text:
Салауат Юлаев (хоккей клубы)
«Салауат Юлаев» хоккей клубы — Өфө ҡалаһында 1961 йылда ойошторолған шайбалы хоккей командаһы. Башҡорт халҡының милли батыры Салауат Юлаев исемен йөрөтә. 2008 йылдан Рәсәйҙең Континенталь хоккей лигаһы составында уйнай. Ике тапҡыр Рәсәй чемпионы, Гагарин Кубогын яулаусы, Рәсәй чемпионатының беренсе лигаһында дүрт тапҡыр еңеүсе. Европалағы иң көслө хоккей командаларының береһе[1].
Йөкмәткеһе
- 1 Тарихы
- 1.1 Континенталь хоккей лигаһында сығыш яһауы
- 1.1.1 2008/09: Үкенесле еңелеү
- 1.1.2 2009/10: БиЗ тандемы бронза килтерә
- 1.1.3 2010/11: Чемпиондар
- 1.1.4 2011/12: Тренерҙар алмашыныуы
- 1.1.5 2012/13: Радуловһыҙ тәүге миҙгел
- 1.1.6 2013/14: Тәүге көмөш
- 1.1.7 2014/15: Гросс эпохаһы тамамлана
- 1.1.8 2015/16: Яңы команда һәм бронза миҙалдары
- 1.1.9 2016/17
- 1.1 Континенталь хоккей лигаһында сығыш яһауы
- 2 Сығыш яһауҙар тарихы
- 2.1 Милләт-ара хоккей лигаһы чемпионатының плей-офф уйындары
- 2.2 «Салауат Юлаев» шайба менән хоккей буйынса Рәсәй чемпионаттарының даими беренселектәрендә
- 2.3 Рәсәй чемпионатының плей-офф уйындары
- 2.4 Континенталь хоккей лигаһы чемпионатының даими беренселектәре һәм плей-офф уйындары
- 2.5 «Салауат Юлаев» Чемпиондар лигаһында
- 3 Стадион
- 4 Гимн
- 5 Бағыусылар
- 6 Етәкселек
- 7 Тренер штабы
- 8 Баш тренерҙар
- 9 Составы
- 10 Команданың ҡаҙаныштары
- 11 «Салауат Юлаев» хоккей мәктәбенең билдәле тәрбиәләнеүселәре
- 12 «Салауат Юлаев» составында Рәсәй чемпиондары
- 13 «Салауат Юлаев» составында уйнаған билдәле уйынсылар
- 14 Республиканың башҡа хоккей командалары менән хеҙмәттәшлеге
- 15 Принципиаль ярышташтары
- 16 Рекордтар
- 17 Иҫкәрмәләр
- 18 Әҙәбиәт
- 19 Һылтанмалар
Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Салауат Юлаев» хоккей клубы 1961 йылдың 25 ноябрендә Өфөлә ойошторола. 1963 йылдың көҙөнә тиклем «Салауат Юлаев» СССР-ҙың беренсе лигаһының «Б» класы буйынса ҡатнаша. 1961 йылда СССР-ҙың хоккей федерацияһы «Салауат Юлаев» командаһын 2-се эшелон совет хоккейы беренселегенә индерә, «А» класы буйынса 1-се матчты уйнай. «Салауат Юлаев» 1964 йылдың 15 ноябрендә Түбәнге Тагил ҡалаһында «Спутник» командаһы менән 5:1 иҫәбе менән ҡалып үткәрә. «А» класында беренсе шайбаның авторы Бронислав Селиванов була.
«Салауат Юлаев» Болгария, Дания, Латвия, Польша, Румыния, Финляндия, Хорватия, Чехословакия, Швейцария, Швеция йыйылма һәм клуб командалары менән 77 халыҡ-ара матч үткәрә (66 еңеү, 5 отошһоҙ, 5 еңелеү (2000 йылдың яҙы). Беренсе халыҡ-ара матч 1961 йылдың 30 декабрендә Өфөлә «Висмут» менән уйнала.
Бөтә клуб тарихында иң яҡшы бомбардир — Владимир Быков.
1978 йылда «Салауат Юлаев» совет хоккейының юғары лигаһына сыға һәм тәнәфестәр менән 5 йыл уйнай (1978/1979, 1980/1981, 1982/1983, 1985/1986, 1986/1987). 1992 йылдан «Салауат Юлаев» Милләт-ара хоккей лигаһында, 1997 йылдан — Рәсәй хоккей лигаһында уйнай. 2007/2008 йылдар миҙгелендә клуб — даими чемпионатта, ә унан һуң Рәсәй чемпионатында еңә.
Континенталь хоккей лигаһында сығыш яһауы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2008/09: Үкенесле еңелеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Салауат Юлаев» Рәсәй чемпионатын еңгәс, бөтә Рәсәй көслө командалыры кеүек яңы барлыҡҡа килгән Континенталь хоккей лигаһында ҡатнаша башлай. Миҙгел алдынан Рәсәй йыйылма командаһы һәм «Нэшвилл Предаторз» Милли хоккей лигаһы клубы һөжүмсеһе Александр Радулов менән килешеү төҙөлә. Уның Рәсәйгә ҡайтыуы МХЛ һәм КХЛ араһында ҙур ғауға тыуҙыра, сөнки Радуловтың МХЛ клубы менән ғәмәлдәге контракты була.
Асыш кубогы өсөн уйында Ярославлдең «Локомотив» хоккей клубын 4:1 иҫәбе менән еңә, артабан даими чемпионатты 129 мәрәй йыйып еңәләр (икенсе урында булған «Аҡ Барста» — 122 мәрәй). Тәүге миҙгелдә Континент кубогы тапшырылмай, даими миҙгелдең еңеүсеһе тип «Салауат Юлаев» билдәләнә. Плей-офф уйындарының тәүге раундында команда көтмәгәндә даими чемпионатта 16-сы урын алған Омскиҙың «Авангардына» отола һәм Гагарин кубогы уйындарынан төшөп ҡала. Европа аренаһында «Салауат Юлаев» үҙ төркөмөндә тәүге урынды яулай һәм ярымфиналға сыға. Шунда ул ике уйын һөҙөмтәләре буйынса Магнитогорскиҙың «Металлург» командаһына отола (2:1; 1:3).
Команданың сығыш яһауы уңышһыҙ тип билдәләнә һәм баш тренер Сергей Михалев эшенән ҡыуыла. Рәсәй йыйылма командаһының баш тренеры Вячеслав Быков «Салауат Юлаевтың» яңы баш тренеры була. Вячеслав Быков — Игорь Захаркин тандемы менән контракт ике йылға төҙөлә.
2009/10: БиЗ тандемы бронза килтерә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Миҙгел алдынан клуб Рәсәй йыйылма командаһы уйынсылары һәм донъя чемпиондары Сергей Зиновьев һәм Дмитрий Калинин менән килешеү төҙөй һәм командаға Патрик Торесен килә. Чемпионат барышында алмашыу һөҙөмтәһендә команданы Петр Счастливый тулыландыра. Клубтан Алексей Терещенко һәм Игорь Щадилов китә.
«Салауат Юлаев» өсөнсө тапҡыр рәттән даими чемпионатты һәм Континент кубогын еңә. Үткән миҙгелдәге кеүек Өфө командаһы 129 мәрәй йыя (икенсе урында булған СКА командаһында — 122 мәрәй). Гагарин кубогы уйындарының тәүге раундында «Салауат Юлаев» өс еңеүгә тиклем серияла дүрт уйында Екатеринбургтың «Автомобилист» хоккей клубын еңә. Икенсе стадияла алты уйында Нижнекамскиҙан «Нефтехтимик» отола. Көнсығыш конференцияһы финалында «Салауат Юлаев» Ҡазандың «Аҡ Барс» командаһына серияла 2:4 иҫәбе менән отола һәм үҙ тарихында дүртенсе тапҡыр Рәсәй чемпионатының бронза миҙалын ала.
2010/11: Чемпиондар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Миҙгел алдынан клуб швед ҡапҡасыһы Эрик Эрсберг, Рәсәй йыйылма командаһы һөжүмсеһе һәм Донъя чемпионы Олег Сапрыкин, һөжөмселәр Александр Свитов һәм Якуб Клепиш менән көсәйә. Ә Александр Пережогин команданан китә.
«Салауат Юлаев» даими чемпионатта Көнсығыш конференцияһында икенсе урын яулай. Гагарин кубогының тәүге раундында «Себер» командаһын дүрт уйында үтә. Плей-офф икенсе стадияһында принципиаль дәғүәсеһен — Ҡазандан «Аҡ Барсты» биш уйында серияла еңә. Конференция финалында «Салауат Юлаев» ете уйында магнитогорскиҙың «Металлург» командаһын ота һәм үҙ тарихында тәүгегә Гагарин кубогы финалына сыға. Финалда Өфө хоккейсыларына Көнбайыш конференцияһы финалында «Локомотив» хоккей клубын еңгән «Атлант» эләгә. Юлаевсыларға дәғүәсеһен отор өсөн биш уйын үткәрергә тура килә. «Салауат Юлаев» үҙ тарихында тәүгегә Гагарин кубогын һәм икенсегә Рәсәй чемпионатының алтын миҙалдарын еңә. Чемпионат һөҙөмтәләре буйынса КХЛ иң яҡшы бомбардиры Александр Радулов була.
2011 йылдың май айында Вячеслав Быков һәм Игорь Захаркин менән килешеүҙәр ваҡыты бөтә. Уларҙың контрактары ҡыйбат булғанға белгестәр менән килешеүҙәр яңынан төҙөлмәй. Яңы баш тренер итеп Сергей Михалёв тәғәйәнләнә.
2011/12: Тренерҙар алмашыныуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Миҙгел тамамланғас команданан Александр Ерёменко, Дмитрий Калинин, Кирилл Кольцов, Владимир Антипов һәм Патрик Торесен кеүек мөһим уйынсылар китә. Клуб Игорь Мирнов, Игорь Радулов, Максим Сушинский һәм Антти Пильстрем менән көсәйә.
Миҙгел алдынан йыйылыуҙар ваҡытында яңы баш тренер Сергей Михалёв һәм команданың йондоҙо Александр Радулов араһында конфликт хәл килеп сыға. Был һүҙҙәрҙең көсөн Александр үҙе нығыта. Ул твиттерҙа үҙенең дуҫына Евгений Малкинға «mal, menya trener za…l, obmenna poroshu» тип яҙа. Был хат хәбәрҙән таҫмаһына үтә һәм тиҙ генә хоккей рунетының төп мемға әйләнә.
«Салауат Юлаев» һәм «Атлант» араһында асыш кубогы өсөн уйын бортында ярославлдең «Локомотив» командаһы булған ЯК-42 самолетының авиаһәләкәте арҡаһында туҡтай. Яңынан ҡабат уйында «Салауат Юлаев» үҙ тарихында икенсегә Асыш кубогын еңә — «Атлант» 5:3 иҫәбе менән отола, ә «юлаевсылар» уйын барышында 0:3 иҫәбе менән еңелеп бара. Әммә был уңыш локаль ғына була, ғәмәлдәге ил чемпионы даими чемпионатта тотороҡһоҙ сығыш яһай. Ноябрҙә үк Сергей Михалёв отставкаға китә. Ваҡытлыса баш тренер вазифаһын башҡарыусы роленә команданың тренер штабына 2001 йылдан кергән Венер Сафин тәғәйәнләнә. Венер Сафин һаҡсы Олег Твердовскийҙан һәм һөжүмселәр Максим Сушинский менән Якуб Клепиштан баш тарта. Баш тренерҙы алмаштырғас команданың уйыны тигеҙләнә һәм «Салауат Юлаев» даими чемпионатты үҙ конференцияһында бишенсе урында тамамлай. Гагарин кубогының тәүге раундында «Салауат Юлаев» алты уйында ҡазандың «Аҡ Барс» хоккей клубына еңелә.
2012/13: Радуловһыҙ тәүге миҙгел[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Миҙгел алдынан команданан һуңғы йылдарҙа иң мәргән уйынсыһы һөжүмсе Александр Радулов китә. Александрҙың клуб менән ғәмәлдәге контракты булғанға күрә, уның күсеүе өсөн ЦСКА 250 миллион һумға тиң булған рекорд компенсация Өфө клубына түләй.
Миҙгел барышында отставкаға команданың баш тренеры Венер Сафин китә, уның урынына Владимир Юрзинов-кесе килә. «Салауат Юлаев» даими чемпионатты үҙ конференцияһында бишенсе урында тамамлай. Конференция сирекфиналында Өфө хоккейсылары магнитогорскиҙың «Металлургын» ете уйында үтә. Артабан шулай уҡ ете уйында «Салауат Юлаев» «Аҡ Барсҡа» еңелә һәм миҙгелен тамамлай.
2013/14: Тәүге көмөш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Даими чемпионатта «Салауат Юлаев» көнсығыш конференцияһында дүртенсе һәм дөйөм таблицала һигеҙенсе урындарға үрмәләй. Конференция сирекфиналында клуб ете уйында Түбәнге Новгородтың «Торпедоһын» ота. Плей-оффтың икенсе раундында алты уйында «Барыҫты» еңә. Көнсығыш конференцияһының финалында «Салауат Юлаев» биш уйында магнитогорскиҙың «Металлург» командаһына еңелә. Һөҙөмтәлә, Башҡортостан хоккейсылары лигала өсөнсө урын ала һәм үҙ тарихында тәүгегә Рәсәй чемпионатының көмөш миҙалдарын яулай.
2014/15: Гросс эпохаһы тамамлана[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Миҙгелдәр араһы ваҡытында командана бер-нисә мөһим уйынсы китә: Игорь Мирнов «Аҡ Барс» менән контракт төҙөй, Никита Филатов «Юграға» күсә, Сергей Зиновьевтың килешеү ваҡыты бөтә, Виталий Прошкин карьераһын тамамлай, Брент Сопел АХЛ-ға китә, ә Андрей Василевский Милли хоккей лигаһы клубы «Тампа Бэй Лайтнинг» менән йәш уйынсы контрактын төҙөй. Клуб Евгений Скачков, Игорь Скороходов, Дмитрий Сёмин, Александр Кутузов һәм Виталий Коваль менән тулылана. Мөһим уйынсыларҙы юғалтыу, даими чемпионат барышында үткәрелгән уңышһыҙ трансфер политикаһы команданың баш тренеры Юрзинов һәм генераль менеджер Олег Гросс араһында конфликтҡа күсә. Һуңғыһы 2014 йылдың декабрендә отставкаға ҡыуыла. Шулай итеп Олег Гросстың «Салауат Юлаев» командаһында 2006 йылдан 2014 йылға тиклем дауам иткән һәм клуб тарихында иң уңышлы булған эпохаһы тамамлана.
Чемпионат барышында команданың генераль бағыуысыһы «Урал» хәйриә фондының активтарына арест һалынғас ҡыйынлаҡтар барлыҡҡа килә. 2015 йылдың февралендә бөтә Башҡортостан хоккей вертикаленең генераль бағыусыһы алмашыныуы үтә: клубтың яңы генераль бағыусыһы итеп ЯАЙ АКБО «Башнефть» нефть компанияһы була. Команданың етәкселегендә лә үҙгәрештәр була. Клуб президенты вазифаһына Сергей Молчанов килә, ә генераль директоры Александр Семак була.
Даими чемпионатта «Салауат Юлаев» Көнсығыш конференцияһында алтынсы урын яулай. Конференция сирекфиналында команда биш уйында магнитогорскиҙың «Металлург» командаһына еңелә. Миҙгел тамамланғас баш тренер Владимир Юрзинов менән контракт оҙайтылмай.
2015/16: Яңы команда һәм бронза миҙалдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2015 йылдың 1 май көнөндә команданың баш тренеры итеп Анатлоий Емелин тәғәйәнләнә, яңы генераль менеджер Леонид Вайсфельд була. Ҡапҡасылар Никлас Сведберг, Рафаэль Хакимов, һаҡсылар Роман Дерлюк, Филипп Метлюк, Сами Лепистё, Захар Арзамасцев, һөжүмселәр Сергей Соин, Энвер Лисин, Александр Нестеров, Линус Умарк, Артем Чернов һәм Игорь Григоренко менән килешеүҙәр төҙөлә. Миҙгел башланыр алдынан Александр Кутузовты ЦСКА командаһына Андреас Энгквист менән Николай Прохоркинға алмаштыралар. Сентябрҙә Иван Лекомцевты «Авангардҡа» Максим Гончаров урынына алмаштыралар. Миҙгел барышында командаға Максим Майоров, Кирилл Кабанов һәм Олег Сапрыкин киләләр. 1 октябрҙә насар һөҙөмтәләр арҡаһында Анатолий Емелинды Игорь Захаркин алмаштыра, ә Емелин баш тренер ярҙамсыһы роленә күсә. Команданың һөҙөмтәләре яҡшыра.
Даими миҙгел һөҙөмтәләре буйынса «Салауат Юлаев» конференцияла дүртенсе урында урынлаша. Гагарин кубогының тәүге раундында «Аҡ Барс» ете уйында отола. Шул уҡ хәтлем уйын омскиҙан «Аванард» командаһын үтер өсөн кәрәк була. «Салауат Юлаев» һуңғы өс йылда икенсе тапҡыр конференция финалына сыға. Һәм өсөнсө йыл рәттән магнитогорскиҙың «Металлург» командаһына биш уйында отола. Миҙгел тамамланғас команданың баш тренеры Игорь Захаркин менән килешеү ике йылға оҙайтыла.
2016/17[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Команданан Дмитрий Макаров, Денис Хлыстов, Кирилл Кабанов, Владимир Сохатский, Рафаэль Хәкимов, Иван Вишневский, Олег Сапрыкин, Артем Чернов, Роман Дерлюк, Филипп Метлюк һәм Николай Прохоркин китә. Ә клубтың составын Денис Куляш, Константин Корнеев, Евгений Бодров, Кирилл Капризов, Дмитрий Воробьёв, Андрей Литвинов, Григорий Ващенко, Александр Кудреман һәм Иван Федотов тулыландыра. Шулай уҡ «Салауат Юлаев»тың әле Төньяҡ Америкала уйнаған Сергей Бойковҡа хоҡуғы барлыҡҡа килде.[2].
Сығыш яһауҙар тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Милләт-ара хоккей лигаһы чемпионатының плей-офф уйындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1992—1993
- 1/8 финалы: «Торпедо» Ярославль — «Салауат Юлаев» 2-0 (4:2, 9:7 бул)
- 1993—1994
- 1/8 финалы: «ЦСКА» Мәскәү — «Салауат Юлаев» 1-2 (3:2 бул, 1:5, 3:4 от)
- 1/4 финалы: «СКА» Санкт-Петербург — «Салауат Юлаев» 2-0 (6:4, 4:3)
- 1994—1995
- 1/8 финалы: «Итиль» Ҡазан — «Салауат Юлаев» 0-2 (2:5, 0:6)
- 1/4 финалы: «Салават Юлаев» — «Торпедо» Ярославль 2-0 (2:1, 3:2 бул)
- 1/2 финалы: «Динамо» Мәскәү — «Салауат Юлаев» 2-1 (4:3 от, 1:2, 2:1)
- 1995—1996
- 1/8 финалы: «Кристалл» Саратов — «Салауат Юлаев» 0-2 (2:4, 1:4)
- 1/4 финалы: «Металлург» Магнитогорск — «Салауат Юлаев» 2-0 (5:1, 4:3)
«Салауат Юлаев» шайба менән хоккей буйынса Рәсәй чемпионаттарының даими беренселектәрендә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр: У — уйындар һаны, Е — төп ваҡытта еңеүҙәр, ӨВЕ — өҫтәмә ваҡытта еңеүҙәр, БСЕ — булиттар серияһында еңеүҙәр, Т — тигеҙ иҫәптәр, ӨВО — өҫтәмә ваҡытта отолоуҙар, БСО — буллитар серияһында отолоуҙар, О — төп ваҡытта отолоуҙар, ШК — керетелгән шайбалар, ҮШ — үткәргән шайбалар, ±Ш — шайбалар айырмаһы, М — мәрәйҙәр, %М — мәрәйҙәр проценты
Рәсәй чемпионатының плей-офф уйындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1996—1997
- 1/8 финалы: «Салауат Юлаев» — «Северсталь» Череповец 2-1 (7:2, 0:3, 1:0)
- 1/4 финалы: «Салауат Юлаев» — «Кристалл» Саратов 2-0 (5:2, 7:1)
- 1/2 финалы: «Торпедо» Ярославль — «Салауат Юлаев» 2-0 (2:1, 2:1 от)
- Өсөнсө урыны: «Металлург» Магнитогорск — «Салауат Юлаев» 1-2 (4:3, 0:1 от, 4:5 от)
- 1998—1999
- 1/8 финалы: «Молот-Прикамье» Пермь — «Салауат Юлаев» 3-1 (2:0, 3:4, 2:1 бул, 1:0)
- 2002—2003
- 1/4 финалы: «Локомотив» Ярославль — «Салауат Юлаев» 3:0 (2:1, 3:2 бул, 2:1)
- 2005—2006
- 1/8 финалы: «Салауат Юлаев» — «Спартак» Мәскәү 3:0 (3:2 бул, 2:1, 5:4)
- 1/4 финалы: «Аҡ Барс» Ҡазан — «Салауат Юлаев» 3:0 (4:2, 3:1, 3:1)
- 2006—2007
- 1/8 финалы: «Салауат Юлаев» — «СКА» Санкт-Петербург 3:0 (2:1 от, 4:2, 3:2 бул)
- 1/4 финалы: «Салауат Юлаев» — «ЦСКА» Мәскәү 2:3 (5:2, 1:3, 4:3 от, 0:1, 1:3)
- 2007—2008
- 1/8 финалы: «Салауат Юлаев» — «Амур» Хабаровск 3:1 (2:1, 2:0, 2:3, 7:2)
- 1/4 финалы: «Салауат Юлаев» — «Северсталь» Череповец 3:0 (3:1, 2:1, 3:0)
- 1/2 финалы: «Салауат Юлаев» — «Аҡ Барс» Ҡазан 3:1 (3:0, 1:2, 4:3, 4:3 от)
- Финал: «Салауат Юлаев» — «Локомотив» Ярославль 3:2 (0:3, 2:0, 4:1, 0:1, 4:1)
Континенталь хоккей лигаһы чемпионатының даими беренселектәре һәм плей-офф уйындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Иҫкәрмәләр: У — уйындар һаны, Е — төп ваҡытта еңеүҙәр, ӨВЕ — өҫтәмә ваҡытта еңеүҙәр, БСЕ — булиттар серияһында еңеүҙәр, ӨВО — өҫтәмә ваҡытта отолоуҙар, БСО — буллитар серияһында отолоуҙар, О — төп ваҡытта отолоуҙар, Ш — шайбалар, М — мәрәйҙәр, ДУ — даими миҙгелдә урыны
- 2008—2009
- 1/8 финалы: «Салауат Юлаев» — «Авангард» Омск 1:3 (3:2 от, 0:1 бул, 2:3 от, 1:4)
- 2009—2010
- 1/8 финалы: «Салауат Юлаев» — «Автомобилист» Екатеринбург 3:1 (5:1, 4:1, 3:4, 8:1)
- 1/4 финалы: «Салауат Юлаев» — «Нефтехимик» Түбәнге Кама 4:2 (6:2, 1:2 от, 0:1, 1:0, 2:1 от, 2:1)
- 1/2 финалы: «Салауат Юлаев» — «Аҡ Барс» Ҡазан 2:4 (3:4, 1:2 от, 2:3 от, 4:2, 2:1, 1:2)
- 2010—2011
- 1/8 финалы: «Салауат Юлаев» — «Себер» Новосибирск 4:0 (5:2, 3:1, 6:2, 5:0)
- 1/4 финал: «Аҡ Барс» Ҡазан — «Салауат Юлаев» 1:4 (2:3 от, 1:3, 1:2 от, 4:0, 0:1)
- 1/2 финалы: «Салауат Юлаев» — «Металлург» Магнитогорск 4:3 (4:3, 4:0, 1:2 от, 4:2, 3:4, 3:5, 1:0)
- Финал: «Салауат Юлаев» — «Атлант» Мытищи 4:1 (2:1 от, 3:1, 3:2, 0:4, 3:2)
- 2011—2012
- 1/8 финалы: «Аҡ Барс» Ҡазан — «Салауат Юлаев» 4:2 (0:3, 3:2 от, 4:3 от, 3:0, 1:2, 3:2)
- 2012—2013
- 1/8 финалы: «Металлург» Магнитогорск — «Салауат Юлаев» 3:4 (3:4 от, 2:0, 1:4, 3:2, 2:1, 4:5, 0:2)
- 1/4 финалы: «Аҡ Барс» Ҡазан — «Салауат Юлаев» 4:3 (2:3, 0:2, 3:0, 5:3, 4:3 от, 3:4 от, 4:3)
- 2013—2014
- 1/8 финалы: «Салауат Юлаев» — «Торпедо» Түбәнге Новгород 4:3 (1:3, 0:1, 2:1 от, 4:2, 4:2, 2:6, 2:1)
- 1/4 финалы: «Барыс» Астана — «Салауат Юлаев» 2:4 (2:3 от, 5:2, 2:5, 2:3 от, 2:1, 2:3)
- 1/2 финалы: «Металлург» Магнитогорск — «Салауат Юлаев» 4:1 (3:2, 3:2 от, 0:4, 1:0, 1:0 от)
- 2014—2015
- 1/8 финалы: «Металлург» Магнитогорск» — «Салауат Юлаев» 4:1 (2:0, 1:2, 2:1, 6:4, 2:1)
- 2015—2016
- 1/8 финалы: «Салауат Юлаев» — «Аҡ Барс» 4:3 (4:1, 5:2, 0:3, 4:1, 3:4, 0:8, 3:2)
- 1/4 финалы: «Авангард» Омск — «Салауат Юлаев» 3:4 (2:3 от, 5:4, 1:3, 1:2, 3:2, 3:1, 1:2)
- 1/2 финалы: «Металлург» Магнитогорск — «Салауат Юлаев» 4:1 (3:2 от, 6:1, 2:3, 3:1, 3:2 от)
«Салауат Юлаев» Чемпиондар лигаһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Салауат Юлаев» Рәсәй чемпионы булараҡ, Европа чемпиондар лигаһының тәүге һәм берҙән-бер миҙгелендә — 2008/09 йылдарҙа ҡатнаша. Өфө клубынан башҡа, Рәсәйҙән тағы ла Магнитогорскиҙың «Металлург» командаһы сығыш яһай.
Төркөм уйындарында бер тапҡыр ҙа еңелмәйенсә, «Салауат Юлаев» ярымфиналда ике уйын һөҙөмтәһе буйынса «Металлург» хоккей клубынан еңелә.
- «Салауат Юлаев» 2008/2009 йылдар миҙгелендә Чемпиондар лигаһы уйындарында
- Төркөм этабы:
- «Салауат Юлаев» — «Ческе Будеёвице» Чехия 7-1 (1-0, 3-0, 3-1)
- «Слован» Братислава, Словакия — «Салауат Юлаев» 2-4 (1-0, 1-3, 0-1)
- «Ческе Будеёвице» — «Салауат Юлаев» 0-3 (0-2, 0-1, 0-0)
- «Салауат Юлаев» — «Слован» 8-2 (1-1, 4-1, 3-0)
- 1/2 финал:
- «Металлург» Магнитогорск, Рәсәй — «Салауат Юлаев» 1-2 (0-0, 0-2, 1-0)
- «Салауат Юлаев» — «Металлург» Магнитогорск 1-3 (0-0, 1-0, 0-3, 0-2 ps)
Стадион[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Салауат Юлаев» командаһы нигеҙләнгәндән башлап 1967 йылға тиклем «Труд» стадионында асыҡ һауала сығыш яһай. 1967 йылдан башлап команда уйындарын Өфөләгә спорт һарайында үткәрә башлай. Ә 2007 йылда «Салауат Юлаев» яңы ғына төҙөлгән Өфө-аренаһына күсә.
Башҡортостан Республикаһында яһалма боҙ менән иң ҙур спорт төҙөлмәһе — Өфө-Арена — 2007 йылда Өфө архитекторҙары проекты буйынса төҙөлә. Ул ҡала үҙәгендә, Ленин урамында урынлашкан. Бынан алда был ерҙә «Труд» стадионы урынлашкан була. Төп аренаның хоккей майҙаны, трибунаһы (8070 урынлыҡ), спортсмендар һәм тренерҙар өсөн ял бүлмәләре, судьялар өсөн айырым бокс, медицина кабинеты, 2 боҙ ҡойоу машинаһы өсөн гараж, конференц‑залы булған пресс‑үҙәк (100 урынлыҡ), аппарат‑студиялы комплекс, ресторан һ.б. бар. «Өфө-Арена» беренсе тамашасыларҙы 2007 йылдың 27 авгусында, Рәсәй һәм Канада йәштәр йыйылма командалары осрашып, аренаны асыу матчында ҡабул итә. Шулай уҡ аренала 2007 йылдың октябрендә көрәш буйынса донъя чемпионаты үтә. «Салауат Юлаев» беренсе рәсми матчты 2007 йылдың 19 декабрендә үткәрә. Шунда уҡ 2008 йылдың 11 апрелендә «Салауат Юлаев» үҙ тарихында беренсе тапҡыр Рәсәй чемпионы, ә 2011 йылдың 16 апрелендә КХЛ чемпионы (2010/2011) була. 2013 йылда Өфөлә үткән йәштәр йыйылма командалары араһында донъя чемпионатының һәм 2014 йылдағы йәштәр клуб командалары араһында донъя кубогы уйындары был спорт ҡоролмаһында үтә.
«Өфө-Арена» — яһалма боҙло ике хоккей майҙаны булған универсаль спорт аренаһы (8250 һәм 650 урынлы трибуналар).
Гимн[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2010 йылдың август айында опера йырсыһы Рафаэль Рәхмәтуллин башҡарыуында «Минең йөрәгем мәңгегә йәшел» (урыҫ. Моё сердце навеки зеленое) гимны донъя күрә (йыр һәм һүҙҙәр авторы — Азамат Моратов)[3].
Бағыусылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
2015 йылдың 16 февралендә генераль бағыусы — «УРАЛ» хәйриә фонды «Салауат Юлаев» хоккей клубын финанслауҙы туҡтатыуы тураһында белдерҙе[4]. 2015 йылдың 28 февралендә Гагарин кубогының конференция сирекфиналының тәүге уйыныда уйынсылар яңы бағыусы булған яңы формала сығалар, формала «Башнефть» нефть компанияһының эмблемаһы була[5].
Етәкселек[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Президент — Идара рәйесе[6]:
- Молчанов Сергей Александрович — Башҡортостан республикаһы башлығы администрацияһы етәксеһе.
Идара ағзалары[7]:
- Ганабин Дмитрий Викторович — «СоЮз» межрегиональ көйөрмәндәр йәмғиәт ойошмаһы етәксеһе;
- Пустовгаров Юрий Леонидович;
- Ставский Михаил Ефимович.
Генераль директор[8]:
Генераль менеджер[9]:
Тренер штабы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Баш тренер — Игорь Захаркин
- Тренер — Анатолий Емелин
- Тренер — Николай Борщевский
- Тренер — Андрей Зюзин
- Ҡапҡасылар тренеры — Кирилл Кореньков
Баш тренерҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Салауат Юлаев» командаһының бөтә тренерҙары:
Составы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Команданың ҡаҙаныштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- СССР чемпионаттарында иң яҡшы результат: Юғары лига, 11-нсе урын (1980/1981, 1985/1986, 1986/1987).
- Федерация кубогының эйәһе (1994)
- Милләт-ара хоккей лигаһының бронза призын алыусы (1994/1995, 1995/1996).
- Рәсәй чемпионатының бронза призын алыусы (1996/1997).
- Рәсәй чемпионатының еңеүсеһе (2007/2008).
- Континент кубогының эйәһе (2009/10)
- Континенталь хоккей лигаһының бронза призын алыусы (2009/2010, 2015/2016).
- Рәсәй чемпионы һәм Гагарин кубогы эйәһе (2010/2011)
- Рәсәй чемпионатының көмөш призын алыусы (2013/2014)
- «Ғәҙәл уйында» ике тапҡыр еңеүсе (1993, 1998)
- Асыш Кубогын ике тапҡыр еңеүсе (2008, 2011)
- «Беарда» Кубогы (Леузин, Швейцария, декабрь 1993)
- РИК Кубогы (Швеция, 1993)
- Копать иҫтәлегенә ярыш еңеүсеһе (Силәбе, 1994)
- «Дүрт ярышы» (Өфө, декабрь 2002)
- Прикамье Кубогын еңеүсе (Пермь, август 1998, 2000)
- «Салауат Юлаев» ХК ярышы еңеүсе (Өфө, 1999—2000)
- «Паюлахти Кубогы» ике тапҡыр еңеүсе (Финляндия, 2000, 2003)
- Раштыуа ярышы (Омск декабрь 2001)
- Ромазан Мемориалы (Магнитогорск, сентябрь 2002)
- Башҡортостан Республикаһы Президенты Кубогын ете тапҡыр еңеүсе (Өфө, 2005—2007, 2010, 2012—2013, 2016)
- Шпенглер кубогында көмөш призын алыусы (Давос, Швейцария, декабрь 2007)
- Шпенглер кубогында көмөш призын алыусы (Давос, Швейцария, декабрь 2014)
Уйынсыларҙың бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- КХЛ иң яҡшы бомбардиры — Александр Радулов (2010—2011, 2011—2012)
- ЙХЛ яҡшы бомбардиры — Дмитрий Денисов (1993—1994, 1994—1995)
- КХЛ иң файҙалы уйынсы — Патрик Торесен (2009—2010), Александр Радулов (2010—2011)
- Секунда призы — Александр Семак (2000—2001), Александр Радулов (2010—2011)
- Алтын сәкән — Дмитрий Денисов (1994—1995), Рәил Мөфтиев (1995—1996), Александр Радулов (2009—2010, 2010—2011, 2011—2012)
- Боҙ джентльмены — Игорь Щадилов (2007—2008)
- Иң яҡшы звено — Борис Тимофеев — Рәил Мөфтиев — Дмитрий Денисов (1993—1994)
- Яҡшы ҡапҡасы — Владимир Тихомиров (1995—1996)
- Алтын башлыҡ — Андрей Зюзин (1996—1997), Александр Еременко, Виталий Прошкин, Алексей Терещенко (2007—2008), Алексей Терещенко (2008—2009), Дмитрий Калинин, Александр Радулов (2009—2010), Эрик Эрсберг, Кирилл Кольцов, Игорь Григоренко, Александр Радулов (2010—2011), Александр Радулов (2011—2012)
«Салауат Юлаев» хоккей мәктәбенең билдәле тәрбиәләнеүселәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ирек Ғимаев — Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры, өс тапҡыр дөнъя чемпионы, четырёхкратный чемпион Европы, обладатель Кубка Канады, восьмикратный чемпион СССР.
- Игорь Кравчук — атҡаҙанған спорт мастеры, ике тапҡыр олимпик чемпионы, донъя һәм Европа чемпионы, ике тапҡыр СССР чемпионы. Рәсәйҙең юниор йыйылма командаһының баш тренеры (U-18).
- Марат Азаматов — РСФСР атҡаҙанған тренеры, «Салауат Юлаев» хоккей мәктәбенең беренсе директоры.
- Александр Семак — атҡаҙанған спорт мастеры, донъя чемпионы, ике тапҡыр Европа чемпионы, ике тапҡыр СССР чемпионы.
- Сергей Ғимаев — атҡаҙанған спорт мастеры, күп тапҡыр СССР чемпионы, өс тапҡыр иң яҡшы Һаҡсы, Рәсәй-2 каналында спорт комментаторы.
- Венер Сафин — спорт мастеры, Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры, Рәсәй чемпионатының өс тапҡыр бронза призеры (1994/1995, 1995/1996, 1996/1997), Салауат Юлаев (1995—1999) командаһының капитаны була, өлкән тренер булғанда, Рәсәй чемпионатының ике тапҡыр еңеүсеһе (2007/2008), (2010/2011) һәм Гагарин кубогына эйә булды (2010/2011). 2012 йылдың декабренә тиклем «Салауат Юлаев»тың баш тренеры.
- Рәил Мөфтиев — халыҡ-ара класслы спорт мастеры, Рәсәй чемпионатының өс тапҡыр бронза призеры (1994/1995, 1995/1996, 1996/1997), тренеры.
«Салауат Юлаев» составында Рәсәй чемпиондары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 2011: Колесник Виталий, Еременко Александр, Эрсберг Эрик, Кольцов Кирилл, Григорьев Михаил, Рязанцев Александр, Староста Томаш, Блатяк Мирослав, Прошкин Виталий, Кутейкин Андрей, Кондратьев Максим, Твердовский Олег, Калинин Дмитрий, Нильссон Роберт, Свитов Александр, Клепиш Якуб, Таратухин Андрей, Счастливый Петр, Козлов Виктор, Григоренко Игорь, Кольцов Константин, Козлов Вячеслав, Антипов Владимир, Торесен Патрик, Зиновьев Сергей, Радулов Александр, Панков Александр, Сапрыкин Олег.
- 2008: Тарасов Вадим, Гниличка Милан, Еременко Александр, Бойков Александр, Ҡотдосов Артур, Доронин Павел, Щадилов Игорь, Логинов Александр, Блатяк Мирослав, Прошкин Виталий, Кольцов Кирилл, Кутейкин Андрей, Филипп Радек, Твердовский Олег, Чернов Михаил, Сидякин Андрей, Гордеев Артем, Заварухин Николай, Шкотов Алексей, Тарасов Дмитрий, Нуртдинов Руслан, Григоренко Игорь, Таратухин Андрей, Зачупейко Сергей, Чистов Станислав, Терещенко Алексей, Кольцов Константин, Антипов Владимир, Пережогин Александр, Воробьев Владимир, Волков Игорь, Микеска Михал, Медведев Алексей.
«Салауат Юлаев» составында уйнаған билдәле уйынсылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Ирек Ғимаев 1976—1979
- Игорь Кравчук 1983—1987
- Андрей Зубарев 2003—2005 һәм 2012—2015
- Олег Твердовский 2007—2011
- Мирослав Блатяк 2007—2013
- Виталий Прошкин 2007—2014
- Александр Ерёменко 2007—2011
- Кирилл Кольцов 2007—2011 һәм 2012—2015
- Александр Радулов 2008—2012
- Сергей Зиновьев 2009—2014
- Виктор Козлов 2009—2012
- Патрик Торесен 2009—2011
- Дмитрий Калинин 2009—2011
- Якуб Клепиш 2010—2011
- Эрик Эрсберг 2010—2012
- Вячеслав Козлов 2011
- Антти Пильстрём 2011—2015
- Игорь Григоренко 2004—2005, 2007—2012, 2015—…
Республиканың башҡа хоккей командалары менән хеҙмәттәшлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Принципиаль ярышташтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Йәшел дерби[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Салауат Юлаев» өсөн иң мөһим ярышташ итеп Ҡазандан «Аҡ Барс» хоккей клубын атарға була[12][13][14]. Был клубтар араһында уйындарҙы «Йәшел дерби», «Ҙур йәшел дерби» йә «Татар-башҡорт дербиһы»[15][16] тип атайҙар. «Салауат Юлаев» һәм «Аҡ Барс» — Гагарин кубогын беренсе булып еңгән командалар. Дерби үҙенең исемен командаларҙың формалары төҫө оҡшаш булғанға килеп сыға. Был көсөргәнешле уйынды ике республиканы сағыштырыуға бәйләйҙәр.
Башҡа командалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Салауат Юлаевтың» башҡа принципиаль дәғүәселәренә Магнитогорскиҙан «Металлург» һәм Омскиҙан «Авангард» командаларын индерергә мөмкин.
Рекордтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Салауат Юлаев» — КХЛ команда трофейҙарын тулыһынса йыйған берҙән-бер команда: Гагарин кубогы, Асыш кубогы, Континент кубогы һәм Всеволод Бобров бүләге.
- Клуб иң тәүге булып КХЛ-да 1000 шайба керетә. Юбилей шайбаһын Игорь Мирнов керетә.
- «Югра» командаһына ҡаршы уйында Александр Радулов 5-се секундта гол керетә. Был гол Рәсәй чемпионаттарының иң тиҙ шайбаһы була.
- «Салауат Юлаев» — КХЛ тарихында ике ете уйынлы плей-офф серияһын рәттән еңгән тәүге команда.
- Команда 2013/14 йылдар миҙгеленең даими беренселегендә бөтә 54 уйында ла бер булһа гол керетә. Бындай ҡаҙаныш башҡа бер командала ла юҡ.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Top 250 Européen, Saison 2013/14
- ↑ Добро пожаловать в «Салават Юлаев»
- ↑ На новый гимн «Салавата Юлаева» снимут клип
- ↑ БФ «Урал» объявил о приостановлении финансирования ХК «Салават Юлаев».
- ↑ Новым спонсором "Салавата Юлаева" может стать "Башнефть".
- ↑ Сергей Молчанов избран Президентом – Председателем Правления ХК «Салават Юлаев»
- ↑ Сформирован новый состав Правления АНО «Хоккейный клуб «Салават Юлаев»
- ↑ 8,0 8,1 Генеральным директором ХК «Салават Юлаев» стал Валерий Нургутдинов.
- ↑ «Салават Юлаев» возглавил уфимец Анатолий Емелин
- ↑ Игорь Захаркин официально назначен главным тренером уфимского «Салавата Юлаева» — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 8 октябрь (урыҫ.)
- ↑ «Салават Юлаев» заключил договор с «Горняком». Официальный сайт Первенства Молодежной хоккейной лиги. 5 ноября 2015 года.
- ↑ Самый принципиальный соперник «Ак Барса» сменил главного тренера
- ↑ Игорь Мирнов: "Я знаю, кто самый принципиальный соперник «Ак Барса»
- ↑ Самый принципиальный соперник для Ак Барса. Опрос болельщиков в группе vk.com
- ↑ Так будет всегда. «Зелёное дерби» собрало аншлаг в Уфе
- ↑ Татаро-башкирское дерби
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Пасконов Н. Д. «Салават Юлаев»: победы, судьбы, надежды... — Уфа: Белая река, 2001. — 214 б. — ISBN 5-87691-010-4. продолжение
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- «Салауат Юлаев» хоккей клубының рәсми сайты
- Салауат Юлаев (хоккей клубы) // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2013. — ISBN 978-5-88185-143-9.
- Салават Юлаев (Уфа)
- Өфө-Арена


c: text/html

text:
Башҡортостанда йәштәр ауылда ҡалырға теләмәй, һөҙөмтәлә ауылдар хәҙер ҡарттар йорттарын хәтерләтә.
Ошоға өҫтәп мәктәптәрҙе эреләтеп ваҡ ауылдарҙа ябыу ауылдарҙы бөтөнләй һүндерәсәк. Ауылда тыуып үҫкән йәштәр төрлө сәбәптәр менән оло ҡалаларға китергә ашҡына. Берәүҙәр юғары уҡыу йортона керә, икенселәре эшкә китә. Хәҙер республикала ауыл ерҙәрендә йүнселлек менән шөғөлләнеүселәр өсөн мәғлүмәт дәрестәре алып барырға әҙерләнә. Ҡайһы бер хужалыҡтар йәштәрҙе ауылға, колхозға бәйләүҙең әкәмәт юлдарын да тапҡан. Мәҫәлән, Көйөргәҙе районы хужалыҡтары. Унда йәштәрҙе ауыл еренә эшкә йәлеп итеү өсөн хәрби хеҙмәткә алыныусы йәш механизаторҙарға, улар армияла саҡта, эш хаҡы түләй башлай. Бының өсөн әрмегә алыныусыға махсус иҫәп асыла һәм аҡса шунда күсерелә бара, тик бер шарт – хәрби хеҙмәттән ҡайтҡас ул өс йыл дауамында ошо хужалыҡта эшләргә тейеш. Колхоз әлегә уларҙың иҫәбенә уртаса эш хаҡы 3- 3 ярым мең һум һалып бара.
Йәштәрҙе эшҡыуарлыҡҡа йәлеп итеү мәсьәләһен хөкүмәт кимәлендә лә тикшергәйнеләр. Унда был маҡсатта махсус бизнес мәктәптәр асырға килештеләр. Уларҙың эшмәкәрлеге республиканың йәштәр сәйәсәте буйынса дәүләт комитеты уҙғарған социологик тикшереүҙәргә нигеҙләнәсәк. Белгестәр фекеренсә, йәштәрҙе эшҡыуарлыҡҡа йәлеп итеү өсөн хоҡуҡи базаны камиллаштырыу ҙа мөһим. Өфөлә үҙ эшен асыусыларҙың өстән бер өлөшө утыҙ йәшкә тиклемгеләр, әммә уларға ғәмәли тәжрибә етмәй. Айырыуса был ауыл ерҙәренә ҡағыла.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Силәбе өлкәһенең Арғаяш районында башҡорт эстрадаһы йондоҙҙары ҙур уңыш менән сығыш яһай
Силәбе өлкәһенең Арғаяш районында 31 мартҡа тиклем Башҡортостандың популяр йәш артистарының концерттары үтә. Ауыл мәҙәниәт йорттарында Зилә Лира, Ян Лира, Айнур Мансуров, Наил Ибраһимов һәм Вәлит Мөхәмәтғәлин сығыш яһай. Саралар Башҡортостан Республикаһының Силәбе өлкәһендәге Даими вәкиллеге ярҙамында өлкәнең Башҡорт йәштәре иттифағы рәйесе урынбаҫары Руфат Йәлилов ойоштора.
«Башинформ» агентлығына Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге Даими вәкиллеге матбуғат секретары Михаил Хәбиров хәбәр итеүенсә, концерттар райондың ике ауылында үткән, башҡорт йырсылары йәнә дүрт ауыл мәҙәниәт йортонда сығыш яһаясаҡ.
— Арғаяш тамашасылары айырыуса иғтибарлы, башҡорт артистарының ижадына оло хөрмәт менән ҡарай, — тип һөйләне Руфат Йәлилов. — Өфө артистарын бында яраталар.
Михаил Хәбиров һүҙҙәренсә, билеттарҙы шунда уҡ һатып алып бөтәләр. Бындай уңышты Арғаяш районы башҡорт һәм татар эстрадаһының бөйөк йырсыһы Фәриҙә Ҡудашеваның гастролдәренән бирле хәтерләмәй. Ҡайһы бер тамашасылар башҡорт йырсыларының сығыштарын үҙҙәренең генә түгел, хатта күрше ауылдарға барып та ҡарай.


text:
Интернет социаль партнерлыҡты үҫтереү өсөн файҙаланыласаҡ
Башҡортостан ҡалалары һәм райондары урындағы үҙидара башлыҡтарына социаль партнерлыҡты үҫтереү өсөн интернет-ресурстарҙы әүҙем файҙаланырға тәҡдим ителде.
БР Профсоюздар федерацияһы матбуғат үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Фидус Ямалетдинов һәм БР Профсоюздар федерацияһы рәйесе Әмирхан Сәмерханов муниципалитеттар етәкселәренә тейешле хат ебәрҙе. «Мәғлүмәт технологиялары үҫешкән осорҙа дәүләт структуралары, халыҡ, бизнес, профсоюздар араһында үҙ-ара хеҙмәттәшлек һөҙөмтәлелеген күтәрергә булышлыҡ итеүсе интернет-ресурстарға ҙурыраҡ иғтибар бирелә бара, — тиелә хатта. — Ошо маҡсатта муниципаль берәмектәр сайттары биттәрендә айырым «Социаль партнерлыҡ» бүлеген булдырырға тәҡдим ителде”.


text:
4 февраль
4 февраль — григориан стиле буйынса йылдың 35-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 330 көн ҡала (кәбисә йылында 331).
Йөкмәткеһе
Байрамдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Тарихи ваҡиғалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1719 — Пётр I Рәсәйҙә халыҡ иҫәбен алыу тураһында указ сығара.
- 1918 — Ырымбурҙа Башкортостандың Ваҡытлы революцион комитеты төҙөлә (рәйесе — Бәхтигәрәй Шәфиев).
- 1919 — Совнарком балаларҙы яҡлау тураһында декрет ҡабул итә.
- 1945 — СССР, АҠШ, Бөйөк Британия хөкүмәттәре башлыҡтары ҡатнашлығында Ялта конференцияһы эш башлай.
Был көндө тыуғандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1894 — Халиҡов Муллайән Дәүләтша улы, башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте етәкселәренең береһе, күренекле дәүләт эшмәкәре.
- 1928 — Лотфуллин Әхмәт Фәтҡулла улы, СССР-ҙың халыҡ рәссамы (1989), Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1982).
- 1933 — Игорь Кваша, совет һәм Рәсәй театр һәи кино актёры, режиссер, телетапшырыуҙар алып барыусы. РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1978).
Был көндө үлгәндәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- 1975 — Луис Джордан, джаз музыканты, композитор.


text:
Йоһанн Вольфганг фон Гёте
Иоһа́нн Во́льфганг фон Гёте (нем. Johann Wolfgang von Goethe исеменең немецса яңғырашы ; 28 август 1749, Майндағы Франкфурт, Германия — 22 март 1832, Веймар, Германия) — немец шағиры, дәүләт эшмәкәре, тәбиғәт фәндәре белгесе һәм аҡыл эйәһе. Атаһы — Йоһанн Каспар Гёте, бюргер, әсәһе — Катарина Элизабет Гёте, олатаһы — ҡала старшинаһы[1].
Йөкмәткеһе
- 1 Бала сағы, уҡыу осоро һәм тәүге шиғырҙары
- 2 Биографияһы
- 3 Ижады
- 4 Замандаштарының мөнәсәбәте
- 5 Гёте Рәсәйҙә
- 6 Гёте һәм башҡорттар
- 7 Хәтер
- 8 Вариҫтары
- 9 Бүләктәре
- 10 Гёте әҫәрҙәрен урыҫсаға тәржемә итеүселәр
- 11 Библиография
- 12 Ҡыҙыҡлы факттар
- 13 Иҫкәрмәләр
- 14 Һылтанмалар
Бала сағы, уҡыу осоро һәм тәүге шиғырҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Германиялағы Майндағы Франкфурт ҡалаһында тыуған. 1765 йылдан башлап Лейпциг университетында уҡый, юғары белем алыуын 1770 йылда Страсбург ҡалаһында, хоҡуҡ фәндәре докторы дәрәжәһен алып, тамамлай. Тәүге Höllenfahrt Christi исемле шиғырын 1765 йылда яҙа.
Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Атаһы элекке адвокат, император советнигы, Иоһанн Каспар Гёте 1710 йылда Майндағы Франкфурт тигән иҫке немец сауҙа ҡалаһында, бай бюргер ғаиләһендә тыуған. Әсәһе Катарина Элизабет Гёте (Тексторҙа тыуған, нем. Textor, 1731—1808) — ҡала старшинаһы ҡыҙы.
1750 йыл ғаиләлә Корнелия тигән икенсе бала тыуған[2]. Унан һуң тағы ла дүрт бала тыуған, улар барыһы ла сабый саҡта уҡ үлгән. Атаһы үтә ваҡсыл, талапсан, эмоцияһыҙ, әммә ғәҙел кеше була. Атаһынан уға мираҫ булып белемгә ынтылыу, ентекле хеҙмәт, бөхтәлек, ныҡлыҡ, түҙемлек, сыҙамлылыҡ ҡалған.
Әсәһе атаһының ҡапма — ҡаршы характерында була. Кейәүгә 17 йәштән сыҡһа ла, уның иренә ҡарата һөйөү хисе булмай. 18 йәштә беренсе балаһын таба. Шулай ҙа әсә кеше улын ныҡ ярата, малай әсәһен «Frau Aja» тип йөрөтә. Әсә улына тарихтар ижадына һөйөү уята, ул Гете өсөн йөрәк йылыһы биреүсе, хәстәрләүсе һәм аҡыллылыҡ символы. Катарина Анна Амалия Брауншвейгская менән хатлашыуҙы хуплай.
Ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Энтони Графтон Гётены «Антик идеалдар ярҙамында хәҙерге мәҙәниәтте байытыуҙың өлгөһө» тип билдәләй[3].
Ижадының тәүге осоро[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гётеның был дәүерҙәге иң әһәмиәтле әҫәре булып «Гец фон Берлихинген, Тимер ҡуллы рыцарь» («Gottfried von Berlichingen mit der eisernen Hand») драмаһы тора, замандаштарын хайран ҡалдыра. Тап ошо әҫәр Гётены немец әҙәбиәтенең иң алғы һыҙығына сығара. Шекспирҙың тарихи йылъяҙмаларына оҡшатып, прозала яҙылған был әҫәрҙең үҙенсәлеге шунда — ул бығаса мәҙәниәттең иң йоғонтоло ағымы булған Мәғрифәтселек әҙәбиәтенә лә ҡаршы сыға. Мәғрифәтселек әҙәбиәтенең типик образы — социаль ғәҙеллек өсөн көрәшеүсе яҙыусы ла бөтөнләй икенсе төрлө асыла. Рыцарь Гец фон Берлихинген илдә барған хәлдәргә күңеле төшөп, крәҫтиәндәр ихтилалын етәкләй; ихтилал киҫкен хәл алғас, иң ауыр мәлдә крәҫтиәндәрҙе ҡалдырып китә. Ил менән идара итеүселәр тантана итә: уларҙың алдында инҡилабҡа күтәрелгән масса ла, үҙенең ихтыярын уларға ҡаршы ҡуйып маташҡан шәхес тә көсһөҙ. Гец иреклекте кешелек донъяһында түгел, үлемдә, «тәбиғәт-әсә» менән ҡушылыуҙан таба. Пьесаның аҙаҡҡы сәхнәһе символик мәғәнәгә эйә: Гец баҡсаға сыға ла, сикһеҙ күк йөҙөн, үҙен уратып алған тәбиғәтте күрә һәм шулай тип өндәшә: «Хоҙай Тәғәлә, Һинең күгең аҫтында, иректә нисек рәхәт! Ағастар бөрө яра, бөтөн донъя уңышҡа өмөт бағлай. Һау булығыҙ, ҡәҙерлеләрем! Тамырҙарым ҡырҡылған, мин көсөмдө юғалтам. Иреклек, иреклек!»
Әҫәрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Клавиго» (1774)
«Йәш Вертерҙың ғазаптары» (1774)
«Тавридала Ифигения» (1779—1788)
«Торквато Тассо» (1780—1789)
«Урман батшаһы» (1782)
«Эгмонт» (1788)
«Үҫемлектәр метаморфозаһы тураһында тәжрибә» (1790)
«Рейнеке-лис» (1794)
«Герман менән Доротея» (1794)
«Фауст» (1774—1832)
«Төҫ теорияһына» (1810)
«Көнбайыш-көнсығыш һүҙлек» (1819)
Автобиография Гете И. В. Поэзия һәм Дөрөҫлөк (Dichtung und Wahrheit). — М.: «Захаров», 2003. — 736 б. ISBN 5-8159-0356-6.
«Йәш Вертерҙың ғазаптары»[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Йәш Вертерҙың ғазаптары» (1774) — хаттарҙан торған роман, немец әҙәбиәтенең «Бола һәм һөжүм» осоронда ижад ителгән иң уңышлы әҫәр. Әгәр ҙә «Гец фон Берлихинген» Гётеның исемен Германияла билдәле итһә, «Вертер» яҙыусыны бөтөн донъяға таныта. Романда мөхәббәт тарихы нигеҙендә кеше һәм донъя араһындағы конфликт һүрәтләнә. Вертер — хисле, шул уҡ ваҡытта көслө шәхес. Финалда яңғыраған атыу тауышы менән үҫмер ғәҙелһеҙлек хөкөм һөргән донъяға һәм унда йәшәгән ике йөҙлө кешеләргә ҡаршы сыға. Ул Германияның ҡанундарын кире ҡаға һәм тәкәббер, алдаҡсы кешегә әйләнеүҙән үлемде өҫтөн күрә. Ул — Прометейҙың антиподы, шулай ҙа Вертер-Прометей — Гётеның был осорҙа ижад иткән геройҙарының аҙаҡҡы быуыны. Уларҙың тормошо алдан уҡ һәләкәткә дусар. Вертер үҙе уйлап сығарған донъяның ысынбарлыҡта барлығын иҫбат итергә тырышҡанда, үҙен юғалта, Прометей «ирекле», Олипм власынан азат йәндәр булдырып, үҙен мәңгеләштерергә уйлай.
«Ифигения»[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ифигения исемле героиня Таврида ярҙарында ағаһы Орест һәм уның дуҫы Пиладты, сит ил кешеһе булараҡ, үлемдән ҡотҡарыу өсөн үҙенең яҙмышын Тавриданың батшаһы Фоанттың ҡулына тапшыра. Был ҡылығы менән ул Тантал ырыуын ҡәһәрҙән азат итә. Әҫәрҙә Орест образы ла иғтибарға лайыҡ. Башта ул икеләнеү, ярһыу ҡосағында булһа, драманың аҙағында тыныслыҡ таба. Уның күңеленә тыныслыҡ урынлашыуҙа Ифигения сәбәпсе. Орест — ул "Бола һәм һөжүм"де еңеп сыға алған Гётеның үҙе.
Рим элегиялары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Элегиялар»ҙың үҙәк образы — шағир (Гёте), ул антик мәҙәниәт тормошона ҡушылып, донъяға скульптор күҙҙәре менән баға.
«Эгмонт»[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Эгмонт» трагедияһында Нидерландтарҙың Испан хакимлығы менән көрәше сағыла. Әммә милли үҙаллылыҡ өсөн көрәшсе ролен башҡарһа ла, Эгмонт көрәшсе итеп һүрәтләнмәй. Бөгөнгө мәл менән генә йәшәүсе Эгмонт яҙмыш, тарих ихтыярына ҡаршы көрәшеүҙән баш тарта. Көрәшә белгән Гец урынына Эгмонт килә.
«Торквато Тассо»[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1790 йылда Гёте «Торквато Тассо» драмаһын тамамлай. Унда ике кеше: шағир Тассо менән батшаның яҡын кешеһе Антонио (герцог Феррарҙың статс-секретаре) бәрелеше һүрәтләнә. Тассо хакимлыҡ иткән ҡанундарға буйһонмай, Антонио был ҡанундарҙы күҙәтеп йәшәй. Бәрелеш Тассоның еңелеүе менән тамамлана. Драма Гётеның эске донъяһына алып инә, ул да Веймар һарайының ҡанундарына буйһонған элекке штюрмер (штюрмерҙар — немец һәм рус дворяндары нәҫеле).
Балладалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
1797 йылда Гёте менән Шиллер балладалар яҙыу буйынса бәйге ойоштора. Ошо рәүешле был жанрҙың үҫешенә юл һалына. Үҙенең балладаларында Гёте мөхәббәт мөнәсәбәттәрен сағылдыра һәм, тәнҡитселәр фекеренсә, шул рәүешле «донъяны бар итеү серҙәренә төшөнөргә, упҡынға күҙ һалырға теләй»[4].
«Вильгельм Мейстерҙың уҡыу йылдары»[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Вильгельм Мейстерҙың уҡыу йылдары» (1796) — Гётеның иң әһәмиәтле әҫәре. Уны яҙыусы 1776 йылда уҡ башлай. Роман йәш бюргер тураһында, ул бала саҡтан театр менән мауыға, үҙен актер һәм драматург булараҡ һынап ҡарай. Коммерция шөғөлөн ташлап, труппа менән сәйәхәт итә. Ошо урында роман туҡтап ҡала һәм ун йылдан һуң, уға кире әйләнеп ҡайтҡас, Гёте уның йүнәлешен тулыһынса үҙгәртә. Романдың тәүге варианты һаҡлана, әммә геройҙың артабанғы юлы театрҙан практик эшмәкәрлеккә алып бара. Тик бында бюргерҙар кеүек капиталды арттырыу өсөн түгел, ә йәмәғәтселеккә файҙа килтереү маҡсаты ҡуйыла. Немец әҙәбиәтенең Виланд осоронда уҡ барлыҡҡа килгән «тәрбиәүи роман» тигән төшөнсә Гётеның ошо романында ҡабатлана.
«Фауст»[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
«Фауст» трагедияһы өҫтөндә яҙыусы ғүмере буйына эшләй. Трагедияны Франкфуртта 1773 йылдарҙа башлай. Беренсе өлөштөң сюжеты Веймарға күсеп барғанға тиклем тамамлана, ул «Пра-Фауст» тип йөрөтөлә һәм яҙмалар Гёте үлгәндән һуң ярты быуат үткәс кенә табыла. Италиянан ҡайтҡас, 1790 йылда Гёте өс сәхнә менән тулыландырылған өлөштө баҫтыра һәм беренсе өлөш 1808 йылда ғына тулыһынса донъя күрә. Икенсе өлөш өҫтөндә эш 1800 йылдар тирәһендә башлана, айырым өҙөктәре баҫылһа ла, ә тулы варианты, авторҙың үҙенең теләге буйынса, уның үлеменән һуң ғына сыға. Шулай итеп «Фауст» Гётены алтмыш йыл тирәһе оҙатып бара һәм трагедия уның ижадының һәм донъяға ҡарашының эволюцияһын сағылдыра. «Фауст» өсөн материал булып реаль фигура — XVI быуаттың беренсе яртыһында йәшәгән ғалим һәм күрәҙәсе доктор Фауст тирәләй йөрөгән легенда тора. Халыҡ уны, тылсым сәнғәтенә өйрәнеү өсөн, йәнен иблискә һатҡан тип һөйләй. Бала саҡтан уҡ ишетеп йөрөгән был тарих яҙыусыла ҡыҙыҡһыныу уята һәм «Бола һәм ҡыҫым» идеяһы рухында тормошҡа ашырыу хыялы тыуа.
Замандаштарының мөнәсәбәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гётеға ҡарата замандаштарының мөнәсәбәте төрлөсә була. «Вертер» ҙур уңыш ҡаҙанһа ла, мәғрифәтселәр уны пессимизм тыуҙыра торған әҫәр тип ҡабул итә. «Ифигения» 1770 йылдарҙа Гётены үҙҙәренең юлбашсыһы тип иҫәпләгән штюрмерҙарға барып та етмәй. Гердер үҙенең уҡыусыһының классицизм йүнәлешендә үҫешеүен аңлап етмәй. Романтизм йүнәлешендә ижад итеүселәр ике төрлө ҡарашта була. Классик донъяға сумған Гётеға ҡаршы булыусылар ҙа, уның «Гец фон Берлихинген», «Вертер», «Фауст», әкиәттәре, «Вильгельм Мейстерҙың уҡыу йылдары»н ихлас ҡабул итә.
«Йәш Германия» яҙыусылары Гётеның әҫәрҙәрендә либерал-демократик идеялар тапмағас, уны яҙыусы ғына түгел, кеше булараҡ инҡар итә. Әйткәндәй, 1849 йылда Гётеның 100 йыллыҡ юбилейы Шиллерҙыҡына ҡарағанда насарыраҡ үтә. Гётеның ижадына ҡыҙыҡһыныу XIX быуаттың аҙағында кире уяна.
Гёте Рәсәйҙә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Рәсәйҙә Гёте XVIII быуаттың аҙағында уҡ билдәле була. Урыҫ теленә тәржемә ителгән беренсе әҫәре 1780 йылда барлыҡҡа килә, ул «Клавиго» тип аталған прозалағы драма (тәржемәсеһе О. П. Козодавлев)[5]. 1781 йылда уны «Вертер»ҙың авторы булараҡ телгә ала башлайҙар. Романдың беренсе тәржемәһе 1781 йылда (тәржемәсеһе Ф. Галченков, 1794, 1796 йылдарҙа ҡабаттан баҫыла) һәм 1798 йылда (тәржемәсеһе И. Виноградов) [6] донъя күрә. Радищев үҙенең "Сәйәхәттәр"ендә белдереүенсә, «Вертер»ҙы уҡыу унда шатлыҡ йәштәре түгергә мәжбүр итә. Новиков "Драматик һүҙлек"тә (1787) Көнбайыштың иң бөйөк драматургтары исемлегенә Гетены ла индерә. 1802 йылда Гетеның романына эйәреп яҙылған әҫәр «Рәсәй Вертеры» сыға. Рус сентименталистары (Карамзин һ.б.) үҙҙәренең ижадында йәш Гетеның йоғонтоһон тоя. Пушкин дәүерендә Гете менән ҡыҙыҡһыныу арта. «Московский вестник» эргәһендә барлыҡҡа килгән романтиктар (Веневитинов һ.б.) төркөмө үҙҙәренең баҫмаһының яҙыусының ҡурсыуы аҫтына ҡуя, Гетеның йөҙөндә романтик поэзияны булдырыусы уҡытыусыны күрә. Пушкин да "Фауст"ын авторы тураһында ыңғай фекерҙә була.
Германияла барған бәхәстәрҙең йоғонтоһо ла була, әлбиттә. 1830 йылдарҙың аҙағында Менцелдың «Немец әҙәбиәте» тигән китабы русса баҫыла. Унда Гетеның ижадына кире баһа бирелә. Гете ижадына мөкиббән киткән Белинский 1840 йылда мәҡәлә баҫтыра һәм унда Менцелдың Гетеға бирелгән ҡылыҡһырламаһын «әҙәпһеҙ һәм оятһыҙ»[7] тип атай. Һуңғараҡ уның был тойғолары үтә, шулай ҙа Гетены бөйөк шағир тип иҫәпләй.
1860-сы йылдарҙағы зыялылар Гете битарафлыҡ күрһәтә. Улар Германия йәштәренең феодализм менән көрәштән баш тарҡан[8] Гетены яратмауҙарын аңлай. XIX быуаттың икенсе яртыһында ижад иткән күп рус яҙыусылары өсөн Гете — әһәмиәтһеҙ фигура[9]. Л. Н. Толстой Гетеның ижадын кире баһалай («Герман һәм Доротея» һәм «Вертер»ҙан башҡаларын)[10]. Әммә Пушкин осоронда телгә алынған шағирҙарҙан тыш, Гете Фет (ул «Фауст», «Герман һәм Доротея», "Рим элегиялары"н тәржемә итә)[16] , Майков («Алексис һәм Дора», «Шағир һәм сәскә үҫтереүсе ҡыҙ»ҙы тәржемәләй)[17], А. Толстой («Коринф кәләше», «Хоҙай һәм баядера» һ.б. әҫәрҙәрен тәржемә итә)[11] һәм айырыуса Тютчев («Вильгельм Мейстер»ҙан шиғырҙарҙы, «Йырсы» балладаһын тәржемә итә)[19] ижадына йоғонто яһай. Символистар яҙыусының культын булдыра[20]. В. Иванов шулай тип белдерә: «Поэзияла ҡасандыр Гете булдырған символизм принцибы, оҙаҡ аҙашып йөрөгәндән һуң, тағы ла үҙенең урынына ҡайтты» [12]. Гетеның Шуберттың йырҙарына яҙған текстары Цветаеваның аҙыҡҡы тәржемәләре була. «Фауст» В. И. Лениндың яратҡан китаптарының береһе була[13][14].
Гёте һәм башҡорттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гёте башҡорт яугирҙары менән дә осраша. 1814 йылдың ғинуарында ул дуҫы Фридрих Вильгельм Генрих фон Требергә хат яҙа, шунда ошо осрашыуҙы ентекле һүрәтләй. Гёте ул мәлдә Веймарҙа йәшәй. Ҡаланың протестант мәктәбендә башҡорттарҙың намаҙ уҡыуына тап булыуын әйтә. Һуңынан яҙыусы уларҙы үҙенә саҡыра. Башҡорттар был осрашыу иҫтәлегенә ян һәм уҡ бүләк итә. Гете улына яҙған хатында: «Мин бында батша улдарын, солтандарын күрҙем», — ти. Был «батша улдары»ның береһе, башҡорт отряды етәксеһенең фамилияһы Альберт Гётеның атаһына яҙған хаттары араһында табылған бер яҙмаһында була. Яҡынса 1814 йылдың 22 мартында яһалған яҙмала: «Гусман Гумеров, башкирский князь» тип яҙылған. Әйткәндәй, тарихи сығанаҡтарҙан билдәле булыуынса, 1814 йылда Изге Лауренция сиркәүе янында, Тюрингия кенәзлеге принцы Гюнтер башҡорт уҡ-һаҙаҡтарының көсөнә шик белдергәс, дүрт башҡорт йәйәнән уҡ атыу оҫталығын күрһәтә. Бер уҡ сиркәү көмбәҙенең төбөн тишеп ҡаҙала. Ағас уҡ серегәс, уны ҡоросҡа алыштыралар. Был ҡорос уҡ әлеге мәлдә алтынға алыштырылған. Ул Веймарҙан 100 саҡрым алыҫлыҡтағы Шварц ҡалаһында урынлашҡан[15][16].
Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гетеның хөрмәтенә Меркурийҙа кратер һәм гетит тигән минерал аталған. Гетеның героиняһы хөрмәтенә 1905 йылда астероид Зулейка тип атала. Санкт-Петербургта бюст ҡуйылған. Швейцарияла Дорнах ҡалаһында Гете хөрмәтенә бина — Гетеанум төҙөлгән[17].
Вариҫтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Гете һәм ҡатыны Кристиананың биш балаһы була. Өлкән улдары Августан һуң тыуған башҡа балалары иҫән ҡалмай. Августың өс балаһы — Вальтер Вольфганг, Вольфганг Максимилиан, Альма. Август атаһы үлерҙән бр йыл алда Римдә мәрхүм була. Августың балалары никахҡи инмәй һәм шуға ла Гетеның тоҡомо 1885 йылда өҙөлә.
Бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Бавария тажынының граждандар ҡаҙанышы орденының Ҙур тәреһе кавалеры (1827) (Бавария)
- 1-се дәрәжәләге Изге Анна ордены кавалеры (Рәсәй империяһы)
- Австрия императоры Леопольд орденының Командор тәреһе кавалеры (Австрия)
- Маҡтаулы легион орденының Ҙур тәреһе кавалеры (Франция)
Гёте әҫәрҙәрен урыҫсаға тәржемә итеүселәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Брюсов Валерий Яковлевич
- Грибоедов Александр Сергеевич
- Григорьев Аполлон Александрович
- Жуковский Василий Андреевич
- Заболоцкий Николай Алексеевич
- Заходер Борис Владимирович
- Кочетков Александр Сергеевич
- Кузмин Михаил Алексеевич
- Левик Вильгельм Вениаминович
- Лермонтов Михаил Юрьевич
- Лозинский Михаил Леонидович
- Пастернак Борис Леонидович
- Струговщиков Александр Николаевич
- Толстой Лев Николаевич
- Толстой Алексей Константинович
- Тютчев Фёдор Иванович
- Фет Афанасий Афанасьевич
- Холодковский Николай Александрович
Библиография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Antoine Berman, L'épreuve de l'étranger. Culture et traduction dans l’Allemagne romantique: Herder, Goethe, Schlegel, Novalis, Humboldt, Schleiermacher, Hölderlin., Gallimard, Essais, 1984. ISBN 978-2-07-070076-9
- Charles Du Bos, Goethe Archives Karéline, 2008.
- {de} Friedrich Gundolf, Goethe, 1916
- {de} Karl Otto Conrady, Goethe — Leben und Werk, Artemis Verlag Zürich 1994, 1040 Seiten.
- {de} Richard Friedenthal, Goethe — sein Leben und seine Zeit, Piper-Verlag München
- {de} Nicholas Boyle, Goethe. Der Dichter in seiner Zeit. Aus dem Engl. übers. von Holger Fliessbach. Frankfurt am Main: Insel 2004.
- {de} Bd. 1: 1749—1790. (Insel-Taschenbuch. 3025) ISBN 3-458-34725-9
- {de} Bd. 2: 1790—1803. (Insel-Taschenbuch. 3050) ISBN 3-458-34750-X
- {de} George Henry Lewes, Goethe’s Leben und Schriften. übers. von von Julius Frese. Berlin : Duncker 1857.
- {de} Gero von Wilpert, Goethe-Lexikon. Stuttgart 1998, Kröner, ISBN 3-520-40701-9
- {de} Goethe, Johann Wolfgang, in Allgemeine Deutsche Biographie, Leipzig, München 1875—1912, Bd. 9, S. 413ff.
- {de} Wolfram Voigt/Ulrich Sucker, Johann Wolfgang von Goethe. BSB B. G. Teubner Verlagsgesellschaft, Reihe, Biographien hervorragender Naturwissenschaftler, Techniker und Mediziner Band 38, Leipzig 1987
- {de} Renate Wieland, Schein Kritik Utopie. Zu Goethe und Hegel. München (edition text + kritik) 1992, ISBN 3-88377-419-7
- {de} Ettore Ghibellino, Goethe und Anna Amalia — eine verbotene Liebe, A.J. Denkena-Verlag, Weimar 2003, ISBN 3-936177-02-3
- {de} Peter Matussek, Goethe zur Einführung. Hamburg: Junius, 2002, 2. Aufl., ISBN 3-88506-972-5
- {de} Jürgen Hartmann, Goethe und die Ehrenlegion/ Goethe et la Légion d’Honneur Mainz: Schmidt Universitätsdruckerei, 2005, ISBN 3-93 5647-27-1
- {fr} Dorian ASTOR, Goethe. Faust. Texte et dossier, La Bibliothèque Gallimard, Ed. Gallimard, 2002.
- {fr} Bortoft, La démarche scientifique de Goethe — Editions Triades, 2001
- {fr} Marcel Brion, Goethe, Albin Michel, 1982
- {fr} Édouard Rod, Essai sur Goethe, Paris, Perrin, 1898
- {fr} Nanine CHARBONNEL, Sur le Wilhelm Meister de Goethe, Cousset (Fribourg, Suisse) : Delval, 1987
- {fr} Pascal Hachet, Les psychanalystes et Goethe, Paris, L’Harmattan, 1995.
- {fr} Jad Hatem, Satan, monothéiste absolu selon Goethe et Hallaj, Éditions du Cygne, Paris, 2006
- {fr} Jean Lacoste, Goethe — La nostalgie de la lumière, Paris, 2007
- {fr} Ruiz, Alain, Le poète et l’Empereur, Goethe et Napoléon, La revue Napoléon no.36 La capitulation de Madrid, novembre 2008.
- {fr} Sieveking, Hinrich & al. L'Âge d’or du romantisme allemand — Aquarelles et dessins à l'époque de Goethe. Musée de la Vie romantique, Paris, 2008
- {fr} Roland Krebs, Johann Wolfgang Goethe, éditions Belin (collection Voix allemandes), Paris, 2010
- Р.Штейнер. Мировоззрение Гёте / Пер. с нем. — СПб.: Деметра, 2011. — 192 с., 500 экз., ISBN 978-5-94459-037-4 («Goethes Weltanschauung», 1897)
Ҡыҙыҡлы факттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Гете бер нисә йыл 36 йәшкә кесе булған Беттин фон Арним менән хатлашҡан. Хатлашыу 1807 йыл башланған һәм 1811 йылғаса, Беттениҙың Гетеның ҡатыны менән талашҡанға хәтле дауам иткән. Был турала Милан Кундераның Үлемһеҙлек романында сағылдырылған.
Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- ↑ Бекетов А. Н. Гёте, Иоганн Вольфганг // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (урыҫ.)
- ↑ Goethe Chronology — World of Biography
- ↑ Журнальный зал | НЛО, 2006 N82 | ЭНТОНИ ГРАФТОН — От полигистора к филологу
- ↑ Пронин В.А. Год баллад // Литературная энциклопедия терминов и понятий — 2001. — Б. 180-181.
- ↑ Жирмунский, 1981, с. 30
- ↑ Жирмунский, 1981, с. 35
- ↑ Белинский В. Г. Менцель, критик Гёте // Собр. соч., т. 2 — М.: Академия наук СССР, 1959. — 563 б.
- ↑ Жирмунский, 1981, с. 322
- ↑ Жирмунский, 1981, с. 326
- ↑ Жирмунский, 1981, с. 330
- ↑ Жирмунский, 1981, с. 341
- ↑ Жирмунский, 1981, с. 349
- ↑ Батюшков Ф. Д. Гете на рубеже двух столетий // История западной литературы (1800-1910) т. 1, кн. 1 — М., 1912. — 114 б.
- ↑ Крупская Н.К. Что нравилось Ильичу из художественной литературы // В.И. Ленин о литературе и искусстве — М.: Политиздат, 1976. — 623 б.
- ↑ Г. Г. Ишимбаева. Гете и Восток: актуальная современность и духовные искания немецкого классика//Ватандаш, Уфа, 2005, № 7
- ↑ «Башҡорт рухы феномены Европаны бөгөн дә аптырата әле»//Киске Өфө, 2015, № 52.
- ↑ АНТРОПОСОФИЯ
Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Н. А. Холодковский. Вольфганг Гете. Его жизнь и литературная деятельность
- Иоганн Гёте — Личность. Биография. Библиография. Высказывания
- «Фауст, человек стремления». Духовнонаучные комментарии Р.Штейнера к «Фаусту» Гёте. Том I
- «Проблема Фауста. Романтическая и классическая Вальпургиева Ночь». Духовнонаучные комментарии Р.Штейнера к «Фаусту» Гёте. Том II
- Максим Мошков китапханаһында Иоганн Гете
- Иоганн Гёте: На Восток отправься дальный…
- Афоризмы Иоганна Гёте
- «Русский» Гете
- Луков Вл. А. Гёте Иоганн Вольфганг // Электронная энциклопедия «Мир Шекспира» (2010).
- Википедия:Һайланған мәҡәләләр
- 28 август көнө тыуғандар
- 1749 йылда тыуғандар
- Алфавит буйынса шәхестәр
- Германияла тыуғандар
- 22 март көнө вафаттар
- 1832 йылда вафаттар
- Германияла вафат булғандар
- Австрия Леопольд ордены командорҙары
- Почётлы легион Оло Тәре ордены кавалерҙары
- I дәрәжә Изге Анна ордены кавалерҙары
- Алфавит буйынса яҙыусылар
- Ботаник таксондар авторҙары
- Германия яҙыусылары
- Германия шағирҙары
- Немец яҙыусылары
- Немец шағирҙары
- XVIII быуат яҙыусылары
- XIX быуат яҙыусылары
- Германия философтары
- XVIII быуат философтары
- Алфавит буйынса ботаниктар
- Германия масондары
- Натурфилософтар
- Пруссия фәндәр академияһы ағзалары
- Бавария ФА ағзалары


text:
Вячеслав Зайцев: «Өфө трикотаж фабрикаһы менән беренсе эш тәжрибәһе беҙҙең Мода йорто өсөн уңышлы, тип иҫәпләйем»Фото: Франческо Джорджио, Италия
Вячеслав Зайцев: «Өфө трикотаж фабрикаһы менән беренсе эш тәжрибәһе беҙҙең Мода йорто өсөн уңышлы, тип иҫәпләйем»
Вячеслав Зайцев: «Өфө трикотаж фабрикаһы менән беренсе эш тәжрибәһе беҙҙең Мода йорто өсөн уңышлы, тип иҫәпләйем»Фото: Франческо Джорджио, Италия
TRICARDO яңы бренд аҫтында сығыш яһаусы Өфө трикотаж фабрикаһы, Рәсәйҙә тәү башлап күренекле Рәсәй модельеры Вячеслав Зайцев менән берлектә эшләнгән «Яҙ-йәй 2014» модалы кейем коллекцияһын күрһәтте. Ул Мәскәүҙә барған Рәсәйҙә Mercedes-Benz мода аҙналығы сиктәрендә уҙҙы һәм Өфө трикотажсыларының ысын триумфы булды.
Fashion Week Mercedes-Benz Russia – ул Мәскәүҙәге йылдың иң күркәм ваҡиғаларының береһе. Быйыл ул Манеж майҙанында, «Манеж» үҙәк күргәҙмә залында Рәсәйҙән, Великобританиянан, Израилдән һәм башҡа илдәрҙән, 70 алдынғы дизайнерҙы йыйып, уларҙың коллекцияларын күрһәтеүҙе ойошторҙо. Йома Мода аҙналығы сиктәрендә Сәнәғәт коллекцияһы көнө уҙҙы, унда РФ сәнәғәт һәм сауҙа министры урынбаҫары Денис Мантуров, йырсы Алла Пугачева, билдәле телевизион тапшырыуҙар алып барыусы Андрей Малахов килде.
Вячеслав Зайцев был көндө тамашасыларға прет-а-порте коллекцияһын, TRICARDO сауҙа маркаһы аҫтында сығыш яһаусы Өфө трикотаж фабрикаһы менән берлектә эшләнгән – ирҙәр өсөн бер нисә комплект менән тулыландырылған ҡатын-ҡыҙ кейеменең алты темаһын тәҡдим итте.
Өфө трикотаж фабрикаһының генераль директоры Зөһрә Исмәғилева һөйләүе буйынса, Вячеслав Зайцев менән уның хеҙмәттәшлеге быйыл март айында Вологдала үткән еңел сәнәғәт үҫеше проблемалары буйынса конференцияла башланды. Башта бергәләп яңы мәктәп формаһы сығарыу өҫтөндә эшләнеләр, артабан яңынан-яңы идеялар тыуҙы. Коллекцияның дизайн өлөшөн мэтр үҙе эшләне, әммә фабриканың үҙ рәссамдары ла тос өлөш индерҙе. Коллекция өҫтөндә эшләгәндә модельер Өфөгә бер нисә тапҡыр килде, уның әйтеүе буйынса «предприятие менән эшләүҙән ул ҙур ләззәт алды». «Был — ҙур эштең башы ғына, тип уйлайым, ә киләсәктә коллекция әйберҙәрен беҙҙең мода йорттары һатасаҡ, уны мәскәүлеләр ҙә, башҡа ҡалаларҙа йәшәүселәр ҙә һатып ала аласаҡ. Коллекция сериялы етештереүгә сығарыу өсөн бик перспективалы һәм ул һис һүҙһеҙ Өфөлә сығарыласаҡ, — тине Вячеслав Зайцев Мәскәүҙә үткән күрһәтеүҙә.— Был беҙҙең Мода йортоноң төбәк фабрикалар менән тәүге эш тәжрибәһе һәм ул уңышлы килеп сыҡты, тип уйлайым. Дөрөҫөн әйткәндә, Вологдала танышып, етәкселек саҡырғандан һуң Өфөгә килгәс, хайран ҡалдым. Яңы ҡорамалдар, квалификациялы хеҙмәткәрҙәр, һәләтле дизайнерҙарҙы күрҙем. Өфөлә беҙҙең Мода йортоноң фирма салоны бар һәм республикағыҙҙа беҙҙең продукцияға ихтыяж барлығын күреп ҡәнәғәт ҡалдым. Тиҙҙән унда берлектәге коллекциябыҙ ҙа урын табыр тип ышанам».
Зөһрә Исмәғилева әйтеүенсә, коллекция булдырыу фабрика өсөн яңы кимәлгә сығыуҙы белдерә, башҡа мода йорттары менән дә хеҙмәттәшлек итергә планлаштырыла.


text:
Республика делегацияһы Ҡаҙан федераль университеты менән танышты
Татарстанға рәсми визиты барышында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов етәкселегендәге республиканың рәсми делегацияһы Ҡаҙан (Волга буйы) федераль университетында булды. Унда Рөстәм Хәмитов Татарстан Президенты Рөстәм Миңлеханов оҙатыуында Волга буйындағы иң боронғо уҡыу йортоноң музейын ҡараны.
Ҡаҙан университеты 1804 йылда император Александр менән нигеҙләнгән. Башҡортостандың рәсми делегацияһы ағзаларын университеттың Раҫлау грамотаһы һәм Уставы менән таныштырҙылар. Ҡаҙан университетының тәүге студенттары исемлегендә 33-сө булып Сергей Тимофеевич Аксаков теркәлгән. Экскурсовод Рәсәйҙең иң боронғо вузының тарихы, уның аяҡҡа баҫыуында ҙур роль уйнаған, вузға 19 йыл етәкселек иткән Николай Лобачевский тураһында, бында математика, медицина, физика һәм башҡа мәктәптәрҙең нисек формалашыуы хаҡында һөйләне. Рөстәм Хәмитовты ошо уҡыу йортон тамамлаған билдәле кешеләр менән таныштырҙылар, улар араһында академиктар Вишневский, Бехтерев һәм башҡалар булған. Ошонда уҡ, быяла аҫтында, ректор Николай Лобачевский исеменә Ҡаҙан университетына уҡырға инеү өсөн имтихандар биреүгә рөхсәт һорап яҙылған Лев Толстойҙың ғаризаһы ята.
Университет тарихы музейында 1943 йылда Шугуровка ауылы янында табылған беренсе Татарстан нефтенең тамсыһы ла бар. Эргәһендә – Татарстанда 2007 йылда табылған өс миллиард тонна нефттең тамсыһы.
Рөстәм Хәмитов менән Рөстәм Миңлеханов Лев Толстой һәм Владимир Ульянов-Ленин белем алған билдәле 7-се аудиторияла булып сыҡты. Артабан 1877 йылдың 4 декабрендә беренсе студенттар йыйылышы үткән ҙур залда ике президент Башҡортостандан уҡырға килгән студенттар менән аралашты.
Ике туғандаш республиканың башлыҡтары менән аралашҡандар араһында Ҡаҙанға химиктар конгресына килгән Башҡортостан ғалимдары ла бар ине. Рөстәм Хәмитов Башҡортостанға Татарстан ғалимдары даирәһе менән бәйләнештәр булдырырға, күршеләрҙең ыңғай тәжрибәһен өйрәнергә кәрәклеген билдәләне. Ул юғары уҡыу йортонда студенттарыбыҙҙың ниндәй белем алыуы менән ҡыҙыҡһынды. Асыҡланыуынса, Башҡортостан студенттары юрисҡа, журналисҡа, экономисҡа уҡый икән. Республика Президенты уларҙы уҡыуҙы тамамлағандан һуң тыуған ергә, Башҡортостанға, ҡайтырға саҡырҙы. Ҡаҙан (Волга буйы) федераль университетында Башҡортостандан йәмғеһе 490 студент уҡыуы мәғлүм.
Ҡаҙан (Волга буйы) федераль университетына визиты һуңында Рөстәм Хәмитов белем усағының абруйлы ҡунаҡтары кенәгәһендә иҫтәлеккә яҙма ҡалдырҙы.


text:
Магазин һәм кафеларҙы Яңы йылға иң яҡшы биҙәүгә смотр-конкурс иғлан ителде
1 декабрҙә Өфөлә ҡулланыусылар баҙары предприятиеларын Яңы йылға иң яҡшы биҙәүгә ҡала смотр-конкурсы башлана. Уны үткәреү маҡсаты – предприятиеларҙың декоратив-художестволы һәм яҡтылыҡ менән биҙәү кимәлен яҡшыртыу, матди-техник базаһын уңышлы үҫтергән, биналар фасадтарын, витриналарҙы, инеү ишектәрен, сауҙа залдарын һәм эргәһендәге территорияны оҫта биҙәгән предприятиеларҙы асыҡлау.
Был ярыш ике этапта үткәрелә. Беренсеһе – 15 декабргә тиклем – ҡала райондары кимәлендә, ә икенсеһе – 22-30 декабрҙә – тотош ҡала буйынса.
Смотр-конкурста ҡулланыу баҙары предприятиеларының ике категорияһы ҡатнаша ала. Беренсеһе — айырым торған сауҙа предприятиелары, 1000 квадрат метрҙан ашыу, 1000, 500, 200 квадрат метрға тиклем сауҙа майҙаны менән предприятиелар, сауҙа үҙәктәре һәм сауҙа йорттары, сауҙа-сервис комплекстары һәм сауҙа комплекстары, ваҡлап һатыу баҙарҙары, стационар булмаған ваҡлап һатыу сауҙа объекттары. Икенсе категория — 150-нән ашыу һәм 150-гә тиклем ултыртыу урындары менән йәмәғәт туҡланыуы предприятиелары.
Конкурстың өс номинацияһы билдәләнде — «Предприятие фасадын Яңы йылға ҡарата иң яҡшы декоратив-художестволы һәм яҡтылыҡ менән биҙәү», «Предприятиеның сауҙа залын Яңы йылға ҡарата иң яҡшы декоратив-художестволы биҙәү», «Предприятиены Яңы йылға ҡарата иң яҡшы комплекслы биҙәү».
Смотр-конкурсҡа 15 ғинуарға тиклем йомғаҡ яһаласаҡ.


text:
Мәсетле районы «Башҡортостандың мәҙәни баш ҡалаһы» эстафетаһын ҡабул итә
Мәҙәниәт йылына арналған, «Башҡортостандың мәҙәни баш ҡалаһы» республика марафоны эстафетаһы 25 апрелдә Мәсетле районына барып етәсәк.
Район хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, көндөҙгө сәғәт икелә мәсетлеләр тантаналы рәүештә сиктә Балаҡатай районы делегацияһын ҡаршы аласаҡ. Иң тәүҙә ҡунаҡтарҙы 2013 йылда асылған моделле китапхана менән таныштырасаҡтар. Тарихи-крайҙы өйрәнеү музейында ҡунаҡтарға Балалар сәнғәт мәктәбе уҡыусыларының һәм уҡытыусыларының биҙәү-ҡулланма сәнғәт экспозицияһын ҡарарға тәҡдим итәсәктәр.
Төп байрам ваҡиғалары Оло Ыҡтамаҡ ауылының үҙәк майҙанында ойоштороласаҡ. Майҙандың бөтә киңлеген ауыл оҫталарының күргәҙмәһе биҙәйәсәк. Майҙанда Мәсетле районында йәшәүсе халыҡтарҙың йолалары тәҡдим ителәсәк. Башҡорт тирмәһендә «ҡатыҡ ашау» йолаһын, урыҫ өйөндә – «пасха йолаһын», татар йортонда – күмәкләп ҡаҙ йолҡоу менән бәйле, көҙгө «ҡаҙ өмәһен» күрһәтәсәктәр.
Балаҡатай районынан Мәсетлегә марафон штандартын рәсми биреү тантанаһы 16 сәғәттә башланасаҡ. Программаны ике райондың художество үҙешмәкәрлек концерты дауам итәсәк.
Райондың мәҙәниәт бүлеге начальнигы Фуат Ғәләүетдиновтың мәғлүмәттәренә ярашлы, Мәсетле районында, Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда Мәҙәниәт йылына арналған, саралар икенсе аҙна бара. Беренсе донъя һуғышының 100 йыллығына арналған, иң яҡшы шәжәрә төҙөүгә конкурс, мәктәпкәсә һәм белем биреү учреждениелары араһында «Киләсәк йондоҙҙары» район конкурсы дауам итә.
Марафон эстафетаһын 26 апрелдә Дыуан районы ҡабул итергә әҙерләнә.


text:
Изге Валентин көнө
Ғашиҡтар көнө (Изге Валентин көнө) — 14 февралдә бөтә донъяла үткәрелгән ғашиҡтар көнө. Был көндә яратҡан һәм ҡәҙерле кешеләргә йөрәк формаһындағы открыткалар — валентинкалар бүләк итеү ҡабул ителгән. Валентинкалар етештереүсе компаниялар үткәргән маркетинг сәйәсәте был байрамды Рәсәйгә бөтә доняъға таратты. Уның тарихы романтик мөхәббәткә бәйле.
Беҙҙең эраның 269 йылында Рим императоры Клавдий өйләнешеүҙе тыйыусы Указ сығара. Ғаилә ирҙәрҙе өйгә бәйләй, ә улар яҡшы һалдат булыу өсөн яратылған, тип иҫәпләй ул. Валентин исемле йәш христиан руханийы указды тыңламай, бер-береһен һөйгән йәрҙәрҙе йәшереп йәрәштерә. «Законһыҙ өйләнешеүҙәр» тураһында белеп ҡалған император уны язаларға һәм үлтерергә ҡуша.
Тотҡонда Валентин ваҡыт үткәреү өсөн төрмә начальнигының ҡыҙына мөхәббәт хаттары яҙа. Ауыр мәлдәр һәм үлем яҡынлашып килеүенә ҡарамаҫтан, йәштәр араһында ҡайнар мөхәббәт хистәре уяна. Хөкөм алдынан, 270 йылдың февралендә, егет ҡыҙға «Валентиндан» тип кенә яҙылған хушлашыу ҡағыҙы ебәрә. Ул аҙаҡ ғүмерлек мөхәббәт һәм тоғролоҡ символы булып китә. Күп йылдар үтеү менән Валентиндың көлөн Римдәге Изге Плаксидис сиркәүенә ерләйҙәр, ә ҡапҡаларын «Валентин — ҡапҡалары» тип атай башлайҙар. Һуңғараҡ сиркәү уны изгеләр рәтенә индерә, ә ғашиҡтар үҙҙәренең яҡлаусыһы сифатында ҡабул итә.
Был көн бөгөн дә онотолмаған, киреһенсә, халык, бигерәк тә йәштәр араһында киң тарала. Ғашиҡтар көнөндә, йола буйынса, бер-береһен һөйгәндәр бүләктәр бирешә, "валентинка"лар менән алмаша.
Изге Валентин байрамының сәскә эмблемаһы — ҡыҙыл рауза. Сөнки, антик легенда буйынса, ҡыҙыл рауза мөхәббәт аллаһы Афродита арҡаһында барлыҡҡа килгән, имеш. Алиһә үҙенең яраланған һөйгәне янына йүгергәндә, аҡ рауза ҡыуағына баҫа һәм энәләренә аяғын йәрәхәтләй. Уның илаһи ҡаны сәскәне ҡыҙыл төҫкә буяй.
Һылтанма[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Всемирный Самый большой Валентин
- Символы и традиции дня святого Валентина.
- Әлфиә Әйүпова әҙерләгән материал ҡулланылды.


text:
Үрғуян
Үрғуян (лат. Lepus europaeus) — һөтимәрҙәр ырыуындағы, ҡуяндар ғаиләһендәге йенлек.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Эре ҡуяндар нәҫеленән. Кәүҙәһенең оҙонлоғо 57—68 см; ауырлығы 4—6, һирәк осраҡта хатта 7 кг тарта. Рәсәй биләмәһендә иң эре ҡуяндар Себерҙә һәм Көнсығыш себерҙә осрай. Аҡ ҡуяндан оҙон ҡолаҡлы, ҡойроғоноң да оҙонораҡ булыуы менән айырыла. Йомшаҡ ҡарлы, шулай уҡ ҡар ҡатламы йоҡа булған урындарҙы үҙ итә. Йәй көнөндә тиреһе һоро, ерән һоро төҫтәрҙә була. Тыштан ялтырап тора.
Төләүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Башҡа ҡуяндар кеүек үк үрғуян марттың икенсе яртыһында (75—80 көн) һәм ноябрь аҙағында. Әгәр ҡыш йылы килһә декабрҙә лә төләйҙәр.
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яланда һәм далала йәшәй. Төнгө йәшәү тормошон алып бара. Төрлө үҫемлектәр менән туҡлана. Йөклөлөк ваүыты 4-48 көн. Инә үрғуян йылына 2-4 тапҡыр үрсем килтерә. 1-6-шар бала тыуҙыра.


text:
Рөстәм Хәмитов: «Авария хәлдәре кисекмәҫтән бөтөрөлөргә тейеш»
17 ғинуарҙа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Иглин һәм Благовещен райондарында килеп тыуған ғәҙәттән тыш хәлдәр менән бәйле күрһәтмә бирҙе.
16 ғинуарға ҡарата төндә Иглин ҡасабаһында газ бүлеү станцияһына ватып инәләр, һөҙөмтәлә тораҡ пунктының үҙәк ҡаҙанлығына газ биреү туҡтатыла. 2000-дән ашыу объект газһыҙ ҡала. Урынға килеп еткән ремонт бригадаһы хәлде төҙәтә. Енәйәтсе тотола һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәренә тапшырыла.
Рөстәм Хәмитов бындай объекттарҙы тәүлек әйләнәһенә һаҡлау мәсьәләһен хәл итергә ҡушты, сөнки уларҙағы һәр төрлө ғәҙәттән тыш хәл ҙур фажиғәгә килтереүе ихтимал.
Икенсе ғәҙәттән тыш хәл 16 ғинуарҙа Благовещен ҡалаһында булды. Иртәнсәк йылылыҡ селтәрҙәре участкаһында Өфө эргәһе яғыулыҡ-энергетика үҙәгенән ҡалаға магистраль торба үткәргес тишелеүе асыҡлана. Ремонт бригадалары был урынды эҙләү менән туғыҙ сәғәттән ашыу шөғөлләнә, ғәҙәттән тыш хәл 22 сәғәт 30 минутта ғына тулыһынса төҙәтелә. Авария һөҙөмтәһендә ҡалалағы 34 мең кешене солғап алған торлаҡ йорттар һәм ҡайһы бер объекттар йылыһыҙ ҡала. Объекттарҙың ҡайһы берҙәрендә температура Цельсий буйынса 15 градусҡа тиклем төшә.
Башҡортостан Президенты бындай хәлдәргә юл ҡуймау өсөн республиканың торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәрен тепловизорҙар менән йыһазландырыуҙы талап итте, тип хәбәр итә төбәк башлығы матбуғат хеҙмәте.


text:
Өфө Республика көнөн билдәләргә әҙерләнә
Башҡортостандың баш ҡалаһы Республика көнөнә әҙерләнә. 6 октябрҙә үткән матбуғат конференцияһында Өфө хакимиәте башлығы Павел Качкаев хәбәр итеүенсә, тантаналы йыйылыштар, байрам программалары ҡаланың барлыҡ райондарында үтәсәк.
10 октябрҙә йола буйынса Дуҫлыҡ монументына сәскәләр һалыу тантанаһы һәм Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында тантаналы йыйылыш үтәсәк. 11 октябрҙә, Республика көнөндә, Өфөлә еңел атлетика кросы уҙғарыласаҡ. Баш ҡаланың И.Якутов исемендәге паркында, С.Орджоникидзе исемендәге майҙанда, «Моторҙар эшләүселәр» Мәҙәниәт йорто алдында, «Беренсе май» мәҙәниәт һәм ял паркында байрам программалары үтәсәк. Салауат Юлаев исемендәге майҙанда Республика көнөнә арналған «Ҡайнар йөрәктәр» фестивале асыласаҡ.
Кискеһен Рус драма театры алдындағы майҙанда концерт ойоштороласаҡ. Йола буйынса байрам 22.30 сәғәттә фейерверк менән тамамланасаҡ.


text:
Фото:
Башҡортостанда «Немец теле аҙналығы» үтә
Фото:
Башҡортостанда 12-17 апрелдә «Немец теле аҙналығы» Башҡортостан –Германия мәғариф форумы үтә. Сараның инициаторҙары — «Башҡортостан-Германия» Рәсәй – Германия дуҫлығы йәмғиәте, республиканың БР Немец теле уҡытыусылары, педагогтар, студент-германистар ассоциацияһы.
«Башинформ» агентлығына ойоштороусыларҙың хәбәр итеүенсә, республикала Германия мәҙәниәтенә һәм теленә ҡыҙыҡһыныу уятыу һәм арттырыу — быйыл бишенсегә үтәсәк форумдың төп маҡсаты.
Аҙналыҡ сиктәрендә бер нисә мәғариф саралары үтәсәк, шулар иҫәбендә немец телен уҡытыуҙың заманса алымдары һәм технологиялары тикшереләсәк республика фәнни-ғәмәли конференцияһы, Өфөнөң уҡыу йорттарында немец теле көндәре, мәктәп уҡыусылары һәм студенттар араһында конкурстар, олимпиадалар ойоштороу ҡаралған. Мәҙәни программала — «Родина» кинотеатрында немец киноһы, немец йыры фестивалдәре, фотокүргәҙмә, концерт.
«Башҡортостанда немец теле: тәжрибә һәм перспективалар. Аралашсы мәҙәни ойошмалар менән хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәре» темаһына түңәрәк өҫтәл форумдың йомғаҡлау сараһы буласаҡ.
«Немец теле аҙналығы» БР Мәғариф министрлығы, ЮНЕСКО эштәре буйынса республика комитеты, Германия федератив республикаһының Мәскәүҙәге Илселеге, Гете исемендәге Немец мәҙәни үҙәге (Мәскәү), Германияның һәм Рәсәйҙең башҡа төрлө ойошмалары ҡатнашлығында ойошторола.


text:
Өфөлә «Баш ҡала ҡаҙаныштары» йәмәғәт премияһына дәғүә итеүселәрҙән заявкалар ҡабул ителә башланы
Өфөлә «Баш ҡала ҡаҙаныштары» йәмәғәт премияһына дәғүә итеүселәрҙән заявкалар ҡабул ителә башланы. Улар 2012 йылдың 1 февраленә тиклем ҡабул ителәсәк, тип хәбәр иттеләр «Башинформ» агентлығына баш ҡала мэрияһынан.
Әлеге конкурс алтынсы тапҡыр үткәрелә. Уны Өфө хакимиәте ярҙамында Ҡала үҫеше йәмәғәт фонды ойоштора. Премия булдырылғандан алып уға 300-гә яҡын кеше лайыҡ булған.
«Баш ҡала ҡаҙаныштары» йәмәғәт премияһы номинанттарының күпселеге йәмғиәт өсөн файҙалы булған күп кенә проектты тормошҡа ашырған, Өфөнө яҡшыртыу буйынса әүҙем эшмәкәрлек алып бара, уға дан килтерә, шулай уҡ уларҙың ҡала тормошон яҡшыртыу буйынса киләсәккә лә пландары бар.
Премия киләһе алты номинацияла тапшырыла: «Өфө — төҙөкләндерелгән ҡала», «Өфө — халыҡ иҫәбе арта барған ҡала», «Өфө — бай һәм иҡтисади йәһәттән үҫешкән ҡала», «Өфө — фән, мәҙәниәт һәм спорт өлкәһендәге ҙур ҡаҙаныштар ҡалаһы», «Өфө — ҙур административ үҙәк», «Ҡала алдындағы ҡаҙаныштары өсөн йәмғиәттә танылыу яулау».


text:
Әхәт Сәлихов – Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия лауреаты
Быйыл күренекле шағир-мәғрифәтсе Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премияһына ТӨРКСОЙ Халыҡ-ара ойошмаһында БР Мәҙәниәт министрлығы вәкиле, тарих фәндәре кандидаты Әхәт Сәлихов лайыҡ булды. Был юғары награда уға ғилми-ағартыу эше һәм М.Аҡмулланың ижади мираҫын халыҡ-ара кимәлдә таратыуға ҙур өлөш индергәне өсөн бирелде, тип хәбәр итте БР Мәҙәниәт министрлығының матбуғат сәркәтибе Ләйлә Ишморатова.
Премия Башҡортостандың Миәкә районы хакимиәте тарафынан 1989 йылда шағирҙың яҡты иҫтәлеген мәңгеләштереү һәм яҙыусыларҙың, фән, сәнғәт эшмәкәрҙәренең һәм журналистарҙың ижади әүҙемлеген дәртләндереү маҡсатында ойошторола.
Бүләкләү тантанаһы арҙаҡлы шағирҙың тыуған көнөндә уның ватанында үтте. Тантанала ҡатнашыусылар, улар араһында Башҡортостан Яҙыусылар союзы рәйесе Риф Тойғонов, Башҡортостандың халыҡ шағиры Марат Кәримов, журналист Факил Мырҙаҡаев, БР Мәҙәниәт министрлығының бүлек начальнигы Алһыу Сирғәлина, М.Аҡмулла исемендәге БДПУ уҡытыусылары Әхмәт Сөләймәнов, Әхмәт Дәүләтҡолов, Зәки Әлибаев, Мәрхәбә Дәүләтшина, уның тыуған ауылы Туҡһанбайҙа шишмәгә барҙы һәм Аҡмулла музейында булды, Сәфәр ауылы дөйөм белем биреү мәктәбе уҡыусылары менән осрашты. Бүләкләү тантанаһы Ҡырғыҙ-Миәкә ауылы Мәҙәниәт һарайында үтте.
Белешмә. Әхәт Ғөбәй улы Сәлихов 1966 йылдың 12 июнендә республиканың Күгәрсен районы Бикеш ауылында тыуған. Стәрлетамаҡ педагогия институтының тарих-педагогия факультетын тамамлаған. 1992-2006 йылдарҙа Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында тикшеренеүсе, ғилми сәркәтип вазифаларында эшләй. 1997 йылда Мимар-Синан исемендәге университеттың Социаль фәндәр институтында (Истанбул, Төркиә) – магистр диссертацияһын, 2003 йылда тарих фәндәре кандидаты дәрәжәһен яҡлай. Әлеге ваҡытта Халыҡ-ара төрки мәҙәниәте ойошмаһында (ТӨРКСОЙ) Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт министрлығы вәкиле.
Башҡортостан, Татарстан Мәҙәниәт министрлыҡтары һәм ТӨРКСОЙ Халыҡ-ара ойошмаһының рәхмәт хаттары һәм почет грамоталары, «Әхмәт-Зәки Валиди Туған», «ТӨРКСОЙ-ҙың 20 йыллығы» иҫтәлекле миҙалдары менән бүләкләнгән. Ул Мәжит Ғафури исемендәге премия лауреаты.


text:
Республикала ветеринария мәсьәләләре буйынса Бөтә Рәсәй фәнни-ғәмәли конференцияһы үтәсәк
Өфөлә ветеринария мәсьәләләренә арналған Рәсәй кимәлендәге фәни-ғәмәли конференция эшен башлаясаҡ. Ул бөгөн Башҡортостанда асыласаҡ 22-се «АгроКомплекс-2012» халыҡ-ара күргәҙмәһе сиктәрендә планлаштырыла.
Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институтында ветеринария хеҙмәттәре белгестәре «Ауыл хужалығы производствоһында ветеринария медицинаһының заманса ҡаҙаныштары»на баһа бирәсәк. Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән, шул иҫәптән Мәскәүҙән һәм Санкт-Петербургтан 120-нән ашыу вәкил конференцияла ҡатнашырға теләк белдергән, тип хәбәр иттеләр Башҡортостандың Ветеринария идаралығынан.
Ғалимдар һәм практиктар – республиканың район ветеринария станциялары һәм эре сусҡасылыҡ комплекстары баш табиптары йәнә бер көнүҙәк проблеманы тикшерергә планлаштыра. «Африка тағуны: фаразлауҙар һәм унан сығыу юлдары» — был икенсе конференция темаһы, ул шулай уҡ Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институтында Өфө ҡалаһы, Зорге урамы, 19 адресы буйынса үтәсәк. Конференция 14 сәғәттә башланасаҡ.


text:
Стәрлетамаҡтан физика уҡытыусыһы адронлы коллайдерҙа булды Фото: «Стәрлетамаҡ эшсеһе» гәзите
Стәрлетамаҡтан физика уҡытыусыһы адронлы коллайдерҙа булды
Стәрлетамаҡтан физика уҡытыусыһы адронлы коллайдерҙа булды Фото: «Стәрлетамаҡ эшсеһе» гәзите
ӨФӨ, 2015 йыл, 10 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Олеся Серёгина/.
3-сө башҡорт лицей-интернатының физика уҡытыусыһы Илдар Ҡаҙнабаев Швейцарияла Ҙур адронлы коллайдерҙа булып ҡайтты, тип яҙа «Стәрлетамаҡ эшсеһе» гәзите.
«Ике йыл элек Швейцарияла физика уҡытыусылары өсөн мәктәп барлығын белеп ҡалдым. Ғариза биреп, һайлап алыуҙы үттем (бер урынға биш кеше) һәм CERN ойошмаһына эләктем. CERN — Европа ядро тикшеренеүҙәре ойошмаһы, донъялағы ҙур юғары энергия физикаһы лабораторияһы. Унда физика уҡытыусыларын хәҙерге заман фәненең мөһим йүнәлештәре, CERN-дың интеллектуаль һәм техник ҡеүәте менән таныштырыу өсөн мәктәп ойошторғандар», — тип хәбәр итте Илдар Ҡаҙнабаев.
Уҡытыусы һүҙҙәренсә, программа күп яҡлы булған. Уҡытыусылар Ҙур адронлы коллайдерҙа тәжрибәләр менән танышҡан, экскурсияларға йөрөгән. Билдәле ғалимдар элементар өлөшсәләр физикаһы, космология, тиҙләткестәр һәм өлөшсәләр детекторы буйынса лекциялар уҡыған.
2006 йылдан CERN физика уҡытыусылары өсөн милли программалар ойоштора. Йыл һайын төрлө сараларҙа донъяның байтаҡ илдәренән 1000-дән ашыу уҡытыусы ҡатнаша. Фәнни мәктәптең маҡсаты — йәштәр араһында фундаменталь физиканы популярлаштырыу. Быйыл илдең физика уҡытыусылары өсөн фәнни мәктәпте Европа ядро тикшеренеүҙәре ойошмаһы менән берлектә Берләштерелгән ядро тикшеренеүҙәре институты һәм М.В Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының милли интеллектуаль резерв үҙәге ойошторҙо.


text:
Фото:
Алыҫ араларға йөрөүсе поездарҙа йөрөү хаҡы арзанайҙы
Фото:
Әлеге ваҡытта тимер юлдар селтәрендә алыҫ араға пассажирҙар йөрөтөү хаҡы бер ни тиклем кәметелде.
11 ғинуарҙан “Рәсәй тимер юлдары” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Рәсәй Федерацияһы сиктәрендә йөрөүсе поездарында йөрөү хаҡы уртаса йыллыҡ тарифтан 15 процентҡа кәмерәк. Кәметеү коэффициентының ғәмәлдә булыу срогы – 39 көн: быйыл 18 февралгә тиклем.
2010 йылда алыҫ араға пассажирҙар ташыуға тарифтар 266 көн буйына йыллыҡ уртаса кимәлдән йә кәмерәк, йә тигеҙ була. Арттырыу коэффициенттары 99 көн генә ғәмәлдә буласаҡ, тип хәбәр итә Куйбышев тимер юлының йәмәғәтселек менән элемтә хеҙмәте.
2010 йылға һығылмалы тариф көйләүе графигы “Рәсәй тимер юлдары” асыҡ акционерҙар йәмғиәте сайтында баҫылған. Тарифтарҙы үҙгәртеү осорҙарын белеп, пассажирҙар сәфәрен алдан планлаштыра һәм уның менән бәйле сығымдарын кәметә ала.
Өҫтәмә мәғлүмәтте вокзалдарҙың белешмә бюроһында һәм 8-800-200-67-67 телефоны (шылтыратыу Рәсәйҙең һәр нөктәһенән дә бушлай) аша алырға мөмкин.


text:
А.В.Доставалов исемендәге Волга буйы федераль округының башҡорт кадет корпусы тәрбиәләнеүсеһе республиканың иң яҡшы кадеты тип танылды
ӨФӨ, 2015 йыл, 16 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.
Башҡортостанда «Иң яҡшы кадет» исеменә республика конкурсы еңеүселәре һәм призерҙары билдәләнде. Һигеҙ конкурс һынауҙары йомғаҡтары буйынса 13 ҡатнашыусы араһынан А.В.Доставалов исемендәге Волга буйы федераль округының башҡорт кадет корпусы (Ишембай) тәрбиәләнеүсеһе Дмитрий Балакин иң яҡшыһы тип танылды. Икенсе урынды Мәләүез районының 4-се мәктәбе уҡыусыһы Иван Денисов яуланы. Өсөнсөлә — Стәрлетамаҡ ҡалаһының 4-се мәктәбенән Евгений Дмитриев.
«Иң яҡшы спортсы» номинацияһында Нефтекаманың 11-се мәктәбе кадеты Илүс Ғәлиев еңеп сыҡты. Күмертау ҡалаһының 6-сы мәктәбенән Артем Никитин — «Ижади яҡтан һәләтле», Дүртөйлөнөң 4-се мәктәбенән Шамил Фазлыев — «Иң мәргәне», Туймазы районы Серафимовка ауылының 3-сө мәктәбенән Дамир Әфләтүнов «Төплө белемле» тип танылды.
Башҡортостан Мәғариф министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, кадеттар һүҙгә маһирлыҡ, карта буйынса эшләү, тәүге ярҙам күрһәтеү һәм шәхси һаҡланыу саралары, ут һүндергес менән ҡулланыу, автоматты һүтеп-йыйыу, пневматик винтовканан атыу буйынса ярышты.
Еңеүселәр һәм номинация лауреаттары дипломдар һәм ҡиммәтле приздар менән бүләкләнде.
Ярышты ойоштороусылар — Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса баш идаралығы, Башҡортостандың Мәғариф министрлығы һәм «Рәсәйҙең ҡотҡарыусылар союзы» Дөйөм Рәсәй йәмәғәт ойошмаһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе.


text:
Төбәктә 1,7 миллион гектарҙа, йәғни майҙандарҙың 84 процентында яҙғы сәсеү эше башҡарылған Фото: Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығы
Төбәктә 1,7 миллион гектарҙа, йәғни майҙандарҙың 84 процентында яҙғы сәсеү эше башҡарылған
Төбәктә 1,7 миллион гектарҙа, йәғни майҙандарҙың 84 процентында яҙғы сәсеү эше башҡарылған Фото: Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығы
ӨФӨ, 2016 йыл, 20 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.
Башҡортостанда 1,7 миллион гектар майҙанда яҙғы сәсеү башҡарылған, был пландың 84 процентын тәшкил итә. Шуның менән бергә иген һәм ҡуҙаҡлы культураларҙы сәсеү тамамлана. Баҫыуҙарҙың 1,2 миллион гектарында сәселгән, йәғни билдәләнгән пландың 90 проценты.
Әлшәй, Балтас, Борай, Ғафури, Дүртөйлө, Ейәнсура, Илеш, Краснокама, Тәтешле һәм Шишмә райондарында сәсеү һуңғы гектарҙарҙа бара.
Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, шәкәр сөгөлдөрө (97 процент), көнбағыш (99), орлоҡҡа кукуруз сәсеү (84) тамамланған.
Бөгөнгә республика аграрийҙары ҡарабойҙай, тары, судан үләне һәм башҡа йылы яратыусы үҫемлектәр сәсә башлаған.


text:
Ҡайғы уртаҡлашып телеграмма ебәрелде
Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов Абхазияның тәүге президенты Владислав Григорьевич Ардзинбаның вафат булыуы сәбәпле, Абхазия Республикаһы Президенты Сергей Багапшҡа ҡайғы уртаҡлашыу телеграммаһы ебәрҙе.
Телеграммала шулай тиелә:
“Абхазия Республикаһы Юғары Советының тәүге рәйесе һәм тәүге президенты Владислав Григорьевич Ардзинбаның ҡапыл вафат булыуы тураһындағы хәбәр йөрәктәребеҙҙе ауыр ҡайғыға һалды.
Беҙ уны һоҡланғыс кеше, тыуған иленең ысын патриоты, ҙур дәүләт һәм сәйәсәт эшмәкәре, билдәле ғалим-шәрҡиәтсе булараҡ белә инек. Ул Абхазия Республикаһын аяҡҡа баҫтырыуға баһалап бөткөһөҙ өлөш индерҙе, Рәсәй һәм БДБ илдәре менән хеҙмәттәшлекте үҫтереүгә булышлыҡ итте. Беҙ уның менән СССР Юғары Советындағы берлектәге эш буйынса яҡын дуҫтар инек.
Күп милләтле Башҡортостан исеменән ошо ауыр юғалтыу сәбәпле туғандаш Абхазия халҡының, мәрхүмдең бөтә туғандары һәм яҡындарының ауыр ҡайғыһын уртаҡлашам.
Владислав Григорьевич Ардзинба хаҡында яҡты иҫтәлек беҙҙең йөрәктәрҙә мәңге һаҡланыр.
Башҡортостан Республикаһы Президенты М. Рәхимов”.


text:
Зөһрә Рәхмәтуллина: «Беҙ туған телдәрҙе өйрәнеүҙе ойоштороуҙа бик яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәштек»
Башҡортостанда 1836 дөйөм белем биреү учреждениеһынан һәм 832 филиалдан 40 проценттан ашыуы милли мәктәптәр булып тора. Урыҫ милләтенән булмаған уҡыусыларҙың 73,3 проценты туған телендә уҡытыла йәки үҙ туған телен предмет булараҡ өйрәнә. Милли составы төрлө булған учреждениеларҙа параллель кластар сиктәрендә бер нисә туған тел уҡытыла. Был мәғлүмәттәрҙе БР Мәғариф министрлығы коллегияһы ултырышында БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, мәғариф министры вазифаһын башҡарыусы Зөһрә Рәхмәтуллина килтерҙе.
Мәктәп стандарттарының яңы быуынын индереүгә күсеү темаһын күтәреп, ул, бында төбәк һәм этно-мәҙәни үҙенсәлектәрҙе иҫәпкә алырға, туған тел әсбаптарының йөкмәткеһен һәм уларҙы уҡытыу методикаһын ҡайтанан ҡарарға кәрәк, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды.
Вице-премьер фекеренсә, был эшкә республиканың ғилми учреждениелары, педагогик профилдәге юғары уҡыу йорттары, БР Мәғарифты үҫтереү институты әүҙемерәк ҡушылырға тейеш.
Шул уҡ ваҡытта, Зөһрә Рәхмәтуллина, бөгөн, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡайһы бер ата-әсәләр туған тел әһәмиәтен, уның тәрбиәүи потенциалын аңлап етмәй, тип билдәләне.
— Былтырғы уҡыу йылында беҙ айырым мәктәп етәкселәренең ата-әсәләрҙән туған телде өйрәнеүҙән баш тартыуы тураһында ғаризалар йыйып алыу факттары менән осраштыҡ, — тине ул. — Шул уҡ ваҡытта ата-әсәләрҙән Мәғариф министрлығына туған телде өйрәнеүҙә уларҙың хоҡуҡтарын сикләүҙәре тураһында мөрәжәғәттәр йышайҙы. Ил етәкселеге мәғариф берләшмәһе алдына белемле генә түгел, рухи яҡтан үҫешкән, толерантлы шәхес тәрбиәләү бурысы ҡуя. Беҙ туған телдәрҙе өйрәнеүҙе ойоштороуҙа бик яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәштек һәм планканы төшөрөгә тейеш түгелбеҙ.


text:
Хәрби хеҙмәткә әҙерлек буйынса ҡыҙыу линия үткәрелә
24 ноябрҙә 15 сәғәттән 17 сәғәткә тиклем Республика ғаиләгә, балаларға, йәштәргә социаль-психологик ярҙам үҙәге “Шундай һөнәр бар – Тыуған илде һаҡлау! Егеттәрҙе армияла хеҙмәт итеүгә әҙерләү системаһы” темаһына “ҡыҙыу линия” үткәрә.
БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, был сара хәрби иҫәпкә ҡуйыу һәм хәрби хеҙмәткә саҡырыу барышында граждандарға психологик ярҙам күрһәтеүгә йүнәлтелгән. Бынан тыш, иғтибар үҙәгендә — Рәсәй Федерацияһы граждандарын 2009 йылдың көҙөндә хәрби хеҙмәткә саҡырыу үҙенсәлектәре.
Һорауҙарға БР саҡырыу комиссияһының төп составы секретары Николай Черетов, БР Хәрби комиссариатының врач комиссияһы рәйесе Роберт Йыһангиров, БР Хәрби комиссариатының матбуғат секретары Гүзәл Шакирова, юғары категориялы педагог-психолог, Республика ғаиләгә, балаларға, йәштәргә социаль-психологик ярҙам үҙәгенең «Ватанға хеҙмәт итәм» программаһы етәксеһе Наталья Корнилова яуап бирәсәк.
«Ҡыҙыу линия» телефоны — (347) 273-09-00. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, ҡала-ара элемтә буйынса шылтыратыуҙар бушлай.


text:
Нижегородканың «Zоопарк» театры гастролдәре көтөлә
Өфөлә 9 — 11 декабрҙә Нижегородканың «Zоопарк» театры гастролдәре көтөлә. Ҡунаҡтарҙы Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры ҡабул итәсәк, тип хәбәр иттеләр театрҙың матбуғат хеҙмәтенән.
Үҙ гастроль репертуарына Нижегородка артистары балалар һәм уларҙың тыңлауһыҙ ата-әсәләре өсөн «Клаксон һәм Ластик. Мәшәҡәтле көн» музыкаль шоуын, шулай уҡ «М-П» һәм «Зоопаркта ни булған?» спектаклдәрен индергән.
«М-П» спектакле, уны ҡуйыусылар әйтеүенсә, – ул Виктор Ерофеевтың шул уҡ исемдәге поэмаһына метафизик ишара. Спектакль режиссеры — Ирина Зубжицкая (Санкт-Петербург), ҡуйыусы рәссам — Наталья Белова, хореографы – Асия Горбачева. Художество яғынан биҙәүселәр – Владимир Ганин менән Елена Евграфова.
«Зоопаркта ни булған?» пьесаһы ни өсөн ыҙғыш-талаш килеп тыуыуы, нисек кешеләр бер-береһе менән аралашмаҫ хәлгә етеүе тураһында бәйән итә.
Ә «Клаксон һәм Ластик» шоуы геройҙары был ҡатмарлы заманда өлкәндәрҙе нисек тәрбиәләү тәжрибәһе менән уртаҡлаша. Тамашала музыкаль номерҙар күп һәм ул тамашасылар залы менән аралашыуға һәм уйындарға ҡоролған. Проект авторҙары үҙҙәре өсөн эталон итеп элекке «Радионяня»ны һайлаған.


text:
Рәсәйҙә Еңеү көнөн байрам итеүҙә 17 миллиондан ашыу кеше ҡатнашты
Рәсәй төбәктәрендә Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығына арналған күмәк сараларҙа 17 миллиондан ашыу кеше ҡатнашты, мажаралы хәлдәр күҙәтелмәне, тип хәбәр итте Рәсәй мәғлүмәт агентлығы матбуғат үҙәге вәкиле.
Байрам сараларында 300 меңдән ашыу һуғыш ветераны ҡатнашты. Рәсәй төбәктәрендә бөтәһе 16 мең күмәк сара үтте.
Эске эштәр министрлығы матбуғат үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, бер ниндәй ҙә тупаҫ йәмәғәт тәртибен боҙоуҙарға юл ҡуйылманы. Бөтә саралар байрамса атмосферала үтте. Рәсәй төбәктәрендә хоҡуҡ тәртибен тәьмин итеүгә бөтәһе 267 мең милиционер, РФ Эске эштәр министрлығы эске ғәскәрҙәренең 12 мең хәрби хеҙмәткәре, Эске эштәр министрлығы системаһы юғары уҡыу йорттарының 11 мең тыңлаусы-курсанты, 15 мең халыҡ дружинниктары һәм 7 мең казактар йәлеп ителде.


text:
Рөстәм Хәмитов эш сәфәре менән Туймазы районына һәм Октябрьский ҡалаһына барҙы
16 ноябрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов эш сәфәре менән Туймазы районында һәм Октябрьский ҡалаһында булды.
Туймазы ҡалаһында төбәк башлығы балалар баҡсаһын һәм 9 күп фатирлы йортто йылы менән тәьмин итеүсе яңы типтағы ҡаҙанлыҡ эше менән танышты. Ҡаҙанлыҡ 2009 йылда файҙаланыуға тапшырылған, объект хаҡы — 53 млн һум. Йылытыу пунктының билдәләнгән ҡеүәте сәғәтенә 13 Гигакалорияны тәшкил итә, әлеге йөкләнеше — сәғәтенә 3,3 Гкал. Ҡаҙанлыҡтың запас ҡеүәттәре «Ҡояшлы» биҫтәһендәге яңы төҙөлөүсе торлаҡ йорттарға йылы биреү һәм эҫе һыу менән тәьмин итеү өсөн кәрәк буласаҡ.
Көньяҡ урамында Рөстәм Хәмитов Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү программаһы буйынса капиталь ремонт үткәрелгән күп фатирлы торлаҡ йорттарҙы һәм 60 урынға иҫәпләнгән балалар баҡсаһын реконструкциялау барышын тикшерҙе. Элек мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһының туҙған йортонда балалар йорто һәм реабилитация үҙәге урынлашҡан булған. Ремонтҡа республика ҡаҙнаһынан 6,4 млн һум аҡса бүленгән. Әлеге мәлдә төҙөүселәр биҙәү эштәрен тамамлай. Балалар баҡсаһы хеҙмәткәрҙәре әйтеүенсә, 21 ноябрҙә балалар туплау буйынса эштәр башланасаҡ. Был мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы күреү һәләте насар булған балалар өсөн тәғәйенләнгән, улар менән педагог-дефектологтар эшләйәсәк.
Эш сәфәре сиктәрендә төбәк башлығы Туймазылағы буласаҡ Боҙ һарайы урынын да ҡараны. Бында 2011 йылдың сентябрендә төҙөлөш башланған. Проект буйынса универсаль арена 4 мең квадрат метрҙан ашыу майҙанлы япмалы һырғалаҡты, 818 урынлыҡ трибунаны, кейенеп-сисенеү бүлмәләрен, медицина пунктын, атлетика залын һәм кафены үҙ эсенә аласаҡ. Артабан япмалы теннис корты өсөн өҫтәмә төкәтмә күтәреү планлаштырыла. Объекттың смета хаҡы — 313 млн һум, тип хәбәр итә республика башлығының мабуғат хеҙмәте.


text:
Фото:
Рима Баталова Ҡырмыҫҡалы районының спорт объекттарында булды
Фото:
Дәүләт Думаһы депутаты Рима Баталова Ҡырмыҫҡалы районының спорт объекттарында булды.
Тәүҙә депутат 2010 йылда сафҡа индерелгән спорт-һауыҡтырыу комплексында булды. Бөгөнгө көндә йәштәр өсөн ул төп спорт үҙәге булып тора. Бында төрлө секцияларҙа Ҡырмыҫҡалы ауылынан һәм башҡа күрше биләмәләрҙән йөҙгә яҡын кеше шөғөлләнә. Йәштәр ҡунаҡтан уның спорттағы ҡаҙаныштары хаҡында һорашты, үҙҙәренең уңыштары менән дә бүлеште, ә улар әҙ түгел.
— Чемпион булып тыумайҙар, — тип билдәләне Рима Баталова. – Мин бала саҡтан физик күнекмәләргә өйрәндем, мәктәпкә тиклем өс километр йүгереп бара инем. Халыҡ-ара спорт ярыштарындағы, Паралимпия уйындарындағы наградаларым – даими күнекмәләр яһау һөҙөмтәһе. Хеҙмәткә һөйөү һәм ныҡышмалылыҡ ҡына еңеүҙәргә алып килә.
Артабан Рима Баталова Мәҙәниәт һарайы нигеҙендә эшләгән Балалар-үҫмерҙәр спорт мәкәтәбендә булды. Бында ла бер нисә секция эшләй. Депутат дзюдо секцияһында булды, йәш көрәшселәргә республикала һәм илдә спортты үҫтереүгә йүнәлтелгән саралар хаҡында һөйләне.
— Киләсәгегеҙ күпселек йәһәттән үҙегеҙҙән тора, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рима Аҡбирҙе ҡыҙы. – Иң мөһиме, йәмғиәтебеҙҙә революциялар һәм көслө тулҡынланыуҙар булмаһын. Тотороҡлоҡ булһа – алға китеш тә, иҡтисади ҡаҙаныштар ҙа, яңы еңеүҙәр ҙә буласаҡ.
Депутат райондың спорт ойошмаларына юғары баһа бирҙе, уларҙың матди-техник яҡтан яҡшы йыһазландырылыуын, йәштәрҙең төрлө спорт ярыштарындағы ҡаҙаныштарын билдәләне.
Шул уҡ көндө ул Ватанды һаҡлаусылар көнөнә арналған КВН фестивалендә ҡатнашыусылар һәм тамашасылар алдында сығыш яһаны.
Рима Баталованың Ҡырмыҫҡалы районына визиты түңәрәк өҫтәл менән тамамланды. Унда муниципаль район хакимиәте вәкилдәре, район ойошмалары етәкселәре ҡатнашты. Сарала мәғариф һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәләрендә милли проекттарҙы ашырыу мәсьәләләре ҡаралды. Шулай уҡ йәштәрҙе эшкә урынлаштырыу, иҡтисадтың төрлө тармаҡтарына инвестициялар йәлеп итеү, районда туризмды үҫтереү һәм башҡа мәсьәләләр тикшерелде.


text:
Межгорьела сәйәси золом ҡорбандарына һәйкәл асылды
Межгорьела Ҡуҙйылға махсус ауылы тотҡондарына һәйкәл асылды. Был мәсьәләне ҡалала күптән йәшәүсе Рифҡәт Ғөбәйҙуллин күтәрә, уны урындағы хакимиәт хуплап сыға. «30-сы төҙөлөш идаралығы» федераль дәүләт унитар предприятиеһы финанс ярҙамы күрһәтә.
Репрессияға дусар булыусылар иҫтәлегенә монументты үткән быуаттың 30-40-сы йылдарында вафат булыусыларҙы күпләп ерләү урынында астылар. Тантаналы сарала мәктәп уҡыусылары, урындағы халыҡ, шулай уҡ Башҡортостан Республикаһы Йәмәғәт палатаһы ағзаһы Владимир Волков ҡатнашты.
Һәйкәл асыу Бөтә донъя Сәйәси золом ҡорбандарын иҫкә алыу көнөнә арналды. Был көн – XX быуаттың 30-сы йылдары икенсе яртыһында башланған сәйәси золом ҡорбандарын хөрмәтләп иҫкә алыу көнө. Рәсми мәғлүмәттәргә ярашлы, Башҡортостанда 50 меңдән ашыу кеше репрессияға дусар ителгән.
Белорет районында махсус күскенселәр өсөн бер нисә ауыл төҙөлгән: Ярматай, Нура, Төлмәй. Шундай урындарҙың береһе Ҡуҙйылға була.


text:
Фото:
Өфө районы хакимиәте башлығы итеп контракт буйынса Рәшит Саттаров тәғәйенләнде
Фото:
16 декабрҙә Өфө районы муниципаль район Советы ултырышы булды. Унда муниципаль район хакимиәте башлығын тәғәйенләү мәсьәләһе ҡаралды.
Конкурс һөҙөмтәләре буйынса Өфө районы муниципаль районы хакимиәте башлығы вазифаһына контракт буйынса Рәшит Саттаров тәғәйенләнде.
Беҙҙең белешмә. Рәшит Фәнис улы Саттаров 1960 йылда Ауырғазы районының Степановка ауылында тыуған. Өфө нефть институтын тамамлаған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1984 йылда 21-се трестың 6-сы төҙөлөш идаралығында мастер булып башлай.
1988–1996 йылдарҙа — «Главбашстрой»ҙың Зәй төҙөлөш идаралығында өлкән прораб, начальниктың етештереү буйынса урынбаҫары, баш инженер, «Башнефтезаводстрой» акционерҙар йәмғиәтенең 7-се төҙөлөш идаралығы начальнигы, БНЗС акционерҙар йәмғиәтенең «Генподрядлы төҙөлөш фирмаһы» бүлендек предприятиеһы баш белгесе, директорҙың иҡтисади мәсьәләләр буйынса урынбаҫары.
1996–1999 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы финанс министры урынбаҫары.
1999–2003 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы буйынса дәүләт һалым инспекцияһы етәксеһе урынбаҫары, етәксеһе, Рәсәй Федерацияһы Һалымдар һәм йыйымдар министрлығының Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы етәксеһе.
2003–2004 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары — республиканың төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министры.
2004–2005 йылдарҙа – Башҡортостан Республикаһы финанс министры урынбаҫары.
2005–2008 йылдарҙа — «Полиэф» асыҡ акционерҙар йәмғиәте генераль директоры урынбаҫары, «Беренсе төҙөлөш синдикаты» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең генераль директоры.
2008–2010 йылдарҙа — Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары.
2010 йылдың 11 ноябренән — Өфө районы муниципаль районы хакимиәте башлығы вазифаһын башҡарыусы.


text:
Башҡортостан Рәсәй йыйылма командаһы өсөн спортсылар әҙерләүгә 4,6 миллион һум аҡса аласаҡ
Рәсәй йыйылма командалары өсөн спортсылар әҙерләү менән шөғөлләнгән спорт ойошмаларына адреслы финанс ярҙамы күрһәтеү маҡсатында йыл аҙағынаса республика ҡаҙнаһына федераль бюджеттан 4 миллион 623 мең һум аҡса күсереләсәк. Тейешле бойороҡҡа Хөкүмәт рәйесе Дмитрий Медведев ҡул ҡуйҙы. Был маҡсаттарға федераль үҙәктән Рәсәй төбәктәренә йәмғеһе 360 миллион һум аҡса бүленә.
Финанс ярҙамы Олимпия һәм Паралимпия уйындарына индерелгән спорт төрҙәре буйынса тренировкалар үткәреү, Рәсәй беренселектәрен үткәргәндә спортсыларҙы ашатыу һәм йәшәү урыны менән тәьмин итеү, физик культура һәм спорт өлкәһендә эшләгән белгестәрҙең квалификацияһын күтәреү, спорт ҡорамалдары һәм инвентары һатып алыу буйынса төбәктәрҙең сығымдарын ҡушып финанслау өсөн ҡаралған.
Бойороҡ положениеларын тормошҡа ашырыу 2013 йылда 1188 учреждениела Рәсәй йыйылма командаһының спорт резервына ингән 55 мең спортсыны әҙерләү буйынса сараларҙы үтәргә мөмкинлек бирәсәк.


text:
Республикала 2012 йылдың иң яҡшы уҡытыусыһы һайланасаҡ
«Башҡортостандың йыл уҡытыусыһы-2012» республика конкурсын асыу тантанаһы дүшәмбе, 2 апрелдә, Башҡортостандың Мәғарифты үҫтереү институтында үтәсәк.
Әлеге һөнәри оҫталыҡ бәйгеһендә 123 уҡытыусы ҡатнашасаҡ. Абсолют еңеүсенән тыш, «Рус теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы» һәм «Татар теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы» һайланасаҡ.
Бәйге ике турҙан тора. Беренсе турҙа конкурста ҡатнашыусылар инновацион проекттарын тәҡдим итәсәк, асыҡ дәрес күрһәтеп, уға анализ яһаясаҡ, уҡыусылар һайлаған тема буйынса класс сәғәте үткәрәсәк.
Икенсе турҙа иң юғары балл йыйыусы 15 кеше ҡатнашасаҡ. Уларҙы оҫталыҡ дәрестәрен үткәреү, лекция менән сығыш яһау һәм фекер алышыуҙа ҡатнашыу көтә.
Һәләтле, ижади эшләүсе уҡытыусыларҙы асыҡлау, тәбрикләү, уларға ярҙам итеү, шулай уҡ уҡытыусы һөнәре абруйын арттырыу, йәмәғәтселек аңында уҡытыусының ыңғай образын формалаштырыу конкурстың төп маҡсаты булып тора. Бынан тыш, ойоштороусылар иҫәпләүенсә, бындай саралар мәғариф өлкәһендә алдынғы идеяларҙы һәм республиканың иң яҡшы уҡытыусыларының ыңғай тәжрибәһен таратыуға булышлыҡ итә, ижади йәһәттән үҫеү өсөн уңайлы шарттар булдыра.
Конкурсты ойоштороусылар булып Башҡортостандың мәғариф министрлығы, Халыҡ мәғарифы һәм фән хеҙмәткәрҙәре профсоюзының республика комитеты, төбәктең Мәғарифты үҫтереү институты сығыш яһай.


text:
Фото:
«Рәсәй һәм Ислам донъяһы» конференцияһы йыл һайын үткәреләсәк
Фото:
Рәсәйҙең Ислам донъяһы менән үҙ-ара мөнәсәбәттәренә арналған халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференцияһы традицион сараға әүереләсәк. Был хаҡта яҡташыбыҙ, күренекле сәйәси эшмәкәр Кәрим Хәкимовтың 120 йыллыҡ юбилейына арналған конференцияның пленар ултырышында Башҡортостан Президены Рөстәм Хәмитов белдерҙе.
— Был конференцияның йыл һайын үткәреләсәк сараға әйләнеү ихтималлығы ҙур, — тине Рөстәм Хәмитов. — Ләкин шуныһы асыҡ: беҙ бындай конференцияларҙы мотлаҡ үткәрәсәкбеҙ. Һәм уның ниңә Башҡортостанда үткәрелергә тейешлеге лә аңлашыла. Был территорияла мең йыл инде ислам дине тотола.
Рәсәй менән Ислам донъяһы мөнәсәбәттәре темаһының, Рөстәм Хәмитов фекеренсә, сиге юҡ. Шуға күрә ул йыл һайын тикшереүҙе һәм фекер алышыуҙы талап итә.
— Беҙҙең маҡсат — кешеләргә ислам диненең хеҙмәттәшлеккә өндәүсе, тыныслыҡ яҡлы, традицион конфессия булыуы хаҡында мәғлүмәт еткереү, — тине Рөстәм Хәмитов. — Ислам – ул изгелек һәм тыныслыҡ, ә низағтар дине түгел, кешеләргә тап ошоно төшөндөрөү мөһим.


text:
Республика "Электропрофсоюз"ы билдәләнде
Республика "Электропрофсоюз"ы иң ҡеүәтле төбәк йәмәғәт
ойошмаларының береһе булып тора. Был йылдан-йыл Бөтә
Рәсәй кимәлендә раҫлана.
2008 йыл йомғаҡтары буйынса Башҡортостан энергетиктары
яҡшы эшләү генә түгел, шулай уҡ үҙ профсоюз эштәрен дөрөҫ
төҙөй белеүҙәрен тағы ла иҫбатланы. "Иң яҡшы беренсел
ойошма-2008" Бөтә Рәсәй конкурсында 19 территориаль
профсоюз ойошмаһы ҡатнашты. БР "Электропрофсоюз"ы был
юлы ла һынатманы. Ҡарман ГРЭС-ының беренсел профсоюз
ойошмаһы икенсе урынға лайыҡ булды, тип хәбәр иттеләр
"Башкирэнерго" асыҡ акционерҙар йәмғиәте матбуғат
хеҙмәтенән.
Призлы урындар өсөн конкуренция ярайһы уҡ көсөргәнешле барҙы,
жюри беренсел ойошмаларға туғыҙ параметр буйынса баһа
бирҙе, шул иҫәптән — профсоюз ағзалары һаны, коллектив
договорҙа ҡаралған сараларҙы үтәү, профкомдарҙың мәғлүмәт
эше алып барыу кимәле буйынса. Башҡортостан энергетикаһы
флагманы коллективы тулыһынса профсоюз ағзаларынан тора,
коллектив договорҙың бөтә пункттары һис шикһеҙ үтәлә.


text:
Баҫыу көйгәнәге
Баҫыу көйгәнәге (урыҫ. полевой, или обыкновенный лунь, лат. Circus cyaneus)— ҡарсығалар ғаиләһенән ҙур булмаған йыртҡыс ҡош.
Йөкмәткеһе
Ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Ҙурлығы ҡарғалай. Ҡанаттары һәм ҡойроғо оҙон булғанға, байтаҡ ҙур күренә. Төҫтәре бер төрлө түгел, һырты аҡһыл һоронан алып ҡара-көрәнгә тиклем. Ҡорһаҡтары һәм ҡойроҡ төптәре аҡ. Ҡайһы берҙәренең аҫ яғы сыбар. Ҡанаттарының остары ҡара. Башҡа көйгәнәктәрҙән ҡойроҡ төбө аҡ булыуы менән айырыла.
Тауышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яңғырауыҡлы сырылдай: «сырр-сырр».
Йәшәү рәүеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
Яланда, баҫыуҙарҙа йәшәй. Ваҡ кимереүселәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ерҙә, үлән араларында оялай. 4—5 бөртөк йәш¬келт аҡ йомортҡаһы була. Зарарлы кимереүселәрҙе ҡырып, файҙа килтерә.
Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]
- Э. Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары китабы. Өфө,1986 йыл. ИБ № 3478 28.693.35 И 90
- Остапенко В. А. Птицы в вашем доме: Справочное пособие. — М.: Арнадия, 1996. — ISBN 5-88666-011-9


text:
БР Дәүләт Йыйылышы –Ҡоролтай ҡарамағындағы икенсе саҡырылыш Йәштәрҙең йәмәғәт палатаһын ойоштороу башланды
Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы –Ҡоролтай ҡарамағындағы 2007 йылда ике йылға һайланған Йәштәрҙең йәмәғәт палатаһының вәкәләтлек срогы тамамланыу сәбәпле икенсе саҡырылыш Йәштәрҙең йәмәғәт палатаһын ойоштороу башланды.
Республика парламентының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, бөгөн БР Президенты һәм БР Дәүләт Йыйылышы –Ҡоролтай Президиумы күрһәткән Йәштәрҙең йәмәғәт палатаһының 20 ағзаһын БР Дәүләт Йыйылышы –Ҡоролтайы раҫланы. Палатаның тағы ла 15 ағзаһы йәштәр һәм балалар йәмәғәт берләшмәләре вәкилдәре араһында конкурс һөҙөмтәләре буйынса билдәләнәсәк.
Йәштәр һәм балалар йәмәғәт берләшмәләренең Йәштәрҙең йәмәғәт палатаһына үҙ вәкилдәрен индерергә теләк белдергән ғаризалары 21 октябрҙән 30 октябргә тиклем ҡабул ителәсәк.


text:
Баш ҡалала «Урал батыр» фольклор байрамы ойошторола
ӨФӨ, 2016 йыл, 24 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.
Өфөлә «Туған телдәр аҙналығын» ябыу сараһы һәм «Урал батыр» байрамы уҙғарыла. Филологтарҙың осрашыу урыны итеп Башҡорт дәүләт педагогия университеты һайланған. Тантанала студенттар, мәктәп уҡыусылары һәм саҡырылған ҡунаҡтар ҡатнаша. Байрамды М.Аҡмулла исемендәге БДПУ-ның башҡорт филологияһы факультеты деканы Луиза Сәмситова аса.
Осрашыуҙа «Туған телдәр аҙналығы 2016» сиктәрендә үткәрелгән төрлө конкурстарҙа ҡатнашыусыларҙы һәм призерҙарҙы бүләкләү сараһы була. Тантананың икенсе өлөшө «Урал батыр» фольклор байрамына арналған. «Урал батыр» эпосы — үҙенсәлекле тормош энциклопедияһы, боронғо башҡорттарҙың рухи, мәҙәни ҡиммәттәре һәм ғәҙәти ышаныуҙары хаҡында ата-бабалар тарихы. Эпосты шағирҙар, сәсәндәр телдән-телгә, быуындан-быуынға тапшыра килгән.
Башҡорт дәүләт педагогия университеты байрамды уҙғарыу урыны итеп осраҡлы һайланмаған. Бында сәсәндәр мәктәбе эшләй, уны профессор, Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте рәйесе, сәсәниә Розалиә Солтангәрәева етәкләй. Ошо мәктәптә уҡыусылар «Урал батыр» эпосынан өҙөктәр уҡыясаҡ. Шулай уҡ программаны «Ете ырыу» ансамбле башҡарыуындағы «Башҡорт сувениры» бейеүе биҙәйәсәк.
Байрам 25 февралдә БДПУ-ның 2-се корпусында үткәрелә. Көндөҙгө сәғәт 1-ҙә башлана.