡымай тағы! Атайымдың белеме минең белемдең аяҡ йөҙлөгөнә лә етмәй!» – ти. Ҡыҫҡаһы, ата менән ул үпкәләшә һәм М.Аҡмулла атаһының атын, арбаһы менән тунын рөхсәтһеҙ алып, сығып китә. Был ваҡиға шағирҙың ниндәй әҫәрендә сағыла? «Атайыма хат» шиғырында М.Аҡмулланың хис-тойғолары үпкә һүҙҙәре аша белдерелә. (Әҫәр уҡыла.)
Шиғырҙың тәүге 2 юлы Туҡһанбай ауылы кешеһе, Хәбетдин Бәҙретдиновтан яҙып алына. Тағы 10 йылдан һуң, 1974 йылда Бүздәк районының Ҡаңны-Төркәй ауылы өлкәндәренән шиғырҙың ҡалған өлөштәрен яҙып алалар. Хәҙерге көндә «Атайыма хат» шиғырының 3 варианты бар.
Ошо әҫәр нигеҙендә М.Аҡмулланың биографияһы бер аҙ тулылана төшә. Ысынлап та, тыуған йортона 13 йылдан һуң беренсегә ҡайтҡан шағир атаһына Ырымбурҙан үпкәле хат ебәрә. Ғ.Шафиҡовтың «Аҡмулла» повесында ла был ваҡиға телгә алына.
1867 йыл. Ата йортонан киткәндән һуң Аҡмулла тормошонда ниндәй хәлдәр була? Троицкийҙан йөҙ саҡрымдар алыҫыраҡ ерҙә уҡытып йөрөгән сағында ҡаҙаҡ байы Иҫәнгилде менән низағлаша. Ни өсөн? (Хәрби хеҙмәтте, уның ҡаҙаҡ булмауын нигеҙ итеп алһалар ҙа, төп сәбәп, әлбиттә, М.Аҡмулланың шиғырҙары була. Дәреслектән миҫалдар уҡыла.)
Я. Хамматовтың «Һырдарья» романында ла ошо факттар сағылыш таба. Ҡаҙаҡтарҙан берәү М.Аҡмулланы йыназаға саҡырып килгәс, ул: «Минең төп шөғөлөм – балалар уҡытыу, йыназаға башҡа муллаға әйтегеҙ», – тип баш тарта. Саҡырып килеүсе: «Солтанморат муллаға бирерлек байлығыбыҙ юҡ, ул ике һарыҡ, күп аҡса һорай. Һеҙҙе әҙәпле, тиҙәр», – ти. Аҡмулла риза була.
1867 – 1871 йылдар. (Видеоөҙөктә Троицк ҡалаһының төрмәһе күрһәтелә, М. Аҡмулланың яман ҡулдарға эләгеүе хаҡындағы өҙөк тыңлана.)
Нахаҡ рәнйетелгән М.Аҡмулла «Урыным – зиндан» шиғырын яҙа.
Халыҡтың Аҡмуллаға мөхәббәте шул тиклем көслө була, улар уны ярата, хөрмәт итә. Әхмәтбай Баҡиров исемле кеше уны порукаға алып, төрмәнән ҡотҡара. Ҡотҡарылғандан һуң да әле ул 2 йыл арестант ротаһында ҡалырға тейеш була. Ғатаулла Баязитов менән Ғәбиҙулла Йыһангировҡа барып, император Александр II исеменә прошение яҙалар, 2 мең һум аҡса түләйҙәр һәм М.Аҡмулла арестант ротаһынан да ҡотҡарыла.
1889 йыл М.Аҡмулла ижадында ни менән әһәмиәтле?
М.Аҡмулла татар мәғрифәтсеһе, ғалим-реформаторы Ш.Мәржәнигә арнап мәрҫиә ижад итә. Әҫәр тәүҙә мәдхиәитеп яҙыла, аҙаҡ Ш.Мәржәниҙең вафат булыуы сәбәпле мәрҫиәгә үҙгәртелә. (Ш.Мәржәниҙең рәсеме күрһәтелә.)
1892 йылда Ҡазанда баҫылған бары 15 битлек «Ш.Мәржәни мәрҫиәһе» – шағир үҙе иҫән саҡта сыҡҡан берҙән-бер китабы.
1894 йылда мәғрифәтсе тормошонда ҙур осрашыу була. М.Аҡмулла Өфөгә килеп, Р.Фәхретдинов менән осраша. Мәжлестә М.Өмөтбаев менән икеһе әйтеш ойошторалар. Матур, үҙенсәлекле шиғри бәйге өлгөһө, үкенескә ҡаршы, һаҡланмаған.
Р.Фәхретдинов М.Аҡмуллаға китабын сығарышырға ярҙам итергә теләй, тик М.Аҡмулла эште аҙаҡҡараҡ ҡалдырыуҙы хуп күрә.
М.Аҡмулланың Өфөгә барыуы. 1892 йылда 61 йәшлек сағында М.Аҡмулла Сәғирә Юлдыбаева исемле йәш башҡорт ҡыҙына өйләнә. Ул – М.Аҡмулланың никахлашҡан берҙәм-бер ҡатыны. (Р. Насиров, «Уҙамандарҙы эҙләйем».) Ләкин Сәғирә, ике йыл бергә йәшәгәндән һуң, унан баш тарта. М.Аҡмулла сәбәбен асыҡлауҙы, ҡатынын кире ҡайтарыуҙы һорап, Өфөгә Диниә назаратына, ҡазый Р.Фәхретдиновҡа бара. Һөләймән ҡыҙы Сәғирәгә илгиҙәр шағирҙың тормошо оҡшамай, күрәһең, М.Аҡмулла был ваҡытта еңел арбаһында ауылдан-ауылға йөрөп, ғилемгә өндәп, ҡаҙаҡҡа ла, башҡортҡа ла, берҙәй үк мәғрифәт йырын йырлай. Ауырлыҡтан, тигеҙһеҙлектән сығыу, яҡшы тормошҡа ирешеү юлдарын ул белемдә күрә.
«Башҡорттарым, уҡыу кәрәк, уҡыу кәрәк!» шиғыры 1931 йылда табыла. Белем нуры һибеүсе мәғрифәтсе М.Аҡмулла үҙ осоро өсөн яҡтылыҡ һибеүсе шәм була.
1895 йыл, 8 октябрь. М.Аҡмулла ҡаҙаҡтар менән хушлашып, тыуған яҡтарына бөтөнләйгә ҡайтырға юллана. Троицк, Силәбе аша үтеп, Миәскә етә. Унда таныш хәҙрәте Сәләхетдин Бәширов янында туҡталып, ҡунып китә. Сәләхетдин М.Аҡмулла яҙмышы өсөн борсолоп, уның ваҡытлыса үҙендә тороуын үтенә, тик шағир юлға ашыға. Ошо юлды үткәндә үлтерелә.
IV. Йомғаҡлау. М.Аҡмулла йондоҙо, уның шиғриәте йылдан-йыл сағыуыраҡ балҡый. Ул, М.Горькийҙың үҙ йөрәген йолҡоп алып, факел итеп яндырған Данкоһы шикелле, ғүмерен халҡына арнай, ауыр һәм ҡараңғы замандарҙа тынмайынса мәғрифәт йырын йырлай. Шуға ла уның исеме халыҡ хәтерендә, халыҡ уйында.
Идёт приём заявок на самые массовые международные олимпиады проекта "Инфоурок"
Для учителей мы подготовили самые привлекательные условия в русскоязычном интернете:
1. Бесплатные наградные документы с указанием данных образовательной Лицензии и Свидeтельства СМИ;
2. Призовой фонд 1.500.000 рублей для самых активных учителей;
3. До 100 рублей за одного ученика остаётся у учителя (при орг.взносе 150 рублей);
4. Бесплатные путёвки в Турцию (на двоих, всё включено) - розыгрыш среди активных учителей;
5. Бесплатная подписка на месяц на видеоуроки от "Инфоурок" - активным учителям;
6. Благодарность учителю будет выслана на адрес руководителя школы.
Подайте заявку на олимпиаду сейчас - https://infourok.ru/konkurs
УЖЕ ЧЕРЕЗ 10 МИНУТ ВЫ МОЖЕТЕ ПОЛУЧИТЬ ДИПЛОМ
от проекта "Инфоурок" с указанием данных образовательной лицензии, что важно при прохождении аттестации.
Если Вы учитель или воспитатель, то можете прямо сейчас получить документ, подтверждающий Ваши профессиональные компетенции. Выдаваемые дипломы и сертификаты помогут Вам наполнить собственное портфолио и успешно пройти аттестацию.
Список всех тестов можно посмотреть тут - https://infourok.ru/tests


text:
Өфөлә Рудольф Нуриев исемендәге XХ Халыҡ-ара балет сәнғәте фестивале асыла
ӨФӨ, 2015 йыл, 6 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
22 марттан 27-нә тиклем Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында Рудольф Нуриев исемендәге XХ Халыҡ-ара балет сәнғәте фестивале уҙа.
22 һәм 23 мартта тамашасылар Валерий Гаврилиндың «Анюта» балетын ҡарай ала. Спектакль өҫтөндә Мәскәү командаһы эшләй.
Театр премьераға солистарҙың өс составын әҙерләй. Анютаның төп партияһында Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы, Башҡортостандың халыҡ артисы, халыҡ-ара конкурстар лауреаты, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы һәм Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр премияһы лауреаты Гүзәл Сөләймәнова, Башҡортостандың халыҡ артисы, халыҡ-ара конкурстар дипломанты һәм призеры Гөлсинә Мәүлекәсова, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Валерия Исаева сығыш яһаясаҡ.
24 мартта театрҙа балет кисәһе үтә. Ул өс бүлектән тора. Тәүгеһендә тамашасылар Валерий Гаврилин музыкаһына яҙылған Наталья Сац исемендәге Мәскәү дәүләт академия балалар музыка театрының «Фронт хаттары» балетын ҡарай ала. Спектакль Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына бағышланасаҡ.
— Спектаклдең либреттоһы нигеҙендә — һалдаттарҙың һуғыштан яҙған хаттары. Уларҙы Мәскәү театрҙары актерҙары йәш быуынға тәғәйенләп уҡып ишеттерәсәк, — тип хәбәр итте театрҙың әҙәби бүлеге мөдире Алиса Сабирова.
Икенсе һәм өсөнсө бүлектәрҙә халыҡ-ара конкурс лауреаттары — Рәсәй һәм сит ил театрҙары вәкилдәре сығыш яһаясаҡ.
25 мартта өфөләр Адольф Адандың «Жизель» балетына тамаша ҡыла аласаҡ. 26-да Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры сәхнәһендә Петр Чайковскийҙың «Аҡҡош күле» балеты күрһәтеләсәк.
Фестиваль 27 мартта, Халыҡ-ара театрҙар көнөндә тамамланасаҡ. Гала-концертта донъя сәхнәһе йондоҙҙары һәм Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солистары ҡатнаша. Улар араһында — Ҡаҙағстандың атҡаҙанған эшмәкәре Мәҙинә Басбаева һәм халыҡ-ара конкурстар лауреаты Бәхтейәр Адамжан («Астана Опера»), Анна Никулина (Ҙур театр), Олеся Новикова һәм Кимин Ким (Мария театры), Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы Ирина Перрен һәм Марат Шемиунов (Михайлов театры).


text:
Башҡортостан дәүләт телерадио-компанияһында яңы етәксе
Гүзәл Ибраһимованы был вазифала Ғәлим Яҡупов алмаштырҙы. Бөгөн уның менән таныштырыу үтте.
Ул бер-нисә йыл элек телевидениела эшләп китте, компанияла радио студияһы директоры булды, һуңынан Новосибирскийға Дәүләт телерадиокомпанияһы генераль директоры итеп алдылар, унан йәнә Өфөгә ҡайтты. Гүзәл Ибраһимова ГТРК-ға килгәс уны эштән алды. Һуңғы ваҡытта Ғәлим Яҡупов мәҙәниәт министры урынбаҫары булды.
Ул бер-нисә йыл элек телевидениела эшләп китте, компанияла радио студияһы директоры булды, һуңынан Новосибирскийға Дәүләт телерадиокомпанияһы генераль директоры итеп алдылар, унан йәнә Өфөгә ҡайтты. Гүзәл Ибраһимова ГТРК-ға килгәс уны эштән алды. Һуңғы ваҡытта Ғәлим Яҡупов мәҙәниәт министры урынбаҫары булды.


text:
Архангел районында «Иң татыу ғаилә» конкурсы үтте
Архангел районының Максим Горький ауылында «Иң татыу ғаилә» конкурсы үтте, уны «Максим Горький» латыш тарихи-мәҙәни үҙәге һәм ауыл мәҙәниәт йорто ойошторҙо.
Звайгзне һәм Ғибәҙуллиндар ғаиләләре «Үҙ ғаиләң менән таныштырыу», «Ғаилә байрамдары аукционы», «Мәҡәлдәр», «Эрудит», «Беҙҙең яратҡан ризыҡтар» кеүек төрлө конкурстарҙа үҙ оҫталыҡтарын күрһәтте.
Бәйгелә ҡатнашыусылар бындай саралар үткәреү кәрәклеген билдәләне, сөнки улар ғаилә ҡиммәттәрен пропагандалай. Кисә күмәкләп сәй эсеү менән тамамланды.


text:
Башҡортостан баш ҡалаһында Көньяҡ Урал рәссамдарының күргәҙмәһе асыласаҡ
16 ноябрҙә Өфө художество галереяһында «Рәсәй Рассамдар союзы» йәмәғәт ойошмаһы Силәбе төбәк бүлексәһенең һынлы сәнғәт күргәҙмәһе асыла.
Күргәҙмә – Силәбе ҡалаһы һәм өлкәһе рәссамдарының яуап визиты. Яҙ көнө Башҡортостандың һынлы сәнғәт оҫталары Силәбелә булып ҡайтҡайны.
«Рәсәй Рассамдар союзы» бөтә Рәсәй ижади йәмәғәт ойошмаһының Силәбе төбәк бүлексәһенән хәбәр итеүҙәренсә, экспозицияла беҙҙең аранан киткән оҫталарҙың ижади мираҫынан, бөгөнгө рәссамдарҙың оҫтаханаларынан, шулай уҡ Силәбе һынлы сәнғәт музейынан графика, һынлы сәнғәт, скульптура, биҙәү-ҡулланма сәнғәте өлкәләренән 200-гә яҡын эш тәҡдим ителәсәк.
Күргәҙмәне асыу тантанаһы 17 сәғәттә башлана.


text:
Туймазыла йөҙөү буйынса Башҡортостан чемпионаты үткәрелә
25 ноябрҙән 27-һенә тиклем Туймазы ҡалаһы Спорт-сәләмәтләндереү комплексының йөҙөү бассейнында йөҙөү буйынса Башҡортостан Республикаһы чемпионаты үтәсәк.
Уның ойоштороусылары – Башҡортостан Республикаһы Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, Башҡортостан Республикаһының Юғары спорт оҫталығы әҙерлеге үҙәге, Туймазы районы хакимиәтенең физик культура һәм спорт буйынса комитеты һәм Башҡортостан Республикаһы Йөҙөү федерацияһы.
Ярыштарҙа 350-нән ашыу спортсы ҡатнашасаҡ.
Программала ирекле стиль, баттерфляй, арҡала йөҙөү һәм комплекслы йөҙөү оҫталарының төрлө дистанцияға йөҙөүҙәре, эстафеталар ҡаралған.


text:
Башҡортостан автоһәүәҫкәрҙәрен автомобиль шиндарын ҡышҡыға алмаштырырға саҡыралар
ӨФӨ, 2014 йыл, 17 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Алдағы көндәрҙә һауа торошоноң боҙолоуы менән бәйле Өфө хакимиәте автоһәүәҫкәрҙәрҙе автомобиль шиндарын ҡышҡыға алмаштырырға саҡыра. Бының хаҡта бөгөнгө брифингта ҡала хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Салауат Хөсәйенов хәбәр итте.
Гидрометеорология үҙәгенең мәғлүмәттәре буйынса, 18-21 октябрҙә республикала һауа торошоноң ныҡ ҡына үҙгәреүе, төнгө ваҡытта һауа температураһының минус 12 градусҡа тиклем түбәнәйеүе, ҡар ҡатыш ямғыр яуыуы, ваҡытлыса ҡар ҡапламы менән ҡапланыуы, сымдарға һәм ағастарға епшек ҡар йәбешеүе, боҙлауыҡ булыуы көтөлә.
— Өфөгә ҡыш килә. Өфөләргә һәм ҡала ҡунаҡтарына мөрәжәғәт итәм. Иң тәүҙә юлға сығыуҙан туҡталып тороуҙарын һорайым, юл хәле ҡатмарланасаҡ. Йәйге осорҙан ҡышҡыға күсеү, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һәр саҡ ауыр үтә. Һәр йыл бер уҡ хәлде күҙәтәбеҙ: әгәр беҙҙең күренекле Сипайлово тауына менгәндә транспорт сараһы йәйге резинала булһа, ул юлда торасаҡ – уны алғанға тиклем Сипайловоға бер кем дә инә лә, унан сыға ла алмаясаҡ. Юл транспорт ваҡиғаһына тарымаҫ өсөн транспорт сараларын ҡышҡы шиндар менән тәьмин итергә һәм бер аҙ йөрөтөү стилен ҡайтанан ҡарарға, хәлде баһаларға кәрәк, — тип өндәне Салауат Хөсәйенов.
Ҡала коммуналь хеҙмәттәре ҡышҡы осорға тулыһынса әҙер, тип белдерҙе ҡала башлығы урынбаҫары. Әммә улар автоһәүәҫкәрҙәр менән үҙ-ара килешеп эш иткәндә генә һөҙөмтәле эшләй аласаҡ.
Шулай уҡ граждандарҙы йылытыу ҡорамалдарын файҙаланғанда янғын хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен үтәргә һәм йорттарҙа электр селтәрҙәренә артыҡ көс төшөрмәҫкә саҡыралар.


text:
Башҡортостанда «Үлем менән ҡайҙа сауҙа итеүҙәрен хәбәр ит!» акцияһы башлана
2010 йылдың 1 июнендә Халыҡ-ара наркоманияға һәм наркобизнесҡа ҡаршы көрәш көнөнә арналған «Үлем менән ҡайҙа сауҙа итеүҙәрен хәбәр ит!» Бөтә Рәсәй наркотиктарға ҡаршы акцияһы башлана.
Республикала был сараны министрлыҡ һәм веедомстволар, йәмәғәт һәм дини ойошмалар менән берлектә РФ Наркотиктар әйләнешенә контроль буйынса федераль хеҙмәте үткәрә.
Уны үткәргән ваҡытта тәүлек әйләнәһенә республика наркоконтроленең 8-800-347-20-30 «ышаныс телефоны» эшләйәсәк, уның буйынса кешеләр наркотиктар әҙерләү, ҡулланыу һәм һаҡлау факттары һәм башҡа мөһим мәғлүмәттәр тураһында бушлай шылтыратып белдерә ала. Бер шылтыратыу ҙа иғтибарһыҙ ҡалдыралмаясаҡ. Бөтә мәғлүмәтте наркоконтроль хеҙмәткәрҙәре тикшереп, улар буйынса саралар күрәсәк.
«Үлем менән ҡайҙа сауҙа итеүҙәрен хәбәр ит!» акцияһына махсус рәүештә наркоконтролдең республика органдары һәм милицияның ышаныс телефондары номерҙары күрһәтелгән видеороликтар әҙерләнгән. Акция барышы хаҡында мәғлүмәт торлаҡ йорттарҙың лифттарында, элемтә хеҙмәте өсөн түләүҙәр ҡағыҙында урынлаштырыласаҡ.
Акция дауамында шылтыратыуҙарҙың артыуы менән бәйле, телефон аша алынған хәбәрҙе тикшереү өсөн оператив-тикшереү төркөмдәре арттырыласаҡ.
РФ Наркотиктар әйләнешенә контроль буйынса федераль хеҙмәтенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, акция дауамында республика халҡы наркотиктар менән сауҙа итеү һәм ҡулланыу урындары тураһында хәбәр итеүҙән тыш, махсус бүленгән телефон линияларында дежурҙа торған белгестәргә һорауҙары менән йәки консультация артынан мөрәжәғәт итә ала.
«Ҡыҙыу телефон линиялары» графигы.


text:
Сусҡа бәшмәге
Сусҡа бәшмәге (лат. Paxillus) — Сусҡа бәшмәге ғаиләһенә кергән бәшмәктәр ыруыуы. Июндән октябргәсә өйкөмләп тә һәм берәрәмләп тә дымлы тупраҡта үҫә.
Фәнгә уның 15-кә яҡын төрө билдәле. Евроазия, Төньяҡ Америкала киң таралған. Татарстан территорияһында ла үҫә.
Эшләпәһе һоро-көрән, диаметры 5-20 см, эргәләре үҙенсәлекле итеп аҫҡа ҡайтарылған. Пластинкалары һары көрән, тулыһы менән йәки эре киҫәкле булып йомшағынан айырыла. Һабағы ҡыҫҡа, эшләпәһе менән бер үк төҫтә. Йомшағы һарғылт, йомшаҡ, әскелтем тәмле.


text:
2011 йылда 250 етем балаға торлаҡ биреләсәк
2011 йылда Башҡортостанда 250 етем бала торлаҡ менән тәьмин ителәсәк. Был хаҡта БР мәғариф министры Әлфис Ғаязов БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың Урындағы үҙидара һәм йәмәғәт берекмәләре буйынса комитеты ултырышында сығыш яһағанда белдерҙе.
Мәғариф министры һүҙҙәренсә, етем балаларҙы торлаҡ менән тәьмин итеүгә быйыл 167 миллион һум бүленгән (республика ҡаҙнаһынан 89 миллион һум һәм федераль бюджеттан 78 миллион).
— 250 самаһы бала быйыл торлаҡ менән тәьмин ителәсәк, — тине Әлфис Ғаязов. — Квадрат метрына 26100 һумдан сығып эш иттек.