text:
Газета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Объявления » Эремсекле тәмлекәс
Эремсекле тәмлекәс
Ярты килограмм эремсекте иләк аша үткәрәбеҙ. Уға 4 аш ҡалағы ҡаймаҡ, 100 грамм манный ярмаһы, 2 аш ҡалағы шәкәр, 50 грамм иретелгән аҡ май һәм 1 ҡап ванилин һалып бутайбыҙ. Ҡамырҙы майланған табаға һалғас өҫтөнә туҡылған йомортҡа һылап ярты сәғәт тирәһе ҡайнар мейестә бешереп алабыҙ.
Сәй табыны өсөн телеңде йоторлоҡ тәмлекәс әҙер!
Информация
Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


c: text/html

text:
Гэри Купер
Гэри Купер (ингл. Gary Cooper, тулы исеме Frank James Cooper, 7 май, 1901 — 13 май 1961) — йөҙ фильмда уйнаған[1] , иң яҡшы ирҙәр роле өсөн ике «Оскар» (1942, 1953) һәм Америка киноһының үҫешенә дөйөм өлөш индергәне өсөн почетлы «Оскар» алған (1961) Америка актеры.
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Хәлле Монтана штатында ер хужаһының ғаиләһе ранчоһында тыуа һәм белемен шәхси Британия мәктәбендә ала. 1926 йылдан алып тауышһыҙ кинола төшә — күбеһенсә вестерндарҙа, сөнки ифрат оҫта һыбай йөрөй. Купер ҡатнашлығында беренсе тауышлы фильм Оуэн Уистерҙың ошо уҡ исемле романы буйынса ҡуйылған «Виргинлы» (1929) була. Был картинала Купер репликаларын һаран, өҙөк — өҙөк манерала әйтә һәм ошо һөйләү манераһы артабан да уның башҡаларҙан айырмалы һыҙаты булып ҡала.
1930 йылдар дауамында Купер вестерндарҙа һәм мажаралы таҫмаларҙа Кларк Гейбл менән Голливудтың беренсе йөрөмтәл ир исеме өсөн ярышып төшә (мәҫәлән, «Бенгал уланының эштәре һәм көндәре», 1935 йыл). Ингрид Бергман, Марлен Дитрих, Грейс Келли һәм Патриция Нил (Купер баҫымы арҡаһында уға буласаҡ баланан ҡотолорға тура килә) менән уның романтик бәйләнештәре тураһында имеш — мимештәр йөрөнө. 1942 йылда алды ул үҙенең беренсе «Оскар» ын — "Сержант Йорк фильмы өсөн — ала.
Икенсе Донъя һуғышы осоронда Купер йыш ҡына Көньяҡ тымыҡ океан фронтында концерттар бирә. Америка һалдаттары араһында ҙур уңыш менән «Янки ғорурлығы» (1942 год) картинаһы файҙалана. Был фильмда ул билдәле бейсболсыны уйнай. Шул уҡ ваҡытта тәнҡитселәр, Куперҙың бик күп киноға төшөүен һәм «ярты көскә» генә уйнауын һыҙыҡ өҫтөнә ала башлайҙар.
Һуғыштан һуң Купер уйнаған фильмдарҙың күпселеген вестерндар тәшкил итә. Маккартизм дәүерендә актерҙың ҡараштары ярайһы уҡ консерватив булып китә, ҡатынының йоғонтоһо арҡаһында ул католицизмға күсә. 1953 йылда ул «Теп — теүәл төш мәле» фильмындағы роле өсөн икенсе «Оскар»ға лайыҡ була.
Ғүмеренең аҙаҡҡы йылдарында Купер простата рагы менән яфалана, әммә диагнозын йәшерергә тырыша. Бик күп ваҡытын ул үҙенең дуҫы Эрнест Хэмингуэйҙың ранчоһында үткәрә. Вафатына бер нисә ай ҡалғанда уның дуҫы Джимми Стюарт Купер исеменән «Оскар» премияһын алған саҡта уның ҡаты ауырыуына ишара яһай. Актерҙың 60 йәшен билдәләгәндән һуң биш көн үтеүгә Купер вафат булып ҡала. «Мин беләм, нимә генә булһа ла — барыһы ла Аллаһы Тәғәлә ҡөҙрәтендә. Мин киләсәктән ҡурҡмайым» — тип ул үлеренә бер нисә көн ҡалғас әйтә[2].
Һайланған фильмографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҡыҙыҡлы факт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ирвинг Берлиндың Голливудтың рәсми булмаған гимны булып һаналған билдәле «Puttin' on the Ritz» йырында Гэри Купер телгә алына.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Bio at Imdb.com
- ↑ Джеймс Бэйкон Cancer Claims Life of Actor Gary Cooper (инг.). Lakeland Ledger (14 мая 1961). 13 июль 2013 тикшерелгән.
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Викимилектә Гэри Купер темаһы буйынса медиафайлдар бар.
- Гэри Купер (инг.) Internet Movie Database сайтында

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Бишбүләктә ҡалҡҡан йәйғор27-11-2015, 01:03 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт // Баҫып сығарырға
— Беҙҙә элек-электән урыҫтар, башҡорттар, татарҙар, сыуаштар дуҫ-татыу йәшәй, — тине район хакимиәте вазифаһын башҡарыусы Валерий Семенов. – Төрлө милләт араһынан сыҡҡан әҙиптәр үҙенекен генә түгел, тотош Рәсәй әҙәбиәтен байытты. Бөгөнгө сара китап өсөн милли сиктәрҙең булмауын йәнә бер иҫбатлай.
Эйе, бишбүләктәр сыуаш әҙәбиәте классигы Константин Иванов, татар шағиры Фәтих Кәрим, илсе Кәрим Хәкимов, арҙаҡлы башҡорт режиссеры Булат Имашев, драматург Ғабдулла Әхмәтшин кеүек шәхестәр менән хаҡлы рәүештә ғорурлана. Бөгөн дә тыуған ерен данларлыҡ ул-ҡыҙҙарҙың тыуып тороуы һөйөндөрә.
Урында йәшәп ижад иткәндәрҙең ҡулъяҙмаларын тикшереүгә айырыуса иғтибар бүленде. Уларҙың һәр кеме үҙ туған телендә сығыш яһаны. Ә инде шағирҙар Зөфәр Вәлит, Фәниә Ғәбиҙуллина, Леонид Соколов, М. Аҡмулла исемендәге музей мөдире Фәнис Янышев, Өфөнөң сыуаш йәкшәмбе мәктәбе директоры Иван Тарасов ҡәләм тирбәтеүселәргә фәһемле кәңәштәрен бирҙе.
Уҫаҡкисеү мәктәбендә яугир-шағир Зөфәр Мансуров иҫтәлегенә арналған кисәлә, Айыста Фәтих Кәрим ижадына бағышланған шиғри байрамда ҡатнашыу ҙа яҡты тәьҫораттар ҡалдырҙы.
Бишбүләктә ҡалҡҡан дуҫлыҡ йәйғоро милләттәр араһындағы берҙәмлекте нығытыр, ә тылсымлы әҙәбиәт иле уларҙың күңелен имләр.


text:
Күңелем йырлай...
14 апреля 2017 йыл | Хаттар
Шағирә Сайма Игелекова 1965 йылда ҡыш айының бөтә кеше мөғжизә көткән бер төнөндә донъяға килә. Тыуған ауылы Юлыҡ урта мәктәбен тамамлағас, 1983 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының филология факультетына уҡырға инә. Алтай крайында, Учалы яҡтарында, Сәйетбаба урта мәктәбендә балаларға белем бирә, әлеге ваҡытта Красноусол башҡорт гимназия-интернатында тәрбиәсе булып эшләй.
Рухи аҙыҡ алып ҡайттылар
14 апреля 2017 йыл | Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт
1 апрелдә Сәйетбаба ауыл мәҙәниәт йорто халыҡ менән шығырым тулы булды. Ауыл халҡының эркелешеп, зал тултырып теге йәки был сараға килеүе бик һирәк була.
Һынатманыҡ быйыл да
14 апреля 2017 йыл | Мәғариф
24-25 мартта Өфө ҡалаһында «Башҡортостан мәҙәниәте һәм тарихы» фәне буйынса республика олимпиадаһы үтте.
Өс яҡлы килешеү
14 апреля 2017 йыл | Урындағы үҙидара
Рәсәй Федерацияһы Хеҙмәт Кодексына һәм "Башҡортостан Республикаһының социаль партнерлыҡ органдары тураһында” БР Законына ярашлы, 2017-2019 йылдарға Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте, БР Эш биреүселәр берләшмәһе һәм БР
Профсоюздар федерацияһы араһында өс яҡлы Килешеүгә ярашлы, БР Ғафури районы муниципаль районы халҡының йәшәү кимәлен һәм сифатын күтәреү, социаль яҡлауҙы тәьмин итеү, район иҡтисадын үҫтереү маҡсатында өс яҡлы – профсоюз, эш биреүселәр һәм район хакимиәте араһында территориаль Килешеү төҙөлдө.
Килешеү 2017 йылдың 1 ғинуарынан 2019 йылдың 31 декабренә тиклем ғәмәлдә була. Был Килешеү Эш биреүселәр берләшмәһендә тороусы барлыҡ эш биреүселәргә лә ҡағыла.
Профсоюздар федерацияһы араһында өс яҡлы Килешеүгә ярашлы, БР Ғафури районы муниципаль районы халҡының йәшәү кимәлен һәм сифатын күтәреү, социаль яҡлауҙы тәьмин итеү, район иҡтисадын үҫтереү маҡсатында өс яҡлы – профсоюз, эш биреүселәр һәм район хакимиәте араһында территориаль Килешеү төҙөлдө.
Килешеү 2017 йылдың 1 ғинуарынан 2019 йылдың 31 декабренә тиклем ғәмәлдә була. Был Килешеү Эш биреүселәр берләшмәһендә тороусы барлыҡ эш биреүселәргә лә ҡағыла.
Килешеү тексы менән район хакимиәтенең рәсми сайтында танышырға мөмкин: gafury.bashkortostan.ru
Эске эштәр органдары ветерандары көнө менән!
14 апреля 2017 йыл | Хоҡуҡ
Хөрмәтле ветерандар!
Һеҙҙе эске эштәр органы һәм эске хеҙмәт ғәскәрҙәре ветерандары көнө айҡанлы ихлас күңелдән ҡотлайбыҙ.
Һеҙҙе эске эштәр органы һәм эске хеҙмәт ғәскәрҙәре ветерандары көнө айҡанлы ихлас күңелдән ҡотлайбыҙ.


text:
Өфөлә профессор Ураҡсин иҫтәлегенә ғилми конференция үтте
Өфөлә, Рәсәй фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында академик Зиннур Ураҡсин иҫтәлегенә ғилми конференция үтте. 5 ноябрҙә уға 75 йәш тулған булыр ине.
Форумда Башҡортостандың баш ҡалаһынан, Сибайҙан, Бөрөнән, Ырымбурҙан ғалим-филологтар ҡатнашты. Йәмғеһе ете доклад уҡылды, тип хәбәр итте конференцияны ойоштороусы, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре Рәйсә Һаҙыева. Улар академик Ураҡсиндың күп яҡлы эшмәкәрлегенә ҡағылды.
Мәҫәлән, Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистика факультеты деканы Марат Зәйнуллин менән Стәрлетамаҡтан филология фәндәре докторы Кәрим Ишбаев үҙҙәренең сығышын Ураҡсиндың тел ғилеме өлкәһендәге эшмәкәрлегенә арнаны.
Ғалим Әхмәт Сөләймәнов һәм БР Яҙыусылар союзы рәйесе Рауил Бикбаев академиктың әҙәби хеҙмәттәрен анализланы — Ураҡсин бер нисә роман һәм повесть авторы.
Ҡатнашыусылар Зиннур Ғәзиз улын ҙур ғалим, яҙыусы, һәләтле ойоштороусы һәм уҡытыусы, йәмәғәт эшмәкәре булараҡ иҫкә алды: тел ғилеме өлкәһендә генә туҡталып ҡалмай, Ураҡсин Президент советында, Бөтә донъя башҡорттар ҡоролтайы Башҡарма комитетында ла һөҙөмтәле эшләне.


text:
БР мосолмандар Диниә назараты мөфтиәт уҡытыусыларының белем кимәлен үҫтерә
Башҡортостан Республикаһы мосолмандар Диниә назараты мәсеттәрҙә ислам нигеҙҙәре һәм ғәрәп телен уҡытыу буйынса уҡытыусыларға аттестация үткәрә. Аттестация 2014 йылдың 5 февраленә планлаштырылған һәм Мәрйәм Солтанова исемендәге мәҙрәсә нигеҙендә үтәсәк. Имтиханға БР мосолмандар Диниә назараты имамдары менән тәҡдим ителгән шәхестәр инә ала.
Аттестация уҡытыусыларҙың профессиональ компетентлыҡтары Идаралыҡ талаптары кимәленә тап килеүен билдәләүгә, уртаҡ эштең координацияһын яҡшыртыуға, дини белем биреү процесын оптималләштереүгә йүнәлтелгән.
Сараны ойоштороуға һәм үткәреүгә яуаплы БР мосолмандар Диниә назараты рәйесенең белем биреү буйынса урынбаҫары Руслан Саяхов, хәҙер быға оҡшаш тикшереүҙәр йылына бер тапҡыр – февралдә үткәреләсәк, тип хәбәр итте.
Бөгөн БР мосолмандар Диниә назараты үҙ уҡытыусыларының һәм дини хеҙмәткәрҙәренең белем кимәленә айырыуса иғтибар бүлә. Аттестациянан тыш, республика мөфтиәте алыҫ урынлашҡан райондарҙың имамдары өсөн квалификацияны арттырыу буйынса күсмә курстар үткәрә.


text:
26-08-2015, 10:37 / Социаль ѳлкә
Проблема ҡасан яйланыр
Бер кемгә лә сер түгел, һуңғы йылдарҙа гәзит-журналдарға яҙылып та, уны ваҡытында алмауға зарланыусылар артҡандан-арта. Һәр тармаҡтың проблемалары булған кеүек, «Рәсәй почтаһы»ның да үҙ ѳлкәһендә хәл итәһе мәсьәләләре бик күп әле. Тармаҡтың матбуғат баҫмаларын таратыуға бүленгән 3 миллиард һумлыҡ Хѳкүмәт дотацияһынан ҡолаҡ ҡағыуы ла хәлде ҡатмарлаштыра тѳштѳ. Шул сәбәпле, «Рәсәй почтаһы» баҫмаларға яҙылыу хаҡын ҡырҡа арттырҙы. Һѳҙѳмтәлә, күп кенә тѳбәктәрҙә гәзит-журналадар үҙ уҡыусыһын, тиражын юғалтты, ә ҡайһы бер матбуғат саралары бөтөнләй нәшер ителеүҙән туҡтаны....


text:
Төбәк фермерҙарына дәүләт ярҙамы 2015 йылғы кимәлдә һаҡланасаҡ Фото: Олег Яровиков
Төбәк фермерҙарына дәүләт ярҙамы 2015 йылғы кимәлдә һаҡланасаҡ
Төбәк фермерҙарына дәүләт ярҙамы 2015 йылғы кимәлдә һаҡланасаҡ Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 25 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Быйыл «Яңы эш башлаусы фермер» һәм «Ғаилә малсылыҡ фермаларына ярҙам» маҡсатлы программаларында ҡатнашыусылар өсөн дәүләт ярҙамы 2015 йылғы кимәлдә һаҡланасаҡ. Ауыл хужалығы министры Николай Коваленко Башҡортостандың ауыл хужалығы тауарҙарын етештереүселәр союзы йыйылышында ошо хаҡта хәбәр итте.
Уның һүҙҙәренсә, былтыр 2018 йылға тиклем иҫәпләнгән ошо ике маҡсатлы программалар буйынса бүленгән гранттар күләме республикала 360 миллион һумдан ашҡан. 129 йәш фермер һәм 68 ғаилә малсылыҡ фермалары грант ярҙамы алған.
Йыйылышта билдәләнеүенсә, республиканың фермер хужалыҡтары бөтә тышҡы факторҙарға ҡарата һығылмалылыҡ күрһәткән. Һуңғы өс-дүрт йылда тап улар ҙур ыңғай динамика бирә. Өҫтәүенә һуңғы биш йылда фермер секторында етештереү үҫеше темпы тармаҡҡа ҡарағанда өс тапҡырға тиерлек юғары.
Уҙған йыл йомғаҡтары буйынса Башҡортостандың агросәнәғәт комплексында 152 миллиард һумдан ашыу тулайым продукция етештерелгән, был 2014 йылға ҡарағанда 18 процентҡа күберәк. Шуларҙың 10 процентҡа яҡыны, йәғни 14 миллиард һумдан ашыуы — фермерҙарҙың өлөшө.
— Яңы эш башлаусы фермерҙарҙың 70 проценттан ашыуы, грант алғас, шәхси ярҙамсы хужалыҡ нигеҙендә эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнә башлаған. Фермер хужалыҡтары эре инвесторҙар, система булдырыусы предприятиелар булмаған райондар өсөн айырыуса мөһим. Был үҙ эшен ойошторорға һәләтле ауыл халҡы өсөн яҡшы мөмкинлек. Өҫтәүенә беҙҙә «Ғаилә малсылыҡ фермалары» һәм «Яңы эш башлаусы фермер» кеүек программалар бар. Әлегә ошо программалар буйынса аҡса күскәнен көтәбеҙ. Быйыл 1 майға тиклем ҡатнашыусыларға грант аҡсаһын йүнәлтә башларбыҙ тип ышанабыҙ. Тимәк, улар аҡсаны яҙғы баҫыу эштәрен үткәреүгә, яңы техника һатып алыуға, яңы ауыл хужалығы миҙгелен башлауға тотона ала, — тине министр.
Әлеге ваҡытта Башҡортостан фермерҙары тулайым продукция күләме буйынса дөйөм Рәсәй рейтингында — 13-сө, Волга буйы федераль округында өсөнсө урын биләй.
Бөгөн республикала бөтәһе алты меңдән ашыу фермер хужалығы иҫәпләнә.


text:
Быйыл йәй Өфөлә 11 пляж эшләйәсәк
ӨФӨ, 2016 йыл, 18 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Баш ҡала һыу инеү миҙгеленә әҙерләнә. Өфө хакимиәте сайтында хәбәр ителеүенсә, быйыл йәй ҡала биләмәһендә 11 ял итеү урыны билдәләнгән.
Киров районында йәшәүселәр Ағиҙел йылғаһы буйында урынлашҡан «Бельский» һәм «Ҡояшлы» пляждарында ял итә ала. Октябрь районы халҡы өсөн Ҡариҙел буйында «Сипайлово Сочиһы» һәм «Ҡояш яры», Калинин районында «Шарлауыҡ» һәм «Ҡомло» пляждары, Йылы күл янында — «Ожмах яры» һәм «Гольфстрим», Дим районында «Матур» һәм «Карьер» ял итеү урындары асыла.
Өфө хакимиәте 25 майға тиклем халыҡ күпләп ял иткән урындарҙа талпанға ҡаршы эшкәртеү үткәрергә, тыйыусы билдәләр һәм яҙыуҙар ҡуйырға ҡушты. Ҡотҡарыусылар 31 авгусҡаса дежур итәсәк. Пляждар 1 июнгә әҙер булырға тейеш.


text:
Баш ҡалала яңы форматтағы беренсе газ менән заправкалау станцияһы асылдыФото: Андрей Старостин
Баш ҡалала яңы форматтағы беренсе газ менән заправкалау станцияһы асылды
Баш ҡалала яңы форматтағы беренсе газ менән заправкалау станцияһы асылдыФото: Андрей Старостин
ӨФӨ, 2015 йыл, 30 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.
Өфөлә транспортты тәбиғи газ менән заправкалау өсөн яңы форматтағы станция асылды. Ул Затон биҫтәһендәге Әхмәтов урамында урынлашҡан газ менән заправкалау станцияһын реконструкциялау һөҙөмтәһенә барлыҡҡа килде. Был — илдә «Газпром» компанияһының федераль газ менән заправкалау селтәренең бер өлөшө буласаҡ тәүге объект.
«Башҡортостанда автомобилдәрҙе тәбиғи газ менән заправкалау станцияһын төҙөү республика етәкселегенең газ-мотор яғыулығы баҙарын үҫтереүгә етди ҡарауы хаҡында һөйләй. Эш шунда: төбәк менән килешеүебеҙ бар. Быйыл, киләһе һәм 2023 йылдарҙа бында ниндәй эштәр башҡарыуыбыҙ тураһында беләбеҙ. Республикала шундай 41 станция асырға ниәтләйбеҙ», — тине «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең директорҙар советы рәйесе Виктор Зубков.
Яңыртыу барышында станцияла юғары ҡеүәтле компрессорҙар ҡуйылған. Бынан тыш, станцияның тышҡы йөҙө үҙгәртелгән. Ул «Газпром» ваҡлап һатыу селтәренең яңыртылған бренды аҫтында эшләй, экстерьер яңы стилдә төҙөлгән.


text:
РОДИНАЛА ҠОРБАН БАЙРАМЫ
27 октября 2014 йыл | Йәмғиәт
Ҡорбан салдырыусылар ҙа байтаҡ ҡына булды. Латиповтар, Фәйзуллиндар, Ҡотлогилдиндар, Шәйбәковтар, Бакировтар, Ғәбиҙуллиндар, Бәшировтар салған ҡорбан итенән аш һәм былау бешерелде. Башҡа аҙыҡ-түлек алырға ауылыбыҙ эшҡыуары А.Шапошников, И.Шәйбәков, Р.Бакиров, Краноусолдан Г.Ҡаҙаҡҡолова ярҙам итте. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың өйҙә бешереп килтергән ҡоймаҡ, бәлеш, бауырһаҡ, ҡош теле һәм башҡа ҡамыр ризыҡтарынан өҫтәл һығылып торҙо. Родина ауылының мосолман ҡатын-ҡыҙҙары ойошмаһы етәксеһе Ғәлиә Ғәли ҡыҙы Рахманғолова Ҡорбан байрамы менән ҡотлап мәжлесте асҡас, Өфөләге "Ихлас” мәсете мөғәллимәһе, Бөтә Рәсәй әхлаҡ мәктәбе ағзаһы Фатима абыстай Фәтҡуллина вәғәз һөйләне. Бер нисә йыл элек ул беҙҙең районда Ислам дине дәрестәре биргәйне. Уның күңелдәргә сәскән иман орлоҡтары Аллаһы Тәғәләнең ҡөҙрәте менән тамыр ебәрә башланы. Родинала ҡатнаш милләтле халыҡ йәшәгәнлектән, вәғәз һөйләү рус телендә барҙы. Мин дә Ҡорбан байрамының әһәмиәте тураһында әйтеп үтеп, рус телендә яҙған шиғырымды уҡыным.
Фатима ханым Ҡөрьән аяттары уҡығас, өлкән йәштәгеләрҙе ҡотланыҡ, Родина мәктәбе уҡытыусыларын да бүләкләп китеп, йәш быуынды тәрбиәләүҙә уңыштар теләнек. Красноусол башҡорт гимназияһында уҡыусы өс бала ятҡа Ҡөръән аяттарын һөйләне. Балаларға былау таратылды, улар тәмле емеш һыуҙары менән һыйландылар.
Ҡорбан байрамына килгән һәр кем күңелдәре сафланып, ауылыбыҙҙың йәнләнә башлауына шатланып, ойоштороусыларға рәхмәттәр әйтеп таралышты. Артабан да ауыл халҡын берләштергән ошондай күркәм саралар уҙып торор әле тип күңелдәрҙә өмөт уянды.
Фатима ханым Ҡөрьән аяттары уҡығас, өлкән йәштәгеләрҙе ҡотланыҡ, Родина мәктәбе уҡытыусыларын да бүләкләп китеп, йәш быуынды тәрбиәләүҙә уңыштар теләнек. Красноусол башҡорт гимназияһында уҡыусы өс бала ятҡа Ҡөръән аяттарын һөйләне. Балаларға былау таратылды, улар тәмле емеш һыуҙары менән һыйландылар.
Ҡорбан байрамына килгән һәр кем күңелдәре сафланып, ауылыбыҙҙың йәнләнә башлауына шатланып, ойоштороусыларға рәхмәттәр әйтеп таралышты. Артабан да ауыл халҡын берләштергән ошондай күркәм саралар уҙып торор әле тип күңелдәрҙә өмөт уянды.
Фәүзиә ҠОТЛОГИЛДИНА,
Родина ауылы старостаһы.
Родина ауылы старостаһы.


text:
Үҙ өлгөләрендә тәрбиәләнеләр
16 июня 2017 йыл | Уңғандарыбыҙ, Йәмғиәт
Йылдар үткән һайын күберәк уйландыра... Бығаса аңлашылып етмәгән төшөнсәләргә яуап табаһың, әхлаҡи-мораль ҡиммәттәрҙе башҡаса баһалайһың...
Әйтер һүҙем ғаилә һәм тәрбиә тураһында. Ғаиләлә һинең киләсәк тормошоңа нигеҙ һалына, һине шәхес булараҡ формалаштырыу ҙа ошонда ярала. Фекерләү үҙенсәлектәре, йәмғиәттә үҙ-үҙеңде тоторға өйрәтеү, әхлаҡи ҡиммәттәр үҙләштерелә. Тәрбиә өлкәһендә атай-әсәй өлгөһө лә ҙур әһәмиәткә эйә.
Әйтер һүҙем ғаилә һәм тәрбиә тураһында. Ғаиләлә һинең киләсәк тормошоңа нигеҙ һалына, һине шәхес булараҡ формалаштырыу ҙа ошонда ярала. Фекерләү үҙенсәлектәре, йәмғиәттә үҙ-үҙеңде тоторға өйрәтеү, әхлаҡи ҡиммәттәр үҙләштерелә. Тәрбиә өлкәһендә атай-әсәй өлгөһө лә ҙур әһәмиәткә эйә.
Алдынғылар бүләкләнде
14 июня 2017 йыл | Уңғандарыбыҙ
Ауыл хужалығы тармағында оҙаҡ йылдар намыҫлы эшләгәндәре өсөн Башҡортостан Республикаһы Ауыл хужалығы министрлығының Маҡтау грамотаһы менән бүләкләнделәр:
Рауил Ғәбделхаҡ улы Ғафаров – шәхси эшҡыуар;
Алексей Владимирович Михайлов – "Восход-СТ” йәмғиәте механизаторы;
Руслан Винер улы Рәжәпов – шәхси эшҡыуар;
Павел Константинович Садаев – шәхси эшҡыуар;
Фәнис Исхаҡ улы Фәхретдинов – "Агролэнд” йәмғиәте механизаторы;
Вәсилә Исхаҡ ҡыҙы Хажимөхәмәтова – "Урожай” йәмғиәте һауынсыһы.
Ғафури районы муниципаль ра-йон хакимиәте, ярыш һөҙөмтәләрен ҡарап, еңеүселәрҙе билдәләне.
Һоҡланмай мөмкин түгел
09 июня 2017 йыл | Уңғандарыбыҙ, Йәмғиәт
Бар ғүмерен һандар, иҫәп-хисап эше менән бәйләгән Асия Рәшит ҡыҙы Латипова Благовещен ра-йонының Трошкино ауылында тыуып үҫкән. Атаһы Рәшит Мөхәмәтрәхим улы менән әсәһе Гөлйыһан Хәбибрахман ҡыҙы 6 балаға
ғүмер биргәндәр. Асия менән Разия – игеҙәктәр, уртансы балалар булып тыуа.
ғүмер биргәндәр. Асия менән Разия – игеҙәктәр, уртансы балалар булып тыуа.
Хеҙмәтенә күрә – хөрмәте
09 июня 2017 йыл | Уңғандарыбыҙ
Муниципаль район хакимиәтенең Маҡтау грамоталары менән бүләкләнделәр:
Оҙаҡ йылдар намыҫлы эшләгәне һәм юғары һөнәри оҫталығы өсөн:
Асия Рәшит ҡыҙы ЛАТИПОВА –Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса территориаль органы Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы дәүләт статистикаһы бүлегенең (Красноусол ауылындағы белгестәрҙе лә индереп) баш белгес-эксперты.
Оҙаҡ йылдар намыҫлы эшләгәне һәм юғары һөнәри оҫталығы өсөн:
Асия Рәшит ҡыҙы ЛАТИПОВА –Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса территориаль органы Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы дәүләт статистикаһы бүлегенең (Красноусол ауылындағы белгестәрҙе лә индереп) баш белгес-эксперты.
Һауынсы, мөдир, быҙау ҡараусы
19 мая 2017 йыл | Уңғандарыбыҙ
Яңғыҙҡайын ауылында йәшәүсе Рима Ғафароваға (һүрәттә) заманында һөтсөлөк фермаһында һауынсы, мөдир, быҙау ҡараусы ла булып эшләргә тура килә. Быйыл 65 йәшен билдәләгән ҡатын хәҙер хаҡлы ялда.


text:
Нерв
Нерв (лат. nervus nervus) — нерв системаһының ҡушма өлөшө; нервылар епсәләре (башлыса, нейрондар аксонаһы һәм уларға таяныс булған нейроглия аша сағыла) сырмалсығы шәлкеменән тороусы яры менән ҡапланған структура; баш һәм арҡа мейеһе һәм ағзалар араһында сигнал тапшырыуҙы тәьмин итә. Организмдың барлыҡ нервылары йыйылмаһы периферия нерв системаһын барлыҡҡа килтерә . Күрше нервылар нерв сырмалсығын ойоштороуы мөмкин[1][2]. Эре нервылар нерв олоно тип атала. Артабан баш мейеһенән нервылар тармаҡлана, иң ахыры органдарҙа һәм туҡымаларҙа айырым епсәләргә тарҡала; ситке нөктәләрҙә урынлашҡандарын нерв остары тиҙәр. Бер үк төрлө нерв төрлө кешеләрҙә төрлө күләмдәге тейешле зоналарҙы нервылар менән тәьмин итә, иннервация зоналарын ҡаплаған өлкәләр ҙә шуға оҡшап айырымлана[3].
Йөкмәткеһе
Төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Периферия нервыһы бер нисә нерв епсәләре шәлкеменән тора. Нерв епсәһе нейрондың оҙон сығынтыһы — шванновский күҙәнәктәр менән ҡапланған нерв импульстарын тапшырыусы аксон. Мякотный епсәләр, мякотһыҙ епсәләрҙән айырмалы рәүештә, миелинлы яры менән уратылған[4].
Миелин яры составына миелин һәм нейроглияның шванновский күҙәнәктәре инә. Ярылар нерв импульстарын тапшырыу һәм уларҙың тиҙлеген арттырыу өсөн мөһим. Ҡан тамырҙары һәм лимфа юлдары ошо ярылар эсендә урынлашҡан. Миелин нервтарға аҡ төҫ бирә, миелинһыҙ нервтар һоро төҫтә була.
Нерв епсәләре ғәҙәттә 103—104 була, шулай ҙа ул төрлөсә булыуы мөмкин — кешенең күҙ нервыһында 1 млн артыҡ епсә, ҡайһы бер умыртҡаһыҙҙарҙа барлығы бер нисә епсә генә була. Һәр епсә буйынса нерв импульсы, башҡаларға ҡағылмай, айырымланып, тапшырыла. Нерв епсәләре сигналды тик бер йүнәлештә генә тапшыра ала, йә булмаһа, улар үҙәктән ситкә ынтылыусы, йәғни хәрәкәтле, йә мәғлүмәтте башҡарыусы органдарға тапшырыусы үҙәккә барған нерв, йәғни һиҙгер булырға, рецепторҙарҙан мәғлүмәт еткерергә тейеш. Епсәләр тоташтырғыс туҡыма ярыһы — периневрий — менән ҡапланған шәлкемгә берләшкән. Ярынан шәлкем эсенә йоҡа ғына ҡатламдар — эндоневрийҙар үтеп инә. Ҡан тамырҙары, лимфа юлдары һәм май ҡушылдыҡтары менән бергә, яры, эпиневрий менән ҡапланған бер нисә шәлкем нерв тип атала. Ғәҙәттә нерв үҙе аша үткән нерв һанына һәм ярылар ҡалынлығына бәйле, арҡыры киҫелештә 0,8 мм-ҙан 8 мм-ға тиклем диаметр тәшкил итә.
Нервылар классификацияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Импульс тапшырыу йүнәлеше буйынса нервылар түбәндәгеләргә бүленә:
- һиҙгер (афферентлы, үҙәккә барған нерв[1]) — һиҙгер нейрондар дендриттарынан тора, рецепторҙар импульсын үҙәк нерв системаһына тапшыра;
- хәрәкәт (эфферентлы, центробежный нерв[1]) — хәрәкәт нейрондары аксондарынан тора, үҙәк нерв системаһынан башҡарыусы органдарға (мускулдар һәм биҙҙәр) тапшыра;
- ҡатнаш — һиҙгер нейрондар дендриттарынан, хәрәкәт нейрондары аксондарынан, шулай уҡ вегетатив нерв епсәләренән тора, үткәреү импульсты ике йүнәлештә (рецепторҙан үҙәк нерв системаһына ЦНС һәм киреһенсә)[3].
Иннервациялаған органдар характеры буйынса нервылар соматик һәм вегетатив нервтарға бүленә. Вегетатив нервылар эске органдар, эске һәм тышҡы секреция биҙҙәре, ҡан тамырҙары һәм лимфа юлдары эшмәкәрлеген тәьмин итә[5] . Соматик нерв мускулдарҙы (умыртҡалыларҙа — һөлдә мускулдары), тирене, быуындарҙы иннервациялаусы тойоусанлыҡ һәм хәрәкәт нервыларынан тора.
Урынлашыу тәрәнлеге буйынса өҫтә ятҡан йәки тире һәм тәрән ятҡан йәки мускул нервыларын айыралар.
Умыртҡалыларҙа баш мейеһе менән тоташҡан баш мейеһе нервылары һәм арҡа мейеһе менән тоташҡан арҡа мейеһе нервылары бар.
Баш мейеһе нервылары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Баш мейеһе нервылары баш мейеһендә ярашлы йәҙрәләрҙән башлана, мейе нигеҙе ярыҡтарынан сыға, артабан — башлыса, башта һәм муйында тармаҡлана, ә гиҙеүсе нерв тағы ла күкрәк һәм ҡорһаҡ ҡыуышлығында тармаҡлана.
- Еҫ һиҙеү нервылары (лат. nervi olfactorii) — еҫ тойоу-һиҙеү өсөн яуап бирә.
- Күреү нервылары (лат. Nervus opticus) — һиҙгер селтәрле ҡатлау ҡабул иткән күреү ҡуҙғытыуҙарын баш мейеһенә тапшырыусы баш һөйәгенең ҡуш нервылары.
- Күҙ йөрөтөүсе нервылар (лат. nervus oculomotorius) — күҙ алмаһын хәрәкәтләндереү, ҡабаҡты күтәреү-төшөрөү, күҙ бәбәгенең яҡтылыҡҡа һиҙгерлеге өсөн яуап биреүсе баш һөйәгенең ҡуш нервылары.
- Блоклы нервтар лат. nervus trochlearis — күҙ алмаһын эске яҡҡа һәм түбәнгә йөрөтөүсе үрге ҡыя мускулды (лат. m.obliquus superior) иннервациялаусы баш һөйәгенең ҡуш нервылары.
- Өс сатлы нервы (баш мейеһе нервыларының 5-се пары) ҡатнаш була. Уның өс тармағы буйынса (ramus ophthalmicus — V1, ramus maxillaris — V2, ramus mandibularis — V3) Гасер төйөрө аша (ganglion trigeminale) биттең үрге, урта һәм аҫҡы өсөнсө өлөшөнән мәғлүмәт килә. Һәр тармаҡ үҙ өлөшөнән мускул, тире һәм ауыртыу рецепторҙары мәғлүмәтен тапшыра. Гасер төйөрөндә мәғлүмәт типтар буйынса бүленә, һәм шунан бөтә бит ите мәғлүмәте өс ҡатлы нервының күбеһенсә урта мейеләге (өлөшләтә күпергә инә) һиҙгер йәҙрәһенә тапшырыла; бөтөн биттең тире мәғлүмәте күперҙә урынлашҡан «төп йәҙрәгә» (nucleus pontinus nervi trigemini) бара; ә ауыртыуҙы тойоу — күперҙән оҙонса мейе аша арҡа мейеһенә (nucleus spinalis nervi trigemini-гә) бара. Күперҙә урынлашыусы һәм сәйнәү мускулдарын иннервациялаусы хәрәкәтләндереүсе йәҙрә лә (лат. nucleus motorius nervi trigemini) шулай уҡ өс ҡатлы нервҡа ҡарай.
- Ситкә ҡағыусы нерв (лат. nervus abducens) — латераль тура мускулды (лат. m. rectus lateralis) иннервациялаған баш мейеһе нервылары, һәм күҙ алмаһының тәндең урта һыҙығынан ян-яҡҡа хәрәкәт итеүенә яуаплы.
- Йөҙ нервыһы (лат. nervus facialis) мейенән варолиев күпере һәм оҙонса мейе араһынан сыға ла биттең мимик мускулдарын иннервациялай. Йөҙ нервыһы составында күҙ йәше биҙен, өҙәңге мускулын, телдең алғы өлөшөндәге тәм тойоусанлығын иннервациялаусы аралыҡ нерв та бар.
- Эске ҡолаҡтағы ҡусҡар һөйәк лабиринты нервыһы (лат. nervus vestibulocochlearis) — эске ҡолаҡтың вестибуляр бүлексәһенән сыҡҡан импульсты һәм ишетеү импульстарын тапшырыусы махсус тойоусанлыҡ нервылары.
- Тел-йотҡолоҡ нервылары (лат. nervus glossopharyngeus) түбәндәгеләрҙе:
- тамаҡты күтәреүсе беҙйотоу мускулының (лат. m. stylopharyngeus) хәрәкәтләнеүен иннервациялай.
- Ҡолаҡ яны биҙенең секретор функцияһын иннервациялай.
- йотҡолоҡтоң, баҙам биҙҙәренең, йомшаҡ аңҡауҙың, евстахий торбаһының, барабан ҡыуышлығының дөйөм тойоусанлығын
- телдең артҡы өс өлөшөнөң тәм тойоусанлығын тәьмин итә.
- Гиҙеүсе нерв (лат. n.vagus), ҡатнаш булараҡ:
- йомшаҡ аңҡау, йотҡолоҡтоң, шулай уҡ ҡыҙыл үңәстең арҡыры-буй мускулдарының хәрәктләнеүен иннервациялай
- үпкәне, ҡыҙыл үңәсте, ашҡаҙанды һәм эсәкте (ҡоршаулы эсәктең талаҡ бөгөлөнә саҡлы) шыма мускулдарын һәм йөрәк мускулдарын парасимпатик иннервациялай. Шулай уҡ ашҡаҙан биҙе һәм ашҡаҙан аҫты биҙенең секрецияһына тәьҫир итә
- йотҡолоҡтоң һәм тамаҡтың аҫҡы өлөшөндәге лайлалы тиреһен, ҡолаҡ артындағы тире участкаһын һәм тышҡы ишетеү каналының бер өлөшөн, ҡолаҡ ярыһының һәм артҡы баш һөлдәһе соҡороноң ҡаты мейе тышлығын тойоусан иннервациялай.
Гиҙеүсе нервтың nucleus dorsalis nervi vagi һырт яҡҡа ҡағылышлы йәҙрәһе оҙонса мейелә тел аҫты нервыһы йәҙрәһенән латералерәк урынлашыуын тәьмин итә.
- Өҫтәлмә нервылар (лат. nervus accessorius) содержат башты бороу, ҡулбаштарҙы күтәреү-төшөрөү һәм ҡалаҡ һөйәген умыртҡа бағанаһына яҡынайтыу мускулдарын иннервациялаусы хәрәкәтләндереүсе нервы епсәләре.
- Тел аҫты нервылары]] (лат. nervus hypoglossus) телдең хәрәкәтләнеүе өсөн яуаплы.
Арҡа нервылары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Арҡа (арҡа мейеһе елеге) нервылары арҡа мейеһенән башлана һәм тәндең башҡа өлөшө функциялары менән идара итә. Кешелә 31 пар арҡа мейеһе елек нервылары: 8 муйын, 12 күкрәк һәм 5 бил, 5 һигеҙгүҙ һәм 1 |ҡоймос бар. Муйын бүлегендә арҡа елеге нервылары тейешле умыртҡанан өҫтәрәк (йәғни баш һөйәге һәм беренсе муйын умыртҡаһы араһында башланыусы нерв, беренсе арҡа нервыһы тип атала). Күкрәк өлкәһенән ҡоймосҡа саҡлы нервылар тейешле умыртҡаларҙан аҫтараҡ башлана. Шуның өсөн етенсе өҫкө һәм беренсе аҫҡы умыртҡалар араһында башланған нервыны атау буйынса ҡатмарлыҡтар бар (һигеҙенсе арҡа нервыһы). Бил һәм һигеҙгүҙ һөйәге өлкәһендә нервыларҙың тамыр остары дюраль тоҡ сиктәрендә урынлашҡан.
Нерв епсәләренең ике төркөм шәлкеменән арҡа нервылары барлыҡҡа килгән. Эфферентлылары — арҡа мейеһендәге алғы мөгөҙ нерв күҙәнәктәренең сығынтылары уның хәрәкәтләндереүсе артҡы тамырсаларына берләшеүсе нервылар. Афферентлылары — арҡа мейеһе төйөрҙәре нерв күҙәнәктәре сығынтыларының уның тойоусан алғы тамырсаларына берләшеүсе нервылар. Алғы һәм артҡы тамырсалары ҡушылыуынан барлыҡҡа килгән арҡа нервыһы олоно, умыртҡалар араһындағы тишектән сыҡҡандан һуң, тармаҡлана. Алғы тармағы кәүҙәнең алғы бүлегенә һәм аяҡ-ҡулдарға, артҡы тармағы — соңҡаға, муйын һәм кәүҙәнең артҡы бүлегенә йүнәлтелә, симпатик (вегетатив нервы системаһына ҡараған) олондоң иң яҡын төйөрөнә тоташтырғыс. Яры тармағы умыртҡа бағанаһының һөйәк ярыһын (тығыҙ тоташтырғыс туҡыманан торған һөйәк ҡабығы) һәм арҡа мейеһенең ҡаты тышлығын иннервациялай.
Ҡайһы бер алғы тармаҡтар нерв үрелмәләре барлыҡҡа килтерә. Муйын үрелмәһе дүрт, һирәк осраҡта биш өҫкө арҡа нервыларынан, ҡулбаш үрелмәһе — аҫҡы муйын һәм ике өҫкө күкрәк нервыларынан барлыҡҡа килә. Ҡабырға-ара тип аталған башҡа күкрәк нервыларының алғы тармаҡтары үрелмә булдырмай. Бил үрелмәһе ун икенсе күкрәк һәм беренсе өс беренсе һәм өлөшләтә дүртенсе бил нервыларының алғы тармаҡтарынан, һигеҙгүҙ үрелмәһе — бишенсе, өлөшләтә дүртенсе бил нервыларынан һәм дүрт һигеҙгүҙ нервыларынан формалаша. Бил һәм һигеҙгүҙ үрелмәләре бергә бил-һигеҙгүҙ үрелмәһе тип атала.
- Муйын нерв үрелмәһе
Муйын бүлегендәге тәүге дүрт арҡа мейеһе елек нервылары тармаҡлана һәм муйын һәм соңҡаны[6]хеҙмәтләндереүсе төрлө нервылар барлыҡҡа килерлек булып яңынан берләшә.
Беренсе арҡа мейеһе нервыһы соңҡа аҫты нервыһы тип атала һәм баш һөйәге нигеҙендә мускулдарҙы хәрәкәтләндереүҙе иннервациялай. Икенсе һәм өсөнсө нервылар, сенсор һәм хәрәкәт контролен тәьмин итеп, күп һанлы муйын нервыларын формалаштыра. Бында баштың соңҡа өлөшөнөң тойоусанлығын тәьмин итеүсе ҙур соңҡа нервыһы, ҡолаҡ арты өлкәһенең һиҙгерлеген тәьмин итеүсе кесе соңҡа нервыһы, оло ишетеү нервыһы һәм кесе ишетеү нервыһы инә. Күкрәк-эс нервыһы икенсе, өсөнсө һәм бишенсе арҡа нервыларынан башлана. Ул, һулау мөмкинлеген биреп, диафрагманы иннервациялай. Әгәр арҡа мейеһе, өсөнсө елек нервыһынан өҫтәрәк, ҡырыла икән, үҙенән-үҙе хасил була торған һулыш алыу мөмкин булмай.
- Ҡулбаш нерв үрелмәһе
Ҡулбаш нерв үрелмәһе алғы дүрт аҫҡы муйын нервыларының алғы тармаҡтары, дүртенсе муйын һәм өҫкө күкрәк арҡа нервыларының алғы тармағы өлөшөнән барлыҡҡа килгән. Алғы тармаҡтар нервы олоно барлыҡҡа килтергән өс төп нервы олонон — өҫкө, урта һәм аҫҡы олондарын барлыҡҡа килтерә. Артабан улар тармаҡлана һәм ҡултыҡ аҫтындағы соҡорҙа ҡултыҡ аҫты артерияһына тейеп тороусы латераль, медиаль һәм артҡы шәлкемдәр барлыҡҡа килтерә. Ҡулбаш үрелмәһенең өҫкө ҡалаҡ һөйәге һәм аҫҡы ҡалаҡ һөйәге өлөшө айырыла. Ҡулбаш үрелмәһенән сыҡҡан нерв олононоң ҡыҫҡа тармағы башлыса һөйәктәрҙе һәм ҡулбаш өлөшөнөң йомшаҡ туҡымаларын, оҙон нервылар — ҡулдың ирекле буш өлөшөн иннервациялай[7].
Ҡыҫҡа тармаҡҡа ҡараусы нервылар:
- |һырт яҡҡа ҡағылышлы ҡалаҡ һөйәге нервы — ҡалаҡ һөйәген күтәреүсе, ҙур һәм бәләкәй ромбҡа оҡшаған мускулдарҙы иннервациялай;
- оҙон күкрәк нервы — алғы тешле мускулды иннервациялай;
- умрау аҫты нервы — ҡалаҡ һөйәге аҫты мускулын иннервациялай;
- ҡалаҡ һөйәге өҫтө нервы — ҡалаҡ һөйәге өҫтө һәм ҡыуыш, ҡулбаш быуыны капсулаһын иннервациялай;
- ҡалаҡ һөйәге аҫты нервы — ҡалаҡ һөйәге аҫты һәм ҙур түңәрәк мускулдарын иннервациялай;
- мускул аҫты нервы — дельтаға оҡшаған һәм бәләкәй түңәрәк мускулдарҙы, ҡулбаш быуыны капсулаһын, шулай уҡ ҡулбаш эргә йөҙлөгөнөң өҫкө бүлектәре тиреһен иннервациялай.
Ҡулбаш үрелмәһенең оҙон тармаҡтары ҡулбаш үрелмәһе умрау өлөшөнөң латераль, медиаль һәм артҡы шәлкеменә сыға. Уларға түбәндәгеләр ҡарай:
- Мускул-тире нервы латераль шәлкемдән сыға, ҡулбаш-суҡышҡа оҡшаған плечеклювовидный, ике башлы һәм ҡулбаш мускулдары аша үтеп, терһәк быуынынан һуң, беләк тиреһен иннервациялай.
- Урталағы нерв, баш бармаҡты, ҡул суғына баш бармаҡты яҡынайтыусы мускулдан башҡа, беләҙек быуындарын, тәүге дүрт бармаҡты һәм селәүсен һымаҡ мускулдарҙың бер өлөшөн, ҡулдың һырт һәм ус йөҙө тиреһен иннервациялай.
- Терһәк нервы ҡул суғының терһәк бөгәрен һәм бармаҡтарҙың ныҡлап бөгәр өлөшөн, баш бармаҡты йөрөтөүсе, бөтә һөйәк-ара, ике селәүсен һымаҡ мускулды, сәтәкәй бармаҡ мускулдарын, ус йөҙө тиреһен һәм өлөшләтә бармаҡтарын иннервациялай.
- Беләктең медиаль тире нервыһы беләк тиреһен иннервациялай.
- Беләк һөйәге нервыһы беләктең артҡы йөҙө бөтөн бөгөү мускулдарын, ҡайһы бер бармаҡтарҙың тиреһен иннервациялай.
Патологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нерв патологияһында травматик зарарланыу, шешеү (неврит) һәм шеште, айыралар. Әгәр елһенеү бер үк ваҡытта күп нервыларҙа күҙәтелһә, ул полиневрит була.
Шеш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нервта шештең тәүге билдәһе — был нерв буйлап көслө ауыртыуҙар башланыу. Ихтимал булған патологияның артабанғы үҫешендә анестезия, парездар йәки зарарланған нерв зонаһында мускулдарҙың дегенератив атрофияһы фалижы булыуы мөмкин, клиник картина нервыны киҫкәндәге һымаҡ була. Шештең 3 төп категорияһын айыралар.
- Тирә-яҡ туҡымаларҙан нервҡа күскән. Уларҙың гистологик килеп сығышы төрлө булыуы мөмкин — саркоматозлы, карциноматозлы. Нервыларға башҡа органдарҙан метастаза күсеүе ғәмәлдә осрамай.
- Фәҡәт нервы туҡымаһына ғына хас шештәр — невринома йәки неврома, невроглиома, невромиксом.
- Тире нервылары шеше — нервы епсәһе еңсәһенән килгән неврофибромалар, һәм уларҙың күпселеге бөтәһе бергә неврофиброматоз (Реклингаузен ауырыуы) ауырыуын тыуҙыра.
Нервының травматик зарарланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нервыларҙың зарарланыуы — ул, импульстарҙы үткәреү һәләте боҙолоу сәбәпле, тойоусанлыҡтың, хәрәкәт һәм вегетатив функцияларҙың тулыһынса йәки өлөшләтә юғалыуы. Нервыларҙың асыҡ һәм ябыҡ зарарланыуын айыралар. Атылған яра асыҡ зарарланыуҙың айырым төркөмө итеп ҡарала. Нервы олононоң анатомик өҙөклөгө йә эске йәрәхәтләнеүе күҙәтелергә мөмкин. Түбәндәге зарарланыуҙарҙы айыралар:
- Нервылар ҡыҫылыуы — нерв олононоң тире аша ҡыҫылыуы. Ят есем, шул иҫәптән, мәҫәлән, бинт менән, һынған саҡта күскән һөйәк йәки уның һөйәле менән, фиброз йәбешеү йә шеш менән ҡыҫыу уның сәбәбе булырға мөмкин
- Нерв епсәләре өҙөлмәгән булһа ла, шулай ҙа уларҙа үҙгәрештәр бара; уларҙың етдилеге насар тәьҫирҙең көсө һәм оҙайлығы менән бәйле — бик ҙур булмаған елһенеүҙән ҡыҫылыу баҫымы өлкәһендәге нерв туҡымаларының кире ҡайтарғыһыҙ емерелеүенә килтерә.
- Нервыларҙың контузияһы — был осраҡта шешенеү, нервтың үҙенең эсендә тарҡалыусы һәм нерв епсәләрен ҡыҫыусы икенсел фиброз үҫентеләре менән геморрагик инфильтраттар күҙәтелә.
- Нерв тартылыуы — ғәҙәттә, аяҡ-ҡулдарҙың тайыуы менән бәйле.
- Нерв ҡаймығыуы — бик һирәк була.
- Нервтың бөтөнлөгөн боҙоу — нерв киҫелгәндә йә өҙөлгәндә ул иннервациялаған бөтөн мускулдарҙы шунда уҡ тулыһынса фалиж һуға, артабан һүлпән фалиж күҙәтелә: паралич һуҡҡан мускулдар элекке сифатын юғалта, яйлап ҡорой, уларҙың тонусы кәмей. Был нерв иннервациялаған зонала тойоусанлыҡ тулыһынса юҡҡа сыға. Ваҡыт үтеү менән был зона эшмәкәрлеге сикләнә.
Әгәр ҙә нервы олононоң бөтөн епсәләре зарарланмаған булһа, һәм зыян нерв епсәләренең өҙлөкһөҙлөгөн боҙмаған, тик бер аҙ йәрәхәтләгән булһа, хәрәкәтләндереү һәм тойоусанлыҡ функцияларының төрлө дәрәжәлә боҙолоуы, тулы булмаған фалиж йәки анестезия күҙәтелә.
Нерв ауырыуҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Нерв ауырыуҙарына неврит, плексит, радикулит, солярит һәм ҡайһы бер башҡа ауырыуҙар ҡарай.
Неврит[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Неврит — периферия нервыһы олононоң шешеүе. Неврит тыуҙырған сәбәптәр төрлө булыуы мөмкин: мәҫәлән, инфекция (дифтерия, бруцеллёз, туляремия, малярия, тиф, герпес, ҡыҙылса, киҙеү), тышҡы ағыуланыу (алкоголь, мышаяҡ, терегөмөш, ҡурғаш) йәки эске сир (шәкәр диабеты, тиреотоксикоз), өшөү, гиповитаминоз, ҡан тамырҙары һәм башҡа боҙолоуҙар, имгәнеүҙәр, ҡайһы бер сирҙәр тәьҫирендә нерв ҡыҫылыуы. Үҫеш темптары буйынса невриттар киҫкен, ярым киҫкен һәм хроник була. уберкулез, шәкәр диабеты һ. б. сирҙәр осрағында күҙәтелгән паренхиматоз неврит нерв епсәләренең һәм миелин тышлығының тарҡалыуына килтерә. Лепра, амилоидоз һ.б. өсөн хас интерстициаль неврит нервының тоташтырғыс туҡымаһының — нервылар олоно юлдарының һәм ярыһының сирле үҙгәрешенә килтерә. Инфекциялы невриттарҙа йыш ҡына интерстициаль невриттың да, паренхиматоз невриттың да билдәләре була. Нерв ауырыуының клиник картинаһы уның үтәгән функцияһы менән бәйле. Нервыларҙың күпселегенең хәрәкәтләндергес, тойоусанлыҡ һәм вегетатив епсәләре бар, һәм улар парезға, мускулдар атрофияһына, тойоусанлыҡ боҙолоуына, шулай уҡ ҡан тамырҙары һәм аш һеңдереү системаларының боҙолоуына килтерә. Невриттың тәүге билдәләре булып ауыртыу һәм ойоу хисе тора. Хәрәкәт етешһеҙлектәренә парез һәм айырым мускулдар йәки мускулдар төркөмө фалижы, рефлекстар боҙолоуы һәм юғалыуы ҡарай. Вегетатив ҡаҡшауҙарға цианоз, сикләнгән шешеү, тирләү, сәс ҡойолоуы, пигментация үҙгәреүе ҡарай[8].
Радикулит[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Радикулит — ауыртыныуҙар һәм тойоусанлыҡ боҙолоуы, ҡайһы берҙә периферия парездары ҡушылған арҡа мейеһе нервыларының тамырсалары ауырыуы. Радикулиттың төп сәбәбе булып умыртҡа остеохондрозы тора, шул уҡ ваҡытта умыртҡа һөйәктәре араһындағы дискылар күсеүе уларҙың дистрофияһына килтерә. Һирәгерәк осраҡтарға умыртҡа бағанаһының тыумыштан килгән етешһеҙлектәре, эске ағзалар ауырыуы, умыртҡа һәм быуындарҙың шеш-дистрофик зарарланыуы, периферия нервы системаһының, һөйәк-тоташтырыусы аппаратының шешеүе, гинекология ауырыуҙары, умыртҡа һөйәге имгәнеүе, йоғошло сирҙәр ҡарай. Урынлашыуынан сығып шартлы рәүештә бил-һигеҙгүҙ, муйын-күкрәк һәм муйын радикулитын айыралар[9].
Плексит[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Плексит — нервы үрелмәһе ауырыуы. Урынлашыуынан сығып муйын, ҡулбаш, бил-һигеҙгүҙ үрелмәләре плекситын айыралар. Вегетатив сырмалсыҡ— Солярит тип йөрөтөлгән күкрәк ауыҙы зарарланыуы плекситҡа ҡарай. Йыш ҡына үрелмәнең айырым олондары, шәлкемдәре һәм тармаҡтары ауырта. Ике яҡлы плексит бер яҡлыһына ҡарағанда һирәк осрай. Сирҙең башланғыс стадияһы булып -үҙенән-үҙе килеп сыҡҡан ауыртыныуҙар менән оҙатылған һәм хәрәкәт иткән ваҡытта нерв сырмалсығына, шәлкемдәренә һәм уларҙан таралған нервыларға баҫым көсәйеүе менән ҡылыҡһырланған невралгия ауырыуы тора. Фалиж стадияһында үрелмәнең боҙолған өлөшөн иннервациялаусы тойоусанлыҡ һәм вегетатив-трофик боҙолоуҙары менән һүлпән фалиж, парездар үҫешә[10].
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Периферическая нервная система
- Блуждающий нерв
- Нади
- Периневрий
- Эпиневрий
- Эндоневрий
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Нервы. Биологический энциклопедический словарь. / Гл. редактор М. С. Гиляров — М.: Советская энциклопедия, 1986.
- ↑ Нервы — статья из Большой медицинской энциклопедии
- ↑ 3,0 3,1 Нервы. Краткая медицинская энциклопедия / Гл. редактор Б. В. Петровский — М.: Советская энциклопедия, 1989.
- ↑ Нервное волокно. Биологический энциклопедический словарь. / Гл. редактор М. С. Гиляров — М.: Советская энциклопедия, 1986.
- ↑ Вегетативная нервная система //Краткая медицинская энциклопедия / Главный редактор академик Б. В. Петровский — 2-е издание. — М.: Советская энциклопедия, 1989.
- ↑ Шейное сплетение — статья из Большой медицинской энциклопедии
- ↑ Федюкович Н. И. СПИННОМОЗГОВЫЕ НЕРВЫ // Анатомия и физиология человека — 2-е. — Р. н/Д.: Феникс, 2003. — 416 б. — ISBN 5-222-03190-X.
- ↑ Неврит. Краткая медицинская энциклопедия / Гл. редактор Б. В. Петровский — М.: Советская энциклопедия, 1989.
- ↑ Радикулит. Краткая медицинская энциклопедия / Гл. редактор Б. В. Петровский — М.: Советская энциклопедия, 1989.
- ↑ Плексит. Краткая медицинская энциклопедия / Гл. редактор Б. В. Петровский — М.: Советская энциклопедия, 1989.


text:
Викимилек
Викиһаҡлағыс, викимилек (ингл. Wikimedia Commons) — рәсем, тауыш яҙмаларын, видеояҙмаларҙы һәм башҡа медиафайлдарҙы уртаҡ үҙәктә виртуаль һаҡлау урыны. Викимедиа фондын ирекле таратырға, үҙгәртергә һәм ҡулланырға (шул иҫәптән, коммерция маҡсатында) була. 2013 йылдың февраленә торошло, 16 миллион медафайл иҫәпләнә[1] һәм уның иҫәбе арта бара.
Медиафайлдарҙы Википедияның башҡа бүлектәрендә һәм проекттарында ҡулланыу мөмкинлеге булһын өсөн, Википедия фондында һәм Википедия ҡатнашыусыларына бөтә ирекле файлдарҙы Викимилеккә тейәргә тәҡдим ителә.
Иҫкәртмә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Викиһаҡлағыс (баш.)
- Викисклад (рус.)
- Commons (инг.)
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Викимилек Статистикаһы


text:
Газета "Йәшлек" » Материалы за Апрель 2018 года
Ҡан тамырҙары өсөн “алтын һөт”
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 30-04-2018, 07:00
Һаҡланғанды Хоҙай һаҡлар
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 30-04-2018, 07:00
Йортоғоҙҙа янғын сығыу хәүефе бармы? Әйҙәгеҙ, бергәләп тикшереп ҡарайыҡ. Бының өсөн йорт электр селтәрен һәм ҡорамалдарҙы тикшереп сығырға ваҡыт табығыҙ.
Бигерәк тә электр панеле (щит), яланғасланған йәки файҙаланыу ваҡыты сыҡҡан сымдар, насар нығытылған розеткалар һәм иҫкергән ҡорамалдар, электр приборҙары арҡаһында йыш янғын сыға.
Һеҙ йәшәгән торлаҡ иҫке булһа, мотлаҡ белгес саҡыртып тикшертегеҙ. Соланда, келәттә ятҡан иҫке-моҫҡоно ташлағыҙ, донъяғыҙҙы йыйыштырып ҡуйығыҙ. Әгәр ҙә кеше йортон ҡуртымға алып йәшәйһегеҙ икән, быны хужа менән килешеп эшләгеҙ....
Печеньенан пирожный
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 29-04-2018, 07:30
400 грамм ҡоро печенье, 150 грамм иретелгән аҡ май, бер банка ҡуйыртылған һөт, 2 – 3 ҡалаҡ какао кәрәк.
Печеньены ит үткәргестән сығарырға. Уға иретелгән аҡ май, какао, ҡуйыртылған һөт ҡушып, барыһын бергә бутарға һәм колбаса формаһында эшләп, полиэтилен тоҡсайға һалып, һыуытҡысҡа ҡуйырға. Иртәнгә тәмле, татлы «колбаса» әҙер ҙә була....
Көнбағышлы пакет
Әҙәбиәт / Юмор // 29-04-2018, 07:00
Бер көн бажам менән тағы мунсаға киттек. Ҡатын таҙа кейем, таҫтамал һалынған пакетты миңә һондо ла: “Бына һиңә көнбағышлы пакет, кешенеке менән бутама”, – тине.
Башымды, елкәмде сабып, мунсаның бөтә рәхәтлеген татып бөткәс, ғәҙәтемсә, бажанан алдараҡ кейенергә сыҡтым. Ҡатын ни эшләптер салбарҙың мулырағын һалған. Күлдәкте тиҙ генә яурынға һалдым да аласыҡҡа инеп, ундағы урындыҡҡа ауҙым.
Бер аҙҙан “аһ-уһ” килеп бажа сыҡты. Кейгән трикоһының балағы тубығында тора, хәс тә шорты кеүек. Күлдәге бөтөнләй эленмәгән, арҡаһын яҙа-йоҙа ғына ҡаплай. Сабыныуҙан ҡыҙарған ҡорһағы ялтырап күренә, үҙе ялан аяҡ. “Балдыҙ ни эшләп мап-матур здарауай иренә ҡыҫҡа-мыҫҡа трико кейҙерҙе икән”, – тип уйлап ятам....
Һаҡ булығыҙ! Быйыл талпан күп
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 29-04-2018, 06:30
“Көн ҡапыл йылытҡанғамы, талпандар быйыл бигерәк күп. Урманға барырға ла түгел, баҡсала ла туп-тулы, ағастар янынан үткәндә ике-өс талпан өйгә эйәреп тә инә”, – тип зарлана ауыл халҡы. Тимәк, кемдәр алдағы ялда һәм май байрамдарында баҡсаға йыйына, тәбиғәт ҡосағына шешлеккә сығырға уйлай, һаҡ булырға кәрәк. Әйткәндәй, был бөжәктең эткә һәм бесәйгә эйәреп тә өйгә инеүе мөмкин.
Йыл һайын талпан ҡаҙалыуҙан йөҙәрләгән кеше зыян күрә. Был паразит-бөжәктәрҙән сәләмәтлек өсөн ҡурҡыныс булған төрлө сир эләктерергә мөмкин. Уларҙың барыһы ла ауырыу тарата, тип уйларға ярамай, вирус бөжәктәрҙең 2 – 3 процентында ғына йәшәй. Ҡарап тороуға инфекцион ауырыу таратыусы талпанды башҡаларынан айырып булмай. Быны санитар-эпидемиология станцияһында ғына тикшереп белеп була. Шуға күрә лә ҡаҙалған талпанды тартып сығарғас, медицина лабораторияһына тапшырырға ҡушалар. ...
Сирень сәскә атҡанда
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 28-04-2018, 10:06
Сирень сәскәһенә һәм уның хуш еҫенә һоҡланмаған кеше һирәктер. Матурлыҡтан тыш, ул башҡа бик мөһим сифаттарға ла эйә. Был – уның шифалы үҙенсәлектәре. Сирень сәскәһе эфир майҙарына, фарнезол, фенолгликозид сирингин кеүек матдәләргә, ә япрағы һәм бөрөләре флавоноидтарға, аскорбин кислотаһына, сайырға, фитонцидтарға һәм дубиль матдәләргә бай. Халыҡ медицинаһы ҡыуаҡтың сәскәһенән, бөрөһөнән һәм япраҡтарынан шифалы төнәтмәләр әҙерләргә кәңәш итә....
“Тайы ат булғансы, эйәһе эт булған...”
Әҙәбиәт / Проза // 28-04-2018, 07:30
Баймаҡ районының Икенсе Этҡол ауылы аҡһаҡалы Рәфҡәт Ғатаулла улы Ишбулатовты һәр ваҡыт ғәҙеллек һағында тороусы, тураһын әйтеп һөйләүсе кеше итеп беләләр. Баймаҡ ауыл хужалығы техникумында зоотехник һөнәрен алғандан һуң ул бер аҙ Бөрйән районында эшләй. Артабан тыуған яғында, “Һәүәнәк” совхозының Таһир бүлексәһендә зоотехник, “Салауат”, “Урал” колхоздарында баш зоотехник булып эшләй.
Бөгөн ул хаҡлы ялда. Әммә шулай булыуға ҡарамаҫтан, һаман да “эйәренән төшмәгән”, йәғни актив тормош позицияһы менән йәшәй. Оло тормош тәжрибәһе туплаған Рәфҡәт Ғатаулла улы утын да, һыуын да кискән. Уның тормоштағы һәр күренешкә ҡарата бер кемдекенә лә оҡшамаған үҙ ҡарашы, үҙ фекерҙәре бар, осрашып берәр тема хаҡында һөйләшә-әңгәмәләшә башлаһаң, үтә лә күп мәғлүмәткә, тос фекергә эйә булыуына таң ҡалаһың.
“Йәшлек” гәзитен сыға башлағандан бирле алдырып уҡып бара ул, был баҫманың тоғро дуҫы. Шуны иҫтә тотоп, гәзит биттәрендә аҡһаҡалдың һабаҡтарын бирергә булдыҡ. Ағайыбыҙ ат ярата, шуға күрә һүҙҙе аттарҙан башлайбыҙ....
Бил бирмәҫ батыр
Новости / Спорт // 27-04-2018, 08:00
Салауат районының Тирмән ауылы егете Вилдан Хажиморатов милли көрәш буйынса Рәсәй чемпионы исеменә лайыҡ булды. Күптән түгел Ҡазанда үткән ил беренселегендә ул үҙ ауырлыҡ категорияһында шундай юғары спорт ҡаҙанышына иреште.
Вилдан Өфө яғыулыҡ-энергетика колледжының икенсе курсында белем ала – буласаҡ газсы. Милли көрәш менән мәктәп йәшенән шөғөлләнә. Баш ҡалаға, Рәми Ғарипов исемендәге 1-се республика башҡорт гимназия-интернатына килгәс, уҡытыусы-тренеры Йәлил Йосопов етәкселегендә был спорт төрөн ныҡлап үҙләштерә, ярыштарға йөрөй. Ул йыл һайын Башҡортостан беренселегендә ҡатнашып, дүрт тапҡыр республика чемпионы була. Ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Гәрәев иҫтәлегенә былтыр Илеш районында үткән республика турнирында ла еңде. Пермдә уҙған “Урал Кубогы” Бөтә Рәсәй ярышында икенсе урын алһа, ил беренселегендә лә һәр йыл һайын уңышлы сығыш яһай.
Вилдан Хажиморатов кеүек Башҡортостан данын яҡлаған, бил бирмәҫ батырҙар – бөтәбеҙ өсөн дә ҙур ғорурлыҡ.
Айҙар НОҒАМАНОВ.
Салауат районы.
...
Сабыр итеүселәргә лә сауап яҙылыр
Новости / Иман // 27-04-2018, 07:30
Түҙемлекте, ауырлыҡ килгәндә сыҙамлыҡ күрһәтеүҙе, үҙеңә хужа булыуҙы, йәмһеҙ һәм яҙыҡ ғәмәлдәрҙән тыйыла белеүҙе сабырлыҡ, тиҙәр.
Был донъя торғаны – имтихан. Кеше донъяла төрлө хәлдәргә тарый. Ҡайһы бер хәлдәр кешеләрҙе шатландыра, ҡайһылары ҡайғыға һала. Шатлыҡ ваҡытында – шөкөр итә, ҡайғылы ваҡытта сабыр итә белеү мосолманға фарыз ҡылынған.
Аллаһы Тәғәлә шулай бойора: «Бары тик сабыр итеүселәргә генә хисапһыҙ мөҡәфәттәр, сауаптар буласаҡ» («Зөмәр» сүрәһе, 10-сы аят).
Бер хәҙисендә бәйғәмбәребеҙ: «Мосолманға шатлыҡлы мәлендә лә шөкөр итеү бер хәйер сауап», – тигән....
В Китае обсуждались практические аспекты реализации совместных проектов в Башкортостане
Новости / Сәйәсәт // 26-04-2018, 16:26
Завершился визит официальной делегации Башкортостана в Китайскую Народную Республику во главе с Премьер-министром Правительства Республики Башкортостан Рустэмом Мардановым.
Сегодня, 26 апреля, прошла встреча с губернатором народного правительства провинции Сычуань господином Инем Ли. Стороны обсудили широкий круг вопросов, связанных с реализацией межправительственного соглашения между Республикой Башкортостан и провинцией Сычуань. Намечены новые направления сотрудничества, планируется расширить студенческие и культурные обмены. По итогам договорённостей начата проработка вопроса открытия представительства Республики Башкортостан в провинции Сычуань в деловом центре «Китай – Европа» города Чэнду. Отдельно отмечена всемерная поддержка со стороны китайских властей совместных проектов, реализуемых в Башкортостане....
Сегодня, 26 апреля, прошла встреча с губернатором народного правительства провинции Сычуань господином Инем Ли. Стороны обсудили широкий круг вопросов, связанных с реализацией межправительственного соглашения между Республикой Башкортостан и провинцией Сычуань. Намечены новые направления сотрудничества, планируется расширить студенческие и культурные обмены. По итогам договорённостей начата проработка вопроса открытия представительства Республики Башкортостан в провинции Сычуань в деловом центре «Китай – Европа» города Чэнду. Отдельно отмечена всемерная поддержка со стороны китайских властей совместных проектов, реализуемых в Башкортостане....


text:
Баш ҡала ирекмәндәре Туапсеға «Изге Ихтыяр флагы аҫтында» Бөтә Рәсәй йәштәр форумына юлланды
ӨФӨ, 2015 йыл, 14 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Өфө ирекмәндәре Туапсеға «Изге Ихтыяр флагы аҫтында» Бөтә Рәсәй йәштәр форумына юлланды. Улар араһында Өфө ҡалаһы үҫеше йәмәғәт фонды һәм баш ҡалалағы үҫмерҙәр клубтары ирекмәндәре бар. 14 сентябрҙән 4 октябргә тиклем «Орленок» балалар үҙәгендә үтәсәк күләмле сарала 10 төбәктән ирекмәнлек хәрәкәте вәкилдәре ҡатнашасаҡ. Форумды ойоштороусы — ауыр тормош хәлендә ҡалған балаларға ярҙам итеү фонды булышлығында «Изгелек флагы аҫтында!» хәйриә фонды.
Ҡала үҫеше йәмәғәт фондында һөйләүҙәренсә, төбәктәрҙән өлкән класс уҡыусылары, республиканың йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнашҡан волонтерҙар делегат булып бара. Улар «Изге Өфө» ҡала шәфҡәтлелек фестивале, «Кино ҡарау» II халыҡ киноһы асыҡ фестивале, «Баш ҡаланы республика балаларына бүләк итәйек» балалар хәйриә проекты, «Ҡыш бабайға хат» проекты кеүек ҡала, республика һәм бөтә Рәсәй проекттарына волонтер булараҡ йәлеп ителгән.
Йәштәр форумында ҡатнашыусыларҙы бай программа: походтар, оҫталыҡ кластары, өйрәтеүсе семинарҙар, тренингтар, төрлө конкурстар һәм спорт саралары көтә. Бынан тыш, иң яҡшы ирекмәндәр проектына конкурс уҙғарыу күҙаллана.
«Изге Ихтыяр флагы аҫтында» форумының төп маҡсаты — Рәсәй төбәктәрендә социаль волонтерлыҡты үҫтереү, ирекмәнлек һәм хәйриәлек эшмәкәрлеген әүҙемләштереү өсөн йәштәрҙе туплау.


text:
Михаил Бабич: «Һәр бала ғаиләле булһын өсөн барыһын да эшләргә тейешбеҙ»Фото: Олег Яровиков
Михаил Бабич: «Һәр бала ғаиләле булһын өсөн барыһын да эшләргә тейешбеҙ»
Михаил Бабич: «Һәр бала ғаиләле булһын өсөн барыһын да эшләргә тейешбеҙ»Фото: Олег Яровиков
Бөгөнгө көндә Волга буйы федераль округында ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған 129 мең бала иҫәпләнә. 21 февралдә БР Хөкүмәтендә үткән кәңәшмәлә Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич билдәләүенсә, «был ғәйәт ҙур һан».
— Тарихсылар төрлө һандар килтерә. Әммә, дөйөм алғанда, әлеге ваҡытта Рәсәйҙә ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балалар һаны Бөйөк Ватан һуғышынан һуң илдә күҙәтелгән хәлгә тиң. Бөгөнгө көнгә беҙҙең бурыс – һәр бала ғаиләле булһын, артабанғы тормошта үҙенең мөмкинлектәрен һәм һәләттәрен аса алһын, шәхес булып формалашһын өсөн барыһын да эшләү, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Михаил Бабич.
Әлеге ваҡытта ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларҙың күпселеге патронат ғаиләләрҙә тәрбиәләнә. Уллыҡҡа алынғандар бармаҡ менән генә һанарлыҡ, тип билдәләне ултырышта ҡатнашыусылар.
— Был теманың бик сетерекле булыуын, айырыуса иғтибар талап итеүен аңлайбыҙ, — тине бала йорттары етәкселәре менән кәңәшмәлә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов. – Ярҙам итергә тырышабыҙ. Бер юлы барыһы ла килеп сыҡмауын аңлайбыҙ, әммә алға китеш тә күҙәтелә.
Бөгөнгө көндә ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған 18500 баланың меңгә яҡыны ғына бала йорттарында йәшәй, ҡалғандары ғаиләләрҙә тәрбиәләнә.
— Баланы уллыҡҡа алған граждандарға 400 мең һум күләмендә бер тапҡыр бирелә торған аҡсалата пособие түләү өсөн бюджеттан ярайһы уҡ ҙур ресурстар бүлеүгә өлгәштек. Был да үҙ ролен уйнаны, әммә һуңғы йылдарҙа был тенденцияның туҡтап ҡалыуы күҙәтелә. Уллыҡҡа алынған балалар һаны артһын өсөн, барыһын да эшләргә тырышабыҙ, — тине Рөстәм Хәмитов.
Һуңғы алты йылда республиканың бала йорттарында тәрбиәләнгән балалар һаны өстән бер өлөшкә кәмегән. Дүрт бала йорто ябылған, алдағы ваҡытты йәнә ике бындай учреждениены ябыу планлаштырыла.


text:
Башҡортостан таможняһы иң ҡеүәтле инвестиция проекттарын атаны
ӨФӨ, 2015 йыл, 29 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.
Башҡортостан таможняһы республикалағы етди инвестиция проекттарын атаны. Ведомство начальнигы вазифаһын башҡарыусы Юрий Соколов «Башинформ» мәғлүмәт агентлығында үткәрелгән брифингта тышҡы сауҙа әйләнеше тураһында мәғлүмәттәр менән таныштырҙы, сит ил һәм Рәсәй инвесторҙарының өҫтәмәһен алған предприятиеларҙы атаны.
Улар «Салаватстекло» заводы — 1 миллиард 268 миллион һум; «Башҡортостан» ҡошсолоҡ фабрикаһы — 2 миллиард 147 миллион; «Кроношпан» — 6 миллиард; «Газпром нефтехим Салауат» акрил кислотаһы етештереү заводы — 8 миллиард 285 миллион һум.


text:
Гәзит-журналдарға 13 - 23 октябрҙә ташламалар менән яҙылырға мөмкин
13 октябрҙә илдең бөтә төбәктәрендә лә гәзит-журналдарға яҙылыу декадаһы старт алды. «Рәсәй почтаһы» һәм баҫма киң мәғлүмәт саралары мөхәрририәттәре менән яҙғы һәм көҙгө яҙылыу кампанияһы сиктәрендә йылына ике тапҡыр үткәрелгән традицион акцияның төп маҡсаты — уҡыу мәҙәниәтен тәрбиәләү һәм баҫмаларҙың тиражын арттырыу. Ә ваҡытлы матбуғатты алдырыусылар өсөн был экономиялау мөмкинлеге лә: ун көн дауамында гәзит-журналдарға яҙылыу ташламалы хаҡтар менән башҡарыла.
«Башинформ» агентлығына БР Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, ташлама каталогтағы хаҡтың 10 процентын тәшкил итәсәк. Рәсәй почтаһы иһә гәзит-журналдар ташыу буйынса хеҙмәттәргә ташламалар билдәләгән.
Башҡортостандың бихисап район һәм ҡалаларында 13 — 23 октябрҙә нәшриәтселәр һәм уҡыусыларҙың осрашыуҙары ойошторола. Миҫал өсөн, Өфөнөң Орджоникидзе районында иртәгә, 14 октябрҙә, «Матбуғатҡа яҙылыусы көнө» үткәреләсәк.
— Ҡала һәм республика баҫмалары вәкилдәре гәзит-журналдары хаҡында һөйләйәсәк һәм уҡыусыларҙың һорауҙарына яуап бирәсәк. Ошонда уҡ льготалы хаҡтар буйынса 2012 йылдың тәүге ярты йыллығына гәзит-журналдарға яҙылыу ойоштороласаҡ. Иң әүҙемдәрҙе бүләктәр көтә, — тип хәбәр иттеләр район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән.
Ваҡытлы матбуғатҡа барлыҡ почта бүлексәләрендә, шулай уҡ гәзит һәм журналдарҙың редакцияларында ла яҙылырға мөмкин.


text:
Баш ҡала студияһы «Арт Вижн» халыҡ-ара конкурсының финалына сыҡты
ӨФӨ, 2016 йыл, 7 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.
Өфөнән «ShowTime» студияһы «Арт Вижн» халыҡ-ара конкурсының финалына сыҡты. Республика вәкилдәре «Мәскәү фабрикаһы» эшен тәҡдим итә.
23-27 сентябрҙә «Круг Света» VI Мәскәү халыҡ-ара фестивале барышында 17 илдән бөтәһе 49 ҡатнашыусы үҙҙәренең эше менән таныштыра. Еңеүселәрҙе донъяла танылған яҡтылыҡ дизайнеры Патрик Вудрофф етәкселегендәге халыҡ-ара жюри билдәләй. «Арт Вижн» конкурсы майҙансыҡтарына инеү бушлай.
Конкурста компьютер графикаһы, видео төшөрөү, аудиовизуаль тәьҫир һәм күләмле проекциялар буйынса белгестәр ҡатнаша. Сара йылдан-йыл күберәк ҡатнашыусыларҙы һәм тамашасыларҙы йәлеп итә. «Арт Вижн» өс номинацияла Ҙур театр алдында, Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһенең төп павильонында, «Известия Hall» концерт залында ойошторола.
Алты йыл эсендә конкурс ҙур халыҡ-ара ваҡиғаға әүерелде. Ҡатнашыусыларҙың эштәре төрлө. Сара ғаризаларҙың дөйөм һаны буйынса (26 илдән 121 ғариза) былтырғы рекордты уҙып китте. Быйыл ойоштороусылар 31 илдән 156 ғариза ҡабул иткән.


text:
14 февраль
14 февраль — григориан стиле буйынса йылдың 45-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 320 көн ҡала (кәбисә йылында 321).
Йөкмәткеһе
- 1 Байрамдар
- 2 Тарихи ваҡиғалар
- 3 Был көндө тыуғандар
- 3.1 Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
- 3.2 Дөйөм исемлек
- 4 Был көндө вафат булғандар
- 5 Йыл көндәре
Байрамдар
- — Бөтә донъя китап бүләк итеү көнө.
- — Халыҡ-ара компьютерсы көнө (рәсми булмаған).
- Болгария — виноград үҫтереүселәр көнө — Трифон Зарезан.
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 842 — Француз теленең тыуған көнө: Людовик II Немец һәм Карл II Пеләш Страсбург анттарын роман (иҫке француз) телендә әйтәләр.
- 1009 — Тәүге тапҡыр тарихи сығанаҡтарҙа (Кведлинбург анналдарында) Литва топонимы телгә алына: миссионер Брунон Бонифаций Русь һәм Литва сигендә үлтерелгән, тиелә.
- 1076 — Рим Папаһы Григорий VII Римда Синодта Изге Рим империяһының императоры Генрих IV тәхеттән төшөрөлөүе һәм сиркәүҙән ҡыуылыуы тураһында иғлан итә. Ул быны Генрихтың Сиркәүгә ҡаршы баш күтәреүе, тимәк, король була алмауы менән аңлата.
- 1349 — Ҡара үлем: тағунды таратыуҙа ғәйепләнеп, Страсбургта ике меңләп йәһүд үлтерелә, уларҙың 900-ө тереләй яндырыла. Казимир III иҫән ҡалған йәһүдтәрҙе Польшала һыйындыра.
- 1610 — Смоленск ҡалаһы янында Польша короле һәм Литваның бөйөк кенәзе Сигизмунд III һәм Мәскәү вәкиллеге араһында король улы Владиславтың православиены ҡабул иткәндән һуң рус тәхетенә ултырырға тейешлеге тураһында килешеү төҙөлә. Владислав бер ҡасан да Рәсәй менән идара итмәй, әммә 1634 йылға тиклем батша исемен һаҡлап ҡала.
- 1706 — Мәскәүҙең төньяҡ ситендә Сухарев манараһы артында Петр I бойороғо менән дарыу үләндәре үҫтереү өсөн Дарыуханасы баҡсаһына нигеҙ һалына. Әле М. В. Ломоносов исемендәге Ботаника баҡсаһы — Рәсәйҙәге иң тәүге ботаника ғилми учреждениеларының береһе.
- 1721 — Тантаналы рәүештә Урыҫ православие сиркәүенең Изге Синоды асыла.
- 1735 — Герцог Карл Фридрих Гольштейн-Готторп үҙенең ҡатыны, Петр I ҡыҙы хөрмәтенә Изге Анна ордены булдыра. Рәсәйгә орден герцогтың улы, буласаҡ император Петр III менән күсә, һәм уның менән тәүге тапҡыр батшабикә Елизавета Петровна фельдмаршал Шереметевтың улын бүләкләй.
- 1744 — Санкт-Петербург ҡалаһына әсәһе менән бергә принцесса Ангальт-Цербстская София Августа Фредерика килеп етә.
- 1779 — АҠШ-тың бойондороҡһоҙлоҡ өсөн һуғышы: Кетль-Крик янындағы алышта Эндрю Пикенс етәкселегендәге американ баш күтәреүселәре Джон Бойдтың лоялистарын ҡыйрата.
- Гавай утрауҙары аборигендары билдәле диңгеҙсе Джеймс Кукты үлтерә (һәм — ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса — ашай).
- 1797 — Француз инҡилап һуғыштары: Сент-Винсент мороно янындағы алышта Джон Джервис етәкселегендәге британ флоты үҙенән һан буйынса өҫтөн булған Хосе де Кордоба етәкселегендәге испан флотын еңә.
- 1804 — Георгий Петрович етәкселегендә Ғосман империяһы иҙеүенә ҡаршы беренсе серб ихтилалы башлана.
- 1814 — Наполеондың алты көнлөк һуғышы: Вошан ауылы янындағы алышта Наполеон фельдмаршал Гебхард Блюхерҙың Силезия армияһының ике корпусын ҡыйрата.
- 1834 — Лионда туҡыусыларҙың дөйөм стачкаһы башлана, уның барышында эшселәрҙең инҡилап көрәше булараҡ тәүге тапҡыр ҡыҙыл байраҡ күтәрелә.
- 1859 — Орегон территорияһы АҠШ-тың 42-се штаты була.
- 1876 — АҠШ-та Александр Грэхем Белл «телмәрҙе һәм башҡа тауыштарҙы электр тулҡындары ярҙамында телеграф буйынса тапшырыу методын һәм аппаратын» тасуирлаған 174465-се һанлы патент ала. Асылда һүҙ телефон тураһында бара.
- 1879 — Икенсе Тымыҡ Океан һуғышы (Селитра һуғышы): Чили ғәскәрҙәре Боливияға һөжүм итә, Боливия менән ярҙам тураһында килешеүе булған Перу шул уҡ йылдың апрелендә һуғышҡа ҡушыла.
- 1903 — АҠШ-тың сауҙа министрлығы булдырыла.
- 1907 — Львов сәнғәт галереяһы булдырыла.
- 1912 — Аризона биләмәһе АҠШ-тың 48-се штаты була.
- 1918 — Халыҡ комиссарҙары советының «Социалистик Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Флоты тураһында» декреты сыға.
- РСФСР григориан календарына күсә (юлиан календары буйынса 1 февраль).
- 1922 — Алыҫ Көнсығыш Республикаһының халыҡ-инҡилап армияһы (В. К. Блюхер) Хабаровск ҡалаһын ала.
- 1933 — Парижда тәүге теүәл ваҡыт телефон хеҙмәте асыла.
- 1937 — Мәскәүҙә, Горький урамында (әле Тверская) Актер йорто асыла. Әле ул А. И. Яблочкина исемендәге Үҙәк актерҙар йорто.
- 1943 — Дондағы Ростов фашистарҙан тулыһынса азат ителә.
- 1944 — Ленинград-Новгород операцияһы: Балтик флоты Нарва ҡултығы ярында Мерекюла ауылы янында тактик диңгеҙ десантын төшөрә. Десант менән батальон командиры С. П. Маслов етәкселек итә. Ярға бөтәһе уҡсы ҡораллы 432 кеше төшөрөлә. Уларға ҡаршы һан яғынан өҫтөн ғәскәр (шул иҫәптән 20-се гренадер эстон СС дивизияһының батальоны, айырым батальондар һәм пехота роталары) һәм танкылар ебәрелә. Десантсыларҙың барыһы ла тиерлек һәләк була. Айырым яугирҙар ғына 20 февралдә 2-се һөжүм итеүсе армияға үтеп сыға алалар.
- 1945 — Германия тарафынан баҫып алынған Праганы АҠШ хәрби-һауа көстәре утҡа тота. Америка хәрбиҙәре белдереүенсә, был Дрезденды утҡа тотоу маҡсаты менән осҡан самолеттарҙың курстан яҙыуы арҡаһында килеп сыға. Һөҙөмтәлә 701 кеше үлә һәм 1184 кеше яралана, улар барыһы ла граждан кешеләр була.
- 1946 — АҠШ армияһының баллистик тикшеренеүҙәр лабораторияһында донъялағы беренсе электрон компьютер ЭНИАК (ENIAC) ҡулланыуға индерелә.
- 1949 — Тәүге тапҡыр Израиль парламенты Кнессет йыйыла.
- Бағдадта Ираҡ коммунистар фирҡәһенең генераль секретары Йософ Сәлмән Йософ (Фәхед) һәм ҮК ағзалары — Зәки Басем һәм Хөсәйен әш-Шабиби язалап үлтерелә.
- 1950 — Мәскәүҙә СССР һәм ҠХР араһында Дуҫлыҡ, берҙәмлек һәм үҙ-ара ярҙам тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла (1950 йылдың 11 апреленән 1980 йылдың 11 апреленә тиклем ғәмәлдә була).
- 1956 — Мәскәүҙә КПСС-тың ХХ съезы асыла. Тәү сиратта, Сталиндың шәхес культын фашлау менән билдәле.
- 1958 — Ираҡ короле Фейсал II һәм Иордания короле Хөсәйен Берләштерелгән Ғәрәп Республикаһы барлыҡҡа килеүгә яуап итеп үҙҙәренең ике Хашимит короллеген Ғәрәп Федерацияһына берләштерә.
- 1961 — 103-сө химик элемент лоуренсий асыла.
- 1967 — Латин Америкаһы һәм Кариб бассейны дәүләттәре башлыҡтарының Мехиколағы осрашыуында «Латин Америкаһында һәм Кариб бассейнында ядро ҡоралын тыйыу тураһында килешеү»гә ҡул ҡуйыла.
- 1972 — «Тени исчезают в полдень» телевизион нәфис фильмының (режиссерҙары Валерий Усков һәм Владимир Краснопольский) премьераһы була. Һуңғараҡ телесериалдағы «Гляжу в озёра синие» йыры Рәсәйҙең дәүләт гимны варианты итеп тәҡдим ителә.
- 1975 — Королева Елизавета II «Австралия граждандарының һәм башҡа кешеләрҙең ҡаҙаныштарын һәм маҡтаулы хеҙмәтен билдәләү маҡсатында» Австралия орденын булдыра.
- 1979 — АҠШ-тың Афғанстандағы илсеһе Адольф Дабс аманатҡа алына һәм һуңынан үлтерелә. Был ваҡиға АҠШ-тың Афғанстандағы сәйәсәтен ҡырҡа ҡатыландырыуына килтерә һәм башланған низағтың бер сәбәбе була. 2002 йылға тиклем АҠШ-тың был илдә илсеһе булмай.
- 1988 — Ленинградтағы Рәсәй Фәндәр Академияһы китапханаһының бинаһында янғын була. Тәүҙә ут өсөнсө ҡатта урынлашҡан гәзит фондының бер өлөшөн юҡ итә, ә янғын һүндерелгәс, 15 февраль иртәнге бишенсе яртыла 4-се һәм 5-се ҡаттарға ут ҡабына. Китапханаларҙағы янғындар тарихында иң емергестәрҙең береһе.
- 1990 — Ҡояш системаһы сиген үтеп киткән Voyager I тәүге тапҡыр уны «ситтән» фотоға төшөрә.
- 1992 — БДБ дәүләт башлыҡтарының Минскиҙағы осрашыуында «Хеҙмәттәшлек нигеҙҙәре тураһында декларация» ҡабул ителә, БДБ-ның Оборона министрҙары советы һәм БДБ-ның Электроэнергетик советы булдырыла.
- Рәсәй Федерацияһы һәм Украина араһында дипломатик мөнәсәбәттәр урынлаштырыла.
- 1995 — Borland Delphi-ҙың тәүге версияһын тәҡдим итә.
- Америкала легендар хакер Кевин Митник ҡулға алына.
- 2003 — 6,5 йәшендә клонланған һарыҡ Долли үлә.
- 2005 — YouTube хеҙмәте булдырыла.
- 2011 — Ғәрәп яҙы:Бахрейнда ихтилал башлана.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡортостан менән бәйле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡадир Даян (14.02.1910—19.10.1975), башҡорт шағиры, яҙыусы һәм драматург. 1938 йылдан СССР Яҙыусылар союзы, 1947 йылдан — КПСС ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Ҡыҙыл Йондоҙ (1945), ике «Почёт Билдәһе» (1945, 1955) ордендары кавалеры, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1969).
1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Байбулатов Наил Ғәли улы (14.02.1931) ғалим-этнограф, тарих фәндәре кандидаты.
2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Масьянов Иван Иванович (14.02.1907—3.03.1969), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Дан орденының тулы кавалеры.
- Хәмиҙуллина Фатима Хәмиҙулла ҡыҙы (14.02.1917—24.09.1989), китапханасы. Ленин ордены кавалеры.
- Моратов Фәрит Хәлим улы (12.02.1937), быяла ҡайнатыусы. II һәм III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены кавалеры.
3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ҡол Ғәли (14.02.1183—1236), шағир һәм мәғрифәтсе, аҡыл эйәһе. Боронғо шиғри ҡомартҡы — «Ҡисса-и-Йософ» әҫәренең авторы. Сығышы менән әйле ырыуынан.
- Ташкин Михаил Александрович (14.02.1918—30.04.1945), Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, өлкән сержант. Советтар Союзы Геройы (1946, үлгәндән һуң). 1937—1940 йылдарҙа СССР Дәүләт банкыһының Учалы районындағы бүлексәһендә эшләй. Сығышы менән хәҙерге Силәбе өлкәһе Ҡыҙыл районы Һырт ҡасабаһынан.
- Сәмситова Луиза Хәмзә ҡыҙы (14.02.1973), тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (2015). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2010). Фән һәм техника өлкәһендәге республика йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2007). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Балаҡатай районы Әшәй ауылынан.
4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Төхвәт Йәнәби (14.02.1894—10.07.1938), башҡорт совет журналисы, шағир, яҙыусы һәм йәмәғәт эшмәкәре. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. 1‑се Бөтә Союз совет яҙыусылары съезы (Мәскәү, 1934) делегаты. Сәйәси золом ҡорбаны.
- Таһир Күсимов (14.02.1909—10.05.1986), хәрби эшмәкәр, кавалерист, генерал-майор (1969). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Советтар Союзы Геройы (1944).
Дөйөм исемлек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Был көндө вафат булғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1779 — Джеймс Кук, инглиз диңгеҙ сәйәхәтсеһе, донъя тирәләй ойошторолған экспедиция етәксеһе.


text:
Республикала яҙғы ташҡынға әҙерлек башланды
ӨФӨ, 2018 йыл, 18 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.
Башҡортостандың Экология министрлығы яҙғы ташҡынға әҙерләнә башланы. Бөтә ведомстволарҙың, хеҙмәттәрҙең төп бурысы – тәбиғи күренештең кире эҙемтәләрен кәметеү. Министрлыҡта үткән ултырышта гидротехник ҡоролмаларҙың хәүефһеҙлек мәсьәләһе ҡаралды. Республикала улар 491, уларҙа һыу күләме 100 мең кубометрҙан ашыу тәшкил итә.
Башҡортостан тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры урынбаҫары Виталий Тюр һүҙҙәренсә, гидротехник ҡоролмалар урынлашҡан муниципаль район хакимиәттәренә был объекттарҙың техник торошона айырым иғтибар бүлергә һәм ташҡындың хәүефһеҙ үтеүен тәьмин итергә кәрәк.
«Ташҡын ваҡытында гидротехник ҡоролмала ғәҙәттән тыш хәл килеп тыуыу ихтималлығы булғанда, файҙаланыусы персонал булмағанда йә иһә объекттың торошо авария хәлендә тип баһаланһа ғәҙәттән тыш хәлде булдырмау өсөн саралар комплексын әҙерләү һәм башҡарыу, кире эҙемтәләрҙе кисектереү өсөн гидротехник ҡоролмаларҙың хәүефһеҙлек мәсьәләләре буйынса ведомство-ара комиссияға, республиканың ташҡынға ҡаршы комиссияһына ташҡынға тиклем мәғлүмәт еткереү зарур», — тине Виталий Тюр.
Яҙғы ташҡын башланыр алдынан Башҡортостан Экология министрлығы тейешле хеҙмәттәр менән берлектә хәүефле гидротехник ҡоролмаларҙы тикшереп сығасаҡ.
http://www.bashinform.ru/news/1104849-v-bashkirii-nachalas-podgotovka-k-vesennemu-polovodyu-/


text:
Дымлама
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // Сегодня, 07:00
Дымлама ҡаҙанда әҙерләнә. Уға төтөн еҫе һеңгәс, йәшелсәһе лә күп булғас, бик тәмле, үҙенсәлекле ризыҡ килеп сыға. 1 кг ит (майлыраҡ булһа яҡшы), 4 уртаса ҙурлыҡтағы кишер, 1 кг кәбеҫтә, 5 – 6 помидор, 2 баш һарымһаҡ, 2 – 3 баклажан, 4 эре һуған, 3 – 4 татлы борос, петрушка, укроп, әнис, тоҙ, ҡара борос алына. Ҡаҙанға көнбағыш майы һалып ҡыҙҙырғас, итте эре киҫәктәргә бүлеп, уның өҫтөнә тоҙ, борос, һуған, һарымһаҡ һалырға. Икенсе ҡатламға түңәрәкләп киҫелгән кишер, һуңынан эре киҫәктәргә бүленгән кәбеҫтә, баклажан, татлы борос һалына, иң өҫкә помидор теҙергә. Һәр бер ҡат һайын тоҙ менән борос, йәшел тәмләткестәр һибергә онотмағыҙ.
Йәшелсәләрҙе ҡатлап теҙгәндә оҙағыраҡ бешкәндәре иң аҫҡы ҡатҡа һалына. Ҡаҙанды ике-өс сәғәт талғын утта быҡтырырға. Әлбиттә, дымламаны газ плитаһында лә бешерергә була, әммә тәбиғәттә усаҡта төтөндә ыҫланып, ул тәмле булып бешә....
Яҙ бәшмәге – бүрекбаш
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // Вчера, 07:30
Яланғас урманда иң тәүге бәшмәктәр – бүрекбаш бәшмәктәре (сморчки) күҙгә салына башлай. Уларҙы күберәк уҫаҡ, йүкә, имәндән торған урманда табыуы еңелерәк. Ғәҙәттә, йыл һайын бер тирәлә үҫәләр. Бәшмәктең эшләпәһе һарғылт- йәшел төҫтә, конус рәүешендәрәк, бөрөшөп торған була. Эсе тәүҙәрәк аҡһыл һары мамыҡты хәтерләтә, аҙаҡ ҡыуышҡа әйләнә. Уны көрпә һымаҡ тәңкәләр ҡаплап ала.
Бүрекбаш бәшмәген шартлы рәүештә ашарға яраҡлылар иҫәбенә индерәләр. Уны ҡыҙҙырып йәки киптереп, ашҡа һалып та ашайҙар.
Ҡаймаҡ менән бүрекбаш бәшмәге
Бәшмәктәрҙе йыуып, 15 минут тоҙло ҡайнар һыуҙа ике тапҡыр ҡайнатып алып, һыуын түгеп, яңынан һалҡын һыуҙа сайҡарға. Телемләп турап, борос һалып, табала ҡыҙҙырырға. Әҙер булғас, бер аҙ он һалып бутарға, ҡаймаҡ өҫтәп, тағы һүрән утта тоторға. Һуңынан ҡырылған сыр өҫтәп, 15 минутҡа духовкаға ҡуйырға....
Йомғаҡ яһалды. Алда – бүләкләү!
Объявления / Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы // 23-05-2018, 17:28
Булат Солтангәрәев исемендәге республика уҡыусылар конкурсының быйылғы ярышы тамам!
21 май, дүшәмбе көн редакциябыҙҙа айырыуса ҡыҙыу үтте. Нимә булды тиерһегеҙ – уҡыусылар ижади бәйгеһенә йомғаҡ яһаныҡ. БДУ-ның журналистика кафедраһы профессоры Тимерғәле Килмөхәмәтов рәйеслегендәге баһалама комиссияһы гәзиттә баҫтырылған эштәрҙе ҡараны, үҙенең фекерен белдерҙе.
- Бына дүртенсе йыл рәттән “Йәшлек”тәр бик матур эш башҡара, - тип белдерҙе Тимерғәле Әбделнәғим улы. – Балалар бер-береһенән күреп сәмләнеп ярыша, конкурс уларҙы дәртләндерә, ҡанатландыра. Эштәрҙә етди фекерләү бар, хикәйәләр фантазия менән ысынбарлыҡ аша көндәлек проблемалар өҫтөндә уйландырырға мәжбүр итә. Уҡыусыларҙы әҙерләгән башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларына рәхмәт, балаларға аҡыл һәм яҙыу культураһы биргәндәр....
Ҡоймаҡтан ҡабымлыҡ
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 22-05-2018, 07:00
4 йомортҡа, 2 ҡалаҡ майонез, 1 ҡалаҡ он, крахмал, тоҙ һалып ҡоймаҡ ҡамыры эшләп, бешерергә.
Эслеккә ҡыҙҙырылған ит иҙмәһе йәки туралған краб таяҡсалары әҙерләргә. Ҡоймаҡ һыуынғас, майонезға туралған укроп, ваҡ ҡырғыстан үткәрелгән һарымһаҡ, борос һалып әҙерләнгән соусты һыларға. Өҫтөнә эслекте һалып, төрөп, табынға ҡуйырға.
Шулай уҡ сырҙы, һарымһаҡты ҡырғыс аша үткәреп, укроп ҡушып, майонез менән бутап һалырға ла була. Бына тигән ҡабымлыҡ килеп сыға. Уны бер сәғәткә һыуытҡысҡа ҡуйып торорға, табынға телгеләп бирергә кәрәк....
Наҙгөл БАЙЕГЕТОВА
Объявления / Йәшлек гүзәле // 22-05-2018, 07:00
Баймаҡ районының Үрге Таулыҡай ауылынанмын. Әлеге ваҡытта 9-сы класта белем алам.
Үҙем тураһында әйткәндә, буш ваҡытымды юҡҡа үткәрергә тырышмайым. Бәйләргә, аш-һыу әҙерләргә яратам. Төрлө конкурстарҙа, олимпиадаларҙа призлы урындарҙы яулайым, мәктәптә гел “дүртле” һәм “бишле” билдәләренә генә өлгәшәм. Фотоһүрәт төшөрөү менән мауығам, киләсәктә лә ошо профессия менән шөғөлләнергә йыйынам.
Матур, татыу ғаиләлә тәрбиәләнәм: атай-әсәйем, ағайым, апайым һәм һеңлем бар. Уларҙан өлгө алам.
“Тырышҡан – ташҡа ҡаҙаҡ ҡаҡҡан”, – ти халыҡ мәҡәле. Маҡсатым – имтихандарҙы уңышлы тапшырып, уҡыуымды артабан дауам итеү....
Тауыҡ итенән ҡатыҡта әҙерләнгән шешлек
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 19-05-2018, 08:00
1, 5 кг тауыҡ ите, ярты литр ҡатыҡ, бер баш һарымһаҡ, 4 һуған, тоҙ, борос кәрәк.
Тауыҡты бүлгеләп, полиэтилен ҡапсыҡҡа һалырға, шунда уҡ кефир, ҡырғыстан үткәрелгән һарымһаҡ, һуған, тоҙ менән борос өҫтәргә лә, яҡшылап бутарға. Һуңынан ҡапсыҡты яҡшылап бәйләп, берәй ауыр нәмә аҫтына 2 – 3 сәғәткә ҡуйып торорға. Бәйләр алдынан ҡапсыҡтың һауаһын мөмкин тиклем сығарырға кәрәк, юҡһа, шартлаясаҡ. Аҙаҡ инде барыһы ла ҡәҙимгесә эшләнә – итте шампурға теҙәһең дә, ҡыҙҙыраһың....
Үәт, ҡыҙыҡ! (4.05.2018)
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 16-05-2018, 08:00
Әбей менән бабай гүр эйәһе булған. Бына улар етәкләшеп, ожмах буйлап атлап бара. Ниндәй рәхәтлек! Тирә-яҡ йәм-йәшел, ҡояш та нурҙарын йәлләмәй, ҡоштар һайрай, ә емеш-еләктең күплеге!!! Яндарынан береһенән-береһе сибәр ҡыҙҙар үтеп китә. Шул саҡ бабай әбейенә йоҙроғо менән ҡундыра!
– Нимә өсөн! Ни ғәйебем бар?!
– Әгәр һәр иртә менән һыуға ғына бешерелгән, тоҙһоҙ бутҡа ашатып диета тоттормаһаң, мин бында инде 20 йыл буйы йәшәгән булыр инем!
* * *
– Дошманды сик һыҙығына тиклем ҡыуып алып барҙыҡ!
– Шунан?
– Шунан тип ни, артабан ҡыуырға беҙҙең сит ил паспорттары булмай сыҡты.
* * *...
Гөлкәй СИРАЖЕТДИНОВА
Объявления / Йәшлек гүзәле // 11-05-2018, 13:19
Иҫ киткес матур тәбиғәтле Учалы районының йәмле Ирәмәл тауы буйында, Яйыҡ йылғаһы эргәһендә урынлашҡан Юлдаш ауылында тыуып үҫкәнмен.
21 йәштәмен. Әлеге ваҡытта Өфө дәүләт авиация техник университетының 3-сө курсында инженер-метролог һөнәрен үҙләштерәм.
Бәләкәй сағымдан уҡ бейергә яраттым, әле лә был һөнәремә тоғро ҡалам. Буш ваҡытта китап уҡыйым, йырлайым. Спорт менән шөғөлләнәм, сәләмәт йәшәүҙе үҙ итәм.
Атай-әсәйем, туғандарым минең менән ғорурланһын тип хыялланам. Киләсәктә сәйәхәт итергә, дуҫтарыма һәм ғаиләмә төрлө илдән матур открыткалар ебәреп ҡыуандырырға теләгем бар.
"Булдыра алмаҫлыҡ бер нәмә лә юҡ!" тигән тормош девизы буйынса йәшәйем. Ысынлап та, тырышһаң, ҙур теләгең булһа, барыһы ла килеп сығасаҡ!...
Эльвина ХӘСӘНОВА
Объявления / Йәшлек гүзәле // 7-05-2018, 16:46
Республикабыҙҙың балға-майға, арҙаҡлы шәхестәргә, матур ҡыҙ-егеттәргә бай Баймаҡ районының Ниғәмәт ауылында 2001 йылдың 28 февралендә ғаиләлә икенсе бала булып донъяға килгәнмен.
Әле ауылыбыҙҙағы мәктәптең 11-се класында белем алам. Тик “дүртле” һәм “бишле” билдәләренә генә уҡыйым. Спортты үҙ итәм, волейбол уйнарға яратам, еңел атлетика менән шөғөлләнәм. Буш ваҡытымда ҡул эштәре менән булышырға яратам.
Киләсәктә яҙмышымды хоҡуҡ һаҡлау өлкәһе менән бәйләгем килә. Берҙәм дәүләт имтихандарын уңышлы тапшырып, ошо йүнәлештә белем алырға теләйем....
Тәмле бәлеш
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 5-05-2018, 08:30
Ҡамыр өсөн 100 г маргарин, 200 г он, 100 г шәкәр, 1 ҡалаҡ ҡамыр ҡабартҡыс, 1 йомортҡа, 4 ҡалаҡ ҡаймаҡ, 140 г эремсек кәрәк.
Барыһын да бергә һалып бутап, ҡамыр баҫырға. Уны йәйгәс, 3 алма, виноград, 2 ҡалаҡ шәкәр, 1 ҡалаҡ аҡ май ҡушып әҙерләнгән эслек һалына. Бәлеш өҫтөнә шыйыҡ ҡамыр кеүек эшләнгән ҡаймаҡлы шыйыҡса ҡойола. Ул түбәндәгесә әҙерләнә. 160 мл ҡаймаҡ, 1 ҡалаҡ шәкәр, 2 йомортҡа, 1 пакет ванилинлы шәкәр, 2 ҡалаҡ крахмал (он менән дә алмаштырырға була)....


text:
Осака
О́сака[1][2] (яп. 大阪市 О:сака-си ) — Японияның халыҡ һаны буйынса өсөнсө урында торған ҡалаһы. Ул Хонсю утрауының көньяғында Йодо йылғаһының Осако ҡултығына ҡойған ерендә урынлашҡан. Шул уҡ исемдәге префектураның үҙәге. Хөкүмәт указына ярашлы, 1956 йылдан ҡала статусына эйә.
Йөкмәткеһе
- 1 География
- 2 Тарих
- 3 Иҡтисад
- 4 Халҡы
- 5 Мәҙәниәт
- 6 Административ төҙөлөшө
- 7 Спорт
- 8 Ҡаланың күренештәре
- 9 Туғанлашҡан ҡалалары Города-побратимы
- 10 Шулай уҡ ҡарағыҙ
- 11 Иҫкәрмәләр
- 12 Сығанаҡтар һәм әҙәбиәт
- 13 Һылтанмалар
География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Осака ҡалаһы Осака префектураһының көнбайыш өлөшөндәге Хонсю утрауында урынлашҡан. Япон диңгеҙенә сыға. Осаканың рельеф тигеҙлекле. Иң юғары нөктәһе — Яңы Цурумиру, уның бейеклеге- 37,5 м[3]. Иң түбән нөктәһе — диңгеҙ кимәленән 2,21 м. түбәндә ятҡан Ниси-Едогава районындағы Яматода[3].
Осака ике плато һәм аллювиаль тигеҙлектә урынлашҡан. Платолар ҡаланың көнсығышында, уларҙың ҙуры - Уэмати башланғыс плейстоцен платоһы, оҙонлоғо 12 км., төньяҡтан көньяҡҡа Осака замогынан Сумиеси ғибәҙәтханаһына табан һуҙылған. Икенсеһе Абико, бәләкәйерәк һәм һуңғы плейстоценда барлыҡҡа килгән, оҙонлоғо - 8 км, һәм ул көнсығыштан көньяҡҡа табан Кацуяма ҡурғанынан Ямато йылғаһына тиклем етеп ята[4].
Осака аллювиаль тигеҙлеге Йодо йылғаһының дельтаһында Ямато араһындағы яуым-төшөмдөң йыйылыуы арҡаһында барлыҡҡа килгән. Был тигеҙлек ҡаланың ҙур өлөшөн биләп тора. Йодо йылғаһы Осаканың төп һыу артерияһы, ул ҡаланың төньяғында аға. Йылға үҙенең тамағында бер нисә тармаҡҡа бүленә һәм Кандзаки, Тэмма, Нэя, Додзима, Тоса-Хорикава, Адзи, Сиринаси,Кидзу йылғаларының дельтаһын яһай. Яңы тарихта йәшәгән ҡала кешеләре был тармаҡтарҙы күп һанлы каналдар менән тоташтырғандар, шуның өсөн Осаканы " Һыуҙың башҡалаһы" тип йөрөткәндәр. Был йылғалар ҡаланың сауҙаһын һәм транспортын үҫтерергә булышлыҡ итһәләр ҙә, күп тапҡырҙар һыу баҫыуҙың сәбәпсеһе булып торған.1909 йылда дренаж канал төҙөгәндән һуң һыу баҫыу туҡталған. Был каналға Яңы Йодо тигән исем биргәндәр. Ҙурлығы буйынса икенсе йылға пролетар — Ямато — Осаканың көньяғында аға һәм ҡаланың көньяҡ сиге ролен башҡара. Дренаж каналын төҙөгәнгә тиклем Ямато һәм Йодо йылғалары тәбиғи рәүештә ҡаланың төньяғында бергә ҡушылған булғандар, тик 1704 йылда уның тәбиғи юлын ҡаланы һыу баҫмаһын өсөн үҙгәрткәндәр. Йодо һәм Ямато йылғаларының грунты йомшаҡ ҡомдан һәм балсыҡтан тора. Ҡалала яңы заманға тиклем йыш ҡына ҡоҙоҡтар ҡаҙыу һәм ер аҫтындағы һыуҙарҙы алыу арҡаһында грунт емерелеп төшкән [4].
Осаканың климаты Эске Япон диңгеҙ климаты зонаһына ҡарай. Ҡалала дымлы субтропиклы климат. Уртаса йыллыҡ температураһы унда 1981-2010 йылдарҙа + 16,9 °C тәшкил иткән[5]. Йәй, ғәҙәттә, эҫе, ә ҡыш сағыштырмаса йылы. Ҡар бик һирәк яуа. Уртаса йыллыҡ атмосфера баҫымы 1005,2 гПа тәшкил итә. Яуым-төшөм артыҡ мул түгел — 1981-2010 йылдарҙа йылына 1279,0 мм тәшкил итә.[5]. Иң ямғырлы ваҡыт йылдың йәй һәм көҙ башында. Ел күбеһенсә көнбайыштан йәки төньяҡ-көнсығыштан иҫә. Уның уртаса йыллыҡ тиҙлеге — 2,6 м/с[5]. Ел йыш ҡына Осакаға яр буйындағы һәм төньяҡтағы Едогава сәнәғәт райондарынан төтөнлө болоттар килтереп, һауаны бысрата.[4].
Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Осаканың хәҙерге урыны борон-борондан «Нанива» (яп. 難波, 浪華, 浪花) тип атала. Нанива һәм Намба ҡаланың үҙәк райондарының атамаһы булып тора. Император Котоку (596—654) хакимлыҡ иткән саҡта император һарайы Нанивала торған, ә урыны Японияның башҡалаһы урыны булған. Был урын Эске Япон диңгеҙе һәм ҡоро ерҙәге сауҙа юлдары киҫешкән урында тороп, Канто төбәгенән хәҙерге Киотоға барған ерҙә булған.
"Кодзики" һәм "Нихон Секи" исемле япон тарихи хроникалары буйынса б.э.т. 663 йылда хәҙерге Осака урынында, тап Едо йылғаһының дельтаһы янында Яматоны тәүге яулап алыусылар ярға төшкәндәр. Улар был ерҙәрҙә йәшәгән кешеләрҙең ҡәбиләләрен һуғышып еңеп, баҫып алып, күрше провинцияла Ямато дәүләтен төҙөгәндәр. Бер мең йылдан һуң, 638 йылда, император Тэмму Нанива ерендә ҡала төҙөй. VII-VIII быуаттарҙа ул бында императорҙарҙың резиденцияһын, йәғни башҡалаһын күсергән. VIII быуат башында дәүләт үҙәге Нара ҡалаһына күсерелгән, ә Нанива эре коммерция һәм Японияның халыҡ-ара портлы ҡалаһы булып ҡалған. Әммә урта быуаттарҙа ҡаланың үҫеше туҡталып ҡалған, был иһә уны XV быуат башында бөлгөнлөккә төшөргән. 1496 йылда хәҙерге Осака ҡалаһы районы урынында Дзедо-синсю сектаһының үҙәге булған Исияма Хонган-дзи монастыре төҙөлгән. Монастырь эргәһендә ҡала барлыҡҡа килә һәм Осака (яп. 小坂, "Бәләкәй ауышлығы")исемен ала, ул һуңыраҡ заманса исеме Осака (яп. 大坂, 大阪, "Ҙур ауышлығы") исеме менән алыштырыла.1580 йылда монастырь һәм ҡала сектант-буддистарҙың Ода Нобунага менән һуғышҡан саҡта емерелә. Дүрт йылдан һуң улар урынында Нобунаганың вариҫы Тоетоми Хидэеси тарафынан яңы замок һәм ҡала төҙөлә..
XVII—XIX быуаттарҙа Осакала сауҙагәрҙәр йәшәгән. Ҡала превратился "бөтә япон банкына "әүерелә, уның кредиторҙары булып илдең барлыҡ сегундарыһәм провинцияларҙың әмирҙәре тора. Һатып-алыш итеү сәнғәттең үҫешенә килтерә, бигерәк тә укие-э гравюраларын һәм ябай кешеләр өсөн кабуки һәм бунраку театрҙарын барлыҡҡа килтерә.
XIX—XX быуаттарҙа Осака ҙур индустриаль-хәрби үҙәк булып тора ,шуның арҡаһында Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында америка бомбардировкаларынан ҙур зыян кисерә.
Осака ҡала статусына 1889 йылдың 1 апрелендә эйә була [6]. Император Мэйдзи үҙенең рескрипты менән ҡала статусын бирә( 11октябрь, 1911 йыл)[6]. Һуғыштан һуңғы Японияла был статус хөкүмәт указы менән раҫлан( 1 сентябрь, 1956 йыл)[6].
Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2009 йылдаОсаканың керемдәре тәшкил иткән 20 848 700 млн иена, ә сығымдары — 20 841 100 млн иена тәшкил иткән[3]. Ҡала халҡының дөйөм кереме 800 400 млн иена тәшкил иткән[3].
Беренсел сектор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2010 йылдың 1 декабрендәге мәғлүмәттәр буйынса Осакала 468 ауыл хужалыҡтары эшләгән[3]. Һөрөлгән ер майҙаны 8227 га[3]. 2008 йылда был ҡалала 67 предприятие балыҡ тотоу һәм диңгеҙ продукттарын эшкәртеү менән булышҡан[3].
Икенсел сектор[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Булған мәғлүмәттәргә ҡарағанда, 2009 йылда Осакала 209 636 предприятие теркәлгән, уларҙа 2 454 646 кеше эшләгән.[3]. 2010 йылда ҡалала 6873 сәнәғәт предприятиелары һәм заводтар булған, унда 128 897 кеше эшләгән. Икенсел секторҙың табыш күләме яҡынса 3 566 885 млн иена тәшкил иткән[3].
Өсөнсөл секторы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Мәғлүмәттәр буйынса, 2007 йылдың 1июнендә Осакала 21 675 күмәртәләп һатыу предприятиелары эшләгән, уларҙа 283 346 кеше эшләгән[3]. Был предприятелар йыл эсендә 42 752 миллион 623 иена торған тауар һатҡан[3]. Өлөшләп һатыу предприятиелары һаны - 31 521 булып, уларҙа 197 855 кеше эшләгән. Уларҙағы йыллыҡ һатыу суммаһы 4 547 883 млн иена тәшкил иткән[3].
Транспорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Осаканы 2 аэропорт хеҙмәтләндерә. Кансай халыҡ-ара аэропорты даими халыҡ-ара рейстарын, эске рейстарҙың өлөшөн һәм йөк ташыу рейстарының күпселеген хеҙмәтләндерә. Был аэропорт Осака ҡултығындағы яһалма утрауҙа урынлашҡан. Осака халыҡ-ара аэропорты күберәк эске рейстарҙы ҡабул итә.
Ҡалала метрополитен эшләй, ул йылына 912 млн пассажирҙы хеҙмәтләндерә . Бындағы метрополитен -донъяла иң эре метрополитен[7].
Ҡала халҡын муниципаль транспорт предприятиеһы һәм шәхси компаниялар автобус менән йөрөтә.
Осакала ҡала яны тимер юл транспорты һәм ҡала-ара тимер юл транспорты бар (Синкансэн).
Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2005 йылдың халыҡ иҫәбен мәғлүмәттәренә ҡарағанда, Осаканың халҡы 2 628 811 кеше тәшкил итә; кеше һаның үҫеше 2000 йылдан башлап 2005 йылдарға тиклем 1,2 % тәшкил иткән.[8] Халыҡтың тығыҙлығы км2 -ҡа 11 836 кеше тәшкил итә. Канто Бөйөк ер тетрәүенән һуң ҡала халҡы күмәкләп иммиграцияға сыға, 1930 йылда Осака халҡы 2 453 573 кеше була , ул ваҡытта хатта Токио халҡынан да (2 070 913 кеше) күберәк була. Халыҡтың иң күп сағы — 3 252 340 кеше- 1940 йылда була. Һуңғы тиҫтә йылдарҙа халыҡтың байтаҡ өлөшө ҡала янындағы ҡаласыҡтарҙа йәшәүҙе хуп күрә һәм унда күсеп китә.[9]
Осакала иң ҙур корея халыҡтары ойошмаһы йәшәй.Улар япон теленең кансай диалектында һөйләшә.
Мәғариф[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2011 йылдың1 майына мәғариф учреждениеларының һаны [3].
- Балалар баҡсалары: 204
- Башланғыс мәктәп: 306
- Бәләкәй урта мәктәп: 154
- Өлкән урта мәктәп: 94
- Спецмәктәп: 13
- Колледждар: 8
- Университеттар: 11
Һаулыҡ һаҡлау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2009 йылдың 1 октябрендә медицина учреждениеларының һаны [3].
- Дауаханалар: 189
- Медпункт, клиника, стоматология кабинеттары, һ. б.: 5562
- Табибтар 12 124 кеше (шул иҫәптән ярты ставкаға ләгән кешеләр)
- Дауаханаларҙағы урындар : 34 323
Мәҙәниәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Музейҙар һәм тарихи һәйкәлдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Осака замогы
- Милли сәнғәт музейы
- Көнсығыш керамика музейы
- Тарихи музей
Театрҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бунраку милли театры— илдәге традицион Бунраку жанрындағы иң ҙур ҡурсаҡ театры
- Осака Сетику-дза (япон. 大阪松竹座大阪松竹座) — Мандзай жанрындағы кабуки комедиялар театры
- Син Кабуки-дза (япон. 新歌舞伎座 新歌舞伎座) — яңы кабуки театры, энка драмалары һәм спектаклддәре жанрында махсуслашҡан театр
Иң танылған будда храмдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Иссин-дзи (япон. 一心寺一心寺) — храм школы Дзёдо-сю, в котором помещены статуи Амитабха, созданные из пепла сотен тысяч умерших и скрепленные смолой.
- Ситэнно-дзи (япон. 四天王寺四天王寺) — храм школы Тэндай, один из самых старых японских храмов, основанный принцем Сётоку.
Синтоист храмдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Сумиёси-тайся (япон. 住吉大社住吉大社) — главное святилище бога Сумиёси.
- Тэмман-гу (япон. 大阪天満宮大阪天満宮) — синтоистское святилище, основанное в 949 году.
Административ төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Осака 24 ку (япон. 区)(яп. 区) районына бүленгән.
Спорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Сересо Осака клубы Джей-Лигала уйнай. 2013 йыл сезонында ул Джей -Лигала тороп ҡалған. Икенсе команда — Гамба Осака-Азиялағы иң уңышлы уйнаған команда. 2012 йыл сезонындағы уйындарҙам был команда 17 урынды ҡала һәм Гамба Осаканың беренсе дивизионына сыға.
Ҡаланың күренештәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Туғанлашҡан ҡалалары Города-побратимы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Исияма Хонган-дзи
- Осака университеты
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ А. А. Зализняк. Грамматический словарь русского языка. — М.: АСТ-ПРЕСС, 2008. — С. 742.
- ↑ Словарь собственных имён русского языка Автор Ф. Л. Агеенко. Печатное издание М.: ООО «Издательство "Мир и Образование"», 2010.
- ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 Администрация города Осака. Описание города Осака (японский)(недоступная ссылка — история) . Официальная страница города Осака (2012). Проверено 30 сентября 2012.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 (яп.) Осака // Энциклопедия Ниппоника: в 26 т. 2-е издание. — Токио: Сёгакукан, 1994—1997
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Японское метеорологическое агентство. Метеорологические данные города Осака (японский). Официальная страница Японского метеорологического агентства (2011). Проверено 30 сентября 2012. Архивировано из первоисточника 25 июня 2013.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 Хигасидэ М. История городов префектуры Осака (японский). Административное деление Японии. Проверено 20 сентября 2012. Архивировано из первоисточника 25 июня 2013.
- ↑ Крупнейшие метро мира
- ↑ 2005 Population Census.
- ↑ Prasad Karan Pradyumna.
Сығанаҡтар һәм әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Осака // 日本大百科全書 : 全26冊. — 2版. — 東京 : 小学館, 1994—1997.
- Дыбовский А. С. Несколько замечаний об осакском диалекте // Известия Восточного института ДВГУ . 1995. № 2
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- (яп.) Официальный сайт
- [ Осака (город в Японии)] — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә
- Осака — Географическая энциклопедия


text:
Өфөлә «Беҙ берҙәм дуҫлыҡ менән көслө» республика әҙәби эштәр конкурсында еңеүселәр наградланды
Өфөлә, Башҡортостандың Мәғариф министрлығының Республика уҡыусы йәштәр мәҙәниәт үҙәгендә, башланғыс һөнәри белем биреү учреждениелары уҡыусылары араһында «Беҙ берҙәм дуҫлыҡ менән көслө» әҙәби эштәр конкурсында еңеүселәрҙе наградлау тантанаһы үтте. Ижади бәйге Башҡортостанда Милләт-ара татыулыҡты нығытыу йылына арналды.
Ойоштороу комитетына 54 башланғыс һөнәри белем биреү учреждениеһынан, шулай уҡ Өфө яғыулыҡ-энергетика техникумы, Благовещен сәнәғәт-гуманитар техникумы, Туймазы индустриаль техникумы һәм Ишембайҙағы ябыҡ типтағы 1-се махсус училищеһының башланғыс һөнәри белем биреү бүлектәренән 96 эш ҡабул ителде. Эштәргә республика баҫмаларының алдынғы журналистары баһа бирҙе. Еңеүселәр дүрт номинацияла билдәләнде: «Башҡортостан — дуҫлыҡ иле» номинацияһында Баҡалы районындағы 78-се һөнәри лицей уҡыусыһы Артур Батырҡаев еңеүсе булды; «Беҙҙең ғаилә йолалары» номинацияһында Сибай ҡалаһындағы 24-се һөнәри лицей уҡыусыһы Айнур Хәмзин еңеү яуланы; Шишмә районынан 48-се һөнәри училищела белем алыусы Изатулло Назиров «Беҙ төрлө, әммә беҙ бергә» номинацияһында беренсе булды; Өфөнөң 44-се һөнәри училищеһында уҡыусы Александр Дмитриев «Тыуған илгә һөйөү» номинацияһында еңеп сыҡты.
Уҡыусыларҙың ижади һәләттәрен үҫтереү, һәләтле йәштәрҙе асыҡлау һәм уларға ярҙам итеү башланғыс һөнәри белем биреү учреждениелары уҡыусылары араһында Бөтә Рәсәй әҙәби эштәр конкурсы сиктәрендә үткәрелгән бәйгенең төп маҡсаттары булып торҙо.


text:
Өфөнөң Дим районында тимер юл аша яңы юл үткәргес асылдыФото: Олег Яровиков
Өфөнөң Дим районында тимер юл аша яңы юл үткәргес асылды
Өфөнөң Дим районында тимер юл аша яңы юл үткәргес асылдыФото: Олег Яровиков
Йома, 23 августа, Өфөнөң Дим районында тимер юл аша яңы юл үткәргес асылды. Тантаналы сарала Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов та ҡатнашты.
— Был күпер Дим биҫтәһендә һәм Өфөлә йәшәгән кешеләр, беҙҙең республикаға килгән ҡунаҡтар өсөн кәрәк. Был эш беҙҙең йәмғиәткә кәрәк, — тине республика башлығы. – Юл үткәргес оҙаҡ йылдар хеҙмәт итәсәк, Дим районына илткән юлда тығындар булмаясаҡ. Бындай объекттарҙы артабан да төҙөйәсәкбеҙ. Атап әйткәндә, Тимашев юл үткәргесе төҙөлә башлаясаҡ. Әлеге ваҡытта проектлау эштәре башланды. Көс һәм ресурстар табып, был проектҡа ла сығасаҡбыҙ.
Рөстәм Хәмитов төҙөүселәргә айырым рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе. Республика башлығы уларҙың эште сифатлы һәм профессиональ кимәлдә башҡарыуын билдәләне.
Киләсәктә башҡарыласаҡ төҙөлөш эштәре тураһында һүҙ йөрөтөп, Рөстәм Хәмитов Күмертауҙа – юл үткәргес, Өфөлә һәм башҡа төбәктәрҙә күперҙәр төҙөләсәген белдерҙе.
— Ике йыл ярым элек Рөстәм Зәки улы Дим биҫтәһенең транспорт мәсьәләһен хәл итергә ҡушҡайны, — тине Өфө мэры Ирек Ялалов. –Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә төҙөлөш эштәренең бөтә нормативтарына ярашлы заманса юл үткәргестең проекты әҙерләнде. Былтыр юл үткәргестең беренсе сираты асылды. Бөгөн иһә ул файҙаланыуға тапшырылды.
Ирек Ялалов һүҙҙәренсә, бының менән генә Дим районындағы төҙөлөш эштәре сикләнмәй. Киләһе этап сиктәрендә Өфө – Дим трассаһы яңыртыласаҡ.
Шулай уҡ быйыл төҙөүселәр Дим районынан сыҡҡан урындағы юлды яңырта башлаясаҡ. Шунда уҡ федераль бюджет средстволары иҫәбенә юл киңәйтеләсәк. Теүәл бер йылдан бында Дим районынан М5 трассаһына сыҡҡан заманса юл буласаҡ. Киләһе этап сиктәрендә Дим-8 һәм Дим-9 биҫтәләренең транспорт инфраструктураһы яңыртыласаҡ.
— Юл үткәргестең дөйөм хаҡы 1 миллиард 634 миллион һум тәшкил итте, — тип хәбәр итте 30-сы күпер төҙөү отряды начальнигы Павел Рабухин.


text:
Рөстәм Хәмитов Халыҡтар берҙәмлеге көнөн байрам итеү тураһындағы указға ҡул ҡуйҙы
ӨФӨ, 2014 йыл, 29 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.
Башҡортостан Президенты «2014 йылда халыҡтар берҙәмлеге көнөн байрам итеү тураһында»ғы указға ҡул ҡуйҙы. Рөстәм Хәмитовтың ҡушыуы буйынса байрам сараларын әҙерләү һәм үткәреү менән Мәғариф, Мәҙәниәт һәм Спорт министрлыҡтары район һәм ҡала хакимиәттәре менән берлектә шөғөлләнәсәк.
Байрам үткәреү урындарында медицина хеҙмәткәрҙәре дежур итәсәк. Йәмәғәт тәртибен һаҡлау, юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге, янғын хәүефһеҙлеге сараларын күреү Эске эштәр министрлығы һәм Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының республика буйынса баш идаралығы хеҙмәткәрҙәренә йөкмәтелгән.
Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 1,2,3 һәм 4 ноябрь республикала ял көндәре тип иғлан ителгән.


text:
Башҡортостан үҫемлекселекте үҫтереүгә 151 миллион һумдан ашыу субсидия аласаҡ Фото: Олег Яровиков
Башҡортостан үҫемлекселекте үҫтереүгә 151 миллион һумдан ашыу субсидия аласаҡ
Башҡортостан үҫемлекселекте үҫтереүгә 151 миллион һумдан ашыу субсидия аласаҡ Фото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 29 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Башҡортостан аграрийҙары үҫемлекселекте үҫтереү, үҫемлекселек продукцияһын эшкәртеү һәм һатыу өсөн ҡыҫҡа сроклы кредиттар буйынса процент ставкаһы өлөшөн ҡаплауға бәйле сығым йөкләмәләрен берлектә финанслауға 151 миллион 187,3 мең һум аласаҡ. Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Дмитрий Медведев 7,25 миллиард һум күләмендә субсидия бүлеү тураһындағы бойороҡҡа ҡул ҡуйҙы. Улар федераль бюджеттан 84 субъектҡа бирелә.
Субсидиялар 2013-2020 йылдарҙа ауыл хужалығын үҫтереү һәм ауыл хужалығы продукцияһы, сеймал һәм аҙыҡ-түлек баҙарын көйләү дәүләт программаһы сиктәрендә бүленгән.
Йыл һайын Рәсәй Ауыл хужалығы министрлығы субсидияларҙы файҙаланыуҙың һөҙөмтәлелеген баһалай.


text:
Көҙгө саҡырылышта республиканан 6000 егет илдең Ҡораллы Көстәренә оҙатылаФото: Олег Яровиков
Көҙгө саҡырылышта республиканан 6000 егет илдең Ҡораллы Көстәренә оҙатыла
Көҙгө саҡырылышта республиканан 6000 егет илдең Ҡораллы Көстәренә оҙатылаФото: Олег Яровиков
ӨФӨ, 2016 йыл, 5 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.
Көҙгө саҡырылышта Башҡортостандан 6000 егет илдең Ҡораллы Көстәренә оҙатыла. Шуларҙың 3100 самаһы – Ҡоро ер ғәскәрҙәренә, 230-ҙан ашыуы – Һауа-йыһан көстәренә, 320-нән ашыуы – Хәрби-диңгеҙ флотына, 370-кә яҡыны – Стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәренә, 70-тән ашыуы – Һауа десанты ғәскәрҙәренә, 490 самаһы егет Эске эштәр министрлығының эске ғәскәрҙәренә алына. Саҡырылыш кампанияһы барышындағы бурыстар хаҡында «Башинформ» агентлығында үткән матбуғат конференцияһында республиканың хәрби комиссары Игорь Харченко һөйләне.
29 сентябрҙә Рәсәй Президенты «2016 йылдың октябрь-декабрендә Рәсәй Федерацияһы граждандарын хәрби хеҙмәткә саҡырыу һәм саҡырыу буйынса хәрби хеҙмәт үтеүселәрҙе хәрби хеҙмәттән бушатыу тураһында»ғы Указға ҡул ҡуйҙы.
Хәрби комиссар әйтеүенсә, тәү сиратта яҙ көнө хәрби хеҙмәткә саҡырылған егеттәр ебәрелә.
Рәсәйҙең Милли гвардияһы ғәскәрҙәренең ойошторола башлауы быйылғы кампанияның төп үҙенсәлеге булып тора.
Егеттәрҙе Ҡораллы Көстәргә оҙатыу 20 октябрҙә башлана.


text:
2019 йылда Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығын байрам итәсәкбеҙ. Ошо юбилей айҡанлы һеҙҙең өсөн яңы конкурс ойошторорға булдыҡ, ҡәҙерле уҡыусылар.
Тыуған еребеҙҙә һәр тау, һәр йылға һәм күл тарих һөйләй. Был уларҙың атамаларында сағылыш тапҡан. Ә һеҙ, ҡәҙерле дуҫтар, ауылығыҙҙағы ер-һыу атамаларының ҡайҙан килеп сыҡҡанын беләһегеҙме?
«Тарих яҙабыҙ» тип аталасаҡ был конкурс. Әйҙәгеҙ, тыуған яғыбыҙ тарихын төплөрәк итеп өйрәнәйек. Бының өсөн өлкәндәрҙән үҙегеҙ йәшәгән яҡтағы ер-һыу атамаларының, ауылығыҙ исеменең ҡайҙан килеп сығыуы тураһында ҡыҙыҡһынып, яҙып алырға кәрәк. Уҡытыусыларығыҙҙан, атай-әсәйҙәрегеҙҙән, олатай-өләсәйҙәрегеҙҙән, инәй-бабайҙарҙан һорашып ҡарағыҙ. Бәлки, мәктәбегеҙҙең тыуған яҡты өйрәнеү музейында ла бай мәғлүмәттәр һаҡланалыр. Уларҙы эҙләп, табып, матурлап яҙып, беҙҙең редакцияға ебәрегеҙ. Һеҙҙең мәҡәләләрегеҙ «Йәншишмә» гәзите биттәрендә баҫылып сығасаҡ.
Мәғлүмәтте кемдән яҙып алғанығыҙҙы ла әйтеп үтергә онотмағыҙ. Иң мөһиме, һеҙ хеҙмәтегеҙ менән тарихыбыҙҙы байытыуға үҙ өлөшөгөҙҙө индерәсәкһегеҙ. Был иһә яҡшы баһаға лайыҡ: иң тырыштарҙы билдәләп, редакцияның Почёт грамоталарын, иҫтәлекле бүләктәр тапшырасаҡбыҙ.
Конкурс йыл аҙағына тиклем дауам итәсәк. Үҙегеҙҙе һынап ҡарағыҙ, дуҫтар!
«Тарих яҙабыҙ»
2019 йылда Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығын байрам итәсәкбеҙ. Ошо юбилей айҡанлы һеҙҙең өсөн яңы конкурс ойошторорға булдыҡ, ҡәҙерле уҡыусылар.


text:
Гөлдәй йөҙлө Гөлйөҙөм29-09-2012, 06:00 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға
Өмөкамал Баязитова, Рәхимә Исхаҡова, Латифа Мостафина, Сәриә Әхмәтйәнова апайҙар гәзит-журналға яҙылырға тип килгән икән.
— Башҡортостан” гәзитен яратып уҡыйбыҙ, — ти улар. — Уның биттәрендә беҙҙе борсоған мәсьәләләр күтәрелә, ҡыҙыҡлы һәм фәһемле мәҡәләләр донъя күрә. “Башҡортостан” беҙҙең ғаилә дуҫына әүерелде.
Гөлйөҙөм Кирәева беҙҙе тағы бер хәбәр менән ҡыуандырҙы: Амангилде урта мәктәбе уҡытыусылары ла “Башҡортостан”ға бөтөн коллектив менән яҙылған икән. Афарин, амангилделәр! Әбйәлилдең башҡа мәктәптәре лә һеҙҙән үрнәк алыр, моғайын. Ә гәзитебеҙ дуҫлыҡҡа һис ҡасан да хыянат итмәйәсәк!
Әбйәлил районы.