text:
1957 йылдың июлендә Педагогия институты базаһында Башҡорт дәүләт университеты асыла. Элекке педагогия институтының география факультеты химия-география факультеты итеп үҙгәртелә, уның беренсе деканы география фәндәре кандидаты, доцент Зәки Зәки улы Вәлиев була.
Химия факультетының формалашыуы педагогия институтының химия кафедраһын асыуҙан башлана, уның мөдире итеп Башҡортостандың иң оло химигы доцент Исмәғил Хазиәхмәт улы Ишмөхәмәтов тәғәйенләнә. Университет асылыуға кафедрала А.А.Маракаев, Уразмәтова Н.В., 3.М.Мәкәримова, С.Ф.Зөлҡәрнәева, Е.П.Субботина, Е.Г.Кривоногова, А.Н.Миңлебаева һәм М.А.Боткин эшләй.
Химия факультеты Башҡортостан Республикаһында сәнәғәтте үҫтереү өсөн ҡеүәтле етештереү көсө булған химия фәне ҡаҙаныштарын тормошҡа ашырыу йылдарында асыла. Йылдам үҫешкән нефть химияһы сәнәғәтенә өсөн профессиональ кадрҙар әҙерләү өсөн юғары квалификациялы уҡытыусылар кәрәк була. Университетҡа илдең төрлө ғилми үҙәктәренән (Мәскәү, Ҡазан, Һарытау, Ростов, Пермь, Латвия университеттары, СССР-ҙың Фәндәр академияһы һ.б.) доценттар Б.В.Айвазов, М.Н.Нурғәлиева, Ю.В.Светкин, С.М.Петров, профессорҙар К.С.Минскер, Е.Ф.Журавлев, Е.Т.Денисов, яңы ғына аспирантураны тамамлаған Е.С.Кручкова, Н.А.Аҡманова, А.Л.Андреева, О.Д.Акимова, Л.Б.Резник, Л.Д.Соколова, Д.В.Казаченко, В.С.Мартемьянов, А.Я.Герчиков, В.П.Малинская, А.Г.Ғиниәтуллина, И.Ф.Журенко, Л.М.Лапкин, А.А.Панасенко саҡырыла. 1965 йылдан алып кафедраның уҡытыусылар составы БДУ-ның химия факультеты аспирантураһын тамамлаусылар менән тулыландырыла башлай. Хәҙерге ваҡытта уҡытыусыларҙың күпселеген улар тәшкил итә.
Факультеттың әлеге кафедраларының формалашыуын тарихи аспектта ҡараһаң, уларҙың ойошторолоуы 1960-1969 йылдарға тура килә. Унан һуң нигеҙҙә ошо кафедралар үҙгәртелгән йәиһә яңылары барлыҡҡа килгән.
Химия кафедраһы базаһында 1960 йылда физик һәм аналитик химия кафедраһы (мөдире доцент Б.В.Айвазов), органик булмаған һәм органик химия кафедраһы (мөдире доцент Ю.В.Светкин) асыла.
Был осорҙа химия факультеты ойоштороу, кафедраларҙың матди-техник базаларын булдырыу эштәре бара, ғилми йүнәлештәр формалаша, педагогик традициялар барлыҡҡа килә.
1963 йылдың 13 февралендә химия факультеты үҙ аллы статус ала. Факультеттың беренсе деканы С.М.Петров – энциклопедик белемле физикохимик, студенттарҙың белем кимәленә талапсан ҡарашлы педагог була. С.М.Петров был вазифала 1968 йылға тиклем эшләй.
Декан булып шулай уҡ профессор Ю.В.Светкин (1968-1970 йй.), доцент Л.Б.Резник (1970-1975 йй.), доцент М.Н.Нурғәлиева (1975-1979 йй.), профессор Ф.Х.Ҡудашева (1979-1987 йй.), профессор М.И.Абдуллин (1987-1989 йй.), профессор В.Н.Майстренко (1990-1993 йй.), профессор Ю.А.Прочухан (1994-2002 йй.), профессор А.Я.Герчиков (2002-2010 йй.) эшләй. Хәҙерге көндә факультеттың деканы – Р.М. Әхмәтханов.


c: text/html

text:
Фото:
Республика етәксеһе: Газ-мотор яғыулығын файҙаланыу мәҙәниәтен булдырырға кәрәк
Фото:
Йома, 6 июндә, Түбәнге Новгородта Рөстәм Хәмитов Волга буйы федераль округы төбәктәрендә мотор яғыулығы сифатында тәбиғи газды файҙаланыуҙы киңәйтеү мәсьәләләре буйынса ултырышта ҡатнашты.
Республика башлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич рәйеслегендәге ултырышта шулай уҡ Рәсәйҙең энергетика министры Александр Новак, РФ сәнәғәт һәм сауҙа министры Денис Мантуров, РФ транспорт министры Максим Соколов ҡатнашты.
Унда Волга буйы федераль округы төбәктәрендә газ заправкаһы инфраструктураһын үҫтереү, автомобиль һәм автобус паркын, шулай уҡ ауыл хужалығы, коммуналь һәм түбәнәйтелгән газда эшләүсе башҡа махсус техника паркын киңәйтеү перспективалары тикшерелде.
Ултырыш башланыр алдынан унда ҡатнашыусылар газ-мотор яғыулығында эшләүсе техникалар күргәҙмәһе менән танышты.
— Башҡортостан 30 миллион тонналап нефть етештерә. Яғыулыҡтың хаҡы Рәсәй буйынса уртасанан бер ҙә түбән түгел. Шуға күрә беҙ газ-мотор яғыулығына ла ҡарайбыҙ. Республика территорияһы аша йылына йөҙ миллиард куб метр газ үтә. Бөгөнгө көнгә беҙҙә йөҙ миллион «куб» етештерә алырлыҡ 11 автомобиль газ тултырыусы компрессор станцияһы бар, әммә беҙ газ тултырыу компрессор станцияларында булған ни бары 24 миллион кубометрҙы ғына файҙаланабыҙ, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.
Башҡортостан етәксеһе, «Газпром газ-мотор яғыулығы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте менән ҡул ҡуйылған килешеүгә ярашлы, республиканың быйыл тағы ла ике газ тултырыу станцияһына эйә булыуы тураһында һөйләне. Киләһе йылда – тағы ла икәү. Бөтәһе ун биш буласаҡ.
— Әлеге аҙ ғына автомобилдәр, ни бары 3200-ө тәбиғи газға күсерелгән. Алдағы ике-өс йылда автомобилдәрҙең һанын ике тапҡырға арттырырға тейешбеҙ. Беҙгә газ ҡулланыу мәҙәниәтен булдырырға кәрәк. Кешеләр бындай технологияларға ышанып етмәй, ғәҙәттә уны «хәүефле» яғыулыҡ төрө итеп ҡабул итә. Бындай техника һатып алыу өсөн ставкаларҙы кәметеү яғынан автомобилдәрҙе страховкалау менән дә шөғөлләнергә кәрәк. Әлбиттә, аңлатыу эшен алып барырға. Был транспорттың техник, иҡтисади һәм экологик өҫтөнлөктәре тураһында һөйләргә. Ҡеүәтле пиар-кампания кәрәк, — тип өҫтәне Рөстәм Хәмитов.
Артабан төбәк башлығы заманса технологиялар һәм ҡорамалдар ҡулланыуҙа хәүефһеҙлек мәсьәләләрендә туҡтаны.
— Газ баллондары ҡорамалдарын урынлаштырыу, махсус техник хеҙмәтләндереү пункттарында техник торошо һәм автомобилдәр менән шөғөлләнгән структураларҙы ҡаты контролдә тотоу мөһим. Техник тикшереү процедуралары, юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы рейдтары һәм башҡалар ҡаты булырға тейеш. Шуны әйтәһе килә, беҙ юлдың башында торабыҙ. Үҙ эшмәкәрлегебеҙҙе башлағанда ниндәйҙер хаталар ебәрәбеҙ, әммә дөйөм алғанда был рельстарға баҫтыҡ тиергә була, һәм эш артабан барасаҡ, — тине Рөстәм Хәмитов.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Фекерләү (психология)
Фекерләү — тирә-яҡ мөхиткә шартһыҙ мөнәсәбәт нигеҙендә моделлештереү процессы[1]. Психологияла башҡа төшөнсәләр ҙә бар.
Йөкмәткеһе
Өйрәнеү тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Фекерләү — кеше мейеһенең функцияһы. Фекерләү — объектив ысынбарлыҡты сағалдырыу процессы. Был яҡтан ҡарағанда, фекерләү — объектив күренеш. Ләкин фекерләү һәр айырым кешенең Ер планетаһында барлыҡҡа килеүен эволюцион теория нигеҙендә кешенең мейеһендә башҡарыла бит. Шунлыҡтан һәр индивид фекерләүҙең субъекты булып ҡарала. Дөрөҫ, бының өсөн индивидҡа һөйләм теле, төшөнсәләр, логик һөйләү саралары менән ҡоралланған булыу кәрәк. Ә былар, барыһы ла, индивид тарафыннан ижтимағи тәжрибә (практика) шарттарында ғына үҙләштерелә ала. Тимәк, фекерләү — ижтимағи һәм тарихи күренеш. Кеше мейеһенең эшсәнлеге тураһындағы барлыҡ ғилми хеҙмәттәр рефлектор (рефлекстар) теорияһына нигеҙләнгән. Уны башлап ебәреүсе бөйөк француз физигы һәм философы Декарт (XVII быуат) була. Был теория һуңыраҡ XVIII быуатда A. Галлер, Й. Прохаска, Ч. Белл һ. б. ғалимдәр тарафынан яңы тәжрибәләргә нигеҙләп үҫтерелә төшә. Ләкин был йүнәлештә ысын асышты XIX быуаттың урыҫ ғалимы И. M. Сеченов яһай. Үҙенең «Баш мейеһенең рефлекстары» (1863) тигән хеҙмәтендә ул рефлекстарҙың, ғөмүмән рефлектор принциптың, универсаль әһәмиәткә эйә булғанлығын иҫбат итә. Сеченовтан һуң рефлексология киңерәк һәм тәрәнерәк өйрәнелә башлай, уның күп төрлөлөгө нигеҙендә тейешле классификациялар эшләнә.
Эксперименталь тикшереүҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ошо ҡаҙаныштарға таянып, И. П. Павлов (XIX-XX быуаттар) шартлы һәм шартһыҙ рефлекстар күренештәрен аса, уларҙың һәр икеһенең дә баш мейеһе (уның ҡабыҡ һәм ҡабыҡ аҫты ҡатламдары) менән бәйле икәнлеген дәлилләй. И. П. Павловтың иҫбатлауы буйынса, нервының юғары баҫҡыстағы эшмәкәрлек нигеҙен шартлы рефлекс тәшкил итә. Улар һоро матдәнән торған ҡабыҡ эсендә башҡарыла. Ләкин был процесста ҡабаҡ аҫты ҡатламы ла ҡатнашмай ҡалмай. Шуныһы ла бар: кеше мейеһендәге шартлы рефлекстар шартһыҙ рефлекстарға ҡарағанда өҫтөнлөк алып тора. Әсәнән тыуған индивид үсә барған һайын ысынбарлыҡ шарттарына күнегә бара, шуға шартлы рефлекстарҙың өлөшө ғөмүми баланста ла арта бара. Ул ғына ла түгел, индивидтың тәжрибәһе артҡан һайын (һәм ошо нигеҙҙә), шартлы рефлекстар камиллашә бара. Ябай тел менән әйткәндә, индивид үҙен солғап алған шарттарға яраҡлашҡандан-яраҡлаша тѳшә. Академик И. П. Павлов ошо шартлы рефлекстар механизмын сигналдар системаһы тигән төшөнсә арҡылы аңлата. Уның ҡарашынса, был система ике төрҙән тора: беренсе сигнал системаһы һәм икенсе сигнал системаһы. Уларҙың беренсеһе кешеләргә лә, шулай ук хайуандарға ла хас. Юғарыла әйтелгәнсә, уларҙың нигеҙен шартлы рефлекстар тәшкил итә. Икенсе сигнал системаһы — һөләм теле. Ул фәҡәт кешеләргә генә хас. Шартлы һәм шартһыҙ рефлекстарҙың функцияларын тулыраҡ аңлау өсөн, ҡыҫҡаса ғына булһа ла, кеше мейеһенең эске төҙөлөшөнә, структураһына туҡталырга кәрәк.
Кеше мейеһенең төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кеше мейеһе, башҡа йән эйәләренең мейеһенән айырмалы булараҡ, үҙенең күләме һәм ауырлығы яғынан шаҡтай айырыла. Ул бер-береһенә нерв ептәре менән бәйләнгән ике ҙур ярым шарҙан тора. Кеше баш мейеһенең ауырлығы уртаса 1470 г, ә күләме 1456 см3 һанала. Әлбиттә, кеше мейеһенең күләме һәм ауырлығы абсолют яҡтан алғанда, кит балығы һәм фил мейеләренән кәмерәк, ләкин нисби яҡтан ҡарағанда, шаҡтай артығыраҡ. Шартлы берәмектәрҙән сығып төрлө хайуандарҙың мейе ауырлыҡтары түбәндәгесә характерлана: маймыл — 4 ш. б., дельфин — 16, кеше — 32 ш. б[2]. Кеше мейеһенең тағы бер үҙенсәлеге бар. Ул да булһа — уның өҫтө төрлө йыйырсыҡтар, бураҙналар менән ҡапланыуы. Улар кеше мейеһенең ғөмүми өҫлөгө майҙанын киңәйтәләр. Мейенең ҙур ярым шарҙары 1—5 мм ҡалынлыҡтағы һоро матдәле ҡабыҡтан тора. Ошо ҡабыҡ (рус. корка) эсендә 14 млрд самаһы нейрон (күҙәнәк) иҫәпләнә. Улар үҙ-ара шулай ук арҡа мейеһе менән нескә сүстәр аша тоташҡан. Ҡабыҡ аҫтында — аҡһыл матдә ҡатламы — «ҡабаҡ аҫты» (рус. подкорка) тип атала ла. Ошо ике ҡатламдың һәр ҡайһыһының үҙенең функцияһы бар. Һоро матдә (ҡабыҡ) ҡатламы шартлы рефлекстарҙы ҡабул итә торған булһа, аҡһыл матдә (ҡабаҡ аҫты) ҡатламы шартһыҙ рефлекстарҙы (мәҫәлән, инстинкттарҙы) ҡабул итә. Мейенең эшмәкәрлеге нерв остары (рецепторҙар) арҡылы хәл ителә. Әйтәйек, ниндәйҙер тауышты ҡолаҡ эсендәге ишетеү нервылары ҡабул итә, яҡтылыҡты — күреү нервылары, еҫте — еҫ һиҙеү нервылары һ. б. Улар, рецепторҙар булараҡ, алынған мәғлүмәтте сүстәр аша мейегә (уның тейешле бүлемтектәренә) тапшыра. Мейе иһә, конкрет мәғлүмәтте алып, шуның нигеҙендә нерв остарына йәки рецепторҙарға үҙенең командаларын ирештерә. Көслө яҡтылыҡтан күҙ ҡабаҡтарының шунда ук йомолоп китеүе, ҡайнар үтеккә тейгән бармаҡты кинәт кире тартып алыу һәм башҡа шундай реакциялар — ана шундай командалар нәтижәһе. Ләкин кеше мейеһенең эшмәкәрлеге бындай тышҡы хистәргә нигеҙләнгән акттарга ғына ҡайтып ҡалмай.
Мейелә фекер ойоштороу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кеше мейеһе тейешле рецепторҙар аша һүҙҙәрҙе, һүҙ теҙмәләрен, фәнни төшөнсәләрҙе, хөкөм, фекерләү кеүек ҡатмарлы конструкттарҙы ла ҡабул итә, уларға анализ яһай, иң һуңғы һөҙөмтәлә фекер ойоштора. Был инде аң феноменының «тере» күрһәткесе тигән һүҙ. Ғөмүмән, мейе тарафынан сағылдырылған барлыҡ күренештәр ана шул ҡабыҡ һәм ҡабаҡ аҫты ҡатламдары аша уҙа. Уларҙың һәр ҡайһыһының локаль функциялары бар. Тышҡы ҡуҙғытҡыстарға яуап һәм туранан-тура фекерләүгә киткән ҡеүәт, тулыһынса тиерлек, һоро матдәнән торған ҡабыҡ ҡатламына туры килә. Ҡабаҡ аҫты ҡатламы (аҡһыл матдә) үҙенә күберәк инстинкт, интуиция, телепатия кеүек күренештәрҙе ҡабул итә. Ләкин был ике ҡатламдың локаллеге нәсби төҫтә генә хәрәкәт итә. Улар бер-береһе менән нескә сүстәр ярҙамында бәйләнештә йәшәй. Ул ғына ла түгел, урыҫ ғалимы И. П. Павловтың ҡарашынса, ҡабыҡ ҡатламының эшмәкәрлеге ҡабыҡ аҫты ҡатламының сафта булыуынан тора. Уның һүҙҙәре менән әйткәндә, ҡабыҡ һәр ваҡытта ла ҡабаҡ аҫты ҡатламының «һуҡыр көсө» йоғонтоһо аҫтында хәрәкәт итә. Кеше мейеһе ике ярымшарҙан тора. Уларҙың вазифалары бүленгән. Һул ярымшар аналитик-дискурсив функцияларҙы үтәй торған булһа, уң ярымшар мейенең интуитив һәм образлы фекерләү функцияларын үтәүгә көйләнгән. Тормош тәжрибәһе күрһәткәнсә, кешеләр төрлө һәләттәргә эйә булалар. Берәүҙәр ғилми эшкә оҫта булһа, икенселәр үҙҙәрен күберәк сәнғәт өлкәһендә асыусан була. Мейенең ана шул ярымшарҙарының үҙенсәлеге сағыла. Дөрөҫ, кемдеңдер бер як мейеһе травмаға дусар булған осраҡта, уға тейгән зарар ярымшарҙарҙың һәр икеһендә лә сағыла. Тимәк, мейе ярымшарҙарының локаллеге шулай уҡ абсолют түгел.
Фекерләү — өҙлөкһөҙ процесс. Йәғни бер генә миҙгелдән торған акт түгел. Кеше уйламайынса тора алмай
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Мышление в психологическом словаре
- ↑ БСЭ.— T. 7.- M., 1972.— C. 64
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гиззәтов К.Т., Философия: 2 китап. 1 -се китап: Ҡыҫкаса философия тарихы. Философиянең нигеҙ проблемалары: Юғары уҡыу йорто өсөн дәреслек. -Казан. Мәфариф. 2002.ISBN 5-7761-1122-6


text:
Рөстәм Хәмитов Ҡаҙағстандың Павлодар өлкәһе делегацияһы менән осрашты
Рөстәм Хәмитов Ҡаҙағстандың Павлодар өлкәһе делегацияһы менән осрашты Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2018 йыл, 23 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Ҡаҙағстан Республикаһының Павлодар өлкәһе делегацияһы менән осрашты. Уны төбәк аҡымы Булат Бакауов етәкләй. Яҡтар хеҙмәттәшлекте нығытыу мөмкинлектәрен, иҡтисадтың һәм социаль өлкәнең төрлө тармаҡтарында берлектәге проекттарҙы тормошҡа ашырыу мәсьәләләрен тикшерҙе.
Һуңғы сирек быуат эсендә Рәсәй-Ҡаҙағстан төбәк-ара хеҙмәттәшлеген үҫтереү өсөн уңайлы шарттар булдырылған, тип билдәләне республика етәксеһе. Уның нигеҙе – Рәсәй Федерацияһы һәм Ҡаҙағстан араһында ныҡлы килешеү. Берҙәм иҡтисади киңлек ғәмәлдә.
– Шуныһы мөһим: башҡорт һәм ҡаҙаҡ халыҡтарының этник, мәҙәни яҡынлығы Рәсәй-Ҡаҙағстан мөнәсәбәттәрен нығытыуға булышлыҡ итә, – тине Рөстәм Хәмитов. – Беҙ Павлодар өлкәһе менән күп яҡлы бәйләнештәрҙе киңәйтеүгә ҙур әһәмиәт бирәбеҙ. Перспективалы йүнәлештәребеҙ Булат Жумабәк улы менән ҡул ҡуйған хеҙмәттәшлек тураһында килешеүҙә сағылыш тапты. Был килешеү оҙаҡ йылдар эшләр тип ышанам.
Төбәк башлығы билдәләүенсә, Башҡортостандың Ҡаҙағстан менән тауар әйләнеше уҙған йыл йомғаҡтары буйынса 392 миллион доллар тәшкил иткән, шуның 360 миллион доллары – экспорт тауарҙары. Өҫтәүенә Башҡортостандың БДБ илдәре менән тауар әйләнешенең 40 проценты Ҡаҙағстанға тура килә.
Республика етәксеһе фекеренсә, нефть эшкәртеү һәм нефть химияһы, ауыл хужалығы, шулай уҡ мәғариф һәм мәҙәниәт төбәк-ара хеҙмәттәшлектең төп йүнәлештәре булып тора. Рөстәм Хәмитов алдағы йылдарҙа Башҡортостанда уҙғарыу күҙалланған ҙур халыҡ-ара саралар хаҡында һөйләне һәм Павлодар делегацияларын уларҙа ҡатнашырға саҡырҙы.
– Һеҙҙең менән эшләү өсөн мөмкинлектәр бик күп. Беҙ сауҙа-әсәнәғәт палаталары буйынса эште әүҙемләштерергә тәҡдим итәбеҙ. Дөйөм алғанда, бизнес, власть структураларын уҙып китеп, үҙ-ара эш итеүҙе, тейешле эште яйға һалыу һәм тиҙ арала һөҙөмтә алыу мөмкинлегенә эйә, – тип билдәләне Башҡортостан Башлығы. – Был сәфәр делегацияғыҙ өсөн ҡыҙыҡлы булыуын күрһәтте. Хеҙмәттәшлек офоҡтарын киңәйтеү өсөн тиҙҙән Павлодар өлкәһенә барырбыҙ тип өмөтләнәбеҙ.
Булат Бакауов делегацияның хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйғандан һуң Башҡортостанға өсөнсө тапҡыр килеүен хәбәр итте. Аҡым ике төбәк тә һөҙөмтәле эш итә алған төп өлкәләрҙе һанап үтте, айырыуса нефть эшкәртеүҙе һәм нефть химияһын билдәләне.
– Шуны әйтеп үтергә кәрәк: ғәмәлдәге хеҙмәттәшлек тағы ла ике йүнәлеш буйынса киңәйә ала: был һыу төбөндәге нефть шламын эшкәртеү технологияһын һәм завод схемаһына гудронды бөтөрөү ҡулайламаһын индереү, – тине Булат Бакауов. – Ошо мәсьәләләр буйынса һөйләшеүҙәр бара. Һеҙҙең ярҙамығыҙ менән әлеге проекттарҙы тормошҡа ашырырбыҙ тип ышанабыҙ.
– Һуңғы ваҡытта мин кооперация темаһына ҙур иғтибар бүләм. Беҙгә лә «Башҡортостан Республикаһы – Павлодар өлкәһе» кооперативын ойошторорға, өҫтөнлөктәребеҙҙе файҙаланып, бер-беребеҙгә ярҙам итергә, үҫешергә һәм алға барырға кәрәк, – тине Рөстәм Хәмитов осрашыу аҙағында. – Өҙлөкһөҙ эшләһәк, ҡыҙыҡлы үҫеш варианттарын табырбыҙ, әлбиттә. Улар бар, улар күренә, эшләргә генә кәрәк.
http://www.bashinform.ru/news/1162330-rustem-khamitov-vstretilsya-s-delegatsiey-pavlodarskoy-oblasti-kazakhstana/


text:
- Подробности
- Просмотров: 235
ТРОМБОФЛЕБИТ, тамыр киңлегендә тромб барлыҡҡа килтереп, ҡан тамырҙары көбө шешеүе. Өҫкө (тире аҫты) һәм тәрән (флеботромбоз) веналар; бала тапҡандан һуңғы, операциянан һуңғы, ҡан тамырҙарының варикоз киңәйеүе ваҡытындағы; үҫә барған (эрерәк ҡан тамырҙарына таралғанда) һәм септик (тромб тарҡалғанда уның ҡалдыҡтарының дөйөм ҡан юлына үтеп инеүе); ҡабатланып торған һәм күсеп йөрөгән; киҫкен һәм хроник Т. айырыла. Башлыса аяҡ һәм кесе янбаштың ҡан тамырҙары зарарлана. Төп симптомдары: ҡан тамырҙарында ауырттырып ҡаты төйөрҙәр барлыҡҡа килеү, тамыр өлкәһендә тире ҡыҙарыу, аяҡтар шешенеү. Үҫеү сәбәптәре: аҫҡы ослоҡта хроник ҡан тамырҙары етешмәүсәнлеге, ҡан тамырҙар көбө зарарланыу, ҡан ағышы әкренәйеү, ҡандың ойоуы, ҡуйылығы артыу һ.б. Үҫешенә оҙайлы түшәк режимы, шеш, йөклөлөк һ.б. булышлыҡ итә. Ихтимал булған өҙлөгөүҙәр: үпкә артериялары тромбоэмболияһы, сепсис, трофик сей яралар һ.б. Диагностика өсөн клиник һәм инструменталь (ультратауыш һ.б.) тикшереү мәғлүмәттәре ҡулланыла. Дауалау медикаментоз (антикоагулянт, антиагрегант, шешеүгә ҡаршы, флеботоник препараттар), хирургик. Иҫкәртеү: ауырыуҙың үҫеш сәбәптәрен ваҡытында бөтөрөү, йөклөлөк ваҡытында компрессион трикотаж ҡулланыу һ.б. 2000—04 йй. Башҡортостанда Т. м‑н ауырыусанлыҡ уртаса 10 мең кешегә 5,7 кеше тура килә. 20 б. 80‑се йй. алып БДМИ‑ла (ҡара: Медицина университеты) Н.Ғ.Ғатауллин һәм В.В.Плечев етәкс. аҫҡы ослоҡ ҡан тамырҙары Т. булған ауырыуҙарҙың паравазаль күҙәнәкле туҡымаһы тикшерелә, варикоз ауырыуын һәм үҫә барған Т. хирургик дауалау күрһәткестәре һәм кире күрһәткестәре критерийҙары камиллаштырыла (А.И.Шестаков, Р.К.Әғзәмов).
В.В.Плечев
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы
Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы — РСФСР составында башҡорт халҡының автономлы республикаһы.
1919 йылдың 20 мартында Ырымбур губернаһының төньяҡ өйәҙҙәре (кантондары) биләмәләрендә ойошторолған. Территорияһында ҡалалар булмағанлыҡтан, тәүге ваҡытта күрше Өфө губернаһында урынлашҡан Стәрлетамаҡ ҡалаһынан идара ителгән.
1925 йылдың 27 мартында БАССР-ҙың беренсе Конституцияһы ҡабул ителә. Был конституция Башҡортостандың кантондарға бүленешен билдәләгән; уның буйынса Башҡорт АССР-ы Арғаяш, Бәләбәй, Бөрө, Йылайыр, Мәсәғүт, Стәрлетамаҡ, Тамъян-Ҡатай һәм Өфө кантондарынан торған. Граждандар йыйылыштарҙа, судта, идаралыҡта һәм ижтимағи тормошта үҙ телендә һөйләшеү һәм яҙыу хоҡуғын алған. Бер үк ваҡытта республикала йәшәгән аҙ һанлы милләттәргә лә мәктәптә үҙ телдәрендә уҡытыу хоҡуғы тәьмин ителгән. Рәсми телдәр булып башҡорт һәм урыҫ телдәре танылған[2].
1990 йылдың 11 октябрендә «Башҡорт АССР-ы суверенитеты тураһында» декларация ҡабул ителә.
1992 йылдың 25 февралендә Башҡорт АССР-ы үҙ атамаһын Башҡортостан Республикаһы тип үҙгәртә[3].
1992 йылдың 31 мартында Рәсәйҙең башҡа республикалары менән бергә Башҡортостан исеменән дә яңы федератив килешеүгә ҡул ҡуйыла.
Рәсәйҙең Юғары Советы таратылып, Рәсәй Федерацияһының яңы Конституцияһы ҡабул ителгәс, 1993 йылдың 24 декабрендә республиканың да яңыртылған Төп Законы ғәмәлгә инә.
Башҡорт АССР-ы РСФСР составында беренсе авономиялы совет республикаһы булған[4].
Йөкмәткеһе
- 1 Төҙөлөүе
- 2 Ижтимағи-иҡтисади үҫеше
- 3 1920—1938 йылдарҙа республика етәкселәре
- 4 Бөйөк Ватан һуғышы осоро
- 5 Административ-территориаль бүленеше
- 6 Дәүләт наградалары
- 7 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 8 Иҫкәрмәләр
- 9 Сығанаҡтар
- 10 Әҙәбиәт
- 11 Һылтанмалар
Төҙөлөүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бәләкәй Башҡортостандың ойошторолоуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1917 йылдың Февраль революцияһынан һуң башҡорттар торған төбәктәрҙә милли-территориаль автономия ҡороу өсөн милли хәрәкәт башлана. 1917 йылдың июль-август айҙарында Ырымбурҙа I һәм II Бөтә Башҡорт Ҡоролтайы уҙа; был йыйындарҙа башҡорт халҡының вәкилдәре федератив Рәсәй составында «милли-территориаль рәүештә демократик республика» төҙөргә зарур, тип ҡарар ҡабул итә.
I Бөтә Башҡорт ҡоролтайы Башҡорт Үҙәк Шураһын һайлай (II Ҡоролтай уны ҡабат һайлай). Үҙәк Шура Ырымбурҙа йыйыла һәм 1918-се йылдың ғинуарында үтәсәк Рәсәйҙең Ойоштороу Йыйынына (Учредительное собрание) әҙерләнә башлай. Әммә пландарҙы Октябрь революцияһы боҙа.
1917 йылдың 16 ноябрендә Башҡорт Үҙәк Шураһы Ырымбур, Пермь, Һамар, Өфө губернаһының өлөштәрен Рәсәй республикаһының автономлы өлөшө — Башҡортостан территориаль-милли автономияһы тип иғлан итә.
Был ҡарар 1917 йылдың 8-20 декабрендә Ырымбурҙа үткән III Бөтә Башҡорт Ҡоролтайында раҫлана. «Бәләкәй Башҡортостан» төшөнсәһе 1918 йылдың ғинуарында индерелә — был ваҡытта «Бәләкәй Башҡортостан автономияһы тураһында ҡанундар» тигән проект әҙерләнә.
Бәләкәй Башҡортостанға түбәндәге төбәктәр индерелә:
Пермь губернаһынан: Красноуфимск өйәҙенең көньяҡ өлөшө; Осинск өйәҙенең көньяҡ өлөшө; Екатеринбург өйәҙенең көньяҡ-көнсығыш өлөшө; Шадринск өйәҙенең көньяҡ-көнбайыш өлөшө;
Ырымбур губернаһынан: Силәбе өйәҙенең көньяҡ-көнбайыш өлөшө; Троицк өйәҙенең көнбайыш өлөшө; Үрге Урал (Верхнеуральск) өйәҙе, Орск өйәҙенең төньяҡ-көнбайыш өлөшө; Ырымбур өйәҙенең төньяҡ өлөшө;
Өфө губернаһынан: Бөрө өйәҙенең көньяҡ-көнбайыш өлөшө; Стәрлетамаҡ өйәҙенең төньяҡ-көнсығыш өлөшө;
Һамар губернаһынан: Боғорослан өйәҙенең көнсығыш өлөшө.
Бәләкәй Башҡортостанға ингән дөйөм ер майҙаны — 78 439 км² самаһы, халҡы — 1 219 900 кеше.
Шул уҡ ваҡытта татар милли хәрәкәте лидерҙары Урал-Иҙел Штаты төҙөү буйынса эш алып бара.
1919 йылдың 20 мартында «Үҙәк Совет власының Башҡорт хөкүмәте менән Автономлы Совет Башҡортостаны тураһында килешеү» төҙөлә. Был килешеү матбуғатта 1919 йылдың 23 мартында баҫылып сыға, был көн республиканың барлыҡҡа килгән көнө тип рәсми рәүештә таныла.
Килешеү буйынса Автономлы Башҡорт Совет Республикаһы (АБСР) барлыҡҡа килә. «Бәләкәй Башҡортостан» тигән төшөнсә бынан һуң да АБСР-ға ҡарата ҡулланыла.
Республиканың составына Ырымбур губернаһынан Ырымбур өйәҙенең 17 улусы, Орск өйәҙенең 28 улусы, Үрге Урал өйәҙенең 12 улусы, Троицк өйәҙенең 6 улусы, Силәбе өйәҙенең 9 улусы, Быҙаулыҡ өйәҙенең 1 улусы. Пермь губернаһынан Шадринск өйәҙенең 8 улусы, Екатеринбург өйәҙенең 4 улусы, Красноуфимск өйәҙенең 6 улусы һәм 5 айырым ауылы. Өфө губернаһынан Златоуст өйәҙенең 14 улусы, Өфө өйәҙенең 4 улусы һәм тағы 2 улусынан айырым башҡорт ауылдары, Стәрлетамаҡ өйәҙенең 29 улусы индерелә.
Бынан алда Бәләкәй Башҡортостанға индерелгән Затоуст өйәҙенең 7 волосы һәм Златоуст ҡалаһы, Өфө өйәҙенең 6 улусы, Троицк өйәҙенең 4 улусы, Стәрлетамаҡ өйәҙенең 10 улусы АБСР составына халыҡтан һорашып сыҡҡас ҡына индерелә ала.
13 кантондан торған яңы административ-территориаль бүленеш ҡабул ителә. Был кантондар исемләп: Етәр, Ҡыпсаҡ, Үҫәргән, Бөрйән-Түңгәүер, Тамъян-Ҡатай, Арғаяш, Ялан, Кущин, Дыуан, Көҙәй, Табын, Юрматы, Тоҡ-Суран.
Үрҙәге «Килешеү» буйынса, Автономлы Башҡорт Совет Республикаһының баш ҡалаһын Советтар съезы (йыйын) билдәләргә тейеш була; бығаса ваҡытлыса рәсми баш ҡала тип Бөрйән улусының Орск өйәҙенең Темәс ауылы билдәләнә (хәҙерге Баймаҡ районында урынлашҡан).
Совет власынан килешеүгә Совнарком рәйесе В. И. Ленин, Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты рәйесе вазифаһын башкарыусы М. Ф. Владимирский, милләттәр эштәре буйынса халыҡ комиссары И. В. Сталин, ВЦИК секретары А. Енукидзе ҡул ҡуя. Башҡорт Хөкүмәте яғынан Башҡорт Хөкүмәте рәйесе М. А. Ҡулаев, Башҡорт шураһы (советы) ағзаһы М. Д. Халиҡов, Башҡорт ғәскәрҙәре адъютанты Ә. И. Бикбауов ҡул ҡуя.
Был килешеүгә ҡул ҡуйыу ҡатмарлы шарттарҙа башҡарыла. Граждандар һуғышы киң ҡолас ала, башҡорт ерҙәре берсә аҡтар, берсә ҡыҙылдар ҡулына күсә. Был документ — ике яҡ араһында барған оҙайлы, ауыр һәм әүҙем һөйләшеүҙәр нәтижәһе. Башҡортостандың сәйәси-хоҡуҡи статусы юридик яҡтан нығытыла. Ғәмәлдә Рәсәй составында, сағыштырмаса үҙаллы иҡтисадҡа һәм айырым ғәскәргә эйә булған башҡорт республикаһы барлыҡҡа килә.
Башҡорт Автономияһы төҙөлөү үҙ-ара килешеү һәм тик шарттар нигеҙендә барлыҡҡа килә. Башҡа милли берәмектәргә автономия хоҡуғы «юғарынан» йәғни Совет власы декреты менән бирелә.
Шулай итеп, Башҡортостан Рәсәйҙәге тәүге милли-территориаль республика булып ойошторола.
Колчак ғәскәре һөжүм итеп килгәс, республиканың идаралығы (Башревком) Саранск ҡалаһына күсерелә; унда ул 1919-сы йылдың апреленән авгусына тиклем булып, августың 20-һендә Стәрлетамаҡҡа ҡайта. Стәрлетамаҡ Өфө губернаһында ҡалһа ла, Бәләкәй Башҡортостандың баш ҡалаһына әүерелә. 1920-сы йылдың 20 авгусында Стәрлетамаҡ ҡалаһы, ноябрь айында Стәрлетамаҡ өйәҙенең 16 улусы шулай уҡ республикаға тапшырыла.
Оло Башҡортостандың барлыҡҡа килеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1922 йылдың 14 июнендә «Автономиялы Башҡорт Социалистик Совет Республикаһының сиктәрен киңәйтеү тураһында» тип аталған ВЦИК декреты менән Өфө губернаһы бөтөрөлә.
Уның Өфө, Бөрө, Бәләбәй, Златоуст өйәҙҙәре Автономиялы Башҡорт Совет Социалистик Республикаһына ҡушыла. Республика составына шулай уҡ |Силәбе губернаһының Мейәс өйәҙе Турғаяҡ, Сыростан, Мейәс улустары һәм Мейәс ҡалаһы индерелә. Бәләкәй Башҡортостандан Силәбе губернаһына Ялан кантоны тапшырыла. Өфө губернаһының Минзәлә өйәҙе 1920 йылда барлыҡҡа килгән яңы Автономиялы Татар Социалистик Совет Республикаһына тапшырыла.
Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһының рәсми баш ҡалаһы — Өфө.
Юридик яҡтан Өфө губернаһы административ берәмек булараҡ бөтөрөлә, уның ерҙәре Башҡорт Республикаһына күсә. Өфө губернаһының етәкселәре күпселектә Оло Башҡортостандың идаралығына күсә.
ВКП(б)-ның һәм КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретарҙары:
- Йомағолов Харис Йомағол улы (1919, ноябрь — 1919, декабрь)
- Каспранский Ахметҡамал Әхмәтнур улы (1920, март — 1920, май)
- Викман Пётр Михайлович (1920, июль — 1921, май)
- Бейешев Әхмәт Әлмөхәмәт улы (июнь — ноябрь 1921)
- Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы (ноябрь 1921 — март 1922)
- Жеканов Андрей Ильич (апрель — сентябрь 1922)
- Нимвицкий Борис Николаевич (1922—1923)
- Восканов Рубен Айрапетович (1923—1924)
- Разумов Михаил Осипович (1924—1926)
- Юревич Эдуард Иванович (1926 — февраль 1930)
- Быкин Яков Борисович (1930 — октябрь 1937)
- Заликин Александр Тарасович (октябрь 1937 — ғинуар 1939)
- Растёгин Григорий Сергеевич (ғинуар — ноябрь 1939)
- Аношин Иван Семёнович (ноябрь 1939 — ғинуар 1942)
- Задионченко Семён Борисович (ғинуар 1942 — ғинуар 1943)
- Игнатьев Семён Денисович (ғинуар 1943—1946)
- Ваһапов Сабир Әхмәтйән улы (1946 — декабрь 1953)
- Игнатьев Семён Денисович (декабрь 1953 — июнь 1957)
- Нуриев Зыя Нурый улы (июнь 1957 — июль 1969)
- Шакиров Миҙхәт Закир улы (июль 1969 — июнь 1987)
- Хәбибуллин Равмер Хәсән улы (июнь 1987 — февраль 1990)
- Горбунов Игорь Алексеевич (февраль / апрель 1990 — август 1991)
Ижтимағи-иҡтисади үҫеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Совет власы осоронда Башҡортостан ҙур үҫеш кисерә, уның сәнәғәт секторына нигеҙ һалына. республиканың күпселек ҡалалары тап ошо осорҙа төҙөлә.
1920 йылдарҙың аҙағында уҡ Башҡортостанда, Татарстанда һәм күрше төбәктәрҙә нефть ятҡылыҡтары табыла (Иҙел-Урал нефть һәм газ төбәге мәҡәләһен ҡара). 1932-се йылдың майында Ишембай янында беренсе скважиналарҙан нефть сығарыла башлай.
1930 йылдарҙа Совет хөкүмәте ошо төбәктә ҙур нефть сығарыу һәм эшкәртеү базаһын ойоштороу маҡсатын ҡуя. Киләсәктә был нефть эшкәртеү һәм нефтехимия тармаҡтарын төҙөүҙә булышлыҡ итә. Иҙел-Урал төбәге «Икенсе Баҡы» тип атала башлай.
Башҡортостандың Урал аръяғында (Белоретта, Учалыла, Сибайҙа) тау сәнәғәте районы булдырыла. Өфө, Стәрлетамаҡ ҡалалары мөһим сәнәғәт үҙәктәренә әүерелә.
1920—1938 йылдарҙа республика етәкселәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡарағыҙ: БАССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитеты
Мортазин Муса Лот улы (1920—1921)
Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы (1921—1922)
Ҡушаев Хәфиз Ҡушай улы (1922—1929)
- Shaficov.jpg
Шафиҡов Таймаҫ Шафиҡ улы (1929—1931)
- Tagirov1.jpeg
Таһиров Авзал Мөхөтдин улы (1931—1937)
- Ribragimov.jpg
Ибраһимов Рәхим Кирәй улы (1937—1938)
Бөйөк Ватан һуғышы осоро[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда Башҡортостанға Рәсәйҙең үҙәгенән һәм көньяғынан йөҙҙән ашыу предприятиелар, тиҫтәләрсә госпиталдәр, ҡайһы бер үҙәк хөкүмәт органдары эвакуациялана; 278 мең ҡасаҡ күсеп килә, шуларҙың 104 меңе — Өфөгә.
Һуғыш ваҡытында бик күп хәрби частар, шул иҫәптән Башҡорт атлы дивизияһы әҙерләнә. «Полководец Суворов», «Александр Невский», «Салават Юлаев» һәм «Уфимец» бронепоездарын эшләп, фронтҡа ебәрәләр[5].
Башҡортостанда табылған нефть ятҡылыҡтары һуғышта еңеү өсөн ифрат ныҡ булышлыҡ итә.
Административ-территориаль бүленеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1930 йылғаса Башҡортостанда улус-кантон бүленеше була. Мәҫәлән, 1926 йылда Башҡорт АССР-ында 8 кантон була, атап үткәндә Арғаяш, Бәләбәй, Бөрө, Йылайыр, Мәсәғүт, Стәрлетамаҡ, Тамъян-Ҡатай һәм Өфө кантоны. Былар 117 улусҡа һәм 1 852 ауыл советына бүленә. 1930 йылдың 20 авгусында райондарға бүленеш индерелә. 1952 йылдың майында Башҡорт АССР-ы Өфө һәм Стәрлетамаҡ өлкәһенә бүленә. Киләһе йылдың апрелендә был ҡарар юҡҡа сығарыла, Башҡорт АССР-ы берҙәм төбәк булараҡ 54 районға бүленә.
Дәүләт наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Башҡортостан Республикаһы
- Өфө губернаһы
- Ырымбур губернаһы
- Арғаяш Милли Округы
- Оло Башҡортостан
- Тарихи Башҡортостан
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ С.Ф.Ҡасимов Тәржемәсе М.Х.Хужин Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- ↑ Башинформ: 85 йыл элек БАССР-ҙың беренсе Конституцияһы ҡабул ителгән (рус.)
- ↑ Закон Башкирской ССР от 25 февраля 1992 года № ВС-10/12 «Об изменении наименования государства Башкирская Советская Социалистическая Республика»
- ↑ БСЭ т.4 1950 год стр 347
- ↑ История создания и развития военного комиссариата Республики Башкортостан
Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- История административно-территориального деления Республики Башкортостан (1708—2001). Сборник документов и материалов. — Уфа: Китап, 2003. — 536 с.
- Гатауллин Р. Ш. Динамика административно-территориального подчинения исторического Башкортостана. //Материалы IV Всероссийской научно-практической конференции Организация территории: Статика, динамика, управление. / БГПУ им. Акмуллы, Башкортостанстат. — Уфа: Башкортостанстат, 2007. — 288 с.
- Уральская историческая энциклопедия. Под ред. В. В. Алексеева. Екатеринбург, Уральское отделение РАН, 1999
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Очерки по истории Башкирской АССР / Под ред.: А. П. Смирнова, Н. В. Устюгова, А. И. Харисова, Г. Ф. Шафикова, Р. Г. Кузеева; Академия наук СССР, Башкирский филиал. Институт истории, языка и литературы — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1956. — Т. I, часть первая. — 304 б. — 10 000 экз. (в пер.)
- История административно-территориального деления Республики Башкортостан (1708—2001): Сборник документов и материалов. — Уфа: Китап, 2003. — 536 с.
- Гатауллин Р. Ш. Динамика административно-территориального подчинения исторического Башкортостана // Материалы IV Всероссийской научно-практической конференции «Организация территории: Статика, динамика, управление» / БГПУ им. Акмуллы, Башкортостанстат. — Уфа: Башкортостанстат, 2007. — 288 с.
- Уральская историческая энциклопедия / Под ред. В. В. Алексеева. — Екатеринбург: Уральское отделение РАН, 1999.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Образование Большой Башкирии
- «Мятеж». Крестьянские восстания в Уфимской губернии 1918-1920 гг. и образование "Большой Башкирии" на YouTube
- Муллаян Давлетшинович Халиков — государственный и политический деятель
- Муллаян Давлетшинович Халиков — Личность в башкирской истории
- Историческая среда: «Преемник Валидова»
- Всемирный исторический проект (whp057.narod.ru)
- Рождение Башкирской Республики. В 9-ти частях — Видео на YouTube
- Награды — История Башкирского народа (стр. 48)


text:
Ата-бабам ҡалдырған рухи мираҫ
Йәмәғәт эшмәкәре, юридик фәндәр кандидаты Рәмилә Йомағужина
Белемле балалар – илебеҙ киләсәге.
Мәғариф өлкәһенең төп маҡсаттарының береһе – йәш быуынға сифатлы белем һәм тәрбиә биреү.
Танылған балерина, педагог Тамара Хоҙайбирҙинаның эшмәкәрлеге менән ҡыҙыҡһыныу һүнгәне юҡ. Уға арналған китаптар нәшер ителә
Студияла Тамара Шәһит ҡыҙы тураһында китап яҙған ике автор - Гөлназ Галинә һәм Рәзилә Ырыҫҡужина.
"Беренсе республика "фильмының сценарий авторы филология фәндәре кандидаты Гөлсәсәк Саламатова.
Әмир Гәрәев әҫәрҙәре аша - башҡорт әҙәбиәтенә
Педагог, тәржемәсе Фәниә Хәмитова.
Бәхетемде сәнғәттә таптым
Заһир Исмәғилов исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты профессоры,Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Фирҙүс Шәрифуллин.
- « БЕРЕНСЕ БИТ
- ‹ АЛДАҒЫ БИТ
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- …
- КИЛӘҺЕ БИТ ›
- ҺУҢҒЫ БИТ »


text:
- Подробности
- Просмотров: 456
АГРОСӘНӘҒӘТ КОМПЛЕКСЫ, а.х. продукцияһын етештереү, ташыу, эшкәртеү, һаҡлау һәм һатыуҙы тәьмин итеүсе үҙ-ара бәйле һәм үҙ-ара бойондороҡло халыҡ хужалығы тармаҡтары йыйылмаһы.
АПК‑ның төп өлкәләре:
1) а.х. етештереү саралары (а.х. машиналары эшләү, эшкәртеү һ.б. тармаҡтар өсөн машиналар эшләү), минераль ашламалар һәм үҫемлектәрҙе химик һаҡлау саралары м‑н тәьмин итеүсе сәнәғәт тармаҡтары. БР‑ҙа был өлкәлә “Автокомплект”, Белорет рессорҙар һәм пружиналар заводы, “Газпром нефтехим Салават”, Стәрлетамаҡ машиналар эшләү заводы һ.б. пр‑тиелар эшләй;
2) иҡтисадтың аграр секторы — бөтә төр милек һәм хужалыҡ итеү формалы а.х. пр‑тиелары, ш. иҫ. сәнәғәт, төҙөлөш һ.б. пр‑тие, ойошма, совхоз-техникумдарҙың агроцехтары һәм шәхси ярҙамсы хужалыҡтары. Ошо уҡ өлкәгә урман (аҙыҡ-түлек табыу өлөшөндә) һәм балыҡ (“Башкиррыбхоз”) хужалыҡтары, аш тоҙон төргәкләү пр‑тиелары инә; 3) а.х. продукцияһын ҡулланыусыларға еткереү м‑н шөғөлләнеүсе тармаҡтар (а.х. сеймалы әҙерләү, ташыу, һаҡлау, эшкәртеү, һатыу).
Бынан тыш түбәндәге өлкәләр айырыла:
1) тура характерлы һәм АПК‑ның һәр бер айырым өлкәһенең инфраструктуралары, ш. уҡ идара итеү органдары. БР‑ҙа был өлкәгә Дәүләт орлоҡсолоҡ инспекцияһының контроль-орлоҡсолоҡ лаб., агрохимия (“Башплодородие”), ветеринария (“Башзооветснаб”) һәм а.х. ремонт-техник хеҙмәт күрһәтеү, тоҡомсолоҡ эше (“Башҡортостан”), мелиорация (“Башводмелиорация”) б‑са пр‑тиелар, “Госсорткомиссия” филиалы — БР б‑са Сорт һынау участкалары инспектураһы, “Башсортсемовощ” ДУП‑ы, МТС, РТП (“Башсельхозтехника”), проект ин‑ттары; БР А.х. министрлығы, БР Урман хужалығы министрлығы һ.б. инә;
2) кадрҙар әҙерләү (Аграр университет, Башҡортостан агросәнәғәт комплексы кадрҙарын яңынан әҙерләүһәм уларҙың квалификацияһын күтәреү институты, а.х. техникумдары һәм колледждары, ПТУ) һәм АПК‑ны фәнни яҡтан тәьмин итеү (Ауыл хужалығы институты, Биология институты, Рәсәй а.х. фәндәре акад. Өфө АПК үҙәге, Башҡ‑н ғилми-производство ветеринария лаб.) учреждениелары һәм ойошмалары.
Респ. иҡт. аграр секторында тулайым төбәк продуктының ундан бер өлөшө етештерелә. А.х. өлөшөнә респ. төп фондтарының 5,5%‑ы һәм иҡт. өлкәһендә эшләүселәрҙең 15,9%‑ы тура килә.
Әҙәб.: Обеспечение АПК материально-техническими ресурсами в условиях рыночной экономики. М., 1993; Арасланов Н.Г., Бикбулатов З.Г. Экономическая эффективность производства и хозяйственный риск в агросфере: вопросы теории, методология анализа и пути оптимизации. Уфа, 1996; Система ведения агропромышленного производства в Республике Башкортостан. Уфа, 1997.
Н.Ғ.Арыҫланов, Н.Р.Бәхтизин
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Йоһанн Кеплер
Йоганн Кеплер (нем. Johannes Kepler; 1571 йылдың 27 декабре — 1630 йылдың 15 ноябре) — немец математигы, астрономы һәм астрологы. XVII быуат фәнни революцияһының төп фигураһы, ул планеталар хәрәкәтенең закондарын асыусы булараҡ билдәле.
Николай Коперник хеҙмәттәренең йоғонтоһо атаҡлы немец ғалимы Иоганн Кеплерҙың ижади эшсәнлегендә лә һиҙелә. Ул Коперниктың астрономия өлкәһендәге ҡараштарын ҡабул итһә лә, бер ниҡәҙәр ваҡыт уларҙы мистик концепциялар менән һуғарарға тырыша. Ләкин Галилей хеҙмәттәре менән танышыу уға дөрөҫ юлды һайларға мөмкинлек бирә. Быға бигерәк тә Галилей менән туранан-тура хат яҙышыу ҙа ярҙам итә. Кеплер астрономия фәнен айырыуса мөһим фекерҙәр менән байыта. Тәбиғәт тураһындағы фәндәр өсөн уның айырыуса «Кеплер закондары» тигән асышы әһәмиәтле. Был хеҙмәтендә ул планеталарҙың Ҡояш тирәһендәге хәрәкәте тигеҙ түгеллеген дәлилләй. Планеталар хәрәкәтенең тиҙлеге уларҙың Ҡояшҡа ни дәрәжәлә яҡын йәки алыҫ булуына бәйле, йәғни планета Ҡояшка яҡынырак булһа, уның тиҙлеге лә ҙурыраҡ тигән һүҙ. Шуның өҫтөнә Кеплер планеталарҙың траекторияларын түңәрәк түгел, бәлки эллипслы шәкелдә икәнлеген иҫбатлай. Был фекерҙәр һуңыраҡ И. Ньютонға яңы фәнни асыштар яһауға этәргес була.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Кеплер, Иоганн // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Белонучкин В. Е. Кеплер, Ньютон и всё-всё-всё. М.: Наука, Серия Библиотечка «Квант», выпуск 78, 1990. 128 с.
- Белый Ю. А. Иоганн Кеплер — М.: Наука, 1971.
- * Гиззәтов К. Т., Философия: 2 китап. 1 -се китап: Ҡыҫкаса философия тарихы. Философиянең нигеҙ проблемалары: Юғары уҡыу йорто өсөн дәреслек. -Казан. Мәфариф. 2002.ISBN 5-7761-1122-6 (тат.)
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Berry A. A Short History of Astronomy — John Murray, 1898.
- 27 декабрҙә тыуғандар
- 1571 йылда тыуғандар
- 15 ноябрҙә вафат булғандар
- 1630 йылда вафат булғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Алфавит буйынса ғалимдар
- Германияла тыуғандар
- Германияла вафат булғандар
- Алфавит буйынса математиктар
- Германия математиктары
- XVI быуат математиктары
- XVII быуат математиктары
- Алфавит буйынса астрономдар
- Германия астрономдары
- XVI быуат астрономдары
- XVII быуат астрономдары
- Алфавит буйынса физиктар
- Германия физиктары


text:
Ҡара Яҡупҡа, Игәт туйына!«Рәхим итегеҙ, Мостай иленә!» – тип йыр-бейеү, икмәк-тоҙ, ҡымыҙ менән ҡаршыланы беҙҙе, Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙар йәмғиәте ағзаларын, ҡара яҡуптар. Яҡында ғына ятҡан милләттәштәребеҙҙең йәшәйеше менән бик һирәк ҡыҙыҡһынабыҙ, йышыраҡ алыҫҡараҡ күҙ...
Моң ҡуба йән йылыһынанШағирә, «Аҡбуҙат» журналының баш мөхәррире Тамара Искәндәриә-Юлдашева шиғырҙарынан, һәлмәк ижад йөгөнән донъяның әсеһен дә, сөсөһөн дә татыған ҡаһарман рухлы ил инәһе күҙ алдына баҫа. Тормошта ул – биш балалы ябай ғаиләлә донъяға килгән һөйөклө...
ИҒТИБАР!!! ЯҢЫ БӘЙГЕ!!!IV ХАЛЫҠ-АРА МӘХМҮТ ҠАШҒАРИ ХИКӘЙӘЛӘР БӘЙГЕҺЕ Евразия Яҙыусылар берлеге, БР Яҙыусылар союзы һәм «Башҡортостан ҡыҙы» журналы сираттағы бәйге иғлан итә! Илдәрҙә конкурста ҡатнашыу өсөн ебәрелгән хикәйәләрҙе һуңғы тапшырыу көнө: 15 август 2016 й....
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Тунис (ҡала)
Туни́с[1][2] (ғәр. تونس, франц. Tunis) — Тунис Республикаһының һәм Тунис провинцияһының баш ҡалаһы. Халҡы 1 200 000 кеше (2008), ҡала яны халҡы менән бергә — 3 980 500.
Йөкмәткеһе
Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡала Урта диңгеҙҙең Тунис ҡултығы ярында, Тунис күле аръяғында урынлашҡан. Радес һәм Хальк-эль-Уэд (Ла-Гулет) порттары менән канал һәм тимер юлы аша тоташҡан. Ҡала яр буйы тигеҙлеге һәм уны уратып торған түбәләр буйлап һуҙылған. Замансараҡ ҡаралтылар (колониаль һәм унан һуңғы замандағы) уртаһында иҫке ҡала — Әл-Мәҙинә урынлашҡан. Ҡала янындағы Карфаген (Картаж) да Тунисҡа инә. Туристар күпләп Боронғо Рим заманы ҡалаһы Карфаген емеректәрен ҡарарға, шулай уҡ Сиди-Бу-Саид, Эль-Марса, Ля-Гуллет ҡаласыҡтарына килә.
Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Туниста башлыса йәй, Урта диңгеҙҙәгесә, эҫе һәм ҡоро, ә ҡыш — йылы һәм ямғырлы тора.
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡала тураһында б. э. т. 814 йылда тәүгә телгә алына, ә һаҡланып ҡалған ҡаралтыларҙың иң иҫкеһе XIII—XV быуаттарға ҡарай[3].
2011 йылдағы ғәрәп яҙында ҡалала комендант сәғәте индерелә[4].
Иҡтисади торошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡала илдең иҡтисади үҙәге булып һанала. Ҡалала һәм ҡала янында химия, төҙөлөш, текстиль һәм аҙыҡ-түлек етештереү промышленносе үҫешкән.
Транспорты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡаланы Тунис-Карфаген халыҡ-ара аэропорты хеҙмәтләндерә. Баш ҡала илдең башҡа ҡалалары менән Тунис тимер юлы һәм автотрасса аша тоташҡан. Ҡалала диңгеҙ порты, тимер юлы вокзалы, бер нисә автовокзал бар. Ҡала араһында йөрөгән ҡыҙыл-буйлы маршрут таксиҙары (луаждар) өсөн вокзалдар ҙа бар.
1985 йылдан заманса тиҙ йөрөшлө Тунис трамвайы ла йөрөй. Француз телендә ҡаланың трамвай селтәре «Métro» тип атала. Трамвайҙарҙан тыш ҡала һәм ҡала яны маршруты буйынса ҡала яны поездары бар. Шулай уҡ ҡала буйлап автобустар, күк-буйлы маршрут таксиҙары (луаждар) йөрөп тора.
Билдәле шәхестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Антонио Корпора (1909—2004) — италиялы рәссам.
Туғандаш ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тунис һәм түбәндәге ҡалалар араһында туғандашлыҡ булдырылған[5]:
- Амман, Иордания
- Джидда, Сауд Ғәрәбстаны
- Доха, Катар
- Кёльн, Германия
- Әл-Күвәйт, Күвәйт
- Лиссабон, Португалия
- Марсель, Франция
- Маскат, Оман
- Монреаль, Канада
- Мәскәү, Рәсәй
- Париж, Франция
- Прага, Чехия
- Рабат, Марокко
- Рим, Италия
- Истанбул, Төркиә
- Рио-де-Жанейро, Бразилия
- Сантьяго, Чили
- Стокгольм, Швеция
- Ташкент, Үзбәкстан
- Триполи, Ливия
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 Ҡалып:Книга:Русские названия жителей: Словарь-справочник
- ↑ Проверка слова: Тунис. Грамота.ру. — ударение. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 май 2013. 27 май 2013 тикшерелгән.
- ↑ Тунис (город) / Энциклопедия туризма Кирилла и Мефодия. 2008.
- ↑ В столице Туниса введен комендантский час
- ↑ Coopération internationale (фр.). commune-tunis.gov.tn. — Coopération et jumelage. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 февраль 2014. 22 февраль 2014 тикшерелгән.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Густерин П. В. Города Арабского Востока — М.: Восток—Запад, 2007. — 352 б. — (Энциклопедический справочник). — 2000 экз. — ISBN 978-5-478-00729-4.


text:
Ҡорбан ғәйете менән0
Ҡорбан ғәйете менән ҡотлау һәм ғәйет вәғәзе
Бисмил-ләһир-рахмәнир-рахим!
Ҡөрьәндә әйтелә: ”Һәр өммәт өсөн Беҙ шәриғәт хөкөмдәре — ҡанун-ҡағиҙә — төҙөп бирҙек, һәр халыҡ үҙ динен тотор. Башҡа диндәге халыҡтар (хәтергә һалып ҡуяйыҡ: беҙҙәге һымаҡ ”Мин — мосолманмын” тип йөрөгәндәр генә түгел) башҡа диндәге халыҡтар ҙа ислам дине хаҡында һинең менән тартҡылашмаһын.
Кешеләрҙе Аллаһ диненә — исламға, иманға, ғибәҙәткә саҡыр, һин үҙең, әлбиттә, хаҡлыҡҡа алып бара торған тура юлдаһың”., — тиелә.
”Хаж”сүрәһе, 67 — нсе аят.
Мосолман — Аллаһ бәндәһе. Уның ниәтендә — изгелек, ғәмәлендә — игелек, күңелендә нур, иман нуры, тип өйрәтә дин. Диндең был хөкөмдәрен ғәмәле менән ҡеүәтләп, хаж сәфәрендә йөрөгән ҡәрҙәштәребеҙ исламдың изге урындарында ғибәҙәттә тора, хажға барыр мөмкинлеге булмағандар ғәйет көнөн мәсет юлында, мәсеттә ҡаршы ала. Мәсеттәр улар — ҡиблабыҙ булған Кәғбәтулланың бер өлөшө. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Ҡорбан ғәйетенең хөтбәһе0
Ҡорбан ғәйетенең беренсе хөтбәһе
Аллааһу әкбәр, Аллааһу әкбәр, Аллааһу әкбәр. Ләә иләәһә иләллаһу үә Аллааһу әкбәру, Аллааһу әкбәр. Үә лилләһил хәмде (3 мәртәбә).
Субехәәнә мәййәкъбәлү мин ғибәәдиһил мухлисыйнә әғмәлә. Әлләҙинә йәбеҙулүүнә фии сәбиилилләһү нифүүсә-әү үә әмүәэлә. Фәйүғтыйһимүллаһү ғәлә ҡадери тәҡүәэһум нәүә әлә.
Аллааһу әкбәрү. Аллааһу әкбәр. Ләә иләәһә илләллаһү үә Аллаһу әкбәру, Аллааһу әкбәр. Үә лилләһил хәмде (3 мәртәбә).
Субехәәнә мән әфтәрада хәджджә бәйтил хәрами ғәлә ғибәдиһи фәшәддүү иләйһи рихәлә. Үә тәракүү фии ридааһүл әзүәджә үәм үәлә. Үә әтәүһү шүғсә-әү үә ғубера-ә әййәрджүүнә минһү джәллә джәләләһүл ғата-и үәл уисалә. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Ҡорбан доғаһы бармы?0
Ҡорбан боғаҙлағанда уҡый торған доға бармы?
Мал салғанда Аллаһының исеме менән, уны ҙурлап, ҡорбан ниәте менән: «Бисмилләһи, Аллаһу Әкбәр!» – тип ҡорбан салырға ҡушылған. Ҡорбан салған ваҡыттағы доғаларға килгәндә улар төрлө ерҙә төрлөсә. Хәҙистәрҙә был доғалар тураһында хәбәр юҡ тиерлек. Шуға ла «Бисмилләһи, Аллаһу Әкбәр! » — тип салып ебәргәндән һуң ниәтләгән кешегә: Йә Аллам ошо ҡорбанымды ҡабул ит тип, үҙ телебеҙҙә әйтһәктә дөрөҫ булыр. Салғандан һуң уҡылған ике рәҡәғәт намаҙ тураһында ла фекерҙәр төрлөсә. Был намаҙҙы ҡорбан ниәтләгән кеше уҡырға тейеш булып сыға, ә салған кеше түгел. Сөнки намаҙҙы һәр кем үҙе өсөн уҡый. Шулай уҡ был хаҡта хәҙистәрҙән мәғлүмәт юҡ. Әлбиттә, нәфел намаҙҙарҙың һауабы бар.
Аллаһ ризалығы өсөн тип ниәтләп ҡорбан салһаҡ беҙҙең өҫтөбөҙҙән бурыс төшә. Бар эш ниәттә. Ә салған һәм салғандан һуң уҡыла торған доғаларға, намаҙға, кем сала, кем салмай, сөннәтле ме?, ҡорбанды һыйпарғамы йәки эргәһендә булыу кәрәкме, итен ни эшләргә, эсәк-ҡарының ҡайҙа итергә, нисек итте өләшергә, мәжлес үткәреү – былар һәр кемдең шәхси эше һәм урындағы йолалар. Аңралыҡтан ҡорбанды мулла салырға тейеш тип, хатта райондың икенсе осона алып барырға маташалар. Мулла мәсеттә алып барған ғәйет байрамын ташлап, был бәндәгә ҡорбан салайым әле тип, китһенме? Бындайҙар берәү генә түгел бит әле — йөҙләгән. Имеш, мулла доға ҡылып, мал салып, намаҙ уҡыһа, ҡорбан ҡабул була. Урыҫтарҙын поптары һымаҡ мулла посредникме әллә? Аңлатып ҡат-ҡат әйтәбеҙ: һәр кем Аллаһ ризалығы өсөн ихлас күңелдән ниәтләнеп берәй кешенән, хатта ул намаҙ уҡымаһа ла, йә үҙе салһала ҡорбанды — беренсе тамсы ҡаны ергә етмәҫ борон ҡорбаның ҡабул! Бының өсөн мосолман булыуың етә. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Мәрхүмдәр һәм бәлиғ булмаған балалар өсөн ҡорбан1
Мәрхүмдәр һәм бәлиғ булмаған балалар өсөн ҡорбан
Ҡорбанға һыйыр һуйғанда 7 кеше араһына ике улымды һәм 6 йәшлек баламды ҡушырға яраймы? Сөнки бәлиғ булмаған баланы өлөшкә индерергә ярамай тиҙәр.
Ҡорбан өсөн бер һыйырҙы 7 кешегә — ғаиләһе өсөн атап сала икән (мәҫәлән, атай-әсәһе, үҙе, ҡатыны, балалары өсөн) бурыс үтәлә. Өлөшкә бәлиғ булмаған балаларҙы индерергә мөмкин, әгәр был эш бер ғәилә эсендә башҡарылһа.
Игеҙәктәргә ҡорбан салыу
Беҙҙең игеҙәк балаларыбыҙ бар, уларға ҡорбаны нисек салырға икән?
Бәлиғ булған йәшкә еткән һәр кешенең, әгәр ҙә ҡорбан салырлыҡ малы булһа, ҡорбан салыуы вәжиб. Ә инде яңы тыуған игеҙ балалар өсөн уларҙың ата-әсәһе бала тыуыу шатлығынан ҡорбан салырға теләһә, игеҙәктәр ир бала булһа — һәр береһенә икешәрҙе, ә ҡыҙ балалар икән — һәр береһенә берәр ҡорбан салырға тейеш. Шәриғәттә ир бала атаһы милкен бүлгәндә мираҫтың өстән ике өлөшөн тулыһынса, ә ҡыҙ бала өстән бер өлөшөнөң яртыһын алырға хоҡуҡлы булған кеүек, ҡорбан салғанда ла бер ир балаға ике ҡорбан, ә ҡыҙ балаға бер ҡорбан салыу ҡаралған. Бындай ҡорбан сөннөт ҡорбаны тип атала һәм уны үтәй алыу бик тә күркәм ғәмәл һанала. Әгәр ҙә дүрт ҡорбанлыҡ салырлыҡ мөмкинлегегеҙ булмаһа, игеҙәктәрҙең бер ҡарында ятыуҙарын, бер әсәнән тыуыуҙарын иҫтә тотоп, икеһенә ике генә ҡорбан салһағыҙ ҙа була. Аллаһы Тәғәлә Үҙе риза булып, ҡорбанығыҙҙың ҡабул ҡылһа ине. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
«Лил-ләһи» аяттары0
«Лил-ләһи» аяттары
لِّلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَإِن تُبْدُوا مَا فِي أَنفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُم بِهِ اللَّهُ فَيَغْفِرُ لِمَن يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَن يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ
لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِن نَّسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنتَ مَوْلَانَا فَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ
Башҡортса транскрипцияһы:
284. Лилләәһи мәә фи-ссәмәәүәәти үә мәә фил-ардыи үә иң түбдүү мәә фии әнфүсикүм әү түхъфүүһү йүхәәсибҡүм биһи-лләәһү фәйағфиру лимәй-йәшәә'ү үә йүғәҙҙибү мәй- йәшәә'ү үә-ллааһу ғәләә күлли шәй'иң ҡадиир. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Аятүль Көрси0
Аятүль Көрси аяты
اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ لَّهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مَن ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِندَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ
Башҡортса транскрипцияһы:
255. Аллааһу ләә иләәһә илләә һүүәл-хәйүл-ҡаййүүмү ләә тәьхуҙүһү синәтүү-үә ләә нәүмүл-ләһү мәә фи-ссәмәәүәәти үә мәә фил-ардыи мәң ҙәлләҙии йәшфәғү ғиңдә-һүү илләә би'иҙниһи йәғ-ләмү мәә бәйнә әйдииһим үә мәә хальфәһүм үә ләә йүхиитуунә би-шәй'им-мин ғилмиһии иллә бимәә шәә'ә үәсиғә курсиййүһү-ссәмәәүәәти үәл-арда үә ләә йә'үү-дүһү хифҙуһүмәә үә һүүәл-ғәлийүл-ғәҙыиим.
Аҫта МП плеерҙә Аятүль Ҡөрсине урыны менән туҡтап уҡый, улда дөрөҫ, өҫтә яҙылғаны бер ынғай туҡтамай уҡығанда ҡулланыла. Кире тыңлар өсөн крестика баҫығыҙ, йәки йәшел кнопкаға.
Башҡортса мәғәнәһе:
255. Алланан башҡа илаһ юҡ! Ул тере, мәнге йәшәй. Ул йоҡомһорауҙы ла, йоҡлауҙы ла белмәй. Күк менән Ерҙәге бөтә нәмә — Уныҡы. Кем Аллаһ ҡаршыһында яҡлаша ала? Уның Үҙ рөхсәтенән башҡа бер кем яҡлаша алмай. Хәҙерге кешеләрҙән әүәле ни булғанын да, уларҙан һуң ни булырын да Алла белә. Аллаһ белгәнде һис кем тотош белә алмаҫ, Ул теләгән хәтле генә белер. Уның тәхете Күкте лә, Ерҙе лә биләй. Шуларҙы һаҡлау Уға һис тә ауыр түгел. Ул олуғ һәм бөйөк!
Ҡөрьән Кәрим (Сәғүд Ғәрәбстанында нәшер ителгән Ҡөрьәндең фотокүсермәһе, ғәрәп тексының хәҙерге башҡорт яңғырашына ярашлы бирелгән транскрипцияһы, башҡортсаға тәржемә). – Өфө : Китап, 2018. – 1220 бит.
Мөжәүир хәҙрәт доғаһы, йәки теләк доғаһы, шулай уҡ хәжәт намаҙы доғаһы:https://nazir1965.com/do%D2%93alar/m%D3%A9zh%D3%99%D2%AFir-x%D3%99%D2%99r%D3%99t-do%D2%93a%D2%BBy.html#more-5662
Исми Әғҙам доғаһы: https://nazir1965.com/do%D2%93alar/ismi-%D3%99%D2%93%D2%99am-do%D2%93a%D2%BBy.html#more-5536
"Әсмәә'үл-хүснәә": https://nazir1965.com/do%D2%93alar/%D3%99sm%D3%99%D3%99%D2%AFl-x%D2%AFsn%D3%99%D3%99.html#more-5531
Йөрәк хәтере0
Йөрәк хәтере
Мин Мәхмүтова Хәснә Насибулла ҡыҙы, 1938 йылда Буранғол ауылында, ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуғанмын. Бала сағым Бөйөк Ватан һуғышы осорона тура килә. Атайым һуғышҡа киткәс, бәләкәс кенә бер бүлмәле өйҙә өс бала ҡалдыҡ: ағайым, апайым һәм мин. Бына шул ваҡыттан аслыҡ, яланғаслыҡ башланды ла инде...” Көҙөбил” колхозы инәйҙәргә, ҡарттарға, бала-сағаға ҡалды. Инәйҙәр ҡара кискә ҡәҙәр кәбән дә ҡойҙолар, иген дә урҙылар, колхоз малына бесән эшләнеләр. Эшселәр төшкө ашҡа ыумас, өйрә, ҡатыҡ, ҡатырмаҡ алып баралар. Ҡайһы ваҡыт эш хаҡына икейөҙ грамм он бирәләр ине. Минең инәйем бер һыйырҙан өҙөлмәне, һыйырға ай яҡтыһында бесән эшләр ине, тик 200 литр һөт — һалым, шуға күрә май-ҡаймаҡ ашаған булманы. Май йыйылһа Кирәбе ауылына алып барып һатып килә торғайны, сөнки сарыҡ тегеп кейергә еп, күн һәм башҡа донъяның кәрәк ярағы күп кәрәк. Мин бала сағымда ит ашағанымды хәтерләмәйем, сөнки һыйырҙың быҙауын йылда хөкүмәткә тапшырып торҙоҡ, тағы ла 200 йомортҡа, һарығың бармы, юҡмы һорап тормайҙар, һарыҡ йөнө лә йылда тапшырырға тура килде. Тағы инәйҙәрҙе “займ” тигән нәмә йонсота ине, нисә һум түләп алғандарҙыр инде, мәжбүри эш булды. Минең бала саҡта ашап үҫкән аштарым: кәһәл, ыумас, ҡатыҡ, ҡурмас, өйрә... Инәйем кәһәл бешерергә ҡуйһа беребеҙҙе туҡтауһыҙ болғап торорға ҡуша, уны һоло ононан бешерәләр, болғатмаһаң күмһей. Ҡатырмаҡты әшәк өҫтөнә һалып алалар, инәйем бер ҡатырмаҡты дүрткә бүлә ине. Беҙ оҙағыраҡҡа етһен тип, әҙләп кенә семтеп ашайбыҙ. Исмаһам ауылыбыҙҙа картуф үҫмәне, ҡырау алып торҙо, тиҙәр.
тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Асыҡ ғәүрәт0
Асыҡ ғәүрәт – боҙоҡ энергия магниты
Аллаһ Раббыбыҙ Ҡөръән-Кәримдә «Әғраф» сүрәһенең 26-сы аятында: «Беҙ кешеләргә кейем бирҙек, — тип әйтә, — ул кейем менән улар оят ерҙәрен ҡапларҙар». Һәм Аллаһ Раббыбыҙ аяттың аҙағында: «Беҙ әле уларға үҙҙәре күрмәй торған кейем дә бирҙек, тәҡүәлек кейеме бирҙек, әгәр улар аңлаһалар, был кейемдәр улар өсөн бигерәк тә хәйерлерәк», — тип әйткән. Ошо аяттан күренгәнсә, әҙәм балаһының кейеме оят ерҙәрен ҡаплап йөрөр өсөн бирелгән, сөнки Аллаһ Раббыбыҙ кешеләрҙе аҡыл менән зиннәтләп, хайуандарҙан өҫтөн ҡуйҙы һәм әҙәм балаһының хайуандарҙан өҫтөн сифаты — ояла белеү сифаты. Кеше хайуандан аҡылы менән айырыла һәм иң беренсе айырмалыҡ сифаты — ояла белеү, йәғни — кешенең ғәүрәт ерҙәрен ҡаплап йөрөүе, шәриғәтебеҙ буйынса ҡапланырға тейеш ерҙәрҙе күрһәтмәүе. Шулай булһа, беҙ ояттың нәмә икәнлеген беләбеҙ һәм хайуандан асыҡ айырылып торабыҙ, сөнки улар ояла белмәй, уларҙа кейем юҡ, ғәүрәт ҡаплау юҡ. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Зина – ҙур гонаһ0
Зина – ҙур гонаһ
Исламда иң ҙур гонаһтарҙың береһе булып зина тора. Был гонаһлы ғәмәл әҙәм балаларын бик түбән дәрәжәгә төшөрә. Был хаҡта Аллаһы Тәғәлә Ҡөръәндә былай ти: “Зина ҡылыу кеүек фәхеш эштәрҙең асыҡ эшләнә торғандарына ла, йәшерен эшләнә торғандарына ла яҡын бармағыҙ...” (“Әл-Исра” сүрәһе, 17:32)
Был аятта оло һәм кесе зина тураһында һүҙ бара. Икеһенән дә йыраҡ булыу кәрәк (үбеү, ҡарау кеүек зиналарға яҡын килмәү).
Пәйғәмбәребеҙ ﷺ әйтеүенсә, ҡулдар, аяҡтар һәм күҙҙәр зина ҡыла алалар. Шуға күрә ҡарарға ярамай торған нәмәләргә күҙҙе йомоу, күрһәтергә ярамаған ағзаларҙы йәшереү кәрәк.
Аллаһы Тәғәлә ирҙәргә һәм ҡатын-ҡыҙҙарға хәрәм әйберҙәргә ҡарауҙан тыйған, ғәүрәттәребеҙҙе зинанан һаҡларға ҡушҡан. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...
Телде тыйыу0
Телде тыйыу — изге эш
Аллаһ Раббыбыҙ Ҡөръән Кәримдең 49-сы «Әл-Худжурат»(«Бүлмәләр») сүрәһендә (10-сы аят):
— «Иннәмәл-мүәминүүнә ихүәтүн фә әсълихүү бәйнә әхаүәйкүм үә- ттәҡуу-лл-ааһә ләғәлләкүм түрхәмүүүн» — Бөтә мосолмандарҙы бер-береһенә туған, тип иғлан итте. Тимәк, «ләәә иләәһә илләллаааһ Мүхәммәдүр Расүүлүллаааһ», — тигән мосолмандар бер-береһенә туған була. Аллаһ Раббыбыҙ беҙгә бойорҙо: бер-берегеҙ менән арағыҙҙы төҙәтегеҙ, тип. Берүк араларығыҙҙы боҙа күрмәгеҙ, дуҫ йәшәгеҙ, — тине. Беҙ Аллаһтың ошо аяаттарына муафиҡ ғәмәлдәр менән йәшәргә тейешбеҙ. Изге йома көндәрендә, ике ғәйеттән оло булған, йома көндәрендә, ошонда йыйылып, иңдәребеҙҙе иңгә терәп, бер сафтарҙа намаҙ уҡыуҙарыбыҙ ҙа арабыҙҙы төҙәтеүҙең бер миҫалы булып тора. Был да Аллаһ Тәғәлә ҡушҡанды яуап биреү. Беҙ — төрлө кешеләр, үҙебеҙҙең төрлө ғәҙәттәр бар, төрлөбөҙ төрлөсә уйлай, төрлөбөҙ төрлөсә фекерҙәй. Әммә бөтөнөбөҙ ҙә Аллаһтың фарызын үтергә тип, мәсеттәргә килеп, төрлө кешеләр бер сафҡа баҫып, бер Аллаһты ғына ҙурлап, сәждәгә баш эйәбеҙ. Был да Аллаһтың ҡушҡандарын үтәү. Шуға күрә йәмәғәт намаҙын уҡығанда 27 дәрәжәлә сауап та бар. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...


text:
- Подробности
- Просмотров: 394
КОКС (нем. Koks), углеродлы сеймалды юғары т‑рала ҡыҙҙырыу (кокслаштырыу) ваҡытында барлыҡҡа килгән ҡаты ҡалдыҡ. Алынған сеймалға ҡарап таш күмер, пек һәм нефть К. айыралар. К. составында углерод өҫтөнлөк итә. Таш күмер К. юғары сифатлы төтөнһөҙ яғыулыҡ, тимер мәғдәнен ҡайтарғыс (домна К.) итеп һәм ҡойоу производствоһында (ҡойоу К.) ҡулланалар. Составында көл (0,2—0,6%), көкөрт (0,3—2,5%) аҙ, углерод күп миҡдарҙа (95,0—99,5%) булыуы м‑н айырылып торған аҙ көкөртлө нефть К. алюмин етештереүҙә анод массаһын, ҡорос иретеү сәнәғәтендә — графитланған электродтарҙы эшләүҙә ҡулланыла. Башҡортостанда нефть К. етештереү 1956 й. Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводында башлана. Өфө нефть сәнәғәте ҒТИ, Башҡ‑н нефть эшкәртеү ҒТИ (А.Ф.Красюков һ.б.) һәм ӨНИ (З.И.Сөнәев һ.б.) тикшеренеүҙәре нигеҙендә көкөртлө нефть К. металлургия пр‑тиеларында файҙаланыу технологиялары, К. электротермик юл м‑н көкөртһөҙләндереү процесы һәм аппараттары эшләнә. Яңы Өфө НЭЗ‑ында илдә тәүгеләрҙән көкөртлө нефттәрҙең водород ярҙамында байыҡтырылған фракциялары нигеҙендә юғары сифатлы электродтар сығарыу өсөн файҙаланылған юғары технологик анизотропик структуралы К. тәж.-сәнәғәт партиялары алына. ӨНИ‑лә Р.Н.Ғимаев етәкс. уны алыуҙың, Башҡ‑н нефть эшкәртеү ҒТИ‑нда М.М.Әхмәтов етәкс. юғары т‑рала эшкәртеү процесының һәм сифатты контролдә тотоуҙың фәнни нигеҙҙәре һалына. 1990 йй. Нефтехимия эшкәртеү ин‑тында нефть К. барабанлы мейестәрҙә юғары т‑рала эшкәртеү технологияһы һәм ҡорамалдарҙың төп төрҙәре эшләнә. 2005 й. Әхмәтов һ.б. эштәре б‑са “ЛУКОЙЛ‑Волгограднефтепереработка” ЯСЙ‑нда нефть К. юғары т‑рала эшкәртеү өсөн ике мейесле ҡоролма (етештереүсәнлеге йылына 280 мең т) төҙөлә һәм файҙаланыуға тапшырыла, Братск, Красноярск алюмин һ.б. з‑дтарҙа, Атырау, Красноводск, Омск, Фирғәнә НЭЗ‑дарында 14 юғары т‑рала эшкәртеү ҡоролмаһының ҡорамалдары һәм технологиялары камиллаштырыла. “Сланцы” ААЙ‑нда (Ленинград өлк. Сланцы ҡ.) Нефтехимия эшкәртеү ин‑ты хеҙм‑рҙәре ҡатнашлығында үртәлгән К. етештереү (йылына 250 мең т) ойошторола. БР‑ҙа Яңы Өфө НЭЗ‑ында көкөртлө нефть К. (көкөртлөлөгө 1,8—3,0%) сығарыла.
Әҙәб.: Красюков А.Ф. Нефтяной кокс. (Технология, свойства). М., 1963; Сюняев З.И. Облагораживание и применение нефтяного кокса. М., 1966; Ахметов М.М., Зайцева С.А., Гимаев Р.Н. Производство и применение прокаленного игольчатого кокса: темат. обзор. М., 1983. (Серия: Переработка нефти).
М.М.Әхмәтов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
Журнал тураһында / Һандарға күҙәтеү
08-2011“Аҡбуҙат”тың тәүге битен яңы ғына үҙенең юбилейын билдәләгән яратҡан шағирәбеҙ Зөһрә Ҡотлоғилдина, Радик Хәкимйәновтың шиғырҙары асып ебәрә. Уларҙың “Ҡурай еләге”, “Алма”, “Ҡарағат”, “Ләйсән ямғыр” исемле шиғырҙары йәйҙең бөтә йәмен бирә төҫлө.
“Минең белгем килә” рубрикаһында сыҡҡан Рафиҡ Ноғомановтың “Татлы бал” хикәйәһенән һеҙ был юлы ла үҙе зирәк, ярҙамсыл малай менән бергә бал ҡорттары хаҡында бик күп ҡыҙыҡлы ла, файҙалы ла мәғлүмәт белә алаһығыҙ.
Тиҫтерҙәрегеҙ ижадын, фотоһүрәттәрен ғәҙәттәгесә “Бәпембә” рубрикаһы яҡтырта.
Йәй бөтәбеҙҙең дә ныҡ көтөп алған миҙгелелер, шулаймы?! Рәхәтләнеп ял итәбеҙ: һыу төшәһең, онотолоп уйнайһың… Бәлки шуғалыр ҙа һуңғы айҙа беҙгә хат яҙыусылар һирәгәйҙе. Кескәйҙәр, “Дуҫ булайыҡ” конкурсы әле лә дауам итә. Һеҙҙән тағы ла ҡыҙығыраҡ фотоһүрәттәр, хаттар көтөп ҡалабыҙ!
Был һанда шулай уҡ һеҙ быйыл “Ыласын” лагерында ял иткән ҡыҙҙар һәм малайҙарҙың фотоларын, ҡул эштәрен күрә алаһығыҙ.
Әкрәм Бейештең “Еңмеш ҡуян” әкиәтен уҡып, ни өсөн ҡуян балаһына ҡушамат таҡҡандарын белерһегеҙ.
Артабанғы биттәге “Уңыш байрамы” исемле комикстан йәшелсә, емеш-еләктәрҙең ҡайһыһы файҙалыраҡ тигән һорауға яуап алырһығыҙ. Ошонда уҡ уларҙың инглиз теленә тәржемәләре лә бирелгән.
Быйыл йәй баш ҡалабыҙҙа үткән “Ер һәм кешеләр” кинофестивалендә иң яҡшы актер тип танылған Ғәлимйән Мәмбәтов хаҡында һеҙгә Зөһә Бураҡаева “Ә мин киноға төштөм” мәҡәләһендә яҙа.
Башҡорт милли музыка ҡоралдарының ҡайһыһы иң моңлорҡ икән, белмәйһегеҙме? Улайһа, Миңлегөл Тайсинаның “Ҡайһыбыҙ моңлораҡ” әкиәтен тәҡдим итәбеҙ.
Май айында шашка буйынса дүрт тапҡыр донъя чемпионы, халыҡ-ара гроссмейстер Тамара Танһыҡҡужина конкурс иғлан иткәйне. 8-се һанда ла ошо конкурс дауам итә. “Сатраштар батшалығында” исемле мауыҡтырғыс әкиәт менән бергә балаларға мәсьәлә лә бирелә. Хат аша яуаптар көтәбеҙ.
Күңелле уйындар, ҡыҙыҡлы башватҡыстар, “Уңыш байрамы” тигән йыр ҙа дуҫтарыбыҙ күңеленә хуш килер, тигән өмөттә ҡалабыҙ!
“Аҡбуҙат”тың һәр битен Майя Ҡәйүмова, Ирина Әхмәҙуллина, Азамат Ғарипов һәм башҡа бик күп рәссамдарҙың бай йөкмәткеле, сағыу һүрәттәре биҙәп тора.
Журналыбыҙ тышлығындағы күренекле рәссам Сергей Маджарҙың һүрәтендәге яҡты ҡояшҡай һәр йортҡа йылы нурҙарын тигеҙ өләшһен, “Аҡбуҙат”ыбыҙ тик шатлыҡтар ғына алып килһен, тигән өмөттә ҡалабыҙ!


text:
- Подробности
- Просмотров: 237
ТЕРЕҒОЛОВТАР, дворяндар нәҫеле. Нәҫелде башлап ебәреүсе — мырҙа Йәнекәй Ҡолдашевтың (ҡара: Йәнекәевтәр) улы Тереғол Йәнекәй улы Ҡолдашев, 16 б. 2‑се ярт. Ҡасим батшалығының Темников ҡ. хеҙмәт итә. Уның улдары: Тенәш (Теребирҙе), Уразай, Теләш, Көсәкәй Т. 1625 й. хәрби хеҙмәттәре өсөн уларға дворян дәрәжәһе (ҡара: Дворянлыҡ) бирелә. Пётр I 1713 й. 3 нояб. Указы б‑са мырҙа‑мосолмандар м‑н бергә Т. дворянлыҡтан мәхрүм ителә; императрица Екатерина II 1784 й. 22 февр. һәм 1796 й. 15 майындағы исемле указдары б‑са уларға дворян дәрәжәһе кире ҡайтарыла, тик поместье һәм ер биләмәһенә хужа булыу хоҡуғы бирелмәй. Илбәк Батырша улы Т., Исмәғил Сөләймән улы Т., Ҡ(Х)анһөйәр Мортаза улы Т., Мөрсәлим Йөҙәй улыТ., Мөсәл Сөләймән улыТ., Тимербулат Ыҫлаҡ улы Т. һәм Хөсәйен Батырша улы Т. билдәле, 18 б. 70‑се йй. Тамбов наместниклығының Темников өйәҙенән Ырымбур губернаһына күсенәләр. Дворян Йәнекәевтәр вәкилдәре м‑н бергә керҙәшлек килешеүе б‑са Ҡазан даруғаһының Ҡаңлы улусы Ҡарғалы а. (хәҙ. Благовар р‑ны Үрге Ҡарғалы а.) башҡорттарының аҫаба ерҙәренә килеп ултыралар. Шул уҡ улус башҡорттары м‑н 1777 й. килешеү б‑са Ҡарғалы й. (Cәрмәсән й. ҡушылдығы) буйында 14 мең дисәтинәнән ашыу ерҙе файҙаланыуға алалар. Шулай уҡ билдәлеләр: Кәлимулла Бәширулы Т., губ. секретары (1824). 1816 й. алып Ырымбур ыҙан контораһында хеҙмәт итә; Ибраһим Вәлиуллаулы Т. (1852, Өфө — 1921, Сәмәрҡәнд ҡ.), педагог. Ҡазан губернаһында урыҫ булмаған халыҡҡа белем биреү мәсьәләләре м‑н шөғөлләнә. “Көнсығыш клубы”н (Ҡазан) ойоштороп, уның идара рәйесе була; Шәрәфетдин Нәжметдинулы Т. (1861, Ырымбур губ. Бәләбәй өйәҙе Боғаҙы улусы Яңы Ҡарғалы а., хәҙ. БР‑ҙың Благовар р‑ны Үрге Ҡарғалы а., — 1916, Өфө). 1881 й. башлап Ырымбур мосолман диниә назараты теркәүсеһе, архивариусы. 3‑сө дәрәжә Изге Станислав орд. м‑н бүләкләнгән (1911); Әхмәтсолтан Ғәлиулы Т. (1880 й. авг., Өфө — 28.7.1952, шунда уҡ). 1915—17 йй. Өфө губернаторы эргәһендә махсус эштәр чиновнигы. Өфө ҡала думаһы гласныйы, 1918 й. Өфө ваҡытлы мосолман ҡала халыҡ комитеты ағзаһы; Ғүмәр Хәбибрахманулы Т. (1883, Өфө — 1938, Төркиә), сәйәси һәм йәмәғәт эшмәкәре. Өфө земствоһында хеҙмәт итә. 1907 й. алып “Урал” гәз. сығарыусыларҙың береһе, 1917 й. Мосолмандар араһында гражданлыҡ идеяларын таратыу комитеты идараһы рәйесе, Өфө губерна мосолман милли советы башҡарма ком‑ты ағзаһы; 1‑се һәм 2‑се Бөтә Рәсәй мосолман съездарын әҙерләүҙә һәм эшендә ҡатнаша, Эске Рәсәй һәм Себер мосолмандарының милли йыйылышы депутаты, 1918 й. Бөтә Рәсәй Ойоштороу йыйылышы ағзалары комитеты, Өфө ваҡытлы мосолман ҡала халыҡ ком‑ты ағзаһы. 1919 й. Төркиәгә сығып китә; Хәлиулла (Хәлил) Ниғмәтулла улы Т. (12.3.1890, Өфө губ. Бәләбәй өйәҙе Ҡарғалы а., хәҙ. БР‑ҙың Благовар р‑ны Үрге Ҡарғалы а., — 7.12.1937, Өфө), Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. 1918—19 йй. Башҡорт ғәскәрендә хеҙмәт итә, подпоручик. 1918 й. Башҡорт хәрби шураһының мобилизация бүлеге мөдире. 1920 й. башлап Дезертирлыҡҡа ҡаршы көрәш б‑са Үҙәк башҡ. комиссияһы рәйесе. Репрессиялана, 1956 й. аҡлана; Ғәли Ниғмәтулла улы Т. (9.6.1894, Ҡарғалы а. — 18.9.1976, Өфө), Башревком канцелярияһында эшләй. Репрессиялана, 1956 й. аҡлана; Усман Ниғмәтулла улы Т. (1896, Ҡарғалы а. — 7.4.1943, Свободный ҡ.), Башҡ. милли хәрәкәте эшмәкәре. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. 1918—19 йй. Башҡ. ғәскәрендә, поручик; 1919—20 йй. Ҡыҙыл Армияла. Башҡ. хәрби шураһы ағзаһы. 1918 й. июненән Тамъян‑Ҡатай ирекле отряды нач., бер үк ваҡытта авг. алып Верхнеурал фронтының башҡ. ҡораллы көстәре командующийы, 1919 й. ғин. аҙағынан Башҡорт корпусының 6‑сы уҡсылар полкы, май айынан Башҡорт айырым кавалерия дивизияһының 1‑се кавалерия полкы командиры. Репрессиялана, 1989 й. аҡлана; Әхмәтйән Хөсәйен улы Т. (5.6.1896, Ырымбур губ. Бәләбәй өйәҙе Ҡарғалы а., хәҙ. БР‑ҙың Благовар р‑ны Үрге Ҡарғалы а., — 9.3.1977, Ҡазан), полковник. Б.В. һуғышында ҡатнашыусы. 1919 й. башлап 1‑се Башҡ. уҡсылар див. штаб нач., июндән 1‑се Башҡ. уҡсылар полкы ком., 1920—21 йй. Башҡорт айырым уҡсылар бригадаһы ком., 1922—23 йй. БАССР‑ҙың хәрби комиссары. Ленин орд. м‑н бүләкләнгән (1967). Т. нәҫеле Ырымбур губ. дворяндары нәҫел тарихы китабының 6‑сы киҫәгенә яҙылған. Т. нәҫеленә ш. уҡ Л.Н.Минһажетдинова, Ғ.М. Мөхәмәтова, И.Н.Ниғмәтуллин, Р.И. Ниғмәтуллин, А.Р.Тереғолов, Ғ.Н.Тереғолов, Н.Ғ.Тереғолов, Р.Ғ.Тереғолов, Ш.Ә.Тереғолов, Ә.Б.Тереғолов, Б.Х.Әхмәтова ҡарай.
Ә.Ғ.Тереғолов
Тәрж. Ф.Ә.Ҡылысбаев


text:
- Подробности
- Просмотров: 235
ТОЛСТИКОВ Александр Генрихович (16.8.1957, Алма‑Ата), химик. РФА‑ның мөхбир ағзаһы (2000), химия ф. д‑ры (1993), проф. (2001). Г.А.Толстиковтың улы. БДУ‑ны тамамлағандан һуң (1980) Органик химия ин‑тында (Өфө) эшләй: 1986 й. алып өлкән, 1989 й. — төп ғилми хеҙм‑р. 1994 й. башлап РФА Себер бүлексәһенең Г.К.Боресков ис. Катализ ин‑тында (Новосибирск ҡ.) лаб. мөдире, бүлек етәксеһе, 2000 й. — РФА Урал бүлексәһенең Пермь фәнни үҙәгендәге Техник химия ин‑ты дир., бер үк ваҡытта Пермь ун‑тының тәбиғи һәм биол. актив берләшмәләр каф. мөдире; 2003 й. алып РФА‑ның баш ғилми секретары урынбаҫары, бер үк ваҡытта 2006 й. башлап Нефтехимия һәм катализ ин‑тында баш ғилми хеҙм‑р. Фәнни эшмәкәрлеге тәбиғи берләшмәләр химияһын, нескә органик синтезды, асимметрик металл комплекслы катализды тикшереүгә арналған. Т. тарафынан А4, С4, Е4, А5, Е5 сериялы рацемик, оптик яҡтан актив лейкотриендар һәм уларҙың аналогтарына тулы синтез үткәрелә. Т. етәкс. тәбиғи берләшмәләрҙең төрлө кластары — феромондар, углеводтар һәм юғары терпеноидтар нигеҙендә хираль фосфорлы, азотлы, көкөртлө лигандтар, антигипоксанттар, ювеноидтар һ.б. алына. Т. ҡатнашлығында тәбиғи гликозидтар нигеҙендә дарыуҙар, простагландиндар нигеҙендә ветеринария препараттары, сәнәғәт өсөн ағас үҫтереү стимуляторҙары, затлы металдарҙы һәм ерҙә һирәк элементтарҙы алыу, айырыу өсөн юғары селектив комплекстар булдырған синтездың катализаторҙары (ванадий, молибден комплекстары) эшләнә, хирургия өсөн полимер елемдәр индерелә. 300‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт, 20 уйлап табыу авторы. РФ‑тың Дәүләт пр. (1993), Ленин комсомолы пр. (1986) лауреаты. Рәсәй художество акад. академигы (2013). Т. — билдәле рәссам, замандаштарының бер нисә портреты, натюрморттар һ.б. авторы. 1986 й. алып күргәҙмәләрҙә ҡатнаша. Шәхси күргәҙмәләре: Екатеринбург (1998), Мәскәү (2015, 2016), Новосибирск (1992), Оклахома-Сити, Пусан (икеһе лә — 2003), Санкт-Петербург (2015, 2016) һ.б.
Х е ҙ м.: Препаративная химия терпеноидов. В 3 ч. Ч.1. Бициклические монотерпеноиды. Новосибирск, 2005 (авторҙ.).
У.М.Джемилев
Тәрж. Й.Ш.Мөхәмәтйәров


text:
Әсәлек капиталын индексациялау ваҡыты аталды
Әсәлек капиталын индексациялау ваҡыты аталды Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы
ӨФӨ, 2017 йыл, 12 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Әсәлек капиталы 4 процентҡа индексациялана, тик 2020 йылда. Был турала Рәсәйҙең хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Максим Топилин белдерҙе.
Уның һүҙҙәренсә, ҡатмарлы иҡтисади хәл шарттарында әсәлек капиталын индексациялау туҡталып торолдо, «әммә шул уҡ бюджетта 2020 йылдың 1 ғинуарынан дүрт процентҡа индексациялау ҡаралған».
Әлеге ваҡытта түләү дәүмәле 453 мең һум тәшкил итә. 2020 йылда ул 471 мең һумға етә.
«Известия» гәзите хәбәр итеүенсә, әсәлек капиталын 2020 йылдан һуң да индексациялау күҙаллана.
Алдан «Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, Рәсәй Президенты Владимир Путин әсәлек капиталы программаһын оҙайтты һәм уны файҙаланыу алымдарын өҫтәне.
Әсәлек капиталы программаһы эшләй башлағандан алып 11 йыл үтте. Был икенсе бала табыу өсөн яҡшы дәртләндергес сараға әйләнде.
«Йыш ҡына кешеләр миңә «артабан нимә булыр?» тигән һорау менән мөрәжәғәт итә. Әсәлек капиталы программаһын 2021 йылдың 31 декабренә тиклем оҙайтырға, бынан тыш, уны файҙаланыуҙың өҫтәмә мөмкинлектәрен индерергә тәҡдим итәм, атап әйткәндә, мохтаж ғаиләләргә әсәлек капиталы аҡсаһын айлыҡ түләү рәүешендә алырға мөмкин», — тине Владимир Путин балалар мәнфәғәттәрендә Милли ғәмәлдәр стратегияһын бойомға ашырыу буйынса координация советы ултырышында.
Уның һүҙҙәренсә, бында тәүге бала тыуғандағы кеүек адреслы алым ҡулланыласаҡ. Йәғни түләүҙәр төбәктә бала өсөн йәшәү минимумы дәүмәлендә һәм килеме эшкә һәләтле халыҡтың йәшәү минимумының бер ярымлыҡ дәүмәленән артмаған ғаиләләргә билдәләнә һәм балаға йәш ярым тулғанға тиклем түләнә.
«Хәҙер әсәлек капиталын мәктәпкәсә йәшкә белем биреү хеҙмәттәрен түләүгә, анығыраҡ әйткәндә, ике айҙан уҡ баланы ҡарау һәм тәрбиәләү өсөн ҡулланырға мөмкин. Быға ихтыяж ҙур икәнен беләм. Атап әйткәндә, әсә кеше бала тыуғандан һуң эшен йәки белем алыуын дауам итә ала», — тине Владимир Путин.
http://www.bashinform.ru/news/1090840-nazvany-sroki-indeksatsii-materinskogo-kapitala/


text:
Испания
Reino de España
Испа́ния (исп. España), рәсми исеме — Испа́ния Короллеге (исп. һәм галис. Reino de España, кат. Regne d'Espanya, баск. Espainiako Erresuma, окс. Reialme d'Espanha, Ҡалып:Lang-ast) — Европаның көньяҡ-көнбайышындағы дәүләт, баш ҡалаһы Мадрид. Испания Пиреней ярымутрауының ҙур өлөшөн биләй.
Ҡайһы бер юрауҙар буйынса, «Испания» һүҙе финикия телендәге «и-шпаним» һүҙенән алынған һәм «ҡуянлы яр» тигән мәғәнәне бирә.
Майҙаны 504 645 км, ҙурлығы буйынса Европала, Рәсәй, Украина, Франциянан һуң дүртенсе урында. Испанияның диңгеҙ кимәленән уртаса бейеклеге 650 м. Европалағы иң таулы илдәрҙең береһе.
Сиктәш илдәр:
- Пиреней ярымутрауының көнбайышынан Португалия;
- Пиреней ярымутрауының көньяғына Британия биләмәһе Гибралтар;
- Төньяҡ Африкалағы Марокко (ярыманклавы Сеута һәм Мелилья);
- Франция һәм Андорра төньяҡтан.
Испанияның административ бүленеше буйынса — илдең составына 17 автономиялы берләшмә һәм 2 автономиялы ҡала инә.
Тарих
Испанияның тарихын бер нисә дәүергә бүлергә була:
- Рим империяһына тиклем. Ул заман б.э.т. 3-2 мең йыллығында булған Тартесс цивилизацияһы менән бәйле. Тартесс дәүләтенән Финикияға металл килтерелгән. Шул уҡ ваҡытта финикиялылар Пиреней ярымутрауында колониялар төҙөп өлгөргән. Шахталарҙың ресурстары бөткәс, Тартесс цивилизацияһы ла бөлгөнлөккә төшә. Шул уҡ ваҡытта Испанияның көнсығышында иберия ырыуҙары күсеп ултыра башлай. Уларҙың телдәре һәм мәҙәниәте тартесстарға туған булмаһа ла, тартесстар уйлап сығарған имләне ҡулланғандар. Б.э.т. 1 мең йыллыҡта хәҙерге Испания территорияһына кельттар үтеп инә башлаған. Ибериялылар һәм кельттар аралашыуынан яңы кельтиберия культураһы барлыҡҡа килә. Шул осор кельтиберия мәҙәниәте хәҙерге ғалимдарға күп һорауҙар ҡалдырған. Финикияның Испания илдәренә баш булыуы б.э.т 210 йылына тиклем даам иткән.
- Рим империяһы заманы. Б.э.т. 210 йылында Рим ғәскәрҙәре Пиренея ярымутрауын яуланын башлай. Оҙаҡ быуаттар барған Перенеяны яулап алыу һуғышын Рим дәүләте беҙҙең эраның 19-сы йылында ғына тамамлай. Яулап алынған Пиренея халыҡтары рим ассимиляцияһына эләгәлә юҡҡа сыға. Римдың Испания провинцияһы империяның Италиянан һуң торған төп провинция һымаҡ һаналған. Унда сауҙа, ауыл хужалығы, сәнәғәт ныҡ үҙгәргән булған. Оло Плиний яҙыуы буйынса хәҙерге Испания территорияһында 360 ҡала һаналған.
- Вестготтар заманы V быуаттың башында Испания территорияһына аландар, вестготтар һәм башҡа варвар ырыуҙары инеп үҙенең илдәрен төҙөй башлайҙар. Әммә яңы властарҙың сәйәсәте, эске талашыуҙар берҙәм милләт төҙөй алмаған. 589 йылда вестготтар короле христианлыҡ диненә күсә, ә VII быуатта йәһүдтәр һәм башҡа диндәргә ҡараған әҙәмдәр ҡыуыла башлай.
- Мосолмандар заманы-Реконкиста. 711 йылда вестготтарҙың бер биләмәһе төньяҡ Африканан бербер һәм ғәрәптәрҙе ярҙамға саҡыра. Тариҡ ибн Зийәттең Ғәрәптәр әрме корпусы 711 йылда Херес-де-ла-Фронтера эргәһендәге яуҙа еңеп вестготтар дәүләтен юҡҡа сығара. Шул уҡ йылдан 719 йылға тиклем бөтә Испания территорияһы Омейяд хәлифәтенең составында инә. Ә ҡалған вестготтар хәҙерге Испанияның төньяҡ-көнбайшына китәлә бер нисә короллекте барлыҡҡа китерә. 755 йылда Кордова Әмирлегенә әйләнә лә 929 йылда хәлифәт статусын ала. Әммә хәлифәт статусы илдең бөтөүенән яҡламай. 976 йылдан башлап илде үҙ-ара талашыуҙар, ҡыҫҡа ваҡытлы илдәр килеп сыға башлай. Шул арала христианлыҡ яҡлыларҙың көстәре арта — улар бер нисә берҙәм дәүләт төҙөй алған. Леон, Наварра корллектәре аша яңы Испан иленең фундаменты һалына. Ә мосолмандар дәүләтлеге аҙаҡы илкәйе Гренада әмирлеге менән 1492 йылда юҡҡа киткән. Испандарҙың шул үҙаллы дәүләтен ҡайтарыу замандары — Реконкиста тигән атама бирелгән.
- Испанияның алтын заманы. 1492 — 1659 йй. Ул заман Бөйөк географик асыуҙар ваҡыты менән бәйле. Ул заманда Испания колониялар яулап ала. Уның ҡулына яңы асылған Америка ҡитғаһынан иң күп колония эләгә.
- XVII б. — 1976 й. XVII быуатта Испанияның бөйөк ил статусын юғалта. Ул банкротлыҡ, династияларҙың алмаштырыуы (XVIII—XIX бб.) күрә, XIX быуатта колонияларын юғалта башлай, граждандар һуғыштары уҙа, 1873-1874 й. ҡыҫҡа ваҡыт Испанияла республика була . Әйтергә кәрәк Испания 1936 йылға тиклем тыныслыҡ күрмәгән. 1975 й. тиклем — Франко эпохаһы. Франко режимы фашизмға яҡын бер партиялы авторитаризм формалағы ил төҙөгән. 1939—1945 й. Испания һуғыштан ситтә торған. Әммә Ленинград блокадаһында Германия армияһы яғында Испаниянан «Күк дивизия»(División Azul) ҡатнашҡан . 1947 й. Ф.Франко Испан короллеген реставрациялау тураһында иғлан итә, әммә яңы королдең исемен 1969 й. тиклем әйтмәй. 1969 йылда Фр. Франко Хуан-Карлос де Бурбонды яңы испан короле итеп иғлан итә. Хуан-Карлос де Бурбон
- 1976 й. — хәҙерге ваҡыт. Франко үлгәс кенә Хуан-Карлос власты үҙенең ҡулында ала. 2014 й. Хуан-Карлос власты үҙенең улы Филипп VI-ға бирә. Хуан-Карлос ваҡытында демократик реформалар үткәрелгән, 1982 й. яңы Конституция рөсхәт ителә.[1][2][3]
Һылтанмалар
- Һанлы исемлектең бер юлы


text:
- Подробности
- Просмотров: 653
АЙЫУ КУЛЬТЫ, тотем хайуан — айыу (ҡара: Тотемизм) м‑н кеше араһындағы ҡәрҙәшлек хаҡындағы ышаныуға, уны ғәҙәттән тыш көскә эйә тип иҫәпләүгә ҡоролған дини табыныу. Башҡорттарҙа исламға тиклемге инаныуҙар элементы. Үҙгәрештәргә дусар булып, мәҙәни йолаларҙың төрлө аспекттарында өлөшләтә һаҡланған һәм сағылыш тапҡан. Башҡ. фольклорында айыу мифик ырыу башы, ҡотҡарыусы (“Еҙтырнаҡ”), балаларҙы ҡурсалаусы (“Майсәрүәр”) булараҡ сығыш яһай. Легенда һәм риүәйәттәрҙә айыуҙың кешегә һәм кешенең айыуға әйләнеүе, ҡатындың айыуҙан баһадирҙай көслө малай табыуы сюжеттары һ.б. киң таралған. Бөрйән ҡәбиләһе легендаһында һунарсы урмандан алып ҡайтҡан айыу балаһы кешесә һөйләшкән; унан айыу араһы таралып киткән. Ҡыпсаҡ ҡәбиләһе легендаһында айыу араһын ҡатын һәм айыуҙан тыуған малай башлап ебәрә. “Айыукөбәк”, “Айыу егет”, “Фатима” һ.б. әкиәттәрҙең сюжет нигеҙендә лә ошоға оҡшаш мотивтар ята. Бала тыуыуға бәйле йолаларҙа ла А.к. сағылыш тапҡан: түлһеҙлектән дауалау өсөн ҡатынды киреп киптерелгән айыу ирене аша үткәргәндәр, бала әсә ҡарынында имен‑һау үҫешһен өсөн ишек башына айыу тырнағы йәки тәпәйен ҡаҙаҡлағандар, тыуҙырыуҙы еңеләйтеү маҡсатында йөклө ҡатындың биленә, Ҡөрьәндән сүрәләр уҡып, өс тапҡыр айыу тырнағы м‑н һыҙғандар (бөрйәндәрҙә). Башҡ. хөрәфәттәрендә айыуҙың ҡайһы бер тән өлөштәре һаҡлағыс хеҙмәтен үтәгән: яуыз көстәрҙән, күҙ тейеүҙән һаҡлау өсөн бәпестең муйынына йәки сәңгелдәгенә айыу тырнағын йәки аҙау тештәрен бәйләгәндәр, өйҙә бер услам айыу йөнө яндырғандар, яҫтыҡ аҫтына айыу тиреһе киҫәген һалғандар. Өй хужаларын сихырҙан, күҙ тейеүҙән, бәләләрҙән һаҡлар өсөн айыуҙың тырнағын һәм башын тупһа аҫтына күмгәндәр, өй ҡыйығына баш һөйәген һалғандар. Айыу үтен халыҡ медицинаһында эпилепсиянан, үпкә ауырыуҙарынан, ашҡаҙан, бауыр ауыртҡанда ҡулланғандар; тапма ауырыуын дауалағанда сирлене айыу тиреһенә урағандар. А.к. башҡорттарҙың көнкүреше һәм хужалығы (унда һунарсылыҡ мөһим урын биләгән) м‑н бәйле инаныуҙарында сағылыш таба. Һунарсылар айыуҙың кеше телен аңлауына ышанған, шуға ла һунарҙа уны кинәйәләп “думбай”, “олатай” һ.б. тип атаған. Айыу араһы башҡорттарында айыуға һунар итеү тыйылған. А.к. башҡорттарҙың традицион байрамдарында күҙәтелә. 20 б. башына тиклем айыуға уңышлы һунарҙан һуң “Айыу туйы” үткәргәндәр. Хөрмәт ҡаҙанған һунарсылар айыу тиреһен ябынып йәки уның тиреһенән тегелгән тун кейеп, айыуҙы ҡылыҡһырлаған бейеүҙәр башҡарған. Айыу образы башҡорттарҙың биҙәү‑ҡулланма сәнғәтендә сағылыш тапҡан. Айыуҙы ырыу башлығы булараҡ хөрмәтләү этнонимдарҙа ла күренә (ҡара: Этнонимика), мәҫ., үҫәргән ҡәбиләһенең айыу ырыуы; әйле, ирәкте, тамъян, түңгәүер, үҫәргән ҡәбиләләренең айыу аралары атамаһында һ.б. А.к. Көньяҡ Уралда бик борондан таралыуын археологик тикшеренеүҙәр ваҡытында табылған предметтарҙың йәнлек стилендә төшөрөлгән һүрәттәрендә йыш осраған һындарҙың береһе айыу булыуы дәлилләй (ҡара: Филипповка ҡурғандары һ.б.). А.к. бик күп һинд‑европа, кавказ, урал‑алтай һ.б. халыҡтарҙа таралған була.
Әҙәб.: Киреев А.Н. Культ медведя в древних верованиях и отражение его в фольклоре башкирского народа //Фольклор народов РСФСР. Уфа, 1979.
А.Ф.Илембәтова
Тәрж. Г.М.Ҡотоева


text:
- Подробности
- Просмотров: 605
АҒАС МАТЕРИАЛДАР, ағастың тәбиғи физик төҙөлөшөн һәм составын һаҡлап ҡалып, ҡырҡылған ағасты арҡыры йә буй бысып алынған материалдар. Эшкәртелгән һәм эшкәртелмәгән, ылыҫлы һәм япраҡлы, эшкәртеү ысулы б‑са түңәрәк, ярылған, бысылған, һыҙырылған, йышылған, ваҡланған А.м. бүләләр. Буй ағасты (тамыр өлөшө, осо алынған, ботаҡтарҙан таҙартылған ағас олоно) түмәргә бысып, эшкә яраҡлы эшкәртелмәгән һәм түбән сифатлы үҙағас алалар.
Башҡортостанда әҙерләнгән А.м. 90%‑ҡа яҡыны таҡта ярыу, мебель, шырпы, тара, фанер, целлюлоза-ҡағыҙ һ.б. производстволарҙа файҙаланыла (ҡара: Ағас плита, Мебель сәнәғәте, Фанер производствоһы). А.м. ҙур үлсәмле әйберҙәр (ағас конструкциялар, торлаҡ-гражданлыҡ төҙөлөшө өсөн панелдәр, түбә урҙалары, аркалар һәм металл-ағас ферма өлөштәре, свайҙар һ.б.), ағас‑таҡта (бурса, ҡыртыш таҡта, таҡта һ.б.), торлаҡ һәм хужалыҡ ҡаралтылары буралары, ағас әйберҙәр (тәҙрә һәм ишек блоктары, бүлкәләр) һ.б. яһайҙар. Респ. А.м. төп етештереүсе “Башлеспром” ААЙ булған.
А.Ф.Хәмитов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 616
ЗЕМСТВО МЕДИЦИНАҺЫ, Рәсәйҙә 19 б. 2‑се ярт. — 20 б. башында земстволар тарафынан ойошторолған халыҡты мед. хеҙмәтләндереүе системаһы. З.м. учреждениеларының эшмәкәрлеге мед. ярҙамын һәр кем алырлыҡ булыуы, ауыл халҡын хеҙмәтләндереүҙең участка формаһы м‑н бергә санитария‑иҫкәртеү эшен ойоштороу бәйләнеше принциптарына нигеҙләнгән. 19 б. 70‑се йй. уртаһына ҡарата Өфө губ. 7 дауахана, ш. иҫ. Өфөлә — соматик (ир‑ат өсөн 30, ҡатын‑ҡыҙ өсөн 7, балалар өсөн 4 һәм башҡорттар өсөн 10 урын) һәм төрмә (35 койка) дауаханалары, Бөрө (15 койка), Бәләбәй (12 койка), Стәрлетамаҡ (12 койка) ҡалаларында, Өфө өйәҙе Сәлих а. (5 койка) һәм Бөрө өйәҙе Силәс а. (5 койка) дауаханалар эшләй; 9 табип, 75 фельдшер һәм 10 кендек әбейе хеҙмәтләндерә. 1875 й. Өфө земствоһы Йәмғиәт ҡараулығы приказы дауаханаһын ойошторғас, Өфөләге аҡылдан яҙғандар өсөн йорт (36 урын) һәм ҡарттар йорто (85 урын) земство башҡармалары ҡарамағына күсә. Өфө губ. терр‑яһында 16 табип участкаһы, 36 фельдшер һәм 4 акушерлыҡ пункты ойошторола, 120 койкаға иҫәпләнгән 14 дауахана эшләй (ҡара: табл.). Өфө губ. земство башҡармаһы эргәһендә булдырылған берләшкән губ. табип‑санитар советы З.м. учреждениеларының идара итеү органы була (1909 й. алып йыл һайын саҡырыла; өйәҙ табип‑санитар советтарын берләштерә). 70‑се йй. аҙ. Өфө губ. земствоһы ауылда йәшәгәндәр өсөн мед. ярҙамын йөрөп күрһәтеү системаһын индерә. Һуңыраҡ мед. ярҙамы күрһәтеүҙең стационар системаһы индерелә, уның төп звеноһы булып амбулаториялы дауахана тора; участканы табип етәкләй, уның ҡарамағында 2—3 фельдшер була. Мед. ярҙамы күрһәтеүҙең ҡатнаш системаһы ныҡ үҫешә, был система б‑са табиптар дауаханала һәм амбулаторияла эшләй, ҡаты ауырығандарға һәм эпидемиялар ваҡытында ауырыуҙар янына йөрөп дауалай. Земство участка дауаханалары халыҡҡа дауалау-иҫкәртеү һәм санитария ярҙамы күрһәтеү үҙәктәренә әйләнә, улар эргә‑тирәләге терр‑я халҡын хеҙмәтләндерә. Һәр өйәҙ уртаса майҙаны 2680 квадрат саҡрым һәм 47 мең халҡы булған 6—8 мед. участкаһына бүленгән. Өйәҙ ҡалаһы айырым участка булып иҫәпләнгән. 1910 й. ҡарата земство дауаханалары Өфөлә (5) һәм бөтә өйәҙ ҡҡ. асыла: Бәләбәй һәм Бөрөлә — 8‑әр, Златоустта — 3, Минзәләлә — 6, Стәрлетамаҡта — 4. 1901 й. өйәҙ сиктәрен хеҙмәтләндереү өсөн амбулаториялары булған 5 өйәҙ‑ара дауахана (участкаһы диам. 20—30 саҡрымдан артмаған) асыу т‑да ҡарар ҡабул ителә; тәүге 3 дауахана (һәр береһендә 12 койка) 1917 й. эшләй башлай. 19 б. 90‑сы йй. уртаһында Өфө губ. терр‑яһындағы 48 дауахананан 22‑һе земствоға ҡараған. Өфө губ. земствоһының үҙәк мед. учреждениеһы соматик дауахана була, 1876 й. ул Губ. земство дауаханаһы статусын ала (ҡара: Республика клиник дауаханаһы). 80‑се йй. башында земство ауыл ерендә дауаханалар төҙөү эшен башлай. Ауыл халҡы өсөн тәүге дауалау учреждениелары 80‑се йй. башында Өфө өйәҙе Ардальоновка а., Бөрө өйәҙе Асҡын, Калегин, Надеждин, Һәйтәк аа., Бәләбәй өйәҙе Баҡалы, Бүздәк аа. эшләй башлай. 90‑сы йй. аҙ. түләүһеҙ өйәҙ стационарҙары ҡыҫҡартыла (1890 й. 6‑нан 1898 й. 2‑гә тиклем). 1898 й. бер табипҡа Златоуст өйәҙендә — 38,9 мең, Бөрө өйәҙендә 65 меңгә тиклем кеше тура килә (Рәсәй б‑са бер земство табибына уртаса 30,8 мең кеше тура килгән, табип участкаһының уртаса радиусы 17,1 саҡрым тәшкил иткән). 1903 й. Өфө губ. 45 табип эшләгән. Табиптар м‑н тулыландырыу б‑са Өфө губ. 34 Рәсәй земствоһы араһында 28‑се урында торған. З.м. үҫешендә мөһим йүнәлеш булып санитария‑иҫкәртеү эшмәкәрлеге тора: махсус сәсәк һалыу пункттары булдырыла, өйәҙ земстволары эргәһендә санитария бюролары ойошторола, өйәҙ санитария табибы вазифаһы индерелә. 80‑се йй. башлап табиптар айыҡлыҡ, ярлылар попечителлеге, Рәсәй Ҡыҙыл Тәреһе йәмғиәтенең урындағы идараһы һ.б. йәмәғәт ойошмалары эшмәкәрлегендә ҡатнаша башлай. 1905 й. Өфө губ. земствоһы эргәһендә Өфөлә беренсе ғилми‑тикшеренеү учреждениеһы — Пастер станцияһы (ҡара: “Иммунопрепарат”) асыла; Өфө губ. бактериология ин‑ттары булған 11 Рәсәй губ. иҫәбенә инә. 1909 й. алып ай һайын “Врачебно‑санитарная хроника Уфимской губернии” (“Өфө губернаһының табип‑санитар хроникаһы”) бюллетене сығарылған, күп таралған ауырыуҙар т‑да губернала йәшәгән халыҡтар телендә брошюралар нәшер ителгән, урыҫтар һәм урыҫ булмаған халыҡтар өсөн даими уҡыуҙар ойошторолған. 1882 й. земство табиптары Өфө губ. табиптары йәмғиәтен ойоштора; 1883—1908 йй. өйәҙ земстволарының киң вәкиллектәре м‑н табиптарҙың 6 съезы үткәрелә. 1‑се съезд эшендә Н.А.Гурвич һәм С.Я.Елпатьевский, 2‑се съезда тәүге тапҡыр ҡатын‑ҡыҙ табиптар М.Е.Торшилова һәм С.И.Гайдкевич әүҙем ҡатнаша. 1908 й. Өфө губ. земствоһы Өфө ҡатын‑ҡыҙҙар акушер‑фельдшерлыҡ мәктәбе (ҡара: Медицина колледжы) тотоуға аҡса бүлә башлай, уҡыусыларҙы ғәмәли әҙерләү базаһы булып Өфө губ. земство дауаханаһы хеҙмәт иткән. 1913 й. фельдшер һәм акушеркаларҙың беренсе губерна съезы була. 1913 й. Өфө губ. 143 табип һәм 342 урта мед. хеҙм‑ре эшләгән, 1718 койкаға иҫәпләнгән 51 земство дауаханаһы, 69 амбулатория, 52 фельдшер пункты булған. Мед. учреждениелары башлыса халыҡтың 5%‑ы йәшәгән ҡалаларҙа һәм урыҫтар йәшәгән ауылдарҙа урынлашҡан. 1910 й. Өфө губ. 2124 км2 майҙан биләгән бер табип участкаһына — 52 мең кеше (Рәсәй б‑са — 1050 км2 майҙанға 28 мең кеше), губернала йәшәгән 1 мең кешегә 0,28 дауахана койкаһы (Рәсәй б‑са — 0,43) тура килгән. Өфө губ. земствоһы сметаһында 1914 й. медицинаға һәм йәмәғәт бағыусылығына 793,56 мең һум (земство бюджетының 27,5%‑ы) аҡса бүленгән. Беренсе донъя һуғышы йылдарында земство дауаханаларының эше һуғыш ваҡыты шарттарына яраҡлаштырыла, 1915 й. сент. хәрби хеҙмәткә Бәләбәй, Бөрө, Стәрлетамаҡ һәм Өфө өйәҙҙәренән 19 земство табибы һәм 31 фельдшер саҡырыла. С.‑Петербургта уҙған Бөтә Рәсәй гигиена күргәҙмәһендә (1913) Өфө губ. земство табиптары мед.‑санитария эшендәге ҡаҙаныштары өсөн алтын һәм көмөш миҙалдар м‑н бүләкләнә. З.м. принциптары респ. һаулыҡ һаҡлау дәүләт системаһын ойошторғанда нигеҙ булып тора.
Әҙәб.: Краткий очерк развития земской медицины в Уфимском уезде за 1875—1916 гг. Уфа, 1917; Шерстенников Н.А. Здравоохранение БАССР. Уфа, 1940; Веретенникова А.И. Записки земского врача. Уфа, 1984.
А.У.Кинйәбулатов
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина
Өфө губернаһында земство медицинаһы үҫешенең төп күрһәткестәре


text:
Алдан күҙаллауҙар буйынса уҙыш август айына тәғәйенләнә. Сәйәхәт Өфөнөң Дим биҫтәһенән башланып Берлинда тамамланырға тейеш. Ҡатнашыусылар данлыҡлы атлыларҙың яу юлын үтеп, туғандар ҡәберлеге, кавалерия исеме менән бәйле сквер, музейҙар менән танышасаҡ.
Өфө-Берлин юлдарында автосәйәхәт уҙасаҡ
Алдан күҙаллауҙар буйынса уҙыш август айына тәғәйенләнә. Сәйәхәт Өфөнөң Дим биҫтәһенән башланып Берлинда тамамланырға тейеш. Ҡатнашыусылар данлыҡлы атлыларҙың яу юлын үтеп, туғандар ҡәберлеге, кавалерия исеме менән бәйле сквер, музейҙар менән танышасаҡ.


text:
Былтыр Башҡортостандың Стратегик тикшеренеүҙәр институтындағы Граждан башланғыстарын өйрәнеү үҙәгенә 74 ауыл клубтарҙы төҙөкләндереүгә ғариза биргән. Шуларҙың 56-һы һайлап алынған. Дөйөм алғанда Урындағы башланғыстарға булышлыҡ итеү программаһы буйынса ауыл клубтарын реконструкциялауға республика ҡаҙнаһынан 35 миллион һум йәлеп ителгән.
Илеш районында ете клуб төҙөкләндерелгән. Иң ҙур проект – 2,8 миллион һумлыҡ капиталь ремонт та ошонда тормошҡа ашырылған. Әйткәндәй, был аҡсаның 1,8 миллион һумын урындағы халыҡ, ауыл һәм район хакимиәттәре йыйған, тағы ла 1 миллион һум программаға ярашлы бүленгән. Салауат һәм Ҡыйғы райондарында – бишәр, Шишмә һәм Ауырғазыла дүртәр клуб йүнәтелгән.
Былтыр ауылда – 458, ҡала округтарында 29 проект ғәмәлгә ашырылған. Уларҙың һәр береһенә Башҡортостан бюджетынан берәр миллион һум аҡса йүнәлтелгән.


text:
Бусаров Георгий Витальевич
Бусаров Георгий Витальевич (23 апрель 1994, Пенза, Рәсәй) — Рәсәй хоккейсыһы, үҙәк һөжүмсе. Пензанан «Дизель» хоккей клубының тәрбиәләнеүсеһе. Әлеге ваҡытта Континенталь хоккей лигаһында сығыш яһаған Өфөнөң «Салауат Юлаев» хоккей клубы уйынсыһы. Йәштәр араһында донъя чемпионатының бронза миҙалсыһы.
Йөкмәткеһе
Карьера[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Пензала тәүге йылдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Георгий Бусаров хоккей менән тыуған Пенза ҡалаһында һөжүмсе позицияһында шөғөлләнә башлай. 2011 йылда уны «Аҡ Барс» хоккей клубы 1994 йылғы үҫмерҙәр араһында Рәсәй беренселегенең финал уйындарына составына алып тора. Ҡазан командаһы миҙалдарға етмәй, ә Георгий 5 уйында бер мәрәй ҙә йыймай. Шул уҡ йылдың май айында КХЛ юниорҙар драфтында Георгий Бусаровты өсөнсө раундта дөйөм 64-се һан аҫтында Түбәнге Новгородтан «Торпедо» хоккей клубы һайлай. Әммә был клуб өсөн ул уйнамай.
Киләһе 2011/2012 йылдар миҙгеленән алып Георгий профессиональ карьераһын Йәштәр хоккей лигаһы беренселегендә сығыш яһаған Пенза ҡалаһынан «Дизелист» хоккей клубында башлай. Даими миҙгелдең 33 уйынында ул 28 (10+18) мәрәй йыя. Плей-оффта «Дизелист» ярымфиналға етә, шунда буласаҡ чемпионға еңелә һәм хатта бронза миҙалдарын да алмайҙар. 2012/2013 йылдар миҙгеле алдынан үткән турнирҙан ваҡытында Юғары хоккей лигаһында сығыш яһаған «Дизель» хоккей клубы өсөн алты уйында ике гол керетә. 11 сентябрҙә ул ЮХЛ-да тәүге уйынын үткәрә, ә бер аҙна үткәс лигала тәүге шайбаһын да керетә. Шул даими миҙгелдә ул бөтәһе 44 уйында 13 (8+5) мәрәй. Братина кубогы өсөн плей-оффта ул өс осрашыуҙа ике гол керетә. Был миҙгел барышында декабрҙә Георгий ЮХЛ-да айҙың иң яҡшы йәш уйынсыһы тип таныла. Шулай уҡ ул «Дизелист» өсөн биш уйын уҙғарып өлгөрә.
2013/2014 йылдар миҙгелендә Георгий Бусаров тик ЮХЛ-да ғына «Дизель» өсөн уйнай. Бөтәһе был йылда ул 44 осрашыуҙа дүрт мәрәй йыя, ә «Дизель» плей-оффта икенсе раундҡа етә. Алдағы миҙгелдә шул уҡ хәл була. Ә Георгий 59 осрашыуҙа 19 тапҡыр һөҙөмтәле һөжүмдә ҡатнаша. 2015/2016 йылдар миҙгелендә Бусаров «Дизель» өсөн 43 уйында 4 гол кереткәс һәм 6 һөҙөмтәле пас биргәс, һөжүмсе Белоруссия чемпионатында сығыш яһаған «Гомель» хоккей клубына 2016 йылдың февралендә күсә. Шунда ул даими чемпионатта бер уйында ғына ҡатнашып өлгөрә. Ә плей-оффта «Гомель» ярымфиналға етә һәм чемпионаттың бронза миҙалдарын яулай. Миҙгел тамамланғас, Георгий Бусаров кире Пензаға ҡайта[2]. 2016/2017 йылдар миҙгелендә Георгий «Дизель» командаһының иң яҡшы һәм алмаштырғыһыҙ уйынсыларына әйләнә: ул 49 уйында 21 мәрәй йыя. Тик командаһы плей-оффҡа эләкмәй.
«Салауат Юлаев» (2017 йылдан алып)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2017 йылдың беренсе июнендә Өфөнән «Салауат Юлаев» хоккей клубы Георгий Бусаровға спорт хоҡуҡтарын «Дизель» командаһынан аҡсалата компенсацияға алмаштырып ала[3]. 14 сентябҙә Бусаров тәү тапҡыр Континенталь хоккей лигаһында тәүге уйынын үткәрә. Ә 2018 йылдың 21 ғинуарында Братиславанан «Слован» хоккей клубына ҡаршы уйында Лигала тәүге шайбаһын керетә. «Салауат Юлаев» Чернышёв дивизионын 2010 йылдан тәүгегә еңә, ә плей-оффта конференциялар ярымфиналына етә. Георгий шулай уҡ Нефтекаманан фарм-клуб «Торос» өсөн Юғары хоккей лигаһында 10 осрашыуҙа 3 (2+1) мәрәй йыя.
Рәсәй йыйылма командаһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2012 йылда Бусаров тәү тапҡыр Рәсәй йәштәр йыйылма командаһына саҡырыла. Был халыҡ-ара турнирҙа була. 2013 йылда тәүге шайбаларын керетә. 2013/2014 йылдар миҙгелендә тәүҙә Канаданың йәштәр лигаларының йыйылма командаларына ҡаршы Subway суперсерияһына барып ҡайта, ә аҙаҡтан йәштәр араһында донъя чемпионатына саҡырыу ала. Георгий шунда бөтә 7 уйында ла ҡатнаша һәм бронза миҙалдарҙы яулай.
Статистика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Һуңғы яңыртыу: 9 апрель 2018
Клубта карьераһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Халыҡ-ара карьераһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡаҙаныштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Йәштәр араһында донъя чемпионатының бронза миҙалсыһы — 2014.
- Белоруссия экстралигаһының бронза миҙалсыһы — 2015/16.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- КХЛ сайтында профиле (рус.)
- Георгий Бусаров — Eliteprospects.com сайтында статистикаһы (инг.)
- sports.ru сайтында профиле
- 23 апрелдә тыуғандар
- 1994 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Пензала тыуғандар
- Алфавит буйынса спортсылар
- Алфавит буйынса хоккейсылар
- Салауат Юлаев командаһының уйынсылары
- КХЛ хоккейсылары
- ЮХЛ уйынсылары
- ЙХЛ беренселеге хоккейсылары
- «Дизель» хоккейсылары
- «Дизелист» хоккейсылары
- «Гомель» хоккейсылары
- Белоруссия экстралигаһы хоккейсылары
- Хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһының уйынсылары
- Рәсәй хоккей һөжүмселәре
- Рәсәй хоккейсылары
- Хоккей һөжүмселәре


text:
Ҡалып:Исемен үҙгәртеүгә
Ҡалып исемен үҙгәртеүгә тәҡдим ителгән мәҡәләләрҙә (ҡар. ru:Википедия:К переименованию#Инструкции) урынлаштырыу өсөн тәғәйенләнгән. Ҡалып исемен үҙгәртеүгә тәҡдим ителгән мәҡәләләрҙең башына урынлаштырыла.
Параметрҙар
- гггг-мм-дд форматындағы (мәҫәлән, 2018-10-10) ҡалыпты урынлаштырыу датаһы.
- тәҡдим ителгән исеме.
- 2-се һанлы яңы исем варианты өсөн резерв параметр.
- 3-сө һанлы яңы исем варианты өсөн резерв параметр.
Тултырыу миҫалы
{{исемен үҙгәртеүгә|2018-10-10|Яңы исем}}
- — күп осраҡтарҙа ҡалыптың тик беренсе һәм икенсе парамерҙар ғына ҡулланыла.
{{исемен үҙгәртеүгә|2018-10-10|Яңы исем|Фекерләшеү бүлегенең исеме|Яңы исем 2|Яңы исем 3}}
- — был миҫалда ҡалыптың бөтә биш параметрҙары ҡулланыла.
Ағымдағы датаны урынлаштырыр өсөн
{{subst:перелить|новое название}} конструкцияһын ҡулланығыҙ.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
- {{Берләштерергә}}
- {{Юйырға}}
Во избежание поломок страниц, использующих данный шаблон, желательно экспериментировать в своём личном пространстве.


text:
Posted: 14 Мөмкин 2018
Updated: 14 Мөмкин 2018
Минең фәҡирлеккә ҡарамаҫтан, Мин донъяға беҙҙең мәрхәмәтлек ярҙамы кире ҡайтырға тейеш., әммә мин төрлө ысулдар ҡулланырға тейеш, сөнки үткәнендә мин ҡулланыла.. Мин быны атай DualDonate.
Бөгөн, Мин насар, ҡот осҡос, һәм тоям мин борсолоп, мин биргән аҡсаңды алманым, беҙҙең өсөн донъялағы иң яҡшы нәмә.. Рәсми булмаған исемлеге әйберҙәр һаҡлана миндә, мин ул тапшырыуы буласаҡ, мин ярлы түгел. Мин фәҡир йыл элек булғаны түгел,, мин һәм минең карьера хупларға аша кеше, минең белем менән, минең менән күнекмә, and with my money.
Мин оҙайлы ваҡыт дауамында минең ярлылыҡҡа ҡаршы көрәш., минең башҡа кеше һәләте кәмей һәм тайпылышһыҙ яҡлаусы. Әйберләр минең исемлеге, уларҙы мин телем ярҙам арта. Ләкин минең өсөн ярлылыҡ, Мин уларҙың ҡул хупларға һәм яҡларға тейеш, элек мин улар яғында..
Мин көтә, минең өсөн ҡулланған алымдар элеккеләренән ярҙам, әммә уларҙы тотоу өсөн ниндәй ҙә булһа башҡа ысулдары, башҡаса мин көткәнсә булды..
Мин әйберҙәр кампанияһын ойоштороу күп аҡса бирә, мин телем ярҙам. Мин булған кеше хоҡуҡтарын яҡлау , сәнғәт, хайуандар хоҡуғын , технологиялар, белем, һәм күберәк. Размеры мөһим түгел.. Мөһим урын түгел. Һәр кампания., минең аҡсаның яртыһы шытып сыҡҡан кешенең фәҡирлектә һәм аҡсаның яртыһы булып китте хуплап, уларға ярҙам мин теләйем. Кем хәҙер-уйла икән, тип, яҡшы исем, Мин быны атай DualDonate.


text:
Хеҙмәт министрлығы төбәктә эшһеҙлек буйынса пособиеның уртаса күләмен атаны
Хеҙмәт министрлығы төбәктә эшһеҙлек буйынса пособиеның уртаса күләмен атаны Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2017 йыл, 8 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостандың Хеҙмәт министрлығы октябрь айы өсөн республикала эшһеҙлек буйынса пособиеның уртаса күләмен иғлан итте. Сентябрь менән менән сағыштырғанда ул бер аҙ кәмегән һәм 4175 һум тәшкил иткән.
Әле пособиеның минималь күләме — 977,5, иң ҙуры 5635 һумға тиң.
«1 ноябргә ҡарата төбәктә 7,1 мең кеше — эшһеҙлек буйынса минималь пособие, 12,3 мең рәсми теркәлгән эшһеҙ максималь пособие ала», — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Башҡортостандың Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат секретары Роза Кузьменко.


text:
Әсәйҙәрҙең була төрлөһөҺәр әсә үҙ балаһы өсөн иң һәйбәте, иң ғәзизе булырға теләй. Ә иң яҡшы әсәй ниндәй сифаттарға эйә икән? Быға өлгәшеү юлдары ҡайҙа? Мәҡәләбеҙҙең башында уҡ шуны билдәләү урынлы булыр: насар әсәйҙәр юҡ, улар тормошҡа, бала тәрбиәләүгә ҡарашы менән генә...
Яҡтырт,ҡояшым...Нисәнсе йыл булғандыр, «Башҡортостан ҡыҙы»нда бер әсәнең хаты баҫылғайны. Ғәрип булып тыуған сабыйынан үҙ мәлендә баш тартмауына бик тә үкенеп яҙғайны ул ҡатын. Юҡ, мин уны ғәйепләмәйем. Ғәйепләргә хаҡым да юҡ. Хоҙай уға артабан да сабырлыҡ бирһен....
Йылы ямғыр булыпҺөйөклө әсәһенә һыйынып, апайҙарының кәңәштәрен тыңлап, һеңлеһен ҡурсалап, мәж килеп, шау ҡыҙҙар араһында үҫергә тура килә уға. Бәләкәйҙән генә атайһыҙ ҡалғас, донъя мәшәҡәттәрен ҡыҙҙарҙыҡы-егеттәрҙекенә бүлмәй, сабыр ғына үҙҙәре тарта. Сымырылығы,...
Ҡышты туйҙырыр көндәрЙәйге муллыҡ мәлендә витаминға бай емеш-еләк, йәшелсәне ҡышҡылыҡҡа ла етерлек әҙерләп ҡуяйыҡ, әхирәттәр! Ҡышҡылыҡҡа ассорти 4-5 ҡыяр, 5-6 помидор, 1-2 татлы борос, 2 теш һарымһаҡ, 1 тотам йәшел тәмләткес үләндәр (керән, сейә, ҡарағат япраҡтары,...
Ғәмле, ғәҙел ҒәҙиләИсемен уға атаһы һайлай. «Ҡыҙым ғәҙел, кеше араһында һүҙе һәр саҡ үтемле, йөҙө яҡты булһын», – тигән ихлас уй-ниәт менән килгәндер был ҡарарға Мөҙәрис ағай Ғәликәев. Эйе, ғәзиз кешеһенең изге теләктәрен аҡлап, эшһөйәрлеге, саялығы, уҡымышлығы һәм...
«Мин бары тик ябай ҡатын-ҡыҙ...»Йәнде имләр йылылыҡ ағылған ғәжәйеп аҡыллы ҡараш. Һәр һыҙаты камил һөттәй аҡ йөҙ. Оло сәхнәләр түрен биҙәр һомғол буй-һын. Музыка белеменә эйә, халыҡ йырҙарын ҙур оҫталыҡ менән башҡарған был һылыуға уҡытыусылары, туғандары яҡты йондоҙ яҙмышы юрай....
Анонстар
АнкетаАнкета ебәрергә
Журнал архивы
Һеҙҙең мөнәсәбәт
Сайттың яңы дизайны оҡшаймы?


text:
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарамағындағы 2018 йылға журналистика өлкәһендәге иң яҡшы әҫәрҙәр өсөн Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премиялар буйынса комиссия, тәҡдим ителгән эштәрҙе ҡарағандан һуң, түбәндәге дәғүәселәрҙе конкурста ҡатнашыуға индерҙе:
1. Балтабаева Гүзәлиә Салауат ҡыҙы, “Башҡортостан” гәзитенең социаль проблемалар бүлеге мөдире. “Башҡортостан” гәзитендә баҫылып сыҡҡан публицистик мәҡәләләр шәлкеме өсөн “Башҡортостан” гәзите редакцияһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.
2. Вәлитов Октябрь Кәли улы, философия фәндәре докторы, профессор. “Кызыл таң” гәзитендә баҫылып сыҡҡан публицистик мәҡәләләр һәм аналитик материалдар шәлкеме өсөн “Кызыл таң” гәзите редакцияһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.
3. Ғәфүрова Светлана Марсиль ҡыҙы, “Истоки” гәзите хәбәрсеһе. “Истоки” гәзитендә баҫылып сыҡҡан “Терра Башкирия: неизвестное об известном” фоторепортаждар циклы өсөн “Истоки” гәзите редакцияһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.
4. Зәйнетдинов Энгель Әхмәт улы, иҡтисад фәндәре кандидаты. “Ватандаш” журналында, “Республика Башкортостан” һәм “Истоки” гәзиттәрендә баҫылып сыҡҡан материалдар; “Башкирская нефть и ее первопроходцы (18-20 вв.)” (Д.И. Михайлов менән авторҙашлыҡта) китабы өсөн “Ватандаш” журналы редакцияһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.
5. Зәйнуллин Рәшит Рәил улы, “Шоңҡар” журналының өлкән мөхәррире. “Шоңҡар” журналында баҫылып сыҡҡан аналитик мәҡәләләр циклы; “Йәшәү көсө” китабы өсөн “Шоңҡар” журналы редакцияһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.
6. Ҡаһарманова (Хәбилова) Миләүшә Сәйғәфәр ҡыҙы, “Киске Өфө” гәзите хәбәрсеһе. “Киске Өфө” гәзитендә баҫылып сыҡҡан публицистик мәҡәләләр шәлкеме өсөн “Киске Өфө” гәзите редакцияһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.
7. Ҡотоева Гөлназ Мират ҡыҙы, “Башҡортостан ҡыҙы” журналының баш мөхәррире. “Яҙмышымда – “Башҡортостан ҡыҙы” әҙәби-публицистик китабы һәм “Башҡортостан ҡыҙы” журналында баҫылып сыҡҡан материалдар өсөн “Башҡортостан ҡыҙы” журналы редакцияһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.
8. Низамова Рәзилә Ғәйнислам ҡыҙы, журналист, “Заман һулышы” китабы өсөн. Премияға дәғүә итеүгә китапты автор тәҡдим иткән.
9. Ырыҫҡужина Рәзилә Ишбулды ҡыҙы, Ш. А. Хоҙайбирҙин йорт-музейының ғилми хеҙмәткәре, “Башҡортостан”, “Йәшлек”, “Һаҡмар” (Баймаҡ районы) гәзиттәрендә, “Ватандаш” журналында баҫылып сыҡҡан материалдар шәлкеме; “Тамара Хоҙайбирҙина тураһында хәтирәләр” китабын төҙөгән өсөн. Премияға дәғүә итеүгә материалдарҙы автор тәҡдим иткән.
10. Садиҡова Оксана Фәрит ҡыҙы, “Уфимские нивы” гәзитенең баш мөхәррире. Гәзиттә баҫылып сыҡҡан публицистик материалдар шәлкеме өсөн “Уфимские нивы” гәзите редакцияһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.
11. Сәлимов Ниязбай Булатбай улы, Башҡортостан Республикаһы Милли архивы дәүләт ҡаҙна учреждениеһы директоры урынбаҫары, “Башҡортостан”, “Йәшлек”, “Киске Өфө”, “Нур” гәзиттәрендә баҫылып сыҡҡан публицистик материалдар шәлкеме өсөн. Премияға дәғүә итеүгә материалдарҙы автор тәҡдим иткән.
12. Ситдиҡова Венера Фәнис ҡыҙы, “Башҡортостан” телерадиокомпанияһының “Юлдаш” радиоһы комментаторы. “Башҡорттар”, “Рухиәт”, “Яҙмыштарҙа – ил тарихы” тапшырыуҙары өсөн “Юлдаш” радиоһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.
13. Һөйөндөков Хәлил Төхвәт улы, отставкалағы медицина хеҙмәте подполковнигы, “Башҡортостан”, “Йәшлек”, “Киске Өфө” гәзиттәрендә баҫылып сыҡҡан публицистик материалдар шәлкеме өсөн. Премияға дәғүә итеүгә материалдарҙы автор тәҡдим иткән.
14. Толомғужин Зөфәр Ғәли улы, журналистика ветераны. “Йыртҡыс йыртҡыслығын итә” китабы өсөн “Салауат” гәзите редакцияһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.
15. Ханмырҙина Лиана Айҙар ҡыҙы, Саҡмағош районының “Игенсе” гәзите бүлек мөдире. Был гәзиттә баҫылып сыҡҡан публицистик материалдар шәлкеме өсөн “Игенсе” гәзите редакцияһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.
16. Хәзимов Хәнис Ситдыҡ улы, хеҙмәт ветераны һәм Ғарипов Риф Адис улы, математика уҡытыусыһы. “Уразай һәм уразайлылар” китабы өсөн “Балтач таңнары” гәзите редакцияһының ижади коллективы тарафынан тәҡдим ителде.
Комиссия йәмәғәт ойошмаларын, хеҙмәт коллективтарын һәм айырым кешеләрҙе 2018 йылға Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияға тәҡдим ителгән эштәрҙе тикшереүҙә ҡатнашырға саҡыра.
Үҙ фекерегеҙҙе, тәҡдимдәрегеҙҙе һәм иҫкәрмәләрегеҙҙе матбуғат биттәрендә, телевидение һәм радио программаларында белдерергә йәки түбәндәге адрес буйынса хат аша еткерергә мөмкин: 450076, Өфө ҡалаһы, Октябрҙең 50 йыллығы урамы, 13, 10-сы ҡат, Башҡортостан Журналистар союзы. Телефон-факс: 276-42-66.
Эштәрҙе тикшереү 27 сентябргә тиклем дауам итә.


text:
Баш ҡалала граждандарҙы икенсе урында эшкә урынлаштырыу өсөн вакансиялар йәрминкәһе уҙа
Баш ҡалала граждандарҙы икенсе урында эшкә урынлаштырыу өсөн вакансиялар йәрминкәһе уҙа Фото: Өфөләге Халыҡ мәшғүллеге үҙәге
ӨФӨ, 2018 йыл, 18 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
22 мартта Башҡортостандың баш ҡалаһында граждандарҙы башҡа урында эшкә урынлаштырыу өсөн вакансиялар йәрминкәһе уҙғарыла.
«Башинформ» агентлығына хәбәр итеүҙәренсә, икенсе ергә күсеп китергә теләгәндәргә ремонтлаусы слесарь, газ һәм электр менән иретеп йәбештереүсе, ашнаҡсы, икмәк бешереүсе, ашхана мөдире, участка начальнигы, автомобиль водителе, бетон ҡойоусы һәм башҡа һөнәрҙәр тәҡдим ителә.
Йәрминкәгә килгәндәргә ғәҙәттәгесә мәшғүллек өлкәһендәге дәүләт хеҙмәттәре күрһәтелә, шул иҫәптән хеҙмәт баҙарындағы хәл тураһында мәғлүмәт, психолог кәңәше бирелә, компьютер диагностикаһы һәм һөнәри йүнәлеш буйынса консультациялар үткәрелә.
Бөтә хеҙмәттәр ҙә бушлай.
Йәрминкәне уҙғарыу урыны һәм ваҡыты — Ибраһимов бульвары, 47/1, иртәнге сәғәт 10-дан 12-гә тиклем.
http://www.bashinform.ru/news/1128849-v-ufe-proydet-yarmarka-ne-mestnykh-vakansiy/