text:
Башҡортостан Хөкүмәтендә республика дәүләт һәм муниципаль хеҙмәт порталы эше менән бәйле мәсьәләләрҙе тикшерҙеләр
— Әлеге ваҡытта Башҡортостан мәғлүмәт йәмғиәте үҫеше күрһәткестәре буйынса рейтингта 51-се урында тора, — тип белдерҙе бөгөн министрлыҡ һәм ведомстволарҙың мәғлүмәт технологиялары буйынса белгестәре менән осрашыуҙа БР Хөкүмәте вице-премьеры – финанс министры вазифаһын башҡарыусы Айрат Ғәскәров.
— Республика дәүләт хеҙмәттәре порталы тулы ҡеүәтенә эшләргә, ә ағымдағы йыл аҙағына 75 дәүләт хеҙмәте электрон төргә күсерелергә тейеш. Быға береһе лә ҡалмай бөтә ведомстволар ҙа ҡушылырға тейеш. Үтәмәгәндәр өсөн айырым талап буласаҡ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды вице-премьер вазифаһын башҡарыусы.
Уның әйтеүенсә, мәғлүмәт технологияларын үҫтереү, дәүләт структуралары эшмәкәрлегенә яңы ҡараш формалаштырыу буйынса бурыстарҙы Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов билдәләгән.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Рөстәм Хәмитов үҙенең инаугурацияһы мәлендә “хәҙерге заман шарттарында дәүләт һәм муниципаль идара итеүҙең сифатлы һәм юғары һөҙөмтәле механизмдарын булдырыу, граждандар йәмғиәтенең барлыҡ ресурстарын эшкә ҡушыу үтә мөһим” булыуына иғтибарын йүнәлтте. Уның фекеренсә, “заманса мәғлүмәт технологияларына күсеү темптарын тиҙләтеү, халыҡ менән даими бәйләнеш өсөн, уларҙың фекерен һәм теләктәрен иҫәпкә алыу өсөн Интернеттың мөмкинлектәрен файҙаланыу зарур. Власть үҙ граждандары өсөн асыҡ һәм яҡын булырға тейеш”.
Белешмә өсөн. 2007 йылда Башҡортостанда республика дәүләт власы органдарының таныҡлау үҙәге эшләй башланы.
Ойошторолған көнөнән алып электрон цифрлы ҡултамға ҡулланылған электрон документ әйләнеше системаһына 15 меңдән ашыу дәүләт һәм муниципаль ойошмалар тоташҡан. Ете меңдән ашыу кеше шулай уҡ электрон цифрлы ҡултамға файҙалана.


c: text/html

text:
- Подробности
- Просмотров: 517
ЕР ТОҠОМДАРЫН ЗОНД МЕНӘН ТИКШЕРЕҮ, тупраҡтың арауыҡта үҙгәреүен, составын һәм үҙенсәлектәрен тиҙ баһалау ысулы (экспрессысул). Зонд (башы конус формаһындағы стержень рәүешендәге ҡоролма) ярҙамында тупраҡтың ҡаршылығын үлсәүгә нигеҙләнә. Е.т.з.м.т. динамик (зондты тупраҡҡа һуғып индереп, уның батыу тәрәнлегенең һуғыу һанына бәйлелеген билдәләү йәки зонд юлының бирелгән бер өлөшөндә һуғыу һанын иҫәпләп сығарыу) һәм статик (зондты батырып, һәм тупраҡтың зонд аҫтындағы һәм уның сите буйлап ҡаршылығын үлсәү) ысулдары айырыла. Статик ысул тупраҡтың төп характеристикаларын, төрлө ҡатламдарҙың таралыу сиктәрен динамик ысулға ҡарағанда анығыраҡ билдәләргә мөмкинлек бирә, ләкин уны ҡаты тупраҡ (ҡая тоҡомдары, ҡырсынташ, ваҡ таш һ.б.) өсөн ҡулланып булмай. Е.т.з.м.т. быраулау скважиналары, лаб. һынауҙар, свайҙарҙың статистик һынауҙары һанын кәметеү иҫәбенә эҙләнеү эштәренең ваҡытын ҡыҫҡарта һәм хаҡын төшөрә, тимер-бетонды юғалтыуҙы кәметә. Башҡортостанда Е.т.з.м.т. статик ысулын киң файҙаланыу свайлы фундаменттарҙы ҡулланыуҙың һөҙөмтәлелеген арттырырға булышлыҡ итә. БР Төҙөлөш комплексының ғилми‑тикшеренеү проект‑конструкторлыҡ һәм производство ин‑тында (ҡара: Төҙөлөш һәм ҡала төҙөлөшө институты) 1963 й. тиҙ йөрөшлө С‑832 ер тикшереү ҡулайламаһы эшләнә, ул тупраҡтың стратиграфик ҡатламдарын асыҡлау һәм уларҙың характеристикаларын билдәләү, өйөлмә тупраҡтың тығыҙлығын контролдә тотоу өсөн файҙаланыла; свайҙарҙың тотоп тороуға һәләтле булыуын һәм тупраҡтың үҙенсәлектәрен зонд м‑н тикшереү нәтижәләре б‑са баһалауҙың һөҙөмтәле ысулдары табыла.
Әҙәб.: Рыжков И.Б., Исаев О.Н. Статическое зондирование грунтов. М., 2010.
И.Б.Рыжков
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
2010 йылдың беренсе ярты йыллығында Башҡортостанда 757 мең квадрат метрҙан ашыу торлаҡ төҙөлгән
Ағымдағы йылдың беренсе ярты йыллығында Башҡортостан Республикаһы биләмәһендә 757,7 мең квадрат метр дөйөм майҙан менән 8486 фатир төҙөлгән. Был 2009 йылдың ошо уҡ осорона ҡарата 97 процент.
Шәхси средстволар һәм банк кредиттары иҫәбенә дөйөм майҙаны 562,2 мең квадрат метрға тиң 5167 шәхси торлаҡ йорт төҙөлгән. Дөйөм республика буйынса файҙаланыуға тапшырылған йорттар араһында шәхси торлаҡ йорттар өлөшө 74,2 процент тәшкил иткән.
«Башинформ» агентлығына БР Төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, айырыуса әүҙем төҙөлөш Стәрлетамаҡта алып барылған, унда уҙған йыл менән сағыштырғанда 3,7 тапҡырға күберәк торлаҡ сафҡа индерелгән. Шулай уҡ Стәрлебаш районында юғары темптар билдәләнгән. Унда төҙөлөш 3 тапҡырға артҡан.
Башҡортостандың ике ҡалаһы һәм 16 районы ғына сафҡа индерелеүсе йорттар күләменең кәмеүенә юл ҡуйған. Илеш (2009 йыл кимәленә ҡарата 32,8%), Бүздәк (54,5%), Борай (54,7%) һәм Өфө (56,4%) райондарында торлаҡты файҙаланыуға тапшырыу буйынса физик күләм индексы түбән.


text:
Күсемһеҙ милек күргәҙмәһе асылды
Өфөлә, «Аҡбуҙат» ипподромында, «Күсемһеҙ милек. Яҙ-2010» XIV күргәҙмә-йәрминкәһе асылды. Ошонда уҡ «Финанстар йәрминкәһе» һәм «Коттедж. Усадьба. Дача. Аҙ ҡатлы һәм ағас йорттар һалыу» күргәҙмәләре лә эшләй башланы. Уларҙы ойоштороусылар — Башҡортостан Республикаһының Сауҙа-сәнәғәт палатаһы, Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте һәм «Азимут» Күсемһеҙ милек буйынса берҙәм мәғлүмәт хеҙмәте.
Күсемһеҙ милек күргәҙмәһе Өфөлә даими рәүештә йылына ике тапҡыр үткәрелә һәм баш ҡала тормошонда мөһим ваҡиға булып тора. Уның төп бурысы – тармаҡ профессионалдарын берләштереү һәм халыҡҡа һатыу-һатып алыу һәм күсемһеҙ милек менән башҡа операциялар үткәреү мәсьәләләре буйынса аңлатыу эше алып барыу.
Программала тематик семинарҙар һәм конференциялар үткәреү ҡаралған. Быйыл экспозицияла яңы проект — «Буш майҙандар йәрминкәһе» — бирелә, унда хужалар һәм коммерция күсемһеҙ милке менән идара итеүселәр сауҙа, офис һәм склад биналарын тәҡдим итә.
«Күсемһеҙ милек. Яҙ-2010» XIV күргәҙмә-йәрминкәһе 24 апрелгә тиклем эшләйәсәк.


text:
Фото:
Стәрлетамаҡта «Каустик» ветерандары иғтибар һәм хәстәрлек менән уратылған
Фото:
Стәрлетамаҡтың «Каустик» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарын һәм тыл хеҙмәтсәндәрен хөрмәтләү тантанаһы үтте.
Предприятиеның йәмәғәтселек менән бәйләнеш һәм мәғлүмәт бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, уларҙы асыҡ акционерҙар йәмғиәте етәкселеге һәм профсоюз комитеты, ветеран ойошмалары вәкилдәре ҡотланы.
Улар геройҙарға Бөйөк Еңеү өсөн рәхмәтен белдерҙе. Һәм хәҙерге йәштәрҙең һәм һалдаттарҙың Ватанға хеҙмәт итеп, маҡтаулы граждан бурысын лайыҡлы үтәүҙәренә, Рәсәй мундиры намыҫын яуаплы һаҡлауҙарына ышандырҙы.
— Һәр беребеҙ Ватанға изге бурысын ҡайтарҙы һәм һөҙөмтәлә дүрт мөһим тәғәйенләнеште үтәне, — тине предприятие ветераны, Сталинградты обороналауҙа ҡатнашҡан Клавдия Болотова:
— Беренсенән, сикһеҙ тырышлыҡ менән беҙ миллионлаған кешенең тормошон пыран-заран иткән, донъя тарихының яңы бите өсөн иҫәп башы булған ҡот осҡос һуғышта еңдек. Икенсенән, беҙ һуғыштан һуң илде яңынан тергеҙҙек. Өсөнсөнән, бала таптыҡ һәм үҫешмәгән медицина һәм тотороҡһоҙ матди хәлдә балалар тәрбиәләнек. Ниһайәт, һәр беребеҙ уҡытыусы һәм остазға әйләнде, үҙебеҙҙе яҙмыш нимәгә өйрәткән, үҫеп килеүсе быуынға ла шуны бирергә тырыштыҡ.
Әлеге ваҡытта «Каустик»тың ветеран ойошмаһында 3505 эшләмәүсе ветеран, шул иҫәптән 26 Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, 192 тыл хеҙмәтсәне һәм 56 һуғышта ҡатнашыусының тол ҡатыны, иҫәптә тора.
Предприятие уларға мөмкин тиклем ярҙам күрһәтә. Ағымдағы йылда ветерандарҙың торлағын йүнәтеүгә ярты миллион һум аҡса бүленгән.
Йыл һайын ололарға шифаханаға бушлай путевка бирелә, даими рәүештә матди ярҙам бүленә, шул иҫәптән ҡиммәтле дарыуҙар һатып алыуҙа ла ярҙам күрһәтелә.


text:
Фото:
Өфөлә хоккей буйынса Башҡортостан Президенты Кубогын асыу тантанаһы үтте
Фото:
Өфөлә шайбалы хоккей буйына Башҡортостан Президенты Кубогын асыу тантанаһы үтте.
Тантана башланыр алдынан «Өфө-Арена»ның алдында тамашасыларға бейеү коллективтары һәм йырсылар ҡатнашлығында концерт-күңел асыу программаһы тәҡдим ителде, ә “Салауат Юлаев”тың иң иң тоғро фанаттары өсөн сувенирҙар уйнатылды.
Артабан аренанан тере тауышҡа «Юлаев» клубының «Минең мәңгелеккә йәшел йөрәгем» («Мое навеки зеленое сердце») тип аталған яңы гимны башҡарылды.
Тантананы сағыу лазерлы тамаша ла биҙәне.
Халыҡҡа турнирҙа ҡатнашыусыларға һәм ҡунаҡтарға адресланған республика Президентының тәбрикләүе уҡып ишеттерелде.
Рөстәм Хәмитов үҙе лә «Салауат Юлаев»тың турнирҙағы беренсе матчын ҡарарға килде һәм юлаевсыларҙың Ханты-Мансиҙан “Югра” менән алышының дүртенсе минутында уҡ беренсе шайбаның шаһиты булды. Зонаға уҡтай килеп инеүе һәм Михаил Бирюков ҡапҡаһының үрҙәге мөйөшөнә ҡулы ярҙамында ғына шайба ырғытыуы менән Өфөнөң яңы уйынсыһы Якуб Клепиш тамашасыларҙы ҡыуандырҙы.
Хоккейсының оҫталығына матчты ҡарарға килгән абруйлы ҡунаҡ – Рәсәйҙең Хоккей федерацияһы президенты, легендар ҡапҡасы Владислав Третьяк та ҡул сапты.


text:
Фото:
Таллиндағы “Ағиҙел” йәмғиәте эстондарҙы башҡорт мәҙәниәте менән таныштырҙы
Фото:
25 йыл элек, 1988 йылдың 24 сентябрендә, Эстониялағы милләттәрҙең беренсе Форумы үткәрелде. Уны Эстонияла йәшәүсе аҙ һанлы милләт вәкилдәре ойошторҙо.
Һуңынан форум Эстонияла йәшәүсе халыҡтарҙың милли ойошмаларын берләштереүсе ойошмаға — Эстония халыҡтары Ассоциацияһына (Eestimaa Rahvuste Ühendus — ERÜ)) әйләнә.
ERÜ тәҡдиме буйынса 2005 йылда Эстония халыҡтары министры Пауль-Эрик Руммо 24 сентябрҙе Аҙ һанлы милләттәр көнө тип иғлан итә.
— Үҙ эшмәкәрлегендә Эстония халыҡтары ассоциацияһы аҙ һанлы милләттәрҙең халыҡ-ара кимәлдә танылған хоҡуҡтары һәм кеше хоҡуҡтары принцибынан сығып эш итә. Уның маҡсаты — Эстонияла аҙ һанлы милләттәр араһында мәғлүмәт һәм мәҙәниәт өлкәһендә хеҙмәттәшлекте үҫтереү, — тип билдәләне Эстония халыҡтары берләшмәһенә ингән «Ағиҙел» башҡорт милли мәҙәни йәмғиәте рәйесе Флүза Хәйруллина.
Ял көндәрендә ERÜ үҙенең сирек быуатлыҡ юбилейын Таллинда Ратуша майҙанында традицион форум һәм этник йәрминкә менән билдәләне.
Флүзә Хәйруллинаның һүҙҙәренә ҡарағанда, этник йәрминкәлә төрлө мәҙәниәттәр вәкилдәре теләүселәрҙең барыһын да, шул иҫәптән туристарҙы ла, үҙ мәҙәниәте, ҡул эштәре һәм милли аш һыуҙары менән таныштырҙы.
— Был этник йәрминкәлә беҙҙең Таллин «Ағиҙел» башҡорт милли мәҙәни йәмғиәте лә ҡатнашты. Беҙ Ратуша майҙаны сәхнәһендә концерт программаһы менән сығыш яһаныҡ, уның ярҙамында ҡала халҡын һәм ҡунаҡтарҙы башҡорт мәҙәниәте менән таныштырҙыҡ. Бынан тыш, ике көн буйына беҙ милли аш-һыуҙарыбыҙҙы һаттыҡ һәм шул уҡ ваҡытта башҡа халыҡтар мәҙәниәте менән яҡынданыраҡ таныша алдыҡ, — тип билдәләне «Ағиҙел» башҡорт милли мәҙәни йәмғиәте рәйесе Флүзә Хәйруллина. — Ни өсөн беҙҙең берләшмә шундай берҙәм һуң? Минеңсә, бында Эстония халыҡтары ассоциацияһын ойоштороусы һәм уның рәйесе Тимур Сәйфуллиндың роле ҙур. Уның үҙ эшен бирелеп, намыҫлы башҡарыуы һөҙөмтәһендә ЕRÜ — Эстонияла иң ныҡлы, берҙәм ойошма.
2011 йылда үткәрелгән халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Эстонияла 192 милләт вәкилдәре даими йәшәй. Дөйөм алғанда, Эстонияла аҙ һанлы милләттәрҙең 230 мәҙәни йәмғиәте теркәлгән.


text:
«Әҙәби мираҫ” тип исемләнгән бәйге сценарийы
1-се слайд ” 2015 йыл –әҙәбиәт йылы” эмблемаһы
(Музыка. Уның фонында алып барыусылар сәхнә артынан шиғыр һүҙҙәре уҡый)
Илнара.
Әсәм башҡорт, атам – башҡорт,
Мин ошо ерҙә тыуған.
Ғәрләнмәйем, ғорурланам,-
Мин башҡорт улы булам.
Руслан.
Бик боронғо минең телем –
Башҡа телдәргә асҡыс.
Телем булһа, илем бөтмәҫ,
Тел – киләсәккә баҫҡыс,-
тип һеҙҙең алдығыҙҙа «Башҡортостан –илгенәм” йыры менән сығыш яһарға ашыға Риналь Мотиғуллин. Алҡыштар менән ҡаршы алайыҡ дуҫтар!
2-се слайд “ Анимация из песка” (Әҙәбиәт йылына арналған анимация)
Илнара.
Шиғриәт донъяһы ниндәй? Белмәй бер кем,
Ул үҙенә йыйған бөтә йәшәү күркен.
Руслан.
Инеп батһаң ошо даръя ағышына,
Үлгәндә лә үкенмәҫһең яҙмышыңа.
Илнара.
Һәр нәмәлә шиғыр ята,
Әгәр күрә, тоя белһәң,
Руслан.
Тойғаныңды йөрәгеңдә
Шиғыр итеп ҡоя белһәң.
Илнара.
Хәйерле көн, ҡәҙерле тамашасылар!
Руслан.
Һаумыһығыҙ, һүҙ ҡәҙерен белеүселәр, хәйерле көн һеҙгә, һүҙҙең бәҫен арттырыусылар!
Илнара.
Бөгөн беҙҙә күркәм кисә. Халҡыбыҙҙың рухын күтәреп, йәшәүгә дәрт, илһам уятыусы яҙыусы һәм шағирҙарыбыҙға арналған «Әҙәби нағыштар” тип исемләнгән бәйгегә йыйылдыҡ.
Руслан.
-Ҡәҙерле ҡунаҡтар, белеүегеҙсә, 2015 йыл Рәсәй Федерацияһында һәм Башҡортостан Республикаһында «Әҙәбиәт йылы” тип иғлан ителде.
Илнара.
Һәр берегеҙгә әҙәбиәт тигән тылсымлы донъяның яңынан-яңы кисерештәрен, яратҡан геройҙар менән йылы осрашыу хистәрен теләйбеҙ.
Руслан.
Ошо залда ултырыусыларҙың күбеһе бәләкәйҙән китап уҡып, китап геройҙары өҫтөнлөгөндә тәрбиәләнеп, әҙип һүҙен тормош маяғы итеп алып үҫкән кешеләрбеҙ.
Илнара.
Башҡорт әҙәбиәте –ҙур рухи донья. Шул доньяны кемдәр генә биҙәргә, йәмләргә, балҡытырға тырышмаған!
Руслан.
Әҙәбиәттең киң сәхрәһен кешеләрҙең фәһемле һәм ғибрәтле яҙмыштары, үҙ-ара мөнәсәбәттәре, күңел, хис –тойғолары, мөхәббәт һәм нәфрәт кисерештәре, йәшәү рәүештәре күркәмләйҙер.
Илнара.
Ҡабул ителгән ҡарарҙың төп маҡсаты ла – йәмғиәттең иғтибарын әҙәбиәткә һәм уҡыуға йәлеп итеү.
Руслан.
Кешелек доньһының иң ҙур хазинаһы, ҡаҙанышы - китап. Ябай ғына ҡулланма һаналһа ла, быуындар бәйләнешен ялғаусы ла, белем-ғилем нурҙарын таратыусы ла китап булып ҡала.
Илнара.
Ә хәҙер һеҙҙең иғтибарға 4–се синыф уҡыусылары башҡарыуында йыр «Китабым- кәңәшсем”
3- cө cлайд (экранда йыр Һүҙҙәре)
4 –се слайд (Китап турында мәҡәл –әйтемдәр)
Руслан.
Китап – әҙәм өсөн бер ғәжәйеп донъя,
Уның хаҡын белмәгәндәр уға суммай.
Илнара.
Сумдың икән ул донъяға – мәңге туймай
Йәшәрһең, ти, хистәрҙән һис айырылмай,-
тип яҙа билдәле шағирыбыҙ Ҡәҙим Аралбай. Кешелектең йәшәү дәүерендә кешеләрҙең күңелендә нәфис әҙәбиәткә, шиғриәткә булған мөхәббәте һис ҡасан да һүрелмәй.
Руслан.
Шиғриәт, ижад тип аталған бөйөк төшөнсәләр бөгөнгө болғансыҡ тормоштан юғары тора.
Ана шул юғарылыҡта ҡалыу, нәфис һүҙ менән кеше күңеленә йылылыҡ, рухи ныҡлыҡ биреүгә ынтылыш беҙҙе бөгөнгө байрам кисәһенә йыйҙы ла инде.
Илнара.
Кем башҡорт телен ярата,
Кем теләй күп белергә.
Шулар бөгөн беҙгә килһен, рәхим итһен бәйгегә!
Руслан.
Бәйге булғас, бәйгеләрҙе баһалаусы ла була инде. Хөрмәтле жюри ағзалары менән танышып үтәйек: (слайдта күрһәтелә)
Илнара.
-Жюри ағзаларына еңел булмаған эштәрендә уңыштар теләйбеҙ”.
Руслан.
Беҙҙең Башҡортостаныбыҙ –әҙәби ижадҡа маһир, сәсән телле кешеләргә ифрат бай төбәк. Районыбыҙҙың һәр ауылында тиерлек башҡорт әҙәбиәтен, башҡорт китабын үҫтерергә булышлыҡ иткән әҙиптәр доньяға килгән.
Илнара.
Бөгөнгө әҙәбиәт байрамында һеҙ үҙегеҙ ҙә быға шаһит булырһығыҙ.
Һүҙ командаларға бирелә. Беренсе булып бәйгене 2 -се мәктәп уҡыусыһы башлай.
Руслан.
1)Дуҫлыҡ бүлешкәндән генә арта”, - тигән халҡыбыҙҙың бөйөк шағиры М.Кәрим. Илһам да бүлешкәндән ишәйә. Шиғри йәнле кешеләребеҙ күберәк булған һайын, донъябыҙ йәмлерәк, йәшәйешебеҙ ҙә ғәмлерәк була бара тип М.Кәрим ижады тураһында сығыш яһай Илгиз Ҡорбанов. Рәхим ит, Илгиз!
Илнара.
2)Башҡорт әҙәбиәтенең һәр бите, һәр юлы халҡыбыҙҙың күҙ нуры, үткер телле сәсәндәрҙең зирәк зиһене, ярһыу һәм уйсан шағирҙарыбыҙҙың йөрәк ҡаны менән яҙылған. Киләһе бәйгесебеҙ Юлиә Ғәлиева 4-се мәктәптән. Ул беҙҙе бөйөк шағирыбыҙ Назар Нәжми ижады менән таныштырасаҡ. Рәхим ит, Юлиә.
Руслан.
3)Әҙәбиәттең бөтә көсө ҡөҙрәтле һүҙендә. Һүҙ ул кешене сафландыра ла, ул күктәргә лә күтәрә. Башҡорт әҙәбиәтен ҡөҙрәтле һүҙе менән күктәргә күтәреүсе яҙыусы һәм шағирыбыҙ мостай Кәрим тураһында сығыш яһай 3 –сө мәктәптән Илназ Маннанов. Уңыштар һиңә, Илназ.
Илнара.
4) Кешелек тарихында милләттең аҡыл тәрәнлеген, рухи бейеклеген билдәләгән күпме сәсәндәр, шағирҙар, яҙыусылар, һүҙ оҫталары тыуған. Улар араһында башҡорт улдары һәм ҡыҙҙары булған, барҙар һәм буласаҡ. Алтынсы мәктәп уҡыусыһы Илира Ҡотлобаева Кәтибә кинйәбулатова тураһында һөйләйәсәк.
Руслан.
5)Күңелендә шиғыр осҡоно йөрөтөүселәрҙән кемдер донъя гүзәллегенә һоҡланыуын, кемдер шатлығын йә хәсрәт-зарын, кемдер мөхәббәтен аҡ ҡағыҙ битенә төшөрә. Шулай күңелендә ташҡан хис-тойғоларҙы башҡалар менән дә уртаҡлашырға теләй улар. Әйҙәгеҙ ҙур кинәнес менән һүҙҙе 7-се мәктәп уҡыусыһы Эльвира Вәхитоваға бирәбеҙ. Эльвира үҙенең сығышында бөйөк яҙыусыбыҙ Мәжит Ғафури ижадына туҡталасаҡ. Рәхим итегеҙ.
Илнара.
6)Эй һин, шиғыр! Сихри көсөң менән
Һин ҡол иттең мине ғүмергә.
Шуғамы икән һаман аллам итеп
Мин ҡарайым ысын шағирға
тип Гөлфиә Юнысова ижады менән таныштырыға ашыға 9-сы мәктәп уҡыусыһы Рәмил Зикрин. Рәхим ит, Рәмил.
Руслан.
7) Шағир – бер тамсыһы икән үҙ халҡының,
Тамсы һөйләр диңгеҙ хаҡында.
Шағир – шаңдағы ул заманының,
Һәм көсө лә уның халҡында.
Илнара.
- Р.Ғариповтың был һүҙҙәре бөгөнгө осрашыуҙа ҡатнашҡан яҙыусыларыбыҙҙың һәр береһенә лә тап киләлер. Сөнки улар туған халҡынан көс алып, киләсәгебеҙ тураһында ҡайғыртып йәшәгән оло шәхестәр. Хәҙер һүҙҙе тағы ла бер бәйгесебеҙгә 10 мәктәп уҡыусыһы Ғабдрахимова Иринаға бирәбеҙ. Рәхим итегеҙ.
Руслан.
8) Киләһе бәйгесебеҙ, 11-се мәктәп уҡыусыһы Ғәрифйәнов Артур тамашасыға :
Көн дә башҡорт китабына
Бүл һин бер сәғәт-
Бай телле, алтын аҡыллы
Итер шул ғәҙәт! Тип өндәшә.
Артур үҙенең сығышын Мәжит Ғафури ижадына бағышлаған. Рәхим ит сәхнәгә.
Илнара.
9) Шиғриәт тигән серле доньяға үҙ моңо, үҙ тауышы менән килеп ингән Хәҙиә Дәүләтшина турында һөйләргә ашыға 12 -се мәктәп уҡыусыһы Батырова Камилла.
Шиғыр булған ерҙә йыр ҙа була. Һеҙгә, хөрмәтле ҡунаҡтар, уҡыусыларыбыҙҙан тағы бер бүләк Земфира Зикрина башҡарыуында йыр «Ашҡына ғүмер». Был матур йырҙы ла ҡабул итеп алығыҙ.
Руслан.
10) Киләһе бәйгесебеҙ Әхмәтов Денис 13 –сө мәктәптән. Ул үҙенең сығышын Мостай Кәрим ижадына арнаған. Рәхим ит, Денис.
Илнара.
11) 14 –се мәктәп уҡыусыһы Насыров Данил
Һәр ғалимдың, һәр шағирҙың һүҙе
Етһен ине һәрбер күңелгә,
Елдәр, һыуҙар тауышы шикелле үк,
Үҙҙәренең асыл теленә
тип Рәми Ғарипов тураһында сығыш яһарға ашыға. Ҡаршы алайыҡ, дуҫтар.
Руслан.
12) Киләһе бәйгесебеҙ 15 –се мәктәптән Арсланова Элина. Ул бәйгелә Кәүсәриә Шафикова тураһында сығыш яһаясаҡ. Рәхим ит Элина.
Илнара.
13) 16-сы мәктәп уҡыусыһы Хафизова Гүзәл сығышын әҙәбиәткә үҙ тауышы менән килеп ингән ҡатын – ҡыҙ шағирәбеҙ Кәүсәриә Шафикова ижадына арнаған . Рәхим ит, Гүзәл.
Руслан.
14) Киләһе бәйгесебеҙ 1-се гимназия уҡыусыһы Алиә Азнағолова . Алиә башҡорт халҡын аң – белемгә әйҙәүсе мәғрифәтсе шағир Мифтахетдин Аҡмулла тураһында сығыш яһаясаҡ. Түрҙән рәхим ит, Алиә.
Илнара.
15) Эй һин, шиғыр! Сихри көсөң менән
Һин ҡол иттең мине ғүмергә.
Шуғамы икән һаман аллам итеп
Мин ҡарайым ысын шағирға,-
тип сығышын Шәйехзада Бабич ижадына бәйләүсе конкурсантыбыҙ, башҡорт гимназяһынан, Мирзаханова Элина. Уңыштар һиңә, Элина.
Руслан.
16) Әйҙә юлдар алыҫ алып китһен,
Мин барыбер тыуған илемдә.
Тыуған телгә булған һөйөүемде
Әйтермен тик туған телемдә, - тип килгән һуңғы бәйгесебеҙ беҙгә Ташҡын мәктәбенән. Камилә Фархуллина, алҡыштар менән сәхнә түренә саҡырабыҙ һеҙҙе.
Илнара.
Бына күркәм сарабыҙ аҙағына ла яҡынлашты. Хөрмәтле ҡунаҡтар, һеҙгә барығыҙға ла шундай онотолмаҫлыҡ минуттар бүләк иткәнегеҙ өсөн ҙур рәхмәт. Беҙ ошондай матурлыҡҡа, әҙәбиәткә ғашиҡ кешеләр менән аралашыуыбыҙға бик шатбыҙ. Сәләмәтлек, оҙон ғүмер теләп хушлашабыҙ. Күңелегеҙҙә илһамлы ижад ҡомары һүрелмәһен, ҡәләмегеҙ үткер, фекерегеҙ тос булһын.
.
12
Номер материала: ДВ-200759
Не нашли то что искали?
Вам будут интересны эти курсы:
Комментарии:
Здравствуйте, отправила Вам материал на башкирском языке. Рада буду если опубликуете.


text:
Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың пленар ултырышы 23 апрелгә тәғәйенләнде
ӨФӨ, 2015 йыл, 14 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың пленар ултырышы 23 апрелдә буласаҡ. Тейешле ҡарар шишәмбе, 14 апрелдә, республика Парламенты Президиумы ултырышында ҡабул ителде. Халыҡ һайланыусылары 50-гә яҡын мәсьәлә ҡараясаҡ.
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, парламентарийҙар Башҡортостан Контроль-иҫәп палатаһының 2014 йылға эш һөҙөмтәләре тураһында отчет, Кеше хоҡуҡтары буйынса вәкилдең 2014 йылға кеше һәм граждандың хоҡуҡтарын һәм азатлыҡтарын үтәү тураһында докладын тыңлаясаҡ. Хөкүмәт сәғәтендә депутаттар төбәктә ветерандарға социаль ярҙам сараларын ҡараясаҡ.
Туғыҙ закон проекты өсөнсө, йәғни аҙаҡҡы, уҡыуҙа тәҡдим ителәсәк. Улар араһында «Ерҙәрҙе мелиорациялау тураһында» Башҡортостан Республикаһы Законына үҙгәрештәр индереү тураһында», «Башҡортостан Республикаһында айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәләре тураһында» Башҡортостан Республикаһы Законына үҙгәрештәр индереү тураһында» закон проекттары бар.
12 республика закондары проекты беренсе уҡыуҙа ҡараласаҡ. Улар «Янғын хәүефһеҙлеге тураһында», «Башҡортостан Республикаһында социаль йүнәлешле коммерцияға ҡарамаған ойошмаларға дәүләт ярҙамы тураһында», «Башҡортостан Республикаһында ғилми һәм ғилми-техник эшмәкәрлек тураһында»ғы закондарға үҙгәрештәр индереүҙе күҙ уңында тота.
Парламентарийҙар Дәүләт Йыйылышының Дәүләт Думаһына өс федераль закон проектын индереү буйынса закон сығарыу башланғыстарын, республика Прокурорының республика закондарының ҡайһы бер положениеларына ике протесын, Дәүләт Йыйылышының Дәүләт Думаһы рәйесенә федераль закон проектын ҡарауҙы тиҙләтеүҙе тәҡдим иткән мөрәжәғәтен, шулай уҡ 13 федераль закон проектын әҙерләйәсәк.


text:
- Подробности
- Просмотров: 365
ҠОЯШ, Ҡояш системаһының үҙәк йондоҙо, уның тирәһендә планеталар, астероидтар, кометалар һ.б. объекттар әйләнә. Һары төҫтәге яңғыҙ кәрлә йондоҙ. Өҫкө йөҙөнөң т‑раһы 5770 К. Зенитта йондоҙҙоң күренгән дәүмәле ‑26m,6. Радиусы 6,96×105 км. Ергә тиклем уртаса алыҫлығы 149 млн км (8,31 яҡтылыҡ мин). Ауырлығы 1,989×1030 кг. Экваторҙа дифференциаль әйләнеү осоро — 25, полюстар эргәһендә 35 тәүлек тәшкил итә. Яҡынса 71%‑ы водородтан, 27%‑ы гелийҙан, 2%‑ы башҡа элементтарҙан тора. Эҫе газ шары энергияһының сығанағы — уның эсендә 15 млн К т‑рала барған ядро синтезы. Эсендәге энергияһы өҫкө ҡатламдарға нурланыш һәм конвекция м‑н күсә. Конвекция ағымдары м‑н Ҡ. өҫтөнөң (фотосфера) күҙәнәкле күренеше бәйле. Ул Ҡ. күҙгә күренеп торған тышҡы сиген билдәләй һәм бер нисә йөҙ км ҡалынлыҡта була. Ерҙә Ҡ. активлығы тәьҫиренең һөҙөмтәһе булып геомагнит дауылдар, төньяҡ балҡышы һ.б. тора. Фотосфераны ҡаплаған ҡатлам (хромосфера) тотош Ҡ. тотолоу ваҡытында яҡтырып торған ҡулса рәүешендә күренә. Һирәк тышҡы ҡатламдары, планета-ара мөхит м‑н ҡушылып, Ҡ. тажын барлыҡҡа килтерә. Ҡ. — Ерҙәге энергияның төп сығанағы. Ҡ. күҙгә күренгән хәрәкәт итеүе м‑н йыл, миҙгел, көн һәм төн төшөнсәләре бәйле (ҡара: Календарь). Ҡ. офоҡ өҫтөндәге макс. бейеклеге көн үҙәгендә яҡынса 22 июндә (йәйге ҡояш торошо көнө) — 59°, көн оҙонлоғо 17,5 сәғ. (Өфө киңлеге өсөн) тәшкил итә; Ҡ. миним. бейеклеге яҡынса 22 дек. (ҡышҡы ҡояш торошо көнө) — 12°, көн оҙонлоғо — 6,5 сәғ. (Өфө өсөн). Яҙғы һәм көҙгө көн м‑н төндөң тигеҙлеге көндәрендә (яҡынса 22 мартта һәм 22 сент.) көн м‑н төн оҙонлоғо бер тигеҙ була.
20 б. 90‑сы йй. аҙ. алып БДПУ‑ла, БДУ‑ла һәм БР ФА Сибай филиалында Ҡ. өҫкө ҡатламдарының һәм Ҡ. балҡыуҙарының физик характеристикалары һәм химик составы тикшерелә (У.Ш.Баязитов, А.Ҡ.Ғәлиев, И.Х.Сәғиҙуллин). 2000 йй. башында БР терр‑яһында Ҡ. активлығының геморрагик биҙгәк м‑н ауырыу осраҡтары һанына тәьҫире (Баязитов, А.П.Мочалкин, Д.Ғ.Әминев һ.б.), кешенең йәшәйешенә гравитация тәьҫире (Баязитов, Ә.Р.Кинйәкәев) б‑са тикшеренеүҙәр үткәрелә. Башҡ. фольклорында Ҡ. т‑да күҙаллауҙар “Урал батыр” эпосында, легенда һәм риүәйәттәрҙә сағылыш тапҡан.
У.Ш.Баязитов
Тәрж. Р.Ғ.Ғилманов


text:
- Подробности
- Просмотров: 368
ҠУҒАНАҠ КЕРАМИК КИРБЕС ЗАВОДЫ. 1950 й. Стәрлетамаҡ р‑ны Оло Ҡуғанаҡ а. “Стерлитамакстрой” тресының онтаҡ балсыҡтан ҡыҙыл кирбес етештереү з‑ды булараҡ нигеҙ һалына, 1963 й. Стәрлетамаҡ төҙөлөш материалдары з‑дының Ҡуғанаҡ ҡыҙыл кирбес цехына, 1989 й. Стәрлетамаҡ махсус нефть материалдары заводының Ҡуғанаҡ керамик кирбес цехына үҙгәртелә, 1991 й. алып Ҡ.к.к.з. — “Башнефть” АНК филиалы, 2002 й. ябыла. 1950—2002 йй. завод яҡынса 750 млн дана кирбес етештергән. Продукцияһы БР‑ҙа һатылған.
Тәрж. Г.Ҡ.Ҡунафина


text:
Башҡортостанда яҙылыу кампанияһы 1 апрелдән башлана
Башҡортостанда 2014 йылдың икенсе ярты йыллығына матбуғат баҫмаларына яҙылыу кампанияһы 1 апрелдән башлана, тип хәбәр иттеләр Федераль почта элемтәһенең республика буйынса идаралығы матбуғат хеҙмәтенән.
Яҙылыуға тарифтар 2008 йылдың икенсе ярты йыллығынан башлап «туңдырылған». Илтеүгә бюджет субсидияларын туҡтатыу менән бәйле Рәсәй Почтаһы матбуғат баҫмаларын илтеүгә тарифтарҙы ҡайтанан ҡарарға мәжбүр була. Баҙар көтөүҙәренә ҡарамаҫтан, күп тапҡыр һуңғы хаҡты арттырыуҙы ситләп була, яҙылыусыларҙы һәм почта хеҙмәткәрҙәрен дәртләндереү саралары әҙерләнә. Миҫалға, почта бүлексәләренән баҫмаларҙы килеп алыусы яҙылыусылар өсөн уртаса 43 процентҡа тиклем ташламалар күләме арттырылған. Яҙылыусыларҙы әүҙем йәлеп итеүсе хеҙмәткәрҙәр өсөн шулай уҡ бүләкләү схемаһы үҙгәртелде. Федераль һәм төбәк баҫтырып сығарыусылар өсөн ташламалар системаһы һаҡланған, ул билдәле бер тиражға еткән осраҡта бирелә.
Рәсәй Почтаһы иҫәпләүенсә, күргән саралар 2014 йылдың икенсе ярты йыллығына яҙылыу кампанияһы сиктәрендә баҫмаларҙың тираждарын һаҡлап ҡалырға мөмкинлек бирәсәк.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, бүленгән субсидиялар күләме йыл һайын өс миллиард һум тәшкил иткән. Ул предприятиеның тик ярты зыянын ғына ҡаплаған. Рәсәй Почтаһы яҙылыу баҫмаларын илтеүҙән зыянды үҙ средстволарынан субсидиялау иҫәбенә генә ҡаплай алған, почта селтәрен модернизациялауҙы инвестицияларға һәм хеҙмәткәрҙәр табышы үҫешен ваҡытында индексларға бирмәгән.


text:
РФ Үҙәк һайлау комиссияһы башлығы Башҡортостанда көслө дауылдан зыян күргәндәргә ярҙам итергә өндәй Фото: РИА Новости
РФ Үҙәк һайлау комиссияһы башлығы Башҡортостанда көслө дауылдан зыян күргәндәргә ярҙам итергә өндәй
РФ Үҙәк һайлау комиссияһы башлығы Башҡортостанда көслө дауылдан зыян күргәндәргә ярҙам итергә өндәй Фото: РИА Новости
ӨФӨ, 2014 йыл, 9 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
РФ Үҙәк һайлау комиссияһы башлығы Владимир Чуров, водолаздарҙың костюмын кейеп, үҙенә бер биҙрә һалҡын һыу ҡойҙо һәм был акцияны Башҡортостанда көслө дауылдан зыян күргәндәргә арнауын белдерҙе, тип хәбәр итә «Интерфакс».
«Ауырыуҙарға, яфа сигеүселәргә ҙур ихтирам менән ҡарайым, әммә ярҙамымды Башҡортостанда көслө дауылдан зыян күргәндәргә йүнәлтәсәкмен», тип Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы башлығы телмәренән өҙөк килтерә мәғлүмәт агентлығы.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 29 августа кисен Башҡортостандың өс районы территорияһында – Краснокама, Яңауыл һәм Ҡалтасыла һәләкәтле көслө дауыл уҙа. Стихия һөҙөмтәһендә ике кеше һәләк була. 1582 кеше торған биш торама пунктта 478 йорт ҡыйығы емерелгән.
Бөтәһе 70 кеше зыян күргән, республиканың медицина учреждениеларына 68-е мөрәжәғәт иткән.
Ice Bucket Challenge акцияһы бөтә донъяла популярлыҡ яулай. Ҡатнашыусы үҙенә бер биҙрә һалҡын һыу ҡойорға, күпмелер иғәнә түләргә һәм «боҙло эстафетаны» тағы ла өс кешегә тапшырырға тейеш. Акцияла күп кенә билдәле бизнес вәкилдәре, сәйәсмәндәр, ғалимдар, актерҙар һәм музыканттар ҡатнашты.


text:
Башҡортостандың Пенсия фондына 72 миллиард һум страховка иғәнәһе ингән Фото: Олег Яровиков
Башҡортостандың Пенсия фондына 72 миллиард һум страховка иғәнәһе ингән
Башҡортостандың Пенсия фондына 72 миллиард һум страховка иғәнәһе ингән Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 14 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
2015 йылда Башҡортостанда Пенсия фондына 72 миллиард һум страховка иғәнәһе ингән. Был уҙған йылғы кимәлдән 2,7 миллиардҡа күберәк. Ведомство керемдәрҙең ыңғай динамикаһын билдәләй. Мотлаҡ медицина страховкалауы фондына 16,3 миллиард һум йүнәлтелгән, был былтырғы күрһәткес менән сағыштырғанда 13,8 процентҡа юғарыраҡ.
Республика керем үҫеше һәм күләме буйынса Волга буйы федераль округында һәм илдә алдынғы урындарҙы биләй. Рәсәй Пенсия фонды Башҡортостан бүлексәһенең матбуғат хеҙмәтендә аңлатыуҙарынса, яғыулыҡ сәнәғәте, химия һәм нефть химияһы, электр энергетикаһы, машиналар эшләү, транспорт ойошмалары, һаулыҡ һаҡлау һәм мәғариф учреждениеларынан керем күберәк инә.
2016 йылдың 1 ғинуарынан башланған эш биреүселәрҙән отчет ҡабул итеү тамамланғас, страховка иғәнәләренең суммаһы эшләүсе граждандарҙың шәхси иҫәбенә теркәләсәк.


text:
Баш ҡала мәктәптәрендә карантин оҙайтылды Фото: Олег Яровиков
Баш ҡала мәктәптәрендә карантин оҙайтылды
Баш ҡала мәктәптәрендә карантин оҙайтылды Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 5 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Баш ҡаланың дөйөм белем биреү учреждениеларында киҙеүгә һәи киҫкен респиратор вирус инфекцияһына бәйле карантин оҙайтылды. 1-11 класс уҡыусылары бер аҙна инде пландан тыш каникулда.
Өфө мәктәптәрендә карантин 10 февралгә тиклем дауам итә, тип хәбәр иттеләр ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтендә. Сирҙең эпидемик күтәрелеше осоронда күңел асыу һәм спорт сараларын уҙғарырға ярамай.
Мәжбүри ял ваҡытында уҡытыусылар балаларға ситтән тороп өйгә эш бирә.


text:
Өфөлә «Via Chappa» төркөмө ағзаһы Булат Әминевтың тәүге клибының презентацияһы була
ӨФӨ, 2016 йыл, 12 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.
14 ғинуарҙа Өфөләге «MusicHall27» ресторанында (Киров урамы, 27) «Via Chappa» төркөмө ағзаһы һәм «Damask» яңы музыкаль проекты солисы Булат Әминевтың «Ҡар» йырына видеоклиптың презентацияһы була. Сара киске сәғәт 10-да башлана. Программала клип ҡарау һәм «Damask» йырҙарын башҡарыу, шулай уҡ «Via Chappa» төркөмөнөң сығышы ҡаралған.
Уның һүҙҙәренсә, клип «Такси» драматик фильмының (Иран) идеяһы менән һуғарылған. Фильмдағы ваҡиғалар Тегеран урамдары буйлап елгән таксиҙа бара. Режиссер Джафар Панахи төп ролде — таксисты уйнай. Автомобилдә ул төрлө кешеләрҙе — мотоциклсы һәм уның ҡатынын, һеңлеһен, күршеһен, өлкән йәштәге ҡатын-ҡыҙҙарҙы осрата.
Йырҙың һүҙҙәрен дә, көйөн Булат Әминев үҙе яҙған. Дүрт минут 12 секундлыҡ клипты өс көн төшөргәндәр.
«Клипты ҡаланың тарихи өлөшөндә төшөрҙөк. 1996 йылда Ишембайҙан республиканың баш ҡалаһына юғары белем алырға килгән ваҡытта минең өсөн Өфө тап ошонда башланды», — тине йырсы.


text:
- Подробности
- Просмотров: 267
РАДИОСПОРТ, ҡыҫҡа һәм ультраҡыҫҡа тулҡындарҙа радиоэлемтә булдырыу, спорт радиопеленгацияһы (“төлкөгә һунар”), тиҙләтелгән радиотелеграфтар һәм радиокүпбәйге б‑са ярыштар. Тура һәм ситтән тороп ҡатнашыу формаларын айыралар. Башҡортостанда 20 б. 20‑се йй. башынан үҫешә. 1924 й. Е.Н.Грибанов, К.П.Краузе етәкс. Физика институты эргәһендә Р. секцияһы ойошторола. 1946 й. Өфө техник мәктәбе эргәһендә Р. бүлексәһе асыла. 1963 й. респ. — СССР чемпионаты, 1972 й. Бөтә Рәсәй студенттар ярыштары үткәрелә. РОСТО радиоклубы командаһы (Салауат ҡ.) — Рәсәй беренселектәре еңеүсеһе (2005— 07). Респ. Р. б‑са СССР‑ҙың тәүге спорт мастеры Ю.П.Катков (1963). В.Г.Вишкин, В.В.Давыдов, А.Г.Корпачёв, ш. уҡ донъя, Европа һәм Азия чемп. Г.В.Нехорошев халыҡ‑ара ярыштарҙа юғары ҡаҙаныштарға ирешә. Респ. ӨДАТУ эргәһендә спорт‑техник клуб, Өфө ҡала балалар диңгеҙ үҙәге, “Юлдаш” (Өфө) балалар ижады йорто эргәһендә “Урал” спорт- техник клубы, РОСТО радиоклубы эшләй, уларҙа 200‑гә яҡын кеше шөғөлләнә (2008). 2004 й. башлап БР б‑са Рәсәй радио яратыусылар союзының төбәк бүлексәһе эшләй.
Г.Корпачёв, Е.А.Кривошеев
Тәрж. М.Н.Моратшина


text:
1 ғинуарҙан араҡының минималь хаҡы - 0,5 литрына 89 һум
Алкоголь баҙарын көйләүсе федераль хеҙмәт берәмләп һатыуҙа араҡы хаҡының минималь күләмен билдәләне. Беренсе ғинуарҙан Рәсәй Федерацияһында етештерелгән һәм уның биләмәһенә индерелгән араҡының хаҡы 0,5 литрына 89 һумдан кәм булмаҫҡа тейеш. Башҡа төрлө һыйышлыҡтағы һауыттарға ҡойолған араҡы хаҡы минималь хаҡҡа пропорциональ рәүештә иҫәпләп сығарыла.
— Башҡортостандың алкоголь баҙарына был сараның йоғонтоһо булмай, — тине Ҡулланыусылар хоҡуғын яҡлау һәм алкоголь продукцияһы әйләнешен һәм сифатын контролләү идаралығы начальнигы Айбулат Хәйбуллин. — Республика селтәрендә хаҡы минималь күләмдән түбән булған араҡы юҡ. Кәштәләргә контрафакт продукция эләкмәһен өсөн республика етәкселеге алкоголь баҙарын ныҡлы күҙәтеү аҫтында тота. Бигерәк тә Башҡортостанда сифатлы алкоголь продукцияһын етештереүсе етди “Башспирт” предприятиеһы булғанда.
Шул уҡ мәлдә Рәсәй өсөн был сараның бик кәрәкле булыуын да һыҙыҡ өҫтөнә алды ведомство етәксеһе. Күрше өлкәләрҙә сауҙа нөктәләрендә контрафактлы сифатһыҙ алкоголде реализациялау мәсьәләһе бик киҫкен тора.
Законға ярашлы, араҡыға билдәләнгән минималь хаҡты төшөргәндәр административ яуаплылыҡҡа тарттырыласаҡ. Вазифа биләүселәргә — илле мең һум (йәки өс йылға дисквалификацияланыу), юридик шәхестәргә йөҙ мең һум күләмендә штраф билдәләнгән.


text:
Башҡортостандың еңел сәнәғәте менән Мәскәүҙәге йәрминкәлә танышырға мөмкин
Мәскәүҙә «Текстильлегпром» текстиль һәм еңел сәнәғәт тауарҙарының һәм ҡорамалдарының 34-се федераль күмәртә йәрминкәһе үтә. Унда Башҡортостандың алты предприятиеһы ҡатнаша: «Ишембай трикотаж изделиелар фабрикаһы» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Ишембай ойоҡ фабрикаһы» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Ағиҙел» БХП ДУП-ы, "Өфө күн-галантерея фабрикаһы" асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Өфө трикотаж фабрикаһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте һәм «Искож» йәмғиәте.
«Текстильлегпром–2010» сиктәрендә тематикаһы буйынса бар текстиль һәм еңел сәнәғәтте, шулай уҡ йәнәш тармаҡты үҙ эсенә алған ете махсуслаштырылған салон үтә.
Тармаҡ күргәҙмәһе программаһында текстиль һәм еңел сәнәғәт үҫеше, инновациялар, ассортиментты байытыу һәм яңы быуын продукцияһын етештереү кеүек стратегик характерҙағы һорауҙарға баҫым яһалған.
Форумда бөтәһе 1600 компания ҡатнаша.


text:
Фото:
Өфөлә IV Бөтә Рәсәй ҡышҡы Сбербанкиадаға старт бирелде
Фото:
27 февралдә Өфөлә Рәсәй Һаҡлыҡ банкыһы ойошторолоуҙың 170 йыллығына арналған IV Бөтә Рәсәй Һаҡлыҡ банкыһы ҡышҡы спартакиадаһы башланды. Өфөнөң «Аҡбуҙат» ипподромында Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән, шулай уҡ Ҡаҙағстан, Украина, Белоруссия илдәренән ике тиҫтә команда йыйылды. Сараны асыу тантанаһында Рәсәй Һаҡлыҡ банкыһы президенты, идара рәйесе Герман Греф, БР Президенты Рөстәм Хәмитов, Олимпия комитетының почетлы президенты Леонид Тягачев һәм башҡа абруйлы ҡунаҡтар ҡатнашты.
Спартакиада 3 мартҡа тиклем дауам итәсәк, наградаларҙың 26 комплекты өсөн 800-ҙән ашыу спортсы хоккей, биатлон, саңғы, тау саңғыһы, коньки, сноуборд спорты төрҙәрендә көс һынашасаҡ.
Байрам сағыу лазер шоуы менән башланды, бейеү коллективтары сығыш яһаны, башҡорт һыбайлылары вольтижировка күрһәтте. Сочи ҡалаһында 2014 йылда үтәсәк Олимпия уйындары символдарының береһе – Аҡ Айыуҙың сәхнәгә сығыуы тамашаны тағы ла сағыуландырып ебәрҙе.
Тантананы асып, БР Президенты Рөстәм Хәмитов бәйгенең етдилеген, мөһимлеген һәм киңлеген билдәләне, спортсыларға уңыштар теләне.
Ил кимәлендәге бәйгене үткәреү урыны итеп тап Өфөнө һайлау сәбәбе тураһында Герман Греф былай тип белдерҙе:
– Беҙҙең спорт объекттарына талаптарыбыҙ юғары. Өфө уларға тулыһынса яуап бирә. Унан тыш, төбәктә бындай ярыш үткәрелгәне булмаған. БР Президенты Рөстәм Хәмитов спартакиада үткәреү тәҡдимен ихлас, ҡунаҡсыллыҡ тойғоһо менән ҡабул итте. Беҙҙең белгестәр билдәләүенсә, Өфөлә донъя кимәлендәге бынамын тигән инфраструктура бар.
Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, бындай башланғыс кешеләрҙе берләштерә: «Беҙҙең Һаҡлыҡ банкыһы менән спортта ғына түгел, эштәрҙә лә уртаҡ пландар бар – Өфөлә эшлекле килешеүҙәргә ҡул ҡуймаҡсыбыҙ. Һаҡлыҡ банкыһы етәксеһенең беҙгә килеүе – ҙур уңыш». Әйткәндәй, Башҡортостан Президенты үҙе лә тау саңғыһы буйынса бәйгелә көс һынамаҡсы.


text:
Пенсия фонды «Ышаныс» журналистар конкурсын иғлан итте
Рәсәй Федерацияһының Пенсия фонды 2011 йылда киң мәғлүмәт сараларында социаль һәм пенсия тематикаларын иң яҡшы яҡтыртыуға икенсе йыл һайын үткәрелеүсе «Ышаныс» конкурсы башланыуы хаҡында иғлан итте.
БР буйынса Рәсәй Пенсия фондының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, эштәр ете номинацияла баһаланасаҡ. Жюри «Иң яҡшы автор», «Иң яҡшы тележурналист», «Иң яҡшы радиожурналист» номинанттарын билдәләйәсәк. Конкурс комиссияһы лицензиялы баҫма матбуғаты, интернет-баҫма, мәғлүмәт агентлыҡтары, радиостанциялар һәм телеканалдар авторҙарының материалдарын ҡараясаҡ. Конкурс материалдары 2011 йылдың 23 июненән алып 31 октябренә тиклем баҫтырылған булырға тейеш.
«Ышаныс» конкурсы тәүгә 2010 йылда уҙғарыла. Сарала Рәсәй Федерацияһының барлыҡ субъекттарынан 135 автор һәм автор коллективы ҡатнаша. Еңеүселәрҙе тантаналы бүләкләү 2010 йылдың ноябрендә Өсөнсө йыл һайын үткәрелеүсе Рәсәй пенсия форумы сиктәрендә үтә. Башҡортостан Республикаһынан «Башҡортостан» телерадиокомпанияһының «Вести – Башкортостан» программаһының ижади коллективы, «Башинформ» мәғлүмәт агентлығының һәм «Панорама» гәзитенең корреспонденттары «Ышаныс» конкурсы номинанттары була.
Ҡатнашыу шарттары һәм «Ышаныс» конкурсын үткәреү сроктары хаҡында тулыраҡ мәғлүмәт менән Рәсәй пенсия фондының рәсми сайтында танышырға була.


text:
Төрмәләр бушай ҙа ул...6-12-2017, 00:02 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Шул сәбәпле өс йыл элек шаҡтай үҙгәрештәр булды. Хеҙмәткәрҙәрҙең эш хаҡын кәметкәндәр, берәүҙәрҙе вазифаларынан төшөргәндәр, бәғзеләр ҡыҫҡартыуға эләккән. Әйткәндәй, беҙҙең төрмәләрҙә үҙебеҙҙекеләр генә түгел, башҡа төбәктәрҙеке лә бар. Мәҫәлән, Стәрлетамаҡ колонияһында Ырымбур, Силәбе, Һамар өлкәләре, Сыуаш Республикаһы енәйәтселәре лә үҙ язаһын ала. Быйыл тәүге ярты йыллыҡта Башҡортостанға ситтән 638 хөкөм ителеүсе килтерелһә, шул уҡ ваҡытта 224 кешене алып киткәндәр, сөнки беҙҙә ҡатын-ҡыҙҙар, иркенән ғүмерлеккә мәхрүм ителгәндәр өсөн яза урыны юҡ.
Күренеүенсә, һандар һуңғы йылдарҙа республикала енәйәтселек кәмей бара тигәнде ишаралаған кеүек. Әммә был ысынбарлыҡта һис улай түгел. Әленән-әле ҡылынып торған күңелһеҙ хәлдәр, бер гонаһһыҙ сабыйҙарҙың да енәйәтселәр ҡулынан вәхшиҙәрсә һәләк булыуы барыбыҙға һаҡ булырға ишаралай. Бынан ике йыл элек Өфөнөң ҡап уртаһында уҡыусы ҡыҙҙың һәләкәте бөтә илде шаңҡытты. Бынан һуң бихисап кеше сабыйын төрлө түңәрәктәргә йөрөтөүҙән туҡтатыуы ла мәғлүм. Ошо көндәрҙә Нефтекамала көпә-көндөҙ булған ваҡиға – ун йәшлек ҡыҙҙы урларға маташыуҙары йәнә уяу булырға саҡыра, енәйәтселәрҙең арабыҙҙа йөрөүен иҫбатлай.
Белгестәр, төрмәләрҙә тотҡондарҙың кәмеүе генә енәйәтселектең аҙая барыуы хаҡында аңлатмай, тип белдерә. Былтыр республикала 65 меңдән ашыу кеше енәйәт ҡылһа, шуның ни бары 39 меңе төрмәгә ултырған. Ете мең тирәһе кеше шартлыса хөкөм ителһә, уларҙың 50 меңе – арабыҙҙа. Мәғлүм булыуынса, хәҙер теге йәки был енәйәт ҡылыуҙа ғәйепләнгәндәрҙе һаҡ аҫтына һирәгерәк алалар, йәшәгән урынынан сығыуҙы сикләү йышыраҡ ғәмәлгә индерелә. Хөкөм ителгәндәрҙең һиҙелерлек өлөшө амнистияға эләгә йәки иркенән хөкөм итеүҙе еңелсәрәк яза төрө менән алмаштырыуҙы хуп күрә. Мәҫәлән, быйыл республикала 658 кеше билдәләнгән яза ваҡытынан алда сыҡҡан, 413-ө еңелсә яза менән ҡотолған.
Шулай итеп, төрмә ишеге ябыла. Үкенескә ҡаршы, бер нисә йылын тимер рәшәткә артында ултырған кешенең артабанғы яҙмышы йәмғиәтте ҡыҙыҡһындырмай тиерлек. Кисәге енәйәтсе иреккә сығыуы хаҡында белешмә менән ғәҙәти тормошҡа әйләнеп ҡайта. Бынан ары нисек йәшәргә? Әлбиттә, артабан ҡабаттан үҙ урынын табып, ғаилә ҡороп, балалар үҫтергәндәр ҙә юҡ түгел. Әммә статистика мәғлүмәттәре төрмәлә бер тапҡыр булғандарҙың 60 проценты кире әйләнеп ҡайтыуын күрһәтә. Бер миҫал. Ауылдашым Кәримдең төрмәнән ваҡытынан алда сығыуына ҡыуанған кеше булдымы икән? Ата-әсәһе үлгән, ҡатыны ирен ябып ҡуйыу менән тыуған яғына ҡайтып китеп, икенсегә кейәүгә сыҡҡан. Үҫкән йортон һатҡандар. Ҡайҙа барып бәрелергә белмәгән ирҙең: “Бында бер нәмә лә юҡ, барыбер кире тегендә китәм. Унда нимә ашайым, ҡайҙа барып баш терәйем тип баш ҡатыраһы түгел”, – тип тә әйткән.
Ысынлап та, Кәрим ҡайтыу менән халыҡтың мал-тыуары юғала башланы. Көндәрҙең береһендә ул олораҡ эшкә тотона – ҡустыһы менән берәүҙең атын урлап һуя. Билдәле: ирҙе ҡайтанан ябып ҡуйҙылар.
Белгестәр билдәләүенсә, хөкөмдән һуң кешене тәрбиәләгән төп урын – уның ғаиләһе булырға тейеш. Ә бит күптәрҙең барып һыйыныр мөйөшө юҡ, ҡатыны киткән, ата-әсәһе үлгән... Элекке кеүек дөйөм ятаҡтар бирелмәй, эш табыуы ла ай-һай. Бөтә урында тәртипле, аҡыллы эшселәр кәрәк.
Тотҡондо кире ғәҙәти хәлгә ҡайтарыу, тәрбиәләү, алама ғәҙәттәренән арындырыу алымының ике ныҡлы институты бар. Әммә әлегә береһе лә ныҡлап эшләмәй.
Мәҫәлән, яза ваҡытын үтәгән мәлдә тотҡонға кәрәкле белем, һөнәр алырға, үҙенең һәләтен үҫтерергә булышлыҡ итергә, ә иреккә сыҡҡандан һуң эшкә урынлашырға, торлаҡ алыуҙа ярҙамлашырға кәрәк. Әммә былар ҡағыҙҙа ғына йәшәй. Йәнә бихисап сит илдәрҙә ресоциализация институттары бар – улар коммерцияға ҡарамаған ойошмалар. Төрлө сәнғәт, матурлыҡ аша енәйәтсегә тәрбиә биреү маҡсат итеп ҡуйыла. Ә Голландияла иһә хөкөм ителеүсе һуңғы йылын ошондай ойошмалар тарафынан ҡуртымға алынған фатирҙарҙа йәшәй. Уларҙы бер кем дә ҡарауылламай. Ошонда уҡ эшкә урынлашалар. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әлегә беҙ бындай кимәлгә етмәгәнбеҙ.
Быйылғы йылдың тәүге яртыһында теркәлгән енәйәтселек буйынса мәғлүмәттәргә күҙ һалайыҡ. Тәүге урында – Мәскәү ҡалаһы, икенсе – Мәскәү өлкәһе. Өсөнсө баҫҡысты Краснодар крайы биләһә, дүртенсе һәм бишенсе урындарҙа – Силәбе өлкәһе менән Башҡортостан. Төрмәләр бушаһа ла...


text:
Әҙәм балаһы хеҙмәттә һынала28-02-2013, 03:32 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Шауъяҙы башланғыс сәйәси мәктәбенең пропагандисы Яхъя Ноғоман улы дәрестәрҙе бик ҡыҙыҡлы, йөкмәткеле итеп үткәрә. Программаның ауырлығына ҡарамай, материалды тыңлаусыға ябай тел менән аңлатыуға өлгәшә. Ялҡытҡыс та түгел, шаблонға ла юл ҡуйылмай. Шуға күрә лә зал һәр саҡ тулы була.
Мәҫәлән, Өфөлә ойошторолған ғилми-ғәмәли конференциялағы сығышын КПСС Өлкә комитетының беренсе секретары Зыя Нуриев юғары баһалай. Докладтың тулы вариантын республика гәзиттәре баҫа, телевидениеға тура эфирға ла саҡыралар мәктәп директорын. Ҡыҫҡаһы, йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнашҡаны һәм мәғарифты үҫтереүгә тос өлөш индергәне өсөн КПСС Өлкә комитеты Яхъя Мөнировты Почет грамотаһы менән бүләкләй. Бынан тыш, яңылыҡҡа ынтылыусыға Мәғариф министрлығының Маҡтау грамотаһы һәм "РСФСР-ҙың мәғариф отличнигы" билдәһе тапшырыла.
Башҡорт теленә етди ҡараш
Киң эрудициялылығы, юғары эш сифаттары, киләсәкте ҡайғыртҡаны өсөн 1969 йылда уны ошо төбәккә мәғариф бүлеге мөдире итеп тәғәйенләп күтәрәләр. Был вазифала 18 йыл тир түгә. Ике тиҫтәгә яҡын дәүер – әйтеүе генә анһат.
КПСС-тың Үҙәк Комитеты һәм СССР Министрҙар Советының "Йәштәрҙе дөйөм урта белемгә күсереүҙе тамамлау һәм киләсәктә дөйөм белем биреү мәктәптәрен үҫтереү тураһында"ғы ҡарары көсөнә инә. Башҡортостанда ошо ҡарарҙы балтастар беренселәрҙән үтәй. 1974 йылда Балтас районы Бөтә Рәсәй социалистик ярышында еңеүсе тип табыла, РСФСР Мәғариф министрлығының һәм Мәғариф, юғары мәктәп һәм ғилми учреждениелар хеҙмәткәрҙәре профсоюзы республика комитетының күсмә Ҡыҙыл байрағы менән бүләкләнә.
Мәғариф бүлеге мөдире Яхъя Мөниров белем усаҡтарының матди-техник базаһын яҡшыртыуға иғтибарҙы арттыра. Һандарға күҙ йүгертәйек. 1970 – 1985 йылдар арауығында районда 31 мәктәп, 11 балалар баҡсаһы, уҡытыусылар өсөн 48 фатир файҙаланыуға тапшырыла, туғыҙ интернат, төкәтмә, ашхана һәм алты оҫтахана төҙөлә. Өр-яңы мәктәптәр асылғас, балалар бер сменала уҡыуға күсә, алты йәше тулған кескәйҙәр әҙерлек кластарына йөрөй башлай.
Башҡортостандың тарихын, мәҙәниәтен һәм әҙәбиәтен өйрәнеүгә айырыуса иғтибар йүнәлтелә, дәүләт телен башҡорт балалары ғына түгел, бүтән милләт вәкилдәре лә бөтә нескәлегендә өйрәнә.
1982 йылда республика мәктәптәрендә башҡорт телен һәм әҙәбиәтен уҡытыуҙы камиллаштырыу мәсьәләләренә арналған ғилми-ғәмәли конференция Балтас районында уҙа. Сарала мәғариф министры Сабир Йыһаншин, филология фәндәре докторы Вәли Псәншин, филология фәндәре кандидаты Әкрәм Бейеш, әҙиптәр Ғайса Хөсәйенов, Рәшит Шәкүр ҡатнаша. Район һәм ҡалаларҙан 450-нән ашыу вәкил килә.
"Хеҙмәткә өйрәтеүҙең матди базаһын нығытыу – өҫтөнлөклө йүнәлеш, – ти Танып ырыуы вәкиле. – Белем биреү учреждениеларында профилле йүнәлеш буйынса кабинеттарҙы йыһазландырҙыҡ. Урта мәктәптәрҙең бөтәһендә лә өлкән класс балалары өсөн ике-өс хеҙмәткә өйрәтеү бүлмәһе астыҡ. Хужалыҡтарҙа ла кабинеттар булдырыуҙы кәрәкле таптыҡ. Мәҫәлән, "Ленин-бүләк" колхозының оҫтаханаһында тракторсы-машинист әҙерләүгә, шулай уҡ Ленин исемендәге хужалыҡта, "Правда" колхозында был йәһәттән уй-ниәттәр матур ғына ине, эш көйлө барҙы".
Балтастарҙың балаларҙы хеҙмәткә өйрәтеү буйынса алдынғы тәжрибәһе республикаға киң таратыла. Был хаҡта телевидение тапшырыу әҙерләп күрһәтә, ваҡытлы матбуғат яҙып сыға, районда йыл да ғилми-ғәмәли конференция ойошторола.
Өлгөлө эш тәжрибәһе менән танышырға килгән СССР педагогия фәндәре академияһы академигы К.А. Иванович башланғысты хуплай. Мәртәбәле ҡунаҡты оҙатып йөрөгән министр Сабир Йыһаншин, райком секретары Ғәфүрйән Фәтҡуллин, Бөрө дәүләт институты ректоры Камил Әхиәровтар ҙа түгелгән хеҙмәткә юғары баһа бирә һәм уны республикаға таратыу тураһында һүҙ алып бара.
Ҡыҫҡаса әйткәндә, Яхъя Ноғоман улы мәктәп эскәмйәһенән үк егет һәм ҡыҙҙарҙы төрлө һөнәргә өйрәтеүҙе, йәғни үҫмерҙе үҙаллы тормошҡа әҙерләүҙе күҙ уңында тота.
Бригадала урынлашҡан культстан бөтә мәҙәни һәм спорт-һауыҡтырыу эштәрен ойоштороу үҙәге һанала.
Аҡыллы етәксе башланғыс мәктәптәрҙә уҡытыу-тәрбиә эштәрен яҡшыртыуҙы үҙенең төп маҡсаты һанай. Өр-яңы мәктәптәр төҙөлә, класс бүлмәләре йыһазландырыла.
1983 йылда ун беренсе биш йыллыҡтың бурыстарын уңышлы атҡарып, арттырып үтәгәне өсөн Балтас районы Бөтә Союз социалистик ярышында еңеүсе тип табыла, үҙ сиратында СССР Мәғариф министрлығының һәм Мәғариф, юғары мәктәп һәм ғилми учреждениелар хеҙмәткәрҙәре профсоюзы Үҙәк комитетының күсмә Ҡыҙыл байрағы менән бүләкләнә.
Ил ғәме менән янған кеше хаҡлы ялға сыҡҡас та тик ята буламы?! Яхъя ағай күп йылдар Иҫке Балтастағы 1-се урта мәктәптә директор йөгөн тарта. Уҡыусыларҙы ауыл ерендәге иң кәрәкле, абруйлы һөнәрҙәргә һөйөү тәрбиәләүҙе үҙенә ниәт итә ул бында ла. Малайҙарҙың балта йәки сүкеш тә һаплай белмәүен нисек аңларға? Тупаҫ хата киҫекмәҫтән төҙәтелергә тейеш. Дөйөм алғанда, хеҙмәткә ихтирамлы ҡараш тәрбиәләүгә, уҡыусыларҙы ҡыҙыҡһындырырлыҡ эштәр ойоштороуға етди иғтибар бирә етәкселек.
Сығарылыш класс уҡыусыларының юғары уҡыу йорттарына еңел инеүенең сере ниҙә? Әлбиттә, ул мәктәптә алған төплө белемгә бәйле.
Бөрө дәүләт педагогия институты ғалимдары килешеү нигеҙендә фән юлын һайлаған уҡыусылар менән шөғөлләнә, шулай уҡ ҡыҙ һәм егеттәр ошо юғары уҡыу йортона өҫтәмә курсҡа йыш йөрөй. Үҫмерҙәр ғилми эштәрен уҡытыусылары һәм ғалимдар алдында яҡлай.
– Беҙҙең мәктәп ябай уҡыу йорто түгел, ә етәкселәр әҙерләү тәңгәлендә академия ролен үтәне, – тип ҡабатларға ярата Яхъя Мөниров. – Минең генә түгел, ғөмүмән, бүтәндәрҙең алдынғы уҡытыу алымын өйрәнегеҙ, бергә эшләгән йылдар бушҡа үтмәҫ, уның һеҙгә, бигерәк тә балаларығыҙға ла кәрәге тейер. Ҡулығыҙҙағы турғайға ғына ҡәнәғәтләнеп йәшәмәгеҙ, һауалағы торнаны ла тоторға ынтылығыҙ. Үҙем етәкселек иткән хеҙмәткәрҙәремде шулай дәртләндерҙем.
Иҫке Балтастың 1-се урта мәктәбендәге яҡшы итеп йыһазландырылған башҡорт теле һәм әҙәбиәте кабинетынан ҡунаҡтар өҙөлмәй. Яхъя Ноғоман улының һүҙҙәренә ҡарағанда, улар шәкәр сөгөлдөрө һәм картуф үҫтереү өсөн ер ала. Йәшелсә мул уңыш бирә, ашхананан артып ҡалғанын һатып, аҡса ла эшләйҙәр. Уҡытыу-тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫарҙары – Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, Рәсәй халыҡ мәғариф отличнигы Зөһрә Исламова, Рәсәйҙең почетлы мәғариф хеҙмәткәрҙәре – Фларида Ғәлләмова, тәжрибә-һынау участкаһы мөдире Венария Кәримова һәм башҡалар уға теләктәшлек күрһәтә – уларҙың барыһына ла рәхмәте сикһеҙ.
1997 йылда төбәктә тәүге тапҡыр профилле, ә биш йылдан һуң лицей кластары асыла, тәҡдимде элекке район хакимиәте башлығы Айрат Мәғзүмов хуплай.
2000 йылда Балтас районында мәғариф идаралығы етәкселәренең һәм туған телдәрҙе өйрәнеү буйынса методистарҙың "Диалект шарттарында башҡорт телен өйрәнеү" темаһына арналған республика семинар-кәңәшмәһе уҙғарыла.
Башҡорт ҡоролтайҙарын йөкмәткеле итеп уҙғарыуға ла бар көсөн һала Танып уҙаманы.
Йәндәрҙе балҡытыусы, аңдарҙы яҡтыртыусы
Алтын һүҙҙәр! Яхъя Мөниров тураһында ла шулай әйтергә тулы хаҡыбыҙ бар. Дөйөм мәғариф үҫешен хәстәрләүсе, ил кимәлендә Башҡортостанды данлаусы ла ул, тәү сиратта шуны күҙ уңында тотам.
Татыу ғүмер иткән ғаилә генә бәхетле. Яхъя Мөниров һөйөклө ҡатыны Илүсә Хәсән ҡыҙы менән (ул Ҡарғалы ауылынан) 56 йыл бергә, ауыр саҡта бер-береһендә терәк-таяныс таптылар, шатлыҡ-ҡыуаныстар иһә йәшәүгә дәрт-дарман өҫтәне, киләсәккә өмөт уятты.
Балалар – ата-әсәнең көҙгөһө, тигән әйтемде йыш ишетәм. Бынамын тигән өс ул, сәскәләй бер ҡыҙ тәрбиәләп үҫтерҙеләр. Һәммәһе лә юғары белемле: Зөһрә медицинаны һайлай, Ильяс менән Рөстәм юғары дәүләт органдарында хеҙмәт итә, Илдар иһә – төҙөлөш тармағында. Ейән-ейәнсәрҙәре лә уңыштары менән ҡыуандыра. Мәҫәлән, ике юғары уҡыу йортон ҡыҙыл дипломға тамамлаған Алһыу әле илебеҙҙең баш ҡалаһында хеҙмәт күрһәтә, Вадим фән юлын һайламаҡсы, Аделия тағы бер вузды тамамлаясаҡ, Артур Өфө дәүләт авиация техник университетында белем ала, Эвелина Санкт-Петербургта уҡый, Альбина – IX класта.
Ғәзиздәрҙән-ғәзиз ватаныңды һөйөү тойғоһо тыуған илеңдең уңыштарын да, хәсрәтен дә күңелең аша кисереп, яҙмышын да уртаҡлашып йәшәүҙән тыуа. Был һүҙҙәр, минеңсә, ҙур йөрәкле Яхъя Мөнировҡа ғына төбәлгән кеүек...
(Аҙағы. Башы 40-сы һанда).


text:
Үтәшев Марат Мөхәр улы
Үтәшев Марат Мөхәр улы — ғалим-сәйәсәтсе, юридик фәндәр кандидаты, политик фәндәр докторы, профессор.
Йөкмәткеһе
Мәғлүмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Марат Мөхәр улы 1938 йылдың 1 ноябрендә Башҡорт АССР-ы Ейәнсура районы Иҫәнғол ауылында тыуған.
Кеше хоҡуҡтары һәм сәйәси-хоҡуҡи фәндәр кафедраһы 2000 йылда асыла. Рәсәй йәмғиәтендә дәүләт хоҡуҡтарының тулыһынса реформалашыуы, рәсәйлеләрҙең хоҡуҡи һәм сәйәси аңдарының тамырҙан үҙгәреүе шарттарында квалификациялы хоҡуҡ һаҡлау белгестәре әҙерләү мохтажлығы тыуа.
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1968—1986 йылдарҙа партия эшендә: КПСС-тың Өфө ҡала комитеты инструкторы, Киров район комитеты һәм Өфө ҡала комитетында бүлек мөдире. Тырыш хеҙмәте өсөн 1976 йылда «Почёт Билдәһе» ордены менән наградлана.
Кафедраның ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлеге халыҡ-ара танылыу алған: 2003 йылдың авгусынан башлап Швейцария менән Германияның ғилми һәм йәмәғәтселек ойошмалары менән берлектә кафедра хеҙмәткәрҙәре даими рәүештә «йәйге мәктәптәр», коллоквиумдар, семинарҙар ойоштора. Кафедра уҡытыусылары даими рәүештә Германияла стажировка үтә.
Хоҡуҡ институты студенттарының тормошонда йыл һайын уҙғарыла торған декабрь конференциялары айырым урын алып тора. Был сара Кеше хоҡуҡтары дөйөм декларацияһының ҡабул ителеүенә арнала. Кафедра хеҙмәткәрҙәре студенттар менән аспиранттарҙың ғилми эштәре буйынса бөтә Рәсәй һәм республика конкурстарының юғары уҡыу йорттарындағы этаптарын үткәрә.
Наградалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Почёт Билдәһе» ордены (1976)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Үтәшев Марат Мөхәр улы // Башкирская энциклопедия — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-306-8.


text:
Газета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Страница 5
“Көмөш ай”ҙың алтын йылдары
Новости / Мәҙәниәт // 26-08-2017, 08:00
... Әбйәлил районында эшләгән “Көмөш ай” төркөмө тураһында бик күп ишетергә тура килде. Нимәһе ҡыҙыҡ, йырҙарын да, сығыштарын да белә халыҡ, ә бына төркөм ағзалары тураһында оҙаҡ ҡына мәғлүмәт табып булманы. Бәхетебеҙгә күрә, Асҡар моңһөйәрҙәре ярҙамы менән Ирек Мусиндың тап шул төркөмдә ижад юлын башлауын белдек һәм үҙе менән бәйләнешкә сыҡтыҡ.
“Көмөш ай” төркөмө тураһында гәзитебеҙҙең үткән аҙналағы 33-сө һанында уҡығыҙ....
Наил һәм уның командаһы
Новости / Мәҙәниәт // 14-08-2017, 16:45
Интернет селтәрендә “Башҡортостандың яратҡан рәссамдары“ тип аталған ҡыҙыҡлы бер проект күҙгә салынып ҡалды. Идея авторы – Стәрлебаш районында тыуған уҙаман, фән кандидаты, ғүмере буйы үҙен белем алған һөнәренә бағышлаған нефть-химия тармағы белгесе Наил Мәхмүтов.
Документалистика уның өсөн мауығыу ғына булған, әммә тора-бара был өлкә лә уны үҙенә йәлеп итеп, ун бер йылда, “Яҡташтар“ проектына ярашлы, 13 китап сығарыуға өлгәшкән. Араларында йәшлек йылдарына, комсомол ойошмаларына, төҙөлөш отрядтарына, хатта Юрий Шевчукка арналғаны ла бар. Ә нисек рәссамдар донъяһына ылығып киткән һуң Наил Мәхмүтов?...
Документалистика уның өсөн мауығыу ғына булған, әммә тора-бара был өлкә лә уны үҙенә йәлеп итеп, ун бер йылда, “Яҡташтар“ проектына ярашлы, 13 китап сығарыуға өлгәшкән. Араларында йәшлек йылдарына, комсомол ойошмаларына, төҙөлөш отрядтарына, хатта Юрий Шевчукка арналғаны ла бар. Ә нисек рәссамдар донъяһына ылығып киткән һуң Наил Мәхмүтов?...
“Продюсер – ул эшҡыуарлыҡ”
Новости / Мәҙәниәт // 14-08-2017, 15:46
йәки Аҡсаһыҙ йырлап буламы?
Йырсы һәм продюсер бәйләнеше нимә бирә? Эстрадала тәнҡит бармы? Кем нисек хаталана? Был һорауҙарға яуапты йырсы, “Йәшлек-шоу” фестивале лауреаты, буласаҡ продюсер Рәис ҠАНГИЛДИН менән бергә эҙләнек.
– Рәис, белеүемсә, һин продюсер һөнәрен үҙләштерәһең. Ни өсөн тап ошо юлды һайланың?
– Эйе, Өфө дәүләт иҡтисад-сервис университетының продюсерҙар әҙерләү факультетын тамамланым, хәҙерге ваҡытта белемемде камиллаштырыу маҡсатында нефть техник университетының дәүләт һәм муниципаль идара итеү бүлегендә белем алам. Йәш күңел һәр ваҡыт алға, бейеклектәргә ынтыла бит. Мин дә башҡорт эстрадаһында яңы исемдәр асырға, яңы форматтарҙа эшләп ҡарарға һәм шоу-бизнес тигән төшөнсәне тулы ҡеүәттә эшләтергә тигән маҡсат менән ошо йүнәлештә белем алырға, үҙ көсөмдө һынап ҡарарға теләнем. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, беҙҙә әлегә шоу-бизнес юҡ. Уны яйға һалғанда бөтә сәйәсәт үҙгәрәсәк, күрше төбәктәрҙең йырсылары ла башҡорт эстрадаһына ынтыласаҡ. Әле Башҡортостан йырсылары татар эстрадаһын яулау маҡсатын ҡуйған кеүек, башҡорт эстрадаһы ла яуланаһы бейеклек булып торасаҡ....
Мәскәүҙә уҡыуым менән ғорурланам
Новости / Мәҙәниәт // 4-08-2017, 12:20
Стәрлетамаҡ актеры нимәгә үкенә?
Быйыл Мәскәүҙең М. Щепкин исемендәге Юғары театр училищеһы (институты) актер бүлегенә Башҡортостандың һәләтле йәштәре ҡабул ителде. Шул айҡанлы, 2007 йылда был уҡыу йортон тамамлаған, Стәрлетамаҡ башҡорт дәүләт драма театры артисы Рәсил СЫНБУЛАТОВ менән әңгәмә ҡорҙоҡ.
...
Быйыл Мәскәүҙең М. Щепкин исемендәге Юғары театр училищеһы (институты) актер бүлегенә Башҡортостандың һәләтле йәштәре ҡабул ителде. Шул айҡанлы, 2007 йылда был уҡыу йортон тамамлаған, Стәрлетамаҡ башҡорт дәүләт драма театры артисы Рәсил СЫНБУЛАТОВ менән әңгәмә ҡорҙоҡ.
...
Һеҙҙә нимә? Беҙҙә – отпуск!
Новости / Мәҙәниәт // 1-08-2017, 15:11
Эстрада “йондоҙ”ҙары бесән саба, емеш-еләк йыя
Йәй – ял мәле. Һәр кем хыялында ҡышҡыһын уҡ йә ауылға, йә диңгеҙ буйына, бик тә булмаһа, бер нисә көнгә тәбиғәт ҡосағына йыйына башлай. Аҡса туплана, ярашлы кейем алына, юлдаштар табыла. Һәм отпуск башланыу менән: “Һаумы, ял!” – тип иркен итеп тын ала. Башҡорт эстрадаһы “йондоҙ”ҙарына ла ял итер мәл етте. Ижад миҙгелдәре ябылды, һабантуй байрамдары тамам. Тимәк, алда ял!
Ҡыш буйы тамашасыларҙы яңы йырҙары менән ҡыуандырып торған, әүҙем ижад иткән йырсыларҙың бер нисәүһе менән, йәйге ялға уй-ниәттәрен белешеп, бәйләнешкә индек....
Йәй – ял мәле. Һәр кем хыялында ҡышҡыһын уҡ йә ауылға, йә диңгеҙ буйына, бик тә булмаһа, бер нисә көнгә тәбиғәт ҡосағына йыйына башлай. Аҡса туплана, ярашлы кейем алына, юлдаштар табыла. Һәм отпуск башланыу менән: “Һаумы, ял!” – тип иркен итеп тын ала. Башҡорт эстрадаһы “йондоҙ”ҙарына ла ял итер мәл етте. Ижад миҙгелдәре ябылды, һабантуй байрамдары тамам. Тимәк, алда ял!
Ҡыш буйы тамашасыларҙы яңы йырҙары менән ҡыуандырып торған, әүҙем ижад иткән йырсыларҙың бер нисәүһе менән, йәйге ялға уй-ниәттәрен белешеп, бәйләнешкә индек....
“Дуҫлыҡтан мөхәббәткә бер аҙым”
Новости / Мәҙәниәт // 26-07-2017, 09:58
Ҡарабулатовтарҙың икенсе быуын ижадсылары
Кескәй генә ике йөрәкте бер итерҙәй оло мөхәббәт хисе һәр кешелә һәр төрлө тарих менән уяна. Кемдәрҙер тәү ҡараштан уҡ үҙҙәренең яҙмышына яҙылған йәрҙе таный, кемдәргәлер бер нисә осрашыу кәрәк. Ә бәғзеләр йылдар дауамында дуҫлашып, аралашып йөрөп кенә мөхәббәт хистәренә төрөнә. Күптәргә таныш “Сәңгелдәк” ветераны, “Тамыр” балалар телеканалы “йондоҙсоғо”, хәҙер инде профессиональ бейеүсе Ильяс Ҡарабулатов үҙенә тиң булырҙай кәләше менән интернет селтәрендә таныша ла, байтаҡ дуҫлашып йөрөгәндән һуң ғына тормош ҡорорға тәҡдим яһай. Осрашыуҙарына олатаһы, Башҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбаев сәбәпсе булһа, өйләнергә фатиханы өләсәһе Клара Ғүмәр ҡыҙы биргән икән. Хәйер, барыһын да баштан бәйән итергә кәрәктер...
...
Кескәй генә ике йөрәкте бер итерҙәй оло мөхәббәт хисе һәр кешелә һәр төрлө тарих менән уяна. Кемдәрҙер тәү ҡараштан уҡ үҙҙәренең яҙмышына яҙылған йәрҙе таный, кемдәргәлер бер нисә осрашыу кәрәк. Ә бәғзеләр йылдар дауамында дуҫлашып, аралашып йөрөп кенә мөхәббәт хистәренә төрөнә. Күптәргә таныш “Сәңгелдәк” ветераны, “Тамыр” балалар телеканалы “йондоҙсоғо”, хәҙер инде профессиональ бейеүсе Ильяс Ҡарабулатов үҙенә тиң булырҙай кәләше менән интернет селтәрендә таныша ла, байтаҡ дуҫлашып йөрөгәндән һуң ғына тормош ҡорорға тәҡдим яһай. Осрашыуҙарына олатаһы, Башҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбаев сәбәпсе булһа, өйләнергә фатиханы өләсәһе Клара Ғүмәр ҡыҙы биргән икән. Хәйер, барыһын да баштан бәйән итергә кәрәктер...
...
Моңға төрөнгән күңел
Новости / Мәҙәниәт // 25-07-2017, 11:20
Ҡайһы бер йырсы сәхнәгә сыҡһа, тетрәткес моңо менән уйға һала, һағышҡа сумдыра, шул уҡ ваҡытта дәртле йыры менән йәшәүгә көс бирә, тормоштоң матурлығын күрһәтә. Һандуғастың моңо күңелгә танһыҡ булған кеүек, йырҙарын тыңлап туя алмаҫлыҡ талантлы кешеләр ҙә була беҙҙең арала. Дүртөйлө ҡалаһында йәшәүсе Гүзәллиә Хәкимйәнова 30 йыл ғүмерен балаларға белем биреүгә арнаһа ла, күңеле менән һәр саҡ сәхнәлә. Төрлө концерттан, байрамдан ситтә ҡалмаған, моңло йырҙары менән барлыҡ сараны биҙәгән йырсының үҙ тамашасыһы ла бар....
“Мәңгелек тема – ул мөхәббәт”
Новости / Мәҙәниәт // 9-06-2017, 13:00
йәки Композитор Юлай Үҙәнбаевтың нисә йырын урлағандар?
“Устарыма һал һин йөрәгеңде”, “Йылғалар төнөн һөйләшә”, “Яңғыҙ ҡатын”, “Йәшлегемдең йәшел яҙҙары”... Шәйехзада Бабич исемендәге республика дәүләт йәштәр премияһы лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Юлай ҮҘӘНБАЕВтың ҡабатланмаҫ, үҙенә генә хас моңға сорналған был йырҙарын кемдәр генә яратып тыңламай икән?! Бөгөнгө һанда талантлы шәхес менән йыр һәм моң тураһында әңгәмә ҡорҙоҡ....
Ейәнсураның “Ейәнсура”һы
Новости / Мәҙәниәт // 7-06-2017, 13:48
“Матурлыҡҡа һоҡланып йәшәйем”
Новости / Мәҙәниәт // 5-06-2017, 13:48
Миәкә ҡыҙы Асия Шаһмина “Һылыуҡай” бәйгеһендә башланған ижад юлын уңышлы дауам итә
“Ҡояш нуры” тиер инем уның хаҡында. Гел генә йылмайып йөрөүе менән әсир иткән Миәкә һылыуы Асия ШАһМИНА кешеләргә тик яҡшы кәйеф тарата. “Тамыр” студияһы журналисы, сценарист, йырсы, уңған ҡатын, изге йөрәкле әсә – уның булмышына күп яҡлы ҡатын-ҡыҙ асылы һеңгән.
Бөгөн был гүзәл зат менән “Йәшлек” уҡыусыларын яҡынданыраҡ таныштырыу өсөн әңгәмә ҡорҙоҡ.
[b]...
“Ҡояш нуры” тиер инем уның хаҡында. Гел генә йылмайып йөрөүе менән әсир иткән Миәкә һылыуы Асия ШАһМИНА кешеләргә тик яҡшы кәйеф тарата. “Тамыр” студияһы журналисы, сценарист, йырсы, уңған ҡатын, изге йөрәкле әсә – уның булмышына күп яҡлы ҡатын-ҡыҙ асылы һеңгән.
Бөгөн был гүзәл зат менән “Йәшлек” уҡыусыларын яҡынданыраҡ таныштырыу өсөн әңгәмә ҡорҙоҡ.
[b]...


text:
Халыҡ театры - Табында
21 апреля 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Урындағы ҡоролтай саҡырыуы буйынса Ғафури халыҡ театры артистары Табын ауылында Салауат Әбүзәровтың «Йәшлеккә ҡайтыу» исемле лирик комедияһы менән сығыш яһаны. Тиҫтә йылдар клуб сәхнәһендә үҙ телендә сығыш яһаған сәхнә оҫталарын күрмәгән, милли сәнғәткә һыуһаған мосолман ҡәрҙәштәребеҙ тамашаға теләп йыйылды. Йылы ҡаршылауға артистарыбыҙҙың да күңеле күтәрелеп киткән кеүек булды.
Сәхнәлә - тормош үҙе
21 апреля 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Районыбыҙҙың халыҡ театрҙары быйыл да тамашасыларҙы яңы спектаклдәр менән һөйөндөрҙө.
Бөрйән ҡорто ҡотҡарырмы?
21 апреля 2017 йыл | Яңылыҡтар, Йәмғиәт
Һуңғы 15-20 йылда көньяҡ төргә ҡараған ҡорттарҙың контролһеҙ күпләп индерелеүе беҙҙең ҡорттарҙың ҡиммәтле үҙенсәлекле сифаттарын юғалтыуға булышлыҡ итте.
Йәш модельерҙар байрамы
21 апреля 2017 йыл | Яңылыҡтар, Йәмғиәт
Бына 12 йыл инде Балалар ижады үҙәге һәләтле, ижади ҡарашлы йәш кейем тегеүселәрҙе үҙенә йыя. Ә улар оҫта етәкселәре ҡул аҫтында ҡыҙыҡлы, үҙенсәлекле, бер кемде лә ҡабатламаған костюмдар ижад итә. Быйыл "Һәләтле балалар” район конкурсының "Йәш модельер” номинацияһы яҙғы каникул осоронда, 31 мартта үтте. Йәш оҫталарҙы Красноусолдағы 1-се урта мәктәптең ултырыштар залы үҙендә ихлас ҡабул итте.
Ашҡынма, ғүмер, туҡта саҡ ҡына, Күпте кисергән халҡың хаҡына
21 апреля 2017 йыл | Хаттар
Етемлек – кеше тәҡдиренә яҙған иң әрнеүле, тетрәндергес, әсе яҙмыш ул. Һүҙҙәрен мәҡәләмә исем итеп ҡуйған йырҙы йөрәктәргә үтерлек итеп башҡарыусы йәш, талантлы йырсыбыҙ Радик Юлъяҡшиндың өләсәһе Мәлиха, заманында районда күренекле етәксе булған Ғөбәй Юлъяҡшиндың ҡыҙы, кесе йәшенән етем ҡалып, өләсәһе Зөләйха ҡулында үҫә.


text:
Террорҙы мәрхәмәтлек менән еңеп буламы?
10 августа 2016 йыл | Сәйәсәт
Төркиәлә һәм Европа илдәрендә булып уҙған хәл-ваҡиғалар, Әрмәнстанда власҡа ҡаршы ультиматум ҡуйылыуы үткән арауыҡтың мөһим ваҡиғалары рәтендә торҙо.
Ғәзиз кешебеҙ
10 августа 2016 йыл | Хаттар
Көмөш һыулы Еҙем йылғаһы буйында, ғорур Мағаш тауы итәгендә урынлашҡан Юлыҡ ауылында донъяға килгән беҙҙең ҡәҙерлебеҙ Ирғәли Нурғәли улы Кәримов ошо көндәрҙә 70 йәшлек юбилейын ҡаршыланы.
Алтын туйҙар була бер генә…
10 августа 2016 йыл | Йәмғиәт
Бер-береһен ярты һүҙҙән аңлап, ҡәҙер-хөрмәт иткән, донъяның шатлыҡтарын да, ауырлыҡтарын да бергә кисергән, яман һүҙҙәргә, насар күҙҙәргә ҡаршы тора алғандар ғына 50-60 йыл бергә йәшәй алалыр. Уларҙың бәхетенә һоҡланмау мөмкин түгел.
Халыҡ күңелендә мәңге йәшәй
10 августа 2016 йыл | Хаттар, Йәмғиәт
Халыҡ шағиры, олуғ шәхес Мәжит Ғафуриҙың тыуыуына 2 августа 136 йыл тулды. Бөйөк шағирҙың арабыҙҙан мәңгелеккә китеүенә байтаҡ йылдар үтһә лә, уның исемен халыҡ онотмай, үлмәҫ әҫәрҙәре күңел түрендә йәшәп килә.
Ауыл үҙәгендә бар бер сауҙа йорто
10 августа 2016 йыл | Йәмғиәт
Аҡкүл ауылы үҙәгендә Аҡкүл менән Дарьино
ауылдары киҫешкән урында бик күп сауҙа нөктәләре урынлашҡан. Шуларҙың бере-һе – шәхси эшҡыуар Николай Федоровтыҡы.
ауылдары киҫешкән урында бик күп сауҙа нөктәләре урынлашҡан. Шуларҙың бере-һе – шәхси эшҡыуар Николай Федоровтыҡы.


text:
Ҡормантау алдынғылар рәтендә булды
19 января 2018 йыл | Йәмғиәт
2017 йылдың 19 авгусында Ҡормантау ауылының 280 йыллығына арнап "Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамы ойошторолдо. Байрам юғары кимәлдә үтте һәм бының өсөн ойоштороусыларға – Тәнзилә Кәримова, Таңһылыу Рәхмәтуллина, Финзира Сәйғафарова, Фәүзиә Зәйнуллинаға ҙур рәхмәт. Байрамға күрше ауылдарҙа, сит тарафтарҙа йәшәгән
ауылдаштар, хатта тамырҙары менән Ҡормантауҙан булған, әле Германияла йәшәүсе Оксана ханым да ҡайтып төшкән.
ауылдаштар, хатта тамырҙары менән Ҡормантауҙан булған, әле Германияла йәшәүсе Оксана ханым да ҡайтып төшкән.
Исемдәрҙә боронғолоҡ сағыла
19 января 2018 йыл | Йәмғиәт
Үзбәк (элекке исеме Ҡарағайлы) ауылы бик боронғо иҫәпләнә. Уның боронғолоғо тирә-яҡтағы ер-һыу атамаларында һәм ауыл эргәһендә боронғо зыярат булыуында ла сағыла.
Йыр-моң оҫтаһы
19 января 2018 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
Башҡорт халыҡ йырҙарын, оҙон көйҙәрҙе башҡарыу оҫтаһы Мәрфуға Бәшәрова менән моң һөйөүселәр төрлө йыр конкурстарында, айырыуса яҡташыбыҙ Зәки Мәхмүтов исемендәге халыҡ йырҙары бәйгеһендә осраша.
Хеҙмәткә бағышланған ғүмер
16 января 2018 йыл | Йәмғиәт
Арабыҙҙа үҙҙәренең фиҙаҡәр хеҙмәте, тырышлығы, күркәм холҡо, йәшәү рәүеше менән күптәрҙең ихтирамын, хөрмәтен яулағандар бик күп. Шундай кешеләрҙең береһе Красноусолда ғүмер итеүсе Рим Ҡадир улы Мәҡсүтов.
Ала белгән Мәүлембирҙе
16 января 2018 йыл | Йәмғиәт
"Ҡуйығыҙ әле, маҙаһыҙламағыҙ, ана, олатай-өләсәйегеҙгә барып ярҙамлашып килегеҙ… " Шулай ти ҙә, Мәүлембирҙе, эргәһендә мыжғышҡан бихисап бала-сағаларҙың һәр береһенә ҡулынан килерҙәй эш ҡушып ҡуя. "Атай, атай, һуғыш тураһында һөйлә әле!” – тип һырып алһалар, ни тип әйтергә лә белмәҫһең. Уларға күрше-тирә балалары ла ҡушыла, етмәһә. Әкиәтме ни һуғыш уларға. Ә Мәүлембирҙене әле һаман алыҫ 1942 йылда тәүге тапҡыр күҙгә-күҙ осрашҡан немец һалдатының ҡарашы эҙәрлекләй, төштәренә кереп ыҙалата… Башҡорт һалдаты өлгөрөрәк булып сыҡты ул ваҡытта – 17-шәр йәшлек ике дошман үҫмерҙең осрашыуында…


text:
ЯҢЫ ЙЫЛҒА, ҺӘР ВАҠЫТТАҒЫСА, ҮҘГӘРЕШТӘР, ЯҢЫ ЗАКОНДАР МЕНӘН АЯҠ БАҪАБЫҘ. УЛАР АРАҺЫНДА ЮЛ ХӘРӘКӘТЕ ҠАҒИҘӘЛӘРЕНӘ, ВОДИТЕЛДӘРГӘ ҠАҒЫЛЫШЛЫЛАРЫ ЛА БАЙТАҠ.
Автобусҡа ун йыл бирелә
Транспорт тәғәйенләнеше һәм эшлекле ҡылыҡһырламаһы буйынса пассажир ташыу талаптарына яуап бирергә тейеш. Балаларҙы йөрөткән автобустарҙы ун йылдан артыҡ файҙаланыу тыйыла. Яңы йылдан тахограф һәм ГЛОНАСС йәки ГЛОНАС Быға тиклем тыйыуҙарҙы ғәмәлгә индереүҙе бер нисә тапҡыр күсереп килделәр.
Балалар ғүмерен хәүефкә ҡуймау маҡсатында күрелгән сараны аңларға мөмкин, әммә уны үтәүҙә ауырлыҡтар ҙа булыр, күрәһең. Мәҫәлән, өс йәше тулған балаларҙы экскурсияларға, лагерҙарға йәки башҡа сараларға алып барыр өсөн автобус талап ителәсәк. Ә уларҙың 80 проценты ун йылдан ашыу сафта. Тимәк, ошоға тиклем бындай хеҙмәт күрһәткәндәрҙең эшенә ихтыяж кәмейәсәк. Ә мәктәп автобустарына, киреһенсә, сират барлыҡҡа киләсәк, сараларҙы ла алдан планлаштырып ҡуйыу талап ителә.
Икенсе яҡтан ҡарағанда, был икенсе проблеманы тыуҙырасаҡ эшһеҙ ҡалырға теләмәгән йүнсел, законды боҙоп, күләгәгә китеп, йәшерен рәүештә хеҙмәт күрһәтә башлауы ла ихтимал. Ҡануниәтте урап үтергә теләгәндәр вазифалы кешеләргә ришүәт тәҡдим итеү юлына ла баҫасаҡ. Иң ҡурҡынысы шул үрҙә әйтелгән факторҙарға бәйле, балаларҙы ташыу эшенең контролдән сығыуы мөмкин.
Акциз арта
Күңелһеҙ яңылыҡ Яңы йылдан яғыулыҡҡа акциздың күтәрелеүе көтөлә.
Бер литр өсөн 50 тин өҫтәлә. Был иһә дизель яғыулығына һәм бензинға хаҡтарҙың 60 тингә тиклем ҡиммәтләнеүенә килтерәсәк, тип белдерә эксперттар.
Тыныслыҡ хәрәкәте зонаһы
Киләһе йыл тыныслыҡ хәрәкәте зонаһы тигән билдәләмә һәм яңы юл билдәһе барлыҡҡа килергә тейеш.
Был юлдарҙа автомобилдәр сәғәтенә 10 20 километр менән барырға тейеш, башҡаларҙы уҙыу тыйыла. Йәйәүлеләр иһә был зонала юлды үҙҙәре теләгән урында аша сығасаҡ, автомобилдәр уларҙы үткәрергә бурыслы. Әлегә бындай юлдарҙы ҡайһы тирәлә булдырырға йыйынғандары аңлашылмай.
Транспортҡа электрон паспорт
Яңы йылда транспорт сараларына электрон формалағы паспорт бирә башлаясаҡтар. Улар тормошобоҙға 1 июлдән килеп инергә тейеш.
Евразия иҡтисад комиссияһы коллегияһы ҡарары менән Европа дәүләттәрендә былтырҙан электрон паспорт бирә башлағандар. Электрон техник паспортҡа күскәс, автомобиль хужаһы тураһында бөтә мәғлүмәт һанлы форматта ЮХХДИ-ла һаҡланасаҡ. Был ҡулдан автомобиль һатып алғанда еңеллек килтерәсәк, сөнки транспорт тураһында тулы белешмә алыу мөмкинлеген тыуҙыра. Шулай уҡ ремонт, техник күҙәтеүҙе ҡасан үтеүе хаҡында ла тулы мәғлүмәт индереү күҙаллана.
Ҡасып ҡотолам тип уйлама
Рәсәй Хөкүмәте сит кешеләрҙән алынған яҙма буйынса автомобиль хужаларына штраф һалыу тураһындағы закон проектын хупланы. Яҙма булғанда, протокол төҙөү талап ителмәйәсәк.
Бының өсөн Халыҡ инспекторы исеме менән мобиль ҡушымта сығарыласаҡ. Ул Мәскәү һәм Татарстанда һыналған, хәҙер иһә илдең башҡа төбәктәрендә лә таратыла башлаясаҡ.
Өҫтөнлөгө нимәлә? Юл патруле хеҙмәте инспекторҙары протокол төҙөмәйенсә водителдәрҙе административ яуаплылыҡҡа тарттыра аласаҡ. Иң мөһиме юл хәрәкәте ҡағиҙәһен боҙоу осрағы видеокамераға төшөрөлөп, йөкмәткеһенә тура килергә тейеш. Шулай итеп, икенсе йылдан юл ҡағиҙәләрен боҙорға яратҡандарға көн бөтә.
Страховка күпме торор?
Транспорт сараһын страховкалау буйынса законды камиллаштырыу өҫтөндә эш дауам итә. Шуға ла йыл һайын был өлкәлә үҙгәрештәр индерелеүгә күнегеп бөткәнбеҙ.
Киләһе йылдан ОСАГО-ның яңы формаһын индерергә йыйыналар. Полистың уң яғынан өҫтә QR-код ҡуйыла. Онлайн тәртибендә Рәсәй Автостраховкалаусылар союзы сайтында кодты файҙаланып, страховка килешеүен төҙөгән компанияның исеме, полистың серияһы һәм һаны, тултырыу ваҡыты һәм ғәмәлдә булыуы, машина хужаһының исем-шәрифе, транспорттың маркаһы, моделе, дәүләт теркәү һаны, ВИН-код, кемдәргә йөрөү рөхсәт ителеүе тураһында тулы мәғлүмәт алырға мөмкин буласаҡ. Был үҙгәреш ялған полистарға ҡаршы көрәш сараһы.
Һыуыныу ваҡыты оҙайтылды
Бығаса ваҡытынан алда страховканан баш тартҡандарға, әгәр ҙә был килешеүҙә күрһәтелмәһә, страховка премияһы ҡайтарылмай ине.
Компанияларҙы үҙ иркенә ҡуйыу сәбәпле, күптәр ошо шарттарҙа эшләүҙе хуп күрҙе. Аҡсаны кире ҡайтарыу шарттары менән хеҙмәтләндергәндәргә клиенттарға аҡсаны ҡайтарыуға биш эш көнө бирелә ине. Хәҙер иһә компаниялар ирекле страховкалауҙың айырым ҡағиҙәләре буйынса һыуыныу ваҡытын индерергә бурыслы уның ваҡыты биш көндән ун көнгә тиклем оҙайтылды.
Тарифтар үҙгәрә
Үҙәк банкка ебәрелгән страховкалаусыларҙы либералләштереү проекты һиҙелерлек үҙгәрештәр алып килмәксе.
Шуларҙың иң мөһиме 2018 йылдың 1 июленән ойошмалар полис хаҡын билдәләгән биш коэффициентты үҙҙәре асыҡлаясаҡ. Анығыраҡ әйткәндә, документ ОСАГО буйынса тарифтарҙы ирекле билдәләүгә күсеү тәҡдиме тип атала. Рәсәй Автостраховкалаусылар союзы уны ҡабул иткән, һуңғы нөктәне Үҙәк банк ҡуйырға тейеш. Автостраховкалаусылар союзы тәҡдиме буйынса, Үҙәк банк шәхси еңел автомобилдәр өсөн тариф базаһының максималь күләмен көйләйәсәк. Полистың аҙаҡҡы хаҡын формалаштырған коэффициенттар дәүмәлен страховкалаусылар үҙҙәре билдәләйәсәк.
Либералләштереүҙең ике юлы тәҡдим ителә:
страховкалаусы фирмалар үҙҙәре территориаль коэффициентты билдәләй;
водителдең йәше, стажы, автомобилдең ҡеүәте, рулгә ултырған кешеләр һанын сикләү дәүмәле, тағылма файҙаланыу иҫәпкә алына.
Икенсе осраҡ буйынса фирмаларға биш коэффициент урынына дүртәүҙе рөхсәт итергә тәҡдим яһала. Проект буйынса Үҙәк банк ОСАГО полистары хаҡын көйләүҙән баш тартырға тейеш, йәғни страховкалаусылар хаҡтарҙы үҙҙәре контролдә тоторға йыйына.
ГЛОНАСС: кемгәлер яҡшы, кемгәлер юҡ
Яңы йылдан ЭРА-ГЛОНАСС системаһы юл фажиғәләре тураһындағы мәғлүмәтте автоматлаштырылған ОСАГО системаһына тапшыра башлаясаҡ.
Мәскәү, Санкт-Петербург ҡалалары һәм Мәскәү, Ленинград өлкәһендә юл-транспорт хәл-ваҡиғаһын европротоколда теркәү буйынса тәжрибә үткәреү бара. Уға ярашлы, страховканы 400 мең һумға тиклем ҡайтарыу рөхсәт ителә. Әлегә был система ныҡлап көйләнмәгән, кем эште ойошторасағы ла билдәһеҙ.
Такси ҙа ситтә ҡалмай
Такси хеҙмәтендә лә мөһим үҙгәрештәр көтөлә.
Дәүләт Думаһында такси саҡыртыу менән шөғөлләнгән диспетчер хеҙмәттәре, агрегаторҙар һәм онлайн-сервис эшен көйләйәсәк закон проекты тикшерелә.
Шулай уҡ такси водителдәрен мотлаҡ страховкалаған ОСГОП-ҡа хәҙер автобустар ҙа эләгәсәк. ОСГОП буйынса закон 2013 йылда ҡабул ителгәйне. Ундағы ҡағиҙәләргә ярашлы, пассажирҙар ташыу менән шөғөлләнгәндәр клиенттары алдында яуаплылыҡты ла страховкаларға бурыслы. Ундағы шарттар буйынса түләүҙәр лимиты ике миллион һумға тиң, ә ОСАГО-ла 500 мең һум менән сикләнә. Яңы ҡануниәт буйынса ОСГОП пассажирҙар йөгөнә килтерелгән зыянды ҡаплаясаҡ, чек булғанда 23, чек булмағанда 11 мең һумға тиклем.
Интеграторҙар һәм диспетчерҙар
Закон проектында интернетта такси хеҙмәте тураһында мәғлүмәт баҫтырған агрегаторҙар хеҙмәте тураһында ла һүҙ бар.
Әлеге ваҡытта уларҙың хеҙмәтенән файҙаланып зыян күргән өсөн таксист та, агрегатор ҙа яуаплылыҡ тотмай. Ошо эште хоҡуҡи яҡтан көйләү сараһы булмауы ҙур ҡыйынлыҡтар тыуҙыра. Пассажир, интернет йәки ҡушымта аша автомобилде саҡырғанда, таксист ошо компанияла эшләй тип уйлай. Ә ысынында иһә таксопарк машинаны ҡуртымға ала һәм уны водителгә тапшыра. Рейс алдынан страховкаһы ла, водителдең һаулығы ла тикшерелмәй.
Яңы законға ярашлы, таксопарк һәм агрегаторҙарҙың эше етди бер тәртиптә ойошторолорға тейеш. Ҡағиҙәне боҙған осраҡта кемдең нимә өсөн яуап бирәсәге асыҡ билдәләнәсәк.
Әгәр ҙә был закон проекты ҡабул ителһә, ҡағиҙәләр ғинуар аҙағында уҡ ғәмәлгә инәсәк.
Һығымта электрон форматта биреләсәк
Киләһе йылдан водителдәр өсөн рейс алдынан медицина күҙәтеүе үткәреү ҡағиҙәләренә лә үҙгәрештәр индермәкселәр.
Яңы талаптар буйынса водителдәрҙе юлға сығыр алдынан да, рейстан һуң да мотлаҡ тикшерәсәктәр. Шулай уҡ телемедицина технологияларын ҡулланырға йыйыналар, һығымта ла электрон форматта биреләсәк.
Ситтән тороп тикшереүҙе ойоштороу тәртибе камиллаштырылып, Һаулыҡ һаҡлау министрлығына раҫлауға тапшырыласаҡ.
196-сы Федераль закондың 23-сө статьяһына етенсе һәм һигеҙенсе пункттарҙы өҫтәү күҙаллана. Телемедицинаны файҙаланып, тикшереүҙе ойоштороу водителдәрҙең хәлен тиҙ һәм теүәл билдәләүҙе тәьмин итәсәк. Шулай уҡ мотлаҡ медицина тикшереүе эште тейешле кимәлдә ойоштороуға ҡамасаулаған хәүефле производство факторҙар йоғонтоһон, сирҙәрҙе асыҡлау өсөн талап ителә.
Евро-5 заманы килде
Ғинуарҙан ҡеүәтле еңел автомобилдәргә, автобустарға һәм йөк транспортына экологик стандарттар буйынса ҡатыраҡ талаптар ҡуйыласаҡ.
Экологик класҡа талаптар Таможня союзының техник регламентында билдәләнгән. Документ буйынса, Евро-4 талаптары йөк автомобилдәре һәм автобустарға 31декабргә тиклем генә һаҡлана, шуға күрә Яңы йылдан Рәсәйҙә Евро-5-тән түбән экологик класлы коммерция техникаһын сығарыу тыйыла.
Яҡтылыҡты сағылдырған кейем кей!
Хөкүмәт Рәйесе Дмитрий Медведев яҡтыртылмаған юлда машинанан сыҡҡан водителдең яҡтылыҡты сағылдырған элементтары булған бишмәт кейеүен талап иткән указға ҡул ҡуйҙы. Яңы ҡағиҙә марттан ғәмәлгә инә. Был хаҡта гәзиттә хәбәр иткәйнек инде.
Ошоға хас ҡағиҙә 2015 йылда йәйәүлеләр өсөн дә ҡабул ителгәйне. Уға ярашлы, хәҙер йәйәүлеләр ҡараңғы ваҡытта ҡала һәм ауыл ситендәге юлдарҙа яҡтылыҡты сағылдырған кейемдә булырға тейеш.
Юл ситендәге кешене күрмәү сәбәпле, күңелһеҙ хәлдәргә тарығандар күп. Машина юлдан ситтә торған саҡта бер нәмә лә күренмәй. Был осраҡта сағыу жилет ярҙам итәсәк.
.
Штрафты арттырмаҡсылар
Быға тиклем автомобиль тәҙрәһен ҡараңғылатҡан өсөн 500 һум штраф һалалар ине, киләһе йыл уны ун тапҡырға арттырырға тигән закон ҡабул итергә йыйыналар.
Ҡайһы бер водителдәр 500 һум түләп, ҡара тәҙрәле автомобилдә йөрөүҙе хуп күрә. Шуға ла Берҙәм Рәсәй партияһы депутаты Вячеслав Лысаковтың тәҡдиме буйынса, был талаптарҙы яңынан ҡарап, штраф күләмен 5 000 һумға тиклем арттырыуҙары ихтимал.
Техник күҙәтеү барышы видеоға теркәлә
Автомобилдәрҙе техник күҙәтеү үткәреү функцияһын полициянан алып ябай граждандарға тапшырыу файҙаға булманы.
Операторҙар ойоштороу эшен күпкә ябайлаштырып ебәрҙе, хәҙер хатта автомобилде ҡарамайынса ла техник күҙәтеү үтеүе хаҡында талон бирәләр, тик аҡсаһын ғына түлә. Ошо етешһеҙлекте бөтөрөү маҡсатында техник күҙәтеү алып барған компанияларға ревизия үткәрергә йыйыналар.
Иҡтисад үҫеше министрлығы әҙерләгән план буйынса, хәҙер техник күҙәтеү операторҙары машинаны видеоға теркәмәйенсә диагностика картаһын бирергә тейеш түгел. Автомобиль булмаған осраҡта 800 һум штраф һалынасаҡ. Тик был ҙур булмаған сумма операторҙы аҡылға ултыртмаҫ, тигән уй тыуа, сөнки ул ошо юғалтыуҙы автомобиль хужаһынан түләттерә ала. Әгәр ҙә техник күҙәтеү ҡағиҙәһен боҙған өсөн операторҙың лицезияһын тартып алһалар, ул саҡта, бәлки, уйланырҙар.
Ҡеүәтле автомобилгә хаҡ күтәрелерме?
Әлеге ваҡытта ла автомобилдәрҙең хаҡы арзан тип әйтеп булмай. Әммә был йүнәлештә лә хаҡтарҙы камиллаштырыу дауам итә. Ә ниндәй транспорт беҙҙең кеҫәгә нығыраҡ һуғасаҡ?
Акциздар артыуға һәм иҫәп системаһы үҙгәреүгә бәйле, ҡеүәте 200 ат көсөнән күберәк автомобилдәрҙең хаҡы артыуы мөмкин. Әле булған өс категорияға тағы ла 200-300, 400-500 һәм 500-ҙән юғары ат көсө төркөмдәре өҫтәләсәк. Уға ярашлы, иҫәп тә 897, 925, 965 һәм 1084 һумдан сығып ҡарала.
Ошо хаҡ иҫәбенән бюджетты яҡынса 14 миллиард һумға тулыландырырға уйлайҙар. Эксперттар фекеренсә, автомобилдәр хаҡының 10-17 процентҡа артыуы ихтимал.
Берҙәм транспондер ғәмәлгә инә
Түләүле юл майҙанына ингәс, аҡсалата иҫәпләшәбеҙ йә системаның контактһыҙ транспондерҙы (алғы тәҙрәләге электрон ҡорамал) уҡып, аҡса күсереүен һәм шлагбаумды асыуын көтөргә мәжбүрбеҙ.
15 ғинуарҙан берҙәм транспондер ғәмәлгә инә юл өсөн, уны ниндәй оператор сығарыуына ҡарамаҫтан, төрлө ҡорамал менән иҫәпләшергә мөмкин буласаҡ.
Автор: Р. Мусина.
Башҡортостан гәзите сайтынан күсереп баҫылды.


text:
Астра һәм календула – Өфөлә иң популяр сәскәләр
Астра, сәрүәр, календула, мальва Өфөлә иң популяр сәскәләр тип табылды. Был хаҡта ҡала башлығында үткән оператив кәңәшмәлә «Өфө Торлаҡ хужалығы идаралығы» муниципаль унитар предприятиеһының директоры Борис Герасимов әйтте. Популярлыҡ кимәле «Ҡала – беҙҙеке, һәм беҙ — унда хужа!» конкурсы барышынды билдәләнде. Уның сиктәрендә иң яҡшы өй алды баҡсаһы асыҡланды. Һанап үтелгән һәм башҡа төр сәскәләрҙе Өфөнөң һәр тиерлек сәскә түтәлендә күрергә була.
Борис Герасимов шулай уҡ Өфөлә 2006 йылдан башлап үткәрелгән «Өлгөлө ихата, өлгөлө йорт, өлгөлө подъезд» конкурсы барышы хаҡында ла һөйләне.
— Әүҙем тормош позициялы өфөлөләр өсөн был ғәҙәти конкурсҡа әүерелде, улар торлаҡ предприятиелары хеҙмәткәрҙәре менән бергә үҙҙәренең өй алды биләмәләрен төҙөкләндереүҙә әүҙем ҡатнаша, — тип комментарий бирҙе Борис Герасимов.
Конкурсҡа йомғаҡтар август аҙағында яһаласаҡ. Һәр номинацияла еңеүселәр 195 объект араһынан билдәләнәсәк.


text:
- Подробности
- Просмотров: 336
ҠАМСАТ СӘСКӘ, д е л ь ф и н и у м (Delphinium), лютик һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Яҡынса 300 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың уртаса һәм субтропик бүлкәттәрендә, Африканың тропик бүлкәтендә таралған. Башҡортостанда 5 төрө үҫә. Күп йыллыҡ тамырһабаҡлы үлән. Һабағы төҙ, ябай, тигеҙ япраҡланған, бейеклеге 50—200 см. Япрағы бармаҡ һымаҡ теленмә, һаплы, сиратлы. Сәскәһе дөрөҫ төҙөлөшлө түгел, төҫө зәңгәрҙән алып шәмәхәгә тиклем. Сәскәлеге суҡ йәки һепертке һымаҡ. Июнь—авг. сәскә ата. Емеше күп япраҡлы, авг.—сент. өлгөрә. Бейек Ҡ.с. ҡатнаш һәм һыубаҫар урманда үҫә, бөтә респ. таралған; альп Ҡ.с. — Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының иң ҡалҡыу өлөшөнөң урман һәм яланғас бүлкәттәрендә, селтәр Ҡ.с., шына Ҡ.с. — болонло дала, урман дала, һирәгерәк дала һәм урман зоналарында ҡыуаҡлыҡта, зәңгәр уймаҡ сәскә — Баймаҡ, Бөрйән, Ейәнсура һәм Йылайыр р‑ндарының болонло далаларында үҫә. Ҡ.с. — декоратив, буяу, ағыулы үҫемлек. Селтәр Ҡ.с. һәм бейек Ҡ.с. — дарыу үҫемлектәре. Ҡ.с. баҡса формалары киң үҫтерелә. Зәңгәр уймаҡ сәскә — эндемик, БР‑ҙың Ҡыҙыл китабына индерелгән.
А.Ә.Мулдашев
Тәрж. Г.А.Миһранова


text:
- Подробности
- Просмотров: 348
ҠОТЛОГИЛДЕ АБДРАХМАНОВ, Крәҫтиәндәр һуғышында (1773—75) ҡатнашыусы, Е.И.Пугачёв полковнигы. Нуғай даруғаһы Бошман-Ҡыпсаҡ улусы башҡорто. Ошо уҡ улустың старшинаһы. Кинйә Арыҫлановтың ҡустыһы. Ихтилалға 1773 й. сент. ҡушыла. Окт. алып Ырымбур ҡ. ҡамауҙа ҡатнаша. 8—9 нояб. Бөгөлмә ведомствоһының Йүҙәй а. янында Иҙеркәй Баймәков, И.Н.Зарубин һәм А.А.Овчинников м‑н бергә В.А.Кар етәкс. хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғышта ҡатнаша. 1774 й. яҙында ихтилал яҡлы булған Нуғай даруғаһы халҡын мобилизациялай. Йәйен Һеләүһен Кинйин м‑н бергә ш. уҡ даруғаның көньяғында һуғыша. Окт. әсирлеккә эләгә. Ҡазан йәшерен комиссияһында тикшереү аҫтында була. 1775 й. яҙында иреккә сығарыла. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
Н.М.Ҡолбахтин
Тәрж. Ф.Ә.Ҡылысбаев


text:
Рөстәм Хәмитовҡа 200 резюме килдеФото: Олег Яровиков
Рөстәм Хәмитовҡа 200 резюме килде
Рөстәм Хәмитовҡа 200 резюме килдеФото: Олег Яровиков
Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың махсус почта йәшнигенә 200-ҙән ашыу резюме килде. Был турала төбәк башлығы бөгөн Конгресс-холда йәш журналистар менән осрашыу ваҡытында хәбәр итте.
— Әлегә мин уларға күҙ һалырға өлгөрәм, — тип тураһын әйтте Рөстәм Хәмитов. – Ләкин резюмелар һаны меңдән ашып китһә, өлгөрөрмөн микән, белмәйем.
Президентҡа резюмеларҙың күбеһе йәштәрҙән килә. Был, Рөстәм Хәмитовтың фекеренсә, беренсенән, йәштәрҙең эшкә бик мохтаж булыуы, икенсенән, уларҙың эшләргә һәм үҙҙәрен күрһәтергә теләүе тураһында һөйләй. Һәм был шатландыра.
Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, БР Президенты Хакимиәтенә эшкә килергә теләүселәрҙән резюме ҡабул итеү буйынса махсус почта йәшниген Рөстәм Хәмитов 27 сентябрҙә асҡайны. Бындай ҡарарҙы ул республика халҡы «Тере журнал»да Рөстәм Хәмитов блогына үҙ резюмеларын күпләп ебәрә башлағандан һуң ҡабул итте. Резюмелар resume@presidentrb.ru адресы буйынса ҡабул ителә.


text:
Һәр кешегә – тиҙ хоҡуҡи ярҙам
Шаршамбы, 12 октябрҙә, «Версия Башкортостана» социаль-хоҡуҡи аҙналығында республика Прокуратураһының Гражданлыҡ процесында прокурорҙар ҡатнашлығын тәьмин итеү бүлеге өлкән прокуроры Гөлфиә Торомтаева тиҙ хоҡуҡи ярҙам күрһәтәсәк.
Хеҙмәт бушлай һәм уның менән теләгән һәр кем файҙалана ала. Бының өсөн 15-17 сәғәттәрҙә (8-347) 272-79-16 телефонына шылтыратырға кәрәк. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, был рубрика – даими, граждандар менән туранан-тура аралашыу айына ике тапҡыр – һәр икенсе һәм дүртенсе шишәмбелә ойошторола.
«Ҡыҙыу линия»ға мөрәжәғәттәр граждандар, шулай уҡ енәйәт эштәренә бәйле киң даирәләге мәсьәләләрҙе үҙ эсенә ала. Ике сәғәт дауамында ҡабул ителгән һорауҙарға яуаптар «Версии Башкортостана» гәзитенең киләһе һандарында баҫылып сыға.


text:
Төбәктең Үҙәк һайлау комиссияһы тауыш биреүгә яҡынса йомғаҡ яһаны
Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, Башҡортостанда муниципаль һайлауҙарҙа 1 252 446 кеше ҡатнашты, тип хәбәр иттеләр республиканың Үҙәк һайлау комиссияһынан. Был тауыш биреү өсөн исемлектәргә индерелгән барлыҡ һайлаусыларҙың 77,2 процентын тәшкил итә.
Тәтешле, Йәрмәкәй, Баҡалы, Илеш, Саҡмағош, Федоровка, Благовар, Нуриман, Ауырғазы райондары һайлаусылары айырыуса әүҙемлек күрһәткән. Уларҙа һайлаусыларҙың 90 проценты тауыш биргән.
Башҡортостан Республикаһының урындағы үҙидара органдарына һайлауҙарҙы 54 территориаль һайлау комиссияһы, шулай уҡ улар менән булдырылған 2753 участка комиссияһы үткәргән. Йәмғеһе 1115 мандат алмаштырылған.
Рәсәйҙең Үҙәк һайлау комиссияһы ҡарары буйынса, республиканың 108 һайлау участкаһында һайлау бюллетендәрен эшкәртеү комплекстары ҡулланылған.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостанда 14 октябрҙә – Берҙәм тауыш биреү көнөндә 54 муниципаль район Советтарына депутаттар һайланды. Бынан тыш, ҡайһы бер ауыл биләмәләре Советтарына депутатлыҡҡа төп һәм өҫтәмә һайлауҙар, Дүртөйлө ҡалаһы ҡала биләмәһе Советына депутатлыҡҡа һайлауҙар, Туймазы ҡалаһы ҡала биләмәһе Советына депутатлыҡҡа өҫтәмә һайлауҙар үтте. Барлыҡ һайлауҙар мажоритар система буйынса үткәрелде. Сөнки ҡатнаш система (бер мандатлы округтар һәм партия исемлектәре) буйынса һайлауҙар составында 20-нән ашыу депутат булған вәкәләтле органдар өсөн ҡаралған. Әлеге муниципаль һайлауҙарҙа иһә составында 20-нән кәмерәк депутат булған Советтар һайланды.


text:
Тыуған мәктәптәрен онотмайҙар
25 февраля 2015 йыл | Хаттар
Еҙем-Ҡаран урта мәктәбенең 105 йыллыҡ тарихы бар. Уны әллә нисәмә тиҫтә уҡыусы тамамлаған. Төрлө һөнәр эйәләре бар.
Бергәләшеп ҡышты оҙаттылар
25 февраля 2015 йыл | Йәмғиәт
Ҡышты оҙатып, яҙҙы ҡаршылау, йәғни Масленица байрамы уҙғарыу – борондан килгән матур йола. Уҙған шәмбе көндө был йолаға тоғро ҡалып, өлкәндәр менән бер рәттән балалар ҙа район мәҙәниәт һарайы алдындағы майҙанға Масленица байрамына йыйылды.
Тол ҡатындар иламай
25 февраля 2015 йыл | Хаттар
Немец илбаҫарҙары социалистик илгә алдан һуғыш иғлан итмәй баҫып ингәс, илебеҙҙең азатлығын һаҡларға бар ир-ат фронтҡа китте. Ауыр йылдарҙың барлыҡ эше, хәстәре тылдағы ҡатын-ҡыҙ һәм бала-саға иңенә төштө. Яу яланынан күптәргә, бик күптәргә "ҡара ҡағыҙ”ҙар (похоронкалар) килде. Почтальондар был ҡағыҙҙарҙы эш урынына түгел, кистәрен ғаиләләргә барып тапшырҙы. Беҙ, сабыйҙар, уның ни икәнен аңламағанбыҙ ҙа, ә әсәйҙәр аңлатманы. Ҡара ҡайғыны балаларынан йәшереп, атайың ҡайтыр тип өмөтләндерә инеләр.
Эскән килеш ҡабат руль артына ултырыу 1 июлдән енәйәт ҡылыуға тиң буласаҡ
25 февраля 2015 йыл | Хоҡуҡ
Саралар күрелеп тороуға ҡарамаҫтан, профилактика һәм эскән килеш транспорт сараһына идара итеүҙе тамырынан бөтөрөү факттары менән бәйле мәсьәләләр актуаль булып ҡала. Атап әйткәндә, 2014 йылда ҡайһы бер төбәктәрҙә эскән хәлдәге йәки медицина тикшереүенән баш тартҡан водителдәр ғәйебе менән килеп сыҡҡан юл-транспорт ваҡиғаларының 2013 йыл менән сағыштырғанда артыуы күҙәтелде. Ошоноң менән бәйле Дәүләт автоинспекцияларының төбәк подразделениеларына даими рәүештә водителдәрҙе эскәнлек билдәләренә "киңәйтелгән тикшереүҙәр” ойоштороу, уларға йәмәғәтселек вәкилдәрен дә йәлеп итеү һәм киң мәғлүмәт сараларында яҡтыртыу бурысы ҡуйыла.
Берҙәм портал эшләй
25 февраля 2015 йыл | Хоҡуҡ
Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығының 2011 йылдың 7 ноябрендәге бойороғона ярашлы, РФ ЭЭМ-енең Административ регламенты бойороғо талаптарын үтәүҙе тәьмин итеү маҡсатында хөкөм ителеүҙең булыуы (булмауы) һәм енәйәт эҙәрлекләү факты йәки енәйәт эҙәрлекләүенең туҡтатылыуы хаҡында белешмәләр алыу буйынса дәүләт хеҙмәтен Интернет селтәрендә электрон юл менән алырға мөмкин.


text:
Туймазыла «Йәшлек. Фән. Мәҙәниәт - Башҡортостан» I Рәсәй конференцияһы үткәрелә
Уҡыусыларҙың һәм студенттарҙың «Йәшлек. Фән. Мәҙәниәт — Башҡортостан» I Рәсәй конференцияһы Туймазы ҡалаһында 12-14 апрелдә үтәсәк.
Конференцияла Башҡортостандан, Татарстандан, Мари Иленән, Свердловск һәм Һамар өлкәләренән 273 уҡыусы ҡатнашасаҡ. Эштәр төрлө фән йүнәлештәре буйынса 14 секцияла эксперттар комиссияһы менән баһаланасаҡ. Конференция «Рәсәйҙең интеллектуаль-ижади потенциалы» программаһы сиктәрендә «Киләсәк интеллекты» дөйөм Рәсәй бәләкәй фәндәр академияһы һәм Өфө дәүләт авиация техник университетының Туймазылағы филиалы ҡатнашлығында үткәрелә.
— Конференцияла тәҡдим ителгән эштәр эксперттар комиссияһы менән һайлап алынған, — тип хәбәр итте ӨДАТУ-ның Туймазы филиалы директоры Салауат Мосифуллин. – Улар араһында ял ваҡытын ойоштороу буйынса социаль проекттар ҙа, йылға ярҙарын таҙартыу буйынса экологик эшләнмәләр ҙә, энергияны һаҡсыл файҙаланыуға бәйле эштәр ҙә бар. Авиация университеты студенттары Туймазы ҡасабаһында рус немецтарының тарихы буйынса тикшеренеү үткәргән. Ә райондағы заводтарҙың береһендә йәш тикшеренеүселәрҙең энергия һаҡлау буйынса эшләнмәһе тормошҡа ашырылған да инде.
Конференция йомғаҡтары буйынса иң яҡшы эштәр һайлап алынасаҡ, улар араһынан 16 проект ҡына Рәсәй Федерацияһы Президентының грантын аласаҡ.
Секция эштәренән тыш, 7-се мәктәп базаһында «Һәләтле уҡыусылар менән эшләүҙе планлаштырыу» темаһына мәғариф форумы үткәреләсәк. Форумда педагогтар өсөн республиканың алдынғы вуздары уҡытыусыларының лекциялары, оҫталыҡ дәрестәре һәм психологик тренингылар ойоштороласаҡ.


text:
Башҡортостанда энцефалит менән зарарланған талпандарҙың һаны билдәле булды Фото: Олег Яровиков
Башҡортостанда энцефалит менән зарарланған талпандарҙың һаны билдәле булды
Башҡортостанда энцефалит менән зарарланған талпандарҙың һаны билдәле булды Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2015 йыл, 28 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Башҡортостанда 175 талпан энцефалит вирусы менән зарарланған, был лабораторияла тикшерелгән 2919 талпандың алты проценты. 195 талпанда боррелиоз ҡуҙғытыусыһы табылған. Ошо хаҡта Роспотребнадзорҙың республика идаралығы хәбәр итә.
Ведомство мәғлүмәттәре буйынса, бөгөнгө көнгә 3187 кеше, шул иҫәптән 1100 бала талпан ҡаҙалыу сәбәпле медицина ойошмаларына мөрәжәғәт иткән. Дауаханаға килгәндәрҙең — 36,8, шул иҫәптән балаларҙың 80,5 процентына иммуноглобулин профилактикаһы үткәрелгән. Республикала вируслы талпан энцефалиты һәм боррелиоз менән ауырыу осраҡтары теркәлмәгән.


text:
- Подробности
- Просмотров: 381
ҠАТЛАМ, сословие, нәҫел б‑са бирелгән хоҡуҡ һәм бурыстарға (улар йола йәки закон м‑н раҫланған) эйә булған соц. төркөм. Ҡатламлы ҡоролошта иерархия була, ул хоҡуҡ һәм өҫтөнлөктәрҙең тиңһеҙлегендә сағыла. Ҡайһы бер Ҡ. бер ни тиклем сикләнгәнлек, айырым йәшәү рәүеше һәм әхлаҡ хас. 16 б. уртаһынан Рәсәйҙә халыҡтың төрлө категориялары Ҡ. берләшеп, 18 б. 2‑се ярт. дворяндар (ҡара: Дворянлыҡ), руханиҙар, крәҫтиәндәр, сауҙагәрҙәр һәм мещандар (ҡара: Мещанлыҡ) барлыҡҡа килә. Һалым түләүсе (крәҫтиән һәм мещандар) һәм һалым түләмәүсе (дворяндар һәм руханиҙар) Ҡ. бүлеп йөрөтөлгән. Сауҙагәрҙәр рекрут йөкләмәһе урынына ҡаҙнаға түләү индергән, йән башына һалым иҫәбенә рәсми капитал суммаһынан процент түләгән.
Башҡортостанда 1798—1863 йй. башҡорттар, мишәрҙәр һәм типтәрҙәр (1855—65) айырым хәрби-хеҙмәтле Ҡ. ҡарай (ҡара: Идара итеүҙең кантон системаһы). 1867 й. дворяндар халыҡтың 0,85%‑ын (Рәсәй б‑са уртаса күрһәткес — 1,2%) тәшкил итә. 1897 й. Ырымбур губернаһында 12 мең нәҫелле һәм шәхси дворяндарҙың 8,5 меңе (Ырымбур ҡ. — 5,8 мең), Өфө губернаһында 15,8 мең дворяндың 6,7 меңе (Өфөлә — 4,5 мең) ҡалала йәшәгән. Ырымбур губ. урыҫ дворяндары бөтә дворяндар иҫәбенән 83%, Өфө губ. 54% тәшкил итә. Башҡорттар дворяндар Ҡ. башлыса хәрби һәм гражданлыҡ хеҙмәтендә тейешле дәрәжәгә һәм чинға өлгәшкәндән һуң ингән. Ике губернала дворяндар Ҡ. 65%‑ы белемле булған (Рәсәй б‑са уртаса — 74,5%). 19 б. аҙ. төбәктәге христиан руханиҙары һаны 10,3 мең кеше тәшкил иткән. Өфө һәм Ырымбур губ. йәшәгән руханиҙарҙың 68,8%‑ы православие руханиҙары булған. Өфө губ. мосолман руханиҙары 1680 кеше иҫәпләнгән (бөтә дин әһелдәренең 38%‑ы), шуларҙың 1420‑һе (84,4%) — башҡорт. Руханиҙарҙың күпселеге ауыл ерендә (Өфө губ. — 94% мосолман һәм 65% христиан руханиҙары) йәшәгән. Ырымбур губ. христиан дин әһелдәренең 70%‑ы, Өфө губ. — 73,5%‑ы белемле була. 1867 й. 8,5 мең кеше (халыҡтың 0,4%‑ы) сауҙагәрҙәр Ҡ. ингән. Ырымбур губ. ҡалаларында 71,5%, Өфө губ. — 65,8% сауҙагәр йәшәгән. Төбәктәге сауҙагәрҙәр араһында урыҫтар яҡынса 68%, татарҙар 19%, башҡорттар 12% тәшкил иткән. 1897 й. халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре б‑са, Ырымбур губ. 175 мең (халыҡтың 11%‑ы), Өфө губ. 87,7 мең (4%) мещан теркәлгән. Мещандарҙың күпселеге өйәҙ ҡалаларында йәшәгән. Крәҫтиәндәр иң ҙур Ҡ. тәшкил иткән (төбәк халҡының 81%‑ы). Улар һалым түләү, ергә мөнәсәбәте, хоҡуҡи һәм мөлкәт хәле б‑са төрлө категорияларға (алпауыт крәҫтиәндәре, батша һарайы крәҫтиәндәре, ваҡытлыса бурыслы крәҫтиәндәр, заводҡа беркетелгән крәҫтиәндәр, иҡтисади үҙ аллы крәҫтиәндәр, посессион крәҫтиәндәр, тау сәнәғәте крәҫтиәндәре, удел крәҫтиәндәре, яһаҡлы крәҫтиәндәр) бүленгән. РСФСР ХКС‑ының 1917 й. 10 нояб. “Ҡатламдарҙы һәм граждан чиндарын бөтөрөү тураһында”ғы декретына ярашлы халыҡты Ҡ. бүлеү бөтөрөлә.
Н.С.Мысляева
Тәрж. М.Х.Хужин


text:
Дин менән иман һәр кемгә өҫтөнлөк бирә27-09-2013, 03:32 // Йәмғиәт, Эшҡыуар // Баҫып сығарырға
Йүнселлек күптән илебеҙҙә заман талабына әүерелде. Ҡасандыр иң үткерҙәр һәм заманса аңлылар тотоноп киткәйне был эшкә. Бөгөн улар иңендә – иҡтисадыбыҙ именлеге. Ауыл ерендә йүнселдең хәле нисек, уны ниндәй мәсьәләләр борсой? Уларға эшләргә, үҫешергә мөмкинлек булдырылғанмы? Ошо һәм башҡа һорауҙарға яуап эҙләп, Ҡыйғы районының Эшҡыуарҙар союзы рәйесе Владик ЗАҺИРОВҠА мөрәжәғәт иттек.
– Владик Саяф улы, һеҙ эшҡыуарлыҡ менән дә шөғөлләнәһегеҙ, шул уҡ мәлдә иңегеҙгә йәмәғәт эшен дә алғанһығыҙ...
– Әйткәндәй, яңыраҡ ҡына 60 йәшемде билдәләнем. Ҡайһы берәүҙәр пенсия йәшендәгеләрҙе иҫәптән сығарырға ярата. Дәрт тә, дарман да бар, йәмәғәтселек мине белә, ихтирам итә. Шулай булғас, ниңә эшләмәҫкә? Күрше-тирә райондарҙың етәкселәре һәм йүнселдәре лә йыш ҡына беҙгә килеп тәжрибә уртаҡлашып ҡайта. Эшҡыуарҙар союзы эшмәкәрлегенең дә бурыстары бихисап: документтар, отчет менән эш итергә тура килә. Ә беҙҙә быларҙың бөтәһе лә яйға һалынған. Ҡайһы бер күрһәткестәр республика кимәленән яҡшыраҡ булһын, алдынғылар рәтендә барайыҡ, тип тырышабыҙ. Бөтөн яңы мәғлүмәт менән эшҡыуарҙарҙы үҙ ваҡытында таныштырабыҙ. Үҙем бер юлы "Рәсәй терәге" ойошмаһының төбәк бүлексәһе рәйесе лә, шуға күрә районыбыҙ менән генә сикләнмәйбеҙ, ә тотош төньяҡ-көнсығыш буйынса эш алып барабыҙ.
Күңелем менән тоям: эшҡыуарлыҡҡа бөгөнгө ярҙам – киләсәкте күҙаллаған аҙым. Бөтә иҡтисад эшҡыуарлыҡ иңендә ҡалып килә бит. Элегерәк йүнселдәргә әллә ни ихтирам да булмай торғайны, "аҡса һуғыусылар" тип кенә ҡаранылар. Ә бөгөн үҙебеҙҙең ҙур көс икәнлегебеҙҙе тоябыҙ, халыҡтың, райондың тормошона ыңғай йоғонто яһай алабыҙ. Бер миҫал: беҙҙең эш күрһәткестәре яҡшы булғанда, муниципаль органдарға ла юғары баһа бирелә. Минеңсә, уларҙың эшмәкәрлеген баһалаусы дөп-дөрөҫ ысул был. Иң мөһиме – күрһәткестәр һауанан алып яҙылмаһын. Күптәргә шуны аңларға ваҡыт: хөкүмәттән аҡса көтөп ултырып, "тегенеһен бирмәнеләр, быныһын бирмәнеләр" тип ғәйепте ситтән эҙләү, туҡтауһыҙ яр һалыу менән генә тормош яйға һалынмаясаҡ. Туҡтауһыҙ эҙләнергә, нимәлер булһа ла эшләргә кәрәк. "Кем эҙләй, шул таба" тигәндәре хаҡ ул, ә эшләмәгәндәр һылтауларға ғына оҫта.
– Ә үҙегеҙ эшҡыуарлыҡҡа нисек килдегеҙ?
– Заманында Стәрлетамаҡта тәьмин итеү идаралығы етәксеһе булып эшләгәйнем. Үҙем Ҡыйғыныҡы булғанға, районға эшкә саҡырып ҡайтарҙылар. Әммә төрлө сәбәп арҡаһында район етәкселеге менән борсаҡ бешмәне: уларҙың эш ысулдарына риза булмауым ярһытҡандыр. Шуға күрә, административ ресурсты файҙаланып, эштән сығарҙылар. Оҙаҡ уйлап торманым, үҙем белгән тармаҡта шәхси фирма асырға ҡарар иттем. Ул ваҡытта, 1988 – 1989 йылдарҙа, районда эшҡыуарҙар бөтөнләй юҡ ине әле. Сәйер ҡараш ташлаусылар, аяҡ салырға тырышыусылар ҙа булманы түгел. Мәҫәлән, магазинымды туҡтауһыҙ тикшереп, һалым органдарын, милицияны һөсләтеп йөрөүселәр ҙә табылып торҙо. Подвалда урынлашҡан тәүге магазинымды бер предприятиенан һатып алғайным, уны суд аша кире ҡайтартыуға өлгәштеләр. Әммә шул ваҡытта район халҡы мине дәррәү яҡлап сыҡты, көн ярым эсендә генә ике меңгә яҡын кешенән ҡултамға йыйҙылар, сөнки күпселек эшемдән ҡәнәғәт ине.
Был кемгәлер оҡшап та етмәйҙер инде, әммә ғәҙелһеҙлекте енем һөймәй. Һәр урында етәкселәр үҙ ыңғайына ғына йөрөгәндәрҙе яҡын күрә бит. Бер етәксе минән ришүәт талап итте, әммә уға: "Минән бер тин дә ала алмаясаҡһың", – тип белдерҙем. Һөжүм оҙаҡ көттөрмәне: магазин биналарын тартып алдылар, иҫәпһеҙ-хисапһыҙ тикшереүҙәр менән йонсоттолар. Ысулдары байтаҡ бит инде.
Әлбиттә, был замандар күптән үтте, бөгөн эшҡыуарлыҡҡа юл асыҡ. Район етәкселеге лә йүнселдәр мәнфәғәтен һәр ваҡыт иғтибар үҙәгендә тота. Эшебеҙ яйлы ғына бара, шуға күрә, һис шикһеҙ, шөкөр тиергә генә ҡала инде.
– Бөгөн ниндәй йүнәлештәрҙә эшләйһегеҙ?
– Бер туған ҡустым Фәнил менән ағас эшкәртәбеҙ. Ҡайын күмере етештерәбеҙ, уға бөгөн ихтыяж юғары. Бының өсөн ҡиммәтле ҡорамалдар ҙа һатып алдыҡ. Шулай уҡ фермерлыҡ эшенә лә тотондоҡ, 56 гектар еребеҙ бар. Бал биреүсе күп йыллыҡ үҫемлектәр сәсәбеҙ.
– Бөгөнгө эшҡыуарҙарҙың хәлен нисек баһалар инегеҙ? Үҙегеҙ ҙә эшҡыуар, йүнселдәр араһында йөрөйһөгөҙ, был өлкәлә проблемалар менән яҡындан танышһығыҙҙыр, моғайын...
– Һис шикһеҙ, эшҡыуарҙы дәүләт яҡларға тейеш. "Старт-ап" программалары, субсидиялар аша ярҙам күрһәтелеүе лә тик хуплауға лайыҡ, һүҙ юҡ. Әммә бындай ярҙам административ ресурстар аша түгел, ә йәмәғәтселек менән кәңәш ҡорғандан һуң бүленергә тейеш. Был – туғаным, быныһы – танышым, дуҫым тип бирелһә, бындай ярҙамдан һөҙөмтә лә булмаясаҡ. Беҙҙе иһә бындай мәсьәлә борсомай, район етәкселеге һәр ваҡыт эшҡыуарҙар союзының фекерен иҫәпкә алып, бер төптән, кәңәшләшеп эш итә.
Эшләгән, тырышҡан кеше бөгөн лайыҡлы йәшәй ала. 90-сы йылдарҙағы баш-баштаҡлыҡ юҡ, бөтә эшмәкәрлегеңде ҡануниәт нигеҙендә алып барһаң, эшеңә аяҡ салыусы ла булмаясаҡ. Бар көсөн һалып эшләгән йүнселдәр бихисап беҙҙә. Мәҫәлән, ҡасандыр Балтас районынан килгән Радик Ғәлимйән улы Әхмәтйәновтың уңыштарына һөйөнөргә генә ҡала. Иң мөһиме – уның эшенән халыҡ та ҡәнәғәт. Бөтәһе лә кешенең холоҡ-фиғеленә, шәхси сифаттарына бәйлелер. Шул уҡ мәлдә эшен яйға һалмайынса, "Ни өсөн башҡаларға ярҙам бар, миңә юҡ?" тип туҡтауһыҙ зарланып йөрөгәндәр ҙә етерлек.
– Бөгөн райондарҙа түбән генә эш хаҡына ялланып йөрөүселәр етәһе. Күптәр түҙмәй, “оҙон” аҡса артынан ҡалаға йә Себергә сығып китә. Ундайҙарға эшҡыуарлыҡҡа тотоноп ҡарарға кәңәш итер инегеҙме?
– Шәхси шөғөлгә тотонорға теләгәндәр өсөн һәр районда тиерлек бизнес-үҙәктәр бар, әммә уларҙың эшмәкәрлеге ҡағыҙҙа ғына ҡалмаһын ине. Беҙҙә иһә был эш яйға һалынған тиергә булалыр. Мәҫәлән, күптән түгел Башҡорт дәүләт аграр университетынан фән кандидатын – Ринат Мамаев исемле Ырымбур егетен – саҡырғайныҡ. Ул халыҡҡа ауыл ерендә нисек эш башларға, нисек уны үҫтерергә һәм яйға һалырға кәрәклеген бик күп миҫал килтереп һөйләне. Үҙенең программаһын теория менән практиканы бергә бәйләп төҙөгән, шуның менән отҡан да. Һәр кем был технологияны тормошта ҡуллана ала, тимәк, файҙаһы ла буласаҡ.
Беҙгә йыш ҡына республиканан ситтә лә булырға тура килә, башҡа төбәктәрҙәге йүнселдәр менән тәжрибә уртаҡлашабыҙ, фекер алышабыҙ. Ҡайһы саҡта төркөм йыйып та сәфәргә сығабыҙ.
Шуны айырым әйткем килә: әгәр ауылға мөнәсәбәт үҙгәрмәһә, ул шулай бөтәсәк, минеңсә. Халҡыбыҙҙы дингә ҡайтарыу, ауылдарҙы мәхәллә формаһына күсереү генә беҙҙе ҡотҡара аласаҡ, тип иҫәпләйем. Күптән түгел Пенза өлкәһендәге Урта Елүҙән ауылында булырға тура килде. Иҫ-аҡылың китер: ун меңгә яҡын кеше йәшәгән ауылда ун мәсет эшләп тора! Халыҡта ихтыяж булмаһа, шунса мәсетте һалырҙар инеме ни? Һуңғы биш йыл эсендә был ауылда, исмаһам, бер генә хоҡуҡ боҙоу ҙа теркәлмәгән. Юҡ, енәйәт эше түгел, ә хоҡуҡ боҙоу, тәртипһеҙлек – ошоно күҙ алдына килтереп ҡарағыҙ!
Ошо мосолман ауылы өлгөһөндә генә бөгөнгө хәлебеҙҙе яҡшыртырға була. Шул мәлдә генә, минеңсә, ауылыбыҙҙы һаҡлап ҡала аласаҡбыҙ. Беҙ әле районда ошо йүнәлештә бер төптән эш алып барырға тырышабыҙ. Район башҡорттары ҡоролтайы рәйесе Хәбирйән Заһир улы Таһировтың да эшмәкәрлеге маҡтауға лайыҡ. Бөгөн һәр беребеҙ иң тәүҙә йәштәребеҙ мәнфәғәтен, уларҙың киләсәген күҙ уңында тоторға тейеш. Киләсәк бөгөндән башланғанын хәтерҙән сығарырға ярамай.
– Ә үҙегеҙҙең дингә аяҡ баҫыуығыҙ нисек булды?
– Аллаһ Тәғәләнең ҡушыуынан тыш ағастағы япраҡ та ергә төшмәй, бөтәһе лә уның ҡөҙрәте менән. Әле 1506 йылдан башланған шәжәрәмде әҙерләйем, шуға ла атай-олатайҙарымдың Таймаҫ нәҫеленән булғанлығын беләм. Тап улар Мейәс, Сыбаркүл ҡәлғәләрен төҙөгән, мәсет һәм мәҙрәсәләр күтәргән. Миңә лә Аллаһ Тәғәлә 1996 йылда хаж ҡылырға насип итте. Бөгөн диндә ҡушылғанса йәшәргә тырышам, әле бына Йылан ауылында мосолман йәштәре өсөн Никах йорто төҙөп ултырттыҡ. Билдәле дин әһеле Хәмзә хәҙрәткә рәхмәт, был төҙөлөшкә ул 600 мең һумдан ашыу аҡса бүлде. Эшҡыуар Радик Әхмәтйәнов та ҙур ярҙам күрһәтте.
Яңы уй-теләктәрем дә юҡ түгел: мәҫәлән, шул уҡ Хәмзә хәҙрәт менән Өфөнөң Сипайлово биҫтәһендә "Хәмзә" мәҙрәсәһен төҙөйбөҙ. Түбәнге Ҡыйғыла үҙ иҫәбемә мәҙрәсә төҙөткәйнем. Ул уҡыусыларҙы ҡабул итеүгә бөгөндән әҙер кеүек тә бит, тик уны финанслау мөмкинлеге юҡ, шуға ла бар ҡеүәтенә эшләмәй. Йәйге лагерҙар ойоштороуын-ойошторабыҙ, әммә ул йыл әйләнәһенә эшләһен өсөн хәлебеҙ етеңкерәмәй.
– Ә дин менән иман эшҡыуарлыҡта һәр кемгә өҫтөнлөк кенә бирәлер...
– Тап шулай. Тағы ла Урта Елүҙән ауылын өлгө итеп килтерергә була. Унда 52 магазин эшләй, шуның 50-һендә харам ризыҡ һатылмай. Ысынлап та, дин эшҡыуарлыҡҡа этәргес, ярҙам ғына. Татарстанда булғанымда бер район хакимиәте башлығы: "Беҙ бында араҡы һаттырмайбыҙ", – тип әйтте. Санкт-Петербургтың эшҡыуарҙары тегегә: "Һеҙ бит Рәсәй Конституцияһын боҙаһығыҙ", – тип иҫкәртеү яһаны. "Беҙҙән сауҙаға рөхсәт бар, ләкин имамдарыбыҙ һаттырмай", – тип яуап бирҙе теге. Эйе, имамдар, дин әһелдәре ҡеүәтле ижтимағи көскә әйләнергә тейеш. Араҡы эсмәгәндә, айыҡ аҡыл менән йәшәгәндә, әлбиттә, тәртип тә, йүнселлек тә үҫешәсәк. Шуға ла дингә баҫыу, мәхәллә булып йәшәү һәр кешегә рухи яҡтан да, матди йәһәттән дә этәргес кенә буласаҡ. Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм дә эшҡыуарлыҡты, сауҙа эшен хәләл тип билдәләгән. Бары ошо хәләлдән ситләшмәҫкә, йәғни тыйғандан тыйылырға кәрәк, шул мәлдә, һис шикһеҙ, эшебеҙ ҙә уң барыр.