text:
Шишмә яңы төҫ алды
“Берҙәм Рәсәй” партияһының төбәк бүлексәһе башланғысы менән төҙөкләндерелгән объект Инйәр халҡына ла оло ҡыуаныс килтерҙе. Бында үҙенең тәмле, таҙа һыуын кешеләргә йөҙ йылдан артыҡ өләшкән шишмә һәм уның янындағы барыһының да яратҡан ял итеү, күңел асыу урыны булған майҙан төҙөкләндерелде.
Халыҡ телендә “Ёлкин шишмәһе” тип йөрөтөлгән инеште хәҙер танырлыҡ та түгел: ул заманса материалдар менән кәртәләп алынған, ер ҡуйынынан урғылып сыҡҡан тәңгәленә ҙур диаметрлы торба ултыртылған, һыу алыу урындары ла уңайлы. Изге эш өсөн “Реаль эштәр” проектынан 230 мең һум аҡса бүленгән.
Үткән аҙнала, эштәр тамамланыу айҡанлы, тирә-яғы төҙөкләндерелгән шишмәне асыу тантанаһы булып үтте. Сарала төрлө быуын вәкилдәре, депутаттар, Инйәр халҡы ҡатнашты. Йола буйынса, ал таҫманы киҫкәндән һуң йыйылыусылар шишмә һыуынан ауыҙ итте. Уларҙы шифалы һыу менән Ёлкиндарҙың йәш быуыны - ейәнсәрҙәре Ольга һәм бүләсәрҙәре Варвара Челищевалар һыйланы. Һуңынан һүҙҙе Инйәр ауыл хакимиәте башлығы Ғайса Ғәбделхаҡ улы Мөфтәхетдинов алды.
- Утыҙға яҡын милләт вәкиле йәшәгән Инйәрҙә ҙур байрам. “Берҙәм Рәсәй” партияһының “Реаль эштәр” проекты шишмәне төҙөкләндереп, уның тирә-яғын матурларға ярҙам итте. Партия халыҡты буш вәғәҙәләр менән ышандырмай, ә реаль эштәр тәҡдим итә. Күп йылдар дауамында халыҡтың мөрәжәғәте буйынса ауыл хакимиәте, депутаттар төрлө инстанцияларға шишмәне төҙөкләндереүҙе һорап мөрәжәғәт иттек. Йә аҡса булманы, йә башҡа сәбәптәр килеп сығып торҙо һәм, ниһайәт, маҡсатыбыҙға ирештек. Быйыл депутаттар Советы, хакимиәт ҡарары менән объектты “Реаль эштәр” проектына индерҙек, эш ҡуҙғалды. Өс аҙнала Ёлкин шишмәһе әҙер булды. Төҙөкләндереүҙә кәңәштәрен биргән ауыл халҡына, Андрей Арляпов етәкселегендәге “4АиКо” йәмғиәтенә, Николай Лапёнков, Андрей Акатьев, Рәфил Иҙрисов, Радик Рәхмәтуллинға, “Александровский карьер”етәкселегенә, Инйәр урман ху- жалығына, Нур Зариповҡа, йәмәғәт контроленә, отец Романға, Инйәр мәҙәниәт йорто директоры Ольга Овчинниковаға, коллективына һәм башҡаларға ҙур рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ. Ошондай изге эш өсөн ваҡытын йәлләмәне улар. Бер быуаттан ашыу саф һыуы менән ҡыуандырған инешебеҙ тағы күп йылдар кешеләргә хеҙмәт итәсәк, барыһын да үҙенә әйҙәп торасаҡ. Был - беҙҙең өсөн иҫтәлекле ваҡиға, - тип, хакимиәт башлығы ауылдаштарының уртаҡ шатлығын бел- дерҙе.
Халыҡ алдында сығыш яһаған “4АиКо” йәмғиәте етәксеһе Андрей Арляпов, отец Роман, Ёлкиндар нәҫелен дауам итеүсе Ольга Челищева һәм башҡалар шишмәне артабан да таҙалыҡта, тәртиптә тоторға өндәне. Инйәр мәҙәниәт йорто хеҙмәткәрҙәре тантананы матур бер тамаша итеп алып барҙы.
Сылтырап ағып ятҡан инеште Петр Яковлевич Ёлкин беренселәрҙән булып таҙартып ала, уның һыуын эсә. Унан һуң Леонид Ёлкин атаһының эшен дауам итә. Ауыл халҡы саф шишмә һыуын эсеп кенә ҡалмай, Крещениела ҡойонорға килә, килендәр ҙә ошонан һыу башлай. Тимәк, Ёлкиндарҙың хеҙмәте бушҡа китмәгән. Ёлкин шишмәһе инйәрҙәрҙе генә түгел, район халҡын да оҙаҡ йылдар ҡыуандырасаҡ әле.
Был көндө изге эште башҡарыусы һәр кемгә рәхмәт әйткәндәй, шишмә лә сылтыр тауышын яңыртып, ағыуын дауам итте. Әйтерһең, ошондай күркәм эште матурлыҡта, таҙалыҡта һаҡлап тоторға өндәй ине.
Эльвира ХӘМЗИНА.
Автор фотолары.


c: text/html

text:
Спорт һѳйѳүселәр стартҡа баҫты
Кросс бер нисә йыл рәттән үткәрелә. Уны Еңел атлетика федерацияһы һәм Рәсәй Федерацияһының Спорт министрлығы ойоштора. Быйыл да «Милләттәр кросы» бик ойошҡан үтте. Тәүҙә 1995 йылғы һәм унан ѳлкәне- рәк йәштәге спорт һѳйѳүселәр 3000 метрға кѳс һынашты. Был арауыҡҡа йүгергән ҡатын-ҡыҙҙар араһында Евгения Сенюшкина - I, Елена Смоленцева - II, Анастасия Ро- мановская - III, ир- егеттәр араһында Ну- риман Хәйруллин - I, Вил Нуриәхмәтов - II, Вадим Әхмәтшин III урынды яуланы. Ошо уҡ арауыҡҡа уҙышҡан 1996-1997 йылғы үҫмерҙәр ара- һында тәүге булып Белорет педагогия колледжынан Андрей Бойно килде, IIIII урындарҙы Бе- лорет металлургия колледжынан Артем Тихонов менән Бу- лат Ғәлин бүлеште. Ҡ а т ы н - ҡ ы ҙ ҙ а р араһында Белорет педагогия колледжы- нан Айгѳл Шаһивә- лиева - I, Сермәндән - Ленара Ишморатова - II, Белорет педагогия колледжынан Илүзә Сәғитова III урын яуланы. 1500 метр арауыҡҡа уҙышҡан 1998- 1999 йылғылар араһында Инйәрҙең 1-се мәктәбенән Айнур Шәрипов - I, Илнур Шәрипов - II, Сермән мәк- тәбенән Фирғәт Мѳхәмәтйәнов - III, ҡыҙҙарҙан 14-се гимназиянан Ксения Коробова - I, Светлана Дмитриева - II, 3-сѳ мәктәптән Вероника Макарова III урындарҙы яуланы. 2000-2001 йылғы уҡыусылар ҙа ошо уҡ арауыҡҡа йүгерҙе. Үҫмерҙәр араһында 14-се гимназиянан Михаил Точилкин - I, 21-се мәктәптән Андрей Сычев - II, 17-се гимназиянан Егор Репин - III, ҡыҙҙарҙан 1-се мәктәптән Ольга Санникова - I, 8-се мәктәптән Алиса Копытова - II, 14- се гимназиянан Әлфиә Ғәбитова - III урындарҙы яуланы. Шулай уҡ 2002- 2003 йылғы үҫмерҙәр араһында 3-сѳ мәктәптән Леонид Челноков - I, 20-се мәктәптән Егор Коробкин - II, 14-се гимназиянан Руслан Нәжметдинов III урынға лайыҡ булһа, ҡыҙҙар араһында 14-се гимназиянан Софья Костричина - I, 5-се мәктәптән Вика Федорова - II, 20-се мәктәптән Яна Осипова III урындарҙы бүлеште. 2004-2005 йылғы йәш спортсылар 800 метрға кѳс һынашты. Улар араһынан Сермән балалар йортонан Илдар Дәүләтшин - I, 13-се мәктәптән Виктор Худяков - II, 21-се мәктәптән Дима Ефимов III урын алды, ә ҡыҙҙарҙан Үрге Әүжәндән Ксения Дятлова - I, Сермән мәктәбенән Анастасия Харрасова - II, Тимер юл мәктәбенән Алла Айгишева III урынға сыҡты. 2006 йылғылар һәм уларҙан бә- ләкәй йәштәгеләр ҙә 800 метрға уҙышты. Улар араһында Тирлән мәк- тәбенән Сабина Иҡсанова - I, 14-се гимназиянан Анастасия Пиндюрина - II, 20-се мәктәптән Анна Дмитриева III урын яуланы. Ошо йәштәге малайҙар араһында Тирләндән Ярослав Каледин - I, ҡаланың 3-сѳ мәктәбенән Михаил Зинченко - II, 14-се гимназиянан Сте- пан Коробкин III урын алды. I класс уҡыусылары ғаилә менән 800 метрға йүгерҙе. Улар араһында I урынды Алексей һәм Дима Грачевтар, II урынды Полина Баҡыева менән Назар Фәйзуллин, III урынды Георгий һәм Иван Дориндар яуланы. «Милләттәр кросы» йылдан-йыл киңерәк ҡолас ала бара, был иһә арабыҙҙа сәләмәт тормошҡа ынтылыусылар артыуы тураһында һѳйләй.
Р. МУСИНА.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Сибай концерт-театр берекмәһе йәйге оҙайлы ялдан һуң эшен яңынан тергеҙҙе. Кемдәрҙер ауылға – ата-әсәләре, туғандары янына ҡайтып, икенселәр республикабыҙҙың һәм күрше өлкәләрҙең ял йорттарында ял итеп, сәйәхәттәр ҡылып, бәғзеләре диңгеҙ буйҙарында, шифаханаларҙа тәндәренә шифа, күңелдәренә дауа тапҡан артистар һәм башҡа хеҙмәткәрҙәр дәрт һәм илһам менән ығы-зығылы көндәлек мәшәҡәттәргә тотондо. Бер айға тын ҡалған филармония һәм “Сулпан” балалар театры хәҙер көноҙоно шау-гөр килеп тора – ижади коллективтар яңы программалар өҫтөндә эшләй, репетициялар үткәрә, яңы ижад миҙгелен асыу тантанаһына әҙерләнә, республика район-ҡалалары, күрше өлкәләр буйлап гастролдәргә йыйына.


text:
Республика парламентарийҙары һәләтле балаларға ярҙам итеү буйынса Татарстан тәжрибәһен өйрәнә
БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары, Мәғариф, фән, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр эштәре буйынса комитет етәкселәре Рауил Бикбаев һәм Эльвира Юнысова 22 майҙа Татарстан Республикаһы Дәүләт Советының Мәҙәниәт, фән, мәғариф һәм милли мәсьәләләр буйынса комитетының һәм «Мәғариф» өҫтөнлөклө милли проектын тормошҡа ашырыу барышына контроллек итеү буйынса комиссияһының күсмә ултырышында ҡатнаша. Ултырыш Татарстандың Аҡтаныш районында үтә. Көн тәртибендә — Татарстанда һәләтле йәштәр һәм балалар менән эшләү мәсьәләләрен, шулай уҡ «Мәғариф тураһында»ғы Татарстан Республикаһы законына үҙгәрештәр индереү хаҡында» һәм «Татарстан Республикаһында халыҡҡа адреслы социаль ярҙам күрһәтеү тураһында» ТР закон проекттарын тикшереү.


text:
Үрмәлсек турғай
Үрмәлсек турғай, тилеғош (рус. поползень, лат. Sitta europaea)— үрмәлсек турғайҙар ғаиләһендәге ҙур булмаған ҡош.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Турғай ҙурлыҡ. Ҡыҫҡа ғына, йомроланып бөткән ҡойроҡло, беше йөнлө ваҡ ҡош. Ғәҙәттә, ағастың осонан башлап, олоно буйлап уралтып-уралтып төбөнә тиклем эҙләнеп төшә. Оҙон ғына суҡышы төҙ. һырты күкһел һоро. Күҙҙәре аша ҡара һыҙыҡ үтә. Кәүҙәһенең аҫ яғы аҡ. Аҫ яҡтан ҡойроҡ төбө алһыу. Башҡа ҡоштар менән бутарлыҡ түгел.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тауышы яңғырауыҡлы: «сик-сик-сик» йәки «тситт-тситт». һайрауы һыҙғырыуҙан тора.
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йыуан ағаслы ҡуйы урмандарҙа йәшәй. Ағастарҙағы бөжәк¬тәр, уларҙың ҡурсаҡтары менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. Киң таралған. Ағас ҡыуыштарында оялай. Ҡыҙғылт һип¬келле 7—8 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Зарарлы бөжәктәрҙе ҡырып, файҙа килтерә.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Э.Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. Өфө,1986 йыл. ИБ №3478 28.693.35 И 90
- Остапенко В. А. Птицы в вашем доме: Справочное пособие. — М.: Арнадия, 1996. - ISBN 5-88666-011-9


text:
Мәғариф өлкәһендә һөҙөмтәһеҙ сығымдарҙы оптималләштереү үткәрелә
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов мәғариф өлкәһендәге һөҙөмтәһеҙ сығымдарҙы ҡыҫҡартыуҙы һәм оптималләштереү барышында алынған аҡсаны уҡытыусыларҙың эш хаҡын күтәреүгә йүнәлтеүҙе талап итте.
«Мәғариф өлкәһендәге сығымдарҙы оптималләштереү менән тыныс, планға ярашлы, хис-тойғоларһыҙ шөғөлләнергә кәрәк, — тине Рөстәм Хәмитов. — Тәү сиратта кластарҙағы уҡыусылар һанына иғтибар итергә кәрәк. Класта икешәр, өсәр, дүртәр бала уҡыған мәктәптәр бар, ә республика буйынса 115 класта ни бары берәр уҡыусы ғына иҫәпләнә».
Яҡынса баһа буйынса Башҡортостанда мәғариф өлкәһендәге һөҙөмтәһеҙ сығымдар йылына 5 миллиард һум тәшкил итә ала, тип хәбәр итә республика башлығының матбуғат хеҙмәте.


text:
Алой үләненең файҙаһы һәм зыяныӨйҙәрендә күптәр алой үләнен үҫтерә. Уны ашҡаҙандың сей яраһын, бөйәнде, эс ҡатыуҙы, шәкәр диабетын, үпкә шешен, асыҡ яраны, бешкән урынды, ир-ат менән ҡатын-ҡыҙҙың түлһеҙлеген дауалауҙа файҙаланалар. Алой үләненән яһалған дарыуҙар бихисап. Бер нисәһен тәҡдим итәбеҙ....
Китап уҡыуҙың файҙаһы1 апрелдән 30 ноябргә тиклем «2012 йылда Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы китап уҡыусыһы» тип аталған республика конкурсы уҙҙы. Унда ѳс йәш категорияһы буйынса бѳтәһе 530 кеше ҡатнашҡан. Дауыт Юлтый исемендәге башҡорт китапханаһының 5 китап уҡыусыһы ла был конкурста ҡатнашты. 8 йәштән 14 йәшкә тиклем - лицей-интернаттан VIII класс уҡыусыһы Әнүәр Хажин, 14-се гимназиянан VI “а” класс уҡыусыһы Элина Ғибәҙуллина, башҡорт гимназияһынан III класс уҡыусыһы Азалия Шәғәлина, 15 йәштән 24 йәшкә тиклем - 20-се мәктәптән X класс уҡыусыһы Эрик Солтанов һәм 25 йәштән ѳлкәндәр араһында педколледждың...
Ҡоштай ос, Олимпия уты!Сочи ҡалаһында үтәсәк 2014 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарын ойоштороусылар Олимпия эстафетаһының һәм паралимпия утының факелы менән таныштырҙы. Факелдың дизайнында бәхет ҡошоноң (Жар-птица) ҡаурыйы тѳҫмѳрләнә. Алдан был силуэт Уйындың визуаль образы - “ҡорама юрған” менән шифрланған була. Олимпия һәм Паралимпия эстафетаһында ҡатнашыусыларҙың униформаһы ла күрһәтелә. Униформаны Олимпия уты эстафетаһында ҡатнашасаҡ 14 мең, паралимпияла ҡатнашасаҡ 1 меңдән ашыу спортсы ғына аласаҡ. Презентация баш ҡала сауҙа үҙәгенең күрһәтеү залында үтте. “Сочи-2014” ойоштороу комитетының президенты Дмитрий...
Эшсән бәхете - эштәЙәмле Белорет районы Бирҙеғол ауылында тыуып үҫкән Ғәйшә бәләкәйҙән хеҙмәт тәмен татырға ѳйрәнә. Улар ғаиләһендә эшһѳйәрҙәр тәрбиәләнә. Әле баҡса тултырып картуф, кәбеҫтә үҫтерәләр, әле һәр тѳрлѳ йәшелсәләргә текә һуҡмаҡ буйлап кѳйәнтәләп һыу ташыйҙар, әле бейә, кәзә ҡымыҙы мәшәҡәттәре менән булалар, әле тирләп-бешеп бесән әҙерләйҙәр, ҡышҡылыҡҡа емеш-еләк, бәшмәктән ризыҡтар ѳлгѳртәләр. Атаһының ҡурай моңонан әҫәрләнгән ҡыҙ ғүмере буйына кешеләрҙә тик матурлыҡ сифаттары ғына күрә, үҙе лә ѳҙҙѳрѳп мандолина ҡылдарын сиртә....
Дәүләт телдәрен үҫтереү - беҙҙең бурыс15 ғинуарҙа Ѳфѳлә Рәсәй матбуғаты кѳнѳнә арналған ҙур тантанала республика ижади конкурстар еңеүселәрен тәбрикләү сараһы булды. Сараны Башҡортостан Журналистар союзы һәм Башҡортостан Республикаһы матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлыҡ ойошторҙо....
Ҡурсаулыҡ-“Урал”дың ышаныслы дуҫыКѳньяҡ Урал дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы йыл да район гәзитен пропагандалауҙа әүҙем ҡатнаша. Ҡурсаулыҡтың директоры, район Советы депутаты Фәнүр Хажиғәле улы Әлибаев һәм уның татыу коллективы быйыл да район гәзитенә дәррәү яҙылды. Лапышты, Бирҙеғол, Ямашты урман хужалыҡтары һәм ҡурсаулыҡ коллективы бѳтәһе 33 дана “Урал” алдыра. Яңы йылда дуҫтарыбыҙҙың барыһына ла эштәрендә, ғаиләләрендә уңыштар, татыулыҡ, берҙәмлек, милли үҙаңды үҫтереүгә ҙур ѳлѳш индереүҙәрен теләйбеҙ һәм рәхмәт белдерәбеҙ....
Эштәре ауыр ҙа, яуаплы ла2011 йылдың 15 ғинуарынан «Рәсәй Федерацияһының Тикшереү комитеты тураһында» 403-сѳ Федераль Закон кѳсѳнә инә. Бына инде икенсе йыл яңы орган һѳнәри байрамын 15 ғинуарҙа билдәләй....
КѳләмәстәрҺарыҡ фермаһында эшләүсе бер ҡатын ѳйѳнә ҡайтҡас иренә: - Яңы мәҙәк ишеткең киләме? - Килә. - Бер ир менән бер ҡатын аулаҡ урында осрашалар. Эш хутланып китте тигәндә генә әллә ҡайҙан тәкә килеп сыға ла теге ирҙе арттан килеп һелтәп ырғытмаһынмы. Шундай ҡаты итеп һѳҙҙѳ быны, теге меҫкен, минең ѳҫтән тәгәрәп тѳшѳп, әллә ҡайҙа тиклем осоп китте......
Яңы йыл «мажаралары»2013 йылдың тәүге аҙнаһында Белорет полицияһында 517 хәбәр теркәлгән, шуларҙың 118-е криминаль характерға эйә. Яңы йылдың тәүге көнөндә Уҡшуҡ ауылында йәшәгән 30 йәшлек ир Яңы йылды ҡаршылағандан һуң байрамды ҡалала дауам итергә була. Иптәше, иртәгәһе көнгә эшкә булғанлыҡтан, был тәҡдимдән баш тартып, йоҡларға ята. Ир кеше, форсаттан файҙаланып, иптәшенең автомобиленә ултырып ҡалаға йүнәлә. Үҙе менән дуҫлашып йөрөгән ҡыҙын да ала. Ҡалаға етеп барғанда, иҫерек водитель, автомобиль менән идара итә алмайынса, юл хәрәкәте ҡағиҙәһен боҙа. Зыян күреүселәр дауаханаға эләгә. Шуға ҡарамаҫтан,...
Музейҙа - тәбиғәтебеҙ ҡомартҡылары1997 йылда асылған Кѳньяҡ Урал дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы һуңғы йылдарҙа тәбиғәтте һаҡлау буйынса саралар ойоштороуҙа әүҙем ҡатнаша. Ҡурсаулыҡтың хайуандар һәм үҫемлектәр донъяһын сағылдырған фотоһүрәттәр, яҙма материалдар, ағастарҙы, таштарҙы, башҡа тѳрлѳ тәбиғи материалдарҙы файҙаланып, балалар ҡулы менән эшләнгән сувенирҙар, ҡурсаҡтар, ҡоштар, йыртҡыстар, йәнлектәрҙең киптереп махсус эшләнгән һѳлдәләренән торған күргәҙмә был юлы тыуған яҡ-крайҙы ѳйрәнеү музейында асылды....
Новости Башкортостана
В День города в Уфе состоится благотворительный гастрономический праздник «Добрый плов»
21 мая 2018 10:34
При оплате услуг ЖКХ потребители смогут выбрать для себя наиболее удобный тариф
19 мая 2018 18:33
Часть трассы Уфа – Аэропорт перекрыта из-за дорожных работ
19 мая 2018 18:29
Жителей Уфы напугал странный утренний гул в Черниковке
19 мая 2018 18:28
В Башкортостане впервые прошел Фестиваль национальной кухни «Бэлешфест»


text:
Ленин майҙанында тауҙан шыуып төшөү менән катокка барып эләктек. Конькиҙа йөрөргә яратыусылар өсөн быйыл ошондай бүләк яһағандар. Бушлай катокка ҡаланың төрлө мөйөшөнән киләләр. Шыршыны ике яҡтан һаҡлап ятыусы аждаһалар һәм башҡа боҙло һындар янында һәммәһе фотоға төшөргә ашыға.
“Өфө” универмагы эргәһендәге майҙанда ауыл мөхитенә юлыҡтыҡ. Ҡаланың 2-се художество мәктәбе уҡытыусылары Азамат Ғарипов, Салауат Ғиләжетдинов, Рәмил Ғәйфуллин “Ауыл күренештәре” композицияһын ижад иткән. Балыҡсы малай, милли кейемдәге әбей менән бабай, лабиринт рәүешендә эшләнгән мал-тыуар һарайы, ҡарлы сәскә эргәһенән тиҙ генә үтеп китеп булмай, уларға ҡарап, бер аҙға яҡты хәтирәләргә бирелге килә. Октябрь проспекты буйында һуҙылып төшкән аждаһа тинлектәр менән ҡапланып бөткән. Баҡтиһәң, өфөләр ырым уйлап сығарған: аждаһа һынына аҡса йәбештерһәң, йыл мул киләсәк, имеш.


text:
Алданыусылар һаман бар
20 апреля 2018 йыл | Сәйәсәт
Алданыусылар һаман бар
Тура бәйләнеш барышында Рөстәм Хәмитов күп фатирлы йорт төҙөү барышында алданыусылар һорауына яуап бирҙе. Уның белдереүенсә, әле Өфөлә ошондай 77 йорт иҫәпләнә һәм алданыусы кешеләрҙең һаны 5 мең 600-ҙән ашыу. Рөстәм Зәки улы ҡайһы йорттоң ҡасан файҙаланыуға тапшырыласағын белдерҙе. Республика ҡаҙнаһына өҫтәмә сығым булып ятһа ла, "дольщиктар" менән эшләүҙе туҡтатмаясаҡбыҙ, уларҙың һорауын тулыһынса ҡәнәғәтләндерәсәкбеҙ,-тине. Ул шулай уҡ был йәһәттән хоҡуҡ һаҡлау органдарына был мәсьәләне етди контролгә алырға ҡушты.
Тура бәйләнеш барышында Рөстәм Хәмитов күп фатирлы йорт төҙөү барышында алданыусылар һорауына яуап бирҙе. Уның белдереүенсә, әле Өфөлә ошондай 77 йорт иҫәпләнә һәм алданыусы кешеләрҙең һаны 5 мең 600-ҙән ашыу. Рөстәм Зәки улы ҡайһы йорттоң ҡасан файҙаланыуға тапшырыласағын белдерҙе. Республика ҡаҙнаһына өҫтәмә сығым булып ятһа ла, "дольщиктар" менән эшләүҙе туҡтатмаясаҡбыҙ, уларҙың һорауын тулыһынса ҡәнәғәтләндерәсәкбеҙ,-тине. Ул шулай уҡ был йәһәттән хоҡуҡ һаҡлау органдарына был мәсьәләне етди контролгә алырға ҡушты.
Депутаттар ниндәй булырға тейеш?
20 апреля 2018 йыл | Сәйәсәт
Рөстәм Хәмитовтан БР Дәүләт Йыйылышы- Ҡоролтай депуттары итеп кемдәрҙе күрергә теләүен һоранылар. Уның белдереүенсә, республика парламентында профессионалдар эшләргә тейеш. 2018 йылдағы һайлауҙар 2013 йылдағыһынан байтаҡҡа айырыласаҡ. 35 йәшкә тиклемге йәштәр күберәк килһә һәйбәтерәк булыр ине. Шул уҡ ваҡытта төрлө партияларҙың, төрлө милләт кешеләренең депутат булып һайланып, күп милләтле республика халҡына хеҙмәт итеүҙәрен теләне.
Красноусолдан эшҡыуар һорау бирҙе
20 апреля 2018 йыл | Сәйәсәт
Красноусолдан Руция Дауытова социаль эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнеүен, әммә уға урындағы власть ҡайтарып бирмәү шарты менән бина бирмәүҙәренә зарланды. Рөстәм Зәки улы ҡайтарып бирмәү шарты менән бик икеле, ә бына льготалы шарттарҙа бина бүлеү буйынса Рәмил Зәкәриә улы һөйләшермен, тип белдерҙе.
PS. Руция Дауытова былтыр йәй көнө генә Красноусолда Карл Макс урамында (элекке "Аралыҡ", военкомат эргәһендә) "Спасибо" социаль магазины асҡан. Һүҙ шул хаҡта бара.
PS. Руция Дауытова былтыр йәй көнө генә Красноусолда Карл Макс урамында (элекке "Аралыҡ", военкомат эргәһендә) "Спасибо" социаль магазины асҡан. Һүҙ шул хаҡта бара.
Тура бәйләнеш тамамланды
20 апреля 2018 йыл | Сәйәсәт
Рөстәм Хәмитов менән 2 сәғәт ярым барған тура бәйләнеш тамамланды. Һорауҙан төрлө өлкәләргә ҡағылды. Демография, һаулыҡ һаҡлау, алданған өлөшсәләр, Мәскәү ҡалаһы, Силәбе өлкәһе башҡорттарының туған телде, мәҙәниәтте һаҡлап ҡалыу тураһындағы һорауҙары, спортты үҫтереү, ауылдарҙа юл юҡлығы буйынса ла һаорауҙар булды. Ғафури районы Еҙем-Ҡаран урта мәктәбенең 9-сы класс уҡыусыһы Эльмир Сәғитов тыуған ауылы Ҡыҙыльярҙа Интернет булмауына, мәктәптә компьютер класының, интерактив тактаның туҙыуына зарланды. Рөстәм Хәмитов был мәсьәләләрҙе ыңғай хәл итергә һүҙ бирҙе. Шулай уҡ "Красноусол" шифаханаһында ял урындарҙы арттырыу тураһында ла һорау булды. Ғөмүмән, бер генә һорау ҙа яуапһыҙ ҡалманы.
Путевка хаҡы ни өсөн ҡиммәт?
20 апреля 2018 йыл | Сәйәсәт
Тура бәйләнеш барышында ошондай һорауға яуап бирҙе Рөстәм Хәмитов. -Беҙҙең шифаханаларҙың хаҡы үтә ҡиммәт - был факт. Республика халҡының үҙебеҙҙәге шифаханаларҙа ял итеү мөмкинлеге күпкә юғарыраҡ булырға тейеш.


text:
Ҡәҙерле дуҫтар! 10-ынан 20 майға тиклем гәзит-журналдарға яҙылыу ун көнлөгө бара. Әйҙәгеҙ, мөмкинлектән файҙаланып, «Йәншишмә»гә арзаныраҡ хаҡҡа яҙылып ҡалайыҡ. Гәзитебеҙҙең индексы – П2765. Ярты йылға яҙылыу хаҡы – 420 һум 42 тин.
Был аҙнала кемдәр бүләк хужалары булды, тиһегеҙме? Сибайҙағы интернат-гимназиянан башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Әлнисә Алдырханова менән Әбйәлил районы Теләш ауылынан Рина Бәшәровалар. Икеһенә лә сәй сервизы тапшырылды. Уларҙы ҡотлайбыҙ, гәзиттән айырылмауҙарын теләйбеҙ. Уйын дауам итә. Бүләктәр ҙә көтә. Кемегеҙ отор икән?
Башланды ла яҙғы эштәр, Гөр килә беҙҙең баҡса. Мәж килеп эшләп ҡалайыҡ, Шундай көн матур саҡта. Көрәк, тырмалар ҡулдарҙа, Тырыша барыһы ла. Ҡыуаҡлыҡтарҙы рәтләйбеҙ, Түтәлдәр ҙә ҡаҙыла.
Тыуған илем – ғәзиз ерем, Башҡортостаным минең. Һиңә булған саф һөйөүем Һаҡланыр ғүмер буйы.
Республикабыҙҙа шундай исемле Бөтә Рәсәй акцияһы бара. Ул 14 майҙа башланып, 15 июнгә тиклем дауам итәсәк. Ярыш форматында уҙғарылған акцияла теләгән һәр кем ҡатнаша ала. 300 килограмдан ашыу иҫке ҡағыҙ тапшырыусыларға аҡсалата премия һәм ҡиммәтле бүләктәр ҙә ҡаралған.
Рәсәйҙә «Мәктәп хәүефһеҙлеге» тигән проект булдырыла. Дума депутаттары ошондай мәғлүмәт-белем биреү порталы ойошторорға тәҡдим итә. Унда балалар һәм ата-әсәләр өсөн именлек һәм хәүефһеҙлек дәрестәре бирелә. Һәр төбәк өсөн климат, инфраструктура һәм башҡа үҙенсәлектәрҙе иҫәпкә алып, тирә-яҡ һәм тормош хәүефһеҙлеге буйынса айырым программа булдырыу ҡарала. Балаларҙы проектҡа нығыраҡ йәлеп итеү өсөн мобиль ҡушымта уйлап сығарырға тәҡдим …
Continue reading ‘Яңы проект булдырыла’ »
Рәсәй Федерацияһының Мәғариф һәм фән министрлығы үткәргән конкурста барлығы 89 белем биреү учреждениеһы ҡатнашҡан. Унда еңеп, 2 миллион һум грантҡа лайыҡ булыусылар араһында баш ҡаланың 212-се балалар баҡсаһы ла бар. Әйткәндәй, уның нигеҙендә мәктәпкәсә йәштәге белем биреү учреждениеһына йөрөй алмаған балаларҙың атай-әсәйҙәре өсөн консультация-диагностика үҙәге асылған. Бында бушлай консультация һәм психологик ярҙам да алырға мөмкин. …
Continue reading ‘2 миллион һум грант алған’ »
Был көндө рәхәтләнеп көлдөк тә, шаярҙыҡ та. Ни өсөн, тиһегеҙме? Шаяндар һәм отҡорҙар конкурсы. Синыфтар араһында уҙасаҡ ярыш иғлан ителеү менән әҙерлек дәррәү генә башланды. Ойоштороусылар ҙа сараның Ғаилә йылына арналыуын һәм башҡорт телендә барасағын алдан иҫкәрткәйне.
Бер көн дәрестә Борис Домашников ижады менән таныштыҡ. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Әлфирә Хәйрулла ҡыҙы Әхмәтова рәссамдың тормош юлы тураһында һөйләне һәм уның һүрәттәрен күрһәтте.
Бикбулат – райондың иң матур ауылдарының береһе. Бай тәбиғәте, саф һауаһы, йәшел урмандары, хеҙмәт һөйөүсән халҡы менән дан тота ул.


text:
Ура, шатлан, ғорурлан, Башҡортостан! Өфөнөң «Ағиҙел» хоккейсылары Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһында иң-иңе хәҙер. Финалда «Торнадо» клубын 3:0 иҫәбенә ҡыйратып, тәүге тапҡыр Кубок яуланылар! Байрамға шәп бүләк инде. Хоккейсыларыбыҙҙы еңеүҙәре менән республика Башлығы Рөстәм Хәмитов та ҡотланы.
Былтырғы уҡыу йылында Иҫәнғолдан, Таҙлар ауылынан «Серле шаҡмаҡтар» конкурсында әүҙем ҡатнашҡайнылар. Еңеүселәр бүләктәребеҙҙе алып ҡыуанғайны. Ә быйыл Абҙан мәктәбе бәйгегә ихлас ҡушылды.
Башҡортостандың йәш шахматсылары Рәсәй уҡыусыларының VIII йәйге спартакиадаһында ҡатнашты. Иң яҡшы йәштәр командалары араһында беҙҙекеләр V урын яуланы. Йыйылма команда составына кемдәр ингәйне, тиһегеҙме? Баш ҡаланан Динар Әбелғужин, Юлиә Григорьева, Шишмәнән Камилла Байбурина, Октябрьскийҙан Артур Ғәйфуллиндар. Уларҙың уйнауын Рәсәй белгестәре юғары баһаланы.
Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, ауылыбыҙҙың хөрмәтле кешеһе Фәрхиямал Шәрәфетдин ҡыҙы Шәрәфетдинованың яҡты иҫтәлегенә бағышлап өҫтәл теннисы турниры уҙғарҙыҡ. Был төр ярыш тәүге тапҡыр үткәрелеүгә ҡарамаҫтан, уҡыусылар әүҙем ҡатнашты. V – VII синыфтар араһында Рифат Сиражев – I, Ранит Шөғәйепов – II, Ильяс Маликов III урындар яуланы. VIII – XI синыфтар араһында I урын – Раушан …
Continue reading ‘Ветеран иҫтәлегенә’ »
БЕҘҘЕҢ 30-сы коррекцион интернат-мәктәптә насар ишеткән балалар уҡый. Уларға белем алыу, һәләттәрен үҫтереү өсөн бөтә уңайлыҡтар булдырылған: ҙур спорт залы, ашхана, технология дәрестәре өсөн айырым бина. Уҡыусылар тырышып уҡый, төрлө түңәрәктәрҙә шөғөлләнә.
Рәсәй футболсылары Уэльсҡа 0:3 иҫәбенә отолоп, үҙ төркөмөндә иң аҙаҡҡы урынды алды. Командабыҙ оятҡа ҡалды инде. Бер матур уйын күрһәтмәнеләр. Уның ҡарауы, Европа беренселегендә төрлө йылдарҙа ҡатнашып, 14 мәртәбә еңелеп, Дания футболсыларын ҡыуып еттеләр, уларҙың «рекорд»ын ҡабатланылар…
Францияла барған Европа беренселеге футбол фанаттарының тәртипһеҙлеге менән башланды. Нимә эшләгәнен белмәйҙәр. Айырыуса Англия көйәрмәндәре ҡоторона: ваталар, емерәләр, һуғышалар. Үкенескә ҡаршы, уларҙан беҙҙекеләр ҙә ҡалышмай. Марселдә Англия – Рәсәй уйынынан һуң (иҫәп – 1:1) ике яҡтың фанаттары бер-береһенә ташланды. Шул арҡала күптәре йәрәхәт алды, ауыр хәлдә дауаханаға эләккәндәр ҙә бар. Бер нисә хулиган ҡулға алынды. …
Continue reading ‘Бындай футбол кемгә кәрәк?’ »
Һөйөнөслө хәбәр: Шотландияның Глазго ҡалаһында инвалидтарҙың донъя беренселегендә Рәсәй йыйылма командаһы алтын миҙал яуланы. Баш ҡаланың 18-се мәктәбендә IX синыфта уҡып йөрөүсе Богдан Мозговойҙың шул еңеүселәр рәтендә булыуы уның ғаиләһенә лә, мәктәпкә лә, синыфташтарына ла ҙур ҡыуаныс, ғорурлыҡ килтерҙе. 14 кенә йәштән донъя чемпионы исемен яулаған йәш спортсыға беҙ ҙә бер нисә һорау бирҙек.
Башҡортостан Республикаһының Милли музейында хәҙер бик үҙенсәлекле экспонаттар бар. Ундағы «Бөгөнгө Башҡортостан» залына Сочиҙа уҙған Ҡышҡы олимпия уйындарында шорт-трек буйынса чемпион булған яҡташыбыҙ Руслан Захаров шәхси әйберҙәрен бүләк итте. Барып күрегеҙ: музейҙа спортсының алтын миҙалы, шорт-трек кейеме, тимераяҡтары һәм шлемы урын алды.
Беҙҙә велоспортҡа иғтибар арта. Шулай булмай ни, республика Башлығы Рөстәм Хәмитов та был спорт төрөн ярата бит. Ана, Өфөлә үткән «Мең велосипедсы көнө»ндә лә «тимер ат»та ун саҡрым юл үтте ул. – Ниңә кәрәк машина, велосипед яҡшыраҡ, – тине Рөстәм Хәмитов. – Бөгөнгө спорт байрамы өсөн Велосипедсылар союзына рәхмәтемде белдерәм. Күпме кешене ҡыуандырҙылар. Әйткәндәй, былтырғы …
Continue reading ‘«Мең велосипедсы көнө»’ »


text:
Рухи ҡанлы ҡаңнылар!30-05-2015, 01:09 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт // Баҫып сығарырға
Районда 17 ауыл хужалығы предприятиеһы 46 мең 100 гектар ер эшкәртә. Быйыл иһә мал аҙығы культураларын сәсеү майҙаны арттырылған. Шәкәр сөгөлдөрө 6 мең гектарҙы биләй.
Хужалыҡтар йыл һайын яңы техника менән тулылана. Һуңғы осорҙа, мәҫәлән, быға 367 миллион һум тотонолған. “500 ферма” республика программаһына райондың дүрт фермаһы ингән. Бигерәк тә Бүздәк консерва комбинаты етештергән продукция республикабыҙҙа һәм Рәсәйҙең сит төбәктәрендә дан алған.
Шулай уҡ бында инвестиция йәлеп итеүгә ҙур иғтибар бирелә. “ДАМАТЕ” компанияһы 12 мең баш һыйыр малына иҫәпләнгән һөтсөлөк фермаһы төҙөй. Был проектҡа һалынған аҡса һигеҙ миллиард һум тәшкил итә.
Бынан тыш, 12 гектар майҙанды биләгән теплица комплексын, ҡатнаш аҙыҡ заводын төҙөү күҙ уңында тотола.
Ғөмүмән, район иҡтисадын үҫтереүгә йүнәлтелгән инвестиция күләме һуңғы йылдарҙа 3,42 тапҡырға артып, 1,77 миллиард һум тәшкил иткән.
Өҙөп кенә әйткәндә, бүздәктәр заман ауырлыҡтарына зарланмай, ең һыҙғанып эшкә тотонған. Ә инде икмәкле халыҡтың йыры ла, моңо ла бар.
...Өфө ҡунаҡтарын мәҙәниәт һарайы алдында икмәк-тоҙ, йыр-бейеү менән ҡаршыланылар. Көн салт аяҙ, гүйә, ҡаңны халҡының йөҙөндәге балҡыш донъяға һибелә. Район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Графит Шакиров менән мәҙәниәт бүлеге етәксеһе Гөлназ Шәйәхмәтова ҡунаҡтарҙы, атап әйткәндә, Башҡортостан Яҙыусылар союзы рәйесе урынбаҫары Спартак Ильясовты, яҙыусы, шағирә Гөлнур Яҡупованы, “Ағиҙел” журналының баш мөхәррир урынбаҫары Әхмәр Үтәбайҙы, М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты доценты Зәки Әлибаевты, Зәки Вәлиди исемендәге милли китапхана хеҙмәткәре Елена Һибәтованы, Әҙәбиәт музейының өлкән ғилми хеҙмәткәре Регина Фазылованы китапханаға әйҙүкләне.
Райондың әҙәби картаһы буйлап сәйәхәт ҡылғандан һуң, “Бүздәк яңылыҡтары” гәзитенең баш мөхәррире Данил Туҡтамышев китапханасыларҙы байрамдары (сәфәребеҙ Китапханасылар көнөнә тура килде) менән тәбрикләне:
– Быйыл әһәмиәтле ваҡиғалар байтаҡ. “Әҙәби нағыш” иһә – рух байрамы, иман һәм әхлаҡ тантанаһы. Әҙәбиәтте беҙ китапханасыларҙан айырып ҡарай алмайбыҙ, уларҙың тырышлығы һөҙөмтәһендә китаптар үҙ уҡыусыһын таба. Һеҙ – кешеләр күңеленә яҡтылыҡ илтеүселәр, – тип бүләктәр тапшырҙы.
Ҡотлауҙарға элекке милиция (полиция) хеҙмәткәре, шағир Нур Ахунов ҡушылды, ул үҙе яҙған йырҙы башҡарып, тәбрикләнеүселәрҙең күңелен күтәреп ебәрҙе.
Сират Бүздәк шағирҙарының ижадына килеп етте. Әҫәрҙәрҙе тикшерер алдынан Спартак Ильясов сығыш яһаны:
– “Әҙәби нағыш” марафоны кеүек сара Рәсәйҙең башҡа бер төбәгендә лә юҡ, – тине ул. – Беҙ Башҡортостандың барлыҡ ижади донъяһын ҡоласлап сығырға теләйбеҙ. Яҙыусылар булмаһа, театрҙар, китапханалар булыр инеме?! Ғөмүмән, әҙип ул йәнде таҙартыусы фильтр кеүек. Үкенескә ҡаршы, беҙҙә яҙыусы тигән һөнәр юҡ. Ә кәрәк ине! Союз исеменән етәкселеккә хат та яҙып ҡараныҡ, ләкин тауыш-тын ишетелмәй әле.
Кеше үҙенең тамырҙарын белһә, ерҙә ныҡ баҫып тора. Ҡаңныларға теләгем шул: тарихығыҙҙы онотмағыҙ! Ата-бабаларын хәтеренән юйған милләттең киләсәге булмай.
Уйға һалған был һүҙҙәрҙән һуң шиғри тантана башланды. Өлкәндәр Асия Сакаева, Фәнирә Мансапова, Нур Ахунов, Рәйсә Яҡупова, Фәйрүз Аҙнабаев, Суфия Ғиләжева, Фәниә Шәрипова, Эльза Миңлеғәлиева, мәктәп уҡыусылары Радик Сәғәҙиев, Ильвина Хәбибуллина, Надежда Царбаева, Алина Рәхмәтуллина әҫәрҙәрен уҡыны. Әхмәр Үтәбай һәр ҡәләм тибрәтеүсенең ижадына ентекле анализ яһаны, ижад серҙәре, нескәлектәре хаҡында һөйләне:
– Әле генә Спартак ағай милли асыл тураһында әйткәйне. Мин бер генә миҫал килтерәм: Ҡаңны-Төркәй ауылынан өс Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты сығыуы юҡтан түгел. Был уларҙың милли асылға тоғролоғонан килә.
Шулай уҡ Гөлнур Яҡупова менән Зәки Әлибаевтың биргән ихлас кәңәштәрен ҡәләм эйәләре күңелдәренә ҡәҙерләп һалып ҡуйғандыр, моғайын.
Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандарҙың иҫтәлегенә ҡуйылған һәйкәлгә сәскә һалғас, әҙиптәр мәҙәниәт һарайына юлланды. Бында улар “Халыҡ батырлығының бөйөклөгө”, “Яҡташ яҙыусылар – беҙҙең ғорурлыҡ!”, “Китапхана көнө” тигән күргәҙмәләрҙе, һөнәрмәндәрҙең ҡул эштәрен һоҡланып ҡараны.
Әҙәби кисә “Үрнәкле” балалар ансамбле башҡарыуында “Ҡурай” башҡорт халыҡ бейеүе менән башланды.
Шишмә районы хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Риф Нәбиуллин:
– 53 мең халыҡ йәшәгән бөйөк Мостай Кәрим төйәгенән һеҙгә ҡайнар сәләм! – тип Йылъяҙма-китапты Графит Шакировҡа тапшырҙы. Буш ҡул менән килмәгән шишмәләр. Экранда Мостай Кәримдең үҙе уҡыуында шиғырҙары яңғыраны, “Ләйсән” ансамбленең моңло йыры күңелде арбаны.
Регина Фазылова мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡованың ҡотлауын уҡып ишеттергәндән һуң, сәхнә түрен Бүздәк таланттары биләне. Зөлфиә Байғолдина, Розалия Смакова, Ильяс Вәлиев, Илфат Хәбиров, Ришат Күҙәков, Эльвир Халиҡов тамашасыны моңло йырҙары менән әсир итте, “Сәйлән”, “Илһам шишмәһе”, “Ынйылар” ансамблдәренең өҙҙөрөп бейеүенән йөрәктәр елкенде.
Бер һүҙ менән әйткәндә, афарин, ҡаңнылар! Бүздәк ерендәге әҙәбиәт байрамы йәнгә танһыҡ, рухҡа ҡеүәт булды!


text:
Дәүләт Думаһында VI Ҡышҡы халыҡ-ара балалар уйындарының презентацияһы үтәсәк
Шаршамбы, 5 декабрҙә, Дәүләт Думаһында VI Ҡышҡы халыҡ-ара балалар уйындарының презентацияһы үтә.
2013 йылғы Халыҡ-ара балалар уйындарының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, был сара балалар-үҫмерҙәр спортын үҫтереү буйынса парламент тыңлауҙары сиктәрендә үтәсәк. Парламентарийҙар һәм почетлы ҡунаҡтарҙан тыш, унда әле Дәүләт Думаһында депутат булып эшләгән элекке спортсылар ҙа ҡатнашасаҡ. Атап әйткәндә, презентацияла Александр Карелин, Ирина Роднина, Николай Валуев, Алина Кабаева, Марат Сафин, Дмитрий Носовтың ҡатнашыуы көтөлә. Уларға Өфөлә үтәсәк Уйындарға махсус саҡырыу ҡағыҙҙары тапшырыласаҡ.
Бынан тыш, Дәүләт Думаһында федераль киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре ҡатнашлығында матбуғат конференцияһы үтәсәк. Башҡортостан баш ҡалаһында спот форумына әҙерлек саралары һәм, ғөмүмән, Уйындар хаҡында 2013 йылғы Халыҡ-ара балалар уйындары дирекцияһы етәксеһе Сергей Степанов, РФ Дәүләт Думаһы депутаты, күп тапҡыр Паралимпия уйындары чемпионы Рима Баталова һөйләйәсәк.


text:
Республиканың иң яҡшы «йорт тренерҙары» наградаларға лайыҡ булды
«Йорт тренеры» проекты сиктәрендә «Берҙәм Рәсәй» партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе Кубогына грек-рим көрәше буйынса ярыштар үтте. Шәхси-команда иҫәбендә ярыштарҙа 2000-2001 йылғы үҫмерҙәр көс һынашты.
Проекттың Башҡортостандағы координаторы, кикбоксинг һәм хәрби оҫталыҡ буйынса 14 тапҡыр донъя чемпионы Вил Ғабдуллин Бөтә Рәсәй «Йорт тренеры» проекты координаторы, фигуралы шыуыу буйынса өс тапҡыр Олимпия чемпионы, РФ Дәүләт Думаһы депутаты Ирина Роднинаның сәләмләү хатын уҡып ишеттерҙе.
Тантаналы рәүештә Бөтә Рәсәй «Йорт тренеры» проектының Башҡортостан Республикаһы буйынса еңеүселәре тәбрикләнде. Улар – классик көрәш буйынса СССР-ҙың спорт мастеры Иван Мишалевский, Айрат Әҙеһәмов, Сергей Саломасов, Рәсәйҙең спорт мастеры Дмитрий Франк, Алексей Зиманов, Владимир Бикбаев һәм Геннадий Сырцев.
Алтын кубокка Октябрьский ҡалаһының көрәшселәр йыйылма командаһы эйә булды. Икенсе урынды Өфөнөң олимпия резервындағы махсус балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе командаһы яулаһа, Нефтекама көрәшселәре өсөнсө булды.


text:
Төбәк башлығы Мексиканың Рәсәйҙәге Ғәҙәттән тыш Тулы хоҡуҡлы Илсеһе Рубен Альберто Бельтран Герреро менән осраштыФото: Олег Яровиков
Төбәк башлығы Мексиканың Рәсәйҙәге Ғәҙәттән тыш Тулы хоҡуҡлы Илсеһе Рубен Альберто Бельтран Герреро менән осрашты
Төбәк башлығы Мексиканың Рәсәйҙәге Ғәҙәттән тыш Тулы хоҡуҡлы Илсеһе Рубен Альберто Бельтран Герреро менән осраштыФото: Олег Яровиков
7 июлдә Республика Йортонда Рөстәм Хәмитов Мексика Ҡушма Штаттарының Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш Тулы хоҡуҡлы Илсеһе Рубен Альберто Бельтран Герреро менән осрашыу үткәрҙе, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.
Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, әлеге ваҡытта Башҡортостан донъяның 100-ҙән ашыу иле менән тығыҙ бәйләнештә тора. Тауар әйләнеше былтыр 15 миллиард АҠШ долларынан артҡан, уларҙың 90 проценты ул беҙҙең экспорт. Шул уҡ ваҡытта, «беҙҙең Мексика менән сауҙа мөнәсәбәте ҙур түгел. Тауар әйләнешенең күләме бик аҙ. Ысынында, былтыр республикабыҙҙан Мексикаға бик ҙур ашламалар тапшырыу булды, әммә был берҙән-бер операция», — тине республика етәксеһе.
Уның әйтеүе буйынса, «әлбиттә хәлде үҙгәртергә кәрәк, һәм бындай ваҡиғаларҙы үҫтереү варианттары бар». Мәҫәлән, Өфөлә урынлашҡан, Берләштерелгән нефть химияһы компанияһы Мексика уҙаҡташтары ҡатнашлығында эре химия предприятиеһын төҙөргә ниәтләнә. Был проекттың күләме бер миллиард доллар самаһы тәшкил итә. Проекттың ағымдағы йылда башланыуы күҙаллана. Шуға күрә беҙгә Мексика капиталы киләсәк. Ул ошо проекттың бер өлөшөн тәшкил итәсәк, әммә уның ҡатнашыуы ла ҙур әһәмиәткә эйә буласаҡ.
— Бынан тыш, беҙҙең Мексиканың нефть компаниялары менән эш алып барыу өсөн мөмкинлектәребеҙ бар. Был юҫыҡта беҙҙең компетенциялар яҡшы, һеҙ быны нефть университетында күрҙегеҙ. Шуға күрә был йүнәлештә хеҙмәттәшлек итәсәкбеҙ. Беҙҙә гастролдәр менән сығыш яһай, үҙҙәренең оҫталығын күрһәтә алырҙай иҫ киткес коллективтар бар. Ҡыҙыҡлы хеҙмәттәшлек йүнәлеше – белгестәр әҙерләү. Үҙебеҙҙең белгестәрҙе Мексикала уҡытыу менән ҡыҙыҡһынабыҙ, ә Мексиканың егет һәм ҡыҙҙарын беҙҙә уҡытырға мөмкин булыр ине. Бындай тәҡдимдәр байтаҡ. Хәлде, хеҙмәттәшлек итеү киңлеген үҙгәртергә кәрәк, — тип айырып әйтте Рөстәм Хәмитов.
— Башҡортостан – бик матур яҡ, бик мөһим төбәк. Бында мин өйөмдә кеүек. Һауа торошо беҙҙәге кеүек. Был бик мөһим визит, — тине Мексика дипломаты.
Ул Башҡортостан һәм Мексика араһында өс үҙ-ара эш итеү кимәленең барлығын билдәләне. «Беренсенән – сауҙаны көсәйтергә кәрәк, ә ул инвестициялар килергә тейеш тигәнде аңлата. Бынан тыш мәҙәни бәйләнештәрҙе әүҙем үҫтереү зарурлығы тора. Һәм, өсөнсөһө, иң мөһиме. Өфө бөтә Рәсәй Федерацияһының энергетика йөрөге булып тора һәм был өлөштә беҙҙең уртаҡ нәмәләр байтаҡ, — тип билдәләне Герреро әфәнде.


text:
Өфө дәүләт авиация һәм нефть техник университеттары хеҙмәттәшлекте килешеү менән нығыттыФото: Олег Яровиков
Өфө дәүләт авиация һәм нефть техник университеттары хеҙмәттәшлекте килешеү менән нығытты
Өфө дәүләт авиация һәм нефть техник университеттары хеҙмәттәшлекте килешеү менән нығыттыФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2014 йыл, 28 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
БР Фәндәр академияһында республиканың алдынғы техник юғары уҡыу йорттары — Өфө дәүләт авиация техних университеты һәм Өфө дәүләт нефть техник университеты араһында «Мәғариф һәм фән өлкәһендә хеҙмәттәшлек тураһында»ғы килешеүгә ҡул ҡуйылды. Документты ректорҙар Александр Дегтяровтың һәм Рәмил Бәхтизиндың ҡултамғалары менән беркеттеләр.
Өфө дәүләт авиация техних университеты ректоры билдәләүенсә, килешеүгә ҡул ҡуйыу, Өфө дәүләт нефть техник университеты мөмкинлектәрен иҫәпкә алып, республика территорияһында инженер кадрҙарын әҙерләү өсөн бик етди нигеҙ булып торасаҡ.
— Бөгөн Рәсәйҙең инженер мәктәптәре үҙ үҫешенең бик мөһим баҫҡысында тора. Ике университетыбыҙ ҙа илебеҙҙең иң яҡшы ун университеты исемлегендә булыуына ирешергә теләйбеҙ, ә бының өсөн интеграция кәрәк, — тип айырып әйтте Александр Дегтярев. — Оҙаҡ ваҡыт эсендә республиканың ике инженер вузы араһында бындай киң масштаблы, төплө хеҙмәттәшлектең булмауы – ул дөрөҫ түгел, унан да бигерәк, илдең инновацион идеяларҙа, юғары квалификациялы инженерҙарҙа мохтажлыҡ кисергәндә. Өфө дәүләт нефть техник университетын юғары белем биреү өлкәһендә стратегик уҙаҡташ булараҡ ҡарайбыҙ, шуға күрә юғары уҡыу йорттарыбыҙҙың тарихында беренсе тапҡыр бындай килешеү төҙөйбеҙ.
Бынан тыш, Александр Дегтярев иҫәпләүенсә, был хеҙмәттәшлек юғары белем биреүҙең үҙен, айырыуса инженер-техник белемде, яңы кимәлгә сығарырға мөмкинлек бирәсәк.
Өфө дәүләт нефть техник университетының ректоры вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Рәмил Бәхтизин шулай уҡ университет өсөн был ваҡиғаның мөһим булыуын билдәләне.
— Беҙҙең күп кенә эшмәкәрлек йүнәлештәре яҡшы үҫешкән. Бына ошо берләшеү башланғыстарында Өфө дәүләт авиация техник университеты менән берләшәбеҙ ҙә инде, ул ғилми планда университеттар өсөн яңы үҫеш импульсы бирәсәк. Сәнәғәттең төрлө тармаҡтарында эшләйбеҙ, бер өлкәлә булған башланғыс эштәрҙе икенсеһенә күсереү мөмкин. Үҙ тармаҡтарыбыҙҙа лайыҡлы ҡаҙаныштарға эйә булып билдәле бер энергетик һөҙөмтәгә өлгәшә алабыҙ. Университеттарыбыҙҙы Рәсәйҙең генә түгел, ә донъяның алдынғыларына сығарырҙай яңы ҡаҙаныштарға ирешергә, — тип иҫәпләй Рәмил Бәхтизин. — Беҙ төрлө ғилми проекттарҙы тормошҡа ашырыуҙа ҡатнаша, федераль гранттарға дәғүә итә, бергәләп ғилми заявкалар бирә алыр инек. Уҡытыусыларыбыҙ бындай уртаҡ эштә ҙур ҡәнәғәт менән ҡатнашасаҡ. Университеттарыбыҙ араһында мәғариф, ғилми, техник бәйләнештәр нығынһын өсөн барыһын да эшләйәсәкбеҙ. Бынан студент отасаҡ, уның әҙерлек кимәленән тотош иҡтисад та.
Шулай уҡ яҡын ваҡыт эсендә ике диплом алыу менән был вуздарҙа белгестәр уҡытыу мөмкинлеген тикшереү күҙаллана. Сара барышында Өфө дәүләт авиация һәм нефть техник университеттары ректорҙары билдәләүенсә, быны ғәмәлгә ашырып була.
Бынан тыш, Башҡортостан Инженерҙар союзын булдырыу тәҡдиме яңғыраны. Был ижтимағи ойошма университет йәмғиәте һәм корпоратив сектор араһында яҡшы нигеҙ һәм бәйләүсе өлөш булып тора алыр ине.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Башнефть» акциялар пакетын Башҡортостан милкенә тапшырыу – республикабыҙ өсөн тарихи ваҡиға Фото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитов: «Башнефть» акциялар пакетын Башҡортостан милкенә тапшырыу – республикабыҙ өсөн тарихи ваҡиға
Рөстәм Хәмитов: «Башнефть» акциялар пакетын Башҡортостан милкенә тапшырыу – республикабыҙ өсөн тарихи ваҡиға Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 23 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.
«Башнефть» компанияһының 25 процент плюс бер акцияһын Башҡортостан милкенә тапшырыу – тарихи ғәҙеллекте тергеҙеү һәм яңы финанс мөмкинлектәрен алыу йәһәтенән республика өсөн тарихи ваҡиға. Ошо хаҡта Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов журналистар менән осрашыуҙа белдерҙе. Төбәк етәксеһе Рәсәй Президенты Владимир Путин ҡул ҡуйған тейешле указға аңлатма бирҙе.
Республика Башлығы, Башҡортостанға тапшырылған акциялар пакетының хаҡы 90 миллиард һум самаһы тәшкил итә, тип билдәләне.
– Акцияларҙың бөгөнгө хаҡы юғары түгел. Уларҙың хаҡы артҡан осраҡта Башҡортостан пакетының хаҡы ла күтәреләсәк. «Башнефть» компанияһы үҫешергә, үҙенең акционерҙарына табыш килтерергә тейеш. Республика шунан сығып ошо пакет – 25 процент плюс бер акция – менән идара итәсәк, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.
Республика етәксеһе фекеренсә, «Башнефть» акциялар пакетын алыу төбәк өсөн яңы мөмкинлектәр аса.
– Беҙ төрлө социаль бурыстарҙы хәл итеүгә күберәк аҡса йүнәлтә аласаҡбыҙ. Был нефть табылған биләмәләрҙе (мин республикабыҙҙы күҙ уңында тотам), социаль именлекте үҫтереүгә бәйле. Был мәҙәниәтте, фәнде, мәғарифты, спортты үҫтереү мәсьәләләренә ҡағыла. Бер һүҙ менән әйткәндә, бөгөнгө көндә республика алдында торған төрлө эштәр һәм бурыстар. Рәсәй Президентының Указы республикаға ҙур объекттарҙы финанслау һәм социаль бурыстарҙы хәл итеү мөмкинлеге бирә, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды төбәк Башлығы.
Башҡортостан етәксеһе 2014 йылғы дивидендтарҙы файҙаланыу буйынса уй-ниәттәре менән уртаҡлашты.
– Компания дивидендтарының суммаһы яҡынса 20 миллиард һум тәшкил итәсәге хаҡында иғлан ителгәйне. Уның сирек өлөшө 5 миллиард һум буласаҡ. Ошо аҡсаларҙың күбеһе мәктәптәр, дауаханалар, балалар баҡсалары, юлдар һалыу, һыу үткәргестәр төҙөү өсөн тотоноласаҡ. Күпмелер өлөшө спорт командаларына ярҙам итеүгә йүнәлтеләсәк, – тип белдерҙе Рөстәм Хәмитов.
«Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәте Рәсәйҙең 20-нән ашыу төбәгендә һәм сит илдә эшмәкәрлек алып бара. Үткән йыл йомғаҡтары буйынса Рәсәйҙә нефть табыу буйынса алтынсы (17,8 миллион тонна) һәм уны беренсел эшкәртеү буйынса дүртенсе урынды (21,7 миллион тонна) биләй.


text:
Бөгөн төбәктә 18,5 меңдән ашыу сығарылыш уҡыусыһы математика буйынса база кимәлендәге БДИ тапшыра Фото: Олег Яровиков
Бөгөн төбәктә 18,5 меңдән ашыу сығарылыш уҡыусыһы математика буйынса база кимәлендәге БДИ тапшыра
Бөгөн төбәктә 18,5 меңдән ашыу сығарылыш уҡыусыһы математика буйынса база кимәлендәге БДИ тапшыра Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 2 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Бөгөн Башҡортостанда 18,5 меңдән ашыу сығарылыш уҡыусыһы математика буйынса база кимәлендәге Берҙәм дәүләт имтиханы тапшыра. Был — мотлаҡ тапшырылырға тейешле ике предметтың береһе. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, былтыр математика буйынса Берҙәм дәүләт имтиханы ике кимәлгә бүленде. Аттестат алыу өсөн сығарылыш уҡыусылары база, ә юғары уҡыу йортона инеү өсөн профилле имтихан бирә. Имтиханда линейка менән генә файҙаланырға мөмкин.
Республикала 104 имтихан ҡабул итеү пункты асылған.
Быға тиклем ун беренсе класс уҡыусылары рус теленән, әҙәбиәттән һәм географиянан дәүләт һынауын тапшырҙы. Имтихандар ваҡытында хоҡуҡ боҙоуҙар булманы, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Мәғариф министрлығында.


text:
Тофу
То́фу (япон. 豆腐 тофу, ҡыт. 豆腐 йә 荳腐, dòufu (доуфу), кор. 두부 тубу, тай. {{{1}}} тау2хуу2, вьетн. đậu phụ (đậu hũ) дауфу йә дауху), әйтелеүенсә «соя эремсеге» — аҡһымдарға бай ҡуҙаҡлы соя аҙығы. Тәменең нейтраль (йәғни үҙ тәме бөтөнләй юҡ тиерлек) булыуы, уны кулинарияла универсаль ҡулланыу өҫтөнлөгө булып тора.
Йөкмәткеһе
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тофу рецебының килеп сығыуы осраҡлы була: соя менән тарттырылған ашамлыҡҡа диңгеҙ һыуы эләгеүе, уның эремсеккә әйләнеүенә алып килә.[1]. Тофу килеп сығыуы тураһындағы бер версия буйынса, ул беренсе тапҡыр беҙҙең эраға тиклем II быуатта Ҡытайҙа алынған һәм Нара осоронда, Японияла VIII быуатта таралған. Был илдәрҙә, шулай уҡ Таиландта, Вьетнамда һәм Кореяла тофу төп аҙыҡтарҙың береһенә әйләнә. Дахутиндағы 打虎亭 (Мисянь, Хунань пров., КНР) кәнәшәләр рельефында төшөрөлгән күренештәр араһында бер рәсемде тофу әҙерләү процесы һүрәтләнгән, тип аңлаталар. Рельеф Хань династияһы ваҡытында барлыҡҡа килгән. Тофу тураһындағы һуңғараҡ мәғлүмәт тик X быуатта ғына килеп сыға.[2] Көнсығыш илдәрҙә вегетарианлыҡтың аралыуы һәм көнбайыш азия илдәре менән мәҙәни бәйләнештәрҙең яҡшырыуы, XX быуатта көнсығыш илдәрҙә тофуҙың киң билдәле булыуына булышлыҡ итә.
Һаҡлау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сей тофу һыуы булған вакуум һауытында бер нисә аҙна һаҡланырға мөмкин. Һыу тултырылған һауытта һаҡлаған саҡта, бер аҙна һаҡларға була, ләкин һыуын 1-2 көн һайын алыштырып торорға кәрәк. Тофуҙы туңдырырғандан, ул һары төҫкә инә. Иреткәндән һуң төҫө кире аҡҡа әйләнә, ә ҡуйылығы — ҡатыраҡ һәм ваҡ-ваҡ тишеклегә әүерелә. будда монахтары бер нисә быуат элек тофуҙы туңдырыу менән шөғөлләнәгән.
Төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тофу ҡуйылығы һәм етештереү ысулы менән айырыла.
- Ябай, ҡуйы йәки ҡаты тофу (ингл. firm tofu) — ҡуйылығы моцарелла сырына оҡшаған. Ҡыҙҙырыу, фритюрҙа әҙерләү һәм ыҫлау өсөн бик яҡшы .
Йомшаҡлығы буйынса ике төп төргә бүленә:
-
- Йомшаҡ тофу йәки ебәк тофу (ингл. Silken tofu, нем. Seidentofu, ҡыт. 嫩豆腐 nèn-dòu-fu йә ҡыт. 滑豆腐 huá-dòu-fu, кинугоси до:фу (япон. 絹漉し豆腐)) — ҡуйылығы пудингҡа оҡшаған бик йомшаҡ тофу. Сей тофу араһында иң күп һыулы тофу. Соустарҙы, аштарҙы, татлы ризыҡтарҙы әҙерләгәндә, парҙа әҙерләүҙә ҡулланыла.
- Һаҫыҡ тофу — Ҡытайҙа, бигерәк тә Шанхай кухняһында таралған. Көслө еҫе менән айырылып тора.
Көньяҡ- көнсығыш Азияла тофуҙың күп төрҙәре бар. Бик күп етештереүселәр тофуҙы паприка, сәтләүек һәм башҡа төрлө тәмләткестәр ҡушып эшләй. Был осраҡта уның нейтраль тәме юғала. Көнбайыш илдәрендә тофуҙы ыҫлау бик популяр.
Ҡулланыу һәм таратыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Кулинарияла тофу универсаль аҙыҡ булып һанала. Уны төрлө төп, десерт һәм татлы ризыҡтарҙы әҙерләгәндә ҡулланырға мөмкин. Көнсөғыш-Азия һәм вегетариан кухняларында тофуҙы ҡыҙҙыралар, боацзы эсенә һалалар, һурпа, һәм соус әҙерләгәндә, парҙа бешергәндә ҡулланалар. Ҡыҙҙырыу, фритюрҙа, аш бешереү өсөн уны йыш ҡына дүрткелдәргә ҡырҡалар. Тәмләткес һәм соус әҙерләгәндә, тофуҙың нейтраль тәме уларҙың тәмен үҙенә алыуын иҫәпкә алырға кәрәк. Кулинар эшкәртеү алдынана уны ҡайһы ваҡыт соя соусы, тамаринд, лимон һуты менән мариналайҙар. Бөгөнгө көндә тофу бөтә донъяла таралған. Үҙенең юғары сифатлы аҡһымға бай булыуы, уны кулинарияла һәм туҡланыуҙа ит һәм хайуан ризыҡтарын яҡшы алмашы булырға мөмкинлек бирә. Бигерәк тә вегетариандар, дини ураҙа тотусылар тофуҙы юғары баһалай.
Аҙыҡ ҡиммәте һәм һаулыҡҡа йоғонтоһо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тофу кәрәкле аминокислоталары булған, юғары сифатлы үҫемлек аҡһымға (ҡуйыһында — 10,7 % , йомшаҡ тофула — 5,3 %) бай,[3][4][5][6], шулай уҡ тимер һәм кальций сығанағы булып тора. Шул уҡ ваҡытта тофу — аҙ калориялы, холестерины булмаған аҙыҡ. 1995 йылда компания The Solae (подразделение Protein Technologies International компании DuPont) споносорланған Кентуки университеты тикшеренеүҙәре, соя аҡһымын ҡулланыу, серологик холестериндың, түбән тығыҙлы липопротеидтың («насар холестериндың») һәм триглицеридтың бик түбәнәйеүенә алып килә, тип иҫбатлай[7], ләкин «яҡшы» холестериндың (юғары тығыҙлы липопротеидтың) артыуы теркәлмәй. «Насар» холестерин кимәлен соя фитоэстрогендыры кәметә, тигән фаразға киләләр.
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сейтан — бойҙай аҡһымы аҙығы
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ History of Tofu — Page 1
- ↑ Pirazzoli-t’Sertevens, M. «Two Eastern Han sites» in Nylan-Loewe, China’s Early Empires, 2010:107-8.
- ↑ Liu, KeShun. Soybeans : Chemistry, Technology, and Utilization. Springer, 1997. Page 532.
- ↑ https://books.google.com/books?id=2s_q2y_J3rwC&pg=PA7
- ↑ «Soybeans offer essential aminoacids humans require» (инг.)
- ↑ Nutrition Facts and Analysis for Tofu, hard, prepared with nigari
- ↑ Anderson, Johnstone & Cook-Newell 1995


text:
Инвалид бала тәрбиәләү буйынса пособие һәр бала өсөн түләнәсәк
Башҡортостан Хөкүмәте «Инвалид бала тәрбиәләү буйынса пособие билдәләү һәм түләү тәртибе тураһындағы Положениеға үҙгәрештәр индереү хаҡында» ҡарар ҡабул итте.
Республиканың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, документҡа ярашлы, ағымдағы йылдың 1 июленән инвалид бала тәрбиәләү буйынса пособие эшләмәгән кеше ҡулында тәрбиәләнгән һәр инвалид балаға билдәләнәсәк һәм түләнәсәк.
Бығаса әлеге пособие (2012 йылдың 1 ғинуарынан ул 532 һум 50 тиң тәшкил итә) тәрбиәләнгән инвалид балаларҙың һанына ҡарамай бер генә тапҡыр бирелә ине.
Пособие түләүгә бәйле барлыҡ һорауҙар менән йәшәү урыны буйынса халыҡты социаль яҡлау органдарына мөрәжәғәт итергә була.


text:
Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге үҙәге уҡыу йорттарын тамамлаусыларға эш табырға ярҙам итәсәк
22 августа Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге үҙәгендә – йәштәр хеҙмәт биржаһында башланғыс, урта һәм юғары һөнәри белем биреү учреждениеларын тамамлаусылар өсөн «Минең тәүге эш урыным» тип аталған вакансиялар йәрминкәһе үтә, тип хәбәр иттеләр ҡала хакимиәтенең матубғат хеҙмәтенән.
Йәрминкәлә йәштәр, шул иҫәптән эш тәжрибәһе булмаған ҡыҙҙар һәм егеттәр араһынан кадрҙар һайлап алырға теләгән эш тәҡдим итеүселәр ҡатнашасаҡ.
Бынан тыш, сарала Халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәге белгестәре йәштәргә резюме төҙөргә ярҙам итәсәк, һөнәри йүнәлеш буйынса һорауҙарға яуап бирәсәк. Теләүселәр компьютерҙа төрлө тестар үтеп, оҫталыҡ дәрестәрендә ҡатнаша ала.
Йәрминкә Өфө ҡалаһы, Ибраһимов бульвары, 47/1 адресы буйынса 15.00-17.00 сәғәттәрҙә үтә. Барлыҡ хеҙәттәр бушлай күрһәтелә.


text:
«Ватан» этноауылында Урта быуаттар фестивале ойошторолдоФото: Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте
«Ватан» этноауылында Урта быуаттар фестивале ойошторолдо
«Ватан» этноауылында Урта быуаттар фестивале ойошторолдоФото: Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте
ӨФӨ, 2015 йыл, 15 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Өфөлә II этнофестиваль уҙғарылды. «Ватан» этноауылы майҙанында теләгән һәр кем Урта быуаттар донъяһына сумды. Фестивалдең бай концерт программаһы йыр-моң һөйөүселәрҙе хайран ҡалдырҙы, йәрминкәлә һатыу итеүселәрҙең үҙенсәлекле тауарҙары байрам тураһында иҫтәлеккә иң яҡшы бүләк булды, тип хәбәр итә Өфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте.
Программаға заманса ҡылыс һуғышы, фехтование буйынса турнир, йырсы-музыканттарҙың концерты ингәйне. Ҡулдан яһалған әйберҙәр йәрминкәһендә ҡунаҡтар сауҙагәрҙәрҙе һәм актерҙарҙы осратты, кейем-һалым тегеү һәм һауыт-һаба эшләү серҙәренә төшөндө, яугирҙәр алышта етеҙлеген һәм көсөн һынап ҡараны.
Уҡтан атыу фестивалгә килеүселәргә айырыуса оҡшаны. Был хаҡта Өфөнөң «Йәшлек» балалар, үҫмерҙәр һәм йәштәр клубы берләшмәһенең «Рарог» дружинаһында ҡатнашыусылар һөйләне.


text:
Логарифм
b һанының a нигеҙе буйынса логарифмы ( грек. λόYoς — «һүҙ», «отношение» һәм ἀpιθuός — «һан») — b һаны килеп сыҡһын өсөн a нигеҙен күтәрергә кәрәккән дәрәжә күрһәткесе. Мәҫәлән, 1000 һанының 10 нигеҙе буйынса логарифмы – 3, сөнки 1000 – ул 10 һанының 3-сө дәрәжәһе. Дөйөм алғанда, әгәр b = ax икән, x – b һанының a нигеҙе буйынса логарифмы, йәғни x = loga(b). Шулай итеп, log101000=3.
Логарифмдарҙы VXII быуат башында төрлө иҫәпләүҙәрҙә ярҙам булараҡ шотланд математигы Джон Непер ҡулланыуға индергән. Артабан ул тиҙ арала ғалимдар һәм инженерҙар тарафынан үҙләштерелгән.
10 нигеҙе буйынса логарифм унарлы логарифм тип атала һәм фәнни өлкәлә, айырыуса машиналар төҙөү өлкәһендә йыш ҡулланыла. e үҙгәрмәүсәне (рус. постоянная e ≈ 2.718) буйынса логарифмды иһә натураль логарифм тип йөрөтәләр, ул бигерәк тә фундаменталь математикала оло мәғәнәгә эйә. 2 нигеҙе буйынса логарифм, йәки икешәрле логарифм, компьютер өлкәһендә ҡулланыла.


text:
Ғинуар айында көндәр бик һалҡын килде. Шуға ҡарамаҫтан, районыбыҙҙың шәп егеттәре Бәләкәй Арыҫланғол (Вәзәм) һәм Әбеш ауылдарына хоккей турнирына йыйылды. Был ярыш Вәзәм ауылында тыуып үҫеп, мәғариф министры урынбаҫары дәрәжәһенә күтәрелгән арҙаҡлы яҡташыбыҙ Артур Шәйхетдин улы Сурин иҫтәлегенә бағышланды.
26 ғинуар көнө ике ауылда ла иртәнсәктән хоккей майҙансыҡтары әҙер ине. Ярышҡа райондың ауыл хакимиәттәре башлыҡтары, мәктәп директорҙары ла килгәйне. Әбеш һәм Вәзәм ауылы егеттәре бер команда булып уйнаны. Уларҙы тулыһынса Артур Шәйхетдин улының уртансы улы Урал махсус кейемдәр менән тәьмин итте. Ярышта барлығы алты команда ҡатнашты. Уйын шул тиклем көсөргәнешле, сәмле барҙы. Егеттәребеҙ ысын хоккейсыларҙан бер ҙә ҡалышманы. Көйәрмәндәр ҙә бик күп йыйылғайны. Ауыл клубында ағинәйҙәр сәй табыны ойошторһа, Вәзәм ауылы башланғыс мәктәбе уҡыусылары тарафынан йәрминкә үткәрелде.
Бына биш сәғәт буйына дауам иткән алыштан һуң тулҡынландырғыс мәл дә килеп етте. Дүртенсе урынды Аҡъяр хоккейсылары алды, өсөнсөлә – Һамар ауылы командаһы. Ә беҙҙең Әбеш-Вәзәм ауылы уйынсылары II урын яуланы. Бүребай хоккейсылары – чемпион!
Татырүҙәктән Альфред Сөләймәнов – «Иң яҡшы һөжүм итеүсе», ә Һамарҙан Андрей Казанов «Иң оҫта һаҡсы» тип билдәләнде. Вәзәмдән Ғәзинур Сурин «Иң шәп ҡапҡасы» булып сыҡты. Бүләктәр «Йәншишмә», «Йәшлек» гәзиттәренән, ауыл хакимиәтенән һәм дә Урал Сурин ағайҙан ине. Бүребай уйынсыларына Артур Шәйхетдин улы Сурин иҫтәлегенә булдырылған күсмә кубок тапшырылды. Турнирҙа судья булып йөрөүсе һәм ошо майҙансыҡты уйынға яҡшылап әҙерләүсе Флорид ағай Суринға Әбеш мәктәбе директоры Радмир Вәкил улы Ниғмәтуллин сәкән бүләк итте.
Компьютер алдында көн үткәреп түгел, ә тышта саф һауала хоккей уйнарға йөрөгән малайҙарға һәм был ярышты ойоштороусы ауыл хакимиәте башлығы Таһир Мөғлитдин улы Юнысовҡа: «Афарин!» – тип кенә әйтергә ҡала!
Инсаф ҠЫРҒЫҘБАЕВ, III синыф уҡыусыһы.
Хәйбулла районы, Бәләкәй Арыҫланғол башланғыс мәктәбе.


text:
Яҙғы юл өҙөклөгөнә әле үк әҙерләнә башланылар
Өфө ҡала властары яҙғы юл өҙөклөгө ваҡытында юлдарҙың боҙолоуын иҫкәртеү тураһында алдан уҡ хәстәрлек күрә. Мәҫәлән, бөгөн Өфө ҡалаһы ҡала округы Советының XIX ултырышында 2010 йылдың 25 мартынан 26 апреленә тиклем осорҙа ҡала территорияһында ҙур йөклө автомобилдәр хәрәкәтен сикләү тураһында ҡарар ҡабул ителде.
— Был сара беҙҙең өсөн традиционға әйләнде, — тине ҡала Советы рәйесе Ирек Ниғмәтуллин, — башлыса, шуның һөҙөмтәһендә яҙ көнө ҡалабыҙ юлдарын ҡәнәғәтләнерлек торошта һаҡлауға өлгәшәбеҙ.
Ҡабул ителгән ҡарарға ярашлы, Өфө буйлап 11 тоннанан ашыу ауырлыҡтағы автомобилдәрҙең, шулай уҡ төрлө маркалы тракторҙарҙың хәрәкәте сикләнәсәк.
Сиктән тыш кәрәк булған осраҡта ҡала урамдарына 11 тоннанан ашыу ауырлыҡтағы автомобилдәргә инеү айырым түләүле пропускылар буйынса рөхсәт ителәсәк, уларҙан ингән аҡса ҡала бюджетына күсереләсәк. Пропускыларҙың хаҡы машинаның массаһына һәм уның ҡалала булыу ваҡытына бәйле билдәләнәсәк. Пропускылар һатыуҙан бюджетҡа керем күләме 25,8 миллион һум тирәһе тәшкил итәсәк, тип күҙаллана. 27 тоннанан ашыу ауырлыҡтағы автомобилдәр урамдарға хатта пропускылар буйынса ла индерелмәйәсәк.
Сикләү һөт, он ташыусы машиналарға, ауыл хужалығы етештереүселәре автомобилдәренә, почта фургондарына, шулай уҡ Өфө муниципаль һәм торлаҡ-эксплуатация ойошмалары транспортына ҡағылмаясаҡ.


text:
Фото:
Ике Президент Башҡортостанда шашка уйынын үҫтереү перспективаларын тикшерҙе
Фото:
Дүшәмбе, 18 октябрҙә, Өфөлә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Бөтә донъя шашка федерацияһы Президенты Нидерландынан Гарри Оттен әфәнде менән осрашты.
Осрашыуҙа әлеге ваҡытта Өфөлә барған ҡатын-ҡыҙҙар араһында халыҡ-ара шашка буйынса донъя чемпионаты хаҡында ғына түгел, шулай уҡ республика менән бөтә донъя шашка федерацияһының артабанғы хеҙмәттәшлеге тураһында ла һүҙ алып барылды.
Төбәк башлығы, Өфө киләсәктә Рәсәйҙең генә түгел, шулай уҡ бөтә донъя шашка баш ҡалаһына әйләнер, тигән ышаныс белдерҙе.
Рөстәм Хәмитов менән Гарри Оттен Ҡытайҙа тамамланасаҡ ҙур дүрт баҫҡыслы шашка серияһы этаптарының береһен Башҡортостан баш ҡалаһында үткәреү перспективаларын тикшерҙе. Был турнирҙа элекке һәм хәҙерге донъя чемпиондарынан, ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙан да, 80-гә яҡын спортсы ҡатнашырға тейеш.
Әңгәмә барышында шулай уҡ Гарри Оттен белгес булып торған метеорология темаһы ла ҡуҙғатылды. Башҡортостанда был йүнәлеште үҫтереү перспективалары тикшерелде.
Баш ҡала ҡунағы Өфө менән һоҡланыуын белдерҙе. Республика Президенты менән осрашыуҙан һуң журналистарға биргән ҡыҫҡаса интервьюһында ул шулай тип билдәләне:
— Әлбиттә, ҡаланың бөтә иҫтәлекле урындарын ҡарап сығыу өсөн беҙҙең ваҡыт тар булды. Әммә мине бында йәшәүсе кешеләрҙең ҡунаҡсыллығы һәм изге күңеллелеге, мине шундай яҡты йөҙ менән ҡаршы алыуҙары таң ҡалдырҙы. Миңә Салауат Юлаев һәйкәле майҙанынан асылған тирә-яҡтағы хозур тәбиғәт бик оҡшаны, һәм мин киләһе йыл йәй тағы килермен, тип өмөтләнәм.


text:
РусГидро Башҡортостанда сәнәғәт технопаркы төҙөйәсәк
Бөгөн Өфөлә Рәсәй Дәүләт Советы Президиумы ултырышы сиктәрендә Башҡортостан Республикаһы менән “РусГидро” компанияһы һәм “РусГидро” менән Францияның “Альстом” компанияһы араһында килешеүгә ҡул ҡуйылды.
Килешеү Башҡортостанда 67 гектар майҙанлы сәнәғәт технопаркы төҙөүҙе күҙ уңында тота. Комплекста гидротехник һәм электротехник ҡоролма етештереү заводына төп урын бирелә. Йәш компаниялар Офистар үҙәгендә ташлама менән майҙандарҙы арендаға ала аласаҡ. Бизнес-секторҙа бәләкәй һәм урта бизнес, вуз һәм ғилми-тикшеренеү институттары предприятиелары урынлашасаҡ. Сервис секторы юридик, проектлау, инжиниринг хеҙмәттәре тәҡдим итәсәк. “РусГидро” белгестәренең алдан иҫәпләүҙәре буйынса, технопарк 10 меңдән ашыу эш урыны булдырырға мөмкинлек бирәсәк.
“РусГидро” заводы “Альстом” компанияһы менән берлектә бәләкәй һәм урта ГЭС-тар өсөн ҡорамалдар етештереүсе предприятие төҙөй. Завод 2011 йылдың аҙағында эшләй башларға һәм тәүге продукцияны 2013 йылда сығарырға тейеш.
Тәүге килешеүгә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов менән “РусГидро” идараһы рәйесе Евгений Дод ҡул ҡуйҙы. Икенсе килешеүгә Евгений Дод менән “Альстом Гидро” президенты Филипп Коше ҡултамғаларын ҡуйҙы.
Республика иҡтисадын үҫтереү өсөн мөһим ике документҡа ҡул ҡуйыу тантанаһында Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев ҡатнашты. “РусГидро” идараһы рәйесе Евгений Дод һәм “Альстом Гидро” президенты Филипп Коше Дмитрий Медведевҡа буласаҡ технопарктың макетын күрһәтте һәм уның техник һыҙаттары хаҡында һөйләне.
Рәсәй Президенты ҡул ҡуйылған килешеүҙе ҙур һәм етди проект тип атаны. Дәүләт башлығы унда ҡатнашыусыларҙы ҡотланы һәм проектты уңышлы тормошҡа ашырыуҙарын теләне.
Белешмә өсөн. «РусГидро» асыҡ акционерҙар йәмғиәте — электр энергияһы етештереүсе иң эре Рәсәй компанияһы. Энергетиканың 61 объектын берләштерә. Ҡайтанан тергеҙелеүсе сығанаҡтар – һыу, ел, диңгеҙҙә һыу ҡалҡыуы, геотермаль энергия нигеҙендә электр энергияһы етештереүҙә лидер.
«Альстом» компанияһы — электр энергияһы етештереү һәм тимер юл инфраструктураһы төҙөлөшө буйынса донъяла алдынғы урында. Энергетика өсөн ҡорамалдар етештереүсе иң эре йәмғиәт. Концерн 70 илдә, шул иҫәптән Рәсәйҙә эшләй. ГЭС-тар төҙөй.


text:
Өфө ҡала Советының яңы составы билдәле булды
Өфө ҡала Советының яңы составы билдәле булды. Депутаттар исемлеге ҡала Советының рәсми сайтында бирелгән.
Яңы ҡала Советы составында дүрт фракция буласаҡ. Партия исемлеге буйынса «Берҙәм Рәсәй» фирҡәһенән 12 кеше үткән: Евгений Семивеличенко, Павел Антипин, Шамил Кәбиров, Марат Вәсимов, Рәмил Ғүмәров, Андрей Борисов, Филүс Ишбулатов, Тимур Хәкимов, Борис Герасимов. Рәсәй Федерацияһының Коммунистар партияһынан – дүрт депутат: Рөстәм Хафизов, Александр Баутский, Руслан Нагаев, Мәғдән Әхмәтов. «Ғәҙел Рәсәй»ҙән — өс кеше: Любовь Белышева, Фәрит Ғиндуллин, Алексей Силин. Рәсәй Либераль-демократик партияһынан – икәү: Вячеслав Рябов, Галина Еремина.
Бер мандатлы һайлау округтары буйынса 18 депутат һайланған: Юрий Смирнов, Евгений Микрюков, Андрей Казанцев, Сергей Панченко, Салауат Ғималетдинов, Руслан Солтанов, Павел Васильев, Анатолий Горячев, Светлана Николаева, Артур Абдуллин, Айҙар Зөбәйеров, Кирилл Бадиков, Ирек Ниғмәтуллин, Айрат Фәттәхов, Андрей Носков, Иосиф Марач, Илдус Ғүмәров, Вадим Рыбинский.


text:
Республикала 7,7 мең күп балалы ғаилә бушлай ер участкалары алған
Башҡортостанда 7,7 мең күп балалы ғаилә һәм инвалид бала тәрбиәләгән 1,4 мең ғаилә бушлай ер участкалары алған. Был категорияға ҡараған барлыҡ ғаиләләр, уларҙың торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж булыу-булмауына ҡарамай, бушлай ер участкаһы алыу хоҡуғына эйә.
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов участкаларҙы инженерлыҡ һәм социаль инфраструктура булған ерҙән бүлергә ҡушты. БР Хөкүмәте мәғлүмәте буйынса, был бурыс ерҙәрҙе бер категориянан икенсеһенә күсереү һәм ауылдарҙың сиктәрен киңәйтеү юлы менән үтәлә.
Бөгөн республикала өс һәм унан да күберәк бала тәрбиәләгән 36,7 мең күп балалы ғаилә һәм инвалид бала тәрбиәләгән 12,5 мең ғаилә йәшәй. Бушлай ер участкаһы алыу өсөн 17740 күп балалы ғаилә һәм инвалид бала тәрбиәләгән 4010 ғаилә сиратҡа торған.
Төбәктә 3395 ер участкаһына биләү хоҡуғы теркәлгән. 1021 күп балалы ғаилә үҙҙәренең участкаларында төҙөлөш эштәре алып бара, 436 ғаилә ерҙәрен һатҡан.
Республика Хөкүмәтендә билдәләүҙәренсә, бушлай ер участкалары бүлеү буйынса эш түбәндәге райондарҙа әүҙем алып барыла: Әбйәлил, Баҡалы, Бөрө, Бөрйән, Ғафури, Дәүләкән, Ейәнсура, Ҡырмыҫҡалы, Краснокама, Күгәрсен, Кушнаренко, Мәләүез, Мишкә, Нуриман, Стәрлебаш, Туймазы, Учалы һәм Өфө райондары.


text:
Төбәк етәксеһе: «Йәштәрҙе ауылда беркетеү өлөшөндә әүҙемерәк эшләргә тейешбеҙ»
ӨФӨ, 2014 йыл, 8 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.
Урбанизация мәсьәләләрен 5 сентябрҙә Стәрлетамаҡ ҡалаһында Республика муниципаль берәмектәренең V съезында делегаттар алдында Рөстәм Хәмитов күтәрҙе. Ҡалалағы һәм ауылдағы килемдәр араһында айырма – иң проблемалы урын, тип билдәләне төбәк башлығы.
— Бөгөн ауылда, аграр секторҙа эш хаҡы кимәле ҡала предприятиелары һәм ойошмаларындағыға ҡарағанда түбәнерәк. Ауыл ерендә уртаса эш хаҡы әлеге ваҡытта – 12100 һум самаһы. Ул республика күрһәткестәренән ике тапҡырға аҙыраҡ. Республиканың 29 районында унан да насарыраҡ. Был ауылда хеҙмәт етештереүсәнлеген, ауыл хужалығы производствоһының продуктлылығын арттырыу, эш урындарын техник тәьмин итеү, һөҙәмтәле агротехнологиялар индереү буйынса дөйөм бурыстар менән бәйле комплекслы мәсьәлә икәнлеге аңлашыла. Барыбер ауыл халҡының табышын, уларҙың етешлеген, дөйөм алғанда урындарҙа тормош кимәлен арттырыу – беҙҙең беренсе дәрәжәләге уртаҡ бурыс, — тип белдерҙе төбәк башлығы.
Рөстәм Хәмитовтың әйтеүе буйынса, ауылдарҙа халыҡ даими кәмей бара, граждандарҙың күбеһе Өфө, Стәрлетамаҡ, Салауат, Нефтекама, Учалы, Ишембай кеүек эре ҡалаларға күсеп китә. Ҡалалар тыуым буйынса ауыл биләмәләренән алда бара.
— Йәштәрҙе ауылда беркетеү өлөшөндә әүҙемерәк эшләргә тейешбеҙ. Йәш белгестәр – табиптар, уҡытыусылар, аграрийҙарға ҡарата кадрҙар программаларын ғәмәлгә индерергә. Яңы эш урындарына барыу аҡсаһын түләүҙе, эре инвестиция проекттарын тормошҡа ашырыуҙы, яңы эш урындарын булдырыуҙы дауам итергә. Ауыл инфраструктураһын үҫтерергә, йәш ғаиләләрҙең һәм белгестәрҙең торлаҡ шарттарын яҡшыртырға, тип билдәләне Башҡортостан башлығы.
Шулай уҡ төбәк башлығы республикаға эре инвесторҙарҙың һәм туристарҙың иғтибарын әүҙемләштереү маҡсатында һәр муниципалитет өсөн ҡаланың һәм райондың үҙ брендын булдырыу һәм алға этәреү кәрәклеген билдәләне. Таныш символдар, территорияларҙың сағыу сифаттары – һәр ҡала йәки район үҙен бер нисә йүнәлеш буйынса алға этәрә ала.
— Стәрлетамаҡ үҙен «3Dҡала»: «Dом. Dело. Dвижение» кеүек күрһәтә. Бөрө боронғо сауҙагәрҙәр ҡалаһы – беҙҙең төп йәрминкә, «Бөрө алмаһы» һәм «Керәшен һыуыҡтары» фестивалдәренең тыуған яғы. Бөрйән районы тураһында һөйләгәндә, күҙ алдыбыҙға тәү сиратта бал ҡорто, ҡурсаулыҡтар, милли парк, матур тәбиғәт килеп баҫа. Белорет йәки Учалы райондары – ул тау һырты, Ирәмәл, тайга, Ағиҙел йылғаһының башы, йылғалар буйлап йөҙөү, металлургия һәм тау сәнәғәте. Краснокама районы – «Никола Вешний» фестивале, Николо-Березовкала тарихи-архитектура комплексы. Бүздәк районы – Килимов һарайы, бүздәк сейәһе, тәмле томат соусы һәм һут. Һәр кем миҫал килтерә ала. Территорияларыбыҙҙың был сағыу һыҙаттары тураһында республикабыҙҙа ғына түгел, ә унан алыҫта ла белергә тейештәр.— тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.


text:
Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы 8 октябрҙә төбәктә дауыл сығыу ихтималлығы хаҡында иҫкәртә Фото: Олег Яровиков
Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы 8 октябрҙә төбәктә дауыл сығыу ихтималлығы хаҡында иҫкәртә
Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы 8 октябрҙә төбәктә дауыл сығыу ихтималлығы хаҡында иҫкәртә Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 7 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Башгидромет мәғлүмәттәре буйынса, 8 октябрҙә Башҡортостанда епшек ҡар яуыуы, елдең секундына 15-20 метрға тиклем көсәйеүе, боҙлауыҡ, электр сымдарына, ағастарға епшек ҡар йәбешеүе, ваҡытлыса ҡар ятыуы, төньяҡ-көнбайыш райондарҙа буран сығыуы көтөлә.
«Ошондай һауа шарттарында төрлө авариялар: ағастарҙың һыныуы, электр сымдарының өҙөлөүе, юл-транспорт ваҡиғалары булыуы ихтимал. Һаҡ булыуығыҙҙы һорайбыҙ», — тип мөрәжәғәт иттеләр граждандарға Башҡортостан буйынса Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығында.


text:
Евразия
Евразия — Ерҙәге иң ҙур материк. Майҙаны — 54,759 млн км²[2], был һан ҡоро ерҙең 36 % майҙанын ала. Халҡы — 5 миллиард (2010) кеше, был бар Ер шарының ¾ халҡын тәшкил итә[3].
Йөкмәткеһе
Атаманың сығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тәүҙә донъяның иң ҙур континентына төрлө атама бирелгән. Александр Гумбольдт «Азия» исемен бөтә континентҡа ҡарата ҡулланған. Карл Густав Ройшле 1858 йылда «Handbuch der Geographie» китабында «Doppelerdtheil Asien-Europa» терминын индерә. «Евразия» терминын беренсе тапҡыр геолог Эдуард Зюсс 1880-се йылдарҙа[4] ҡуллана.
Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Континент Төньяҡ ярымшарҙа яҡынса 9° һәм 169° көнбайыш оҙонлоҡ араһында урынлашҡан, шул уҡ ваҡытта Евразияның ҡайһы бер утрауҙары — Көньяҡ ярымшарҙа. Континенталь Евразияның ҙур өлөшө Көнсығыш ярымшарҙа булһа, материктың көнбайыш һәм көнсығыш яҡтары Көнбайыш ярымшарға ҡарай.
Европа һәм Азия өлөштәренән тора, уларҙың араһындағы сикте Урал тауҙарының көнсығыш яғы, Урал йылғаһы, Эмба йылғаһы, Каспий диңгеҙе диңгеҙенең төньяҡ-төнбайыш яғы, Кума йылғаһы, Кумо-Маныч сөңгөлө, Маныч йылғаһы, Ҡара диңгеҙҙең көньяҡ, көнсығыш яры, Босфор боғаҙы, Мәрмәр диңгеҙе, Дарданелдар боғаҙы, Эгей һәм Урта диңгеҙҙәре, Гибралтар боғаҙы аша үткәрәләр. Бындай бүленеш тарих төпкөлөнән килә. Тәбиғи яҡтан ҡарағанда, Европа һәм Азия араһында ҡәтғи айырма юҡ.
Был Ерҙәге дүрт яғынан да океандар менән уратып алынған материк: көньяғында — Һинд, төньяҡта — Төньяҡ Боҙло, көнбайышта — Атлантик океан, көнсығышта — Тымыҡ океан.
Евразияның ситке нөктәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Материктағы нөктәләр
- Челюскин мороно (Рәсәй), 77°43' т. * к. — төньяҡ нөктә.
- Пай мороно (Малайзия) 1°16' т. * к. — көньяҡ нөктә.
- Рока мороно (Португалия), 9º31' к. о. — көнбайыш нөктә.
- Дежнев мороно (Рәсәй), 169°42' к. о. — көнсығыш нөктә.
- Утрау нөктәләре
- Флигели мороно (Рәсәй), 81°52' т. * к. — төньяҡ нөктә
- Көньяҡ утрау (Кокос утрауҙары) 12°4' к. * к. — көньяҡ нөктә.
- Моншик ҡаяһы (Азор утрауы) 31º16' к. о. — көнбайыш нөктә.
- Ратманов утрауы (Россия) 169°0' к. к. — көнсығыш нөктә.
Ҙур ярымутрауҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ғәрәбстан ярымутрауы
- Кесе Азия ярымутрауы
- Балҡан ярымутрауы
- Апеннин ярымутрауы
- Пиреней ярымутрауы
- Скандинавия ярымутрауы
- Таймыр ярымутрауы
- Чукот ярымутрауы
- Камчатка ярымутрауы
- Һинд-Ҡытай ярымутрауы
- Һиндостан ярымутрауы
- Малакка ярымутрауы
- Ямал ярымутрауы
- Кола ярымутрауы
- Корея ярымутрауы
- Ҡырым ярымутрауы
Физик характеристикаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рельеф[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рельеф бик күп төрлө, унда иң ҙур тигеҙлектәр һәм тау системалары урынлашҡан, Көнсығыш Европа тигеҙлеге, Көнбайыш Себер тигеҙлеге, Тибет таулығы. Евразия — Ерҙәге иң ҙур материк, уның уртаса бейеклеге яҡынса 830 метр (Антарктиданың уртаса бейеклеге боҙ ҡалҡаны булғанға юғарыраҡ, әммә бейеклекте нигеҙҙән һанағанда, континент иң түбәне буласаҡ). Ерҙәге иң юғары тауҙар — Гималайҙар (һинд. Ҡар булған урын), ә евразияның Гималайҙар тау системаһы, Тибет, Гиндукуш, Памир, Тянь-Шань тауҙары һ. б. Ерҙәге иң ҙур тау өлкәһен барлыҡҡа килтерә.[5]
Китғаның уртаса бейеклеге — 830 м, тауҙар һәм яҫы таулыҡтар территорияның 65 % биләй[6].
Төп тау системалары:
Төп тигеҙлектәр һәм уйһыулыҡтар:
Географик үҙенсәлектәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Евразияла Ерҙәге иң бейек тау — Джомолунгма (Эверест), иң ҙур Каспий диңгеҙе һәм иң тәрән Байкал күле, майҙаны буйынса иң ҙур Тибет тау системаһы, иң ҙур Ғәрәбстан ярымутрауы, иң ҙур Себер географик өлкәһе, ерҙең иң түбән нөктәһе суши Үле диңгеҙ сөңгөлө. Бында шулай уҡ төньяҡ ярымутрауының һалҡын һауа полюсы — Оймякон урынлашҡан.
Климат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Евразияла бөтә климат бүлкәттәре һәм климат зоналары тәҡдим ителгән. Төньяҡта поляр һәм субполяр климат бүлкәте, һуңынан уртаса бүлкәт, унан һуң субтропик бүлкәт бара. Тропик бүлкәте Урта диңгеҙ менән Ҡыҙыл диңгеҙҙән Һиндостанға тиклем һуҙыла. Субэкваториаль бүлкәт төньяҡҡа ҡарай Һиндостан һәм Һинд-Ҡытайҙы, көньяҡ Ҡытайҙы үҙ эсенә ала, ә экваториаль бүлкәт көньяҡ-көнсығыш Азия утрауҙарын ҡаплай. Диңгеҙ климатының климат зонаһы күбеһенсә ҡитғаның көнбайышында — Европала, утрауҙарҙа урынлашҡан. Муссон климаты көнсығыш һәм көньяҡ райондарҙа таралған. Тәрәнерәк киткән һайын климаттың китғалығы үҫә бара.
Евразия илдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Аҫтағы исемлек Евразияла урынлашҡан дәүләттәрҙе генә түгел, шулай уҡ Европа йәки Азияға билдәләнгән утрауҙарҙы ла үҙ эсенә ала (мәҫәлән, Япония).
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Расположен на острове относящимся к континенту
- ↑ Евразия в энциклопедии «Кругосвет»
- ↑ Евразия
- ↑ Stefan Wiederkehr. II. Zwischen den Beiden Weltkiegen: Die Eurasier in der Emigration // Die Eurasische Bewegung: Wissenschaft und Politik in der russischen Emigration der Zwischenkriegszeit und im postsowjetischen Russland — Böhlau Verlag Köln Weimar, 2007. — Т. 39. — P. 36. — 398 p. — (Beiträge zur Geschichte Osteuropas). — ISBN 9783412339050.
- ↑ Евразия
- ↑ География. Современная иллюстрированная энциклопедия. — М.: Росмэн. Под редакцией проф. А. П. Горкина. 2006.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- История мировых цивилизаций 2006 г.
- Физическая география 2005 г.


text:
Хәйбуллаларҙың Өфөләге яҡташтар берлеге Советы булдырылды
Хәйбуллаларҙың Өфөләге яҡташтар берлеген булдырыу буйынса инициативалы төркөмдөң Өфөлә үткән ултырышында был ойошманың Советы булдырылды.
Хәйбуллаларҙың Өфөләге яҡташтар берлеге Советына 33 кеше – төрлө эшмәкәрлек өлкәһе вәкилдәре, шул иҫәптән Студенттарҙың яҡташтар берлеге ағзалары инде. Йәмәғәт ойошмаһы Советы рәйесе итеп бер тауыштан – Хәйбулла районы хакимиәтенең элекке башлығы Фәрит Күлсенбаев, уның урынбаҫарҙары итеп – Илдар Моталов һәм Айгөл Әхмәҙиева, секретарь итеп Фәниә Моталова һайланды.
Инициативалы төркөм ултырышында тәүгә булдырылған ойошманың төп бурыстары билдәләнде. Улар – Хәйбулла районына һәм Өфөлә йәшәүсе хәйбуллаларға, студенттарға һәр яҡлап ярҙам күрһәтеү.
Инициативалы төркөмдөң 10 июндә үтәсәк киләһе ултырышында «Хәйбуллаларҙың Өфөләге яҡташтар берлеге» йәмәғәт ойошмаһының Уставын ҡабул итеү планлаштырыла.


text:
Ибраһим
Ибраһим (Авраа́м) (йәһ. אַבְרָהָם, Авраа́м, бор. грек. ἈBpaάu, лат. Abraham, ғәр. ابراهيم, 'Ibrāhīm') — дини персонаж, күп халыҡтарҙың тәү атаһы (Башл.17:4). Туфандан һуң кешелеккә бирелгән Тәү ата. Башланмыш китабында (Книга Бытия) әйтелеүенсә, йәһүд[1] халҡы унан таралған[2]. Эвер тоҡомо, Нухтың тәүге улы Шемдең (Шема) бүләһе.
Йөкмәткеһе
Изге Китаптарҙа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫке Ғәһедтә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ибраһимдың тормош юлы Башланмыш китабында (Книга Бытия) һүрәтләнгән (11:26-25:10). Ибраһим, башта уның исеме Ибрам (אַבְרָם) була, Шумерҙағы Ур ҡалаһында б. э. т. XXI—XX быуатта донъяға килгән (Тәүратта (Библияла) «Ур Касдим» — «халдей Уры»), Көньяҡ Месопотамиялағы иң боронғо һәм мөһим ҡалаларҙың береһе. Шунда ул ғаиләгә аҫрауға алынған ҡыҙға — Сараға өйләнә (Башл.20:12). Ибрамдың атаһы Ҫерах (Фарра) Аллаһтың ҡушыуы буйынса Ур ҡалаһынан, балаларын алып, Ҡәнғәнгә күсенә (Башл.12:4). Юлда, Харан ҡалаһы янында (Төньяҡ Месопотамия), Ҫерах вафат була. Бынан һуң Аллаһ Ибрамға Үҙе күрһәткән тарафҡа юл тоторға ҡуша. Аллаһ унан бөйөк халыҡ башланырын хәбәр итә, Ибрамды юғары күтәрәсәген, уның аша Ерҙәге кешелеккә бәрәкәтен бирәсәген әйтә. Ибрамға был ваҡытҡа 75 йәш тулған була, ҡатыны Сараны, мәрхүм энеһенең улы Лутты, ҡул аҫтында булған кешеләрен һәм милкен алып, Харандан сыға ла хәнәниҙәр еренә күсенә. Аллаһ был ерҙәрҙе Ибрамдың тоҡомдарына ҡалдырырға вәғәҙә итә. Аллаһҡа ҡорбан килтерер өсөн ҡорбан усаҡтары ҡороп ҡалдырып, Ибрам көньяҡҡа юл тота, әммә унда аслыҡ була, шуға күрә Мысырға барырға ҡарар итә. Сараның матурлығын күреп, уны алыр өсөн үҙен үлтереүҙәренән ҡурҡып, Ибрам Мысырҙа Сараны һеңлеһе тип әйтә. Мысыр аҡһөйәктәре ысынлап та Сараның сибәрлеген фирғәүенгә еткерәләр. Фирғәүен Сараны үҙенә ала, Ибрам да шул арҡала мал, ҡолдар тотоп, етеш йәшәй. Әммә Аллаһ Сара өсөн фирғәүенгә һәм йортона ҡаза бирә. Фирғәүен Ибрамды саҡырып ала ла, ниңә Сараның ҡатының икәнен әйтмәнең, тип һорай. Фирғәүен шунан һуң Ибрамға туғандары, бар малы, мөлкәте менән китергә рөхсәт итә, уның кешеләре юлға оҙатып ҡуя (Башл.11:12).
Ибрам менән Лут бик ҙур байлыҡҡа эйә була. Улар мөлкәтте бүлешәләр ҙә, Лут Иордан яғына китә, ә Ибрам Ҡәнғән эргәһендә урынлаша. Аллаһ яңынан был ерҙәр уның тоҡомдарына булағын раҫлай. Ибрам Хеврон янында Мамре имәнлеге буйында йәшәй башлай (Башл.13). Бер саҡ Ибрамға Содомға Элам батшаһы Кедорлаомерҙың һөжүм итеүе һәм шунда йәшәгән ҡустыһы Лутты, ҡала кешеләрен, байлыҡтарын алып китеүе тураһында хәбәр итәләр. Ибрам тиҙ генә 318 ҡолон алып, баҫҡынсыларҙы ҡыуа сыға. Хова янында уларҙы ҡыуып етеп, кешеләрҙе әсирлектән ҡотҡара, байлыҡтарын кире ҡайтара. Ибрамға рәхмәт йөҙөнән Содом батшаһы мөлкәт бирергә була, әммә Ибрам унан баш тарта, сөнки үҙен кемдең дә булһа байыттым тип әйтеүен теләмәй. Үҙ кешеләренә бирелгән бүләктәрҙе Ғәнергә, Эшколға һәм Мамрийға тарата (Башл.14).
Аллаһ был хәлдәрҙән һуң йәнә Мысыр йылғаһынан Евфратҡа тиклем ерҙәр уның тоҡомдарына ҡаласағын, башта уларҙың ҡоллоҡҡа эләгәһен, әммә һуңынан ҡотолорон һәм байырын белдерә. Ибрам Аллаһтың талабы буйынса өс йәшлек тыуса, өс йәшлек кәзә, өс йәшлек тәкә, алатуба менән күгәрсенде ҡорбанға килтерә. (Башл.15). Мәгәр Сара түлһеҙ була, үҙе урынына ҡолиәһе Һәжәрҙе иренә тәҡдим итә. Ауырға ҡалғас, Хәжәр Сараға өҫтән ҡарай башлай, Сара иһә Ибрамға дәғүә белдерә. Ибрам Сараға хеҙмәтсе менән ни эшләһә лә рөхсәт икәнен әйтә. Хәжәр хужабикәһенең йәберләүҙәренә түҙмәй, сүлгә ҡаса. Ҡоҙоҡ янында уға фәрештә тап була һәм кире ҡайтырға бойора. Аллаһ уның ялбарыуҙарын ишеткәнен, Исмәғил (Тәүратта — Измаил) исемле улы булырын хәбәр итә. Улы тыуғанда Ибрамға 86 йәш була (Башл.16).
13 йылдан Аллаһ Ибрамға ишле тоҡом һәм унан күп халыҡтар таралырын яңынан иңдерә. Тәүратта әйтелгәнсә, тыуғанда уның исеме Ибрам булһа, хәҙер Аллаһ тарафынан Ибраһим (Авраам, Авраһам) (йәғни күптәрҙең атаһы) тип үҙгәртелә. Ҡәнғәндең мәңгелеккә уның тоҡомдарына ҡалыры белдерелә. Аллаһ һәр сабыйҙы (көмөш биреп һатып алынғандарын да) тыуғандың һигеҙенсе көнөнә сөннәткә ултыртырға бойора. Сараның исеме Сарра тип үҙгәртелә. Сарра Исхаҡ тигән малай табыры тураһында иҫкәртелә. Ибраһим үҙе 99 йәшендә сөннәтләнә (Башл.17).
Сөннәтләнгәндән һуң Ибраһим янына Аллаһ өс юлсы ҡиәфәтендә килә. Ибраһимға улы тыуасағы хәбәр ителә. Быны ишетеп, Аллаһ уның ниңә көлөүе тураһында һорай. Ибраһим уның түлһеҙ булыуын әйтә. Ләкин Аллаһ уның тәғәйен ваҡытта ул табырын белдерә. Бынан ары Аллаһ үҙенең ниәттәрен һөйләп бирә, Ибраһимға улдарына Раббы ихтыярын үтәргә тейешлектәре тураһында һөйләргә ҡуша. Аллаһ Содомда ысынлап та аҙғынлыҡ артҡанмы икәнен белешергә ҡуша. Ебәрелгән ике кеше, ҡайтып, халыҡтың аҙғанлығын дөрөҫләй. Аллаһ ҡаланы юҡ итергә йыйына. Ибраһим гонаһлылар менән бергә һәләк булырға тейешле иманлыларҙы тере ҡалдырыуҙы һорап һатыулаша башлай. Аллаһ, һәләк булырға тейешле иманлыларҙы илленән унға кәметеп, уның янынан китә (Башл.18).
Сарра ул таба. Йөҙ йәшлек Авраам уға Исхаҡ тип исем ҡуша һәм һигеҙенсе көнгә сөннәтләндерә. Хәжәрҙең (Агарь) улы Исмәғил Исхаҡтан көлә. Сарра, асыуланып, быны иренә ошаҡлай. Ибраһим, икмәк менән һыу биреп, Хәжәрҙе улы менән сығарып ебәрә. (Башл.21).
Аллаһ Ибраһимдың иманлылығын тикшерергә була һәм Исхаҡты ҡорбанға килтерергә ҡуша. Мориаһ тауы башына менеп, Ибраһим ҡорбан өсөн ут яға, улын салырға тип киҙәнгәс, фәрештә килеп, Аллаһ уны һынарға ғына теләгәнен әйтә. Аллаһ уның был тиклем тәҡүәле булғаны өсөн ҙур рәхмәттәр менән ҙурлаясағын белдерә, еңеүҙәр вәғәҙә итә. Ибраһим бынан һуң Бәғәр-Шавағкә (Вирсавия) ҡайта (Башл.22).
Сарра 127 йәшендә Хеврон янында үлә. (Башл.23).
Ҡартайған Ибраһим, Исхаҡты өйләндерергә теләп, Төньяҡ Месопотамияға ҡыҙ күҙләргә ебәрә. Нахор ҡалаһы янында бер ҡыҙ юлсыларға ла, дөйәләренә лә һыу эсерә. Ҡыҙ Ибраһимдың туғаны Беҫуелдың (Бетуэль) ҡыҙы Рәбиға (Ревекка) булып сыға. Ата-әсәһе рөхсәте менән ҡыҙҙы алып ҡайталар һәм Исхаҡ уға өйләнә (Башл.24).
Ныҡ ҡартайған Ибраһим Кетүрәгә (Хеттура) өйләнә, ул Зимран, Йоҡшан (Иокшан), Медан, Мадиан, Йишбаҡ (Ишбак) һәм Шуах исемле балалар таба. Ибраһимдың тәүге улы Исмәғилдән халыҡ таралған кеүек үк, уларҙан да төрлө ғәрәп ҡәбиләләре тарала.[2] Ибраһим күп ҡәбиләләр атаһы тигәнде аңлата. Шул рәүешле уның исеме аҡлана. (Башл.17:5). Ибраһим бар байлығын улы Исхаҡҡа ҡалдыра, ә кәнизәктәрҙән тыуған улдарына бүләктәр биреп, шәреҡкә оҙата. Ибраһим 175 йәшендә вафат була, Хевронда ҡатыны Сарра янында Махпела мәмерйәһендә ерләнә (Башл.25).
Инжилдә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Инжилдә Ибраһим — Муса (Моисей) менән рәттән иң йыш телгә алынған тәҡүәле кеше. Ғайса пәйғәмбәрҙең дә сығышын Ибраһим менән бәйләйҙәр. (Башл.22:18).
Иоанндан ингән Инжилдә, шулай уҡ насрани дин ғилемендә Ибраһим исеме Ғайса пәйғәмбәрҙең илаһи сығышын нарыҡлар өсөн ҡулланыла. Ғайса (Иисус) әйтә: «Прежде нежели был Авраам, я есмь» (Ин. 8:58), йәғни ул мәңге булған.
Ҡөрьәндә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡөрьәндә Авраам Ибраһим исеме менән телгә алына, уның хөрмәтенә Ҡөрьәндә «Ибраһим» сүрәһе индерелгән (14-се сүрә). Сүрә Мәккәлә иңгән һәм 52 аяттан тора.
Ибраһи́м (ғәр. ابراهيم) Исламда — пәйғәмбәр, ул Тәураттағы Ибраһим шәхесенә тура килә. Ҡөрьән буйынса Ибраһим пәйғәмбәр — хәниф, йәғни бер Аллаһҡа табынған.
Ибраһим йәһүди ҙә, насрани ҙа түгел, ләкин бирелгән (мосолман) хәниф ине һәм мөшриктәрҙән түгел ине.
— Ҡөрьән, 3 сүрә, 60(67).
Тарихи анализ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡәнғәнгә күсеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡайһы бер тикшеренеүселәр фекеренсә, Библиялағы Ибраһим ғаиләһенең Ҡәнғәнгә күсеүе тураһындағы хикәйәт б.э.т. XIX—XVIII быуаттарҙа әмөриҙәр һәм сүтиҙәр тигән көнбайыш семит ҡәбиләләренең Үрге Месопотамиянан Сүриә-Фәләстин төбәгенә күпләп күсеүен сағылдыра. Үрге Месопотамия менән бәйләнеш, атап әйткәндә, Ибраһимдың атаһының, олатаһының һәм ҡарт олатаһының исемдәрендә (Фарра (Ҫерах), Нахор, Серух) шәйләнә, был исемдәр Урҙан күсеп килеп ултырған Харан төбәктәренең һәм ҡалаларының исемдәре булып тора. Уларҙың ата-бабаһының исеме Евер (Эвер) «башҡа яҡ» йәки «йылға аръяғы» тигәнде аңлата һәм иври — «Эвер (кешеһе)», йәғни йылға аръяғынан килгән эпитеты менән бәйле. Был эпитет («еврей» һүҙе шунан килеп сыҡҡан) Библияла тәүге тапҡыр Ибраһимға (Башл. 14:13), артабан бөтөн исраилдарға ҡарата ҡулланыла. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр фекеренсә, иври эпитеты менән хабиру атамаһы (варианттары: хапиру йәки апиру) араһында бәйләнеш бар, ул аккад һәм мысыр сығанаҡтарында б.э.т. өсөнсө мең йыллыҡтан башлап осрай[34]. И. М. Дьяконов был ҡарашты инҡар итә, уныңса, иври һәм хапиру «араһында бер ниндәй уртаҡлыҡ юҡ; хапируҙар күсмәсе булмаған, ибримдар иһә күсмәсе булған, һәм уларҙың этник составы әмөри-сүти булыуға ҡарағанда нығыраҡ ҡәнғән менән аккадтан торған һәм, бәлки, унда хуррит та ингәндер һ.б.» Лингвистик йәһәттән ул иври һүҙен шулай уҡ хапиру менән бәйләп ҡарамай, уныңса, ул habaru («ҡыуылған булыу») тигән аккад ҡылымына тоташа[35]. Ләкин Дьяконовтың фекерҙәренә көнбайыш тикшеренеүселәр ҡаршы сыға, улар хапируҙарҙың күсмәсе булыуын раҫлаған дәлилдәр килтерә[36].
Ивримдар Ҡәнғәнгә килеп ингән сит халыҡ була һәм Ҡәнғәндең ерле халыҡтарына дине, көнкүреше һәм мәҙәниәте буйынса ят булып ҡала. Ысынлап та, Ибраһимға, бер яҡтан, Месопотамиялағы үҙ иленең мәҙәниәтенән тулыһынса ваз кисеү, икенсе яҡтан, ҡәнғәндәрҙең динен, ғөрөф-ғәҙәттәрен, йәшәү рәүешен ятһыныу хас. Ибраһимдың да, артабан уны улы менән ейәне — тәү аталар Исхаҡ менән Яҡуптың да — Ҡәнғәндә үҙ ер биләмәһе булмай һәм улар тулыһынса Ҡәнғәт ҡалаларының түрәләренән бойондороҡло була. Ул тирә-йүнендәге ҡәбиләләр менән араны боҙмай, әммә дингә, ғөрөф-ғәҙәттәренә, хатта ырыу сафлығына ҡағылышлы айырымлыҡты һаҡлай. Улы Исхаҡҡа кәләш табып алып ҡайтыу өсөн ҡолон Төньяҡ Месопотамияла йәшәгән туғандары яғына ебәрә.
Икенсе бер фараз буйынса, Ибраһим дәүере б.э.т. XXI—XX быуаттарға тап килә. Был фараз Өсөнсө Батшалар китабындағы мәғлүмәткә нигеҙләнгән (3Батш. 6:1), унда әйтелеүенсә, йәһүдтәрҙең Мысырҙан сығыуынан алып Сөләймәндең Ҡорамды төҙөй башлауына тиклем 480 йыл үткән. Библия йылъяҙмаһына нигеҙләнеп, Ибраһимдың Ҡәнғәндән б.э.т. 2091 йылдарҙа сығып китеүен иҫәпләп сығарырға була. Хәйер, күпселек тикшеренеүселәр фекеренсә, 480 йылға һуҙылған ваҡыт арауығы шартлы мәғәнәгә эйә булыуы ихтимал (ҡырҡар йылға 12 быуын). Бынан тыш, археологтар XXI—XX быуаттарҙа Ҡәнғән ерендә тәү аталар тураһындағы хикәйәттә телгә алынған ҡалалар булыуына дәлилдәр тапмаған.
Ҫерах ғаиләһенең Урҙан б.э.т. 1740 йылда, Бабил (Вавилон) хакимы Самсу-илунаға ҡаршы ихтилалды баҫтырған осорҙа, сығып киткәнлеге тураһындағы фекерҙәр ҙә йәшәй. Б.э.т. 1739 йылда был фетнәлә ҡатнашҡан Ур ҡалаһы Самсу-илуна ғәскәрҙәре тарафынан емертелә, халҡының күп өлөшө үлтерелә, ҡала оҙаҡ ваҡытҡа кешеһеҙ ҡала. Йәнә Урҙы «Халдей Уры» (Башл. 11:31) тип атау ҙа анахронизм булып тора, сөнки халдейҙар Бабилда тик б.э.т. 1100—1000 йылдарҙа ғына пәйҙә була. Күрәһең, ҡаланың былай тип аталышы Яңы Бабил (Халдей) династияһынан һуңғы батша Набонид (б.э.т. 556—539 йылдар) осоронда Урҙың сәскә атыуы менән бәйлелер һәм Ибраһим тураһындағы хикәйәткә лә килеп ингәндер.
Сәнғәттә һәм әҙәбиәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Һынлы сәнғәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Питер Ластман: «Жертвоприношение Авраама» (1616 йыл, Лувр), «Авраам на Пути в Ханаан» (1614 йыл).
- Гюстав Доре: «Три ангела посещают Авраама» (1852).
Әҙәбиәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ласло Бито. «Авраам и Исаак» (1998).
- Вольтер. Философский словарь: Авраам
Урыҫ әҙәбиәтендә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Музыкала[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Arcade Fire төркөмө йыры — Abraham’s Daughter (Ибраһим ҡыҙы) http://megalyrics.ru/lyric/arcade-fire/abraham-s-daughter.htm
Кинематографта[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Авраам — Ибраһим пәйғәмбәр телевизион фильмы
Иҫкәрмәләр һәм сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Авраам // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)
- Ҡалып:Источник/КЕЭ
- И. Р. Тантлевский. История Израиля и Иудеи до разрушения Первого Храма — СПб.: Издательство С.-Петербургского Университета, 2005. — ISBN 5-288-03735-3.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Авраам — Ҡыҫҡа йәһүд энциклопедияһынан (рус.)
- Статья «Авраам» в Православной энциклопедии
- Статья «Авраам» в Католической энциклопедии
- Смерть Авраама (Завещание Авраама) — ветхозаветный апокриф об Аврааме
- «Две истории сотворения мира», П.Полонский
- Глава Авраам из книги р. А. Штейнзальца «Библейские образы»
- Тема Авраам для самостоятельного изучения по программе «Лимудим»
- Дороги праотцев
- Глава «В поисках патриархов» из книги И.Финкельштейна и Н. А. Зильбермана «Раскопанная Библия. Новая точка зрения археологии на древний Израиль и происхождение его священных текстов»


text:
Ғүмере буйы Башҡортостандың юғары уҡыу йорттарында белем биргән Сәлиха Сәйетгәрәй ҡыҙы Бакирова тиҫтә йыл әүәл иренең тормошо менән таныштырғайны. Ҡадир Һаҙый улы иһә башҡорт сәнғәтен илһамлы ижади хеҙмәте менән данлаған күренекле режиссер, педагог, йәмәғәт эшмәкәре булыр.
Ул ваҡытта минең иғтибарҙы башҡорттарҙың үткән быуат башындағы йәшәү рәүешен, торлағын, кейемдәрен, ялын, кәсептәрен сағылдырған фотоһүрәттәр ҙә йәлеп итте. Улар, моғайын, сәхнә әҫәрҙәрен ҡуйғанда, актерҙарға кейем һайлағанда ҡулланылғандыр, күргәҙмәләр ойоштороу өсөн дә файҙаланылғандыр.
Һәр ҡәрҙәшебеҙгә мәғлүм: ҡанбабаларыбыҙҙың төп кәсептәренең береһе һунарсылыҡ булған. Эпостарҙа, хикәйәттәрҙә, риүәйәттәрҙә әйтелеүенсә, ауламаған йәнлеге, атмаған ҡошо, тотмаған балығы ҡалмаған башҡорттоң. Айыу, бүре, төлкө, ҡуян, мышыға ла һунар иткәндәр, шоңҡар сөйөп тә йәнлек, ҡош типтергәндәр. Ошо рәүешле ризыҡ та ейгәндәр, өҫ-баштарын да бөтәйткәндәр, бөтмөрлөктәрен үә таҫыллыҡтарын да күрһәткәндәр.


text:
Баш ҡала бюджетының килеме 23,95 миллиард һумға тиклем арттырылды Фото: Олег Яровиков
Баш ҡала бюджетының килеме 23,95 миллиард һумға тиклем арттырылды
Баш ҡала бюджетының килеме 23,95 миллиард һумға тиклем арттырылды Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 16 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Өфө бюджетының килем өлөшө — 23,96, сығымы 26,9 миллиард һумға тиклем арттырылды. Шаршамбы, 16 ноябрҙә, Өфө ҡала Советы депутаттары шундай ҡарар ҡабул итте. Төҙәтмәләр өҫтәмә аҡса килеп сығыуға бәйле, тип аңлатма бирҙеләр Советта.
Килем республика ҡаҙнаһынан өҫтәмә субвенциялар биреү иҫәбенә артты. Был сумма яҡынса 2 миллиард 53 миллион һум тәшкил итте. Бер үк ваҡытта сығымдар ҙа арта. Баш ҡала властары өҫтәмә аҡсаны юлдарҙы ремонтлауға, Ағиҙел йылғаһы аша яңы күперҙе проектлауға һәм төҙөүгә, граждандарҙы авария хәлендәге йорттарҙан күсереүгә йүнәлтергә ниәтләй. Мәктәптәр төҙөү һәм етем балаларҙы торлаҡ менән тәьмин итеү күҙаллана.
Сентябрь айында ҡала бюджетына һуңғы үҙгәрештәр индерелгәйне. Ул саҡта баш ҡаланың килеме — 21,29, сығымы 23,58 миллиард һум күләмендә раҫланғайны.


text:
Театр төнөндә баш ҡала тамашасылары «Ханума» премьераһынан өҙөк ҡарай ала
ӨФӨ, 2016 йыл, 27 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева /.
М.Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры тамашасылар өсөн бүләк әҙерләгән. Театрҙың матбуғат секретары Дарья Ольхова хәбәр итеүенсә, «Театр төнө-2016» акцияһы сиктәрендә башҡорт труппаһы артистары «Ханума» спектакленән музыкаль өҙөк күрһәтә. Премьера 6 һәм 7 октябргә билдәләнгән.
«Әле яңы спектаклдең репетициялары бара, — тип һөйләй режиссер Рөстәм Хәкимов. — Беҙ ҡунаҡтарыбыҙҙы аптыратырға һәм уларға премьеранан сағыу бер өҙөк күрһәтергә булдыҡ. Тамашасыларға Кабато ролен уйнаған Ләйсән Миңлеғәлиева башҡарыуында йыр тәҡдим итәбеҙ».
Йәштәр театрының «төнгө» программаһында фойела бер нисә майҙансыҡ: грим һәм костюмдар залы, шиғриәт майҙаны, фотомөйөш, музыкаль ҡунаҡхана, кәсепселәрҙең күргәҙмә-йәрминкәһе эшләйәсәк. Шулай уҡ «Бишкә тиклем һанайым», «Чиполлино», «Башҡорт тотҡонбикәһе», «Аладдин», «Аҡса булһа бер муҡса…», «Йәшен», «Ҡарт кейәүҙәр йәки Шомбай ҡоҙа» һәм «Ханума» спектаклдәренән өҙөктәр күрһәтеләсәк.


text:
- Подробности
- Просмотров: 409
БИОЛОГИК ИГЕНСЕЛЕК, химиялаштырыу сараларын (минераль ашламалар, пестицидтар) кәметеп йәки бөтөнләй ҡулланмай а.х. биологик факторын интенсификациялауға нигеҙләнгән игенселек системаһы. Б.и. органик ашламаларҙың (ш. иҫ. йәшел ашлама, һалам, үҫемлек ҡалдыҡтары), бактериаль ашламаларҙың бөтә төрөн ҡулланыуҙы; тупраҡты азот м‑н байыҡтырыусы ҡуҙаҡлыларҙы күберәк майҙанда үҫтереүҙе (ҡара: Азотфиксация); тупраҡты минималь эшкәртеүҙе; ҡатнаш сәсеүҙе һәм аралыҡ культураларын; үҫемлектәрҙе һаҡлау өсөн биологик препараттар ҡулланыуҙы үҙ эсенә ала. Б.и. өҫтөнлөктәре — экологик таҙа продукция, ресурстарҙы һаҡлау; етешһеҙлектәре — тәбиғи факторҙарға бәйлелеге, иген һ.б. культуралар сәсеүлеген кәметеү иҫәбенә ҙур майҙандарҙа мал аҙығы культураларын үҫтереү фарызлығы, тупраҡта калий һәм фосфор кәмеүе сәбәпле ҡайһы бер а.х. культураларының тәүге 3— 4 йылда уңышы кәмеүе. РФ‑та Б.и. тәүге тапҡыр 20 б. 80‑се йй. уртаһында ҡулланыла башлай. Башҡортостанда Б.и. б‑са тикшеренеүҙәр 90‑сы йй. тәүге ярт. алып Миловка уҡытыутәжрибә хужалығында үткәрелә (М.Б.Әмиров). 1997—99 йй. хужалыҡта тупраҡтың уңдырышлылығы күтәрелгән: һөрөнтө ерҙең уңыш биреүсәнлеге — 3,4 ц/га мал аҙығы берәмегенә, иген культураларының уңдырышлылығы — 1,0—1,5 ц/га, клевер бесәненеке 2,0 ц/га артҡан; продукцияла ауыр металл миҡдары кәмегән.
Әҙәб.: Амиров М.Б., Минниахметов И.С. Основные направления биологизации земледелия //Актуальные экологические проблемы Республики Татарстан. Казань, 1997.
М.Б.Әмиров
Тәрж. Р.Й.Мәхийәнова


text:
Мөхәммәт (Пәйғәмбәр)
Мөхәммәт, бине Ғәбдулла бине Ғәбд-әл-Моталлиб бине әл-Хашими (ғәр. محمد [mʊħɑmmæd], әйтелешен тыңларға , (ғәр. محمد), (20 (22) апрель 571 (570)[4], Мәккә — 8 июнь 632, Мәҙинә) — Пәйғәмбәр, мәшһүр дин эшмәкәре, бер Аллаһыға табыныу дине — Ислам динен иңдереүсе, Аллаһ ебәргән изге китап — Ҡөрьәнде кешеләргә еткереүсе, дәүләт һәм сәйәсәт эшмәкәре, Ғәрәп ярымутрауында көслө мосолман дәүләтен төҙөгән шәхес.
Йөкмәткеһе
Мөхәммәт Пәйғәмбәр - Рәсүл[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Бер мәл Мөхәммәт (ғәләйһиссәләм) Мәккә ҡалаһы эргәһендәге Һира тауы мәмерйәһендә ултырғанда, уның алдында Ябраил (ғәрәпсә – Джибрил) фәрештә пәйҙә була һәм Мөхәмәтте ныҡ итеп ҡыҫып: «Уҡы!» - ти. Мөхәммәт (саллә-ллаһу ғәләйһи үә сәлләм): «Мин бит уҡый белмәйем» - тип яуап ҡайтара. Ул ысынлап та уҡый ҙа, яҙа ла белмәгән була. Ябраил фәрештә ғәләйһиссәләм тағы ла берҙе: «Уҡы!» - ти. Мөхәммәт иһә тағы ла шундай уҡ яуап ҡайтара. Ябраил фәрештә уны йәнә ныҡ итеп ҡыҫа һәм уға шундай һүҙҙәр еткерә: «Һине барлыҡҡа килтергән Раббың исеменә уҡы! Ул кешене уҡмашҡан ҡандан яралтты. Уҡы! Һинең Раббың – Иң йомарт, Ул ҡәләм менән кешегә ул белмәгән нәмәләрҙе өйрәтте…» (Ҡөрьән, әл-Ғәләҡ («Уҡмашҡан ҡан») сүрәһе, 96:1-5). Бөйөк Ҡөрьән Кәримдең кешелеккә төшөрөлгән иң беренсе аяттары ошо. Мөхәммәт Пәйғәмбәр кешеләргә үҙенең яңы дин килтермәүен, ә Ибраһим пәйғәмбәр динен тергеҙергә ебәрелеүен әйтә[5]
Исеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мөхәммәт исеме «Маҡтауға лайыҡ» тигән мәғәнәне аңлата. Башҡа исемдәре лә бар: Әхмәт, Мәхмүт, Мостафа. Аллаһ Ҡөрьәндә уға исеме менән дүрт тапҡыр өндәшә[6], шулай уҡ уны Нәби, Рәсүл, Ғәбд, Бәшир, Нәдхир, Мудхәккир, Шәһит, Дәғый кеүек исемдәр менән атай. Мосолмандар Мөхәммәт Пәйғәмбәр исемен әйткәндән йәки яҙғандан Һуң, уға салауат («Саллә-ллаһү ғәләйһи үә сәлләм» (ғәр. صلى الله عليه وسلم) тип) әйтәләр[7].
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тыуған йылы һәм урыны — 570 йыл тирәһендә хәҙерге Сәғүд Ғәрәбстаны Мәккә ҡалаһы. Үлгән йылы һәм урыны — 8 июнь 632 йыл, хәҙерге Сәғүд Ғәрәбстаны Мәҙинә ҡалаһы. Пәйғәмбәр Мәҙинә ҡалаһы мәсетендә ерләнгән.
Ҡыҫҡаса хронология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 571 йылдың апреле — Мөхәммәт Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм) Мәккә ҡалаһында донъяға килә.
- 595 йыл — Хәҙисәгә өйләнә.
- 613 йыл — Мөхәммәт Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм) халыҡ араһында дәғүәт башлай.
- 615 йыл — Мөхәммәт Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм) тарафдарҙарының мәжүсиҙәрҙең эҙәрлекләүҙәренән Эфиопия (Хәбәшстан)ға ҡасыуы (үҙе Әбү Талип ҡурсыуында ҡала).
- 619 йыл — Хәҙисә һәм Әбү Талип вафат була.
- 622 йыл — Һижрәт, Мәҙинәгә күсенеү.
- 623 йыл — Мосолмандар Мәккә каруандарына һөжүм итә башлайҙар.
- 624 йыл — Мосолмандар Бәҙр янындағы мәккәлеләр ғәскәрен ҡыйрата.
- 625 йыл — Үхүд һуғышы. Мосолмандар еңелеүгә осрай.
- 626 йыл — Мәккәлеләрҙең һөжүме уңышһыҙ тамамлана.
- 628 йыл — Тыныслыҡ килешеүе төҙөлә.
- 629 йыл — Мөхәммәт Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм) менән мосолмандар тыныс хаж ҡылалар.
- 630 йыл — Мәҙинә Мөхәммәт Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм) яғына күсә, Ҡәғбәлә булған һындар (поттар) емерелә.
- 632 йыл — Мәккәгә Мөхәммәт Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм)ҙең һуңғы хаж ҡылыуы, 8 июнь — Мөхәммәт Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм)ҙең вафат булыуы.
Исламда Мөхәммәт Пәйғәмбәр тотҡан урын[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ислам дине Мөхәммәт Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм) башҡа 124 (йәки 224) Пәйғәмбәр булыуын таный[8],мәгәр Мөхәммәт Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм) с.ғ.с. барса пәйғәмбәрҙәрҙең тажы — нәби һәм рәсүл тип таныла.
Ул башҡаларҙан айырмалы рәүештә (шул иҫәптән Ғайса Пәйғәмбәрҙән дә), айырым ҡалаға, ауылға йәки халыҡҡа тип түгел,ә ер йөҙөндәге һәммә халыҡтар өсөн һәм заман ахырынаса ебәрелгән. Уның шәриғәте Ҡиәмәт көнөнәсә көсөндә ҡаласаҡ. Бүтән рәсүлдәрҙең шәриғәттәре ваҡытлыса бирелгән һәм Мөхәммәт Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм) с.ғ.с. килеү менән көсөнән сығарылған. Шулай итеп, мосолмандар Изге Китаптарҙы — (Тәурат), Зәбур (Псалтырь), Инжил (Евангелие)) - таныһа ла, уларҙы ғәмәлдә тип һанамай, бынан тыш, улар кешеләр тарафынан боҙолған тип белдерә (тәхриф).
Мөхәммәт Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм) Пәйғәмбәрҙәр араһында иң юғары урында тора. Ислам буйынса иманлы булыу, йәғни Мөхәммәт ПәйғәмбәрҙеңП (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм) вәкәләтен таныу һәммә кешелеккә, шул иҫәптән нәсраниҙарға, йәһүдиҙәргә мотлаҡ тип белдерелә, һуңғылары уның шәриғәтен ҡабул итергә тейеш тип һанала.
Рамаҙан әл-Буты Мөхәммәт Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм) Исламда тотҡан урыны һәм уның шәриғәте тураһында ошолай яҙа: «Монотеик (бер илаһлы) диндәрҙә, боҙолмаған килеш булһа, бер айырма ла юҡ, сөнки улар барыһы ла бер Аллаһ сылбыры өлөштәре, Мөхәммәт Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм) рисаләте кешелектең барса дини үҫешенең иң юғары бейеклеге булып тора. Әммә пәйғәмбәрҙәрҙең шәриғәттәрендә генә айырма бар»[9].
Мөхәммәт Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм) ҡорайыш ҡәбиләһенән булған. Пәйғәмбәрлек вазифаһы уға һәм ғаиләһенә бик ҙур ауырлыҡтар алып килә. Рәсүлде кәмһетәләр, ҡыйырһыталар, хыялланған, сихырсы тип ғәйбәт тараталар. Ҡәғбәтулла алдында намаҙ уҡығанда насар һүҙҙәр менән һүгәләр, балбалдарына бағышлап салынған малдың тиҙәкле эсәктәрен өҫтөнә ташлайҙар, таш бәрәләр. Хатта бер саҡ тешен һындыра һуғалар, бер нисә тапҡыр үлтерергә лә маташалар. Тиҙҙән Мәккә ырыуҙары һүҙ беркетеп, Уның туғандары, диндәштәре менән араны өҙә һәм алыш-биреште туҡтата. Тәүге мосолмандарҙы үлтерә лә башлайҙар.
Мәккә мөшриктәре һыйҙырмауы арҡаһында 622 йылда ул Мәккәнән Мәҙинәгә (элек Йәсриб) Һижрәт ҡыла (күсенә). Мосолман календары ошо йылдан иҫәп башлай. Үҙенең арҡалаштары менән ул Мәккәне яулап ала. Мөхәммәт Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм) с.ғ.с вафат булған мәлгә тотош Ғәрәп ярымутрауы Ислам ҡабул иткән була. Уның вариҫтары — хәлифәләр Азия һәм Африкала, өлөшләтә Европала Ислам динен тарата. Улар ғәрәп теле һәм мәҙәниәте йоғонтоһона эләгә. Мөхәммәт Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм) Пәйғәмбәрҙе Пәйғәмбәрҙәр мөһөрө, Пәйғәмбәрҙәр хужаһы һәм Ахырызаман Пәйғәмбәре тип тә атайҙар. Мосолмандар иман килтергәндә Шәһәҙәт әйтә, уны Аллаһ Рәсүле тип таный.
Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нәҫеле[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең шәжәрәһе егерме беренсе быуында Әднәнгә - Ибраһим пәйғәмбәр улы Исмәғилдең улына барып тоташа.Шуға күрә төньяҡ ғәрәптәрҙе исмәғилиҙәр йәки әднәниҙәр тип атап йөрөтәләр. Көньяҡ ғәрәптәр - ҡәхтәниҙәр. Пәйғәмбәрҙең шәжәрәһе бик аныҡ билдәләнгән: Мөхәммәт - Ғабдуллаһ - Ғәбд-әл-Моталлиб (Шәйбә) - Хашим - Әбдманаф- Күсәй - Киләб - Мурра - Ҡәәб - Лүәй - Ғәлиб - Фихр - Мәлик - Нәҙер - Кинәнә - Хүзәймә - Мудрикә - Илйас - Мүдар - Низар - Мәәд - Әднән.
Шәжәрәнән күренеүенсә, Мөхәммәт Пәйғәмбәр ҡорайыштарҙың Бәни Хашим ырыуынан, был ырыу әднәниҙәргә, Ибраһим пәйғәмбәр улы Исмәғил пәйғәмбәргә туранан-тура барып тоташа [10].
Ата-әсәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең атаһы Ғабдулла - Ғәбд-әл-Моталлиб улы, йәштән үк ҡалала абруй ҡаҙанған шәхес булған. Уны ун һигеҙ йәшендә Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең буласаҡ әсәһе Ваһаб ҡыҙы Әминәгә өйләндергәндәр. Ул Мәҙинәнән булған.
Ҡатындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең хәләл ефеттәре йәки өммел мөьминин (мөьминдәрҙең инәләре) (ғәр. أمهات المؤمنين) — Мөхәммәт Пәйғәмбәргә хәләл ефет булған ҡатындар.Тарихсы Әл-Мәсуди «Муружуҙ-ҙәһәб»[11] тигән китабында Пәйғәмбәребеҙҙең 15 ҡатыны булған, тип яҙа. «Сирейи-Ибн Һишам» китабында 11 ҡатын телгә алына[12], шулай уҡ копт Мәрйәм һәм Өммө-Шәрик Ғазийә исемдәре бар[13]. Йософ Кардауи туғыҙ ҡатын тип яҙған, мәгәр Хәдижә (Хәдисә) әйтелмәгән; Ибн Һишам әйтеүенсә, былар Пәйғәмбәребеҙҙән һуң вафат булған. Уотт Монтгомери, күп ҡәбиләләр Мөхәммәт Пәйғәмбәргә туған булып күренергә тырышып, Уның ҡатындары һанын бик арттырып әйтелгән булыуы ла мөмкин, ти. Ул Хәҙисәне (р. ғ.) лә телгә алып, ике кәнизәкте лә әйтеп, 11 ҡатын һанай[14].
Мөхәммәт Пәйғәмбәр ҡатындарына Аллаһы тәғәләнән дүрттән артыҡ ҡатынға өйләнеүҙе тыйыу килгәнгә тиклем өйләнгән булған.[15]. Ғиффәтле Ғәйшәнән (р. ғ) башҡа ҡатындары уға сыҡҡансы ирҙә булған. Һәммә ҡатындары ла өммел мөьминин (мөьминдәрҙең инәләре) дәрәжәһенә эйә булған".
Балалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡасим — Мәккәлә тыуған, 17 айлыҡ сабый ғына сағында вафат булған.
Зәйнәб — Мәккәлә тыуған.
Руҡайя — Мөхәммәт Пәйғәмбәр ҡыҙы (башҡ. {{{1}}} Раҡия, Орҡоя) — Мәккәлә тыуған[16]
Фатима (Мөхәммәт Пәйғәмбәр ҡыҙы) — Мәккәлә тыуған
Үмм Күлсүм (башҡ. {{{1}}} Өммөгөлсөм) Ислам иңгәс донъяға килгән
‘ Абдуллаһ — атаһына рисаләт инә башлағас тыуған, сабый сағында үлеп ҡалған.
Ибраһим — Һижрәнең 9-сы йылында тыуған.
Пәйғәмбәрҙең ҡыҙы Фатима р.ғ. генә атаһынан ҡалып баҡыйлыҡҡа күскән[17].
- Был фотола Мәҙинә ҡалаһы. Был мәсет ихатаһы эсендә Мөхәммәт Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм) Пәйғәмбәрҙең һәм яҡындарының ҡәберҙәре
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #118583158 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
- ↑ (not translated to ru) Encyclopaedia of Islam, vol. VII / под ред. Брилл — С. 360.
- ↑ Касим ибн Мухаммад
- ↑ Точная дата рождения достоверно неизвестна, преимущественно указывают 570 и 571 гг. См. Ризванов М. Р. Мухаммад — основатель новой конфессиональной общности арабов : Дис. … канд. филос. наук : Махачкала, 2005 (афтореферат).
- ↑ Кем ул Мөхәммәт пәйғәмбәр (саллә-ллаһу ғәләйһи үә сәлләм)?[1].
- ↑ Jean-Louis Déclais, Names of the Prophet, Энциклопедия Корана
- ↑ Сафи ар-Рахман аль-Мубарак Фури Жизнь пророка Мухаммеда — Б. 236.
- ↑ Ахмад ибн Ханбал, Муснад, 5, 266
- ↑ Аль-Буты Р. Фикх ас-сира ан-набавия [Понимание жизнеописания Пророка]. Каир: ас-Салям, 1999, с. 34.
- ↑ Родословная Пророка [2]
- ↑ «Муруджуз-захаб» т.2, стр. 282—283
- ↑ Жёны Пророка — Жизнь пророка Мухаммада
- ↑ «Тарихи-Йакуби», в переводе на перс. яз., т. 1, стр. 452—455
- ↑ М. Уотт. Мухаммад в Медине
- ↑ Юсуф аль-Карадави, глава Международной ассоциации улемов. Из книги «Современные фетвы»
- ↑ Руҡайя -Мөхәммәт Пәйғәмбәр ҡыҙы
- ↑ http://islamdag.ru/book/30138
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Вәлиева М. Ғ., Үтәбай-Кәрими Р. Мөхәммәт // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.


text:
18-11-2013, 16:31 / Арҙаҡлы яҡташтар
Һағындырыр һандуғасы
Сосновка ауылы китапханаһында талантлы уҡытыусы-остаз, Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы, рәссам, әүҙем йәмәғәтсе Нурислам Шәйхуловтың хәтер кисәһе уҙғарылды. Мәҙәниәт һәм китапхана йорто мөдирҙәре Земфира Аҙнабаева, Ғилә Фәтҡуллина, хеҙмәткәрҙәр ауылдың абруйлы оло кешеләрен, әҙиптең балаларын, туғандарын, уҡыусыларын башҡорт ҡунаҡсыллығы менән ихлас ҡаршыланы. Кисәгә килеүселәр, уҡыусы балалар Нурислам Шәйхуловтың төрлө йылдарҙа баҫылып сыҡҡан китаптарын, гәзит биттәрендә донъя күргән мәҡәләләрен, яҙған картиналарын яңынан ҡарап сыҡты. Гөлсөм Нурислам ҡыҙы Мостафина (Шәйхулова) хәтер...


text:
Геология һәм ҡаҙылма байлыҡтар музейында яңы күргәҙмә асылды
БР Геология һәм ҡаҙылма байлыҡтар музейында балалар-үҫмерҙәр геологик хәрәкәтенә арналған күргәҙмә асылды.
Башҡортостанда балалар геологик хәрәкәтен үҫтереү буйынса ҙур тәжрибә тупланған. Был төрлө сараларҙа, баҫылған мәҡәләләрҙә, ғәмәлдәге стендтарҙа һәм экспозицияларҙа, шулай уҡ йәш геологтар ҡулдары менән яһалған экспонаттарҙа сағыла.
Был хәрәкәт тарихын һаҡлау һәм ҡаҙаныштарын арттырыу өсөн балалар-үҫмерҙәр геологик хәрәкәте буйынса Республика комиссияһы ҡайһы бер материалдарҙы һәм экспонаттарҙы даими һаҡлау һәм күрһәтеү өсөн БР Геология һәм ҡаҙылма байлыҡтар музейына тапшырырға ҡарар итте.
Күргәҙмә 1 июнгә тиклем эшләйәсәк.